Gebruiker:Koos Jol/Kladblok

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="nl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikibooks</sitename>
    <dbname>nlwikibooks</dbname>
    <base>https://nl.wikibooks.org/wiki/Hoofdpagina</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.3</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speciaal</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Overleg</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Gebruiker</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Overleg gebruiker</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikibooks</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Overleg Wikibooks</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bestand</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Overleg bestand</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Overleg MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Sjabloon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Overleg sjabloon</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Help</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Overleg help</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Overleg categorie</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Transwiki</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Overleg transwiki</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Wikijunior</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Overleg Wikijunior</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Overleg module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Gebruiker:Koos Jol/Kladblok</title>
    <ns>2</ns>
    <id>304</id>
    <revision>
      <id>428406</id>
      <parentid>385827</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:23:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12617" sha1="lctald3xuvdi4pphdt5tmsdb3tqbxtl" xml:space="preserve">Afgemaakte zaken zullen telkens verwijderd worden. Voor een overzicht van mijn bijdragen kunt u terecht op [[Gebruiker:Koos Jol/Mijn bijdragen]].

==Geheugensteuntjes==
*Sjablonen hoeven niet in de Sjabloon-naamruimte te staan. Je kunt ook gewoon &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Wikibooks:Lerarenkamer/Dienstmededeling}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; gebruiken, dat verwijst dan naar &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[Wikibooks:Lerarenkamer/Dienstmededeling]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(eventueel kan het ook nog korter met &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{/Dienstmededeling}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;)&lt;/span&gt;
*[[w:en:User:MarkS/Extra edit buttons]]
*Blokkeren ongewenste gebruikersnamen, of ongewenste delen van een gebruikersnaam: [[MediaWiki:Usernameblacklist]]

==GNU/Linux==
(paginatitel)

&lt;!--NUMMERS ZIJN ER HANDMATIG BIJGEZET, OMDAT ZE ANDERS ALLEMAAL HET NUMMER 1KRIJGEN DOOR DE LEGE REGELS EN DE INGESPRONGEN TEKST--&gt;

*1 Een verhaal over wat GNU/Linux is --&gt; open source besturingssysteem. Een samenvatting van [[w:GNU/Linux|de wikipediapagina over GNU/Linux]]

*2 Uiteraard moet in deze samenvatting aan bod komen dat Linux de &lt;nowiki&gt;[[Linux-kernel]]&lt;/nowiki&gt; van het systeem is.&lt;br&gt;
::Op de kernelpagina uitleg over wat de kernel doet enzo (ik heb hier geen verstand van hoor) en als niemand hier nu nog iets over weet zal deze link voorlopig nog wel rood blijven.

*3 Een link naar: [[Welke GNU/Linux distibutie is geschikt voor mij]]
::Hier staat een verhaal en moeten lezers eigenlijk een beetje een zelfbeeld krijgen. Bijvoorbeeld of ze iemand zijn die graag met computers rommelt. Of juist iemand die enkel op een button wil klikken en waarna de toepassing dan gestart moet worden, zonder allerlei 'enge' dingen. Een lijst met de distro's ingedeeld naar moeilijkheidsgraad (voor zover dat gaat). (De een zegt dat Debian moeilijk is, maar op het [https://en.wikibooks.org/wiki/Linux-Compendium] wordt gezegd dat deze nog redelijk te doen is. (2e moeilijkheid op de 4))

*4 Een lijst met de GNU/Linux distro's (of zou je die lijst op een aparte pagina moeten zetten?)
::Op elke distropagina een installatiehandleiding (kan worden geladen uit een centrale pagina, bijvoorbeeld [[GNU/Linux installatie]])
::Verder uitleg van hoe je met de distro werkt. Bij een uitgebreide uitleg de pagina opsplitsen.

*5 Real live cd's onder een apart kopje?

*6 GUI's (Graphical User Interface)
::Op elke GUI-pagina uitleg etc. Zolang de pagina nog niet gevuld is kunnen we ook verwijzen naar bijvoorbeeld [https://nl.gnome.org/ deze pagina] voor [[GNOME]]. De wikibookspagina over GNOME zou eigenlijk de samengevatte inhoud moeten bevatten van deze site, zonder te kopieren. De lezer moet snel info krijgen en als hij meer wil, kan je verwijzen naar bovengenoemde site. Voor een voorbeeld kan je vast een kijkje nemen op [[:en:Using GNOME|deze engelse wikibooks-pagina]]

*7 Onder het kopje 'zie ook':
**7.1 [https://www.linux.org linux.org]
**7.2 De wikibooks GNU/Linux categorie
**7.3 De wikipedia Linux categorie
**7.4 De wikibooks categorie vrije software
**7.5 ??De wikipedia categorie vrije software??
**7.6 Unix

*8 Verder moet er nog opkomen:
**8.1 [[Waar moet ik me melden als ik een linuxdistributie wil aanschaffen?]]
**8.2 [[Hoe leer ik met linux werken zonder direct een distributie aan te schaffen?]]
**8.2 [[Hoe partitioneer ik de harde schijf?]]

===Redirects en waarnaar moeten ze verwijzen?===
*9 Linux verwijst naar &lt;nowiki&gt;[[Linux-kernel]]&lt;/nowiki&gt;, maar op die pagina moet ergens bovenaan wel een link naar GNU/Linux vermeld staan.
*10 Alle Distro-namen moeten verwijzen naar de distro-naam met GNU/Linux als voor- of achtervoegsel
*11 Alle Distro-namen met Linux als voorvoegsel moeten verwijzen naar de distro-naam met GNU/Linux als voorvoegsel of achtervoegsel als dat gebruikerlijker is. Voorbeelden betreffende bovenstaande twee punten:
**&lt;nowiki&gt;[[RedHat]] verwijst naar [[GNU/Linux: Redhat]]&lt;/nowiki&gt;
**&lt;nowiki&gt;[[Linux Slackware]] verwijst naar [[GNU/Linux Slackware]]&lt;/nowiki&gt;
**&lt;nowiki&gt;[[Debian Linux]] verwijst naar [[Debian GNU/Linux]]&lt;/nowiki&gt;

*12 Alle GUI's (GNOME, KDE, Fluxbox) moeten verwijzen naar hun naam met GNU/Linux als achtervoegsel???? &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;Zijn die GUI's speciaal gemaakt voor GNU/Linux?&lt;/span&gt;

===Opmerkingen van [[Gebruiker:Koos Jol|Koos Jol]] bij deze eerste opzet.===
*'''Algemeen:''' Ik heb met opzet voor GNU/Linux gekozen i.p.v. Linux. Niet omdat Linux de kernel aangeeft, maar omdat ik vind dat de echte naam moet worden aangehouden, iets wat enkel Debian schijnt te doen. Als het makkelijker zou zijn om enkel Linux te gebruiken valt daar natuurlijk over te praten, maar ik ben er geen voorstander van. Echter, het is wel een feit dat alle distro's (op Debian na en misschien distro's die ik niet ken) enkel Linux als voor- of achtervoegsel gebruiken. Bijvoorbeeld: Gentoo Linux, Linux Slackware etc.

*'''Algemeen:''' Zolang pagina's nog niet gevuld zijn zouden we achter de rode link een (of meer) externe link(s) kunnen neerzetten die verwijzen naar de hoofdapgina's van het betreffende onderwerp.
:Voorbeeld: &lt;nowiki&gt;[[Debian GNU/Linux]]&lt;/nowiki&gt; Deze pagina is nog niet gevuld, zie voorlopig [https://www.debian.org/ https://www.debian.org/] of klik op de rode link om dit artikel te beginnen.
[[Gebruiker:Firefox|Firefox]] 8 jan 2005 14:37 (UTC)

&lt;!--
Gelieve te reageren in de vorm van AD 1: blabla.
Na reactie deze tekst graag helemaal onderaan de pagina zetten.
--&gt;

&lt;!--Gelieve uitlatingen over het Linux-voorstel boven deze tekst te plaatsen!--&gt;

----

==Broodkruimelnavigatie==
Onderstaande tekst is om te zien hoe je een lijn weergeeft in een cat, als een subcat afkomstig is uit meerdere cats.
{|border=&quot;0&quot;
|&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[:Categorie:Alles|Alles]] -- [[:Categorie:Kookboek|Kookboek]] &lt;/span&gt;||rowspan=&quot;2&quot;|&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;}&lt;/span&gt;||rowspan=&quot;2&quot;| &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;-- Conserveringstechniek&lt;/span&gt;
|-
|&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[:Categorie:Alles|Alles]] -- [[:Categorie:Kookboek|Kookboek]] -- [[:Categorie:Speciale technieken|Speciale technieken]]&lt;/span&gt;
|}

==Kookboek==
[[Sjabloon:Kookboek]]
{{Kookboek}}

==[[MediaWiki:Recentchangestext]]==
{| width=&quot;100%&quot; class=&quot;plainlinks toccolours&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
| align=&quot;right&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot; | '''Wat is dit?'''&amp;nbsp;
| align=&quot;left&quot; | De laatste bewerkingen en aanmaak van nieuwe [[Speciaal:Newpages|artikelen]] en [[Speciaal:Newimages|afbeeldingen]]. Er zijn nu '''[[Speciaal:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]]''' artikelen. 
|-valign=&quot;top&quot;
|align=&quot;right&quot;|'''Ik ben nieuw:'''
|[[Wikibooks:Info|Wat is Wikibooks]] - [[Wikibooks:Welkom|Welkom]] - [[Help:Hoe kan ik meedoen|Hoe kan ik meedoen]] - [[:Categorie:Help|Helppagina's]]
|- valign=&quot;top&quot;
| align=&quot;right&quot; | '''Nuttig:'''&amp;nbsp;
| align=&quot;left&quot; | [[WikiBooks:Lerarenkamer|De Lerarenkamer]]  - [[Wikibooks:Te verwijderen pagina's|Verwijderlijst]]  - [[Wikibooks:Gebruikersportaal|Gebruikersportaal]] - [[Wikibooks:Links|Nuttige links]] - [irc://irc.freenode.net/wikibooks-nl #wikibooks-nl IRC kanaal]
|- valign=&quot;top&quot;
| align=&quot;right&quot; | '''Projecten:'''&amp;nbsp;
| align=&quot;left&quot; | &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[commons:Special:Recentchanges|Commons]] · [[chapter:Special:Recentchanges|Wikimedia]] · [[meta:Special:Recentchanges|Meta]] · [[n:Special:Recentchanges|Wikinews]] · [[w:Speciaal:Recentchanges|Wikipedia]] · [[q:Special:Recentchanges|Wikiquote]] · [[s:Speciaal:Recentchanges|Wikisource]] · [[Wikispecies:Special:Recentchanges|Species]] · [[wikt:Speciaal:Recentchanges|Wikiwoordenboek]] · [https://www.wiktionaryz.org/Special:Recentchanges WiktionaryZ]&lt;/span&gt;
|}

==Testje==
&lt;pre&gt;
[[Kookboek]] | [[Kookboek/Recepten|receptenindex]]&lt;/span&gt;
Ga naar: &lt;a href=&quot;#column-one&quot;&gt;navigatie&lt;/a&gt;, &lt;a href=&quot;#searchInput&quot;&gt;zoek&lt;/a&gt;
&lt;/pre&gt;

==Rommeltje==
// === begin SpecialSearchEnhanced ===
// Dit voegt twee externe zoekmachines toe aan Speciaal:Search
// Het is een bewerking van w:fr:MediaWiki:Monobook.js
// wat gemaakt is door fr:User:Dake onder de licentie GFDL

&lt;pre&gt;
function SpecialSearchEnhanced() 
{
  if (wgPageName == &quot;Speciaal:Search&quot;) {
    var mainNode = document.getElementsByTagName(&quot;form&quot;);
    if (!mainNode) return;
    
    var searchValue = document.getElementById(&quot;lsearchbox&quot;).value
    var firstForm = mainNode[0];

    var node = document.createElement('div');

    var SearchEnhancedText = '&lt;p&gt;&lt;br&gt;U kunt ook met onderstaande externe zoekmachines zoeken in Wikibooks. Deze kunnen resultaten opleveren die met de interne zoekmachine niet gevonden worden. Bij Google kunt u ook andere taalversies selecteren.';
    
    var googleSearch =  '&lt;p&gt;&lt;table&gt;&lt;tr valign=top&gt;&lt;td align=left&gt;';
        googleSearch += '&lt;form method=get action=&quot;https://www.google.nl/search&quot;&gt;';
        googleSearch += '&lt;input type=text name=q value=&quot;' + searchValue + '&quot;&gt;';
        googleSearch += '&lt;input type=hidden name=hl value=nl&gt;';
        googleSearch += ' &lt;select name=sitesearch&gt;';
        googleSearch += '&lt;option value=&quot;nl.wikibooks.org&quot;&gt; Nederlands &lt;/option&gt;';
        googleSearch += '&lt;option value=&quot;en.wikibooks.org&quot;&gt; Engels &lt;/option&gt;';
        googleSearch += '&lt;option value=&quot;de.wikibooks.org&quot;&gt; Duits &lt;/option&gt;';
        googleSearch += '&lt;option value=&quot;fr.wikibooks.org&quot;&gt; Frans &lt;/option&gt;';
        googleSearch += '&lt;option value=&quot;es.wikibooks.org&quot;&gt; Spaans &lt;/option&gt;';
        googleSearch += '&lt;option value=&quot;pt.wikibooks.org&quot;&gt; Portugees &lt;/option&gt;';
        googleSearch += '&lt;option value=&quot;it.wikibooks.org&quot;&gt; Italiaans &lt;/option&gt;';
        googleSearch += '&lt;option value=&quot;sv.wikibooks.org&quot;&gt; Zweeds &lt;/option&gt;';
        googleSearch += '&lt;/select&gt; &lt;input type=submit value=&quot;Zoek met Google&quot;&gt;';
        googleSearch += '&lt;/form&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;';
    
    var yahooSearch =  '&lt;tr valign=top&gt;&lt;td align=left&gt;';
        yahooSearch += '&lt;form method=get action=&quot;https://nl.search.yahoo.com/search&quot;&gt;';
        yahooSearch += '&lt;input type=text name=p value=&quot;' + searchValue + '&quot;&gt;';
        yahooSearch += '&lt;input type=hidden name=vs value=nl&gt;';
        yahooSearch += ' &lt;select name=sitesearch&gt;';
        yahooSearch += '&lt;option value=&quot;nl.wikibooks.org&quot;&gt; Nederlands &lt;/option&gt;';
        yahooSearch += '&lt;option value=&quot;en.wikibooks.org&quot;&gt; Engels &lt;/option&gt;';
        yahooSearch += '&lt;option value=&quot;de.wikibooks.org&quot;&gt; Duits &lt;/option&gt;';
        yahooSearch += '&lt;option value=&quot;fr.wikibooks.org&quot;&gt; Frans &lt;/option&gt;';
        yahooSearch += '&lt;option value=&quot;es.wikibooks.org&quot;&gt; Spaans &lt;/option&gt;';
        yahooSearch += '&lt;option value=&quot;pt.wikibooks.org&quot;&gt; Portugees &lt;/option&gt;';
        yahooSearch += '&lt;option value=&quot;it.wikibooks.org&quot;&gt; Italiaans &lt;/option&gt;';
        yahooSearch += '&lt;option value=&quot;sv.wikibooks.org&quot;&gt; Zweeds &lt;/option&gt;';
        yahooSearch += '&lt;/select&gt; &lt;input type=submit value=&quot;Zoek met Yahoo&quot;&gt;';
        yahooSearch += '&lt;/form&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;&lt;br&gt;';

    node.innerHTML = node.innerHTML + SearchEnhancedText + googleSearch + yahooSearch;
  	
    firstForm.parentNode.insertBefore(node, firstForm.nextSibling);    
  }
}   
addOnloadHook(SpecialSearchEnhanced);
// === end SpecialSearchEnhanced ===
&lt;/pre&gt;

== testen uitklapsjabloon ==
{|align=right width=180px style=&quot;margin: 1em 0 1em 1em;&quot; class=toccolours
|-
|
{|align=right style=&quot;text-align:center;font-size: 135%;&quot; class=toccolours width=100%
|'''[[Hengelsport]]'''
|}
|-
|
{|align=right class=toccolours
|style=&quot;font-size: 85%;&quot; align=left|
*[[Hengelsport|Voorpagina]] {{25%}}
*[[Hengelsport/Inhoudsopgave|Inhoudsopgave]] {{75%}}
*[[Hengelsport/Inleiding|Inleiding]] {{0%}}
[[Hengelsport/Gerei|Gerei]] {{0%}}
*[[Hengelsport/Vistok|Vistok]] {{0%}}
**[[Hengelsport/Vaste stok|Vaste stok]] {{0%}}
**[[Hengelsport/Werphengel|Werphengel]] {{0%}}
*[[Hengelsport/Dobber|Dobber]] {{0%}}
*[[Hengelsport/Haak|Haak]] {{0%}}
*[[Hengelsport/Lood|Lood]] {{0%}}
[[Hengelsport/Aas|Aas]] {{0%}}
*[[Hengelsport/Levend aas|Levend aas]] {{0%}}
**[[Hengelsport/Made|Maden]] {{0%}}
**[[Hengelsport/Worm|Worm]] {{0%}}
**[[Hengelsport/Visaas|Visje]] {{0%}}
*[[Hengelsport/Kunstmatig aas|Kunstmatig aas]] {{0%}}
**[[Hengelsport/Kunstvis|Kunstvisje]] {{0%}}
**[[Hengelsport/Boelies|Boelies]] {{0%}}
*[[Hengelsport/Welke vissen|Hoe en waar op welke vissen]] {{0%}}
*[[Hengelsport/Baars|Baars]] {{0%}}
*[[Hengelsport/Voorn|Voorn]] {{0%}}
*[[Hengelsport/Karper|Karper]] {{0%}}
*[[Hengelsport/Snoek|Snoek]] {{0%}}
[[Hengelsport/Attributen|Attributen]] {{0%}} 
*[[Hengelsport/Leefnet|Leefnet]] {{0%}}
*[[Hengelsport/Schepnet|Schepnet]] {{0%}}
*[[Hengelsport/Visbak|Visbak]] {{0%}}
*[[Hengelsport/Visvergunning|Visvergunning]] {{0%}}
*[[Hengelsport/Weetjes|Weetjes]] {{0%}}
*... {{0%}}
*[[Hengelsport/Dankwoord|Dankwoord]] {{0%}}
|}

==Link==
[[/Infoboxtest]]
|}</text>
      <sha1>lctald3xuvdi4pphdt5tmsdb3tqbxtl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikibooks:Gewenste hoofdstukken en boeken</title>
    <ns>4</ns>
    <id>1346</id>
    <revision>
      <id>428616</id>
      <parentid>400393</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:34:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11682" sha1="5kudwn8eaeq3fvkk5dcbheyiomsfoac" xml:space="preserve">{{Beheerpagina's}}

{{Nowrap|Als u wel wilt meehelpen}} maar niet weet waarover u kunt schrijven vindt u hieronder een aantal pagina's waaraan u mogelijk een bijdrage zou kunnen leveren. Indien u ergens graag een (of meer) pagina's over zou zien kunt u het onderwerp op de lijst plaatsen. 
&lt;br&gt;
Indien u een pagina ziet waar u verstand van heeft kunt u die pagina beginnen door op de rode link te klikken. Na aanmaak graag het artikel van deze lijst verwijderen.

&lt;br&gt;
Uiteraard kan een nieuw boek starten ook:

{|align=&quot;center&quot;
| &lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;'''Zelf een informatief boek schrijven, typ dan hier de titel'''&lt;/div&gt;
|- 
|&lt;inputbox&gt;
type=create
buttonlabel=Start nieuw boek
&lt;/inputbox&gt;
|}
&lt;br&gt;

==Gewenste boeken==
* [[Geheimschrift]]: Een boek over geheimschriften, hun gebruik en geschiedenis.
* [[Filmmontage]]: Een cursus filmmontage voor pc.
* [[Germaans]]: Een paar woordjes germaans in zn oudste vorm
* [[Wereldgeschiedenis]]: Een algemeen beeld van de wereldgeschiedenis, waardoor je inzicht krijgt in het verband tussen de verschillende gebieden en tijdsvakken.
* [[Kamerplanten en hun verzorging]]: Alles over kamerplanten, verzorging, ziektebestrijding enz.
* [[Lassen en solderen]]: Een cursus waarin wordt uitgelegd wat de verschillende methodes van lassen en solderen zijn, hoe je dat doet en wat je er voor nodig hebt.
* [[Wijn maken]]: Alles over het maken van wijn met diverse recepten.
* [[Boekbinden]]: Hoe bind je een boek (tijdschriften) in.
* [[Breien]]: Breien en breipatronen.
* [[Piano]]: De basis van het spelen op de piano.
* [[jQuery]] Een basiscursus jQuery (framework dat wordt gebruikt bij het maken van websites)
* [[Verven met planten]]: Stoffen verven met een planten aftreksel.

==Gewone pagina's==
===[[In mensentaal]]===
Artikels op maat van de leek, zodanig geschreven dat het onderwerp eindelijk begrijpelijk uitgelegd wordt aan mensen zonder voorkennis hierover.
* [[In mensentaal/Voetbal/Buitenspel|Buitenspel bij voetbal]]
* [[In mensentaal/Kwantummechanica|Kwantummechanica]]
* [[In mensentaal/Server|Server]]
* [[In mensentaal/Internet|Internet]]
* [[In mensentaal/Elektromotor|Elektromotor]]
* [[In mensentaal/Elektriciteit|Wat is elektriciteit?]]
* [[In mensentaal/Dynamo|Dynamo]]
* [[In mensentaal/Wiskunde/Limiet|Wiskundige limieten]]
* [[In mensentaal/Computergebruik|Computergebruik]]

===[[Wikijunior]]===
* [[Wikijunior:Woordenschat Nederlands|Woordenschat]] (heel boek). Alle opgaven en toetsen laten weergeven in quizvorm en het geheel nog voorzien van een mooie, passende opmaak.
* [[Wikijunior:De geschiedenis van de Aarde|De geschiedenis van de Aarde]] (heel boek). Mensen die de pagina's nog verder kunnen aanvullen en misschien kunnen voorzien van een mooie, passende opmaak.

===Exacte wetenschappen===
*[[Vloeistofmechanica]]
::aangepast
*[[Cyclometrische functies]] ''(a.k.a. boogfuncties)''
*[[Massatraagheidsmomenten]]
*[[Goniometrische vergelijkingen]]
*[[Quantumfysica]]

===Talen===

==== Algemeen ====
*[[Fonetica]] (Zie het Engelse boek : [[Linguistics/Phonetics]])

====Indo-Europees====
*Baltisch
**[[Lets]]
**[[Litouws]]
*Germaans
**[[Afrikaans]]
**[[Deens]]
**[[Drents]]
**[[Duits]]
**[[Engels]]
**[[Faeröer]] (Germaanse taal op Faeröer-eilanden)
**[[Fries]] (Westerlauwers Fries, in Nederland)
**[[IJslands]]
**[[Luxemburgs]]
**[[Meierijs]] (= Oost-Noord-Brabants)
**[[Middelnederlands]]
**[[Nedersaksisch]]
**[[Noord-Fries]] (in Duitsland)
**[[Noors (Bokmål)]]
**[[Noors (Nynorsk)]]
**[[Oud-Fries]] (1100 - 1575)
**[[Oud-Nederlands]] (900 - 1150)
**[[Saterfries]] (in Duitsland)
**[[Scots]] (niet te verwarren met de Keltische taal ''Schots'' of Schots Gaëlisch)
**[[Wikibooks:Wachtruimte/Vroegmodern Engels|Vroegmodern Engels]] '''&gt;&gt;&gt; Dit Wikibook staat nog in een beginnersstadium: ik verzoek hierbij mensen die met deze taal vertrouwd zijn, het handboek aan te vullen.'''
**[[Zweeds]]

*Grieks
**[[Griko]]
**[[Pontisch]]
**[[Tsakonisch]]
*Indo-Iraans
**[[Hindi]]
**[[Perzisch]] '''&gt;&gt;&gt; Dit boek is niet duidelijk voor amateurs ! Verzoek om dringende verbetering aan dit boek aan te brengen !'''
**[[Urdu]]
*Keltisch
**[[Bretons]]
**[[Cornisch]]
**[[Iers]]
**[[Manx]]
**[[Schots-Gaëlisch]]
**[[Shelta]]
**[[Welsh]] '''&gt;&gt;&gt; Dit Wikibook staat nog in een beginnersstadium: ik verzoek hierbij mensen die met deze taal vertrouwd zijn, het handboek aan te vullen.'''
*Romaans
**[[Aragonees]]
**[[Aroemeens]]
**[[Asturiaans/Leonees]]
**[[Catalaans]]
**[[Corsicaans]]
**[[Emiliaans-Romagnools]]
**[[Friulisch]] (Retoromaans)
**[[Frans]]
**[[Galicisch]]
**[[Istriotisch]]
**[[Istro-Roemeens]]
**[[Ladinisch]] (Retoromaans)
**[[Latijn]]
**[[Ligurisch]]
**[[Lombardijs]]
**[[Megleno-Roemeens]]
**[[Napolitaans]]
**[[Noord-Calabriaans]] (verwant aan het Napolitaans)
**[[Occitaans]]
**[[Piedmontees]]
**[[Provençaals]] (het Franco-Provençaals, niet het Occitaans)
**[[Roemeens]]
**[[Sardo-Campidanees]]
**[[Sardo-Gallurees]] (verwanter aan het Corsicaans)
**[[Sardo-Logudorees]]
**[[Sardo-Sassarees]] (verwanter aan Corsicaans)
**[[Silicisch]]
**[[Valenciaans]]
**[[Veneziaans]]
**[[Zuid-Calabriaans]] (meer verwant met het Sicilisch dan het Noord-Calabriaans)
**[[Zwitsers-Retoromaans]]
*Slavisch
**[[Bulgaars]]
**[[Kasjoebisch]]
**[[Macedonisch]]
**[[Oekraïens]]
**[[Pools]] 
**[[Russisch]]
**[[Kroatisch]]
**[[Servisch]]
**[[Sloveens]]
**[[Slowaaks]]
**[[Sorbisch]]
**[[Tsjechisch]]
**[[Wit-Russisch]]
*''Overig''
**[[Albanees]]
**[[Armeens]]

====Andere gesproken talen====
*[[Adzjaars]]
*[[Arabisch]]
*[[Azeri]]
*[[Kantonees]] (een Chinese taal)
*[[Esperanto]] (er is een begin, ligt al lange tijd stil)
*[[Estisch]]
*[[Fins]] aan het boek Fins ga ik waarschijnlijk deze week beginnen (oktober 2010)
*[[Georgisch]]
*[[Hausa]]
*[[Wikibooks:Wachtruimte/Hebreeuws]] heeft uitbreiding nodig.
*[[Hongaars]]  (Magyar)
*[[Indonesisch]]
*[[Japans]]
*[[Klingon]]
*[[Koreaans]]
*[[Laps]]
*[[Lazisch]]
*[[Loglan]]
*[[Lojban]]
*[[Maltees]]
*[[Mingreels]]
*[[Sindarin]]
*[[Svanisch]]
*[[Swahili]]
*[[Tibetaans]]
*[[Xhosa]]

====Dode talen====
*[[Hiërogliefen]]
*[[Spijkerschrift]]
*[[Azteeks]]
*[[Maya-taal]]
*[[Inca-taal]]

====Gebarentalen====
*[[Amerikaanse gebarentaal]]
*[[Chinese gebarentaal]]
*[[Japanse gebarentaal]]
*[[Nederlandse gebarentaal]]

===(Huis)dieren===
*[[Huisdierengids]]
**[[Huisdierengids konijn|Konijnverzorging]]
**[[Huisdierengids paard|Paardenverzorging]]
*Tropische dieren
**[[Huisdierengids kameleon|Verzorging van kameleon]]
**[[Huisdierengids slang|Verzorging van slang]]
**[[Huisdierengids vogelspin|Verzorging van vogelspin]]
*[[Dierengids]]
**[[Dierengids aap|Aap]]
**[[Dierengids olifant|Olifant]]
**[[Dierengids tijger|Tijger]]

===Computer===
*[[Internet Relay Chat]] (met redirect vanaf [[IRC]])
*[[GNU Image Manipulation Program]] (met redirect vanaf [[Gimp]], [[De Gimp]] en [[The Gimp]])
*[[AutoCAD]] - Met een redirect vanaf '''Autocad'''.
*[[Netwerkbeheer]]
*[[Werken met Nero Burning]]
*[[Werken met Adobe Reader]]

====Besturingssystemen en Gui's====
*[[Gnome]] (zie ook [[:en:Using GNOME]])
*[[GNU/Linux]] (met subversies per distro)
*[[K Desktop Environment]] (met redirect vanaf KDE)
*[[Unix]]
*[[Windows XP]]
*[[Windows 8]]

====Kantoorsoftware====
*[[High-Logic fontcreator]]
*[[Microsoft Office: Installatie]]
*[[Microsoft Excel]] - Kan nog sterk worden uitgebreid
*[[Microsoft Powerpoint]]
*[[Microsoft Access]]
*[[OpenOffice.org/Math]]
*[[OpenOffice.org/Draw]]
*[[Google Docs Document]]
*[[Google Docs Spreadsheet]]

====Mark-up talen====
*[[Cascading Style Sheets|CSS]]
*[[LaTeX]]
*[[XML]]
*[[Wikibooks:Wachtruimte/XSL]]
*[[HTML]]

====Programmeertalen====
*[[Matlab]] over het gebruik van Matlab en het bijbehorende Simulink (misschien als subcursus van de Matlab-cursus)
*[[Programmeren, de basis]] : de overzichtspagina voor alle programmeertalen en wat meer uitleg voor beginners misschien (hoe, waar, wat)
*[[Programmeren in Ada]] (misschien onder een andere naam, wat is de standaard?)
*[[Programmeren in Ruby]] - Kan nog sterk worden uitgebreid met jouw voorbeelden.
*[[Programmeren in C]] - Kan nog sterk worden uitgebreid.
*[[Programmeren in C++]] - Kan nog sterk worden uitgebreid.
*[[Programmeren in C Sharp]] 
*[[Programmeren in F Sharp]]
*[[Programmeren in DirectX]] (misschien onder een andere naam, wat is de standaard?)
*[[Programmeren met OpenGL]]
*[[Programmeren in Java]] 
*[[Programmeren in Javascript]] 
*[[Programmeren in Pascal]] (misschien onder een andere naam, wat is de standaard?)
*[[Programmeren in Perl]] 
*[[Programmeren in Python]] (misschien onder een andere naam, wat is de standaard?)
*[[Unified Modeling Language]] (met redirect vanaf [[UML]])

====Content Management Systemen====
*[[TYPO3]] Over het gebruik en de ontwikkeling van TYPO3 websites

==== Compositieprogramma's ====
* [[Finale NotePad]]
* [[Sibelius]]
* [[Toccata]]

===[[Kookboek]]===
*[[Kookboek/Gewenste recepten|Zie ook deze lijst gewenste recepten]]
*[[Kookboek/Paella|Paella]]
*[[Kookboek/Penne met Pesto|Penne met Pesto]]
*[[Kookboek/Rijstepap|Rijstepap]]
*[[Kookboek/Tofuschotel|Tofuschotel]] (vegetarisch)
*[[Kookboek/Waterzooi|Waterzooi]]

===[[Historische atlas]]===
*[[Historische atlas/Prehistorie|prehistorie]]
*[[Historische atlas/Nieuwe tijd|nieuwe tijd]]
*[[Historische atlas/Nieuwste tijd|nieuwste tijd]]
*[[Historische atlas/Hedendaagse tijd|hedendaagse tijd]]

===[[Handige Harry]]===
Een doe-boek met alle info over hoe je klusjes kunt klaren en over het materiaal dat je ervoor nodig hebt. Heb je ervaring met klusjes of goede tips, deel je kennis dan via Handige Harry!
* [[Handige Harry/Batterij vervangen|Batterij vervangen]]: Het begin is er, maar het laatste woord is er nog niet over geschreven.
* [[Handige Harry/Behangen|Behangen]]
* [[Handige Harry/Boek plastificeren|Boek plastificeren]]
* [[Handige Harry/Gaatje boren|Gaatje boren]]
* [[Handige Harry/Inktpatroon vullen|Inktpatroon vullen]]
* [[Handige Harry/Klok repareren|Klok repareren]]
* [[Handige Harry/Knoop aannaaien|Knoop aannaaien]]
* [[Handige Harry/Lamp indraaien|Lamp indraaien]]
* [[Handige Harry/Nestkastje bouwen|Nestkastje bouwen]]
* [[Handige Harry/Plant verpotten|Plant verpotten]]
* [[Handige Harry/Raam installeren|Raam installeren]]
* [[Handige Harry/Raam schilderen|Raam schilderen]]
* [[Handige Harry/Rolluik repareren|Rolluik repareren]]
* [[Handige Harry/Schilderen|Schilderen]]
* [[Handige Harry/Tapijt leggen|Tapijt leggen]]
* [[Handige Harry/Tapijt reinigen|Tapijt reinigen]]
* [[Handige Harry/Teddybeer repareren|Teddybeer repareren]]
* [[Handige Harry/Videorecorder installeren|Videorecorder installeren]]
* [[Handige Harry/Waterdicht maken|Waterdicht maken]]
* [[Handige Harry/Waterleiding repareren|Waterleiding repareren]]
* [[Handige Harry/WC ontstoppen|WC ontstoppen]]

===[[Koningen aan de Nijl]]===
Een geschiedenis van het oude Egypte (excl. Ptolemaeïsch en Romeins Egypte). Voor nieuwe hoofdstukken kan men gebruik maken van het hoofdstuk &quot;[[Koningen aan de Nijl/Verder lezen|Verder lezen]]&quot; en natuurlijk [[w:|Wikipedia]].
*[[Koningen aan de Nijl/Derde tussentijd|Derde tussentijd]]
*[[Koningen aan de Nijl/Late periode|Late periode]]
*[[Koningen aan de Nijl/Besluit|Besluit]]
*[[Koningen aan de Nijl/Achterflap|Achterflap]]

==Beheer/informatieve pagina's==
Zie de rode links op het [[Wikibooks:Gebruikersportaal|gebruikersportaal]].

==Transwiki==
Artikels uit zusterprojecten die eigenlijk hier thuishoren op Wikibooks, worden verplaatst via [[m:Transwiki/nl|transwiki]]. Het gaat meestal om Wikipedia-pagina's.&lt;br&gt; 
Deze moeten echter nog omgezet worden naar een Wikibooks-profiel en aangevuld worden.
* [[:Categorie:Wikibooks:Transwiki|De lijst van transwiki-artikels.]]

[[Categorie:Wikibooks|Gewenste artikelen]]</text>
      <sha1>5kudwn8eaeq3fvkk5dcbheyiomsfoac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:Inge Habex/Archief 1</title>
    <ns>2</ns>
    <id>1745</id>
    <revision>
      <id>428794</id>
      <parentid>409863</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:58:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49157" sha1="45a1cn7ifnabnt5gyqa7h3dyvlkwk4i" xml:space="preserve">==Welkom==
Hoi Inge Habex, van harte welkom op Wikibooks. Ik hoop dat je het hier net zo naar je zin zal hebben als op Wikipedia. [[Gebruiker:Firefox|Firefox]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Firefox|Overleg]]&lt;/span&gt; 21 mei 2005 14:30 (UTC)
* Dankuwel voor deze verwelkoming. Ik vind ook dit weer een initiatief naar mijn hart. Ook hier had ik zelf al ideeën over. Vermoedelijk staat WikiBooks nog in haar kinderschoenen, maar is het ook de bedoeling om alle klassiekers hier te verzamelen? En wat te denken van online boekjes als 'huisdierverzorging' enzo? Ik ben alvast blij dat er vlot gelinkt wordt naar Wikipedia, zodat er geen dubbel werk verricht wordt. Keep up the good work!!! [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 21 mei 2005 14:42 (UTC)
*:Zeg maar jij hoor, ik ben waarschijnlijk jonger dan jij. :-) Wikibooks staat inderdaad nog redelijk in de kinderschoenen. Maar we hebben inmiddels wel redelijk bestaansrecht qua artikelomvang. Over klassiekers heb ik geen idee. Ik weet ook niet of je daar te maken hebt met auteursrechten enzo, misschien iets om te opperen in [[Wikibooks:Lerarenkamer|de lerarenkamer]]? Boekjes over huisdierverzorging lijkt me uitermate geschikt voor dit project. Zal het vast toevoegen aan de [[Wikibooks:Gewenste artikelen|gewenste pagina's]], zodat er eens wat anders komt te staan dan wens naar informaticagerelateerde boeken. Veel plezier hier in ieder geval. [[Gebruiker:Firefox|Firefox]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Firefox|Overleg]]&lt;/span&gt; 21 mei 2005 14:55 (UTC)

== [[Literatuurstudie]] ==
Hoi Inge, fijn dat je voortvarend aan de slag bent gegaan met literatuurbesprekingen enzo (alhoewel ik er nog steeds de kriebels van krijg als ik terugdenk aan mijn middelbare schoollessen Nederlandse literatuur :-)).&lt;br&gt;
Misschien is het handig om de literaire teksten tevens neer te zetten op [[wikisource:Hoofdpagina|Wikisource]]. Zorg overigens dat je er zeker van bent dat op de teksten geen auteursrecht meer zit. Vanuit Wikisource kan je dan weer hierheen linken d.m.v. &lt;nowiki&gt;[[b:nl:Paginatitel|Weergave v/d link]]&lt;/nowiki&gt;, met vermelding dat hier de tekst wordt besproken. Zorgt ook weer voor meer bekendheid. [[Gebruiker:Firefox|Firefox]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Firefox|Overleg]]&lt;/span&gt; 23 mei 2005 08:56 (UTC)
:Ik ben nog niet vertrouwd met [[wikisource:Hoofdpagina|Wikisource]], maar lijkt inderdaad wel een goed plan. Ik vermoed dat er op de teksten van Guido Gezelle geen auteursrechten meer rusten, aangezien de goede man al meer dan 100 jaar overleden is. ;-) De besprekingen van zijn teksten kunnen echter best van eigen huis zijn. Vandaar dat deze nog niet ingevuld zijn trouwens. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 23 mei 2005 09:30 (UTC)

== [[Huisdierengids]] ==
Hoi Inge. Leuk, die huisdierengids. En ook goed dat je de / hebt gebruikt om verschillende pagina's van het boek te markeren, alleen is het de bedoeling dat na de / een hoofdletter volgt, dus [[Huisdierengids/Rat]]. In principe zou ik dat zelf veranderd hebben na het opmerken ervan, maar volgens mij (ik heb de discussie alleen niet zo goed gevolgd), is het ook niet de bedoeling dat er twee slashes in een paginatitel zitten. Zie [[Help:Boekstructuur#Sub(-sub)-pagina's]]. Zou iemand anders kunnen vertellen of dit inderdaad zo werkt en hoe een pagina in de gids over de rat er dan wel uit dient te zien? Bijv. [[Huisdierengids/Herkomst van de rat]] ipv [[Huisdierengids/rat/herkomst]]? Of [[Rat/Herkomst]], zonder &quot;Huisdierengids&quot;? [[Gebruiker:Mtcv|Mtcv]] 1 mei 2006 22:23 (UTC)
:Ok, bedankt om het te laten weten. Ik zal vanavond de hoofdletters aanpassen als niemand me voor is ;). Wat betreft de subpagina's. Misschien moeten dubbele slashes wel overwogen worden, dit komt de structuur van de pagina's ten goede. Denk bv. aan [[Huisdierengids/Hond/Herkomst]]. Op die manier blijven de pagina's duidelijk gerankschikt per hoofdstuk. Anders gaat die structuur totaal verloren uit de titels. Webpagina's op het internet zijn immers ook op deze manier gerankschikt. 
:Bij deze doe ik dus het voorstel voor gebruik van slashes (of een ander leesteken) als manier van opmaak voor subpagina's. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 2 mei 2006 02:46 (UTC)
::Hoi, het zou beter zijn, om conform de boekstructuur de boekentitels twee niveau's diep te maken, dus Rat/Herkomst in plaats van Huisdierengids/Rat/Herkomst. Zo voorkom je onnodig lange titels. Daarnaast is het voor iemand die zijn tamme rat wil verzorgen toch niet relevant dat het betreffende boek een deelonderwerp is van de 'huisdierengids'? Misschien dat dat onderaan in een sjabloon vermeld kan worden, maar het is m.i. niet zo belangrijk dat het in de titel genoemd zou moeten staan. Voorbeeld mogelijk sjabloon: (kan nog opgevrolijkt worden met kleurtjes en dergelijke...

&lt;div class=&quot;toccolours&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;width:280px; margin:1em auto;&quot;&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;margin:auto; font-size:120%&quot;&gt;[[Huisdierengids]]&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center font-size: large;&quot;&gt;← Vorige &amp;nbsp;|&amp;nbsp; [[Inhoudsopgave]] &amp;nbsp;|&amp;nbsp; Volgende →&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
:[[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 3 mei 2006 23:15 (UTC)

:::Hallo Inge, dat begint een mooi boek te worden. Veel plezier met de verdere ontwikkeling [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 5 mei 2006 19:09 (UTC)
::::Bedankt! :) Ik ben er momenteel inderdaad druk mee bezig. Is er trouwens iemand die me zo'n sjabloon met 'volgende' en 'vorige' kan leren maken?[[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 5 mei 2006 19:43 (UTC)

:::::Je zou dit sjabloon als uitgangspunt kunnen nemen:
&lt;nowiki&gt;
{{Bladeren2|Boek=Huisdierengids rat|vorige=Herkomst|huidige=Soorten|volgende=Wetenschappelijk}}
&lt;/nowiki&gt;
levert het volgende op
{{Bladeren2|Boek=Huisdierengids rat|vorige=Herkomst|huidige=Soorten|volgende=Wetenschappelijk}}

Als je de kleur niet mooi vindt, of de breedte wilt veranderen, dan kan ik of iemand anders je wel helpen. Het vergt wel enige kennis van Javascript en/of HTML. Bovenstaande is te vinden in [[:sjabloon:navigatie]] en deze bestaat uit de volgende tekst:

&lt;nowiki&gt;
&lt;table id=toc style=&quot;color: inherit; background-color: rgb(204, 204, 255); width: 100%&quot;&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td style=&quot;text-align: left; width: 33%&quot;&gt;[[{{{Boek}}}/{{{vorige}}}|&amp;larr; {{{vorige}}}]]&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;text-align: center; width: 33%&quot;&gt;'''{{{huidige}}}'''&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;text-align: right; width: 33%&quot;&gt;[[{{{Boek}}}/{{{volgende}}}|{{{volgende}}} &amp;rarr;]]&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
&lt;/nowiki&gt;

Er bestaan ook andere mogelijkheden, ik gebruik in papier bijvoorbeeld geen sjabloon en werk maar 1 dimensionaal (alleen vooruit, niet terug). 

&lt;nowiki&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:80%; border: 1px solid #dfdfdf; width: 50%; color: inherit; background-color:Whitesmoke;&quot;&gt;''&gt; [[Huisdierengids rat/Wetenschappelijk|Volgende pagina: Wetenschappelijk]]''&lt;/div&gt;
&lt;/nowiki&gt;

Dat hetvolgende oplevert:
&lt;div style=&quot;font-size:80%; border: 1px solid #dfdfdf; width: 50%; color: inherit; background-color:Whitesmoke;&quot;&gt;''&gt; [[Huisdierengids rat/Wetenschappelijk|Volgende pagina: Wetenschappelijk]]''&lt;/div&gt;

Succes [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 5 mei 2006 20:24 (UTC)

:Hoi Inge, ik heb de naam [[Dierengids rat/taxonomie]] naar [[Dierengids rat/Taxonomie]] gewijzigd conform [[Help:Boekstructuur]], ik hoop dat je dat niet erg vindt. Groeten [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 11 mei 2006 14:13 (UTC)

== Linken naar wikipedia ==
Een tip: je kan een link naar een wikipedia-artikel als volgt maken: &lt;nowiki&gt;[[w:artikel|artikel]]&lt;/nowiki&gt;: [[w:artikel|artikel]] [[Gebruiker:MADe|MADe]] 13 mei 2006 22:56 (CEST)
:Daarvan ben ik op de hoogte. Als je goed kijkt gebruik ik die techniek regelmatig. In wikibooks neem ik soms stukken over van wikipedia, maar herwerk ze tot leesbare boekversie. Dan is een simpele verwijzing naar wikipedia (mijns inziens) onvoldoende. Was er een suggestie die je wilde doen waar ik naar de -pedia kon verwijzen? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 14 mei 2006 00:04 (CEST)

== [[Gebruiker:Inge Habex/Catalogus|Wikibooks catalogus]] ==
Een poging tot het structureren van bedenkingen rond het [[Gebruiker:Inge Habex/Catalogus|catalogeren van Wikibooks]].
:Hoi, ik je pagina [[Overleg gebruiker:Inge Habex/Catalogus]] gewijzigd naar [[Gebruiker:Inge Habex/Catalogus]], zodat op de overlegpagina ruimte ontstaat voor mogelijk commentaar. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 25 mei 2006 20:43 (CEST)
:: Dat was ook mijn bedoeling ;-) maar daar was ik blijkbaar niet in geslaagd. Thanks! [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 25 mei 2006 21:01 (CEST)

==[[In mensentaal|Leuk idee: In mensentaal]] ==
Leuk idee Inge dat nieuwe boek. Succes en groeten [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 3 jun 2006 13:52 (CEST)
: Thanks! Hopelijk voelen vele Wikianen zich aangesproken om zelf hoofdstukken aan dit boek toe te voegen. :-)
: Weet jij toevallig hoe ik in &quot;[[In mensentaal/Klonen]]&quot; de titel &quot;klonen&quot; netjes in het midden onder de afbeelding van Einstein kan plaatsen? &lt;!--ik zou me eens moeten gaan verdiepen in de finesse van lay-out op Wikimedia--&gt; [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 3 jun 2006 14:31 (CEST)
::Leuk idee inderdaad. Wat die afbeelding betreft, kan je er geen sjabloon van maken, cfr. [[Sjabloon:In mensentaal]]? Zo kunnen wijzigingen eenvoudig doorgevoerd worden, en blijft de opmaak consequent. Gebruik van het sjabloon: gewoon &lt;nowiki&gt;{{In mensentaal|titel=huppeldepup}}&lt;/nowiki&gt; toevoegen bovenaan iedere pagina[[Gebruiker:MADe|MADe]] 10 jun 2006 11:58 (CEST)
:::Net wat ik zocht :-) Thanks! Misschien kan hetzelfde logo ook onderaan te pagina gebruikt worden ter navigatie (nu staat er louter een kadertje met &quot;terug naar het boek In mensentaal&quot;). Of is dat teveel van het goede? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 10 jun 2006 12:10 (CEST)
::::Ik zou niet overdrijven met afbeeldingen, het moet een beetje serieus blijven vind ik. Ik zie ook niet goed in waarom Einstein als uithangbord van die cursus moet fungeren, maar goed. Een nieuw sjabloon aanmaken, hier meer info: [[w:Help:Gebruik van sjablonen]]. Hier het met [[:Sjabloon:In mensentaal onder]] geprobeerd (let ook op de klikbare link naar de overlegpagina). [[Gebruiker:MADe|MADe]] 10 jun 2006 12:31 (CEST)
:::::Schitterend! Komt die link automatisch uit bij de overlegpagina van die bladzijde? (ps: Einstein: je hoeft geen Einstein te zijn om dit te begrijpen. Maar suggesties voor een beter uithangbord zijn altijd welkom!) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 10 jun 2006 12:36 (CEST)
::::::Dankzij de pagina &quot;Magische woorden&quot; in de cursus Mediawiki ;-) [[Gebruiker:MADe|MADe]]

== [[Wikibooks:Boekenlijst|Sterren voor aan te raden boeken]] ==
Ik heb gezien dat je sterretjes hebt toegevoegd voor aan te raden boeken. Waarop is deze indicatie gebasseerd? Zijn het enkel de boeken die &quot;af&quot; zijn of ook de drukst bezochte boeken (ik meen dat daar een lijst van bestaat)? [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 10 jun 2006 20:02 (CEST)
: Ik dacht aan sterren om mensen te laten weten welke boeken reeds goed ontwikkeld zijn (af zal zelden zijn, omdat ontwikkeling altijd beter kan). &quot;Vaak gelezen&quot; kan gebiast zijn door veel factoren. Uiteraard kunnen ook (extra) sterren toegekend worden aan 'interessante' boeken of netjes uitgewerkte boeken, enzoverder. Ik gooide alvast een visje uit. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 10 jun 2006 20:08 (CEST)
::Twee opmerkingen: ik heb het sjabloontje &quot;in mensentaal&quot; nog wat aangepast, nu hoef je de titel van het artikel niet meer in te geven; en ik heb een sjabloontje {{Ster}}: &lt;nowiki&gt;{{Ster}}&lt;/nowiki&gt; aangemaakt, zodat je niet altijd de afbeelding moet plakken, en de afbeelding consequent blijft. [[Gebruiker:MADe|MADe]] 27 jun 2006 09:00 (CEST)
:Misschien handig om er een lege ster bij te zetten zodat je de schaal kunt weergeven? Daar moet vast wel een sjabloontje voor te ontwikkelen zijn dat als je &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Sterren|3}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; intypt, je drie volle en twee lege sterren krijgt oid. [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 14 jul 2006 15:11 (CEST)
::Ja, ook een goed idee. Alleen was er een bemerking voor het gebruik van de {{Ster}}ster. Zie ook [[Overleg Wikibooks:Boekenlijst]] voor een overzicht van suggesties. (ik zal jouw suggestie ook op die pagina erbij zetten) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 16 jul 2006 04:26 (CEST)

== Compliment ==
Bedankt voor je compliment op mijn overlegpagina. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 25 jul 2006 23:54 (CEST)

P.S. Zie ook mijn motivering om voor jou te stemmen als moderator.

P.P.S. Het sterrensysteem dat MADe hierboven voorstelde is intussen als sjabloon aangemaakt.

== [[Wikibooks:Ideeënbus]] ==
Tof dat je mijn voorstel voor een [[Wikibooks:Ideeënbus|ideeënbus]] hebt uitgewerkt. Ik heb enkel opmerkingen toegevoegd, die je misschien kan verwerken in het geheel? [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 27 jul 2006 22:22 (CEST)
: Hoezo, 'ik' het verwerken in het geheel? Je doet het prima. Opmerkingen en ideeën erbij plaatsen. Dit is een &quot;bewerkings - werkings&quot;-pagina. :-D Precies het soort opmerkingen dat de ideeënbus nodig heeft! Zoals jij het toevoegde, zie ik de werking van een ideeënbus.  [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 27 jul 2006 22:41 (CEST)

== Foutje ==
Inge, heb ik fouten gemaakt? Ik begrijp de nominaties niet helemaal. Groet {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 29 jul 2006 23:06 (CEST)
:Nee, helemaal niet, ik heb net alles gecontroleerd. De gebruikers-geschiedenis staat nu precies waar ie moet staan, namelijk onder &quot;geschiedenis&quot;. De overleg-pagina waar ik oeverloos alle gebruikers heen had gecopieerd voor de importfunctie actief was, worden nu overbodig :) 
: Heb ik misschien een foutje gemaakt? Ik heb toch enkel de overleg-pagina's genomineerd hé!? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 29 jul 2006 23:08 (CEST)
::Nee prima, nu begrijp ik ook waarom op de overlegpagina. Prima werk :-) {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 29 jul 2006 23:10 (CEST)
:::Ok, i'll continue... :-) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 29 jul 2006 23:11 (CEST)
::::Wil je het op de verwijderlijst zetten, of mag ik ze nuweg doen? Groeten {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 30 jul 2006 22:37 (CEST)
:::::Ze mogen nuweg hoor. Ik denk niet dat er iemand bezwaar over heeft. Temeer daar er totaal geen info mee verloren gaat. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 2 aug 2006 11:42 (CEST)

== Rode [[Gebruiker:Inge Habex|gebruikerspagina]] ==
Hallo Inge,

Nu je je hebt aangemeld om moderator te worden, zou je je gebruikerspagina maar eens blauw moeten maken. Het ziet er zo raar uit zo'n rode link. Groeten {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 31 jul 2006 15:20 (CEST)
:Done ;-P [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 2 aug 2006 09:35 (CEST)
::Nu ja, niet precies wat ik in gedachten had, maar wel consequent ;-) {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 2 aug 2006 10:52 (CEST)
:::Beter zo? *grijnzzz* [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 2 aug 2006 15:08 (CEST)
::::Prima :-) mooi plaatje erbij ook nog ! {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 3 aug 2006 16:12 (CEST)

== Wereldwonderen ==
Wat bedoel je juist met Wereldwonderen? De Zeven Wereldwonderen (respectievelijk de Klassieke en Moderne) of Wereldwonderen in het algemeen? [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 3 aug 2006 15:56 (CEST)
: In het algemeen. Uiteraard wordt duidelijk gemaakt dat er klassieke en moderne wereldwonderen zijn en zal die opsplitsing in het boek ook dienen te gebeuren. Maar algemener lijkt me een leuker boek te zijn waar dan nog hoofdstukken aan toegevoegd kunnen worden.[[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 3 aug 2006 15:59 (CEST)
::Hoe bepaal je dan wat een Wereldwonder is en wat niet? Ik denk dat dat nog pittige discussies kan opleveren. Misschien dat we beter beginnen met de Klassieke en Moderne alvorens de lijst uit te breiden? [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 3 aug 2006 16:15 (CEST)
::: Uiteraard [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 3 aug 2006 16:23 (CEST)
:::: (na mijn 1e bwc hier) Wat denken jullie ervan eerst eens wat van de nieuwe boeken op weg te helpen en daarna aan een nieuwe, zoals wereldwonderen te beginnen? Veel ideeën en zo weinig tijd, ik weet het. Maar we hebben nog lang de tijd, het is niet allemaal noodzakelijk allemaal beginnetjes te hebben. Hoe zit het met handige harry, kunstgeschiedenis, etcetera.... [[:Categorie:Wikibooks:Transwiki]] staat nog vol.... {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 3 aug 2006 16:26 (CEST)
::::: Je hebt gelijk. Ik dacht meteen ff de links alvast opzoeken voor het nieuwe boek (en misschien ook die mijlpaal van 1000 modules in gedachten) Ik zal de aanvragen nog even verplaatsen tot de rest wat meer op poten staat [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 3 aug 2006 16:46 (CEST)
:::::: Ik heb net de [[Kunstgeschiedenis/Inleiding &amp; inhoud|inleiding]] geschreven voor [[Kunstgeschiedenis]]. Ik denk dat ik al van enkel hoofdstukken een redelijk stukje kan uitwerken. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 3 aug 2006 16:58 (CEST)
::::::: Mja, dankzij import zou wereldwonderen ook bijzonder snel een tamelijk uitgewerkt boek vormen. Maar ik zal eerst de transwiki voor Handige Harry maar eens aanpakken. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 3 aug 2006 17:04 (CEST)
:::::::: Handige Harry is bijgewerkt uit transwiki. Voor het schrijven van het eigenlijke boek, hoop ik een gelijkaardige medewerking als voor het kookboek het geval is. Systeem is namelijk tamelijk analoog. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 3 aug 2006 21:13 (CEST)

==Tangen van Harry==
Zie het nu verkeerd? [[:Categorie:Handige Harry/Tangen]] is toch bedoeld als artikel en geen cat? [[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]] 3 aug 2006 18:30 (CEST)
:[[:Categorie:Handige Harry/Zagen]] - idem [[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]] 3 aug 2006 18:31 (CEST)
:: Toch wel, aangezien het een verzamelnaam is voor een veelheid aan tangen en zagen. Zie bv. [[Handige Harry/Afbeeldingen/Tangen]] om al een eerste indruk te geven. Door er een categorie-pagina van te maken, moet er niet steeds handmatig toegevoegd worden aan de lijst. Ik weet dat ik in jouw vaarwater kom wat betreft categorisatie van de boeken (vandaar ook mijn argumentatie meteen bij de start van je structureringsdrang ;-)) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 3 aug 2006 18:34 (CEST)

:::ja, ik heb daar grote moeite mee :P. Nu is er naast het artikel [[Handige Harry/Zagen]] een [[:Categorie:Handige Harry/Zagen]] met daarin een artikel/lijst. Dat is niet de bedoeling van cats (doet pijn aan mijn ogen :)). Ik kan me eventueel wel een categorie ategorie:Handige Harry/Zagen voorstellen met daarin de zagen '''en''' een link naar de introductiepagina [[Handige Harry/Zagen]]. [[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]] 3 aug 2006 18:39 (CEST)
::::Even ter verduidelijking dat die lijst van zagen nog verdwijnt. Die staat er tijdelijk om het opzoekingswerk daaromtrent te vergemakkelijken. Maar indien gewenst zet ik hem op een kladblokje ipv daar ter plaatse. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 3 aug 2006 18:43 (CEST)
:::::Maak ook het onderscheid tussen de techniek zagen (een pagina) en het gereedschap met verzameling aan zagen (een categorie) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 3 aug 2006 18:45 (CEST)

== Moderator ==
Hallo Inge, je bent nu moderator. Zou je nog even je E-Mailfunctie willen aanzetten? Als je een gmail-account wil, dan kan Effeietsanders je vast wel helpen (ik geloof dat hij nog uitnodigingen heeft). Succes {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 8 aug 2006 22:39 (CEST)
:Zodra ik de knopjes vind, zal ik dat doen. Ik heb trouwens als een gmail-account. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 8 aug 2006 22:48 (CEST)
::Voor de knopjes: je moet eventueel je cache legen. Je weet nu hoe het gaat toch? :-P {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 8 aug 2006 22:40 (CEST)
::: :p Guide me trough... wat is een cache? Dan kan ik die legen. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 8 aug 2006 22:48 (CEST)
:::: Geen idee wat die cache is, maar ik heb hem geleegd, geloof ik. Dat heet [[w:idiot savant|idiot savant]] zeker? (''control F5'') [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 8 aug 2006 23:04 (CEST)
::::: Prima gedaan. Als je wilt oefenen, bijvoorbeeld een test weggooien van een artikel of een wijziging terugdraaien. Dan maak je bijvoorbeeld [[Gebruiker:Inge Habex/Test]] aan. Dan kan je wat oefenen. succes {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 8 aug 2006 23:08 (CEST)


== NUMBEROFBOOKS ==
Hoi Inge, op de hoofdpagina heb ik het boekaantal vervangen door een sjabloon. Als je nu het boekaantal wilt wijzigen, dan hoef je alleen [[Sjabloon:NUMBEROFBOOKS]] te veranderen. Dit bespaard serverruimte, omdat iedere versie van een pagina die je opslaat in zijn geheel wordt bewaard. Aangezien het sjabloon vele malen kleiner is dan de hoofdpagina, scheelt elke opslag een behoorlijke hoeveelheid serverruimte. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 15 aug 2006 15:02 (CEST)
: Oké, Koos. Van dat soort dingen ben ik me weinig bewust. Bedankt voor de tip! [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 15 aug 2006 15:14 (CEST)

==Telwoorden==
Hallo Inge, zie mijn overlegpagina svp.[[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]] 21 okt 2006 23:53 (CEST)

== Quenya pagina's ==
Beste Inge,
Ik heb volgend commentaar gegeven aan Londenp:
[quote]
Blijkbaar kennen de Nederlandstaligen niet echt het verschil tussen Wikipedia en Wikibooks.
Het stoort mij dat er inconsistente veranderingen gebeuren. D.w.z. op de ene pagina vervangt iemand duaal door tweevoud, op een andere pagina dan weer adjectief door bijvoeglijk naamwoord. In plaats van een mooi document krijg je dan een rommelboeltje en volgens mij is het net de bedoeling van Wikibooks om een samenhangend geheel af te leveren.

En om politie-agent te gaan spelen die al deze inconsistenties voortdurend in 't oog houdt, heb ik ook geen zin.

Dus dan heb ik liever niet dat er materiaal van mij op deze manier door iedereen kan misvormd worden (en ik heb het echt niet over het verwijderen van typfouten hoor).
Ik heb hetzelfde Wikibook trouwens op de Engelstalige site geschreven en daar is iedereen blijkbaar beter bekend met het verschil tussen Wikibooks en Wikipedia: want daar gebeuren er ook wel eens veranderingen, maar dan eerder om de consistentie te bevorderen dan om ze te verminderen.

Bovendien werd er op de Engelstalige versie overlegd vooraleer er iets veranderd werd, hier op de Nederlandstalige site gaat men er blijkbaar vanuit dat het werk van iemand anders nog vooraleer het voltooid is reeds veranderd moet worden (en het was echt niet eenmalig).
Dus volgens mij reden genoeg om niet langer aan de Nederlandstalige Wikibooks deel te nemen.
Ik wacht wel totdat Citizendium in het Nederlands beschikbaar komt.
[/quote]

Sindsdien heeft hij mij gevraagd om toch verder te werken en zou hij erop letten dat er geen fundamentele veranderingen gebeuren. Maar ik heb er verder over nagedacht en volgens mij neemt dit niet het fundamentele probleem weg dat gebruikers te veel aangemoedigd worden om aan Wikibooks zelf wijzigingen aan te brengen terwijl dit volgens mij juist niet de bedoeling is van de originele Wikibooks.
En om op je vraag te antwoorden: inderdaad het is mijn originele tekst over Quenya grammatica. Dit is inderdaad een eigen benadering die door eigen keuze van volgorde, voorbeeldkeuze, en zo onder het auteursrecht valt.

beste groeten,

Dirk_math

== Butgetrecept ==
Hoi Inge, kun je de categorie &quot;[[:Categorie:butgetrecept]]&quot; ook meteen even verwijderen? Groetjes, [[Gebruiker:Sietske|Sietske]] 8 nov 2006 11:00 (CET)
: Dat was de bedoeling, zoals je zag :) Da's een opkuis waar we geen maand op hoeven te wachten. Typo's mogen altijd meteen opgekuist worden. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 8 nov 2006 11:03 (CET)
::Je bent me voor... :-) [[Gebruiker:Sietske|Sietske]] 8 nov 2006 
11:01 (CET)

== artikelen ==
Hallo Inge, ik zag dat je de artikelen voor geopedia van andere links had voorzien, hoe kan ik het snelst &quot;mijn&quot; artikelen van ~pedia naar hier verhuizen, en dat ze gelijk op de goede plaats staan?[[Gebruiker:Secar one|secar_one]] 11 nov 2006 20:29 (CET)
* Gewoon de lijst zetten op [[Wikibooks:Import]] en dan haal ik ze hierheen. (kan alleen door een moderator) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 11 nov 2006 20:31 (CET)

**Het was inmiddels al vrij veel, als je zeker weet dat het zo het snelst gaat, okee,
**er is een lijst: [[fossiele planten uit het Carboon]]
**en een taxonomie overzicht: [[Paleobotanie (taxonomie)]]
beide lijsten + achterliggende artikelen van soorten en families, zijn door mij opgezet (kijk maar in de geschiedenis ervan) graag beide lijsten inclusief achterliggende artikkelen, 
en het gehele &quot;fotoboek&quot; en &quot;schetsboek&quot;, (inclusief de afbeeldingen en tekeningen (ook van mij ( - afkomstig).

De lijsten worden genoemd op mijn gebruikerspage aldaar: ook &quot;secar one&quot;, dan kijk ik hier even rond hoe de &quot;structuur&quot; bij anderen er uit ziet, 
succes dan[[Gebruiker:Secar one|secar_one]] 11 nov 2006 20:40 (CET)

*** Ok, ik zet me in gang, maar wat afbeeldingen betreft, die kunnen niet zomaar overgeheveld worden. Je kan ze het best uploaden op commons en ze vandaaruit gebruiken zowel op wikibooks als op wikipedia (en anderen kunnen er dan ook makkelijker aan. Ik ga aan de slag met de artikelen. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 11 nov 2006 20:43 (CET)

is goed, ik had al een afspraak lopen met gebruiker Siebrand over die afbeeldingen, als het goed is is er inmiddels een nieuwe sjabloon bij gekomen om bij de afbeeldingen de herkomst van vindplaats en collectie eigenaar aan te geven,

ojah, wat die artikelen betreft, ik heb dan ook de tijdstabellen en het artikel over &quot;levend fossiel&quot; hier nodig,  alvast bedankt voor je hulp[[Gebruiker:Secar one|secar_one]] 11 nov 2006 20:46 (CET)

Ps: al je artikels vanuit wikipedia die ik overhaal, komen met het prefix &quot;Transwiki:&quot; op wikibooks terecht. Zodra je alle linken hebt aangepast naar je wikiboek en de lay-out naar wens is, kan je de titel vervolgens wijzigen naar de correcte plaats in je boek (en zal dus bv. steeds beginnen met Geopedia). Ik begin met [[Transwiki:Paleobotanie (taxonomie)]] aangezien de andere link niet de letterlijke pagina in wikipedia is. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 11 nov 2006 20:49 (CET)

*Hallo Inge, zou ik de rest van de lijst kunnen krijgen??[[Gebruiker:Secar one|secar_one]] 16 nov 2006 18:59 (CET)

==Licentiesjablonen==
Ik heb hier nog een paar splinter-splanternieuwe licentiesjablonen. Als je deze goed vindt, ga ik ze, samen met nog een aantal anderen aanmaken. Ik onthul er nu drie... anders wordt de bewerkpagina van je overleg zo vol...
&lt;div class=toccolours style=&quot;width: 500px; margin: 1em auto; text-align: center;&quot;&gt;
[[Afbeelding:Bronvermelding.png|Bronvermelding]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'''Gebruik toegestaan met bronvermelding'''&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
Het gebruik en verdere verspreiding van dit bestand is toegestaan, zolang de bron in de begeleidende tekst wordt vermeld. Het gebruik van een duidelijker omschreven Wikibooks:Sjablonen_voor_het_aangeven_van_de_licentiestatus_van_media|licentie wordt aanbevolen. De licentie moet hieronder voor zover mogelijk gespecificeerd worden. 

{{#If:{{{1|}}}|'''Verduidelijking voorwaarden''':&lt;br&gt;''{{{1}}}''.|}}

&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Afbeelding:Flag of the United Kingdom.svg|18px]] This image can only be redistributed when mentioning the source.&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;
Met dit sjabloon kun je aangeven, dat een afbeelding gebruikt mag worden met bronvermelding.
&lt;div class=toccolours align=center style=&quot;width: 500px; text-align: center;&quot;&gt;

[[Bestand:Warning icon.png]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'''Gebruik toegestaan onder voorwaarden'''&lt;/span&gt;
{{#If:{{{1|}}}|'''Deze afbeelding is afkomstig van''':&lt;br&gt;''{{{1}}}''.|}}
De afbeelding is '''auteursrechtelijk beschermd'''.
Gebruik en verspreiding is toegestaan zolang reproductie niet misleidend is.
&lt;br&gt;&lt;br&gt;
''As long as reproductions in advertising or illustrations cannot be mistaken for genuine banknotes they can be used without prior authorisation of the ECB''

&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Afbeelding:Flag of the United Kingdom.svg|18px]] The use of this image from the ECB is allowed as long as reproductions in advertising or illustrations cannot be mistaken for genuine banknotes&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;
Met dit sjabloon kun je aangeven dat er copyright op een afbeelding zit, maar dat gebruik en verspreiding toegestaan is zolang reproductie niet misleidend is.
&lt;div class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;width: 500px; margin: 0 auto; text-align: center; color: inherit; background-color: #F1F1DE; border: 1px solid #FF0000;&quot;&gt;
[[Afbeelding:Red copyright.svg|30px|Auteursrecht]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'''Dit mediabestand is auteursrechtelijk beschermd'''&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Afbeelding:Wikimedia-logo.png|30px|Wikimedia-logo]]
 
Deze afbeelding, of een onderdeel ervan, bevat een officieel logo of ontwerp van de [https://wikimediafoundation.org/wiki/Home Wikimedia Foundation.] Deze afbeeldingen zijn auteursrechtelijk beschermd en hebben geen GNU-licentie voor vrije documentatie|GFDL-licentie, maar kunnen binnen Wikimedia-projecten worden gebruikt.


&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Afbeelding:Flag of the United Kingdom.svg|18px]] This image, or a part of it, is w:Copyright|copyrighted by the [https://wikimediafoundation.org/wiki/Home Wikimedia Foundation]. It contains one of the official logos or designs used by the Wikimedia Foundation or by one of its projects.  Notwithstanding any other statement on this page this image has not been licensed under the GFDL. &lt;/span&gt;&lt;br&gt; &amp;copy; &amp; &amp;trade; '''All rights reserved, Wikimedia Foundation, Inc.'''

&lt;/div&gt;
Voor afbeeldingen van de Wikimedia Foundation waar copyright op staat.

Goede sjablonen? Laat het me zsm weten!

[[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] 12 nov 2006 08:51 (CET)
::OK... [[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] 12 nov 2006 09:56 (CET)

== structuur:  Geopedia/boek ==
Hallo Inge, zoals je misschien al gezien hebt, heb ik een aantal van mijn oude artikelen inmiddels van Geopedia/~~ links voorzien, nu begon ik me af te vragen hoe ik het makkelijkst vanuit dit boek naar wiki-species moet linken met een snelle mogelijkheid tot &quot;terugbladeren&quot; daarnaast komen er per familie hier ook determinatie tabellen, daarbij maak ik dus gebruik van de afbeeldingen die in commons komen te staan en de soorten in species, (waarbij ik het liefst gèèn gebruik maak van ~pedia), hoe kan ik dan het makkelijkst de artikelen &quot;combineren&quot;, kan ik artikelen nij elkaar zetten, en linken nnar een &quot;plaats' op een pagina????
*kan ik ook de rest van de lijst erbij krijgen??[[Gebruiker:Secar one|secar_one]] 17 nov 2006 18:40 (CET)

* Ik heb de sjablonen bekeken, en moet toegeven dat het sjabloon bij rekenen (draaipagina??) inderdaad erg makkelijk zou zijn, ik kan dit inderdaad onderin plaatsen, om zo door de lijst van soorten te &quot;wandelen&quot;[[Gebruiker:Secar one|secar_one]] 18 nov 2006 12:05 (CET)

**Dit wordt dan een draaipagina: fossiele planten, hoe maak ik die?[[Gebruiker:Secar one|secar_one]] 18 nov 2006 12:10 (CET)
==Een licentiesjabloon==
Wat vind je van dit sjabloon?
&lt;div class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;width: 500px; margin: 0 auto; text-align: center; color: inherit; background-color: #F1F1DE; border: 1px solid #CC9;&quot;&gt;
[[Afbeelding:Green copyright.svg|30px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'''Copyright'''&lt;/span&gt;

Deze afbeelding is auteursrechtelijk beschermd. Maar de uploader heeft toestemming gekregen van de auteur om deze afbeelding op Wikibooks te gebruiken. Voor commercieel gebruik en verspreiding is waarschijnlijk geen toestemming gegeven en deze afbeelding is niet gedoneerd onder de voorwaarden van de '''[[Wikibooks:GNU Vrije Documentatie Licentie|GNU Vrije Documentatie Licentie]]''' (GNU/GFDL)

&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;Het is mogelijk dat de uploader deze afbeelding in werkelijkheid heeft geupload zonder toestemming. In dat geval wordt de afbeelding direct verwijderd.&lt;/span&gt;

'''De licentie van dit bestand moet indien mogelijk worden vermeld.'''

&lt;/div&gt;
Als jullie dit sjabloon gaan invoeren, lijkt het me een goed idee om bij de uploadpagina dit als een vijfde licentiesjabloon neer te zetten. Als dit sjabloon dan geselecteerd wordt, verschijnt er gelijk een extra tekstveld waarin de uploader kan neerzetten, waar hij/zij de afbeelding vandaan heeft. Als de uploader dat veld leeglaat, wordt het sjabloon na het uploaden door jullie (geniale) software omgezet in het auteurssjabloon en is de afbeelding dus voor verwijdering genomineerd. Stuur je me er een bericht over terug?

[[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] 22 nov 2006 14:22 (CET)
==Euhmmm...==
Hé, euhm... Inge? Mag ik iets vragen? Heeft iemand je welleens geblokkeerd? :)

[[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] 22 nov 2006 18:20 (CET)

== boek: Geopedia ==
Hallo Inge, ik wou je eens vragen om te kijken naar de volgende modules in het Geopedia boek, 
*[[Geopedia/Alethopteris]]
*[[Geopedia/Eusphenopteris]]
ik wou graag je mening over de indeling en de leesbaarheid van mijn werk tot nu, [[Gebruiker:Secar one|secar_one]] 22 nov 2006 21:30 (CET)
==Nog meer ideeën voor Wikibooks==
Ik heb weer een aantal ideeën voor Wikibooks. Allereerst het welbekende idee voor een nieuw sjabloon. Ik heb een derde WIU-sjabloon bedacht.
&lt;onlyinclude&gt;&lt;div class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;text-align: center; position: relative; padding: 5px 20px; font-size: large;&quot;&gt;'''Dit artikel moet in een andere vorm herschreven worden'''

Dit artikel voldoet nog niet aan de afspraken van Wikibooks. Om die reden is deze pagina op de [[Wikibooks:Te verwijderen pagina's|lijst met te verwijderen pagina's]] gezet.

Als u een zinnige invulling voor deze pagina weet, aarzel dan vooral niet en vervang de tekst door uw bijdrage. Vergeet dan niet de pagina van de lijst te halen!
&lt;includeonly&gt;
&lt;/includeonly&gt;&lt;/div&gt;&lt;/onlyinclude&gt;
En ik heb een nieuw boek bedacht waarvan het de bedoeling is dat het een groot project wordt waar iedereen van Wikibooks aan mee kan en mag werken. Er komt een groot boek op Wikibooks met allemaal spelletjes die je kunt doen, zonder veel nodig te hebben en die je soms met de hele familie tegelijk kan doen. Ik zit al een fabriekenspel te bedenken... maar ook als er mensen andere spelletjes bedacht hebben, mogen ze, als ze het willen natuurlijk, het spel in het boek neerzetten. Zo hebben we uiteindelijk een gigantisch boek vol leuke spelletjes!

Goede ideeën? In elk geval, bedankt voor je aandacht. Ik zet deze ideeën ook op de overlegpagina's van Londenp en Effeietsanders! [[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] 25 nov 2006 17:34 (CET)
==Opties over mij==
Hallo!

Ik heb gelezen, dat jullie in de lerarenkamer druk over mij aan het overleggen zijn. Ik heb gezien dat jullie een aantal opties voor mij bedacht hebben. In de paragraaf 'Ischa1' heb ik zelf ook mijn mening gegeven en uiteraard een optie gekozen. Als je wil weten wat ik heb neergezet, klik hieronder! Groetjes!

[https://nl.wikibooks.org/wiki/Wikibooks:Lerarenkamer#Ischa1]

[[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] 25 nov 2006 19:36 (CET)

== Nog 8 minuten !! ==
 :-P

{{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 26 nov 2006 23:52 (CET)

Grijnz, ja en dan moet een mens gaan slapen! (I'll be back) &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt; als het tegen dan al niet allemaal weg is&lt;/span&gt; [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 27 nov 2006 06:53 (CET)
==Blok==
Hoi, Londenp.

Ik heb een nieuw sjabloon bedacht voor op de pagina die verschijnt als je geblokkeerd bent. Hier is 'ie! Wat vind je ervan? Laat het me weten. [[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] 29 nov 2006 12:05 (CET)
&lt;div style=&quot;padding:4px; border: 2px solid #FF0000; color: inherit; background-color: #F1F1DE&quot;&gt;
[[Afbeelding:Octagon-warning.svg|left|30px]] Over het door u geselecteerde onderwerp is in Wikibooks nog geen artikel aanwezig, of u heeft zelf gevraagd om een bestaand artikel te mogen aanpassen. Normaal gesproken zou u onder deze omstandigheden de gelegenheid worden gegeven een tekst te schrijven, maar u heeft op dit moment geen schrijftoegang tot het systeem.
 
Uw gebruikersnaam of IP-adres is geblokkeerd waardoor u geen artikels kunt bewerken. De blokkade duurt {{{1}}} en de reden luidt: {{{2}}}.

Als u het er niet mee eens bent, kunt u contact opnemen met de Nederlandstalige Wikibooks. Wees duidelijk en vergeet vooral niet uw IP-adres te vermelden. Uw IP-adres is {{{3}}}. &lt;/div&gt;

Is dit een goed sjabloon? [[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] 9 dec 2006 21:10 (CET)

kan de pagina blijven bestaan. Vermeld redenen voor behoud op de genoemde lijst.

&lt;noinclude&gt;
==Sjabloontje?==
Is dit een goed sjabloon? [[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] 9 dec 2006 21:09 (CET)

&lt;div class=toccolours style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;line-height:normal; font-size: smaller; float: right; text-align: right;&quot;&gt;[[Wikibooks:Te verwijderen pagina's#footer|Toevoegen&lt;br&gt;aan lijst]]&lt;/div&gt;
[[Afbeelding:Crystal_128_trashcan_full.png|30px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'''Van deze pagina wordt betwijfeld of het relevant genoeg is voor opname op Wikibooks'''&lt;/span&gt;

Het onderwerp van deze pagina is niet geschikt voor het Wikibooks-project. De pagina is daarom genomineerd voor [[Wikibooks:Te verwijderen pagina's|'''verwijdering''']]. 

{{#If:{{{1|}}}|De volgende reden is hiervoor opgegeven: '''{{{1}}}'''.&lt;br&gt;&lt;br&gt;|Hier is mogelijk ook een meer gedetailleerde reden voor verwijderingsnominatie te vinden.}} Na plaatsing op de verwijderlijst blijft dit artikel vier weken staan, zodat eventuele bezwaren ingebracht kunnen worden. Als binnen die tijd wordt besloten dat het onderwerp wel geschikt is, kan de pagina blijven bestaan. Vermeld redenen voor behoud op de genoemde lijst.
&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;

== Nieuw sjabloontje! ==
Hoi!

Wat vind je van dit sjabloontje? Wat denk je: is het bruikbaar op Wikibooks?
Bedankt voor je aandacht!

Groetjes en nog een fijne kerst!!!

[[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] 25 dec 2006 19:37 (CET)

&lt;!-- eerst wit-regel is in ieder geval nodig wegens bugje --&gt;
{| class=toccolours align=center
|- align=center
| [[Afbeelding:Finish.png|30px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'''Deze pagina is genomineerd voor verplaatsing'''&lt;/span&gt;

Deze pagina hoort beter thuis in een ander Wikimedia-project en is daarom voorgedragen voor verplaatsing (''[[m:Transwiki/nl|via transwiki]]''). 

{{#If:{{{1|}}}|Het artikel zal verplaatst worden naar: '''{{{1}}}'''.|Lees hier of op de [[Wikibooks:Te verwijderen pagina's|lijst met te verwijderen pagina's]] waarheen het artikel verplaatst zal worden.}}&lt;br&gt;Na de verplaatsing zal het [[Wikibooks:Te verwijderen pagina's|artikel hier verwijderd]] worden.&lt;br&gt;
Wil je alsnog wijzigingen aanbrengen, doe dit dan op het nieuwe transwiki-adres van deze pagina. 
|}
&lt;includeonly&gt;
[[Categorie:Wikibooks:Transwiki]]
&lt;/includeonly&gt;

== Wikijunior ==
Hoi Inge,

Mooie voorpagina !! {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 15 jan 2007 12:18 (CET)
: Thanks :) (met een beetje dank aan de Engelstalige Wikijunior) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 15 jan 2007 12:39 (CET)
== Update ==
Hoi Ischa, je hebt het wellicht gemerkt: er wordt hard gewerkt aan je boek Natuurkunde voor kinderen. Het is intussen herdoopt tot &quot;[[Wikijunior: Natuurkunde]]&quot; en is nu officieel een [[Wikijunior]]-boek :-)

Ik heb een aantal pagina's uit je boek verplaatst naar &quot;Aardrijkskunde voor kinderen&quot; dat onder de titel [[Wikijunior: Aardrijkskunde]] loopt. Misschien wil je daar ook wel verder aan werken?

Wat de toetsenbank betreft... je hebt er erg leuke ideeën in gestoken, maar een &quot;toets om een toets&quot; draait niet bij tot kennis verwerven. Ze moeten natuurlijk wel gelinkt worden aan een boek. 

Je lijkt me een prima kandidaat om een Wikijunior-boek te schrijven. 
Bijvoorbeeld over Morse of over de euro? 

Wat de sjablonen betreft... ik heb al een paar keer proberen duidelijk te maken dat we momenteel echt wel genoeg sjablonen hebben om wikibooks goed te laten werken. Ze zijn nu echt nog niet nodig. Over een jaar herzien we de stand van zaken wat betreft sjablonen, ok? 

Maar er is nu iets veel leukers om te doen... [[Wikijunior]]!!!
Ik hoop je er geregeld terug te vinden!
Groetjes, [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 18 jan 2007 05:06 (CET)
::ANTWOORD: Wat een leuk bericht zeg! Echter, zowel die info over de euro als over Morse heb ik van Wikipedia afgeritst, ik weet er zelf dus niks van.

::Wat dat aardrijkskunde betreft, aardrijkskunde is niet mijn beste vak. Ik kan misschien wel voor een aantal topo-oefeningetjes zorgen... en dan breidt ik de topotoetsen in de toetsenbank ook wat uit.

::Maargoed... ik moet stoppen, want zometeen moet ik mijn bed in. Tot morgen!

::[[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] 18 jan 2007 21:35 (CET)

::PS: waait het bij jou ook zo?
== RE: Plaatjes DRINGEND ==
Hoi Ischa, 
er zijn nog enkele van jouw plaatjes op de verwijderlijst van deze week. Kan je de licenties en bijkomende uitleg in orde brengen aub?
Ik geef je de precieze lijst van hetgeen je nog moet toevoegen.

Het gaat om:
* &lt;!-- [[:Afbeelding:Magnetenproef.JPG]]: --&gt;
** Geef de naam van de persoon die deze foto maakte. 
** Welke stofjes vormen deze figuur? 
** Op welke ondergrond ligt deze figuur? (keukentafel?)
** Hoe werd deze figuur gecreëerd?
*&lt;!-- [[:Afbeelding:Broeikaseffect.JPG]]: --&gt;
*: een verklaring als &quot;gevonden in wikiprojecten&quot; is niet genoeg!!!
** Foto van de auto afkomstig van ... ?
** Foto's van aarde en zon afkomstig van ... ?
** Tekening van fabriek afkomstig van ...?
** Netjes bijvoegen dat de compositie van jouw hand is.

[[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 19 jan 2007 16:32 (CET)

::Bekijk de afbeeldingen. Ik heb de sjablonen aangepast. [[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] 19 jan 2007 16:41 (CET)

== Wikijunior geschiednis ==
Hoi Inge, leuk dat je zo enthiousiast over mijn idee bent, ik wou toch even overleggen voor ik daadwerkelijk ga invullen, met name de titelgeving: geschiedenis of tijdreizen, verder of ik het gemaakte sjabloontje voor de inrichting zo mag gebruiken, het sjabloontje hier onderin zodat je naar andere geschiedenis boekjes kan springen, en het categorieboompje die ik hieronder had gemaakt, wat denk jij??[[Gebruiker:Secar one|secar_one]] 22 jan 2007 15:33 (CET)

== sjabloontje geschiedenisboekjes ==
Joi, Inge, even over het sjabloontje, je hoeft de pagina's niet zelf te maken, dat doet het sjabloon voor je, je moet alleen de module pagina maken, vervolgens plak je invul gedeelt, en geef je bovenin een andere naam, hij genereerd de pagina's zodra je op de link klikt, ik heb hieronder een invul stuk geplakt, je kan de titel: Geschiedenis van Inge veranderen door bijv. tijdrijzen met Inge, hij vult de vakken zelf in, als je een hoofdstuk een naam wil geven vul je die in na het is gelijk teken, moet je alleen het nieuwe boekje bijschrijven in het sjabloontje onderin: Wikijuniorreeks (submodules), ook deze naam kan veranderd, er is namelijk nog niets ingevuld, [[Gebruiker:Secar one|secar_one]] 22 jan 2007 15:52 (CET)

{{GeneriekModule
| modulenaam = Geschiedenis van Inge
| kleur1 = lightblue
| kleur2 = lightcyan
| links1 = eerste stapjes
| rechts1 = Inge leert fietsen
| links2 = Inge 1ste schooldag
| rechts2 = Inge op zwemles
| links3 = kalverliefde
| rechts3 = Inge wordt mama
| afbeelding = &lt;!-- [[Afbeelding:Wapen.png|left|150px|]][[Afbeelding:Vlag:jpg.|right|150px|]] --&gt;
| submodules = Geschiedenis Wikijuniorreeks
}}

Wat nog niet klopt in je sjabloon is dat de hoofdstukken &quot;module&quot; voor hun naam krijgen. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 22 jan 2007 15:56 (CET)

*Ok, &quot;Module&quot;eruit, en nu??
**je kan trouwens ook verschillende kleurtjes gebruiken,
***Hieronder heb ik het &quot;invulgedeelte zonder accolades, ziet er simpel uit zo hèh, [[Gebruiker:Secar one|secar_one]] 22 jan 2007 16:10 (CET)


//GeneriekModule|
| modulenaam = Geschiedenis van Inge
| kleur1 = lightblue
| kleur2 = lightcyan
| links1 = eerste stapjes
| rechts1 = Inge leert fietsen
| links2 = Inge 1ste schooldag
| rechts2 = Inge op zwemles
| links3 = Kalverliefde
| rechts3 = Inge wordt mama
| afbeelding = &lt;!-- [[Afbeelding:Wapen.png|left|150px|]][[Afbeelding:Vlag:jpg.|right|150px|]] --&gt;
| submodules = Geschiedenis Wikijuniorreeks
//

**Ok, wat wordt de tietel van de reeks?
**wat wordt de titel per boekje?[[Gebruiker:Secar one|secar_one]] 22 jan 2007 16:30 (CET)

== Ben je er nog?? ==
Hoi Inge, ik heb de naamgeving aangepast, er kunnen een aantal pagina's en categorieën nuweg, ik ga na het eten beginnen met [:Wikijunior: Tijdreizen door Delfshaven]], als je inderdaad een betere naam weet voor &quot;introductie&quot;~hoor ik dat graag, 
* Wat dacht je van een algemene vraag: '''Waar ligt Delfshaven?''', [[Gebruiker:Secar one|secar_one]] 22 jan 2007 17:23 (CET)

*: Goed plan. En ik was al aan het verwijderen. Dus nog even en de kladjes enzo zijn netjes opgeruimd. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 22 jan 2007 17:25 (CET)
**Ok, dan kan jij mooi hierboven je dagboek bijwerken, (knipoog), [[Gebruiker:Secar one|secar_one]] 22 jan 2007 17:27 (CET)

***Ik heb het geheel als subcat in [[:Categorie:Boeken in Wikijunior]] , mee eens?[[Gebruiker:Secar one|secar_one]] 22 jan 2007 17:40 (CET)

****De hele titel / naamgeving en structuur wenselijk zo?? [[Gebruiker:Secar one|secar_one]] 22 jan 2007 17:47 (CET)
== Tijdreizen ==
Heeeeeeeee!

Ik heb in Wikijunior een idee voor een nieuw boek neergezet. 'Tijdreizen'! In dat boek moet informatie komen over diverse tijdperken uit de wereldgeschiedenis, van de oertijd tot het heden.

Eén pagina is al gereed: de inhoud. Eventueel kunnen er nog een aantal dingetjes aan worden toegevoegd of weggehaald. Misschien kan er nog wel een tijdlijn komen!

Leuk idee? Klik [[Wikijunior:Tijdreizen|hier]] voor de inhoud!

[[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] 23 jan 2007 19:40 (CET)

** [[Wikijunior: Tijdreizen door steden|Tijdreizen]]...Volgens mij heb ik iets gemist???[[Gebruiker:Secar one|secar_one]] 23 jan 2007 19:56 (CET)
== [[Toekomst]] ==
Hoi Ischa, ik zag dat je een benieuwend boek hebt aangemaakt met de titel &quot;[[Toekomst]]&quot;. Wat voor een informatief boek wil je hier van maken? Heb je een idee van indeling en inhoud? Ik ben benieuwd! [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 31 jan 2007 22:18 (CET)
::Vergissinkje! Hier wil ik geen boek van maken: het is een hoofdstuk van het Wikijuniorboek 'Tijdreizen'! Het stukje wat ik heb ingetikt, dient als inleiding. Verder kunnen er nog vooruitzichten komen. Wat kan er in de toekomst zoal gebeuren met het mileu? Worden alle boeken vervangen door computers? Etcetera-etcetera. [[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] 1 feb 2007 15:22 (CET)

Hallo Inge, bedankt voor de prachtige versie van de afbeelding van de Ring!

[[Gebruiker:Dirk math|Dirk math]] 8 feb 2007 08:07 (CET)

== Boek Windows XP ==
Beste Inge,

[https://www.microsoft.com/netherlands/info/copyafb.aspx#10 informatie schermafdrukken Microsoft].

[[Gebruiker:Catienpetji|Catienpetji]] 19 feb 2007 15:06 (CET)

 Hoewel u zelf schermafdrukken van Microsoft-producten kunt maken en het formaat daarvan kunt aanpassen, mag u de schermafbeelding en/of titelbalken, keuzelijsten, dialoogvensters en pictogrammen op geen enkele manier veranderen. 

Inderdaad, goeie link Catienpetji. Hierin staat dat je schermafbeeldingen mag gebruiken onder bepaalde voorwaarden, maar deze stemmen niet overeen met de GFDL-voorwaarden waaraan afbeeldingen binnen de WikiMediaFoundation (en dus ook wikibooks) moeten voldoen. GFDL wil zeggen dat je mits vermelding van de bron alles kan en mag dan doen met die afbeelding. Je mag ze veranderen, verkopen, er de spot mee drijven (mocht je daar zin in hebben) enzoverder. Dat staat Microsoft dus duidelijk allemaal '''niet''' toe en bijgevolg zijn screenshots (tenzij met uitdrukkelijke toestemming van MS) niet bruikbaar op Wikibooks. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 19 feb 2007 17:47 (CET)

==[[Plantkunde]]==
Hoi Inge. Hoe geef je bij voorkeur links naar Wikipedia weer: als [https://nl.wikipedia.org/wiki/Tuinbouw Tuinbouw] of [[w:Tuinbouw|Tuinbouw]]? Vriendelijke groet [[Gebruiker:Maywind|Maywind]] 20 feb 2007 14:52 (CET)

Bedankt voor je antwoord Inge. Gezien deze pagina zowat uitsluitend links naar Wikipedia bevat en ik er ook geen tientallen externe links van kan maken, laat ik het voorlopig staan zoals het nu staat? Groeten, [[Gebruiker:Maywind|Maywind]] 20 feb 2007 19:47 (CET)
==[[Geopedia/evolutie]]==
Bedankt Inge voor de feedback bij bovenstaand thema,

Ik zie dat de hoofdpagina 'Evolutie'binnen het Geopediaproject vervat zit en daarom verwijderd zal worden. Begin ik met een nieuw boek onder een andere titel? Kunnen de aangemaakte pagina's naar een andere plaats gemigreerd worden? Ik wil graag weg uit de Geopediastructuur, waar ik gewoon door de pagina 'Evolutie'te maken in beland ben.

Eerst wil ik het boek 'De menselijke evolutie' afwerken (alleszins voor 29 april). Daarna kan ik, op eigen ritme en tempo de eerste drie hoofdstukken als aparte hoofdstukken uitwerken.

Jos Punie


== Cursus ==
Hoi Inge,
Ik weet eigenlijk niet echt of mijn cursus daarin past omdat hij vanaf nul begint. Ik zou niet weten hoe ik mijn cursus in Programmeren in C++ moet kaderen.

Debaere Brecht</text>
      <sha1>45a1cn7ifnabnt5gyqa7h3dyvlkwk4i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikibooks:Zakelijke sjablonen</title>
    <ns>4</ns>
    <id>2617</id>
    <revision>
      <id>428414</id>
      <parentid>426707</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:30:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6514" sha1="1tjrwd991frs30l9ty8y545mn6xl9vt" xml:space="preserve">{{Sjabloonpagina's}}

Hieronder treft u een lijst aan van alle sjablonen die bedoeld zijn voor gebruikersboodschappen.

Dit zijn sjablonen die op overlegpagina's van gebruikers worden gebruikt, zoals [[Sjabloon:Welkom]]. Ook de sjablonen die geen aparte parameters hebben vallen hieronder, zoals het [[Sjabloon:Begin|beginnetjesjabloon]].

In de tabel zult u aantreffen:
* Links de naam van het sjabloon met een link naar de sjabloonpagina.
* In het midden de weergave van het sjabloon
* Rechts wordt aangegeven waar men het sjabloon bij voorkeur moet neerzetten.

__TOC__

==Voor op overlegpagina's van gebruikers==
{|border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;border: 1px #AAAAAA solid; border-collapse: collapse;&quot;
!Naam!!Huidige tekst!!Plaatsing
|-
|&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[Sjabloon:Waarschuwing|Waarschuwing]]}}&lt;br&gt;of &lt;nowiki&gt;{{Ws}}&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;[[Overleg Sjabloon:Waarschuwing|Overleg]]
|{{Nocat|categorie=Waarschuwingen|inhoud={{Waarschuwing}}}}
|Bovenin&lt;br&gt;overlegpagina&lt;br&gt;gebruiker
|-
|&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[Sjabloon:Welkom|Welkom]]}}&lt;br&gt;[[Overleg Sjabloon:Welkom|Overleg]]
|{{Nocat|inhoud={{Welkom}}|categorie=Wikibooks:Niet te indexeren pagina's}}
|Bovenin&lt;br&gt;overlegpagina&lt;br&gt;gebruiker
|-
|&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[Sjabloon:Verzoek|Verzoek]]}}&lt;br&gt;[[Overleg Sjabloon:Verzoek|Overleg]]
|{{Verzoek}}
|Onder&lt;br&gt;overlegpagina&lt;br&gt;gebruiker
|-
|&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[Sjabloon:Verwijderd|Verwijderd]]}}&lt;br&gt;[[Overleg Sjabloon:Verwijderd|Overleg]]
|{{Verwijderd}}
|Onder&lt;br&gt;overlegpagina&lt;br&gt;gebruiker
|-
|&lt;nowiki&gt;{{Zb}}&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;[[Overleg Sjabloon:Zandbak|Overleg]]
|{{Nocat|{{Zb}}|Waarschuwingen}}
|Bovenin&lt;br&gt;overlegpagina&lt;br&gt;gebruiker
|}

==Voor het aangeven van de ontwikkelingsvoortgang van pagina's==
{|border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;border: 1px #AAAAAA solid; border-collapse: collapse;&quot;
!Naam!!Huidige tekst!!Plaatsing
|-
|&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[Sjabloon:0%|0%]]}}&lt;br&gt;[[Overleg Sjabloon:0%|Overleg]]
|{{0%}}
|Naar wens
|-
|&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[Sjabloon:25%|25%]]}}&lt;br&gt;[[Overleg Sjabloon:25%|Overleg]]
|{{25%}}
|Naar wens
|-
|&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[Sjabloon:50%|50%]]}}&lt;br&gt;[[Overleg Sjabloon:50%|Overleg]]
|{{50%}}
|Naar wens
|-
|&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[Sjabloon:75%|75%]]}}&lt;br&gt;[[Overleg Sjabloon:75%|Overleg]]
|{{75%}}
|Naar wens
|-
|&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[Sjabloon:100%|100%]]}}&lt;br&gt;[[Overleg Sjabloon:100%|Overleg]]
|{{100%}}
|Naar wens
|}

==Voor de vormgeving van de hoofdpagina==
{|border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;border: 1px #AAAAAA solid; border-collapse: collapse;&quot;
!Naam!!Huidige tekst!!Plaatsing
|-
|&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[Sjabloon:Diversen|Diversen]]}}&lt;br&gt;[[Overleg Sjabloon:Diversen|Overleg]]
|{{Diversen}}
|Op de hoofdpagina en de [[:Categorie:Diversen]]
|-
|&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[Sjabloon:Exacte wetenschap|Exacte wetenschap]]}}&lt;br&gt;[[Overleg Sjabloon:Exacte wetenschap|Overleg]]
|{{Exacte wetenschap}}
|Op de hoofdpagina en de [[:Categorie:Exacte wetenschap]]
|-
|&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[Sjabloon:Multimediale wetenschappen|Informatica]]}}&lt;br&gt;[[Overleg Sjabloon:Informatica|Overleg]]
|{{Multimediale wetenschappen}}
|Op de hoofdpagina en de [[:Categorie:Informatica]]
|-
|&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[Sjabloon:Ontwikkelingsvoortgang|Ontwikkelingsvoortgang]]}}&lt;br&gt;[[Overleg Sjabloon:Ontwikkelingsvoortgang|Overleg]]
|{{Ontwikkelingsvoortgang}}
|Op de hoofdpagina
|-
|&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[Sjabloon:Taal- en letterkunde|Talen]]}}&lt;br&gt;[[Overleg sjabloon:Taal- en letterkunde|Overleg]]
|{{Taal- en letterkunde}}
|Op de hoofdpagina en de [[:Categorie:Taal]]
|}

==Voor op gewone pagina's==
{|border=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;border: 1px #AAAAAA solid; border-collapse: collapse;&quot;
!Naam!!Huidige tekst!!Plaatsing
|-
|&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[Sjabloon:Auteur|Auteur]]}}&lt;br&gt;[[Overleg Sjabloon:Auteur|Overleg]]
|{{Nocat|inhoud={{Auteur}}|categorie=Wikibooks:Te verwijderen}}
|Bovenaan een pagina die auteursrecht schendt
|-
|&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[Sjabloon:Begin|Begin]]}}&lt;br&gt;[[Overleg Sjabloon:Begin|Overleg]]
|{{Nocat|categorie=Wikibooks:Beginnetje|inhoud={{Begin}}}}
|Onderaan een kort artikel
|-
|&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[Sjabloon:Beheerpagina's|Beheerpagina's]]}}&lt;br&gt;[[Overleg Sjabloon:Beheerpagina's|Overleg]]
|{{Beheerpagina's}}
|Bovenin
|-
|&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[Sjabloon:Commons|Commons]]}}&lt;br&gt;[[Overleg Sjabloon:Commons|Overleg]]
|{{Commons}}
|Onderaan
|-
|&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[Sjabloon:Dp|Dp]]}}&lt;br&gt;[[Overleg Sjabloon:Dp|Overleg]]
|{{Dp}}
|Onderaan een [[Wikibooks:Doorverwijspagina|doorverwijspagina]]
|-
|&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[Sjabloon:Lerarenkamer|Lerarenkamer]]}}&lt;br&gt;[[Overleg Sjabloon:Lerarenkamer|Overleg]]
|{{Lerarenkamer}}
|Bovenin de lerarenkamer
|-
|&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[Sjabloon:Nuweg|Nuweg]]}}&lt;br&gt;[[Overleg Sjabloon:Nuweg|Overleg]]
|
{| id=toc align=center
|- align=center
| [[Afbeelding:Rapid delete3.png]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'''Deze pagina wordt zo snel mogelijk verwijderd'''&lt;/span&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;Omdat de pagina geen relevante informatie bevat zal deze zeer binnenkort verwijderd worden.&lt;br&gt; Als u een zinnige invulling voor deze pagina weet, aarzel dan vooral niet en vervang deze tekst door uw bijdrage.

Voor meer informatie, zie [[Wikibooks:Te_verwijderen_pagina's|Te Verwijderen Pagina's]].
|}

&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;'''Oorspronkelijke tekst:'''&lt;/div&gt;
----
|Bovenin
|-
|&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[Sjabloon:Sjabloonpagina's|Sjabloonpagina's]]}}&lt;br&gt;[[Overleg Sjabloon:Sjabloonpagina's|Overleg]]
|{{Sjabloonpagina's}}
|Bovenaan een pagina met/over sjablonen
|-
|&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[Sjabloon:Te verwijderen pagina's|Te verwijderen pagina's]]}}&lt;br&gt;[[Overleg Sjabloon:Te verwijderen pagina's|Overleg]]
|{{Te verwijderen pagina's}}
|Bovenin [[Wikibooks:Te verwijderen pagina's|de verwijderlijst]]
|-
|&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[Sjabloon:Weg|Weg]]}}&lt;br&gt;[[Overleg Sjabloon:Weg|Overleg]]
|{{Nocat|inhoud={{Weg}}|categorie=Wikibooks:Te verwijderen}}
|Bovenin de voor verwijdering genomineerde pagina
|-
|&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[Sjabloon:Wikibooks in andere talen|Wikibooks in andere talen]]}}&lt;br&gt;[[Overleg Sjabloon:Wikibooks in andere talen|Overleg]]
|{{Wikibooks in andere talen}}
|Op overzichtspagina's
|-
|&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[Sjabloon:Wikipedia|Wikipedia]]}}&lt;br&gt;[[Overleg Sjabloon:Wikipedia|Overleg]]
|{{Wikipedia}}
|Onderaan
|-
|&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[Sjabloon:Wiu|Wiu]]}}&lt;br&gt;[[Overleg Sjabloon:Wiu|Overleg]]
|{{Nocat|inhoud={{Wiu}}|categorie=Wikibooks:Werk in uitvoering}}
|Bovenin de voor verwijdering genomineerde pagina
|-
|&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;[[Sjabloon:Zandbakbericht|Zandbakbericht]]}}&lt;br&gt;[[Overleg Sjabloon:Zandbakbericht|Overleg]]
|{{Zandbakbericht}}
|Bovenin&lt;br&gt;zandbak
|}
[[Categorie:Wikibooks|Sjablonen]]</text>
      <sha1>1tjrwd991frs30l9ty8y545mn6xl9vt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in Python</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2628</id>
    <revision>
      <id>428404</id>
      <parentid>422819</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:22:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3069" sha1="3217lglc4c86pxh4euxyq3ud35qj9uc" xml:space="preserve">{{Bi}}
'''Python''' is een handige programmeertaal voor algemeen gebruik. 

== Introductie ==
#[[Programmeren in Python/Overzicht|Overzicht]] {{25%|Datum=03 januari 2020}}
#[[Programmeren in Python/Installatie|Installatie]] {{100%|Datum=03 januari 2020}}
#[[Programmeren in Python/Hulpmiddelen|Hulpmiddelen]] {{100%|Datum=30 mei 2020}}
#[[Programmeren in Python/Interactieve modus|Interactieve modus]] {{25%|Datum=23 oktober 2005}}

== Basis ==
#[[Programmeren in Python/Eerste_programma|Eerste programma]] {{100%|Datum=30 december 2019}}
#[[Programmeren in Python/Variabelen_en_gegevens|Variabelen en gegevens]] {{75%|Datum=27 juli 2020}}
#[[Programmeren in Python/Berekeningen_en_bewerkingen|Berekeningen en bewerkingen]] {{0%|Datum=10 oktober 2005}}
#[[Programmeren in Python/Arrays|Arrays]] {{0%|Datum=10 oktober 2005}}
#[[Programmeren in Python/Beslissingscontrole|Beslissingscontrole]] {{0%|Datum=10 oktober 2005}}
#[[Programmeren in Python/Conditionele statements|Conditionele statements]] {{0%|Datum=10 oktober 2005}}
#[[Programmeren in Python/Lussen|Lussen]] {{0%|Datum=10 oktober 2005}}
#[[Programmeren in Python/Functies|Functies]] {{75%|Datum=29 mei 2020}}
#[[Programmeren in Python/Documentatie en commentaar|Documentatie en commentaar]] {{0%|Datum=10 oktober 2005}}
#[[Programmeren in Python/Bestanden|Bestanden]] {{0%|Datum=10 oktober 2005}}
#[[Programmeren in Python/Fouten|Fouten]] {{0%|Datum=10 oktober 2005}}
#[[Programmeren in Python/Python programma's maken|Python programma's maken]]{{0%|Datum=16 april 2026}}

== Object-georiënteerd programmeren ==
#[[Programmeren in Python/Klassen|Klassen]]

== Appendices ==
#[[Programmeren in Python/Sleutelwoorden|Sleutelwoorden]]
#[[Programmeren in Python/Strings|Strings]] {{0%|Datum=10 oktober 2005}}
#[[Programmeren in Python/Lijsten|Lijsten]] {{50%|Datum=14 december 2019}}
#[[Programmeren in Python/Tuples|Tuples]] {{0%|Datum=10 oktober 2005}}
#[[Programmeren in Python/Dictionaries|Dictionaries]] {{0%|Datum=14 december 2019}}
#[[Programmeren in Python/Sets|Sets]] {{0%|Datum=14 december 2019}}

==Zie ook==
#[[Programmeren in Python/Pywikibot|Pywikibot]]

== Referentie ==
De meeste recente documentatie voor de standaard Python-bibliotheek en -modules zijn te vinden op [https://www.python.org/doc/ de docs-sectie op Python.org].

== Externe links ==
*[https://www.win.tue.nl/~wstomv/edu/python Leren programmeren in Python] Tom Verhoeff (TUE)
*[https://programmereninpython.nl Programmeren in Python]
*[https://pythoncursus.nl/python-packages/ Overzicht Van Must-Have Packages]
*[https://openbookproject.net/thinkcs/python/english3e/ How to think Like a Computer Scientist: Learning with Python]{{En}}
*[https://pythonprogramminglanguage.com/ Python cursus]{{En}}
*[https://thepythonguru.com/ The Python Guru]{{En}}
*[https://gnosis.cx/TPiP/ Text Processing in Python]{{En}}
*[https://pythonspot.com Pythonspot]{{En}}
*[https://pythonbasics.org Pythonbasics]{{En}}
*[https://www.pythonsherpa.com/learning-path/ Python Learning Path]{{En}}

{{Fase|2}}
{{Boek}}

[[Categorie:Programmeertaal|Python]]</text>
      <sha1>3217lglc4c86pxh4euxyq3ud35qj9uc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikibooks:Tekstoverzicht alle sjablonen</title>
    <ns>4</ns>
    <id>2769</id>
    <revision>
      <id>428415</id>
      <parentid>425601</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:31:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4915" sha1="2snxxqmdca2huv48t21qsnnjw4uo5e8" xml:space="preserve">{{Sjabloonpagina's}}

Hier vindt u een overzicht van alle sjablonen die door één van de vrijwilligers op Wikibooks gevonden en gerangschikt zijn. Aangezien Wikibooks een dynamisch systeem is, kan dit overzicht incompleet zijn. 

Het systeem kan ook een [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Speciaal:Allpages&amp;from=&amp;namespace=10 alfabetisch overzicht] van de hele sjabloonnaamruimte genereren. Dat is wel compleet, maar slechts alfabetisch geordend. 

==Algemene sjablonen==
*[[Sjabloon:Alfabet met ankers|Alfabet met ankers]]

===Ontwikkelingsvoortgang van boeken===
{{Kolommen3
|Kolom1=
[[Sjabloon:Ontwikkelingsvoortgang|Ontwikkelingsvoortgang]]
*[[Sjabloon:0%|0%]]
*[[Sjabloon:25%|25%]]
*[[Sjabloon:50%|50%]]
*[[Sjabloon:75%|75%]]
*[[Sjabloon:100%|100%]]
|Kolom2=
Alternatief:
*[[Sjabloon:Fase|Fase 0]]
*[[Sjabloon:Fase|Fase 1]]
*[[Sjabloon:Fase|Fase 2]]
*[[Sjabloon:Fase|Fase 3]]
*[[Sjabloon:Fase|Fase 4]]
}}
Dit zijn servicesjablonen gebruikt op de titelpagina van het boek, waardoor automatische lijsten gegenereerd kunnen worden met DynamicPageList, welk boek in welk stadium is.

===Overzicht beschikbare boeken op onderwerp===
*[[Sjabloon:Diversen|Diversen]]
*[[Sjabloon:Exacte wetenschap|Exacte wetenschap]]
*[[Sjabloon:Multimediale wetenschappen|Multimediale wetenschappen]]
*[[Sjabloon:Talen|Talen]]

===Navigatie===
*[[Sjabloon:Navigatie|Navigatie]]
*[[Sjabloon:Bladeren4|Bladeren4]]

===Categorisatie===
*[[Sjabloon:Sub|Sub]] - een servicesjabloon, wordt gebruikt voor elk hoofdstuk in een boek. Dit sjabloon zorgt ervoor dat het hoofdstuk bij het boek gecategoriseerd wordt en deze categorie wordt gebruikt voor het tellen van het aantal hoofdstukken, zie ook [[Wikibooks:Infobox]]
*[[Sjabloon:Boek|Boek]] - een servicesjabloon, wordt gebruikt op de titelpagina van het boek, waardoor het aantal boeken in Wikibooks automatisch geteld wordt.
*[[Sjabloon:Juniorsub|Juniorsub]] - een servicesjabloon, wordt gebruikt voor elk hoofdstuk in een juniorboek. Dit sjabloon zorgt ervoor dat het hoofdstuk bij het boek gecategoriseerd wordt en deze categorie wordt gebruikt voor het tellen van het aantal hoofdstukken.
*[[Sjabloon:Juniorboek|Juniorboek]] - een servicesjabloon, wordt gebruikt op de titelpagina van het juniorboek, waardoor het aantal juniorboeken in Wikibooks automatisch geteld wordt.

==Licentiestatus van media==
*[[Sjabloon:Cc-by-sa|CC-BY-SA]]
*[[Sjabloon:GFDL|GFDL]]
*[[Sjabloon:Geeninfo|Geeninfo]]
*[[Sjabloon:Dubbel|Dubbel]]
*&lt;s&gt;[[Sjabloon:GFDL-oud|GFDL-oud]]&lt;/s&gt;
*&lt;s&gt;[[Sjabloon:GFDL-Wikipedia|GFDL-Wikipedia]]&lt;/s&gt;

==Zakelijke pagina's==
*[[Sjabloon:Beheerpagina's|Beheerpagina's]]
*[[Sjabloon:Dp|Dp]]

==Boeken==
=== Algemeen ===
*[[Sjabloon:Formule|Formule]]
*[[Sjabloon:Info|Info]]
*[[Sjabloon:Bericht|Bericht]]
*[[Sjabloon:Link|Link]]
*[[Sjabloon:Vragen|Vragen]]
*[[Sjabloon:Wet|Wet]]
*[[Sjabloon:Wikipedia|Wikipedia]]

=== Zakelijk ===
*[[Sjabloon:Auteur|Auteur]]
*[[Sjabloon:Begin|Begin]]
*[[Sjabloon:Commons|Commons]]
*[[Sjabloon:Lerarenkamer|Lerarenkamer]]
*[[Sjabloon:Nuweg|Nuweg]]
*[[Sjabloon:Sjabloonpagina's|Sjabloonpagina's]]
*[[Sjabloon:Te verwijderen pagina's|Te verwijderen pagina's]]
*[[Sjabloon:Weg|Weg]]
*[[Sjabloon:Wikibooks in andere talen|Wikibooks in andere talen]]
*[[Sjabloon:Wiu|Wiu]]
*[[Sjabloon:Zandbakbericht|Zandbakbericht]]

===Kookboek===
*[[Sjabloon:Bereidingstechniek|Bereidingstechniek]]
*[[Sjabloon:Groente|Groente]]
*[[Sjabloon:Ingrediënt|Ingrediënt]]
*[[Sjabloon:Kruid|Kruid]]
*[[Sjabloon:Recept|Recept]]
*[[Sjabloon:Recepten|Recepten]]
*[[Sjabloon:Vis|Vis]]

===Informaticaboeken===
*[[Sjabloon:Informatica|Informatica]]
*[[Sjabloon:Code]]

====Mark-uptalen====
*[[Sjabloon:Index HTML|Index HTML]]
*[[Sjabloon:Navigatie HTML elementen|HTML elementen]]
*[[Sjabloon:Navigatie HTML attributen|Navigatie HTML attributen]]
*[[Sjabloon:HTML standaardattributen|HTML standaardattributen]]
*[[Sjabloon:Index LaTeX|Index LaTeX]]

====Programmeertalen====
*[[Sjabloon:Programmeren in C|Programmeren in C]]
*[[Sjabloon:Programmeren in C++|Programmeren in C++]]
*[[Sjabloon:Index Programmeren in COBOL|Index Programmeren in COBOL]]
*[[Sjabloon:Programmeren in Java|Programmeren in Java]]

====Scripttalen====
*[[Sjabloon:Programmeren in ASP.NET|Programmeren in ASP.NET]]
*[[Sjabloon:PiPHP|PiPHP]]

====Software====
*[[Sjabloon:Firefox|Firefox]]
*[[Sjabloon:Maple|Maple]]
*[[Sjabloon:Werken met MKVToolnix|Werken met MKVToolnix]]

===Fysicaboeken===
*[[Sjabloon:Proef|Proef]]

===Taalboeken===
*[[Sjabloon:Talen|Talen]]
*[[Sjabloon:Frans|Frans]]

===Vruchtbrengend woordenboek===
*[[Sjabloon:Vruchtbrengend Woordenboek Index|Vruchtbrengend Woordenboek Index]]
*[[Sjabloon:Vruchtbrengend Woordenboek Inleidende pagina's|Vruchtbrengend Woordenboek Inleidende pagina's]]

==Overlegpagina's van gebruikers==
*[[Sjabloon:Waarschuwing|Waarschuwing]] of [[Sjabloon:Ws|Ws]]
*[[Sjabloon:Welkom|Welkom]]
*[[Sjabloon:Zandbak|Zandbak]]

[[Categorie:Sjablonen| ]]</text>
      <sha1>2snxxqmdca2huv48t21qsnnjw4uo5e8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Help:Boekstructuur</title>
    <ns>12</ns>
    <id>3584</id>
    <revision>
      <id>428392</id>
      <parentid>415367</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:18:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10315" sha1="1oejcrbm19jkm5b6gi9yr1eplkg4185" xml:space="preserve">&lt;div class=&quot;toccolours&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;width:80%; margin:auto;&quot;&gt;Deze pagina is een opzet om de boeken binnen Wikibooks allemaal een eenduidige structuur te geven.&lt;br&gt;Overleg hierover geschiedt op de [[Overleg help:Boekstructuur|bijbehorende overlegpagina]].&lt;/div&gt;
{{Helpmenu}}
Natuurlijk is de inhoud van je boek het belangrijkste, maar omdat op Wikibooks de structuur van een pagina over een bepaald onderwerp niet zo eenvoudig is als op Wikipedia, kun je waarschijnlijk over dit onderwerp wat hulp gebruiken. We willen een boek hebben bestaande uit verschillende hoofdstukken, die weer onderverdeeld kunnen zijn in paragrafen. Om alles tot een samenhangend geheel te maken en consistent te blijven wat de structuur en opmaak betreft, staat op deze pagina een voorstel voor de vormgeving van een boek.

==Titel van een boek==
Om er voor te zorgen dat de hoofdstukken van een boek bijeen blijven, zetten we zowel de titel van het 'hoofdboek' neer, als de subpagina van het boek dat wordt geschreven. Deze twee titels worden gescheiden door een slash (schuine streep /).

Voorbeeld:
*[[Veilig op het internet/Inleiding]].

Het voordeel van het gebruik van een slash ten opzichte van een dubbele punt of een liggend streepje is dat een subpagina van een boek automatisch wordt weergegeven.

===Hoofdlettergebruik===
Zowel de boektitel als de titel van de subpagina worden met een hoofdletter geschreven. Dit omdat beide de werkelijke titel van een boek of pagina zijn. Alleen het eerste woord in de titel wordt met  een hoofdletter geschreven, en natuurlijk ook eigennamen en plaatsnamen.

===Sub(-sub)-pagina's===
Een subpagina of subsubpagina van een hoofdstuk wordt als volgt aan een boektitel gehangen:
#Boektitel/Subhoofdstuk of Boektitel/Subpagina
#Boektitel/SubSubhoofdstuk of Boektitel/SubSubpagina
#Enzovoort.

De structuur wordt vastgesteld met behulp van een inhoudssjabloon van het boek, zie verder bij Inhoudsopgave aan de rechterzijde van deze pagina.

==Opbouw==
'''Een boek zou moeten bevatten:'''
*Eerste pagina met een verwelkoming en inleiding.
*Een inhoudsopgave of een sjabloon met de inhoudstafel die op iedere pagina zichtbaar is.
*Een pagina met gebruikte bronnen, mits er externe bronnen gebruikt zijn.

'''Optioneel:'''
*Een aparte pagina met algemene links over het onderwerp. Bij links naar een pagina met linkoverzicht liefst gebruik maken van [https://www.dmoz.org/ dmoz].

'''Verder:'''
*Link op relevante pagina's ook naar Wikipedia met behulp van het [[Sjabloon:Wikipedia|Wikipedia-sjabloon]]. Wikipedia linkt ook naar ons en zo kunnen we elkaar  publiciteit bezorgen.
*Zoek afbeeldingen, maar dump er niet te veel op een pagina. Bij veel afbeeldingen over een onderwerp kan naar Commons worden gelinkt met behulp van het [[Sjabloon:Commons|commons-sjabloon]].
*Probeer [[Help:Gebruik_van_links#Naar andere Wikibooks (taallinks)|interwiki's]] aan te leggen, links naar anderstalige Wikibooks. Zo kunnen we elkaar helpen en tevens de lezer verwijzen naar (mogelijk meer) informatie in andere talen.

==Inhoudsopgave==
Een inhoudsopgave is, zeker op het internet, zeer wenselijk. De meest gebruikte manier is de volgende:

Een sjabloon met daarin alle hoofdstukken, dat op elke pagina zichtbaar is.
:Om een inhoudsopgave op iedere pagina te zetten, doe de volgende stappen:
* Zet op een van de pagina's waar je de inhoudstabel wil krijgen de volgende code en sla de pagina op:
 &lt;nowiki&gt;{{Boektitel}}&lt;/nowiki&gt;
* Normaal gesproken krijg je een link naar een onbestaande pagina. Als dat niet zo is, dan moet je de ''Boektitel'' die tussen gekrulde haakjes staat wijzigen naar bijvoorbeeld ''Boektitel-Inhoud''.
* Ga naar die onbestaande pagina en maak hem aan met de volgende code waar je natuurlijk de hoofdstuknamen door je eigen namen wijzigt en ook de naam van de cursus wijzigt.
{{Index basis
|titel = [[Schaken]]
|inhoud =
#[[Schaken/Spelregels|Spelregels]]
#[[Schaken/Notatie|Notatie]]
#[[Schaken/Tactiek|Tactiek]]
#[[Schaken/Strategie|Strategie]]
}}
 &lt;nowiki&gt;{{Index basis&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
 &lt;nowiki&gt;|titel = [[Schaken]]&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
 &lt;nowiki&gt;|inhoud =&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
 &lt;nowiki&gt;#[[Schaken/Spelregels|Spelregels]]&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
 &lt;nowiki&gt;#[[Schaken/Notatie|Notatie]]&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
 &lt;nowiki&gt;#[[Schaken/Tactiek|Tactiek]]&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
 &lt;nowiki&gt;#[[Schaken/Strategie|Strategie]]&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
 &lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;
* Sla die pagina op en kijk of je inhoudstabel er goed uit ziet. Als je niet tevreden bent met het sjabloon kan je ook manueel de opmaak bepalen.
* Ga dan terug naar je boek en zet op iedere pagina waar je de inhoudsopgave wil de code die je in het begin gebruikt hebt:
 &lt;nowiki&gt;{{Boektitel}}&lt;/nowiki&gt;


Ook is het mogelijk om bij een zeer groot boek met veel subhoofdstukken per hoofdstuk een inhoudsopgave te maken met alle hoofdstukken en subhoofdstukken en daarnaast een sjabloon waarop alleen de hoofdstukken staan. Ga voor meer info naar de pagina [[Sjabloon:Index basis]]

==Infobox==
Ieder boek moet ook een [[Wikibooks:Infobox|infobox]] krijgen.  

Om een boek een infobox te geven ga je het gemakkelijkst als volgt te werk:
* Plaats het sjabloon &lt;nowiki&gt;{{Bi}}&lt;/nowiki&gt; vanboven op de hoofdpagina van het boek en sla de pagina op.
* Op de hoofdpagina verschijnt nu de melding dat het boek nog geen infobox heeft en dat je er een kan maken door op de verschenen link te klikken, doe dat.
* In die nieuwe infobox pagina plak je de volgende code:
&lt;pre&gt;
&lt;!--             [Titel van het boek]       --&gt;{{Infobox|titel  = {{SUBPAGENAME}}
&lt;!--[Kies: 00%, 25%, 50%, 75% of 100%]      --&gt;| voortgang      = 
&lt;!--                   [Revisiedatum]       --&gt;| datum          = 
&lt;!--                    [Boekenplank]       --&gt;| boekenplank    = 
&lt;!-- [Naslag, Instructie, Hobby, Handboek]  --&gt;| type boek      = 
&lt;!--             [laag, middel, hoog]       --&gt;| activiteit     = 
&lt;!--     [Datum eerste edit] DD-MM-YY       --&gt;| startdatum     = 
&lt;!-- [zonder &quot;Gebruiker:&quot;] Naam/Nick        --&gt;| redacteur      = 
&lt;!--[[Gebruiker:Auteur 1|Auteur 1]]...      --&gt;| auteurs        = [[Gebruiker:|]]
&lt;!--             [korte beschrijving]       --&gt;| beschrijving   = 
&lt;!--   [info over boek, geen inhoud]        --&gt;| opmerkingen    = 
&lt;!-- [Doelstellingen, * voor elk punt]      --&gt;| doelstelling   = 
&lt;!--                        [Bronnen]       --&gt;| bronnen        = 
&lt;!--    [VWO, HBO, WO, Junior, etc  ]       --&gt;| niveau         = 
&lt;!--[benodigde voorkennis, * voor elk punt] --&gt;| voorkennis     = 
&lt;!--[Uitstapniveau - * voor elk punt]       --&gt;| uitstapniveau  = 
&lt;!--  [Links naar niet-inhoud-hfdstn]       --&gt;| infolinks      = 
&lt;!--    [laatste controle] DD-MM-YYYY       --&gt;| laatstecontrole= 
&lt;!--  [laatste toevoeging] DD-MM-YYYY       --&gt;| toevoeging     = 
&lt;!--                  [[Boek 1]], etc       --&gt;| gerelateerd    = 
&lt;!--                  [projectpagina]       --&gt;| projectpagina  = [[Overleg:{{SUBPAGENAME}}]]
&lt;!--                       [licentie]       --&gt;| licentie       = 
&lt;!--  [Kleine afbeelding (&lt; 100x100)]       --&gt;| thumb          = 
&lt;!-- [Grote afbeelding als een cover]       --&gt;| afbeelding     = 
&lt;!--[autom. als boek en titel gelijk]       --&gt;| PDF            = 
&lt;!--                                        --&gt;| PDFcommentaar  = 
&lt;!-- [autom. voor &quot;Boek/Printversie&quot;]       --&gt;| printversie    = 
&lt;!--                                        --&gt;| printcommentaar= 
&lt;!--               [of leeg laten] ja       --&gt;| BvdM           = 
&lt;!--            [of leeg laten] maand       --&gt;| BvdMmaand      = 
&lt;!--             [of leeg laten] YYYY       --&gt;| BotMjaar       = 
&lt;!--           [departement invullen]       --&gt;| departement    = 
&lt;!--                                        --&gt;| categorie      = 
&lt;!--                                        --&gt;| categorie twee = 
&lt;!--                  [WSBN invullen]       --&gt;| WSBN           = 
}}
&lt;/pre&gt;
* Vul de informatie zoveel mogelijk aan. Let zeker op de voortgang, de auteurs, het boektype en het WSBN. Als je niet weet hoe het WSBN in elkaar zit, dan wordt dit uitgelegd in de sectie hieronder. 
* Als je die pagina opslaat en je keert terug naar de hoofdpagina van je boek, dan zie je daar een info-icoontje staan. Als je daarop klikt, zie je de infobox van je boek.

'''Waarom is de infobox belangrijk?'''
:De infobox wordt gebruikt om bepaalde pagina's op Wikibooks automatisch aan te maken. Zolang je boek geen infobox heeft zal het niet op die pagina's verschijnen. Ook kan je met de infobox bepaalde algemene informatie geven aan je lezers, zoals een korte samenvatting.

==Het WSBN==
Je kan informatie vinden op de pagina [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]] over het Wiki Standaard Boeknummer (WSBN). Het WSBN is een systeem dat gebruikt wordt om boeken in Wikibooks te ordenen. Om je boek een WSBN te geven pas je de volgende stappen toe:

*Eerst moet het boek een [[Wikibooks:Infobox|infobox]] hebben, zie hierboven. 
*Nadat je eenmaal een infobox gegeven hebt aan je boek, dan zoek je in de [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer#Catalogus-code|tabel]] tot welke categorie je boek behoort. 
*:Als we bijvoorbeeld een fictief boek &quot;Frankrijk tijdens de Middeleeuwen&quot; nemen, dan komen we terecht bij de code &quot;nl-5-54-544&quot;. 
*Als je eenmaal die code hebt, dan kan je kijken in de [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer#WSBN voor Wikibooks NL|lijst onder die tabel]] en zoeken naar de boeken die al beginnen met die code (dit kan met de zoekfunctie van je browser: CTRL+F) en je onthoudt het nummer dat jouw boek moet krijgen. 
*:In ons voorbeeld zoek je naar &quot;nl-5-54-544&quot; en vind je dat er bijv. al zes boeken zijn met die code. Voor jouw boek onthoud je dus de code &quot;nl-5-54-544-00007&quot; die nog niet in de lijst voorkomt. Let erop dat het laatste deel van het nummer altijd 5 cijfers heeft.
*Als je dat nummer onthouden hebt, vul het dan in in de infobox van je boek, helemaal onderaan bij WSBN. Daarna kan je enkel wachten tot deze lijst wordt geüpdatet. Samen met deze lijst worden immers ook andere pagina's van wikibooks, zoals de hoofdpagina, geüpdatet.

==Illustraties en afbeeldingen==
Illustraties en afbeeldingen zeggen meer dan duizend woorden. Illustraties en afbeeldingen zijn dus erg welkom. De positie van de illustratie of afbeelding is bij voorkeur aan de rechterzijde van de pagina.

Illustraties worden bij voorkeur op commons opgeslagen.

[[Categorie:Help|Boekstructuur]]</text>
      <sha1>1oejcrbm19jkm5b6gi9yr1eplkg4185</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in Pascal/Inhoudsopgave</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3769</id>
    <revision>
      <id>428403</id>
      <parentid>222026</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:22:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3218" sha1="29uj29zh7ntjy0036ol5q24hsbv3lxb" xml:space="preserve">* [[Programmeren in Pascal/Voorwoord|voorwoord]]
==Deel 1: Het begin==
* Hoofdstuk 1: Voorbereidingen
** voorbereiding: [[Programmeren in Pascal/Wat heb je nodig|Wat heb je nodig]]
** motivatie: [[Programmeren in Pascal/Waarom kiezen voor Pascal?|Waarom kiezen voor Pascal? Positieve eigenschappen van de taal]]
* Hoofdstuk 2: De basis
** les 1: [[Programmeren in Pascal/Inleiding|Inleiding]] {{75%}}
** les 2: [[Programmeren in Pascal/Eerste code|Eerste code]] {{75%}}
*** [[Programmeren in Pascal/Eerste code#writeln|Writeln]]
*** [[Programmeren in Pascal/Weetje4|Write of Writeln]]
** les 3: [[Programmeren in Pascal/Commentaar|Commentaar]] {{25%}}
*** [[Programmeren in Pascal/Commentaar#Enkelregelig commentaar|Enkelregelig commentaar]]
*** [[Programmeren in Pascal/Commentaar#Meerregelig commentaar|Meerregelig commentaar]]
** [[Programmeren in Pascal/Clrscr|Clrscr, Readkey en andere]] {{25%}}
** [[Programmeren in Pascal/Oefeningen1|Oefeningen]] {{75%}}
** [[Programmeren in Pascal/Weetje1|Weetje]] {{100%}}
** [[Programmeren in Pascal/Herhaling1|Herhaling]] {{0%}}
* Hoofdstuk 3: Variabelen
** les 1: [[Programmeren in Pascal/Variabelen|Variabelen]] {{25%}}
** les 2: [[Programmeren in Pascal/Bewerkingen|Bewerkingen met variabelen]] {{25%}}
** [[Programmeren in Pascal/Oefeningen2|Oefeningen]] {{25%}}
** [[Programmeren in Pascal/Weetje2|Weetje]] {{0%}}
** [[Programmeren in Pascal/Herhaling2|Herhaling]] {{0%}}
* Hoofdstuk 4: procedures
** les 1: [[Programmeren in Pascal/Procedure|Procedure]] {{0%}}
** les 2: [[Programmeren in Pascal/Verdeling|Invoer, verwerking en uitvoer]] {{50%}}
** les 3: [[Programmeren in Pascal/PST-diagram|PST-diagram]] {{0%}}
** [[Programmeren in Pascal/Oefeningen3|Oefeningen]] {{0%}}
** [[Programmeren in Pascal/Weetje3|Weetje]] {{0%}}
** [[Programmeren in Pascal/Herhaling3|Herhaling]] {{0%}}

==Deel 2: Sequentie en variabelen==
* Hoofdstuk 5: Stuurinstructies
** les 1: [[Programmeren in Pascal/If then|If then]] {{100%}}
** les 2: [[Programmeren in Pascal/If then else|If then else]] {{100%}}
** les 3: [[Programmeren in Pascal/WHILE ... DO DOEND|WHILE ... DO DOEND]] {{100%}}
** les 4: [[Programmeren in Pascal/REPEAT UNTIL|REPEAT UNTIL]] {{50%}}
** [[Programmeren in Pascal/Oefeningen4|Oefeningen]] {{0%}}
** [[Programmeren in Pascal/Weetje4|Weetje]] {{0%}}
** [[Programmeren in Pascal/Herhaling4|Herhaling]] {{0%}}
* Hoofdstuk 6: Andere variabelen en constanten
** les 1: [[Programmeren in Pascal/Constanten|Constanten]] {{0%}}
** les 2: [[Programmeren in Pascal/Getallen|Getallen]] {{0%}}
** les 3: [[Programmeren in Pascal/Char|Char]] {{0%}}
** les 4: [[Programmeren in Pascal/String|String]] {{0%}}
** les 5: [[Programmeren in Pascal/Boolean|Boolean]] {{0%}}
** les 6: [[Programmeren in Pascal/Set|Set]] {{0%}}
** les 7: [[Programmeren in Pascal/Arrays|Arrays]] {{0%}}
** les 8: [[Programmeren in Pascal/Types|Types]] {{0%}}
** [[Programmeren in Pascal/Oefeningen5|Oefeningen]] {{0%}}
** [[Programmeren in Pascal/Weetje5|Weetje]] {{0%}}
** [[Programmeren in Pascal/Herhaling5|Herhaling]] {{0%}}

==Deel 3: Overige onderwerpen==
* [[Programmeren in Pascal/Werken met bestanden]]

==Andere==
* [[Programmeren in Pascal/Dank|Dankwoord en bronnen]]

{{Pascal}}
 
{{Sub}}</text>
      <sha1>29uj29zh7ntjy0036ol5q24hsbv3lxb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer</title>
    <ns>5</ns>
    <id>3844</id>
    <revision>
      <id>428391</id>
      <parentid>424901</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:18:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32137" sha1="2zf76tdcevrkcvwhk8557j0b6vjcr6p" xml:space="preserve">==Algemeen==
Ik zie dit net voor het eerst. Vinden we niet opnieuw het wiel uit? Er is een universele codering voor boeken. Die is beproefd en kan, misschien met een enkele aanpassing, gebruikt kunnen worden.[[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]] 14 apr 2006 23:03 (UTC)

Zie Wikipedia UDC (ik weet niet zo gauw hoe ik de link kan leggen). https://nl.wikipedia.org/wiki/UDC

[[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]] 14 apr 2006 23:07 (UTC)

:Ja je hebt gelijk. Ten eerste de vraag of zo'n nummer wel nodig is, ten tweede bestaat UDC dus al, dus zou je dat kunnen gebruiken en ten derde hoe zit het met ISBN, is dat niet gebruikelijker voor boeken? [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 15 apr 2006 13:15 (UTC)
::In antwoord op Londenp's opmerkingen:
##ik denk dat een dergelijk nummer nodig is als wel de ambitie hebben meer dan tien wikibooks te schrijven;
##ik weet niet op UDC Wikibooks zou opnemen in haar database, maar het valt natuurlijk altijd te proberen (je kan trouwens werken met twee standaarden om zoeken binnen Wikibooks overzichtelijk te houdne);
##ik denk dat {{ISBN|}}moeilijkheden zou kunnen opleveren, daar dit vooral toch voor gedrukte werken van toepassing is en niet voor Wikibooks.
::[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 1 jun 2006 12:02 (CEST)

Ik denk dat een nummering van boeken inderdaad voor de toekomst wel zijn voordelen zal hebben, zeker voor het terugvinden van zeer specifieke boeken (en dan denk ik bv. aan onderwijsboeken). Maar {{ISBN|}}lijkt niet geschikt. Kijk echter eens bij [https://www.leren.nl/artikelen/2004/siso.html SISO-code] en de bijvermelde alternatieven. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 4 aug 2006 16:45 (CEST)
:Ik denk dat een dergelijk uitgebreid systeem niet nodig zal zijn voor Wikibooks omwille van de voordelen die Wikibooks heeft op gedrukte werken, namelijk dat elk boek up-to-date gebracht kan worden en men dus geen nieuw boek moet uitgeven. Vele boeken zijn een antwoord op oudere werken, maar dat is niet zo bij Wikibooks daar men het boek direct kan aanpassen wanneer men nieuwe inzichten over een bepaald onderwerp heeft gekregen. Het WSBN-systeem is eigenlijk een combinatie van een bibliotheek- (volgens thema, taal enzo) en ISBN-systeem (vooral het laatste stuk dat toelaat 99999 boeken in één categorie te nummeren). Dat de indeling nog niet helemaal op punt staat (zo heb ik bijvoorbeeld (geschiedenis van) kunst toegevoegd als subcategorie van geschiedenis), maar dat kan in de beginfase nog aan gewerkt worden zonder ingrijpende veranderingen aan het systeem zelf. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 4 aug 2006 16:54 (CEST)

::Waar zouden [[Handige Harry]], [[Papier]] en [[Kookboek]] worden ondergebracht? Oftewel moeten de hoofdonderwerpen worden uitgebreid? Naar mijn idee moet er nog een ''toegepaste wetenschap'' en een ''Dagelijks leven'' o.i.d. komen. Zie ook: [[Gebruiker:Inge_Habex/Catalogus]] {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 08:37 (CEST)

:::Er moeten inderdaad nog serieuze uitbreidingen komen van de hoofdonderwerpen. &lt;!--alle &quot;niet-wetenschappelijke&quot; boeken kunnen nog nergens ondergebracht worden. Tot die conclusie kwam ook al in mijn eerste kladje voor een catalogus--&gt; Maar omdat ik vermoed dat wij niet de eersten zijn die dit probleem tegenkomen, leek het me verstandiger dat we ons verdiepen in de bestaande structuren alvorens &quot;het warm water&quot; zelf weer uit te vinden. Het zelf opzetten van een dergelijke boom zal ongetwijfeld zijn kinderziektes kennen. Mocht het echter nog niet bestaan in een vorm zoals wij hem wensen, dan ben ik graag kandidaat hem mee uit te bouwen. De andere Wikibooks zullen ons dan ongetwijfeld volgen. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 14:04 (CEST)
::::Voor alle duidelijkheid, ik ben voor het WSBN-systeem, mits we onderwerpenlijsten &quot;overnemen&quot; van goed uitgewerkte, bestaande systemen of mits zelf grondig uitbouwen van de onderwerpenlijst. Dus niet (noodzakelijk) voorstander van andermans exacte nummering, wel van hun lijsten. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 14:15 (CEST)

==UDC==
Kijk hier voor een bestaand systeem, zoals bovenaan al door Nijdam aangegeven: https://www.udcc.org/outline/outline.htm {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 15:22 (CEST)

 If you wish to distribute copies of existing UDC publications,
 produce your own copies, translate existing publications into
 another language or create your own editions of UDC, then you need 
 to complete an Application Form for a Licence , and send it to:
 
 The Director,
 UDC Consortium,
 P.O. Box 90407,
 2509 LK The Hague,
 The Netherlands
 
 Fax: +31 70 314 0450 attn UDC email: udc@kb.nl
 
 Normally, licences are renewable annually with payment in advance. 
 Payment in advance for periods longer than one year can attract a discount.
 Contact us if you wish to discuss a different arrangement.

==Eigen Wiki-systeem==
Lerend van een hoop andere catalogi-systemen, kunnen we beter een voor wiki op maat gemaakt systeem ontwikkelen. Op andere (goede) systemen blijken immers auteursrechten te berusten. 
Laat ons alvast leren uit de opzet van anderen en zelf wat grondigs in elkaar zetten. &lt;!--bij deze ga ik de UDC-catalogus begonnen door  Londenp weghalen om geen schending van auteursrechten te begaan--&gt; [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 19:30 (CEST)
:Ik ben voor een eigen Wiki-systeem: we zouden misschien zelfs het eerste &quot;vrije&quot; catalogus-systeem kunnen zijn. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 6 aug 2006 22:07 (CEST)
::Ja het moet wel. Een eigen systeem !! Maar we kunnen bij de ontwikkeling wel rondom ons heenkijken en leren van die andere systemen {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 22:13 (CEST)
:::Ik heb al wat rond gekeken en denkwerk verricht. Wat vind je van deze start-klad-versie [[gebruiker:Inge Habex/Catalogus#Catalogus|WSBN catalogus]] ? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 22:16 (CEST)
::::Is die kladversie al een werkbare versie die naar de WSBN-pagina mag overgeheveld worden? Door momenteel nog te werken met '''hekjes (##)''' is het makkelijk om wijzigingen en/of toevoegingen te doen. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 22:24 (CEST)
:::::Ik heb nog kleine wijzigingen aangebracht, maar ik vind het een compleet overzicht. Prima {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 7 aug 2006 13:37 (CEST)
::::::Het betekent overigens wel dat bestaande boeken een andere nummering krijgen. Ik zou graag nog het OK van Evil Berry als trekker van dit systeem tot op heden afwachten. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 7 aug 2006 13:39 (CEST)
:::::::Mijn zegen heb je. :D Ik vind het een vollediger overzicht dan het huidige. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 14:36 (CEST)
:::::::: Goed, dan hevel ik de kladversie naar de WSBN-pagina. Nu wordt het testen of het volledig is en of de onderwerp-namen de lading kunnen dekken. En waar nodig aanvullen of wijzigen. Suggestie: verzin een hoop boekonderwerpen en check of je makkelijk weet onder welk WSBN het valt. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 17:25 (CEST)

===Revisie &quot;Toegepaste kennis en technologie&quot;===
Oproep tot inhoudelijke revisie voor nummer 3. Moeten er nog onderwerpen bij? Zo ja, welke? Zijn er onderwerpen die samen horen (en onder welke noemer dan)? In welke logische volgorde kan 3 gezet worden? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 18:59 (CEST)

== Nummering ==
Moet &quot;nl-19-00-00-00000 W. Nijdam - W. Albers, ''Discrete Kansrekening'', 2005-2006.&quot; niet &quot;nl-01-09-00-00001 W. Nijdam - W. Albers, ''Discrete Kansrekening'', 2005-2006.&quot; zijn? [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 19:07 (CEST) (waarbij 01 voor Exacte en natuurwetenschappen, 09 voor Wiskunde en 00001 voor eerste aangegeven wikiboek staat)
: Mja, was me dat ook aan het bedenken (en zo eerst ook begonnen). In dat geval zouden we meer dan 10 hoofdcategorieën gaan creëren. De grotere bestaande systemen komen tot dusver toe met 10 hoofdcategorieën... Geef maar aan wat verkozen wordt, hoe, waarom... We zullen er nog veel aan moeten sleutelen vermoed ik. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 19:23 (CEST)
::Ik zal de nummers voorlopig al aanpassen. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 19:37 (CEST)

== Dewey Decimal Classification ==
Ik zie net, dat de Engelse Wikibooks al 2 systemen in gebruik heeft: 
*[[:en:Wikibooks:Dewey Decimal Classification]] (zie ook overleg)
*[[:en:Wikibooks:LOC Classification]]

Dus we hoeven het wiel toch niet opnieuw uit te vinden (jammer van het werk overigens) {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 aug 2006 12:33 (CEST)
: Jep, DDC, dat is em! Import en translate ;-) Het Engelstalige systeem biedt echter nog geen oplossing voor het categorisatie-systeem. Al heb ik de indruk dat zij hun classificatie-systeem louter manueel up to date houden. ps: er staan toch geen rechten whatsoever op dit systeem hé? 
: LOC lijkt me weinig aantrekkelijk. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 12:49 (CEST)
::Wikibooks-EN werkt (nog) niet met een uniek nummer voor een boek, hé.... bv. taalcode-deweycode-uniek nummer [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 12:50 (CEST)

 All copyright rights in the Dewey Decimal Classification system are owned by OCLC.
 Dewey, Dewey Decimal Classification, DDC, OCLC and WebDewey are registered trademarks of OCLC.
:::Interessant dat jullie dit ter sprake bregen, want het Dewey Decimal Classification-systeem is blijkbaar nog niet helemaal geäccepteerd op en.wikibooks.org (zie [[:en:Wikibooks:Reading_room/Archive_23#Wikibooks:Wiki_Standard_Book_Number|mijn overleg in de Staff lounge]] van en.wikibooks.org over WSBN). [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 9 aug 2006 21:27 (CEST)
::::My comment kan je ook daar vinden. Afwachten wat er gebeurt {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 aug 2006 21:45 (CEST)
:::::Ik had hem al gelezen. ;) [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 9 aug 2006 21:47 (CEST)
::::::Ben nu ook op de hoogte. Thanks voor de link :) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 22:30 (CEST)

==Gebruik-nummerering==
Nu wilde ik het gaan gebruiken, maar het nummer slaat eigenlijk nergens op in dit systeem:

Neem zoiets als Windows Vista als boek
#nl
#3 Multimediale wetenschappen
#34 informatica (programma's,...)
#345 besturingssystemen
#00001 (als voortlopend nummer)
Hieruit resulteert:
:nl-3-34-345-00001
:3, 34, 345 geeft eigenlijk dubbele info, want alle besturingssystemen zullen deze code krijgen
:Eigenlijk voldoet dus nl-345-00001
Dit systeem moet nog verder ontwikkeld worden. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 jan 2008 22:04 (CET)

::Het zorgt voor dubbele informatie maar het is (iets) eenvoudiger in te lezen door een machine als categorie of subcategorie--[[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] 16 feb 2010 16:09 (CET)

== Hernoeming ==
Wat vinden jullie ervan om de '9' te reserveren voor 'overig' (is al ingevoerd bij 3..)? Tot nu toe zijn er boeken die (nog) niet onder een kopje kunnen worden geplaatst. Wel moeten de boeken over Wiskunde (naar 18), onderwijs en opleiding (naar 67) dan een ander WSBN krijgen. --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} 14 feb 2010 10:15 (CET)


==Waar moet het WSBN terug gevonden kunnen worden?==
Momenteel zijn er veel plaatsen waarop het WSBN kan terug gevonden worden. Deze plaatsen worden niet automatisch upgedated dus moeten ze manueel consistent worden gemaakt. De plaatsen waarop het WSBN terugkomt zijn:
# in de infobox van het boek
# in een lijst op de pagina met het WSBN
# De hoofdpagina van wikibooks wordt geordend volgens WSBN
# in sommige inhoudsopgaves van boeken
# op de hoofdpagina van sommige boeken
Zo'n lijst is onmogelijk consistent te houden. Ik stel voor om het WSBN enkel op te nemen in een lijst op deze pagina, in de infobox van een boek en de hoofdpagina van wikibooks te ordenen volgens WSBN en dus van de twee laatste puntjes het WSBN er niet te zetten en eventueel te verwijderen als het niet correct is. Is dit in orde? of zijn er andere opinies?--[[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] 16 feb 2010 16:17 (CET)
:Dat is wel veel ja. Mijn --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} mening:
# in de infobox is wel prima, daar staat tenslotte alle info in.
# de lijst, dat wordt wel steeds meer werk, maar hoe weet je anders welke boeknummers bezet zijn?
# de hoofdpagina is inmiddels (voorlopig) bijgewerkt, dat probeer ik wel bij te houden, meer als hoofdthema en 1ste onderverdeling is volgens mij niet nodig en als alles bepaald is hoeft dat niet meer bijgehouden te worden. alleen controle of de boeken die 'af' zijn op de juiste plaats worden neergezet.
# vermelding in de inhoudopgaves kan vervallen vind ik, overlaten aan de auteur die het 'belangrijk' vindt.
# voor de hoofdpagina van het boek geldt hetzelfde. deze laatste twee moeten (indien aanwezig) dan natuurlijk wel gecontroleerd worden op juistheid en dat is weer een heel karwei. eigenlijk ben ik ervoor om ze te verwijderen en het over te laten aan de infobox (die 'vroeger' niet bestond).

Ik veronderstel dus dat ik het WSBN mag verwijderen van het [[Sjabloon:Index basis|Boeksjabloon]] en ook dat deel van de uitleg mag aanpassen.----[[Gebruiker:Sanderd17|Sander Deryckere]] 20 feb 2010 17:16 (CET)

== WSBN-bot ==
Ik zag viavia dat [[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] een bot heeft gemaakt om de lijst te updaten. Nu is deze gebruiker al sinds 2010 niet meer actief op wikibooks, wordt zijn bot nog door iemand anders gerund of wordt de lijst met WSBN-nummers niet meer geüpdated? [[Gebruiker:QZanden|Q.Zanden]] ([[Overleg gebruiker:QZanden|overleg]]) 13 jul 2016 01:52 (CEST)
:Hier moet ik het antwoord schuldig blijven. [[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] heeft zich lang niet meer laten zien (is misschien helemaal weg?), van bots (niet te verwarren met de muziekgroep [[w:Bots (band)|Bots]]) ;) heb ik helaas geen verstand en ik weet ook niet of het is over gedragen. --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} 14 jul 2016 13:18 (CEST)

== Wat als ==
De juiste subgroep nog niet aanwezig is?
Ik werk aan [[Verzamelingen]], en dat is de basis van wiskunde. Vakken als algebra, meetkunde, statistiek etc worden op de verzamelingen gebaseerd, maar verzamelingen valt niet onder een van de 6 richtingen van de wiskunde die nu opgesomd staan. Wat doe ik? Een 187. aanmaken?  [[Gebruiker:TeunSpaans|TeunSpaans]] ([[Overleg gebruiker:TeunSpaans|overleg]]) 7 nov 2022 16:56 (CET)
:Kan. Maar wat denk je van nl-1-18-180-00001? Dan komt &quot;Verzamelingen&quot; ook nog eens bovenaan te staan in de reeks boeken over wiskunde, wat voor een ''basis'' de enig juiste plaats is. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 nov 2022 01:14 (CET)

== WSBN ==
Verplaatst vanaf [[Wikibooks:Lerarenkamer#WSBN]]

Bij een bepaald [[Aan de slag met BitTorrent|boek]] staat in de infobox:
 nl-3-34-341-00004
met een link naar [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]], waar staat:
 nl-3-4-1-00004
In de wikicode van die pagina staat dan weer &quot;id=&quot;
 nl-3-34-341-00004
Maar op heel oude versies van diezelfde pagina staat weer wel
 nl-3-34-341-00004

Verwarrend!
*Waarom is dat zo?
*Hoe is dat zo gekomen?
*En is het format met de telkens herhaalde cijfers niet een beetje onzin?

De vorm 
 nl-3-4-1-00004
voldoet mi. prima om elk boek een uniek WSBN te kunnen geven. Alleen wanneer een van de eerste drie cijfergroepen boven de 9 uitkomt kan de tabel niet meer goed (alfabetisch!) gesorteerd worden.

 nl-341-00004
zou nog eenvoudiger zijn, maar beperkt het aantal hoofd-, sub- en subsubgroepen zeker tot 9.

 nl-030401-00004
lost beide problemen op, maar of het fraai is... /

In de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN lerarenkamer] werd die vraag 15 jaar geleden ook al gesteld. En op [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN_(2) dezelfde pagina] wordt het nut van het WSBN zelfs in twijfel getrokken.

En nog een discussie over WSBN uit 2023 in de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2023&amp;oldid=400206#WSBN_exact].
Ik zou in elk geval graag één vorm als de enig juiste willen aanwijzen. Graag een ieders' commentaar! - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 aug 2025 03:01 (CEST)

:Ik heb werkelijk geen idee hoe dit ontstaan is. Mijn eerste gedachte is: koppelen aan inhoudscategorien is vragen om problemen, maar die keus is nu eenmaal gemaakt. (Ik zou eerder aansluiten bij iets bestaands... {{ISBN|}}aanvragen kan, maar kost geld. Dat kan alleen voor een boek dat af is). In elk geval lijkt mij een vorm zonder herhaling van cijfers beter. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 2 aug 2025 09:07 (CEST)
::Ik heb WSBN meen ik ooit eens als parameter aan een of een paar boeken toegevoegd, omdat ik meende dat dit er standaard bij hoorde. Verder is dit hele verhaal met de getallen voor mij nu echt even te technisch. {{Ping|Erik Baas}} Ik begrijp dat je het probleem wat er blijkbaar was, in feite al zelf hebt opgelost? [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 5 aug 2025 11:36 (CEST)
:::Niet echt. Het grootste probleem is nog steeds dat er twee verschillende formats gebruikt worden voor het WSBN, en dat wordt een flinke ingreep. Waar ben ik nu weer aan begonnen? ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 aug 2025 15:43 (CEST)
::::Je bent begonnen aan het terecht opruimen van een ondoordachte actie van waarschijnlijk een wikibookgeest, want de dader licht waarschijnlijk al een tijdje op het kerkhof {{Smiley|1}}.&lt;br&gt;
::::Overigens levert de begrenzing van het tientallig stelsel geen problemen op, net als hexadicimaal, na negen komt &quot;A&quot;. Dat levert met sorteren totaal geen problemen op, letters sorteren na cijfers. Het enige is dat als het WSBN uit alleen cijfers bestaat die mogelijk als getallen gesorteerd worden. {{Smiley|4}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 5 nov 2025 16:42 (CET)

== Coderingen en namen gelijk trekken op Wikibooks-voorpagina en de WSBN-codes en -naamgeving ==
Overgeheveld van [[Wikibooks:Lerarenkamer#WSBN/2]]

De coderingen en namen op de voorpagina van Wikibooks zouden gelijk moeten zijn aan de WSBN-codes en -naamgeving. Klopt dat? Zo ja, dan lijkt het mij dat daarvoor eerst een inventarisatie van beide pagina's gemaakt zou moeten worden waaruit de verschillen blijken (twee kolommen) en er daarnaast een derde kolom komt met voorstellen. Vervolgens moeten we het eens worden over de voorstellen en kunnen de uitkomsten worden geïmplementeerd. Vind je dit een goede aanpak? '''Pending.''' --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)&lt;br&gt;
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 16:25 (CET)
:Goed plan, maar wel erg veel werk; en er zijn al 2 (of 3?) lijsten met WSBN's met elk hun eigen afwijkingen, dat is juist een van de redenen dat ik er geen zicht meer op heb... Heb er al diverse malen naar zitten staren, maar heb nog steeds niet de moed kunnen opbrengen om er ook echt aan te ''beginnen''.
:Als we waterdichte afspraken hebben betreffende het ''format'' van het WSBN, kunnen we zowel de lijst(en) als de [[:Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox|360 infoboxen]] gaan bijwerken. Het is toch al geen project wat in één keer en snel afgerond kan of moet worden...
:Ik zal ook nog eens zien of er iets te automatiseren valt, bv. het converteren van het format. 
::&lt;s&gt;Is [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|dit]] een goede plek voor verder overleg over deze [[rijstebrijberg|klus]]? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)&lt;/s&gt;
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 17:57 (CEST)

:@[[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] en anderen: Dus de actiepunten zijn:
:# Inventarisatie van lijsten met WSBN's: welke lijsten zijn er? {{Done}}
:# Inventarisatie verschillende soorten formats voor het WSBN. Voorstel maken voor welke blijft. Voorstel beoordelen, akkoord krijgen en implementeren. Bij de implementatie kan er wellicht iets geautomatiseerd worden. 
:# Gedetailleerde inventarisatie van pagina's met WSBN-codes en naamgeving (incl. Wikibooks-voorpagina) waaruit de verschillen blijken (in kolommen) en daarnaast een kolom met voorstellen.
:# Beoordelen voorstellen. 
:# Uitkomsten implementeren.
:## Op de diverse pagina's.
:## In de infoboxen.
:Mee eens? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 18:09 (CEST)
::Ja, goed plan. En: sorry dat ik niet eerder gereageerd heb; ik heb wat moeite met deze manier van werken, en daarom stel ik het wel eens even uit. En nog eens. Etc... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 10 apr 2026 18:54 (CEST)

===@1): Inventarisatie van lijsten met WSBN's===
::* [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]] - overzicht met coderingen en hun betekenissen
::* [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]] - de lijst met alle Wikiboeken met een WSBN
::* [[Hoofdpagina]] met alleen coderingen voor de Wikiboeken die voor minimaal 75% gereed zijn, niet voor de rechterkolom die alfabetisch is gesorteerd, niet op onderwerp.
::* [[Boekenplank:Exacte wetenschappen]]; dit is de enige Boekenplank met zo'n indeling.
::* Zie ook: [[Help:Boekstructuur#Het WSBN]], dat moet worden aangepast als er een definitief format is.
::Daarnaast komt het WSBN voor in Infoboxen.
::Ik kan geen andere lijsten vinden. Klopt dat? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 10 apr 2026 12:31 (CEST)
:::Ja, voorzover ik weet. Erg genoeg, want het betekent dat de codes op twee resp. drie pagina's vastgelegd zijn, en elk WSBN op drie pagina's ingevuld moet worden. Dubbel werk, en een bron van fouten. We ''moeten'' dat haast wel centraal gaan opslaan, maar ik weet nog steeds niet hoe. Wikidata, JSON, XML, of een simpel sjabloontje?? [ZUCHT] - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 10 apr 2026 19:10 (CEST)

====(Probeersel:)====
::Is het mogelijk om het [[Sjabloon:Infobox]] zo te maken dat het WSBN niet hoeft te worden ingevuld, maar dat, als het wordt opgevraagd (bij mijn weten alleen bij het tonen van een infobox voor een bepaald Wikibook), het automatisch wordt overgenomen uit de WSBNlijst, aan de hand van de titel van het Wikibook? Dat zou in ieder geval al werk (en mogelijke fouten) schelen. En als een WSBN wordt gewijzigd, hoeft het sjabloon niet te worden aangepast. Dan zouden nog wel de huidige waarden uit alle sjablonen eenmalig moeten worden verwijderd, is dat te automatiseren? (Als het om een SQL-tabel zou gaan, zou verwijderen van waardes het gemakkelijk zijn, maar dat is het zeker niet?) [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 09:21 (CEST)
:::Bijna alles kan - min of meer - geautomatiseerd worden, de vraag is alleen of ''ik'' dat ook kan... ;-) De mogelijkheden van Wikicode zijn vrij beperkt, en met Lua kan ik nog niet veel aanvangen. ''Centrale opslag'' is in deze wel het sleutelwoord, in welk format dan ook. SQL kan helaas niet (*), &quot;men&quot; heeft gekozen voor JSON (en dat geeft nog meer overhead dan XML, en is te gevoelig voor fouten om aan iedereen over te kunnen laten).
::::&lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;&amp;#42;: Ik heb eens een sjabloon gezien dat de SQL-syntax ''benadert'', maar de wijze van data-opslag was mij totaal onduidelijk. Lang geleden, zal het nog eens opzoeken.&lt;/span&gt;
:::: - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 apr 2026 11:09 (CEST)
::::Nee, laat maar, dat opzoeken. Conclusie: dit is (in ieder geval voorlopig, op dit moment) geen oplossing. Over naar plan B. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 17:38 (CEST)

::Het opnemen in '''Wikidata''' zie ik niet zitten. Dan zou er speciaal voor NL-Wikibooks een identificatiecodering in Wikidata moeten worden aangemaakt en moet zo'n code elke keer handmatig in het Wikidata-item worden ingevuld of gewijzigd (en wie weet hoe dat werkt èn gaat er elke keer aan denken? Dat vergt wel erg veel van Wikibooks-schrijvers die zich willen concentreren op de inhoud). Vervolgens moet dat in NL-Wikibooks worden geïmplementeerd en daar weer worden onderhouden. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 09:21 (CEST)
:::Het zou wel de meest logische keuze zijn: een ''bestaande'' database gebruiken is so-wie-so handiger dan zelf het wiel opnieuw uitvinden. Maar... 412 boeken handmatig invoeren en titel, auteur, WSBN en voortgang invullen is erg veel werk. De eigenschap &quot;WSBN&quot; zou gecreëerd moeten worden, dat is een lastige procedure. En ik betwijfel of &quot;men&quot; het allemaal toe zal laten, vooral omdat WSBN uitsluitend op nl-wikibooks toegepast wordt... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 apr 2026 11:19 (CEST)
::::Kortom: dit is ook geen oplossing. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 17:38 (CEST)

::De voor auteurs gemakkelijkste oplossing zou inderdaad zijn om de data in de infoboxen te plaatsen, maar dat maakt het opvragen van data tbv. andere pagina's erg lastig (omdat het er ruim 400 zijn). Een centrale opslag is een ''must''.

::Blijft over: de simpelste vorm van een database, nl. een &quot;platte&quot; tabel, die met wikicode (plus evt. een stukje Lua) uit te lezen is. Hopelijk is de bestaande WSBNlijst daarvoor te gebruiken, anders wordt het een nieuwe pagina in ± deze vorm:
&lt;pre style=&quot;margin-left: 4em;&quot;&gt;
|nl-1-2-3-00001|&lt;boektitel 1&gt;|&lt;auteur(s)&gt;|&lt;fase&gt;|
|nl-1-2-3-00002|&lt;boektitel 2&gt;|&lt;auteur(s)&gt;|&lt;fase&gt;|

... etc...
&lt;/pre&gt;
*De velden zijn van variabele lengte, het datatype is ''string'' (tekst).
*De eerste regel zou de veldnamen kunnen bevatten: &lt;code&gt;|WSBN|titel|auteurs|fase|&lt;/code&gt;
*De tabel zou ook de catalogus-codes kunnen bevatten, bv.:
&lt;pre style=&quot;margin-left: 4em;&quot;&gt;
|1|Exacte en natuurwetenschappen|
|1-0|Wiskunde en Natuurwetenschappen algemeen|
|1-1|astronomie|
|1-2|geografie|
|1-3|biologie|
|1-3-0|Basis biologie|
|1-3-1|Taxonomie|
|1-3-2|Celbiologie|

... etc...
&lt;/pre&gt;

De data moet dan gebruikt kunnen worden voor de infoboxen, de WSBNlijst, de boekenplanken, en de vermelding van de fase op elk boek. En, misschien later, de categorieën. Pffft... ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 12 apr 2026 01:39 (CEST)

====(Rigoreuze oplossing: de afschaffing van het probleem)====
::Overigens begin ik me inderdaad steeds meer af te vragen waarvoor het WSBN dient, ik heb hierboven geen echt antwoord daarop gevonden. We hebben ook al categorieën, portalen en boekenplanken om Wikiboeken op onderwerp terug te kunnen vinden. Persoonlijk zou ik liever tijd stoppen in het goed op orde krijgen van de boekenplanken, zodat elk Wikibook in precies één boekenplank voorkomt. En dan die boekenplanken automatisch op de voorpagina zetten [en ze te integreren met de bestaande sjablonen voor de voorpagina] (incl. indicaties voor voortgang, opgehaald uit de Infobox, zodat je ook dat niet handmatig moet onderhouden). Zodat die boekenplanken het hele WSBN-gedoe kunnen vervangen. Maar dan heb je op de voorpagina geen strenge scheiding meer tussen rijp (min. 75% gereed) en groen. Overigens lijkt het me een goed idee om altijd de voortgang-icoon op te halen uit de Infobox en alléén daar te onderhouden. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 09:21 (CEST)
:::Dat heb ik me ook al eens afgevraagd, en ook ik was al niet de eerste... Maar:
:::*afschaffen gaat me te ver, al was het maar omdat het al zo lang bestaat en er door veel mensen tijd en moeite aan besteed is;
:::*het levert wel een bijdrage aan het ''imago'' van een boek, en – als het consequent toegepast wordt – dus ook aan dat van nl.wikibooks;
:::*het geeft mi. duidelijker weer in welke categorie een boek thuishoort;
:::*het kan gebruikt worden om ook dat (én de plaatsing op de boekenplanken, én de vermeldingen op de hoofdpagina!) te automatiseren.
:::Niet afschaffen dus, wel perfectioneren. Vind ik. 
:::PS Op het ophalen van data uit de infobox kom ik nog terug. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 apr 2026 20:51 (CEST)

===@2): Inventarisatie verschillende soorten formats WSBN en voorstellen ===
* [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]]: 
** taalcode (bijv: nl) - NB Deze wordt in de praktijk niet altijd gebruikt.
** hoofdthema (1-9) 
** onderverdeling (.1-.9) 
** tweede onderverdeling (..1-..9) 
** unieke boekcode (00001-99999). 
:De verschillende delen van het nummer worden van elkaar gescheiden door een verbindingsstreepje. Het verbindingsstreepje maakt het mogelijk voorloopnullen achterwege te laten en biedt bovendien de mogelijkheid tot meer dan 9 opties in de verschillende groepen.
* [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]]: bovenstaande standaard in de praktijk gebracht, bijvoorbeeld: nl-4-2-1-00001 (Taal- &amp; letterkunde, taalcursus, natuurlijke taal) Nieuwgrieks. 
* [[Hoofdpagina]]: alleen de nummers van de hoofdtema's, onderverdeleing en tweede onderverdeling worden gebruikt, bijvoorbeeld: 42. Taalcursus ; 421. natuurlijke taal: Afrikaans - Italiaans - Nieuwgrieks. 
* [[Boekenplank:Exacte wetenschappen]]: 1.5.0.1 Chemie centraal. (1.5. = Scheikunde, 0 = Basis Scheikunde, 1 = volgnummer).
* Infoboxen: op twee verschillende manieren: 
** nl-4-42-421-00001 (Nieuwgrieks; dus cumulatief)
** nl-6-2-000-00001 (Economie) en nl-2-26-000-00001 (Kookboek), waarbij de tweede onderverdeling &quot;000&quot; is uitgeschreven, terwijl die in de WSBNlijst is afgekort tot &quot;0&quot;.
Conclusie: er zijn vier verschillende schrijfwijzen (afgezien van de Hoofdpagina):
* nl-1-5-0-00001 (WSBNlijst)
* 1.5.0.1 (Boekenplank:Exacte wetenschappen)
* nl-1-15-150-00001 (Infobox-1)
* nl-1-5-000-00001 (Infobox-2)

'''Voorstellen'''
# Houd het format zo kort en volledig mogelijk, zonder overbodige voorloopnullen en cumulaties. Dat is die van de WSBNlijst, bijvoorbeeld nl-1-5-0-00001; nog korter is nl-1-5-0-1.
# Stappen om dit format te implementeren, uitgaande van de WSBNlijst:
## pas de WSBN's in de WSBNlijst aan naar het gewenste format (de WSBNlijst wordt de plek waar WSBN's worden gemaakt, opgeslagen en onderhouden)
## maak een sjabloon of programma dat ervoor zorgt dat het WSBN uit de WSBNlijst automatisch wordt opgenomen in de [[Boekenplank:Exacte wetenschappen]] en Infoboxen als die worden opgevraagd (NB dit betekent dat de boektitel in de WSBNlijst exact hetzelfde moet zijn als de echte boektitel; aandachtspuntje bij wijzigingen in de titel)
## verwijder de WSBN's uit de [[Boekenplank:Exacte wetenschappen]] en Infoboxen, en vervang ze door het sjaboon; bij voorkeur automatisch;
## test het sjabloon of programma.
# De Hoofdpagina houdt vooralsnog de huidige indeling en wordt desgewenst handmatig aangepast. 

'''Vragen''': 
# Kan dit format gebruikt worden in programma's? Het is een flexibel format waarbij de eerste drie of vier 'velden' kunnen variëren van 1-3 resp. 5 cijfers. 
# Ga je akkoord met dit format?
# Is het voorstel voor de implementatie realistisch? Is het mogelijk om een dergelijk sjabloon of programma te maken? (Ik heb geen verstand van programmeren, dus het zal door iemand anders gemaakt moeten worden.) Of gaan we dit toch allemaal handmatig veranderen en onderhouden, met alle risico's van fouten en uiteen blijven lopen van formats?
# Is het mogelijk om ook het icoon voor de mate van gereedheid (die gekleurde blokjes) overal automatische over te nemen uit de Infoboxen? Dan hoeven ze maar op één plek bijgehouden te worden: in de Infoboxen (mag wat mij betreft ook de WSBNlijst worden als dat qua programmeren handiger is). Ze staan in ieder geval op: Hoofdpagina, WSBNlijst (eventueel met een aparte kolom hiervoor zoals in de Boekenplank) en [[Boekenplank:Exacte wetenschappen]]. Dan wordt dat ook automatisch overal gelijk getrokken en kunnen er geen verschillen meer ontstaan.
--[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 30 apr 2026 11:15 (CEST)</text>
      <sha1>2zf76tdcevrkcvwhk8557j0b6vjcr6p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikibooks:Lerarenkamer/Archief 2006</title>
    <ns>4</ns>
    <id>5807</id>
    <revision>
      <id>428388</id>
      <parentid>427870</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:16:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="225490" sha1="891cfdyhajys749xsriazpw34dndf5f" xml:space="preserve">{{Niet te koppelen}}{{Archief}}

== Vaartraining Volendammer Kwak ==
Gisteren ben ik begonnen met de bouw van het Wikibook &quot;Vaartraining Volendammer Kwak&quot;.
Ik ben een 100% newbie en ik leer graag van mijn fouten, dus aarzel niet om mij wijzer te maken.

Achtergrond van dit Wikibook:

In Volendam wordt sinds 1993 door een groep vrijwilligers gewerkt aan restauratie en instandhouding van het scheepstype dat vroeger typerend was voor de Volendammer vissersvloot: de Volendammer Kwak; een platbodem zeilschip, nauw verwant aan de (bekendere) botter.

Er bestaan nog 4 originele exemplaren van dit scheepstype. Drie ervan zijn inmiddels in handen van onze stichtingen, in verschillende stadia van restauratie. De stichtingen worden gerund door vrijwilligers. Er wordt zoveel mogelijk met de schepen gevaren. Dit gaat niet zomaar; het vraagt kennis en ervaring om goed met deze forse zeilschepen te kunnen omgaan. Om de vaarkunst in de vrijwilligersgroep op een hoger peil te krijgen, zijn we in 2004 begonnen met een gestructureerde praktijktraining. 

Voor de ondersteuning van die praktijktraining heb ik in 2004 een syllabus geschreven. Omdat ik de wijsheid niet in pacht heb, claim ik geen copyright op de syllabustekst. Als de tekst kan worden aangescherpt en verbeterd door anderen, dan juich ik dat alleen maar toe. 

Het Wikibooks-concept sluit dus helemaal aan mijn visie. Daarom heb ik het plan opgevat om de syllabus om te zetten in een Wikibook en langs die weg opnieuw ter beschikking te stellen. Primaire doelgroep blijft daarbij logischerwijs de bemanningspool van onze schepen (circa 40 personen en groeiende omdat het 3e schip binnenkort weer terug in de vaart zal komen). De tekst is ook relevant voor botter-vaarders en platbodemzeilers in het algemeen. Deze groep is uiteraard vele malen groter.

Ik zal nog enige tijd bezig zijn met de conversie van de oorspronkelijk content naar de wikibooks-syntax. Ook zullen er afbeeldingen worden toegevoegd.


Op dit moment hoor ik graag van jullie, of er naar jullie mening plaats is op Wikibooks voor een syllabus als deze; dus over een zeer specifiek onderwerp met een smal publiek.


Groet, [[Gebruiker:Vd172hb|Broekhuis]]

:Benatwoord op [[Overleg:Platbodemzeilen op een Volendammer Kwak]]. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 5 jan 2006 12:17 (UTC)

== artikel ==
Mijn naam is John Daniëls. Ik ben oud docent Frans. Ik schrijf artikelen over internetonderwijs voor Levende Talen Magazine en voor het Handboek Onderwijspraktijk van Kluwer. Ik plaats de artikelen daarbij ook op mijn website. Daar staan ook op https://www.internetonderwijs.net/artikelen2006/index.htm de onderwerpen waar ik nu mee bezig ben. Dat zijn onder andere elo's. Na Fronter ben ik begonnen aan Moodle. Via deze elo kwam ik terecht bij Wikibooks en daar zie ik allerlei interessante ontwikkelingen. De tijd ontbreekt me om bij alle vakken in het voortgezet onderwijs te gaan kijken wat in Moodle en Wikibook aan lesmateriaal is ontwikkeld en via het internet verspreid. Ik zou daarom graag in contact willen komen met docenten, die hetzij lesmateriaal ontwikkelen of via contentsharing delen en daarvoor Moodle gebruiken of Wikibooks.Jullie hoeven me alleen maar koppelingen te sturen waar ik toegang kan krijgen om zelf rond te kijken. Eventueel neem ik contact op voor een e-mailinterview. Mochten jullie fouten ontdekken in wat ik over Wikibooks heb staan, dan hoor ik dat graag. Na het dure Fronter is Moodle wel een verademing en wel omdat dit niet van bovenaf wordt opgelegd, maar vanuit het klaslokaal via samenwerking met collega's tot stand komt.
Hartelijk dank alvast,

John Daniëls
jam.daniels@hccnet.nl

:Hoi John Daniëls,
:De ingangen naar alle beschikbare informatie staan gewoon op de [[hoofdpagina]]. Vanaf hier kom je op de inhoudsopgave van een boek.
:Wat betreft de tekst op uw site: Die heeft u letterlijk overgenomen. In principe is dit geen probleem, maar u bent dan wel verplicht een link naar de pagina van de overgenomen tekst zetten en tevens aangeven dat alle tekst vrij beschikbaar is onder de GFDL, middels een link naar deze licentie: https://www.gnu.org/copyleft/fdl.html
:Ik hoop dat dit een antwoord is op uw vragen. Mocht er nog iets onduidelijk zijn, dan kunt u altijd vragen. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 9 jan 2006 21:06 (UTC)

== Wiki Standaard Boek Nummer ==
Zoals sommigen misschien al gezien hebben, heb ik een pagina [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]] aangemaakt. Het is een poging om een alternatief voor ISBN-nummers te bieden voor Wikibooks (ik heb voorlopig al twee &quot;boeken&quot; voorzien van een WSBN). Wat zijn jullie meningen hierover en zijn er eventueel suggesties hoe het beter kan? (indeling van nummers, etc.) [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 10 jan 2006 13:03 (UTC)

:Ik heb het ook bekeken (overigens op 3 of 4 januari al) en ik vind het er op zich netjes uitzien. Als je er een beetje in kijkt kan je gelijk makkelijk iets vinden. Ik heb echter nog wel een paar kleine puntjes:
:*Je geeft een boek weer met ''nl-02-07-00-00001''. Als ik het goed heb staat dit voor: Nederlandstalig; humane wetenschappen; ???; eerste boek in deze categorie. Waar staan die twee nullen voor tussen de 07 en de 00001?
:*Dit kan volgens mij niet alles geheel afdekken. De groepen moeten of ruimer gedefineerd worden, of er moeten meer groepen komen. Op dit moment is het kookboek namelijk niet in te delen.
:*Ik zou liever de titel ''Wiki standaard boeknummer'' maken.
:*Al met al vind ik het systeem wel mooi. Als het bevalt en enkele punten beter doorgelicht zijn kan een sjabloon aangemaakt worden om zo snel een WSBN neer te zetten. Dit met een link naar een overzicht eventueel weer uitgesplitst per tak, als we meer boeken krijgen. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 10 jan 2006 13:51 (UTC)

== Probleempje met Firefox bij interne sectie-links ==
Probleem inmiddels opgelost. Oorzaak bleek niet Firefox, maar de hoofdletter-gevoeligheid van de syntax (bedankt Koos!) -[[Gebruiker:Vd172hb|Broekhuis]]

==Afbeelding uploaden==
Wie kan mij helpen,
steeds als ik een afbeelding probeer up te loden staat er dat de bestandsextentie niet overeenkomt met de inhoud. als je me kan helpen email dan naar stuudje_123@hotmail.com
Bedankt,
Richard
:Hoi, je krijgt neem ik aan [[MediaWiki:Uploadcorrupt|dit bericht]] te zien bij het uploaden. Ik kan niet over het bestand oordelen, maar het zou kunnen zijn dat de extensie van uw bestand (*.png; *.jpg; *.ogg; *.gif enz.) niet de extensie is die hoort bij het bestand. Ofwel, u probeert de computer het bestand te laten lezen in een bepaald formaat, terwijl het bestand eigenlijk in een ander formaat geschreven is. Kan op uw eigen pc het bestand wel geopend worden? En worden dan nog speciale meldingen weergegeven? [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 27 jan 2006 15:34 (UTC)
Hoi, nee ik krijg geen speciale melding als ik het bestand open maar misschien moet ik de extentie veranderen.
in ieder geval bedankt Koos,
Richard

:Mocht het nog steeds niet lukken en het bestand is auteursrechtenvrij, dan zou je het misschien kunnen mailen naar
:&lt;pre&gt;koosjol AT hotmail DOT com&lt;/pre&gt;
:[[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 28 jan 2006 15:47 (UTC)

== wikitable ==
Heb dat sjabloon gekopieerd van de wiki, probleem: hier werkt het niet naar behoren, de noinclude wordt ahw niet gelezen. Iemand een oplossingq (zie [[Sjabloon:wikitable]]) [[Gebruiker:MADe|MADe]] 2 feb 2006 20:44 (UTC)
:Liefst &lt;nowiki&gt;{{Subst:wikitable}}&lt;/nowiki&gt; gebruiken. Dat scheelt laadtijd voor de pagina. Daarnaast is het ook niet zo veel code &lt;nowiki&gt;(class=&quot;wikitable&quot;)&lt;/nowiki&gt; dat dit zou storen in het bewerkgingsveld. De daadwerkelijke code blijft toch uit het bewerkingsveld, want wordt ingeladen vanaf [[MediaWiki:Common.css#wikitable]].
:Wat er niet naar behoren werkt zie ik niet echt. Het enige wat ik zie is dat [[Sjabloon:Sjablooninfo]] ontbreekt. Zal ik gelijk even aanmaken. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 2 feb 2006 21:47 (UTC)

== Auteursrecht ==
Beste mensen, ik ben hier nieuw (wel al tijden op Wikipedia) en ik heb een vraag. Hoe zit het met het auteursrecht op een (Minangkabaus lees)boekje uit 1935, waarvan van de auteur alleen bekend is dat hij/zij &quot;Emeis&quot; heet(te), en dat is uitgegeven door &quot;J.B. Wolters - Groningen, Batavia&quot;? Als er geen auteursrecht meer op rust, is dat dan wat voor Wikibooks? [[Gebruiker:Martijn|&lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;Martijn&lt;/span&gt;]] [[Overleg gebruiker:Martijn|&lt;span style=&quot;color: green; font-size: small;&quot;&gt;[бəгЬıĉąяå]&lt;/span&gt;]] 4 feb 2006 11:05 (UTC)
:Auteursrecht op Wikibooks is hetzelfde als op Wikipedia. Er berust ergens auteursrecht op tot 70 jaar na het overlijden van de laatste auteur. Tenzij uitdrukkelijk staat aangegeven dat de tekst door de auteur is vrijgegeven voor het verstrijken van die termijn. Het boekje zou, als het auteursrecht is verstreken, niet echt thuishoren op Wikibooks, maar beter geplaatst kunnen worden op [[s:Hoofdpagina|Wikisource]], een plek waar allerlei auteursrechtvrije teksten worden geplaatst. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 4 feb 2006 14:16 (UTC)
::Ah, dank je. Het geval wil dat de schrijver niet precies bekend is bij mij. Aangezien het boekje uitgegeven is rond 1935 dacht ik dat het auteursrecht wellicht vervallen was. Ik zou het aan de uitgever moeten vragen (of degene die het eventuele auteursrecht nu heeft). Maar goed, als het boekje hier niet thuishoort, hoort deze vraag hier ook niet echt. Nogmaals bedankt! [[Gebruiker:Martijn|&lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;Martijn&lt;/span&gt;]] [[Overleg gebruiker:Martijn|&lt;span style=&quot;color: green; font-size: small;&quot;&gt;[бəгЬıĉąяå]&lt;/span&gt;]] 4 feb 2006 18:40 (UTC)

== boek uitgelicht ==
Kunnen we geen boek uitlichten? Er zijn er al enkele af denk ik (oa. kansrekening), op het moment dat er een nieuwe afgewerkt wordt, kan die dan de plaats innemen. [[Gebruiker:MADe|MADe]] 7 feb 2006 10:49 (UTC)
:Ik denk niet dat we daar al aan toe zijn. Het artikelaantal is nog veel te klein en het grootste aantal artikelen dat er zoizo is, staat in het kookboek. Stle dat je gaat uitlichten, dan zou je het denk ik een maand moeten doen. Ik denk dat je dan niet eens een jaar kan vullen met uitgelichte boeken. Persoonlijk denk ik dat we beter nog een stuk kunnen uitbreiden voordat we beginnen met het uitlichten van boeken.
:N.B.: Even wat statistieken: De Engelse WB begon ermee in januari 2005: [https://en.wikibooks.org/w/index.php?title=Template:Book_of_the_month&amp;action=history sjabloon], [https://en.wikibooks.org/w/index.php?title=Main_Page&amp;diff=88165&amp;oldid=88155 toevoeging op hoofdpagina] en hadden op dat moment ongeveer 6000 pagina's ([https://en.wikipedia.org/wikistats/wikibooks/NL/TablesWikipediaEN.htm stats]) [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 7 feb 2006 12:28 (UTC)
::Ik bedoel: een uitgelicht die (als op een niet onderhouden portaal) blijft staan. Is een nieuwe cursus &quot;af&quot;, dan neemt die tijdelijk de plaats in van de vorige. Zo vul je de voorpagina een stuk meer met &quot;afgewerkte&quot; dingen. [[Gebruiker:MADe|MADe]] 7 feb 2006 14:42 (UTC)
:Ja, wanneer is iets af? Er staat nu wel wat over kansrekening, maar dit is op universitair niveau. Op het niveau van een middelbare scholier is er nog niets geschreven, dus hoe &quot;af&quot; kan je het noemen?
:Een ander voorbeeld. Op de Engelse wikibooks hebben ze een prima boek met tutorials voor Blender, een 3D tekenprogramma, [[:en:Blender 3D: Noob to Pro|Blender 3D: Noob to Pro]]. Op zich is dit een prima boek, maar sommige pagina's eronder zijn nog zeer leeg. (bevatten niet meer dan een sjabloon met een verwijzing naar de inhoudsopgave) Waar trek je de grens bij het &quot;af-gehalte&quot; van een boek?
:Een samenwerking van de maand zou dan wel weer een positieve invloed hebben. Echter, ik denk dat daarvoor het aantal actieve gebruikers weer te laag ligt. Het aantal gebruikers dat ooit meer dan 10 bijdragen heeft gedaan lag in december 2005 op 39. Meer dan 5 bijdragen in de afgelopen maand (december) werd gehaald door slechts 4 man. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 7 feb 2006 22:32 (UTC)
:::Ok, nog wat te vroeg dan. Ik doe mijn best (geen zin in een [[bouwkunde for n00bs]]? ;-))[[Gebruiker:MADe|MADe]] 8 feb 2006 17:35 (UTC)
::Bouwkunde ligt mij niet zo. Ben een Civieler. Liever vakken als constructiemechanica of constructieleer. Alhoewel architectuur voor n00bs weer prima door mij ''gelezen'' zou kunnen worden :-p. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 8 feb 2006 22:39 (UTC)
:::(blijkbaar verwarring over benamingen) dan heb ik een tip: [[:w:Categorie:Constructieleer]] [[Gebruiker:MADe|MADe]] 9 feb 2006 07:17 (UTC)

==Nieuweling==
Even hallo zeggen ;-) Ik vind het een verademing dat het hier werkelijk over de zaak gaat. Heb wel even een beetje geduld met mij, ik maak nog wat beginnersfoutjes (het is toch het weer even anders als wikipedia). Wat betreft boeken schrijven. Ook dit is een wiki, dus ik neem aan dat we ook hier in elkaars boeken kunnen editten. Dit is ook absoluut een uitnodiging om het boek over [[papier]] te becommentariëren. Waarschijnlijk maak ik veel taalfouten, voel je vrij die te verbeteren. Aan de andere kant schrijf ik waarschijnlijk wat specialistisch. Als jullie zien dat het niet duidelijk is, dan aub een opmerkingen maken op het overleg. Ik ben net begonnen en veel hoofdstukken zijn nog beginnetjes en daar wordt nog aan geschaafd, want alles tot op heden uit het blote hoofd geschreven. Ik ben wel van plan wat verklarende plaatjes te maken. Vraagjes:
#Waar slaan we de afbeeldingen op? hier of op commons?
#Hoe gaat het met verbindingen naar wikipedia? Zeker bij papier, zou het makkelijk zijn die begrippen te linken naar lemma's in wikipedia. Persoonlijk zou ik geen linkomania willen maken, dus mijn inschatting is terughoudend (hetgeen ik tot op heden gedaan heb), maar wel doen. Hoe denken jullie hierover?
#Ik heb een sjabloon voor navigatie van wikipedia overgenomen, is misschien niet helemaal standaard, maar is er wat op tegen? Persoonlijk vind ik het een goede oplossing.
#Wat is het beleid met betrekking tot bots (is er al beleid)? Ik zou misschien in de toekomst wel een paar bots (spellingcontrole bijvoorbeeld) willen laten loslaten.
Mijn plezier aan wiki keert met rasse schreden terug :-)) [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 8 feb 2006 07:00 (UTC)
:#Niet echt een specifiek beleid volgens mij. Commons lijkt mij het handigst, zeker omdat bij boeken vaak dezelfde uitleggende schematische tekeningen kunnen worden gebruikt in meerdere talen. Jammer alleen dat mijn vertrouwen in Commons de laatste tijd wat is afgenomen. Een zelfgemaakt verklarend plaatje is (als je het vrij wilt geven natuurlijk ;-)) volstrekt auteursrechtenvrij, dus zelfs op Commons kunnen ze daar geen problemen van maken lijkt mij.
:#Linken naar andere boeken is uiteraard aan te raden. Dit gebeurt zeker binnen het Kookboek, van recepten naar ingrediënten en vice versa. Wat betreft zaken die wel uitleg verdienen, maar niet in de vorm van een pagina op Wikibooks: Onderaan een boekpagina een link opnemen naar Wikipedia voor encyclopedische informatie kan uiteraard geen kwaad. Dit gebeurt ook andersom, dus we worden er beiden beter van. Binnen de tekst linken naar Wikipedia: denk vanuit lezersoogpunt. Eerst: zou er plaats zijn voor een pagina op Wikibooks over dit onderwerp? Als een dergelijke pagina niet op Wikibooks hoort, dan kijken of men die informatie graag beantwoord zou zien. (een jaartal is hier een goed voorbeeld, wat absoluut niet relevant is) Als je probeerd een woord te verklaren, wat ook in een regel zou kunnen, dan liever tussen haakjes achter het &quot;moeilijke woord&quot;. Als je het bijvoorbeeld hebt over een persoon, die relevant is in de zin van het artikel, dan lijkt een link naar Wikipedia mij niet overbodig. Tot nog toe is er niet echt een beleid omtrent linken naar Wikipedia. In ieder geval niet overdrijven en altijd je verstand gebruiken.
:#Niets op tegen. Ook op Wikibooks gebruiken we enkele navigatiesjablonen. Sjabloon bij papier lijkt me een duidelijk voorbeeld, waar het sjabloon zeker een toegevoegde waarde heeft.
:#Er is nog geen beleid omtrent bots. Interwiki's heb ik tot nu toe handmatig gedaan en een enkele keer komt er eens een botje van buiten hierlangs, maar het aantal interwiki's die die bot heeft aangelegd is nog op de vingers van een hand te tellen. In de toekomst is het denk wel handig om wat bots los te laten. Ik heb het al wel geprobeerd ([[Gebruiker:Firebot]] toen ik nog Firefox heette ;-)), maar het is tot nog toe nog niet gelukt om in te loggen. Hij gaf telkens een foutmelding. Als ik mijn nieuwe besturingssysteem eindelijk krijg, zal ik opnieuw proberen er een te runnen. Ik ben wat bots betreft echter een absolute noob en zal waarschijnlijk niet verder komen dan solve_disambiguation.py en interwiki.py Dus als jij graag dergelijke en ingewikkelder bots zou willen runnen, dan juich ik dat alleen maar toe. Wel onder een aparte naam uiteraard en als je van plan bent die bot vaak te runnen graag een botbitje aanvragen. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 8 feb 2006 12:21 (UTC)
:::OK over een concreet voorbeeldje; ik denk dat ik het begrijp. Een boek over scheikunde kan niet zonder een hoofdstukje over waterstofbruggen. Nu verwijs ik daarvoor naar wikipedia, maar eigenlijk is de bedoeling dat binnen het boek over scheikunde een hoofdstukje over waterstofbruggen wordt geschreven: [[scheikunde:waterstofbrug]]. Dus ik maak deze pagina aan en verwijs in het boek papier naar hoofdstuk waterstofbrug in het boek scheikunde [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 8 feb 2006 20:30 (UTC)
::Overigens is wat ik heb geschreven op basis van mijn mening, dus niet op basis van consensus hier. Maar dat lijkt me inderdaad het meest logisch. En als het echt relevant is, misschien tussen haakjes erachter dat dit een binding betreft tussen waterstof- en zuurstofatomen, zodat de lezer even vlug kan zien waar het over gaat. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 8 feb 2006 22:37 (UTC)

== Een paar bedenkingen bij het schrijven ==
Naar analogie met Londenp hierboven had ik graag een paar puntjes aangehaald ivm. het schrijven van een Wikiboek.
#mijn uitgangspunt (daarom niet dat van iedereen) is dat een Wikiboek een volwaardig tegenhanger moet zijn van een &quot;gewoon boek&quot; en dus ook niet teveel moet lijken op een uit de hand gelopen Wikipedia-artikel (hiermee bedoel ik overdreven Wikificatie);
#omdat ik meen dat een Wikiboek moet aansluiten op het concept &quot;boek&quot; ben ik ook de mening toegedaan dat een Wikiboek in korte pagina's ingedeeld moet worden (dus niet ellenlange pagina's of één pagina voor een heel Wikiboek, het is vervelend als je constant naar beneden moet scrollen om het Wikiboek te kunnen lezen én het kan problemen geven bij het laden);
#vanuit datzelfde standpunt ben ik van mening dat het geen kwaad kan om verduidelijkingen aan te brengen in het Wikiboek zelf (bv. met behulp van het [[sjabloon:?]] dat termen kan verduidelijken). Als je een &quot;gewoon boek&quot; leest, vinden de meesten mensen het ook vervelend als ze er een woordenboek of encyclopedie naast moeten leggen om het te begrijpen (dus gaat dit ook op voor overdreven linken naar WP).
#Omdat ikzelf van de mening ben dat een Wikiboek ook een echt boek moet zijn (en dus ook de indruk moet geven aan de lezen dat hij een boek is aan het lezen en niet een aaneenschakkeling van losse artikels), ben ik van mening dat een indeling in hoofdstukken van belang is in een Wikiboek en ook helpt om structuur te geven aan het geheel.
Dit zijn persoonlijke bedenkingen, maar ik wou ze even voorleggen omdat ik denk dat de eruit voortvloeiende discussie kan leiden tot een &quot;consensus&quot; over hoe enige richtlijnen voor Wikiboeken. Het is zeker niet mijn bedoeling te streven naar vaste regels, maar wel naar enige &quot;uniformiteit&quot; (een vreselijk woord, maar ik kan niet zo direct op een alternatieve term komen). (Ik zou tevens ook een proefballonetje willen oplaten voor een soortgelijk project als Wikipedia:Review (eventueel hier Wikibooks:Recensie?), waar men (opbouwende) kritiek kan geven over de verschillende Wikiboeken (waarom zal je je misschien afvragen: iedereen kan ze toch direct aanpassen als hen iets niet zint? Maar het gaat hier over een ''boek'' en een kleine wijziging kan ervoor zorgen dat het geheel van het boek begint te wankelen. Daarom dat het dus handiger is alle commentaren op één pagina bij elkaar te brengen, zodat zij die schrijven aan een Wikiboek zelf de gesuggereerde wijzigingen kunnen aanbrengen in het Wikiboek, daar zij ook beter vertrouwd zijn met de structuur van dit Wikiboek en de vooropgestelde bedoelingen ervan.)

[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 9 feb 2006 11:12 (UTC)

Ad 1) daar zit ik ook mee. Een wikiboek moet een meerwaarde hebben en niet een verzameling van bij elkaar gezochte wikipedia artikelen zijn. En hoe doe je dat:
* Je wilt graag dat het boek gelezen wordt, zoals het bedoeld is (een volgorde aanhouden). Dus niet te veel wikilinks, maar wel een voorwaarts (en eventueel terug)
* Ik zie jouw sjabloon ? wel zitten. Het is beter dan een voetnoot (in een echt boek, moet ik ook daarnaar zoeken en ben vervolgens de plaats waar ik aan het lezen was weer kwijt) of een wikilink, zeker naar wikipedia, het is dan de vraag of de lezer terugkeert naar het boek.
* Een centrale plaats voor commentaar: ik stel voor het overleg van het hoofdartikel/inleiding daarvoor te gebruiken, dus in het geval van het [[papier]]boek: [[overleg:papier]] en in het geval van [[Engels]], [[overleg:Engels]] [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 9 feb 2006 13:02 (UTC)
::Ik heb deze link ook nog even opgedoken: [https://de.wikibooks.org/wiki/Wikibooks:Was_Wikibooks_nicht_ist Was_Wikibooks_nicht_ist] [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 9 feb 2006 13:02 (UTC)
Over sjabloon:? kan dat ook zo gemaakt worden, dat als je over het woord hovert, je dan die uitleg krijgt. Het vraagtekentje is wel heel klein, het is de vraag of iemand van buiten, die dat niet weet, dat zomaar meekrijgt, wat dat vraagtekentje kan en net ook nog zijn muis precies goed positioneert.  [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 9 feb 2006 13:50 (UTC)
:Tja, ieder zijn idee van wikibooks hé (zolang het een &quot;cursus&quot; is, lijkt het me wel goed, bijv. [[Veilig op het internet]], want dat lijkt niet echt een boek ^^) [[Gebruiker:MADe|MADe]] 9 feb 2006 15:32 (UTC)

:#Overdreven wikificatie is inderdaad niet gewenst, maar in sommige gevallen is wikificatie wel handig, bijvoorbeeld binnen recepten uit het kookboek, om te linken naar de ingrediënten die gebruikt worden.
:#Een ellenlange pagina is inderdaad onleesbaar. Opsplitsen in verscheidene hoofdstukken is inderdaad veel beter en sta ik ook zo veel mogelijk voor.
:#Wat betreft het vraagtekentje: inderdaad een zeer goed middel om een korte verklaring voor een woord te geven. In ieder geval beter dan mijn hierboven genoemde ''een korte verklaring tussen haakjes achter het woord plaatsen.'' Het is mogelijk om de verklaring te laten verschijnen als het woord gehoverd wordt. Ik weet alleen niet hoe, maar ik zal kijken of ik het kan vinden. (niet nu overigens)
:#Een echt boek is natuurlijk een van de zaken op Wikibooks, maar een handleiding kan je niet echt een boek noemen. Die is per hoofdstuk meer toegespitst op een bepaald onderwerp. Dan praat je dus toch over losse onderwerpen binnen een bepaald hoofdonderwerp.
:#Wat betreft Review: Ik heb de hele discussie daarover op Wikipedia daar niet gevolgd. De pagina spreekt over het feit dat een (hoofd)auteur 'zijn' pagina kan voordragen om te laten controleren op bepaalde punten. Ik denk dat we nog met een kleine groep zijn, waarbij er te weinig respons zal komen op een oproep voor een review en de pagina dus een doodliggend project zal zijn. Discussie over een bepaald boek centraliseren op een plaats lijkt me inderdaad niet meer dan logisch. Meest handig is om de overlegpagina bij de hoofdpagina van het betreffende boek hiervoor te gebruiken, meestal de inleiding of de inhoudsopgave. Andere overlegpagina's van hetzelfde boek redirecten. Uiteraard zal bij groei een uitsplitsing gezocht moeten worden. Zo kan ik me voorstellen dat het hoofdstuk krachten uit het boek fysica op een gegeven moment zo groot wordt dat het logischer is om het overleg daarover uit te splitsen op de inhoudsopgave van het boek krachten van het boek fysica, in plaats van de pagina met de inhoudsopgave van het boek fysica. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 9 feb 2006 17:58 (UTC)
:::Fair enough, verschillende typen van boeken, verschillende handelswijzen. [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 9 feb 2006 19:50 (UTC)
==Overnemen uit wikipedia==
Hoe zit het daarmee? Kijk ik bijv. naar de knoert van een artikel op wikipedia, [[w:fourierreeks]], vs. [[Analyse/Fourierreeks]], dan lijkt het me alsof dat vlot overgenomen mag worden op wikibooks. Heeft dat overnemen uberhaupt wel nut, of verwijzen we niet beter naar wikipedia? [[Gebruiker:MADe|MADe]] 9 feb 2006 21:52 (UTC)
:als het past binnen het boek, zou ik het gewoon overnemen. Dat mag volgens GFDL. Ik heb ook een paar artikelen die ik op wp had geschreven overgenomen hier op wikibooks. Daar als los zand, hier als een eenheid. Dat is gewoon mooi [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 9 feb 2006 22:28 (UTC)
::Beter apart hier opnemen. In een boek zitten toch bepaalde aspecten dan in een encyclopedie. Allereerst zou je bij een artikel uit Wikipedia de voor het leerdoel relevante informatie moeten selecteren. Ook is het lastiger switchen tussen een externe pagina en een Wikibookspagina met vragen. Uiteraard ook het hierboven genoemde punt van Londenp. Als je deels kopieerd, wel aangeven waar de auteurs zijn te vinden en waarvandaan het gekopieerd is, om aan de verplichtingen van de GFDL te voldoen. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 9 feb 2006 22:57 (UTC)

== Hoveren ==
Ik heb in mijn eigen stylesheet eens lopen rommelen met tooltips. Daarbij heb ik twee codes getest, eentje van Taka gekopieerd en eentje van het net geplukt.

Beide methodes werken nu. Methode van Taka werkt wel, maar de uitleg gaat boven het woord staan, wat erg lastig is, omdat je dan het woord zelf niet meer kan lezen en omdat je, als het een link is, niet meer de pagina waarnaar gelinkt wordt in een nieuw tabblad kan openen. Ook blijft de tekst die onder de tooltip moet staan, ook als gewone tekst zichtbaar. Daarnaast moet het hele blok tekst tussen div'jes gezet worden, wat ook weer rommelig is. Niet echt gewenst lijkt mij.

De tweede methode lukte eerst niet, omdat ik een verkeerde class had gedefineerd. Nu werkt het wel. Als je boven het woord gaat staan, verschijnt er een vraagtekentje naast de muiscursor en daarna verschijnt de uitleg. Deze verdwijnt echter na enkele seconden, eigenlijk precies zoals wanneer je je muis boven een link houdt, alleen verschijnt er dus ook een vraagteken naast de muiscursor.

Het woord waarbij een tooltip moet verschijnen heeft nog geen aparte kleur, onderstreping of achtergrond, maar dat kan gemakkelijk toegevoegd worden met css. Lijkt me opzich een mooie methode om te gebruiken.

Zal deze code vooralsnog kaal in de [[MediaWiki:Common.css|Common.css]] zetten, met een voorbeeld hier, zodat het hier ook gezien kan worden. Daarna kunnen we kijken hoe we willen dat een woord waarbij een tooltip moet opduiken bij het hoveren eruit moet zien. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 9 feb 2006 22:44 (UTC)

:&lt;span title=&quot;testje om te kijken hoe de tooltip werkt&quot; class=&quot;tooltip&quot;&gt;Ga hier met de muis boven staan voor een voorbeeld van de tooltipcode&lt;/span&gt;
:Mediumvioletred, niet echt een mooie kleur lijkt mij, maar eerst maar eens even testen hoe de kale code werkt. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 9 feb 2006 22:50 (UTC)

::Verder overleg graag op [[Overleg MediaWiki:Common.css]], om de discussie geconcentreerd te houden op het onderwerp. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 9 feb 2006 22:59 (UTC)

== Google Grants ==
Google heeft [https://wikimedia.de/ Wikimedia Deutschland] aangeboden om mee te doen met het [https://www.google.com/grants/details.html Google Grants-programma]. Dat betekent dat Wikimedia-projecten 3 maanden lang gratis [[w:en:AdWords|AdWords]] kan krijgen, en dit kan dus een mooi bedrag opleveren dat ten goede komt van de projecten.

Op [[m:Google_Grants|Meta]] staat meer informatie, en er kan ook een Nederlandstalige suggestie toegevoegd worden. Deadline hiervoor is 14 februari. - [[Gebruiker:Galwaygirl|Galwaygirl]] 10 feb 2006 11:38 (UTC)

== Probleem. ==
Ik ben De Meyer julien uit vlaams brabant lindestraat 6 - 3390 Tielt-Winge. BELGIE.

'''''Het Probleem'''''

Nieuwe PC aangeschaft.

Toetsenbord normaal azerty uiop.

Als ik typ volgens azerty uiop verschijnt het volgende...

qwerty uiop [] . asdfghjkl; '\ . \zxcvbnm,./ . en zo verder.--[[Gebruiker:81.83.252.182|81.83.252.182]] 15 feb 2006 22:23 (UTC)
 
Wat mag ik doen om dit probleem op te lossen...  

Een vraag teken kan ik zelf niet vinden...dat is een [ m ] op deze toetsen bord. 
Dank jullie 

:Hoi, je toetsenbordinstellingen staan dan waarschijnlijk op VS internationaal. Dit is te wijzigen door het volgende te doen:
:*Start - configuratiescherm - landinstellingen.
:*Kies tabblad ''Talen''.
:*Klik op ''Details''.
:*In het bovenste selectieveld staat waarschijnlijk Verenigde Staten internationaal geselecteerd. U moet hier ''Frans (België) - Frans (België)'' selecteren. Na opnieuw opstarten van de computer zou uw toetsenbord als een Azerty moeten werken. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 15 feb 2006 22:49 (UTC)

:::Hoi hoi, ikzelf ben nederlander, en type goed blind. Vorige week was ik gedetacheerd in antwerpen, en kreeg ik een franstoetsenbord onder mijn fingers. Ik ben een kwartier bezig geweest om erachter te komen dat ik mijn password verkeerd aan het intypen was. (Je ziet dan natuurlijk niet wat je typt, omdat het password als sterretjes of bolletjes in het scherm verschijnt). Ik heb toen het toetsenbord als VS ingesteld (zoals hierboven beschreven) en toen kon ik weer blind typen. Alleen voor leestekens, die ik blind niet altijd kan vinden, was dat welleens lastig... enfin, succes.... [[Gebruiker:GeeKaa|GeeKaa]] 1 mrt 2006 10:10 (UTC)

===klok===
Loopt de klok op dit project een uurtje achter? [[Gebruiker:GeeKaa|GeeKaa]] 1 mrt 2006 10:10 (UTC)
:inderdaad!  [[Gebruiker:MADe|MADe]] 1 mrt 2006 18:05 (UTC) (maar eig. 19:05)
::Nja, loopt niet perse achter, maar geeft andere tijdzone aan. Volgens mij ben ik niet bij machte dit aan te passen en zit de sleutel daartoe ergens bij de dev's. Wat wel raar is, is dat de tijd op de RC wel goed staat aangegeven. Maar hoe die bepaald wordt kan ik niet zien, want dat is een parameter in de vorm van $1. ([[MediaWiki:Allmessages]] en dan zoeken op ''Toon de wijzigingen vanaf''). [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 1 mrt 2006 22:58 (UTC)

== Latex ==
De latex formules worden allen met een witte achtergrond getekend. Dat kan een probleem zijn wanneer deze formules op een gekleurde basis moeten verschijnen zoals U hier kunt zien:
 &lt;math&gt;\frac{x^2}{2m_c+1}&lt;/math&gt;
Weer iemand of er hier een mogelijkheid is om de achtergrond van latex formules transparant te maken of van kleur te doen wisselen? Opdrachten uit het color package, zoals \pagecolor{black} lijken niet te werken. Robert Zboray 3 mrt 2006 01:10 (UTC)
:Zeker is dit mogelijk. Met behulp van een span kan de achtergrondkleur worden veranderd. Voorbeeld: &lt;span style=&quot;color: inherit; background-color:olive; padding:0.2em;&quot;&gt;&lt;math&gt;a^2+b^2=c^2&lt;/math&gt;&lt;/span&gt; [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 3 mrt 2006 09:46 (UTC)
::en de broncode daarvan is &lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;color: inherit; background-color:olive; padding:0.2em;&quot;&gt;&lt;math&gt;a^2+b^2=c^2&lt;/math&gt;&lt;/span&lt;/nowiki&gt; [[Gebruiker:MADe|MADe]] 3 mrt 2006 12:53 (UTC)

Om dus de achtergrondkleur tussen de latexcode en het grijze kader niet te laten verschillen gebruik je ''snow'' als kleur, zoals hieronder staat. (&lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;color: inherit; background-color:snow; padding:0.2em;&quot;&gt;&lt;math&gt;a^2+b^2=c^2&lt;/math&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;)
 &lt;span style=&quot;color: inherit; background-color:snow; padding:0.2em;&quot;&gt;&lt;math&gt;a^2+b^2=c^2&lt;/math&gt;&lt;/span&gt;
Zie [[w:Lijst_van_HTML-kleuren]] voor allerlei kleuren die in dit verband mogelijk zijn. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 3 mrt 2006 17:30 (UTC)

Bedankt. [[Gebruiker:146.50.209.207|146.50.209.207]] 4 mrt 2006 20:50 (UTC)

==Consequent zijn==
Ik weet niet of dat hier op wikibooks bestaat, maar ik stel voor een opbouw van een boek voorop te stellen, zodat nieuwe boeken op een consequente manier aangemaakt worden. Eventueel hangen we er een stemming aan vast, zodat de richtlijn in de toekomst als &quot;richt&quot;lijn kan werken. Mijn voorstel (wijzigingen welkom) over een hypothetische onderwerp &quot;krant&quot;:
*inleiding, en verwelkoming op [[krant]]
*sjabloon met hoofdstukonderverdeling op [[:sjabloon:krant]]
*subpagina's op [[krant/subkrant]], en niet [[krant: subkrant]] of [[krant:subkrant]] enz.
*Bespreking book, gebruikte bronnen, externe bronnen, inhoudsopgave op [[krant/over]]
[[Gebruiker:MADe|MADe]] 4 mrt 2006 11:58 (UTC)
:Klinkt goed qua indeling, maar wat is dat met die dubbele punt. Deze wordt vrijwel standaard gebruikt op alle wikibooks, zover ik heb gezien. Het lijkt me dan ook beter die dubbele punt te behouden, juist uit het oogpunt van consequent zijn. Waarom heb je een voorkeur voor de schuine streep? [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 4 mrt 2006 21:08 (UTC)
::ik was me niet bewust van reeds bestaande 'standaarden'; de / lijkt me interessant omdat zo de link naar het bronartikel altijd vermeld blijft (cfr. [[Veilig_op_het_internet/Draadloos_internet]]). [[Gebruiker:MADe|MADe]] 4 mrt 2006 21:48 (UTC)
:::Ah je bedoelt een automatisch link naar het hoofdartikel, ja dat klopt. Ik heb [[Speciaal:Allpages]] eens bekeken en de meesten gebruiken de dubbele punt. Bij Turks, Wiskunde en dus Veilig op het internet wordt de schuine streep gebruikt. Nou ja ik weet ook niet waarom die dubbele punt de standaard is. Weet iemand anders dat? [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 4 mrt 2006 22:15 (UTC)
::Denk dat die dubbele punt zo standaard is omdat ook andere naamruimten een dubbele punt gebruiken. Overigens is er voor mensen die hier graag verder over willen lezen op de Engelstalige Wikibooks al heel wat afgediscussieerd: [[:en:Wikibooks:Naming_conventions]] en [[:en:Wikibooks:Hierarchy_naming_scheme]].
::Maar vooral [[:en:Wikibooks:Naming_policy]], welke de richtlijn bevat voor boeken die vanaf 1 maart 2006 worden gestart. Op bijbehorende overlegpagina is veel daarover te vinden.
::Lijkt mij dat we hier ook inderdaad aan een bepaalde structuur moeten, om consequent te zijn, voordat het onmogelijk wordt. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 6 mrt 2006 05:25 (UTC)
:::Zullen we de Engelsen maar volgen dan en hun policy overnemen? Wat ik lees daar, is het redelijk logisch het met schuine strepen te doen. Laten we dan zo vroeg mogelijk alles IO maken, voordat er teveel artikelen komen en het nog meer werk wordt. Als we dat met zijn drieën doen (Koos, MADe en Londenp) dan zijn we er snel doorheen lijkt me. Koos als je mij en MADe dan tijdelijk mod-rechten geven kan, dan wordt het opruimwerk wat makkelijker.
:::Misschien is het toch beter dit nog 2 weken te laten staan, voordat we dat gaan doen (of zelfs een officieel voorstel te maken). Met zo weinig mensen hier aan de gang, lijkt me consensus nog wel te bereiken itt wikipedia. [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 8 mrt 2006 12:06 (UTC)

::Ik heb de policy daar nog niet gelezen, gaf er alleen een link heen. Op zich lijkt het mij inderdaad handig om gewoon bepaalde standaarden aan te houden. Misschien &quot;even&quot; die policy-pagina (in grote lijnen) en misschien met kleine aanpassingen vertalen. Morgen ben ik &quot;vrij&quot;, voor zover je dat vrij kan noemen. Zal kijken of ik dan een nette pagina kan formuleren, zodat ook nieuwe boeken een standaardstructuur kunnen krijgen.
::Jullie twee (tijdelijk) modrechten geven is geen probleem. Zeker voor een dergelijke klus erg handig. Heb jij enig idee of een botje ons iets zou kunnen helpen, bijvoorbeeld met linkfixes? [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 8 mrt 2006 22:07 (UTC)
:::Een bot werkt zeker makkelijk (redirect.py, solve_disambiguation.py). Het is me om een of andere reden nog niet gelukt hem hier aan het werk te krijgen. Lijkt een probleem met naamruimte te zijn. Ik zal hem even actualiseren, kijken of dat al opgelost is. Anders vraag ik het even na op de bot-lijst [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 8 mrt 2006 22:13 (UTC)
::::Mijn bot werkt weer. redirect.py zal niet werken, solve_disambiguation.py met -redirect parameter waarschijnlijk wel, maar ik zal nog moeten experimenteren [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 8 mrt 2006 22:57 (UTC)
:::Zou echt perfect zijn als je dat aan de slag zou kunnen krijgen. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 9 mrt 2006 16:00 (UTC)

===Pagina===
Op [[Help:Boekstructuur]] heb ik een eerste opzetje gemaakt van hoe de structuur van een boek er ongeveer uit zou moeten zien. De daarstaande structuur is nog geen vastomlijnde regel. Dit komt enkel uit mijn gedachtenspiraal ;-). Er kan uiteraard nog over gediscussierd worden, zeker omdat dit een zeer belangrijke zaak betreft. Discussie op [[Overleg help:Boekstructuur]]. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 9 mrt 2006 16:00 (UTC)

== Titel? ==
Hoi hoi, Ik wil graag een nieuw boek beginnen, dat gaat over kamperen, fietsen en wandelen enzovoorts. Ik wil bijvoorbeeld kaartlezen, tent opzetten en overleven in de vrije natuur, maar ook het plannen van fietsroutes behandelen. Het boek moet een leidraad zijn voor iemand die nog nooit eerder een fiets of wandelvakantie heeft gedaan. Alleen, hoe zal ik em noemen? Ik dacht:
*[[Reizen/Inleiding]]
*[[Reizen/Tent opzetten]]
*[[Reizen/Kaartlezen]]
*[[Reizen/Fietsroute plannen]]
Iemand een ander idee? Groet, [[Gebruiker:GeeKaa|GeeKaa]] 15 mrt 2006 08:28 (UTC)
:Mooi idee. Kunnen we hier zeker gebruiken. Titels lijken mij duidelijk genoeg en gezien het gebruik van de slash zal je ook wel [[Help:Boekstructuur]] en [[Overleg_help:Boekstructuur|bijbehorende overlegpagina]] hebben gezien. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 15 mrt 2006 10:08 (UTC)
::Reizen als titel dekt, denk ik, niet helemaal de lading en is te beperkt. In principe gaat het namelijk over reizen voor beginners, als ik het goed lees en dan nog beperkt tot vakantiereizen. Dus Vakantiereizen voor beginners lijkt beter te passen. Wie pikt dit op en maakt hier een pakkende titel voor? [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 15 mrt 2006 12:43 (UTC)
:::Ik dacht eerder aan ''Natuurlijk reizen'' of ''Overleven in de natuur'' of ''Leven in de natuur'' of ''Trektochten'' of ''Kamperen'' of ...

oke, dan maak ik er voorlopig van:
*[[Vakantiereizen/Inleiding]]
*[[Vakantiereizen/Tent opzetten]]
*[[Vakantiereizen/Kaartlezen]]
*[[Vakantiereizen/Fietsroute plannen]]
Groetje, [[Gebruiker:GeeKaa|GeeKaa]] 17 mrt 2006 11:38 (UTC)

== Kleur van voortgangsjabloon 75% ==
Hallo, ik zou graag de kleur van het voorgangssjabloon &lt;nowiki&gt;{{75%}}&lt;/nowiki&gt; {{75%}} willen aanpassen van het nu oranje/roodachtige naar iets wat blauw of geel is. 75% geeft met deze kleur de associatie van dat het nog verre van af is (af is groen) terwijl het toch bijna af is. Andere meningen? [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 16 mrt 2006 10:19 (UTC)
:Ik was niet de eerste met een dergelijk idee: kijk hier https://commons.wikimedia.org/wiki/Image:75%25.png en druk op de versie van 16 juni 2005 ;-) [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 16 mrt 2006 10:20 (UTC)
::Ook op WikibooksEN gebruiken ze voor [[:en:Image:75%25.png|75%]] een andere kleur dan op Commons. Ik heb er overigens geen problemen mee, zowel niet met de huidige kleur, als de kleur waarin je het zou willen wijzigen. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 16 mrt 2006 11:14 (UTC)

== Consensus ==
Hebben we nu al consensus bereikt over de vernieuwde naamgeving: [[Help:Boekstructuur]].
Als dat zo is, kunnen we dan dus alle boeken in de nieuwe structuur gaan hernoemen???

Gaat dat zo makkelijk hier? Is het mogelijk?? Consensus ??? [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 17 mrt 2006 20:27 (UTC)
:Ik stel voor een stemming te houden, en die een maand de tijd te geven. Zo kunnen mensen die hier meewerken, maar mss niet alles meevolgen toch hun stem uitbrengen. [[Gebruiker:MADe|MADe]] 17 mrt 2006 20:29 (UTC)
::Hebben we een stemlokaal; maken we een sitenotice voor diegenen die de Leraarkamer niet kennen? Hoe gaat dat hier?? Welke regels??? Wat een hoop vraagtekens???? [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 17 mrt 2006 20:36 (UTC)
:::Ha leuk, een stemming, dat miste ik hier al.. misschien kunnen we stemmen waar we het stemlokaal in gaan richten? Ik stel voor in een achterkamertje van de grote hal achter de lerarenkamer? (Je weet wel, schuin achter het koffiezetapparaat..) [[Gebruiker:GeeKaa|GeeKaa]] 17 mrt 2006 20:43 (UTC)
::::Waarom doen we het niet zo: Help:Boekstructuur wordt de officiële richtlijn hier, indien niemand er tegen opponeert (dat is toch consensus). Als we nu een sitenotice maken met: ''[[Help:Boekstructuur]] wordt per 17 april de officiële richtlijn hier, alle bestaande pagina's worden dan daaraan aangepast. Heeft u bezwaar daartegen, dan dient dit kenbaar gemaakt te worden op [[Overleg_help:Boekstructuur]]''. Daarnaast zetten we op elk gebruikersoverleg van diegenen die hier de laatste 30 dagen actief waren, dit tektje. Als er bezwaar komt, dan moeten we evengoed een stemming opzetten oid. Mijn bot werkt voor het oplossen van redirects, dus dat is geen probleem. We kunnen dan vrij geautomatiseerd de ontstane redirects oplossen. Ik schat een paar daagjes werk in de avonduren....[[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 17 mrt 2006 20:59 (UTC)
:::Ik heb een sitenotice ingesteld. Zou het ook nog gewenst zijn dat anoniemen deze boodschap ook te zien krijgen? ([[MediaWiki:Anonnotice]]) Nu is deze nog leeg, maar de sitenotice voor geregistreerde gebruikers kan er gemakkelijk ingezet worden m.b.v. &lt;nowiki&gt;{{:MediaWiki:Sitenotice}}&lt;/nowiki&gt;. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 17 mrt 2006 21:38 (UTC)
::::OK prima, dan maar afwachten. In Annonnotice lijkt mij niet noodzakelijk.
::::Ik zat me net wel te bedenken, dat de interwi's ook dienen te worden aangepast :-( [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 17 mrt 2006 22:43 (UTC)
Ik zal een projectpagina opzetten, voor deze mogelijk toch wel grote klus: [[Project:Boekstructuur]] [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 18 mrt 2006 11:43 (UTC)
:Prima. Zal eens kijken of ik er volgende week ook wat tijd in kan steken. Maar ben nu echt vrij hard bezig met studie (of zou ik eigenlijk moeten zijn. ;-)) [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 18 mrt 2006 19:58 (UTC)
::OK, vergeet een ding niet, de studie gaat absoluut voor !!! Succes [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 18 mrt 2006 20:49 (UTC)
:::Ideetje: geef Londep anders al dan niet tijdelijk mod-rechten, zo kan hij artikelen aanpassen zonder daarvoor Koos aan te spreken , dit versnelt de procedure dan wat, en zo wordt Koos wat ontlast [[Gebruiker:MADe|MADe]] 18 mrt 2006 21:40 (UTC)
::No problemo, zie ook [[#Consequent zijn]], hierboven. Zo gauw het 17 april is kan Londenp w.m.b. (tijdelijk) modrechten krijgen. Permanente rechten is wmb geen probleem, maar zal om de goede wil te bewaren denk toch via de gewone procedure moeten gaan. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 20 mrt 2006 19:37 (UTC)
:::dat laatste is geen probleem meer ;-). Kunnen we in ons streven naar continuïteit eventueel een overkoepelend boeksjabloon gebruiken, bijv. [[Sjabloon:Boeksjabloon]]; geïnspireerd op werk van GeeKaa; dit kan gebruikt worden als standaard boeksjabloon voor alle boeken, maak nl. een [[sjabloon:naam cursus]], en plaats daar bijv. &lt;nowiki&gt;{{Index basis|Naam=Veilig op het Internet|Inhoud=huppeldepup|Kleur=#abcdef;}}&lt;/nowiki&gt;:[[Sjabloon:Boeksjabloon|titel=Veilig op het Internet|inhoud=huppeldepup|Kleur=#abcdef;]].
:::Hebben we op wikibooks trouwens ook sterren? [[Gebruiker:MADe|MADe]] 22 mrt 2006 12:48 (UTC)
::Sjabloon ziet er opzich wel mooi uit, maar ik kan me in ieder geval voorstellen dat er niet standaard een afbeelding in zit, zeker niet in het begin.
::Sterren hebben we hier (nog) niet. Wel op Commons: [[commons:Barnstar]] en [[commons:Category:Barnstars]]. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 22 mrt 2006 22:20 (UTC)
:::Mijn reactie op het sjabloon: ik dacht zelfs een achtergrondkleurtje te gebruiken voor mijn avontuurlijk vakantieboek, maar dat is mischien te wild gedacht? [[Gebruiker:GeeKaa|GeeKaa]] 23 mrt 2006 10:14 (UTC)
::::Dat kan eenvoudigweg in het overkoepelend sjabloontje geplaatst worden (de afbeelding is er nu uit), alhoewel erg goed lukt het niet. Wat die sterren betreft, kunnen we geen eigen, wikibooks-systeem vooropstellen? [[Gebruiker:MADe|MADe]] 23 mrt 2006 11:37 (UTC)

==Boek- en Hoofdstuktitels==
Deze vraag staat ook op [[Wikibooks:Boekstructuur]] en ook op [[Overleg_help:Boekstructuur#Hoofdletters_revisited_-_Hoofdletters_in_de_uitgebreidere_titel]], waar we de standaard voor de Boekstructuur bespreken: zie [[Help:Boekstructuur]].

De vraag die ik graag beantwoord heb, is de volgende:
*Hoe om te gaan met hoofdletters in de titel? [[Discrete Kansrekening]] heeft een hoofdletter met Kansrekening, [[Vruchtbrengend woordenboek|Vruchtbrengend Woordenboek]], [[Microsoft Word]], maar wel [[Analytische meetkunde]], [[Gender en diversiteit]], [[Magische wetenschap]], [[Veilig op het internet]]. Dit is allemaal vrij inconsequent. Wat is de standaard in ''Boekenland''
*Is de standaard voor boektitels hetzelfde als voor hoofdstuktitels, of is dat weer anders? [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 22 mrt 2006 14:54 (UTC)
*:Hoofdletters: in ''boekenland'' is volgens mij niet echt een standaard te zien in de boektitel. Ik zou zeggen: Word is een eiggennaam (merknaam) en moet derhalve met een hoofdletter. Kansrekening is een 'gewoon' woord en moet derhalve met een kleine letter, omdat het het tweede woord is. Zelfde voor het Vruchtbrengend woordenboek. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 22 mrt 2006 22:07 (UTC)

Het boek dat ik geplaatst heb (Platbodemzeilen op een Volendammer Kwak)wordt gekenmerkt door nogal lange (sub)titels en een hierarchie van 4 niveau's.
Bijvoorbeeld:
*nivo 1 Boektitel: Platbodemzeilen op een Volendammer Kwak
*nivo 2 Sektie: Vaarpraktijk
*nivo 3 Hoofdstuk 18: Manoeuvreren op de motor
*nivo 4 Paragraaf 1: Een kwak is geen ideaal motorschip

Ik heb destijds voor deze aanpak gekozen, omdat ik niet uitkwam met minder niveau's en omdat ik de vlag (titels) zo nauwkeurig mogelijk de lading (inhoud) wilde laten dekken. 
Komt de oorspronkelijk structuur nog wel goed uit de verf in jullie nieuwe boekstructuur? Blijft het helder en leesbaar? - [[Gebruiker:vd172hb|Henk]] 1 april 2006
:Zie de beantwoording van deze vraag op [[Overleg_help:Boekstructuur#Gewoon_een_beetje_bezorgd]] [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 2 apr 2006 08:14 (UTC)

== nl.wikinieuws sluiten of niet? ==
graag uw mening op https://nl.wikinews.org/wiki/Wikinews:Nieuwscaf%C3%A9#Nederlandstalige_Wikinieuws_voorlopig_maar_sluiten.3F. groet, [[Gebruiker:Oscar|&lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;o&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: orange;&quot;&gt;s&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: yellow;&quot;&gt;c&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;a&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: blue;&quot;&gt;r&lt;/span&gt;]] 1 apr 2006 06:20 (UTC)

==[[Rekenen]], [[Rekenkunde]] en [[Wiskunde]]==
Er is nu al door verschillenden personen gesuggereerd beide boeken in elkaar te schuiven. [[Gebruiker:Germanator]] is nu verder aan het werk met [[Rekenkunde]], [[Gebruiker:Nijdam]] werkt veel aan [[Rekenen]] en [[Wiskunde]] is de verzamelband, om het maar zo te zeggen. Ik vind het zonde als we verder rekenkunde ontwikkelen, terwijl rekenen ernaast bestaat en zou dan ook willen voorstellen om Rekenkunde in rekenen te integreren (voor zover dat nodig is) en Rekenkunde als boek op te doeken. [[Gebruiker:Koos Jol]] heeft iets dergelijks ook voorgesteld op [[wikibooks:boekstructuur]] --- [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 4 apr 2006 13:11 (UTC)

:Ik heb Nijdam laatst een voorstel over het rekenen en rekenkunde probleem gestuurd: 'Mijn voorstel is om Wiskunde op te delen in: Algebra, Meetkunde, Analyse, Statistiek(hoewel dit volgens mij officieel niet tot de wiskunde wordt gerekend) en een soort Appendix met uitleg over getallen en talstelsels en bewijzen(zodat die niet in de tekst hoeven te staan). Ik wil dan beginnen met het uitwerken van de algebra: Algebra 1 zal de informatie bevatten van het rekenen boek + rekenen met procenten - info over getallen. Algebra 2 over vergelijkingen en functies, en over grafieken.'
:Ik weet verder niet goed of ik die delen van de wiskunde moet plaatsen als hoofdstukken van het wiskundeboek, of als afzonderlijke boeken? Groet [[Gebruiker:Germanator|Joost]] 10 apr 2006 09:08 (UTC)

==Style==
Is hier iets mis met de stylesheets, of ligt dat aan mij... [[Gebruiker:GeeKaa|GeeKaa]] 8 apr 2006 18:07 (UTC)
:Vaag... Wikipedia wordt wel goed weergegeven. Engelstalige Wikibooks wordt wel foutief weergeven. Zal wel een Wikibooksprobleem zijn. Misschien dat de dev's wat grof bezig zijn met softwarewijzigingen/testen? Het is tenslotte een alfaversie waar we op draaien ([[Speciaal:Version]]). [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 8 apr 2006 22:00 (UTC)
::Hmm nu lijkt alles weer normaal inderdaad... [[Gebruiker:GeeKaa|GeeKaa]] 10 apr 2006 14:22 (UTC)

== Jongeren checken internetinformatie zelden ==
Zie dit artikel in de telegraaf met een mooi plaatje erbij van wikipedia.nl : https://www2.telegraaf.nl/i-mail/38179461/Jongeren_checken_internetinformatie_zelden.html.

Informatie moet dus het liefst wel kloppen. Nederlands, Geschiedenis en Aardrijkskunde zijn kennelijk voor scholieren het interessantst [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 19 apr 2006 09:15 (UTC)

== Wikibooks op het internet ==
* Hier wat informatie over het gebruik van wikibooks: [[Gebruiker:Londenp/Hitparade]] [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 19 apr 2006 09:16 (UTC)
:Interessant! Maar mag ik vragen wat je bron is? (Lees: Is die info ook beschikbaar voor andere projecten?) [[Gebruiker:Cars en travel|Belgian man (C&amp;amp;T)]] 1 jul 2006 17:17 (CEST)

== Wikimedia Conferentie Nederland ==
Hallo allemaal,

[https://nl.wikimedia.org/wiki/VWN Vereniging Wikimedia Nederland] organiseert op 2 september 2006 de (grotendeels Nederlandstalige) [https://nl.wikimedia.org/wiki/WCN Wikimedia Conferentie Nederland] (vooralsnog alleen een werknaam). Deze bijeenkomst zal gedeeltelijk bestaan uit lezingen en workshops, maar ook uit discussiegroepen rondom de thema's:
*''Feedback uit Boston ''
*''Wiki-projecten''
*''Techniek''
*''Gemeenschap''
*''Leer elkaar wat''
Iedereen wordt van harte uitgenodigd om een voorstel voor een lezing, discussiegroep, workshop of een andere presentatievorm in te dienen. '''Meer informatie hierover vindt u op [https://nl.wikimedia.org/wiki/Overleg:Wikimedia_Conferentie_Nederland/Oproep de Wiki van Wikimedia Nederland].''' Er zijn sprekers nodig, meld u dus aan! Naast het feit dat u er hopelijk veel zult opsteken en mensen zult ontmoeten, zal het er ook heel gezellig worden! Ik hoop van harte u terug te zien op de lijst met voorstellen. 

Met vriendelijke groeten, [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeiets]]'''[[w:nl:gebruiker:Effeietsanders|anders]]''' 20 apr 2006 21:38 (UTC)

== RobotLondenp ==
Iemand er bezwaar tegen, dat ik een robotbitje aanvraag voor mijn [[Gebruiker:RobotLondenp|RobotLondenp]]?&lt;br&gt;
Ik ben een ervaren gebruiker van de bot (dwz op wikipedia zie: 5429 edits met de bot onder gebruikersnaam Robopjetter, zie ook [https://tools.wikimedia.de/~kate/cgi-bin/count_edits Kate's Tool]), o.a. interwiki links, replace (veel voorkomende tekstfouten), solve-disambiguation (voor o.a. redirect links verbeteren) en andere bots. Het voordeel is dat een botbewerking niet verschijnt op de recente wijzigingen en deze dus niet vervuilt (echter wel op je volglijst, dus foute botbewerkingen worden wel opgemerkt). Ik heb en zal overigens mijn bot nooit automatisch laten lopen, en elke voorgestelde wijziging op zijn juistheid beoordelen. Ik ben van plan mijn bot hier te laten lopen op interwiki-links en veelgemaakte spelfouten. Bezwaren aub hier vermelden [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 25 apr 2006 20:55 (UTC)
:No problemo ;-). Vond het eerder irritant dat je de RC liep te 'flooden', alhoewel dat op Wikibooks nog niet zo moeilijk is. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 25 apr 2006 21:05 (UTC)
::Ik heb RobotLondenp een botbitje toegekend, aangezien bureaucraten dat sinds kort ook kunnen (zie topic hieronder).
::Zeker met al die titelwijzigingen nu is het handig als een ervaren botgebruiker een bot kan draaien. Mochten er bezwaren rijzen tegen deze botstatus, dan kunnen die worden vermeld op [[Wikibooks:Bots]]. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 27 apr 2006 10:10 (UTC)

==Botbitjes==
de mediawiki-software is nu zodanig aangepast, dat [[w:nl:Wikipedia:Bots|botbitjes]] voortaan door een [[w:nl:Wikipedia:Bureaucraat|bureaucraat]] kunnen worden toegekend, en dus niet meer door een steward via [[m:Hoofdpagina|meta]]. [[Gebruiker:Oscar|&lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;o&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: orange;&quot;&gt;s&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: yellow;&quot;&gt;c&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;a&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: blue;&quot;&gt;r&lt;/span&gt;]] 26 apr 2006 10:03 (UTC)

== Tijdzone in ondertekening ==
Als ik onderteken met &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;, wordt de tijd in UTC gebruikt. Op nl.wikipedia is dat CEST. Is dat ergens te veranderen? Kon het niet vinden op meta, behalve via het aanpassen van LocalSettings.php, maar dat lijkt me niet mogelijk. [[Gebruiker:Mtcv|Mtcv]] 26 apr 2006 21:22 (UTC) (dit zou dus 23:22 CEST moeten zijn)
:Zie ook kopje [[#klok|klok]]. Ik heb in de villagepump van meta al [[m:Meta:Babel#Timezone|een oproep gedaan]], maar volgens mij lezen ze niet goed of willen ze het niet snappen. Als we met meer man de zaak opnieuw aankaarten, misschien dat ze het dan wel lezen. Anders kan het ook aangemeld worden als bug. Het feit dat CEST/CET-weergave POV zou zijn vind ik een non-argument, omdat mensen die op de Nederlandstalige Wikibooks werken doorgaans ook zullen denken in CET/CEST. Daarnaast speelt bij het Nederlands dat de taalzone zich niet zoals bij het Engels uitstrekt over een dergelijk groot gebied dat er binnen het gebied weer verschillende timezones zijn. Ook kan je moeilijk gaan propageren dat CET/CEST POV zou zijn, terwijl ook op de Nederlandstalige Wikipedia ondertekeningen gewoon in CET/CEST verschijnen. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 26 apr 2006 21:32 (UTC)
::Oh, die had ik niet gezien (klok). Ze zijn niet echt behulpzaam daar idd. Misschien moeten we bij nl.wikipedia navragen hoe men het daar voor elkaar gekregen heeft. Ik kan me een discussie erover herinneren, nog niet zo heel lang geleden, dat men nu in staat was UTC in CE(S)T te wijzigen.
::Wat ik me trouwens afvraag: zou dat zomer-/wintertijd omzetten automatisch gebeuren of handmatig? In het laatste geval lijkt met dat iemand dat lokaal kan doen, want de dev's zullen dat niet zelf 2x per willen doen. [[Gebruiker:Mtcv|Mtcv]] 26 apr 2006 22:58 (UTC)
:Hm, toch niet. Al [https://www.google.com/search?q=site%3Anl.wikipedia.org+2002+overleg&amp;hl=nl sinds 2002] worden op de nl.wikipedia ondertekeningen in CE(S)T aangegeven. Niets recents dus. [[Gebruiker:Mtcv|Mtcv]] 26 apr 2006 23:18 (UTC)
::Ik heb het ook eens geprobeerd uit te zoeken. Het is zo dat een developer het moet aanpassen, het zit in een stukje software bij de standaardsoftware kan met in LocalSettings.php de volgende variabele zetten: $wgLocaltimezone (zie [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Configuration_settings hier] en [https://meta.wikimedia.org/wiki/Documentation:Configuration hier] en daarmee zou het moeten lukken. Maar aan de andere kant stoort het me zo weinig, dat ik het risico van een RTFM-uitspraak of zoiets op het IRC wikimedia-kanaal van de developers uit de weg ben gegaan (die mensen zijn echt onaardig ! ) en het daar niet verder doorgevraagd heb. Ik kan leven met UTC. Groet [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 27 apr 2006 06:44 (UTC)
:::Ik denk overigens wel dat de devs dat handmatig doen (maar alleen voor de belangrijke projecten). Die persoon in het dev-kanaal die ik er op aangesproken had of ik dat zelf kan doen als moderator heeft het in ieder geval ontkend en kon me niet verder helpen. Ze hadden op hetzelfde moment een probleem met de servers, zodat ik de situatie heb geaccepteerd [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 27 apr 2006 08:59 (UTC)
::Ze zouden ook eenmaal de boel op CE(S)T kunnen zetten. Dan hoeven ze het slechts eenmaal te wijzigen en niet elk halfjaar. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 27 apr 2006 09:05 (UTC)
:::Ik heb het gister aaan Walter gevraag (nog geen antwoord), maar kwam er toen op bugzilla achter dat dit veel vaker gebeurt. Zoek maar eens op [https://bugzilla.wikimedia.org/buglist.cgi?query_format=specific&amp;order=relevance+desc&amp;bug_status=__all__&amp;product=&amp;content=timezone timezone]. In bijv. bug [https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=5443 5443] worden Hebreewse projecten op UTC+3 gezet. Geen problemen daar met tijd-POV. In bug [https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=4862 4862] wordt gemeld dat weliswaar de.wikipedia op de juiste tijd is gezet na overgang winter-&gt;zomertijd, maar dat andere de-projecten vergeten zijn.
:::Dus als we een bug-melding doen, is het waarschijnlijk dat het opgelost wordt. Ik wacht even Walters antwoord af en dan maak ik de melding. [[Gebruiker:Mtcv|Mtcv]] 27 apr 2006 10:38 (UTC)
::::Ja Bugmelding lijkt de beste oplossing. Groet [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 27 apr 2006 10:50 (UTC)
:::Ik heb een melding gedaan in bugzilla. Zie [[mediazilla:5746|hier]]. Ik weet niet of het nodig is dat mensen stemmen op de bug, maar als jullie tijd over hebben kan het geen kwaad. [[Gebruiker:Mtcv|Mtcv]] 28 apr 2006 15:06 (UTC)

==Tijdschrift==
Is het mogelijk om met artikels van de verschillende wikipedia's en andere wikis een soort van maandelijks tijdschrift te maken? Kunnen deze dan op wikibooks geplaatst worden, of is dit uitsluitend voor boeken en handleidingen? Is er interesse om mee te helpen dit idee van de grond te krijgen? [[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]] 30 apr 2006 12:23 (UTC)

== Omzetting titels van boeken ==
Het omzetten van de titels van de boeken is nu zover, dat ik hulp nodig heb, althans ik weet wel hoe het moet, maar zou graag nog even overleggen. Het gaat om de volgende boeken:

#[[Allochtone talen in Nederland]] en [[Allochtone talen in Suriname]], Dit zijn goed boeken... Ik weet niet wat hier mee te doen, iemand een idee?
#[[Discrete Kansrekening]]: titel zou moeten zijn [[Discrete kansrekening]]. Dit is een boek van [[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]], die zich liever niet conformeert aan de beschreven Help:Boekstructuur (niet alleen hoofdletter, maar ook diepte van de naamgeving). Mijn persoonlijke mening daartoe, jammer, maar als hij niet wil, dan zal ik dat accepteren. Wel dan een opmerking maken bij [[Help:Boekstructuur]] dat dit boek een uitzondering is. 
#[[Rekenen]]: IN de eerste 5 hoofdstukken of zo, heb ik een navigatie onder aan de pagina gemaakt, naar het voorbeeld van Koos Jol, ik wacht nog op een reactie van de maker van het boek: [[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]] of het OK is zo, en dan maak ik de rest ook af.
#[[SQL DDL en DML]], ik weet niet wat dat is en waar het bijhoort, wie kan hier wat over zeggen?
#[[Wiskunde]]: Er zijn inmiddels al heel wat boeken over wiskundige onderwerpen. Ik zou volgende ordening willen voorstellen: [[Wiskunde]] wordt een redirect naar [[Wiskundeboeken]]. Op Wiskundeboeken worden alle boeken met wiskundige achtergrond vermeld. Het huidige boek Wiskunde krijgt een andere naam: wie kan hier iets voorstellen? Deze structuur zou voor alle wetenschappen kunnen worden doorgevoerd (Scheikunde, Natuurkunde, whatever...)
#:&lt;span style=&quot;margin-left:-2em;&quot;&gt;Graag opmerkingen, zodat we het project kunnen afsluiten [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 2 mei 2006 14:06 (UTC)&lt;/span&gt;
#:@1: Deze zijn hoofdzakelijk opgezet door C&amp;T. Zie [[Overleg_gebruiker:Koos_Jol#Ik|de discussie op mijn overlegpagina]] daarover. Overigens zie ik het nut van dergelijke boeken niet echt in.
#:@2: Mijn mening daaromtrent is waarschijnlijk wel bekend. Diepte van de structuur laag houden. Dit voorkomt enkele mogelijke problemen. Zie verder mijn motivering op vrijwel de hele overlegpagina [[Overleg_help:Boekstructuur]]. Wat betreft hoofdletters: Het is een vrijgegeven boek. Beter volgen we een vaste structuur, dat staat veel netter. Op de voorpagina van het boek kan voor de stijl van het boek best gespeeld worden met letters, zodat je een opmaak krijgt zoals de pagina [[Wiskunde]], alleen van wel met de letters in tekstvorm als in afbeeldingvorm.
#:@3: Dat voorbeeld komt niet van mijzelf hoor, ik heb de opmaak van het sjabloon wel zo gemaakt, maar een dergelijke structuur om vorige en volgende pagina's aan te geven bestond al langer. M.i. een logische methode om de boeken navigeerbaar te maken.
#:@4: Zou volgen mij moeten vallen onder [[Normalisatietechniek van gegevensbanken]].
#:@5: Zie mijn opzet op [[Overleg:Wiskunde]] (eerste inspringing). Deze opzet omvat grofweg: Van Wiskunde een hoofdpagina maken. Boeken heten &lt;nowiki&gt;[[Deelonderwerp/Zus en zo]] en dus niet [[Wiskunde/Deelonderwerp/Zus en zo]]&lt;/nowiki&gt;, want dan wordt de structuur hoogstwaarschijnlijk te diep, daarnaast heeft iemand die wat leest over Diffrentieren er niets aan om te weten dat dit een deelgebied va de wiskunde is, wat dat lijkt vanzelfsprekend. Ook niet &lt;nowiki&gt;[[Wiskunde/Zus en zo]]&lt;/nowiki&gt;, want dan krijg je het probleem dat er meerdere zussen en zo's zijn vanuit verschillende deelonderwerpen.
#:[[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 3 mei 2006 23:02 (UTC)
::::@5 op de Duitstalige Wikipedia werken ze met een Regal (boekenplank), bijvoorbeeld zie hier: [https://de.wikibooks.org/wiki/Regal:Mathematik Boekenplank Mathematik], bij elk boek wordt een verwijzing gemaakt naar het Regal. Ook geen gekke oplossing [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 7 mei 2006 10:31 (UTC)
:::::Laudaka was me voor door het boek over de allochtone talen in Nederland te maken. Veel nut hebben deze boeken inderdaad niet, maar ze hebben toch iets van nut neem ik aan. Als iemand zich wil verdiepen in de minderheidstalen van een land bijvoorbeeld. Of er een andere reden is en welke, daar kan alleen Laudaka je op antwoorden. [[Gebruiker:Cars en travel|Belgian man (C&amp;amp;T)]] 1 jul 2006 17:20 (CEST)

== Uitnodiging ==
Beste Wikianen,

Geïnteresseerden zijn bij deze uitgenodigd voor de volgende vergadering van Wikimedia Nederland. Gegevens vind je [https://nl.wikimedia.org/wiki/Wikimedia:Ontmoeten hier]. Aanmelding is noodzakelijk, in verband met het reserveren van een vergaderruimte.

Vriendelijke groet,

[[Gebruiker:Galwaygirl|Galwaygirl]] 3 mei 2006 15:08 (UTC)

== Uitklapfunctie ==
Ik heb code van wikipedia overgenomen in de [[MediaWiki:Common.css]] en de [[MediaWiki:Monobook.js]] die ervoor zorgt dat we een uitklapfunctie kunnen toepassen. Zie voor een voorbeeld: [[Gebruiker:Londenp/klad]]. In de onderliggende code ziet men hoe men de functie kan gebruiken, ik zal nog een Helppagina ervoor maken.

Deze uitklapfunctie is met name geschikt bij het maken van oefeningen. De antwoorden kunnen dan in de uitklaptabel worden gegeven op dezelfde pagina en worden dus pas zichtbaar na het uitklappen. Mvg [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 9 mei 2006 18:43 (UTC)
:Zoals ik al zei: deze functie kan een zeer positieve invloed hebben op de cursussen. Zo kan je ook de vragen en antwoorden gelijk lezen, zonder dat je twee tabs open hebt staan. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 10 mei 2006 21:05 (UTC)

==Kookboeklinks==
Binnen het kookboek hebben we verschillende stromingen, waarvan de belangrijkste de recepten en de ingrediënten zijn. Zo staat bij [[Kookboek/Chili con carne]] bovenaan een link naar het kookboek en daaronder links naar de [[Kookboek/Groentenrecepten|groentenrecepten]] en de [[Kookboek/Recepten|receptenindex]]. Dit ziet er eerlijk gezegd niet uit, maar zoals al eerder duidelijk is gemaakt is het niet handig om meerdere niveau's in de titel te maken, omdat recepten vaak onder meer dan een categorie vallen en je hiermee problemen krijgt.

Om de links naar verwante onderwerpen (in dit geval de groentenrecepten en de receptenindex) toch wat netter te laten verschijnen zijn verschillende mogelijkheden:
*Deze links in het het sjabloon van het recept opnemen. Ook voor ingredienten kan een sjabloon gemaakt worden, waar ook algemene statistische informatie over het recept kan worden opgenomen.
&lt;div style=&quot;margin-left:1.5em;&quot;&gt;Groot voordeel hiervan is dat de links dan een standaardplaats rechtsbovenaan in het sjabloon krijgen, wat veel netter staat. Nadeel is dat bij een recept en/of ingrediënt dat in veel categorieën valt, veel links in het sjabloon zullen komen te staan. Dit kan een joekel van een sjabloon opleveren in de breedte, of het bovenste gedeelte van het sjabloon komt vrij vol te staan met links.&lt;/div&gt;
*De automatisch gegenereerde structuur (= verwijzing naar het kookboek) onderdrukken. Dit is (middels tests gebleken) mogelijk. Vervolgens kunnen we een sjabloon maken met dezelfde opmaak als de automatisch gegenereerde link, maar dan zo dat we hier meerdere niveau's kunnen neerzetten.
&lt;div style=&quot;margin-left:1.5em;&quot;&gt;Het is dus mogelijk gebleken om de automatische link te onderdrukken, echter, als je dit gaat doorvoeren in de common.css zal de automatisch gegenereerde link overal onderdrukt worden, wat natuurlijk niet wenselijk is. Ondanks dat ik verschillende tests heb uitgevoerd om te proberen enkel binnen een pagina iets te onderdrukken is dat tot nogtoe nog niet gelukt. Het moet volgens mij echter mogelijk zijn dat (middels een bepaalde class) enkel op de pagina waarin die class wordt gedefineerd de automatische link te onderdrukken. Dit zou natuurlijk een fantastische oplossing opleveren, want dan kan je zelf kiezen welke links bovenaan worden weergegeven.&lt;/div&gt;
*We kunnen een sjabloon maken waarmee niet automatische gegenereerde links rechtsbovenaan kunnen worden geplaatst. Voordeel is dat je hiervoor geen andere classes hoeft te onderdrukken. Wel gaan de links gescheiden staan van de automatisch gegenereerde link.
*We kunnen ook een sjabloon maken waarmee niet automatische gegenereerde links kunnen worden geplaatst direct achter de automatische gegenereerde link. Voordeel is dat hierbij geen scheiding ontstaat tussen de automatisch gegenereerde link en de rest van de verwijzingen. Echter, om dit te bereiken moet gewerkt worden met absolute plaatsing (&lt;code&gt;div style=&quot;position:absolute;&quot;&lt;/code&gt; enz.) Dit zou problemen kunnen opleveren met andere stylesheets (bijvoorbeeld cologneblue.css (keulsblauw)), omdat deze andere lettertypen gebruiken, waardoor de absolute plaatsing niet meer klopt. Dit zou te omzeilen zijn door in de verschillende stylesheets (cologneblue.css enz.) voor de class van de automatisch gegenereerde link eenzelfde lettertype te gebruiken als in de monobook, zodat de absolute plaatsing wel goed blijft. Dit levert wel verschillende lettertypen binnen een document op als je met een andere stylesheet zou werken dan met monobook. Ik zou nog moeten uitzoeken in hoeverre dat storend is. De automatische links zijn namelijk relatief klein, dus misschien dat een ander lettertype niet echt opvalt.
&lt;div style=&quot;margin-left:1.5em;&quot;&gt;LET OP: cologneblue etc. zijn stylesheets voor specifieke toepassing op de in die stylesheet gedefinieerde opmaak en hebben geen enkele invloed op het uiterlijk van andere stylesheets, zoals bijvoorbeeld de meestgebruikte skin monobook.css&lt;/div&gt;

Dit waren enkele mogelijkheden die mij zo een-twee te binnen schieten. Misschien dat er nog meer mogelijkheden zijn, maar daar kom ik nog op. Ik ga nog verder testen in hoeverre code precies voor de juiste veranderingen kan zorgen, maar dat neemt vrij veel tijd in beslag, dus het zal nog wel even duren voordat ik dat daadwerkelijk aan kan pakken. In ieder geval graag feedback. Zowel negatieve als positieve, want juist de negatieve feedback kan voor betere oplossingen zorgen. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 10 mei 2006 21:05 (UTC)

:Moeilijk  verhaal boven Koos ;-). Mijn voorkeur: onderdrukken van de automatische link en vervangen door een gelijkuitziende linkverzameling (middels sjabloon) met uitgebreidere navigatie zowel vertikaal als horizontaal, zodat uiteindelijk alles er gelijk uitziet, met of zonder navigatiesjabloon. Hoe dat te krijgen daarvoor schiet mijn kennis van HTML/Javascript te kort. Wat mij betreft richten we ons alleen maar op monobook, ook bij de Engelstalige Wikipedia zijn de andere skins maar slecht boven de standaard verder ontwikkeld. Groeten [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 11 mei 2006 06:46 (UTC)

::Wat betreft het richten op de monobook. In eerste instantie vind ik dat de prioriteit van de opmaak inderdaad bij de monobookskin ligt. Echter, als het technisch mogelijk is om te zorgen dat andere skins ook goed weergegeven worden zonder weinig extra moeite moeten we dit zeker niet achterwege laten.
::Het onderdrukken van de automatische link voor een afzonderlijke pagina moet dus wel mogelijk zijn, alleen ben ik daar nog niet helemaal uit hoe dat zou moeten. Als we met een sjabloon werken met absolute plaatsing (laatste punt) is het enige bezwaar dat de andere skins hier problemen van zouden kunnen ondervinden, maar in hoeverre dat het geval is, moet ik nog testen. Misschien dat dat bezwaar geen enkele rol van betekenis speelt. De opmaak van die links kan via het sjabloon geregeld worden en zal derhalve eenzelfde opmaak gaan opeleveren als de huidige automatische links.
::Wat ik dus wil zeggen is dat het werken met een sjabloon inclusief absolute waarden een stuk gemakkelijker is dan het uitzoeken van de code om binnen een specifieke pagina de automatische link te onderdrukken. Met name omdat die link door een stuk of drie! (sic) (zie [[Gebruiker:Koos_Jol/Kladblok#Testje]]) classes wordt bepaald. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 11 mei 2006 19:59 (UTC)

== CEST ==
Als het goed is, werkt de ondertekening nu met CEST. De bug is opgelost. Dus is het 2:15? [[Gebruiker:Mtcv|Mtcv]] 13 mei 2006 02:15 (CEST)

== Test voor meer hits ==
Zou het mogelijk zijn om meer hits te krijgen voor een bepaald boek, als we in een niet-zichtbare tekstgedeelte van een boek, veel trefwoorden zouden verbergen. Ik kan me voorstellen dat je met woorden als naakt, sex, bloot en dergelijke heel veel hits krijgt (hoewel die natuurlijk niet gewenst zijn), maar ik kan me ook voorstellen dat je met papier door bijvoorbeeld de namen van papierfabrieken, papiersoorten, etc veel meer hits kan bewerkstelligen. Zou dat werken? [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 13 mei 2006 21:20 (CEST)
:Ik denk dat we qua rangschikking op google eig. niet te klagen hebben... iets anders: kunnen we de &quot;afgewerkte&quot; syllabi niet groter vermelden op de voorpagina? Sommige cursussen zijn dermate afgewerkt, dat die meer aandacht verdienen dan gewoon in die lijsten tes taan... [[Gebruiker:MADe|MADe]] 13 mei 2006 23:02 (CEST)
::De meesten komen over google binnen vandaar, dus dan zouden zinvollen trefwoorden ertoe moeten leiden dat nog meer mensen een wikibook vinden (hetgeen natuulijk goed is :-P ). Doet niks af aan datgene dat je hier aangeeft. Boeken die af zijn verdienen een prominentere plaats. Een soort uitgelicht lijkt me wel zinvol en een tweedeling in boeken in ontwikkeling en boeken die af zijn. [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 14 mei 2006 00:26 (CEST)
:::Momenteel komen we al vrij hoog op Google binnen omdat we veel vanaf Wikipedia welke een hoge pagerank heeft en het googlealgoritme pagina's die gelinkt worden vanaf pagina's met een hoge pagerank automatisch een hogere score geven.
:::Wat betreft het toevoegen van woorden die niets met het onderwerp te maken hebben: Daar moeten we zoizo voorzichtig mee zijn. Google straft sites die het algoritme proberen te beinvloeden namelijk genadeloos af ([https://www.google.com/search?client=firefox-a&amp;rls=org.mozilla%3Anl-NL%3Aofficial_s&amp;hl=nl&amp;q=google+bmw&amp;lr=&amp;btnG=Google+zoeken google maar eens op google en BMW]).
:::In commentaar zou het dus niet echt aan te raden zijn om extra mogelijke zoektermen op te nemen. Wel natuurlijk in gewone tekst als ze relevantie hebben voor het verhaal. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 14 mei 2006 00:52 (CEST)

== Nieuwe stats ==
De nieuwe stats gemaakt door Erik Zachte zijn beschikbaar. Data is gebaseerd op dumpfiles van 10 mei 2006. Zie https://stats.wikimedia.org/wikibooks/NL/. De opvallendste verandering was wel dat het aantal redirects binnen Wikibooks van maart naar april ongeveer vertienvoudigd is geworden, vanwege de titelwijzigingen. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 16 mei 2006 22:48 (CEST)
==Inschrijving leden voor VWN==
Beste Wikianen,

Mensen die lid willen worden van [https://nl.wikimedia.org/wiki/VWN Vereniging Wikimedia Nederland], kunnen zich nu als zodanig aanmelden. [https://nl.wikimedia.org/wiki/Aanmelding_lidmaatschap Op nl.wikimedia.org] kunt u meer informatie vinden over de inschrijfprocedure en de te volgen stappen. Ik hoop dat wij vele leden mogen verwelkomen.

Met vriendelijke groet, Lodewijk Gelauff aka [[user:effeietsanders|Effe]]''[[w:nl:gebruiker:effeietsanders|iets]]'''''[https://nl.wikimedia.org/wiki/gebruiker:effeietsanders anders]''' 17 mei 2006 23:05 (CEST)

== Categorisatie ==
Graag zou ik wat uniformiteit vinden in het al dan niet categoriseren. Waar ik het categoriseren op Wikipedia een absolute noodzaak vind, is dit voor de Wikibooks -denk ik- toch anders. 
Als men de volgende link bekijkt, wordt misschien duidelijk welke logica ik mis: [https://stats.wikimedia.org/wikibooks/EN/CategoryOverview_NL_Complete.htm Categorisatie-overzicht]
===Algemeen===
* Aangezien Wikibooks per definitie boeken zijn, lijkt een categorie &quot;boek&quot; of &quot;handboek&quot; overbodig.
* Ook lijkt het me niet nodig (en zelfs verwarrend) om van elk boek een op zich staande categorie te maken. De overzichtspagina van een boek zou eigenlijk voldoende moeten zijn om de afzonderlijke pagina's te verbinden. Een verplichte hoofdnavigatie (inhoudstabel, sjabloon, verder-terug,...) kan veel constructiever zijn om de leesbaarheid van het wiki-boek te verhogen en te veraangenamen.

===Voorstel categorieën===
Categorieën en subcategorieën leiden dan tot een hele bibliotheek die netjes en logisch is ingedeeld. 
Categorieën die onder '''Alles''' zouden kunnen vallen, zijn bv.&lt;br&gt;(''WSBN-indeling kan gelijklopend worden'')

* '''Exacte wetenschappen'''
** Wiskunde 
** Biologie 
** Fysica 
** Scheikunde 
** Sociologie 
** Medische wetenschappen 
** Techniek 
** Informatica 
&lt;br&gt;
* '''Humane wetenschappen'''
** Talen 
** Rechtswetenschap 
** Economie 
** Theologie 
** Pedagogiek 
** Filosofie 
** Geschiedenis 
*** Oudheid 
*** Middeleeuwen 
*** Nieuwe tijd 
*** Nieuwste tijd 
** Genderstudie
** Literatuurstudie
** Kunst
&lt;br&gt;
* '''Onderwijsboeken'''
** Kleuteronderwijs (2j-6j)
** Lager onderwijs (6j-12j)
** Middelbaar onderwijs (12j-18j)
** Hoger onderwijs (18j - .. )
&lt;br&gt;
* Leesboeken
* Opvoeding
* Voeding
&lt;br&gt;
* Sport
* Muziek
* Dieren
* Planten
* Hobby

Graag meningen, voorstellen en opmerkingen hierover. Nu de Nederlandstalige Wikibooks nog klein is, is het nog mogelijk deze categorisatie te structureren. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 20 mei 2006 21:01 (CEST)

:Geen andere mening: ik ben het met je eens [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 23 mei 2006 23:22 (CEST)
::Wat betreft de categorieen ''boek'' of ''handboek'' ben ik het volkomen met je eens.
::Aangaande de categorieoverzichten per specifiek boek. Het lijkt em toch handig deze aan te houden om alfabetisch binnen een boek te kunnen zoeken. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 23 mei 2006 23:30 (CEST)
::: Als het enkel is voor het aanleggen van een alfabetisch register, dan kan men misschien beter in het menu een dergelijke pagina invoegen (klik eens voor het kookboek!) [[Speciaal:Allpages/Kookboek|Register Kookboek]]. 
:::Mijn probleem is vooral de wirwar die gecreëerd wordt als dit gebeurt door categorisatie (hetgeen trouwens ook arbeidsintensiever is dan gewoon een register toevoegen in het menu van het boek. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 24 mei 2006 09:14 (CEST)
::Wat is precies de wirwar die ontstaat als je hoofdstukken van een boek gaat categoriseren. Een categorie kan je alfabetisch sorteren op sleutelwoord. De automatisch gegenereerde pagina (allpages) sorteert wel alfabetisch, maar daarbij komen ook de redirects. Daarnaast wordt er absoluut gesorteerd op alfabet, maar dus niet op sleutelwoord.
:::Je zou de categorisatie kunnen koppelen aan [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]]. Zo kunnen ineens ook alle afgewerkte boeken een WSBN krijgen. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 25 mei 2006 18:47 (CEST)
===Wikiversity===
Wat betreft het aanleggen van een categorie voor onderwijsboeken; Hieruit leid ik af dat je ook aparte onderwijsboeken ziet verschijnen. Ik denk dat dit een van de lastigste dilemma's is binnen Wikibooks. De boeken zijn in principe bestemd voor onderwijs, maar als je aparte boeken gaat aanleggen voor aparte groepen, ga je ongetwijfedl dubbele zaken opnemen. Zo is een onderwijsboek voor 5 havo deels overlappend met een onderwijsboek voor 4 en 5 VWO. Daarnaast ga je dan ook nog de beschreven informatie in die onderwijsboeken, bijvoorbeeld geschiedenis, dubbelen met een apart boek over geschiedenis. Beter lijkt het me om uit te zoeken wat de richtlijnen zijn van wat iemand op een bepaald nieveau op een bepaalde leeftijd hoort te weten volgens de gestelde normane voor scholieren/studenten etc. Dan kan je in de boeken die specifiek worden gebouwd op onderwerp boven elk hoofdstuk (=pagina) aangeven van:
&lt;div class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;width:20em; margin:0.5em 0 0.5em 4.25em;&quot;&gt;
Onderstaande stof is bedoeld voor:&lt;br&gt;
'''In Nederland''':&lt;br&gt;
*5 Havo; Wi B&lt;sub&gt;1,2&lt;/sub&gt;
*4 VWO; Wi B&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; en Wi B&lt;sub&gt;1,2&lt;/sub&gt;&lt;br&gt;
'''In België''': 
&lt;/div&gt;
Op die manier hoeft er geen stof gedubbeld te worden. Op aparte pagina's kan dan eventueel opgenomen worden wat de eisen zijn per leerjaar van iemand. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 24 mei 2006 23:30 (CEST)


:Wikiversity is het project dat als school functioneert (zou moeten functioneren) en daarbij gebruik maakt van boeken uit Wikibooks. In principe is Wikibooks dan het boekenhuis/boekhandel van de school Wikiversity. Wikiversity is echter nog in opbouw en wordt nog getest. Hier iets degelijks opstarten is ook m.i. nog te vroeg. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 24 mei 2006 23:48 (CEST)

::Dit is waarschijnlijk een goede manier van werken. Toch is dan een overzichtsmenu handig met de te kennen hoofdstukken (=pagina's uit de bestaande Wiki-boeken). Zo'n overzichtsmenu, eventueel aangevuld met oefenen, testjes, enzoverder, zou dan eigenlijk als volwaardig boek kunnen doorgaan (ook al maakt vnl. het gebruik van reeds bestaande Wiki-pagina's). [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 25 mei 2006 08:12 (CEST)


:::Wikibooks (nl) is nog klein, maar dat zou ons eigenlijk niet mogen tegenhouden om structuur aan te leggen. Ik zou juist zeggen: vooral nu het nog klein en overzichtelijk is, is het nu een geschikt moment voor structuur. We zijn met weinig, maar ook Wikipedia is ooit zo gestart. Bovendien zijn er al pagina's die broeden over het Wikiversity-gebeuren: zie 
:::*[[Handboek practica onderwijs]]
:::*[[Wikibooks:Eisen voor leerboeken]].
:::Bovendien ken ik enkele leerkrachten die in de komende maanden zelf volwaardige leerboeken gaan schrijven (voor effectief gebruik op school) en die op Wikibooks mogen. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 25 mei 2006 08:12 (CEST)

::Structuur aanleggen is natuurlijk nooit fout. Wel moet rekening gehouden worden met de groei in de toekomst. Echter, een aparte domeinnaam voor een Nederlandstalige Wikiversity aanvragen lijkt me vooralsnog niet nodig. Het zit nog in de testfase en daarnaast zijn de kosten voor een domeinnaam, inclusief dataruimte, waarbop een werkend Wikisysteem kan functioneren redelijk aan de hoge kant. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 25 mei 2006 16:02 (CEST)

:::Een aparte domeinnaam lijkt me niet meteen nodig (ook niet in de toekomst). Het lijkt me dat Wikiversity-boeken perfect onder Wikibooks kunnen vallen. Waar ik me wel vragen bij stel, is de overlap tussen Wikibooks en Wikisource [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 25 mei 2006 16:18 (CEST)

===Wiki-junior===
Wat denken jullie van een Wiki-junior (naar analogie met de Engelstalige Wikibooks). De WJ-books vallen gewoon onder de normale categorieën, maar met het label Wiki-junior.&lt;br&gt;
De Engelstalige Wiki doet dit door '''Wikijunior''' als begin van de boektitel te gebruiken.&lt;br&gt;
bv. [https://en.wikibooks.org/wiki/Wikijunior_Solar_System Wikijunior Solar System] [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 24 mei 2006 08:59 (CEST)
:Wat mij betreft zijn we nog te klein om een wikijunior of wikiversity op te starten, misschien later, op naar de 1000! [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 24 mei 2006 12:48 (CEST)
::Tuurlijk zijn we nog veel te klein, maar we kunnen wel de overzichten al schikken, zodat wanneer Wikibooks groeit alles meteen zijn plaatsje vindt. Ook de WSBN-standaard kan op deze manier makkelijker opgemaakt worden, ook al zijn er nog lang niet in elke categorie (volwaardige) boeken. Het concept kan bestaan, zonder dat er al boeken voorhanden zijn. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 24 mei 2006 18:55 (CEST)
::: Kunnen we misschien ergens een volwaardige pagina met overleg-pagina voorzien om een dergelijk catalogeer-systeem op punt te stellen, zodat de Nederlandse Wikibooks al vorm kan krijgen (met de weinig boeken voorhanden)? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 24 mei 2006 18:55 (CEST)

::Wat betreft Wikijunior. Het concept hiervoor is zeer interessant. Boeken voor kleine(re) kinderen zijn doorgaans makkelijker te schrijven door leken (zo zie ik ons toch hoofdzakelijk, enkele uitzonderingen daargelaten (Londenp op papier en Nijdam op Kansrekening). Echter, om in een keer een boek rondom een specifiek onderwerp op te zetten heb je meer dan een persoon nodig. Een boek als hierboven, [[:en:Wikijunior Solar System|Solar System]] schrijf je niet zomaar in je eentje. (zie ook [[:en:Wikijunior_Solar_System/Authors|het aantal hoofdauteurs]]). Tenminste, ik neem aan dat iedereen die hier vooralsnog schrijft ook hiernaast werkt dan wel studeert. Echter, met ± 14 actieve gebruikers (&lt;math&gt;\geq&lt;/math&gt; 5 bewerkingen in de afgelopen maand) en ± 2 a 3 zeer actieve gebruikers (&lt;math&gt;\geq&lt;/math&gt; 100 bewerkingen in de afgelopen maand) denk ik dat we als Nederlandstalige Wikibooks nog te klein zijn om iets dergelijks op te zetten. Ik heb overigens wel de kennis en ambitie om iets over ons zonnestelsel te schrijven en dat ook groot op te zetten. Helaas ontbreekt het me hiervoor aan tijd. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 24 mei 2006 23:48 (CEST)

== Categorieën Kookboek ==
Het is een beetje een durcheinander bij de categorieën van het kookboek. Soms is het meervoud, soms enkelvoud:
*[[:Categorie:Kipgerecht]]
*[[:Categorie:Vleesgerechten]]
*[[:Categorie:Hartige taart]]
*[[:Categorie:Groente]]
*[[:Categorie:Groenten]]

Ik heb een voorkeur voor enkelvoud (zoals op wikipedia gebruikelijk is). Andere meningen, zo niet ga ik de boel aanpassen over een tijdje. Groeten [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 23 mei 2006 23:21 (CEST)
:Ik heb destijds de catboom opgezet en aangezien het veel werk was is het hier en daar wat slordig gegaan. Aanpassen aan een eenduidige stijl lijkt me inderdaad wenselijk en het enkelvoud aanhouden daarbij ook.
:Ook zouden we misschien moeten kijken of we bij het kookboek moeten kijken of het mogelijk is alleen xxxgerecht of alleen xxxrecept aanhouden. De term xxxrecept lijkt me daarbij het beste, omdat recept ook betrekking kan hebben op andere zaken dan maaltijden, zoals taart, koek enz. Gerecht heeft doorgaans alleen betrekking op hoofdmaaltijden.
:Ik wil ook zeker meehelpen om te wijzigen. Misschien handig om hiervoor ook de vrijstelling te hebben om de leeggemaakte cat's gelijk weg te gooien, zonder eerst een maand verwijderlijst. Indien nodig kunnen ze toch teruggehaald worden. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 23 mei 2006 23:38 (CEST)
::Wanneer je voor categorie:xxxrecept gaat, kan één bijkomende categorie: 'ingrediënt' volstaan. En eventueel andere categorieën die het zoeken vergemakkelijken bv. [[:Categorie:Vegetarisch recept]] of [[:Categorie:Diabetes recept]]
:: En {nuweg} wegens her-categorisatie mag toch geen probleem vormen...? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 24 mei 2006 10:06 (CEST)
:::En budgetrecept niet te vergeten... ik zal eens kijken of ik in de toekomst een paar goedkoop te bereiden maaltijden kan toevoegen. [[Gebruiker:Sietske|Sietske]] 24 mei 2006 11:15 (CEST)
:::Ik heb zojuist een budgetteertabel toegevoegd op [[Kookboek/Pasta met tonijn en appel]]. Wat vinden jullie, is het een goed idee of moet ik het bij dit experiment laten? [[Gebruiker:Sietske|Sietske]] 24 mei 2006 12:25 (CEST)
::::Mooi, de prijzen zijn weliswaar niet vast maar met een inflatie van minder dan 2%, lijken me de prijzen toch wel langlevig genoeg. Wel even een disclaimertje erbijzetten, met dat het een schatting is of zo. Ik vind het zinvol, zeker voor de arme student (met computer met snelle internetverbindning :-P) Groet [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 24 mei 2006 12:45 (CEST)
:::Gelukkig kan ik dat gratis via m'n ouders, tenminste, als het gras in onze tuin niet teveel gaat woekeren en dergelijke klusjes. ;-) Budgetrecepten voegen zeker iets toe. Zijn ze, naast een categorie ook al vindbaar via een aparte pagina? Ik ga ze nu in ieder geval op de 'voorpagina' van het kookboek zetten. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 25 mei 2006 00:21 (CEST)

== Gebruikersportaal ==
Ik heb het [[Wikibooks:Gebruikersportaal|gebruikersportaal]] een nieuwe look gegeven. Belangrijkste uitgangspunt was de aangeboden informatie meer toegankelijk maken. Dus beter gesorteerd per onderwerp, de belangrijkere zaken bovenaan en geen meerdere links achter elkaar, maar onder elkaar in een lijst.

Ook heb ik iets minder schreeuwende kleuren gebruikt. Dit leest m.i. rustiger. De inhoud is ongeveer 0,5 kB kleiner geworden, onder meer door nettere code.

Voor diegenen die mijn kladblok de afgelopen dagen hebben gevolgd, ik was eerst van plan alles in css te zetten. Echter, dit levert complicaties op. Grootste probleem is dat de boxen in css zo groot worden als maximaal nodig is. Twee kolommen naast elkaar kan dus normaliter alleen als de boxen even hoog zijn. Gezien het feit dat men verschillende schermresoluties gebruikt, is dit onmogelijk om zomaar te doen. Met veel code is het wel te regelen dat de boxen er goed uitzien, echter IE gaat dermate slecht met CSS om, dat dergelijke extra code zeer vaak niet of verkeerd wordt geinterpreteerd. Uiteindelijk heb ik er dus toch voor gekozen om de hoofdindeling met behulp van tabellen te regelen.

Een aantal links zijn toegevoegd, andere zijn eraf gegaan. Opvallendste verdwenen links zijn die naar de wiu's en de beg's. Ik kon geen ruimte vinden deze netjes te plaatsen. Echter, ik denk niet dat het gebruikersportaal hier de plaats voor is. Zeker niet voor de wiu's. Daarnaast hebben we vooralsnog dermate weinig beg's en wiu's dat deze in het niet vallen.

Eventuele opmerkingen n.a.v. deze veranderde look van het gebruikersportaal graag hier. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 25 mei 2006 23:55 (CEST)

: Netjes ! *thumbs up* Misschien een tip: '''Algemeen - Help - Nuttig''' drie evenwaardige kolommen van maken (dus elk 33%). 
: &lt;!--Geeft niet dat de kolommen eronder niet op dezelfde percentages uitgelijnd zijn wat kolommen betreft--&gt; [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 26 mei 2006 00:12 (CEST)
::Ik heb dat in eerste instantie om twee manieren niet gedaan. Allereerst, zoals hier ook al in je commentaar staat vermeld, om te zorgen dat de kolomverhouding 60:40 in de rest van de pagina niet wordt verstoord. Ik weet wel dat je die breedte opnieuw kan forceren, maar ik denk dat het een rommelig beeld geeft als de bovenste regel kolommen nergens samenvalt met de tweede regel kolommen, behalve aan de uiteinden.
::Het tweede punt waarom ik gekozen heb voor een bredere rechterkolom is omdat de informatie onder '''nuttig''', iets meer ruimte inneemt. Op alle schermresoluties blijft de inhoud van de kolommen nu ongeveer even hoog. Als je de kolombreedtes gaat aanpassen, dan zal met name bij een resolutie van 1024*768 de rechterkolom langer uitvallen.
::Als blijkt dat meer vinden dat een gelijke kolombreedte (bijv. 33:34:33) gewenster is kan het uiteraard nog worden aangepast. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 26 mei 2006 00:26 (CEST)

== rotatie ==
Vraag: waar zouden de volgende artikelen/cursusjes [[w:rotatie (eendimensionaal)]] en [[w:rotatie (algemeen)]] geplaatst kunnen worden? 

Verder heeft [[w:Overleg_gebruiker:Huibc|w:gebruiker:Huibc]] wat probleempjes met de cursus Fysica; iemand van de betrokkenen die erop wil antwoorden? [[Gebruiker:MADe]] [[Gebruiker:86.39.65.196|86.39.65.196]] 30 mei 2006 14:16 (CEST)
:Rotatie is zoals ik het nu leer een onderdeel van de dynmica. Echter, op de middelbare school viel het onder de algemene natuurkundelessen. Overigens werd het daar wel zéééér oppervlakkig behandeld. Dus afhankelijk van de moeilijkheidsgraad indelen onder dynamica of natuurkunde op middelbare school niveau. Gezien de diepgang zou ik het onder dynamica plaatsen. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 31 mei 2006 00:22 (CEST)

== Kennisnet promoot Wikibooks ==
Zie hier: https://groen.kennisnet.nl/groenonderwijs/groeneplaza Groet [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 2 jun 2006 08:37 (CEST)
:Wow, das wel gaaf natuurlijk. Een 'professionele' site van buiten Wikimedia die naar ons linkt! [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 14 jun 2006 10:15 (CEST)

==ff zeuren==
Hoi, ik kom eens kijken hoe het hier aan toe gaat :P. Ik heb een vraag na wat rond te snuffelen. Waarom zijn er veel rode links naar onderwerpen die uiteindelijk geen &quot;boek&quot; of &quot;handleiding&quot; zijn (of zullen worden). kan je die niet direct linken naar de nl.wikipedia? Anders ga je wel veel dubbel werk creeren. Ik zag bijvoorbeeld. [[kookboek/Tonijn]], [[kookboek/Ei]], [[kookboek/Braden]], waarom moeten (willen) jullie die onderwerpen opnemen als link in wikibooks? Dat zijn encyclopedische artikelen namelijk.. [[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]] 4 jun 2006 22:37 (CEST)
:In principe willen we niet al te veel directe links naar wikipedia. We hebben een speciaal sjabloon voor het verwijzen naar wikipedia. maar wel binnen een eigen artikel. Bijvoorbeeld bij kookboek/kruiden ligt hier op wikibooks de nadruk op koken, terwijl in wikipedia de nadruk ligt op groeiwijzes enzo. Wikipedia is encyclopedisch, wikibooks is anders zie ook [[Wikibooks:Wat Wikibooks niet is]] en [[Wikibooks:Info]]. Ik heb iets veranderd in jouw tekst boven, zodat ze nu linken. Groet [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 4 jun 2006 22:59 (CEST)

== Hoofdpagina ==
In navolging van Wikipedia heb ik ook in Wikibooks de [[MediaWiki:Monobook.js|Monobook.js]] aangepast, zodat hij op de hoofdpagina in de linkertab niet ''module'' weergeeft, maar ''hoofdpagina''. Als er problemen mee zijn dan kan dit teruggedraaid worden. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 12 jun 2006 14:59 (CEST)
:en als je het niet ziet als je de hoofdpagina opvraagt, dan zit waarschijnlijk nog de oude versie in de cache, en dan doe je met Firefox even ctrl-R en in IE ctrl-F5 en dan zie je het wel. (gebeurde me net precies zo) [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 14 jun 2006 10:53 (CEST)

==Textbook-l==
Voor diegenen die niet ingeschreven zijn op de textbook-l, er is daar een interessante discussie gaande omtrent de pagina's die beschrijven wat wikibooks is dan wel niet is. ([https://mail.wikipedia.org/pipermail/textbook-l/2006-June/002563.html])&lt;br&gt;
Ook omtrent Wikiversity is er een aardige discussie gaande: ([https://mail.wikipedia.org/pipermail/textbook-l/2006-June/002564.html])&lt;br&gt;
Beiden gaan hoofdzakelijk over de Engelstalige Wikibooks, waarbij ze tegen enkele problemen aanlopen, die bij ons nog niet spelen, maar die we, als we doorgroeien ongetwijfeld tegen gaan komen.

[https://mail.wikipedia.org/pipermail/textbook-l/ hier] is het hele archief van de mailinglist te vinden. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 19 jun 2006 10:28 (CEST)

:Inderdaad goed om deze ontwikkelingen te volgen. Zelf was ik ook al bezig met het zoeken naar een werkbaar forum voor de 'school'-boeken. Zie [[Gebruiker:Inge Habex/Wikiversity (klad)|Klad-ideetje Wikiversity]] [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 19 jun 2006 11:46 (CEST)

== Nieuws van de Vereniging Wikimedia Nederland ==
Zondagavond vond de eerste Algemene Ledenvergadering plaats van de Vereniging Wikimedia Nederland. Een kort verslag staat in de [https://nl.wikimedia.org/wiki/Wikimedia:De_kroeg#Nieuw_bestuur Wikimedia Kroeg].&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;N.B. het lidmaatschap van de vereniging staat voor iedereen open, maar een vereniging over meerdere landen oprichten is niet mogelijk. &lt;/span&gt;

Onder de vlag van de vereniging kunnen activiteiten worden ontplooid. Een aantal ideeën staan [https://nl.wikimedia.org/wiki/Activiteiten_2006/2007 hier]. Hierbij wordt iedereen uitgenodigd om meer ideeën aan te dragen, of de reeds genoemde uit te werken. Bedenk echter dat de vereniging geen budget heeft op dit moment. Ook kan je je belangstelling uiten om mee te doen.&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;P.S. Op de wikimedia website moet je inloggen om te kunnen bewerken&lt;/span&gt;.

Ik heb dit hier gepost, willen jullie voortaan mijn berichten ergens anders ontvangen, meld het dan svp. even op [https://nl.wikipedia.org/wiki/Overleg_gebruiker:Ellywa mijn overlegpagina] bij Wikipedia. [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] 22 jun 2006 23:56 (CEST)

== Transwiki ==
Naar aanleiding van een verzoek op de Nederlandstalige wikipedia, [[:w:nl:Wikipedia:Verzoekpagina voor moderatoren/Artikelverplaatsen]], heb ik het artikel [[:w:nl:Bavarois]] verplaatst naar [[Transwiki:Bavarois]]. Hierbij heb ik de pagina's [[:w:nl:Wikipedia:Transwiki log]] en [[Wikibooks:Transwiki log]] aangemaakt en deze wijziging daar vermeld. Deze verplaatsing is gedaan volgens de instructies op [[:m:Transwiki]] en bij dezen het verzoek aan een gebruiker van Wikibooks om dat artikel, mits welkom, te verplaatsen naar het kookboek. Groeten, [[Gebruiker:Erwin85|Erwin85]] 23 jun 2006 11:55 (CEST).


==[[Wikibooks:Gebruikersportaal|Gebruikersportaal]]==
Het gebruikersportaal is ten onrechte in de wikibooks gebruikersruimte. Ik zou het graag willen verplaatsen naar [[wikibooks:Gebruikersportaal]]. Dit betekent heel veel wijzigingen voor linkfixes, met name op overleg-pagina's. Ik waarschuw daarom hier vast, dat ik dat over een tijdje ga veranderen en dus veel mensen een ''Nieuw Bericht'' zullen zien. Groeten [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 26 jun 2006 21:15 (CEST)
:Dat van die nieuwe berichten zal waarschijnlijk wel meevallen, omdat tegenwoordig wijzigingen in een sjabloon machinaal worden doorgevoerd. Die wijzigingen worden volgens mij niet meegeteld voor een nieuw bericht. Zie ook [[m:Help:Job queue|Help:Job queue]]. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 6 jul 2006 20:05 (CEST)
::Het is omgezet. sorry voor al die nieuwe berichten, die ontstaan zijn doordat ik altijd subst:welkom heb gebruikt [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 7 jul 2006 22:24 (CEST)

==Importeren pagina's==
Hoi allemaal,

Brion heeft even terug het exporteren van pagina's uit Wikipedia inclusief geschiedenis ingeschakeld. Is het een idee om de developers nu te vragen of ze het importeren voor nl.wikibooks ook willen inschakelen? Dan kunnen die transwiki-dingen tenminste mét geschiedenis worden overgenome. Schrappen kan dan altijd nog wel. [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 7 jul 2006 13:35 (CEST)
:Prima. groet [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 7 jul 2006 17:14 (CEST)
::Betekent dit dat heel het omslachtige transwiki-gebeuren overbodig wordt? :-) *duim* [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 jul 2006 22:44 (CEST)
:Ja. Dan kan de pagina incl. geschiedenis geëxporteert worden, en hier geïmporteert. Maar op de dev willen ze even een gemeenschapsinstemming zien, dus ik start even een peiling :):

'''Stelling: Het verzoek aan de developers moet worden gedaan dat de import-functie geactiveerd wordt voor nl.wikibooks''' 
:&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;translation: ''The request should be done to the developers to activate the import-function on nl.wikibooks''&lt;/span&gt;
::Peiling loopt van 13 jul 2006 23:01 (CEST) tot een week later. Neutrale stemmen worden niet meegeteld enz enz, en iedereen is stemcoördinator. [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 13 jul 2006 23:01 (CEST)

===Voor de stelling===
#[[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 13 jul 2006 23:01 (CEST)
#[[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 14 jul 2006 07:25 (CEST)
#[[Gebruiker:MADe|MADe]] 14 jul 2006 08:52 (CEST)
#[[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 14 jul 2006 23:44 (CEST)
# [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 15 jul 2006 00:25 (CEST)
# [[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]] 15 jul 2006 13:16 (CEST)
# [[Gebruiker:Cars en travel|C&amp;amp;T]] 20 jul 2006 22:21 (CEST)

===Tegen de stelling===
#...

===Commentaar en/of vragen===
*Volgens mij hoef je daarvoor niet te peilen, het is gewoon een extra en handige feature (Dit is wikibooks, geen wikipedia). Aangezien jij, effeietsanders, een goede draad lijkt te hebben bij Brion, zou ik graag willen vragen of jij dit op je neemt. Bedankt [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 14 jul 2006 07:24 (CEST)
*Eventueel kunnen we de reeds geïmporteerde artikelen overschrijven? [[Gebruiker:MADe|MADe]]
**Sowieso kan alleen een moderator importeren. Exporteren kan iedereen. Misschien dan het handigste om de huidige versie te verwijderen eerst. Wie wil oefenen, moet het even melden, ik weet nog ergens een wiki waar dat kan. [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 14 jul 2006 15:09 (CEST)
*Ja, maar de developers willen wel altijd dat er gemeenschapsbackup is :) Ik zal de peiling trouwens (jaja, doodzonde) inkorten tot een week om de vaart erin te houden. [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 14 jul 2006 15:06 (CEST)

===Conclusie===
Stelling aangenomen enz enz enz, en ik zal verzoek indienen bij de developers. Zal het bugnummer hier doorgeven zodat jullie daar ook kunnen stemmen :-P [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 22 jul 2006 11:01 (CEST)
:En dit is het bugreport: https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6779 . Je kunt stemmen via &quot;vote for this bug&quot;. Tegen een bug stemmen is niet mogelijk. [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 22 jul 2006 11:05 (CEST)
::&gt;Brion: Set.
::Oftewel, sysops kunnen nu pagina's importeren :D. Val londenp of Koos Jol even lastig dus als je een transwiki wilt doen. Misschien handig om de gedane transwiki's nu netjes met geschiedenis overnieuw te doen? Evt wil ik dat wel doen, maar ben geen sysop. Dan zou ik temp sysop moeten zijn. [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 22 jul 2006 21:47 (CEST)
:::&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;Applaus* !!! :-D (ben ook geen moderator, dus ook ik kan het werkje niet opknappen. In elk geval zal het nu een pak vlotter gaan dan voorheen. Ik vind trouwens dat het hele gebeuren van transwiki ALTIJD via deze tool &quot;importeren&quot; zou moeten gebeuren. Want vorige missie was wel heeeeel omslachtig. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 22 jul 2006 21:59 (CEST)
::::Getest en io bevonden, effe bedankt voor jouw connecties. Prima werk [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 22 jul 2006 22:02 (CEST)
:::::Haha, blijkt echt heel simpel :) Dat kunnen londenp en koos jol makkelijk alleen af :) Echt een druk op de knop :D [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 22 jul 2006 22:09 (CEST)

===Werking importeren===
Het blijkt volgens Effeietsanders heel makkelijk en ik zag ook dat de geschiedenis zelfs samengevoegd wordt *super! geweldig!! fantastisch!!!* , dus de geïmporteerde lijst komt onder de reeds bestaande geschiedenis te staan!

Betekent dat ook dat wanneer er per ongeluk een pagina geïmporteerd wordt met een reeds bestaande naam, dat de poppen dan aan het dansen zijn? Of kan deze &quot;merge&quot; van auteurs ook ongedaan gemaakt worden indien nodig? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 23 jul 2006 00:00 (CEST)
:Daar zou wat mee getest moeten worden dan. Volgens mij wordt de oude pagina gewoon overschreven, maar dat kan ik met geen zekerheid zeggen. [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 23 jul 2006 10:57 (CEST)

===En nu...===
Ik weet niet of er richtlijnen enz moeten worden opgesteld (denk t niet) voor het importeren. Ik heb [[wikibooks:import]] aangemaakt voorlopig als verzoekpagina, zodat de sysops niet hoeven worden overstelpt op hun OP iedere keer :) Als dat niet gewenst is, so revert it :) En als je betere formuleringen weet, mij net zo lief, so fix it :). Ik zal mijn verzoekjes er iig even opzetten alvast. Zouden de sysops misschien de pagina op de volglijst willen zetten? Dank! :) [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 24 jul 2006 19:04 (CEST)
:Er bestaat ook [[Wikibooks:Transwiki log]]. Een van beide lijkt me overbodig. [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 24 jul 2006 23:02 (CEST)
::Een log is voor achteraf toch? Misschien samenvoegen op [[wikibooks:Import]] ? [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 24 jul 2006 23:13 (CEST)
::Ohja, en voor de logfunctie hebben we [[special:log/import]] :) [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 24 jul 2006 23:13 (CEST)
:::Inderdaad, over een tijdje wanneer we de Wikibooks:Transwiki log hebben afgewerkt kan deze pagina verdwijnen wat mij betreft (het staat dan allemaal in die log) [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 24 jul 2006 23:15 (CEST)

===De redirects===
Omdat de pagina's bij het importeren binnenkomen onder hun wikipedianaam en vervolgens bijna altijd worden gewijzigd in een andere naam ontstaan veel redirects. Wat doen we hiermee? Verwijderen of laten staan? [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 24 jul 2006 22:52 (CEST)
:Van mij mogen ze weg [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 24 jul 2006 23:01 (CEST)
::Tenzij ze een toegevoegde waarde hebben voor het makkelijker zoeken. (Bijvoorbeeld bij alkalimetaal) [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 24 jul 2006 23:14 (CEST)
:::Oke, bedankt voor de snelle reactie. Ben zelf wat trager, omdat ik druk ben met (nutteloze) andere dingen. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 24 jul 2006 23:19 (CEST)
::::Ik heb het transwiki-gebeuren nu ernstig doorgrond en ben erachter gekomen dat de redirects in transwiki moeten blijven bestaan. Het is de enige manier om artikels nog ooit terug te traceren vanuit andere zusterprojecten. Daarvoor dient het artikel wel de identieke titel te behouden in transwiki-naamruimte totdat het de correcte titelwijziging kan ondergaan. Heb voor zover mogelijk alle redirects hersteld. Er lijken nu geen bugs meer in transwiki te bestaan. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 30 aug 2006 16:38 (CEST)

===Bug===
Er is kennelijk nog een bug in het importeren, Effeietsanders heeft een bugrapport gedaan: https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6808. Zie daar voor de beschrijving van de bug [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 24 jul 2006 23:01 (CEST)
:het is bevestigd, men kan alleen artikelen importeren die minder dan 100 versies bevatten. [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 27 jul 2006 23:17 (CEST)

== [[Speciaal:Allmessages]] ==
Recentelijk is het overgrote deel van de standaard MediaWiki-interface vertaald naar het Nederlands. Op deze wiki zijn veel berichten aangepast op een moment dat de systeemteksten nog niet vertaald waren. Dit is een oproep aan de beheerders van deze wiki om [[Speciaal:Allmessages]] door te pluizen en voor de berichten waar de standaardtekst niet gebruikt wordt te overwegen deze te gaan gebruiken. De standaardteksten worden op alle wiki's van Wikimedia gebruikt en zijn ook aanwezig in de meest recente versie van MediaWiki. 

Opmerkingen over de huidige standaardteksten kan je kwijt op [[w:nl:Overleg gebruiker:Siebrand|mijn overlegpagina]]. Maak daar alstublieft een kopje met de naam van het bericht waar je opmerking over gaat. Alvast bedankt. [[Gebruiker:Siebrand|Siebrand]] 9 jul 2006 00:11 (CEST)
:Meer over de achtergrond. Een aantal uitgangspunten:
:*MediaWiki is software voor een wiki;
:*(bijna) alle wiki's van Wikimedia gebruiken MediaWiki;
:*MediaWiki ken het concept 'internationalisation' (ook wel afgekort als i18n), wat inhoud dat een gebruik in zijn voorkeuren kan instellen dat een interface in zijn voorkeurstaal wordt weergegeven;
:*In alle MediaWiki's zijn de standaardteksten aanwezig voor alle ondersteunde talen (die staan in bestanden met de naam 'Message[sXx].php', waar Xx voor een taalcode staat. Die berichten worden gebruikt voor de interface van een geselecteerde taal;
:*MediaWiki stelt beheerders van software in staat om de standaardberichten aan te passen aan de context weerin een wiki wordt gebruikt (zo is bv. het gebruik van 'artikel' in een Wikipedia logische dan de standaardtekst 'pagina');
:*Als voor een bericht wordt afgeweken van de standaardtekst, dan wordt een aanpassing in de standaardtekst niet doorgevoerd;
:*Alleen op MediaWiki's van Wikimedia waarin een taal standaard is ingesteld worden berichten aangepast. Het is geen doen om op alle honderden Mediawiki's dezelfde aanpassingen te maken. Op en.wikipedia.org zal de Nederlandstalige interface dus alleen uit standaardteksten bestaan.
:Op basis van de bovenstaande uitgangspunten is mijn stelling (of eigenlijk die van het MediaWiki i18n-project), dat de standaardvertaling in de meeste gevallen de standaardtekst hoort te leveren. Dit levert in alle Mediawiki nl. de meest consistent gebruikersinterface op. Nu alle berichten zorgvuldig zijn doorgelicht en consistent zijn gemaakt, is mijn oproep op die wiki's waar standaardberichten intensief zijn aangepast, voor al die aanpassingen te beoordelen of ze nog wel nodig zijn, zonder overigens de deur te sluiten voor verdere aanpassingen in de standaardteksten, zo lang als die maar generiek toepasbaar blijven en geen focus hebben op een enkel Wikimedia-project.
:Ik hoop dat dit helpt voor nader begrip. [[Gebruiker:Siebrand|Siebrand]] 9 jul 2006 15:30 (CEST)
:Siebrand volgens mij zijn we redelijk up-to-date, heb je een voorbeeldje? [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 9 jul 2006 07:46 (CEST)
::MediaWiki:Exif* [[Gebruiker:Siebrand|Siebrand]] 11 jul 2006 22:26 (CEST)
:::Ik zie geen noodzaak om de berichten aan te passen, ze zijn of gelijk aan het voorgestelde of de berichten op wikibooks zijn als ze afwijken over het algemeen beter. [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 12 jul 2006 22:10 (CEST)
::Het is mij niet helemaal duidelijk wat precies de vraag is. Londenp en ik houden echter de MediaWiki-teksten zeer goed up to date, a.d.h.v. Wikipedia. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 14 jul 2006 23:47 (CEST)

== Doorverwijzing naar wikipedia ==
Er is een sjabloon om door te verwijzen vanaf wikipedia naar hier, bijvoorbeeld zoals op [https://nl.wikipedia.org/wiki/Sangria Sangria] gebeurt. Is er andersom ook een sjabloon? [[Gebruiker:Sietske|Sietske]] 17 jul 2006 15:35 (CEST)
:Ja dat is er, ik heb dit op sangria geplaatst: &lt;nowiki&gt;{{Wikipedia|Naam=Sangria|Pagina=Sangria}}&lt;/nowiki&gt;, zie ook [[:sjabloon:Wikipedia]] [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 17 jul 2006 17:08 (CEST)
::Dank je, dan weet ik dat voor de volgende keer. [[Gebruiker:Sietske|Sietske]] 17 jul 2006 19:28 (CEST)

== De afbeeldingen op de hoofdpagina ==
Hallo allen.

Ik zie dat de sjablonen die de hoofdpagina verzorgen ineens allemaal afbeeldingen bevatten. Het idee hierachter is aardig, maar er kleven m.i. twee belangrijke nadelen aan:

#De grootte van de hoofdpagina is bijna verdubbeld t.o.v. de oude situatie. Dit zorgt voor een langere laadtijd, wat mogelijk bezoekers afschrikt. De wiki's zijn al zo traag en als het oproepen van de belangrijkste pagina al zo lang duurt, hoe lang duurt het dan wel niet voordat gewone pagina's geladen zijn?
#De afbeeldingen zijn m.i. enerzijds te nadrukkelijk aanwezig en anderszijds te klein. Ze staan nu door het hele sjabloon heen, wat een rommelig uiterlijk geeft. De pagina was strak opgezet, omdat je op internet namelijk snel dingen wilt kunnen vinden. De plaatjes zijn te klein om in een oogopslag duidelijk te maken waar het over gaat.
Resumerend: De afbeeldingen zorgen voor een rommelig uiterlijk, zijn te klein om de lezer te 'helpen' met zoeken en zorgen er tevens voor dat de laadtijd van de hoofdpagina bijna is verdubbeld.

Die afbeeldingen doen mij opzich niets (ben ze liever kwijt dan rijk), maar ik kan me voorstellen dat velen een andere mening hebben en liever wat meer fleur hebben op de hoofdpagina. Een mogelijke oplossing zou kunnen zijn om per slabloon één afbeelding op te nemen, net zoals nu bij het informaticasjabloon gedaan is. Deze afbeelding zou dan wel iets groter moeten zijn, zodat hij ook in een oogopslag duidelijk kan maken welke onderwerpen de betreffende alinea bevat. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 17 jul 2006 21:15 (CEST)

:Ik kom bijna nooit op de hoofdpagina..... Nu wel: het is inderdaad rommelig en geeft een half-af idee af. Gelijke verdeling van de plaatjes op de pagina, zodat het evenwichtiger wordt, is gewenst. [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 17 jul 2006 21:28 (CEST)

===Voorstel===
Om de boel toch attractiever te maken met afbeeldingen en om de nadelen zo klein mogelijk te houden heb ik hier een voorbeeld gedaan van hoe het ook zou kunnen. In principe is deze opzet voor elk sjabloon mogelijk.&lt;br&gt;
Overigens heb ik ook overal het [[Sjabloon:Aut|Aut-sjabloon]] weggehaald. Sjablonen gebruiken moet veel zeldzamer gebruikt worden. Het maakt de boel niet onoverzichtelijker als je hier in de code de small caps aanroept, terwijl de laadtijd flink bekort wordt. Voorbeeld:
*Iemand wil de hoofdpagina openen.
*De database krijgt bericht dat de hoofdpagina geopend moet worden.
*In de broncode 'ziet' de database de verschillende sjablonen (Sjabloon:Diversen, Sjabloon:Informatica enz.). Deze moeten elk aangeroepen worden. Dat betekend dat de database voor elk sjabloon moet zoeken en deze vervolgens moet omzetten in de tekst die op de uiteindelijke pagina moet verschijnen.
*Het blijkt dat in het sjabloon ook weer sjablonen staan. Deze moeten ook weer apart aangeroepen worden, waardoor de server weer op zoek moet in de database om te kijken wat dat sjabloon nou weer inhoud.
*:Kortom: elk extra sjabloon zorgt voor extra laadtijd. Gebruik ze daarom alleen als het echt nodig is. Als de code rechtstreeks in de tekst de broncode niet significant onoverzichtelijker maakt liefst gewoon direct in de broncode coderen. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 27 jul 2006 01:00 (CEST)


&lt;div style=&quot;text-align: center; font-size: large;&quot;&gt;'''Exacte wetenschap'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;float:right; margin:0 0 .2em .1em;&quot;&gt;[[Afbeelding:Nuvola_apps_kalzium.png|60px]]&lt;/div&gt;
'''W&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;ISKUNDE&lt;/span&gt;''' - 
[[Wiskunde]] {{25%|Datum=26 augustus 2005}} - 
[[Analyse]] {{25%|Datum=24 februari 2006}} - 
[[Discrete Kansrekening]] {{100%|Datum=6 oktober 2005}} - 
[[Fourieranalyse]] {{25%|Datum=23 maart 2006}} - 
[[Lineaire algebra]] {{50%|Datum=15 februari 2006}} - 
[[Rekenkunde]] {{0%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Rekenen]] {{100%|Datum=11 maart 2006}} - 
[[Wiskunde/Oppervlakte|Oppervlakte]] {{50%|Datum=24 maart 2006}} - 
[[Wiskunde/Volume|Volume]] {{25%|Datum=24 februari 2006}} - 
[[Analytische meetkunde]] {{0%|Datum=24 maart 2006}}&lt;br&gt;
'''B&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;IOLOGIE&lt;/span&gt;''' - 
[[Biochemie]] {{0%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Biologie]] {{25%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Celbiologie]] {{25%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Plantkunde]] {{25%|Datum=22 augustus 2005}}&lt;br&gt;
'''F&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;YSICA&lt;/span&gt;''' - 
[[Fysica]] {{50%|Datum=22 maart 2006}} - 
[[Leerplannen RAGO]] - 
[[Fysica/Arbeid energie vermogen|Arbeid, energie en vermogen]] {{25%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Fysica/Deeltjesmodel|Deeltjesmodel]] {{25%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Fysica/Druk|Druk]] {{0%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Fysica/Dynamica|Dynamica]] {{25%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Fysica/Elektriciteit|Elektriciteit]] {{25%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Elektronica]] {{0%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Fysica/Energie|Energie]] {{0%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Fysica/Golven|Golven]] {{25%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Fysica/Kernfysica|Kernfysica]] {{0%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Fysica/Krachten|Krachten]] {{0%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Fysica/Kinematica|Kinematica]] {{25%|Datum=24 februari 2006}} - 
[[Fysica/Magnetisme|Magnetisme]] {{0%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Fysica/Optica|Optica]] {{50%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Fysica/Trillingen|Trillingen]] {{25%|Datum=24 februari 2006}}&lt;br&gt; 
'''S&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;CHEIKUNDE&lt;/span&gt;''' - 
[[Scheikunde]] {{0%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Biochemie]] {{0%|Datum=22 augustus 2005}}&lt;br&gt; 
'''M&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;EDISCHE WETENSCHAPPEN&lt;/span&gt;''' - 
[[Geneeskunde]] {{0%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Farmacologie]] {{25%|Datum=22 augustus 2005}}&lt;br&gt;
'''T&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;ECHNIEK&lt;/span&gt;''' - 
[[Transmissielijnen]] {{75%|Datum=15 september 2005}} -  
[[Vloeistofmechanica]] {{0%|Datum=03 februari 2006}} - 
[[Mechanica van materialen]] {{0%|Datum=18 maar 2006}} - 
[[Omrekenen van eenheden]] {{25%|Datum=29 maart 2006}}&lt;br&gt;
'''O&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;VERIG&lt;/span&gt;''' - 
[[Handboek practica onderwijs|Handboek practicaonderwijs]] {{0%|Datum=22 augustus 2005}}
&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; align=&quot;right&quot; style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Sjabloon:Exacte_wetenschap&amp;action=edit bewerken]&lt;/div&gt;

==Wikimedia Conferentie Nederland - inschrijving==
Er zijn plannen om '''2 september a.s.''' een [https://nl.wikimedia.org/wiki/WCN conferentie] voor Wikianen te organiseren. Daarom zijn er al even geleden oproepen gedaan voor bijdragen (in de vorm van lezingen, workshops, discussies enz.) Een aantal bouwstenen zijn inmiddels aangeleverd en sinds kort buigt een comité, bestaande uit de gebruikers [[w:nl:gebruiker:Annemiek Kennisnet|Annemiek Kennisnet]], [[w:nl:gebruiker:effeietsanders|effe iets anders]], [[w:nl:gebruiker:Kim Bruning|Kim Bruning]], [[w:nl:gebruiker:RonaldB|RonaldB]] en [[w:nl:gebruiker:Tdevries|Tdevries]], zich hierover en tracht de juiste cement te vinden om er een aantrekkelijk programma van te maken.

Het doel van de conferentie is tweeërlei:
*Kennis en ervaringsuitwisseling 
*Een beeld te ontwikkelen over de toekomst van de wikimedia projecten.

Een eerste concept-[[chapter:WCN/programma|programma]], gebaseerd op voorstellen van Wikianen die iets willen presenteren, vindt je [[chapter:WCN/programma|hier]]. Vermoedelijk kan Jimbo Wales een lezing geven als keynote. De paneldiscussie aan het einde van het programma zou een stukje van de vraag hoe het in de toekomst verder zal gaan moeten beantwoorden.

Voor de organisatie is het van het grootste belang dat we een redelijk inzicht krijgen in de belangstelling voor dit event. Daarom het verzoek je eventuele belangstelling [[chapter:WCN/inschrijving|hier]] kenbaar te maken. En als je bepaalde thema's aan de orde gesteld wilt zien, geef dat dan s.v.p. ook aan, zodat we daarmee ook een beter beeld krijgen van de behoefte. 

Tenslotte nog wat praktische informatie: Het zal plaatsvinden in Utrecht, de kosten zullen ongeveer € 15,- bedragen (met een korting voor VWN leden) en na afloop zal bij voldoende belangstelling nog een buffet georganiseerd worden (kost wel wat extra).

Mede namens Annemiek, Kim, Ronald en Tjipke,

met vriendelijke groet, Lodewijk Gelauff aka [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 20 jul 2006 21:36 (CEST)

:PS: Overigens zal/zullen Londenp en/of Koos Jol er een presentatie geven over wikibooks! Hopelijk levert dat mede enthousiastelingen op weer voor dit toch wel mooie project :) [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 22 jul 2006 11:06 (CEST)

::Ik heb gisteren een kaartje bezorgd van m'n nicht aan mezelf waarin staat dat ze op 2 september een feestje geeft ter gelegenheid van de opening van haar nieuwe huis. Ik ben er nog niet uit wat ik ga doen, maar de kans is dus aanwezig dat ik er 2 september niet bij ben op de conferentie. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 26 jul 2006 23:57 (CEST)

==Een nieuw logo voor WikiBooks?==
Op meta is al een tijdje een discussie gaande over een nieuw logo voor WikiBooks: [[meta:Wikibooks/logo]]. Misschien dat de reguliere bijdragers hier nog hun mening willen geven? Groet, [[Gebruiker:NielsF|NielsF]] 20 jul 2006 22:47 (CEST)
:Hmmm, ik vind het huidige logo wel mooi eigenlijk :) Maarja, ben ik een reguliere bijdrager? Ben bang van niet... :P [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 22 jul 2006 11:07 (CEST)
::Hmm doelde meer op mezelf als de niet reguliere bijdrager. Die discussie staat natuurlijk open voor iedereen die daarin geïnteresseerd is, mijn post was alleen om er de aandacht op te vestigen voor eventueel geïnteresseerden. [[Gebruiker:NielsF|NielsF]] 22 jul 2006 12:51 (CEST)

==sysop==
Hoihoi, ik heb me aangemeld als kandidaat-moderator op [[Wikibooks:Aanmelding moderators]]. Zie daar voor de toelichting, en evt vragen. Geef svp je mening. [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 25 jul 2006 10:46 (CEST)

Grinnik, ook ik heb me intussen aangemeld als kandidaat-moderator. Zie zelfde pagina als hierboven. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 25 jul 2006 23:49 (CEST)

== 1000 modules in zicht ==
We zijn intussen minder dan 100 boekpagina's verwijderd van de magische 1000 om bij de grote Wikibooks ter wereld te horen!&lt;br&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; font-size: xx-large;&quot;&gt; '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' modules&lt;/div&gt;

:Bij mij staat hier: 883 modules ;-)
::Maar het is tijd voor een sprintje, voor  september, de WCN, Wikimedia Conferentie Nederland (komen jullie ook?) moeten we de 1000 hebben. Groeten [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 26 jul 2006 13:37 (CEST)
:::Ik heb alvast met de opsplitsing van [[Nederlandse geschiedenis]] het aantal opgedreven naar 897 modules. :D [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 26 jul 2006 14:19 (CEST)

== Aantal boeken ==
Ik heb op de [[:de:|Duitstalige Wikibooks]] (die intussen meer dan 500 boeken hebben) het volgende &quot;sjabloon&quot; gezien: {{NUMBEROFBOOKS}}. Mijn vraag is waarom dit niet werkt op deze Wikibooks? Moet dit ingeschakkeld worden door moderators? Het zou immers handig zijn moesten we ook weten hoeveel &quot;boeken&quot; we nu precies hebben. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 26 jul 2006 13:31 (CEST)
:Hmmm, misschien daar even in het kroeg-equivalent vragen? [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 26 jul 2006 18:17 (CEST)
::Blijkbaar is het een &quot;klassiek&quot; sjabloon: [[:de:Vorlage:NUMBEROFBOOKS]]. Het moet dus handmatig bijgehouden worden. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 26 jul 2006 19:33 (CEST)
:::Inderdaad, ik had het ook al eens gezien, maar het wordt gewoon handmatig bijgehouden, zie ook de [https://de.wikibooks.org/w/index.php?title=Vorlage:NUMBEROFBOOKS&amp;action=history history]. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 26 jul 2006 23:43 (CEST)

==Moderatoren==
Naar aanleiding van de stemming voor twee nieuwe sysops, zie ook [[#sysop]], wil ik er even op wijzen dat ik de enige (redelijk) actieve bureacraat ben, maar op de betreffende datum (8 aug) niet aanwezig ben.

Mijn voorstel is om Londenp 'op te waarderen' tot bureacraat, zodat hij de waarschijnlijke aanstellingen ten uitvoer kan brengen. Mochten hiertegen voor vrijdagmiddag 12:00 (CEST) geen bezwaren rijzen, dan zal ik dat doen (mits Londenp hier zelf mee instemt natuurlijk). Als er wel bezwaren zijn zullen de nieuwe aanmelders geduld moeten hebben tot ik terugben of een van de andere bureacraten aanspreken via Wikipedia, waar ze waarschijnlijk wel aanwezig zijn. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 27 jul 2006 00:21 (CEST)
:Ik verbaasde me er al eerder over dat hij het nog niet was :) steun! [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 27 jul 2006 09:42 (CEST)
::Absoluut geen problemen mee, maar de datum waarop een eventueel moderatorschap wordt toegekend, is voor mij van ondergeschikt belang. Maw, maak Koos Jol gerust bureaucraat, maar om andere dan dwingende redenen. Ik denk dat ie dat verdient. 
Datum voor mij dus ondergeschikt zolang ik -indien de rechten worden toegekend- maar ingewerkt raak tegen 2 september ;-) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 27 jul 2006 20:38 (CEST)

:Londenp is nu bureacraat. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 28 jul 2006 13:08 (CEST)

== Nogmaals import ==
Ik zou graag verder alle geïmporteerde pagina's in de pseudonaamruimte Transwiki zetten. Beschouw dit als de kraamkamer. Na wikiboekatie kan dan de artikel hernoemd worden naar de uiteindelijke naam. Zo hebben we een duidelijke afgegrensde naamruimte voor te verwerken artikels [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 27 jul 2006 22:47 (CEST)
:You read my mind ! [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 27 jul 2006 23:08 (CEST)
::Goede oplossing om inderdaad boeken te 'dumpen', zodat er geen tekstdumps met niet bestaande sjablonen en talloze rode links zonder meer in de hoofdnaamruimte komen. Mocht het overigens een velgebruikte functie blijken, dan kunnen we vragen of de naamruimte 'transwiki' aangemaakt kan worden. 't Schijnt dat die nu per project apart te regelen zijn. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 27 jul 2006 23:21 (CEST)
:::Gewoon nóg een bug openen :) Niet vergeten te vermelden dat je tegelijk ook de naamruimte &quot;overleg transwiki&quot; geopend wilt hebben. [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 27 jul 2006 23:29 (CEST)
::::Het importeren en het hernoemen naar de pseudonaamruimte Transwiki: lijkt geen effect te hebben op het aantal modules. Zou Transwiki: niet een pseudonaamruimte zijn, maar een bestaande naamruimte? [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 27 jul 2006 23:36 (CEST)
:Volgens https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Speciaal%3AAllpages&amp;from=transw&amp;namespace=0 niet. Maar is het niet zo dat alles met een dubbele punt erin misschien niet meetelt? [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 27 jul 2006 23:44 (CEST)
::Als alles met een dubbele punt erin niet meetelt, zou de engelse Wikibooks al gigantisch veel groter zijn dan ze nu denken! [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 27 jul 2006 23:49 (CEST)
:::Volgens Oscar is er algemeen een probleem met de artikelteller, dus dat kan het ook zijn. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 28 jul 2006 10:01 (CEST)
::::Ik heb net ontdekt dat het een bug is: [https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6600] {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 29 jul 2006 21:58 (CEST)

== Bewerkingsscherm ==
Ik ben van plan binnenkort de volgende code aan het [[MediaWiki:Monobook.js]] toe te voegen, zie [https://en.wikipedia.org/wiki/User:MarkS/extraeditbuttons.js hier] echter aangepast aan de NL-situatie zie op mijn monobook.js op wikipedia waar ik het uitgeprobeerd heb: [[:w:Gebruiker:Londenp/monobook.js]]. Dit zal een groot aantal extra buttons op het scherm zetten met functies die normaliter per hand moet worden ingegeven, zoals doorstrepen, sub, sup, tabel, commentaar etcetera. Ik persoonlijk vind het zinvol, maar als jullie het niets vinden, kan het altijd weer weg. Groeten {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 28 jul 2006 00:25 (CEST)
:Kun je misschien tijdelijk een screenshot uploaden met hoe het eruit gaat zien? Bij een stuk broncode van monobook kan ik me relatief weinig voorstellen.  [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 28 jul 2006 12:06 (CEST)
::Het screenshot van MarkS vindt men hier: [https://en.wikipedia.org/wiki/Image:Extra_edit_page_buttons.png] {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 28 jul 2006 12:57 (CEST)
:::Ik kijk er al naar uit! Ps: zijn er ook al mogelijkheden om niet langer ''gecodeerd'' te moeten kijken in het bewerkingsscherm? (zie ook [[Wikibooks:Ideeënbus#What you see]]) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 29 jul 2006 12:06 (CEST)
::::De extra knoppen zijn al werkzaam, je moet alleen even de cache van je browser legen, dan zie je het. Het bewerkingsscherm blijft waarschijnlijk wel wat langer het probleem om Wysiwyg te werken {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 29 jul 2006 13:22 (CEST)
::::: ''alleen even de cache van je browser legen'' ... u spreekt tot een informatica-leek. &quot;Alleen even naar Japan vliegen&quot; zou beter gaan, omdat ik daar nog zou weten waar ik beginnen moet... can you explain to me as to a two year old, por favor? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 29 jul 2006 22:51 (CEST)

Ja sorry :-), zie het volgende:

Mozilla: reload (of ctrl-r)

IE: crl-f5

Opera: f5

Safari:	cmd-r

Konqueror: ctrl-r

Groeten {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 29 jul 2006 23:03 (CEST)

==Screenshots==
Ik was van plan om het powerpoint boek aanzienlijk uit te breiden en had hier al enkele screenshots voor gemaakt (bewerkt). Maar bij het uploaden zag ik dat er geen licentie is die dit toelaat. (bij de engelse de fair use is hier zelfs verboden). Hoe kan ik deze cursus toch duidelijk maken zonder tekeningen. Zou het mogelijk zijn om een extra licentie toe te voegen vergelijkbaar met de fair uselicentie? [[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]] 28 jul 2006 11:44 (CEST)
:Nee in dit geval ligt de licentiesituatie duidelijk, je mag van Microsoftprogramma's geen screenshots uploaden ivm copyright. In Europa is Fair Use niet toegelaten, dus die licentie of iets vergelijkbaars kan niet worden toegevoegd. Een licentie onder Citaatrecht werd/wordt op wikipedia besproken, maar is in een stemming vanwege de onduidelijke situatie afgewezen. Dus niet uploaden, sorry {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 28 jul 2006 11:58 (CEST)
::Is het wel toegestaan om he6t schematisch na te tekenen in paint oid? Dan zou je de contouren kunnen overnemen, en de relevante details toevoegen. Weliswaar niet mooi, maar beter als niets, lijkt me zo. [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 28 jul 2006 12:05 (CEST)
:::Kunnen we een soortgelijke stemming hier ook niet doen? Ik vermoed dat deze hier wel doorkomt en dit zou voor vele niet open source programmahandleidingen het enorm vereenvoudigen. Natekenen denk ik dat wel toegestaan is. Maar is het anders niet mogelijk om de screenshots te uploaden op de engelse wikibooks en dan er naar verwijzen? Natuurlijk zal er dan wel het een en het ander moeten afgesproken worden met de beheerders van die versie. [[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]] 28 jul 2006 12:28 (CEST)
::Eia: ja, dat is in orde
::Wolvenraider, nee liever niet, ik zou graag wikipedia daarbij volgen, daar zitten meer experten op dat gebied dan hier, dus geen nieuwe stemming (bovendien is de uitslag van een stemming minder belangrijk dat wettelijke bepalingen). Je kan wel externe links maken naar de afbeeldingen op de Engelse wikibooks, daar zie ik geen probleem in {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 28 jul 2006 12:54 (CEST)
:::Goed, bedankt voor het antwoord. Begrijpelijk dat je wikipedia wilt volgen. Dan zal ik alle screenshots uploaden op de engelse wikibooks (hopen dat ze daar blijven staan). [[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]] 28 jul 2006 12:59 (CEST)
::::Kijk eens hier naar: [[https://en.wikibooks.org/wiki/Image:PowerPoint_Window.png]]. Dat wordt gebruikt in het boek op de Engelse wikibooks. Groet {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 28 jul 2006 13:07 (CEST)
:::::Die had ik al gezien, maar ik wou er eigenlijk veel meer gebruiken. Voorbeelden bij het afdrukkken, van de verschillende dia layouts,.. [[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]] 28 jul 2006 13:11 (CEST)

== Aanmeldingen moderatoren ==
Er zijn nu 3 aanmeldingen voor moderatoren, zie: [[Wikibooks:Aanmelding moderators]]
*[[Gebruiker:Effeietsanders]] tot 8 augustus
*[[Gebruiker:Inge Habex]] tot 8 augustus
*[[Gebruiker:Michiel1972]] tot 13 augustus
Graag uw mening aldaar geven {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 31 jul 2006 15:18 (CEST)

== Jarig-gefeliciteerd ==
Geruisloos voorbijgegaan, maar wikibooks-nl was op 22 juli jarig en is nu 2 jaar geworden. Gefeliciteerd {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 1 aug 2006 00:00 (CEST)
:Happy Birthday! Op naar de andere mijlpalen! [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 1 aug 2006 22:45 (CEST)
::We zijn al goed op weg naar 1000 &quot;modules/hoofdstukken&quot;;) [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 1 aug 2006 22:48 (CEST)
:::Volgens mij zijn we er al (bijna), aangezien geïmporteerde artikelen door een bug niet worden meegeteld en deze eigenlijk op te tellen zijn bij het huidige aantal. Maar 2 september 1000 artikelen ook zonder deze transwiki-pagina's lijkt me mogelijk. Groeten {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 1 aug 2006 22:59 (CEST)

== &quot;modules/hoofdstukken&quot; ==
Ik zou een wijziging in [[MediaWiki:Nstab-main]] willen aanvragen van de term &quot;module&quot; naar &quot;hoofdstuk&quot; (omdat het tenslotte om boeken gaat en boeken bestaan uit hoofdstukken, niet uit modules). Ik had graag jullie mening hierover gehoord. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 2 aug 2006 11:01 (CEST)

Eventjes ter informatie (Van Dale):
*hoofdstuk: afdeling van een boek of geschrift
*module: bestanddeel in een groter geheel, waarvan een aantal variabelen is vastgelegd [bv. in het onderwijs, in de bouw]
===Pro===
# [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 2 aug 2006 11:08 (CEST) Eindelijk de ''verwarring'' van de baan. Zie ook [[Wikibooks:Ideeënbus#Naamgevingen binnen Wikibooks]]
# [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 2 aug 2006 13:10 (CEST) (de.wikibooks.org heeft trouwens ook &quot;module&quot; in &quot;Kapitel&quot; gewijzigd)

===Contra===
#Nee, eigenlijk liever niet. Ik heb het gevoel dat module wat ruimer is als een hoofdstuk. Zeker wanneer je bedenkt dat er in dezelfde naamruimte ook de titelbladen, inhoudsopgaven enz komen te staan. Ik weet zo snel geen beter alternatief voor module, maar hoofdstuk is geen vooruitgang imho. [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 2 aug 2006 17:04 (CEST)
#[[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]] 2 aug 2006 23:39 (CEST) eens. Module is ruimer. Kan een cursus, handboek, boek of hoofdstuk betekenen.
##Een cursus/handboek/boek lijkt mij moeilijk overzichtelijk te houden op één &quot;module/pagina&quot;, daarom dat de meeste Wikibooks opgedeeld zijn in sub-&quot;modules&quot;. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 3 aug 2006 11:57 (CEST)

== Nieuwe statistieken ==
Erik Zachte heeft zijn statistieken weer gepubliceerd: [https://stats.wikimedia.org/wikibooks/NL/Sitemap.htm]. Met dank aan [[w:Gebruiker:Erik Zachte|Erik Zachte]] {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 2 aug 2006 22:48 (CEST)
: Lijkt het maar zo of is Wikibooks de laatste tijd ontzettend aktief? :-D&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;Ps: het enige dat me stoort in de statistieken, zijn de onnoemelijk veel redirects (owv de titelwijzigingen van in het begin)&lt;/span&gt; [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 3 aug 2006 22:43 (CEST)

::Behoorlijk aantal ja. Interne links corrigeren en verwijderen. Lijkt me dat een moderator daar geen toestemming voor hoeft te hebben, en redirects nomineren is ook onzinnig. Ongebruikte redirect gewoon {nuweg} [[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]] 3 aug 2006 22:50 (CEST)

:::Meneer de kandidaat-moderator, mag ik er u op wijzen dat volgende '''719''' zinloze redirects '''niet 1 maand''' opzegtermijn kregen, maar '''minimum een half jaar''' !!! Voor meer info lees [[Wikibooks:Te verwijderen pagina's/Overbodige redirect-pagina's]] [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 3 aug 2006 23:22 (CEST)
::::Omdat die pagina's nog volop in zoekprogramma's zoals google aanwezig waren, dus zinloos zijn ze niet {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 3 aug 2006 23:28 (CEST)
:::::Door ze te laten bestaan, zullen ze altijd in de zoekprogramma's blijven. Wat is het verschil met andere titelwijzigingen die wel meteen verwijderd worden? Deze staan toch ook binnen afzienbare tijd in de zoekmachines. Ik meen me trouwens te herinneren van Wikipedia dat dit soort praktijken afgewezen werden. Redirects mochten enkel blijven bestaan in geval ze zinvol waren voor het Wiki-project zelf, niet om hits te vergroten. En dat is nu net de bedoeling van deze rare constructie, lijkt me. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 3 aug 2006 23:36 (CEST)
::::::Het gaat niet om vergroten, maar om vinden! Elke niet gevonden link nav zoekopdracht, is een gemiste kans imho. En dat we nu transwiki links hebben, dat klopt, die moeten wat mij betreft zo snel mogelijk naar de uiteindelijk naam veranderd worden, maar dat is qua tijdsduur van bestaan niet vergelijkbaar met de modules met de vroegere boeknaam met dubbele punt {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 3 aug 2006 23:44 (CEST)

:Ik kwam inderdaad in aanraking met enkele van de (overbodige) redirects door een Google-search. Waarom zou je redirects willen laten vinden, of laten voortbestaan voor een half jaar? Beter direct het goede artikel tonen (staat ook op google, of wordt vrij snel opgenomen). Niet dat ze lastig zijn, maar nogal lelijk in de statistiek :P. Ik zou ze persoonlijk gewoon deleten (bedankt voor de link, wet ik wat jullie allemaal hebben afgesproken afgelopen jaren).  [[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]] 3 aug 2006 23:47 (CEST)
::Ik kan begrijpen dat er onderscheid is tussen de langer bestaande originelen met dubbele punt en dat er een (kleine) overgansperiode nodig is om de zoekmachines te laten updaten. Maar voor zover ik weet gaat dat tegenwoordig erg snel en is dat zelfs geen kwestie van weken meer (waar het vroeger om maanden ging). Als je denkt in termen van gemiste kansen, dan zitten we wel degelijk op het spoor van 'hitkansen' te vergroten. Dan zou je ze in principe voor eeuwig moeten laten bestaan, want zolang ze bestaan zal google ze blijven weergeven. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 3 aug 2006 23:51 (CEST)

:::hehe, als het slechts om hitkansen gaat kan ik ook met een bot dummypagina's (met een beetje populaire goede zoektermen als seks, porno) maken met redirect naar onze artikelen. Komen snel op google en worden vaak opgevraagd :)  Testje met een dergelijke nepredirect? Lijkt me wel lachen om van [[Porno en sexshows in Amsterdam]] gelinkt te worden naar [[Handige Harry/Nagel kloppen]] :) [[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]] 3 aug 2006 23:59 (CEST)
::::Heb ik ooit ook eens voorgesteld, zie antwoord daarop: [[Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_29-07-2006#Test_voor_meer_hits]] Groet en goedenacht ;-) {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 4 aug 2006 00:03 (CEST)
::::: *LOL* Slaapzacht! [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 4 aug 2006 00:04 (CEST)

Ok. Overigens, Pools/Les 1 (aangemaakt 29 jul 2006) is nu al op google te vinden (zoekterm Pools les 1), dus in minder dan een week zijn de spiders al langsgekomen. Groet [[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]] 4 aug 2006 00:05 (CEST)

== artikel betta splendens ==
Hoi, 
Ik heb een paar dagen geleden in het artikel betta splendens een stuk tekst toegevoegd, 
Nu zag ik dat er al heel wat aan is veranderd, 
wat ik helemaal niet erg vind, 

Maar er is ook iets veranderd wat na de verandering niet klopt, 
ik heb het zelf al een aantal keren terug veranderd, 
Ik kwam er gister achter dat dit onder vandalisme thuishoort, Mijn excuses voor het vele veranderen, 

maar goed terzake, (hieronder een gecopypaste alinea uit het artikel betta splendens) 
Het is wel mogelijk om andere vissen in combinatie met Siamese kempvissen te houden. Bij de vissenkeuze dient er wel rekening mee te worden gehouden welke vissen erbij worden geplaatst. Vissen met sluierstaarten, zoals bij voorbeeld guppy mannen. zullen door een Betta mannetje als concurrent gezien worden, en deze vissen zullen net zoals een mannetje van de eigen soort bevochten worden totdat er een het leven laat. Vinnenbijtende vissen kunnen ook beter achterwege worden gelaten; Sumatranen staan hier bekend om. Een afbeelding van de Betta maakt dit karakter onmiddellijk duidelijk.

het zit hem in de laatste twee zinnen, 
hierin word gesugereert dat het uiterlijk van de betta verantwoordelijk is voor het gedrag van de sumatranen, wat helemaal niet klopt, een betta kan er niets aan doen dat deze siervinnen heeft, 
ik hoop dat jullie ook zien wat er niet klopt? 
hier zou beter kunnen staan, vinnenbijtende vissen kunnen beter achterwege gelaten worden. door de siervinnen van de betta splendens. of iets in die trant, 

ik hoop dat jullie er iets mee doen, 


en als ik hier in wil loggen lukt me dat ook niet goed, 
ik heb een mail gekregen, met daarin mijn gebruikersnaam, 
klik ik op de link in mijn mail gaat het aanmelden prima, maar als ik eerst naar de site kom, en me dan wil aanmelden herkent het progamma mijn aanmeldnaam niet, de naam in de mail Mark 87
wel heb ik bij het aanmelden deze naam opgegeven mark_87 kan het zijn dat ik daarom problemen heb aanmelden? 

mvg, mark gooskens.
:Het kan inderdaad zijn dat je je aanmeldingsnaam niet correct hebt ingevoerd. Tracht je anders nog eens aan te melden met een variant op die naam en vervolgens de tekst aan te passen. Veel succes, [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 3 aug 2006 14:35 (CEST)

::Ik denk dat het komt omdat je op een link naar Wikipedia klikte. Voor dat project zou je je opnieuw moeten aanmelden. Vervolgens kan je een dergelijk probleem posten op [[w:Overleg:Siamese kempvis]] alwaar jullie tot een consensus kunnen komen. Je bewerkte het encyclopedisch artikel [[w:Siamese kempvis|Siamese kempvis (aka betta splendens)]] [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 3 aug 2006 14:36 (CEST)

:::Ik heb je opmerking alvast op de overlegpagina van de &quot;betta&quot; gepost bij Wikipedia. Het is misschien handig je ook op Wikipedia te registreren onder dezelfde naam ;-) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 3 aug 2006 14:51 (CEST)

== 1 pagina wijzigingen op 1 dag ==
Dit is de eerste keer dat op wikibooks volgens mij meer dan 500 wijzigingen op 1 dag zijn gedaan. En deze dag was 3 augustus 2006 ! {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 4 aug 2006 00:06 (CEST)
:Olé !!! Kunnen we nu de kroeg scheiden (loskoppelen van de redirect) van de lerarenkamer om daar een rondje te geven? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 4 aug 2006 00:08 (CEST)

..over redirects gesproken ..hoe zorg ik voor een redirect naar de wiki-nl als ik denk dat een artikel over een item niet hier thuis hoort? Ik maakte van [[Werkwoord]] een redirect naar w:nl maar dat werkt niet direct. (Ik voel me zo'n beginner hier :). Proost op een groeiende en betere wikibooks  [[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]] 4 aug 2006 00:24 (CEST)
:Heel simpel, gewoon '''w:''' voor de naam zetten. Dus &lt;nowiki&gt;[[w:werkwoord|werkwoord]]&lt;/nowiki&gt; [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 4 aug 2006 00:30 (CEST)
::Voor andere talen en andere projecten zie ook [[Help:Gebruik van links]]
:::Automatische redirects tussen projecten zijn technisch mogelijk maar uitgeschakeld, om dezelfde reden als op wikipedia redirects tussen naamruimten minder wenselijk zijn: onoverzichtelijk. [[Gebruiker:NielsF|NielsF]] 4 aug 2006 01:11 (CEST)

==Vakantie==
Ik kan nu een paar weken (lees: tot eind Augustus) niet veel meer online komen (vakantiewerk en vakantie naar Bulgarije. Is er iets dat ik dan moet doen om te zeggen dat ik inactief zal zijn? Als ik terug ben, zal ik terug normaal elke dag mijn ding doen hier, maar de komende 3 weken dus niet... [[Gebruiker:Jerre|Jerre]] 4 aug 2006 08:46 (CEST)
:Goeie vraag. Ook ik ga binnenkort ook heel even in dezelfde &quot;toestand&quot; verkeren. Nou ja, normaalgezien staat het gebruikers vrij te komen en te gaan naar believen, maar hoe zit dat met (kandidaat)-moderators? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 4 aug 2006 09:42 (CEST)
::Als je er bent, prima. Heb je wat beters te doen ;-) tot ziens (hopelijk). Geen verplichting of afmelding ook niet voor moderatoren. Het is een hobby, dat mag je nooit vergeten. Overigens hebben zowel Koos Jol als ook ik een statusmelding, maar daar is geen enkel regel voor. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 4 aug 2006 18:56 (CEST)

==Wikimania Awards==
Hoi allemaal, 

Gefeliciteerd, en in het bijzonder Londenp! Het [[Handboek MediaWiki]] heeft namelijk de Wikimania Award gewonnen in zijn categorie! Ze waren echt enthousiast erover, en er is veel positief commentaar geuit. Ik denk dat de Nederlandstalige wikibooks nu eht op de kaart staat :) Met vriendelijke groetjes uit Boston, 
Een oningelogde Effe iets anders.
:Zoals altijd is het een gemeenschapsproject, er hebben meerdere personen aan meegewerkt en het was natuurlijk gewoon het betere jat en kopieerwerk (nu goed de opmaak daar heb ik wel wat aan gedaan :-P ) . Als de prijs een taart was of zo (of een lekkere Hema-Worst) dan had ik hem gedeeld met jullie op de WCN. Maar het is wel leuk een prijs te winnen, ik merk toch wel dat het motiveert. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 8 aug 2006 23:11 (CEST)
::Kunnen we dat boek mss het eerste &quot;boek van de maand&quot; maken, en dit op de voorpagina zetten? Zo zijn meer mensen geniegd het te wijzigen en te verbeteren! [[Gebruiker:MADe|MADe]] 10 aug 2006 21:27 (CEST)
:::Lijkt me zeker geen slecht idee. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 10 aug 2006 21:35 (CEST)
:Overigens wijs ik erop dat er nu ook een boek [[Inleiding MediaWiki]] bestaat. Misschien zouden wat mensen willen helpen met het inklinken van dubbele auteursrechtenmeldingen enz, het mooi maken van externe links en het linken waar relevant met wikipedia en [[Handboek MediaWiki]]? Het Handboek is meer voor de gevorderden en om dingen na te slaan, waar de Inleiding meer voor de beginners is. Verder heb ik nog een klein probleempje met de transparantie van de tabel, die zou ik liever met een witte achtergrond zien. Zou iemand daarnaar willen kijken? Bedankt! [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 14 aug 2006 00:20 (CEST)

== Nieuwe moderatoren ==
[[Gebruiker:Effeietsanders]] en [[Gebruiker:Inge Habex]] zijn nu moderatoren. Beiden veel wijsheid en succes toegewenst {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 8 aug 2006 22:35 (CEST)
:Dankuwel :-) ik kan van beide veel gebruiken ;) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 8 aug 2006 22:51 (CEST)

== Naamruimte:Transwiki ==
Ik heb de volgende bug gerapporteerd: https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6951 {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 aug 2006 00:01 (CEST)
Aangezien ze altijd vragen om steun, ajb hieronder steun geven, dank {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 aug 2006 00:01 (CEST):
* {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 aug 2006 00:01 (CEST)
* [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 00:06 (CEST) steun!
* [[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]] 9 aug 2006 09:58 (CEST)
* [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 9 aug 2006 21:22 (CEST)
* Een uigelogde eia 10 aug 2006 01:28 (CEST)
*[[Gebruiker:MADe|MADe]] 10 aug 2006 07:13 (CEST)
::Gelukt, Transwiki is nu een aparte naamruimte, met dank aan de developers, m.n. Brion Vibber. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 12 aug 2006 08:40 (CEST)
::: De bug van maximaal aantal wijzigingen in de geschiedenis is ook verholpen. Artikels, ook met zeer lange auteursgeschiedenis kunnen voortaan geïmporteerd worden. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 12 aug 2006 14:40 (CEST)

== wikibooks.nl en wikibooks.be ==
Omdat ik onlangs een [[Wikibooks-portaal]] aanmaakte op deze wikibooks, vroeg ik me af of wikibooks.nl en wikibooks.be naar deze site linkten. [https://www.wikibooks.nl/ www.wikibooks.nl] linkt inderdaad naar ons (hoewel zeer slordig), maar [https://www.wikibooks.be/ www.wikibooks.be] (alsook wikibooks.be) echter niet (staat vol met reclame). Zijn er juridische stappen die hiertegen genomen kunnen worden? [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 9 aug 2006 22:34 (CEST)
:Beide willen geld slaan uit dit project blijkbaar.... Er valt daar uiteraard weinig aan te doen, tenzij die mannen vriendelijk mailen, en hen eventueel toelaten een keuzemogelijkheid te bieden (cfr. https://www.firefox.com ) [[Gebruiker:MADe|MADe]] 10 aug 2006 21:22 (CEST)
::Hier zijn de gegevens:
::'''&lt;u&gt;Licentienemer:&lt;/u&gt;'''
::Naam:   Landeren Martin
::Taal:   Frans
::Land:   Finland
::Email:  martin_landeren at yahoo com
::'''&lt;u&gt;Technische contactpersonen van de agent:&lt;/u&gt;'''
::Naam:         Pierre-Yves Goubet
::Organisatie:  Eurodns S.A.
::Taal:         Frans
::Land:         Groothertogdom Luxemburg
::Telefoon:     +352.2619161
::Fax:          +352.26202996
::Email:        hostmaster@eurodns.com
::[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 10 aug 2006 21:34 (CEST)

Ik zie geen probleem. Als ik een site www.wikinederland.nl maak en daar reclame op zet ..sowhat? De naam wiki is niet beschermd zover ik weet, de inhoud wel (onder gfdl dan). [[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]] 10 aug 2006 23:52 (CEST)
: Het probleem zit erin dat de wikipedia's allen aliassen hebben met de landcode erachter. Dus www.wikipedia.be is de officiële ingangspoort voor de Belgische wikipedia. Zijn de namen Wiki'''pedia''' en Wiki'''books''' trouwens niet beschermd? Wat jammer in dat geval. 
: Wiki slaat op de soort software die gebruikt wordt. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 11 aug 2006 08:38 (CEST)
::Het is nu een feit; we zouden de domein naam wel kunnen krijgen, denk ik, als je ervoor betaalt en dat zou ongeveer 2500 tot 5000 euro kosten schat ik. Walter van wikipedia bezit de rechten op www.wikipedia.be (en ik dacht ook www.wikipedia.nl, maar daar ben ik niet zeker) en dat is een particulier initiatief van hem (hij was zo verstandig die domeinnaam al heel vroeg te claimen, zodat de kosten draagbaar zijn). Mijn hobbyliefde is niet zo hoog, dat ik daar geld voor weer neertellen in die ordegrootte. Typisch geval van jammer, maar hen aanschrijven om te vragen voor tenminste een doorverwijzing op die site is zeker toegestaan. Groet {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 11 aug 2006 10:06 (CEST)
:::Indien er een mail naar verzonden wordt kan deze dan ook hier getoond worden? Waarschijnlijk krijgen we geen van beide namen, maar proberen gaat mee.

== Betreft: www.wikibooks.nl ==
Geachte dames/heren,

Ik ben jullie discussie over mijn domein op het spoor gekomen via de statistieken van wikibooks.nl

Bij deze wil ik jullie de gelegenheid geven om het domeinnaam wikibooks.nl over te nemen tegen een bedrag van 2100 eur inc. btw.

Dit bod is 48 uur geldig, indien er geen reactie is ga ik er van uit dat U geen interesse heeft in het domein en dan zal ik het zelf weer verder exploiteren.

Voor meer informatie kunt U contact opnemen met nrgnz [at] nrgnz [dot] com

Met vriendelijke groet,

Daeng Yingmee

: De domeinnaam .nl kost jaarlijks 10 € (tien euro) aan registratie. Dacht meneer of mevrouw nu echt munt te kunnen slaan uit de Wikifoundation? Een organisatie draaiend op vrijwilligers met als ideologie &quot;free books&quot; ... ? 
:Meneer/mevrouw in kwestie draait niet eens een &quot;wiki&quot; op bovenvermelde URL. 
: Meneer/mevrouw zou het wel eens zuur kunnen opbreken wanneer dergelijke malafide praktijken aan de kaak gesteld worden, vooral wanneer de wikifoundation een handelsmerk zou worden/zijn. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 11 aug 2006 22:07 (CEST)


Ik heb aantal aanbiedingen gekregen van andere domeinhandelaren, daarom leek het me het beste om eerst julli de mogelijkheid te geven om het over te nemen tegen een aannemelijke prijs. In tegenstelling tot andere domeinhandelaren, vraag ik geen woekerprijzen. 

Daeng

: De door u gebezigde praktijken vallen onder de term cybersquatting (domeinkaping). Deze praktijken verliezen hun rechtzaken en hun domeinnamen zodra de klachten ingediend worden. De internationale gemeenschap van de WikiMediaFoundation (het overkoepelend orgaan) zal in de loop van de tijd al deze wanpraktijken aanpakken.&lt;br&gt;Voor geïnteresseerden, [https://whois-www.sidn.nl/ace.php/c,727,43,,,,Is_de_naam_nog_vrij_.html?uitgebreid=CHECKED&amp;domein=wikibooks.nl&amp;zoek.x=19&amp;zoek.y=13 hier vindt u alle registratie-gegevens] van de betrokken persoon die het domein wikibooks.nl geregistreerd heeft.&lt;br&gt;[[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 12 aug 2006 12:52 (CEST)

(na bwc) Ik stel voor dat de heer Yingmee de jurisprudentie wat betreft domeinnaamkaping op https://www.domjur.nl eens doorleest. De heer Yingmee profileert zich als domeinnaammakelaar en heeft geen geldige reden voor het gebruik van de domeinnaam. Wikibooks daarentegen is géén domeinnaammakelaar en heeft wél een geldige reden voor het gebruik van de domeinnaam. De uitspraak [https://www.domjur.nl/ace.php/c,5,2452,1,0,,Staal_Bank_-_Rijnja.html Staal Bank N.V. vs Rijnja] is hier een goed voorbeeld van.
Uitgaande van deze jurisprudentie is het voor de heer Yingmee het verstandigste de domeinnaam zonder verdere kosten over te dragen aan de Wikimedia Foundation. [[Gebruiker:Valhallasw|Valhallasw]] 12 aug 2006 13:31 (CEST)


Op wikibooks.nl staat al vanaf het begin van de registratie een verwijzing naar 
https://nl.wikibooks.org/wiki/Hoofdpagina
Maar in de nabije toekomst zal er een discussie platform op komen te staan over Wikibooks.

Ik denk dat Wikibooks NL genoeg tijd heeft gehad om het te registreren..

:Dat is gewoon gelul... Zoals je best wel weet zijn het hier allemaal hobbyisten, meest studenten. Maar goed, omdat ik graag die domeinnaam zou willen hebben, maak ik een aanbieding. Ik ben bereid €75 voor de domeinnaam te betalen, hetgeen jouw onkosten ongeveer moet dekken. Met vriendelijke groeten {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 13 aug 2006 11:21 (CEST)

Omdat ik tijd te kort heb en ook begrip heb voor jullie vrijwilligers ben ik bereid om op je bod in te gaan. Ik draag het domein af aan jou voor 75 eur. Mijn email zie je stukje bovenaan.

Daeng

:Kijk we werden ook besproken: [https://www.webhostingtalk.nl/domeinnamen-algemeen/101661-nl-wikibooks-org-over-mijn-www-wikibooks-nl-issues.html] {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 28 aug 2006 13:33 (CEST)

== Draaipagina ==
Ik heb wat rondgezocht en gevraagd, en het is nog gelukt ook! Vanaf nu bestaat er een &quot;draaipagina&quot;-sjabloon; je plaats een sjabloon (bijv. [[:sjabloon:Draaipagina/Firefox]]) onderaan iedere pagina, en mits de aanmaak van de juiste pagina ([[:Sjabloon:Draaipagina/Firefox]]) krijg je onderaan de correcte &quot;vooruit&quot; en &quot;achteruit&quot; links.
;Technisch: 
De aan te maken pagina maakt gebruik van een switch; het 'leest' de pagina waarin het staat in, en leest dan het draaipagina-sjabloon in, met als parameters de naam van het boek, en de vorige en volgende pagina. Het is dit draaipagina-sjabloon die verantwoordelijk is voor de lay-out van het &quot;vooruit-achteruit&quot;-blokje onderaan de pagina.
;Praktisch: 
Je maakt één pagina aan, &quot;Sjabloon:draaipagina/''naamboek''&quot;, en plaats dit erin:
 &lt;nowiki&gt;&lt;div class=&quot;toccolours&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;width:420px; margin:auto;&quot;&gt;
 {{#Switch:{{PAGENAME}}
 |Draaipagina/Firefox=Gebruik dit sjabloon om de paginavolgorde van het boek aan te passen
 |Firefox={{Draaipagina|Firefox||Installatie}}
 |Firefox/Installatie=&lt;nowiki&gt;{{Draaipagina|Firefox||Tabs}}
 |Firefox/Tabs=&lt;nowiki&gt;{{Draaipagina|Firefox|Installatie|Zoeken}}
 }}&lt;/div&gt;&lt;/nowiki&gt;
Deze pagina komt nog niet voor in de &quot;Draaipagina/''Naam boek''&quot;-pagina; plaats de pagina (met de juiste  syntax) op die pagina om dit sjabloon te doen werken.

Zoals je ziet: op de pagina &quot;firefox&quot; zelf: open het sjabloon &quot;draaipagina&quot;, boek=&quot;firefox&quot;, er bestaat geen vorige pagina (&quot;&quot; als parameter) en de volgende pagina is &quot;installatie&quot; (de subnaam van het boek '''niet vermelden'''). Op de pagina &quot;Firefox/Tabs&quot;: opnieuw &quot;draaipagina&quot; openen, boek=&quot;firefox&quot;, vorige pagina = &quot;Installatie&quot;, volgende is &quot;zoeken&quot;.

Ik hoop dat dit een beetje vlotter werkt dan telkenmale de tekst onder iedere pagina te moeten aanpassen, en dat dit sjabloon een beetje duidelijk is. Zie [[:Sjabloon:Draaipagina/Firefox]] voor een voorbeeld. [[Gebruiker:MADe|MADe]] 13 aug 2006 11:00 (CEST)

==1000==
[[Afbeelding:Mislanet2003 1.jpg|thumb|right|De lan-party die volgde op dit nieuws]]
De kaap van 1000 artikels is bereikt. Het '''1000'''ste artikel was: [[Inleiding MediaWiki/Categorieën]].
* Olé !!!! *aplaus* [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 13 aug 2006 19:46 (CEST)
::Met dank aan [https://kennisnet.wikia.com/websitemaker/wiki/Gebruiker:Marjon Marjon] voor dit Wikibook onder GFDL!!! [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 13 aug 2006 20:35 (CEST)
**Een taart met kaarsje zou wel passen![[Gebruiker:MADe|MADe]] 13 aug 2006 20:38 (CEST)
***Er is een kleine keuze, aangeboden door commons: https://commons.wikimedia.org/wiki/Cake
[[Afbeelding:Gabe-birthday-part.jpg|right|200px]]
:Hiep hiep hoera! [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 14 aug 2006 13:47 (CEST)
&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

== [[Speciaal:ExpandTemplates]] ==
Wie weet wat dit moet voorstellen, is vrij nieuw denk ik [[Speciaal:ExpandTemplates]] {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 14 aug 2006 18:01 (CEST)
:Je typt de &lt;s&gt;sjabloonnaam&lt;/s&gt;Contextpaginanaam (de pagina waar je de input vandaan hebt gehaald) in bovenin. In het tweede veld typ je in wat je normaal zou invullen om dat sjabloon te krijgen. (zoals &lt;nowiki&gt;{{Bron|blabla}}&lt;/nowiki&gt;. Dan krijg je in veld drie wat er feitelijk getoond wordt als je dat invult in een artikel. Kan handig zijn om dingen te testen, maar ook om uitgetypte sjablonen makkelijk over te nemen van een andere wiki, of een tabel, zonder te moeten zoeken in de broncodes enzo. [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 14 aug 2006 18:07 (CEST)

== Recente veranderingen ==
Bij mijn terugkeer uit vakantie werd ik (aangenaam) verrast door de veranderingen die Wikibooks heeft ondergaan: een gewijzigde hoofdpagina, een discussie over domeinnamen, nieuwe bladersystemen voor boeken én het duizendste hoofdstuk/module. Hopelijk gaat het zo door en groeit Wikibooks steeds verder. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 28 aug 2006 15:11 (CEST)
: Welcome home, Evil berry ;) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 29 aug 2006 11:45 (CEST)

== [[Aan de slag met BitTorrent]] ==
Aangezien ik er weinig touw aan vast knopen kan, kan misschien iemand anders een goede suggestie geven voor een betere naam voor dit boek. En tevens checken naar het potentieel ervan, want ik snap er geen jota van. Misschien ook mensen die er de boekstructuur in kunnen brengen? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 29 aug 2006 11:44 (CEST)
:Ik stel voor het te hernoemen tot [[Bittorrent]] en min of meer de structuur overnemen van [[Audacity]] en [[Firefox]]. Bijvoorbeeld:
::[[Bittorrent/Inleiding &amp; inhoud|Inleiding &amp; inhoud]]
::1. [[Bittorrent/Installatie|Installatie]]
::2. [[Bittorrent/Functies|Functies]]
::3. [[Bittorrent/Gebruik|Gebruik]]
::[[Bittorrent/Bronnen|Bronnen]]
:Voor zover ik dat kan zien lijkt het mij over een programma te gaan om media te downloaden (film, muziek, afbeeldingen, enzovoorts) en te &quot;uploaden&quot; (opstellen om te worden gedownload door anderen). Het kan inderdaad echter véél duidelijker worden uitgelegd. Ikzelf ben echter niet op de hoogte van alle functie van dergelijke programma's, maar misschien zijn er wel Wikibookianen die het wat verder kunnen verduidelijken?
:[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 29 aug 2006 12:42 (CEST)

==Stemmen==
Wie van jullie kan er stemmen, ik vermoed londenp en koos, en misschien nog 1 of twee andere mensen maar verder toch niemand?
 U voldoet niet aan de eisen om mee te mogen doen aan deze stemming. U moet daarvoor 400 bewerkingen hebben gedaan voor 1 aug 2006 00:00, u hebt er 192 gemaakt. Tevens was uw eerste bewerking op 19 mrt 2006 11:01, deze moet zijn gedaan voor 3 mei 2006 00:00. 
Is dat niet een beetje veel om te hebben op zo'n nieuw project? [[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]] 1 sep 2006 18:08 (CEST)
:De stemmingen voor de 'board' zijn niet projectgebonden, maar Wiki'''m'''edia wijd. Als een norm gesteld is, kan men deze niet op andere projecten aanpassen, wegens omstandigheden. Blijkbaar willen ze met een dergelijke norm zekerheid hebben dat de stemmer geen eendagsvlieg is binnen Wikimedia. Overigens heb je (Wolvenraider) op Wikipedia wel genoeg edits om te stemmen. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 1 sep 2006 19:08 (CEST)
::Bedankt, dan zal ik maar langs daar stemmen. [[Gebruiker:80.236.172.131|80.236.172.131]] 1 sep 2006 20:48 (CEST)
:::BIJNA! U voldoet niet aan de eisen om mee te mogen doen aan deze stemming. U moet daarvoor 400 bewerkingen hebben gedaan voor 1 aug 2006 00:00, u hebt er 328 gemaakt. Tevens was uw eerste bewerking op 4 okt 2005 21:20, deze moet zijn gedaan voor 3 mei 2006 00:00. [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 4 sep 2006 00:28 (CEST)
::::Was er ook niet ergens een tooltje om na te kijken hoeveel bewerkingen je gedaan hebt? [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 4 sep 2006 11:17 (CEST)
:::Ja, deze is [https://tools.wikimedia.de/~interiot/cgi-bin/count_edits hier] te vinden. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 4 sep 2006 15:33 (CEST)

== lessen film montage ==
dag beste
ik zou graag in mijn streek ,namelijk leuven (belgie )   een cursus
film op pc volgen &quot;filmmontage&quot;, maar vind zo direkt niets 
ben al tamelijk goed bezig met pinnacle studio 9, maar zit toch met een paar probleempjes
die ik graag beantwoord zou hebben .
kan er iemand mij daar dringend bij helpen???
groetjes
gerrit wouters
tot spoedig hoop ik

(uit veiligheidsoverwegingen emailadres verwijderd door 8 sep 2006 14:07 (CEST))

:Beste Gerrit, wikibooks is een medium waarbij we samen proberen om boeken te schrijven. Aangezien er op wikibooks nog geen handleiding is voor pinnacle studio 9, kunnen we je helaas niet helpen. Je bent overigens van harte uitgenodigd om deze handleiding hier zelf te komen schrijven, zodat anderen daar weer gebruik van kunnen maken! [[Gebruiker:Sietske|Sietske]] 8 sep 2006 14:07 (CEST)
==Links==
Kan iemand het linkermenu aanpassen; zowel &quot;n het nieuws&quot; als &quot;hulp en contact&quot; wijzen nu nergens naar... [[Gebruiker:MADe|MADe]] 11 sep 2006 10:06 (CEST)
: Ik kwam net ook tot dezelfde conclusie. Het is veranderd hé... [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 11 sep 2006 15:54 (CEST)
::Ooit was het wel goed geregeld. Zie [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ASidebar&amp;diff=15889&amp;oldid=7173 deze wijziging]. Blijkbaar is het veranderd. Ik ga even zoeken. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 11 sep 2006 19:56 (CEST)
:::Help en contact verwijst al sinds 31 maart 2006 goed, zie [[MediaWiki:Helppage]]. HEt probleem was waarschijnlijk van tijdelijke aard, want nu ik dit typ werkt de link weer wel, terwijl hij het 10  minuten geleden niet deed. :-$ [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 11 sep 2006 20:04 (CEST)

==Markeer als gecontroleerd==
Dit kopje is ervoor om steun te verzamelen, zodat we de developers kunnen vragen om dit voor Wikibooks aan te zetten (het wordt nu o.a. gebruikt op wikipedia-nl).

Dit betekent dat een wijziging, met name een anonieme wijziging, te markeren is als gecontroleerd, door een aangemelde gebruiker. Hierdoor hoeven we minder werk te doen, aangezien het nu wel zal gebeuren dat anonieme wijzigingen meermaals gecontroleerd worden.

Graag hieronder aangeven of je het er mee eens bent, of niet....

===Steun===
# {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 16 sep 2006 23:07 (CEST)
#[[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 16 sep 2006 23:10 (CEST)
#[[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]] 17 sep 2006 10:07 (CEST)
# [[Gebruiker:WebBoy|WebBoy]] 17 sep 2006 13:44 (CEST)
# [[Gebruiker:Jerre|Jerre]] 17 sep 2006 15:03 (CEST)
#[[Gebruiker:MADe|MADe]] 17 sep 2006 17:54 (CEST) Mogelijks (hopelijk!) komen er meer anonieme wijzigingen door [[sjabloon:opstartfase|dit sjabloon]], en de voorpagina..
# [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 29 sep 2006 22:52 (CEST)
#[[Gebruiker:CE|Chris]] 16 okt 2006 21:02 (CEST)

===Tegen===
# ....

===Commentaar / vragen===
Hmmm, an sich goed, maar ik vind wel dat we moeten nadenken wie allemaal mag markeren als gecontroleerd. Op Wikibooks denk ik dat het in tegenstelling tot wikipedia wel werkbaar is om het alleen aan te zetten voor moderatoren. Wat denken jullie daarvan? [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 18 sep 2006 00:06 (CEST)

====Bugzilla melding====
*Zie hier voor de bugzilla-melding: https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=7443 
*In eerste instantie is de aanvraag voor alleen moderators met de mogelijkheid van markeren, met de optie dat ook aangemelde gebruikers dat kunnen doen later{{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 29 sep 2006 23:09 (CEST)
**Brion heeft deze functie aangezet. (-: Dank {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 3 okt 2006 08:17 (CEST)

====Uitleg====
*Iedereen (behalve niet-aangemelden) kan deze functie gebruiken (d.w.z. markeren als gecontroleerd). Brion heeft het niet beperkt tot moderatoren.
*Een anonieme wijziging met een rood uitroeptekentje is nog niet gecontroleerd. Een anonieme wijziging zonder ! is gecontroleerd.
*Wil je alleen ongecontroleerde anonieme wijzigingen zien, dan roep je recente wijzigingen op, druk op ''&lt;span style='color: Blue'&gt;verberg&lt;/span&gt; aangemelde gebruikers'' en ''&lt;span style='color: Blue'&gt;verberg&lt;/span&gt; gecontroleerde wijzigingen'' en je krijgt de lijst met niet gecontroleerde wijzigingen van anoniemen. [[Gebruiker:RobotLondenp|RobotLondenp]] 3 okt 2006 08:24 (CEST)

== GNU ==
Ik had op [[Wikibooks:Import|importpagina]] de 9 muzen laten importeren van wikipedia, met als doel ze alle negen te zetten op [[Griekse mythologie/Muzen]], maar hoe kan ik ze daar nu alle negen onder krijgen, mag ik copy/paste doen, ondanks dat al de mensen die eraan meegewerkt hebben van Wikipedia, of welke andere optie heb ik? [[Gebruiker:Jerre|Jerre]] 26 sep 2006 13:12 (CEST)
:Als vanuit de transwiki-pagina een titelwijziging wordt gedaan, blijft de gehele geschiedenis behouden. Misschien nog in de samenvattingstekst neerzetten dat voorgaande versies van Wikipedia komen.
:Wel moet opgemerkt worden dat de pagina's binnen Wikibooks moeten passen en dus niet elk 'moeilijk' woord gelinkt wordt. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 26 sep 2006 21:24 (CEST)
::Dit weet ik, maar ik heb al die links er al uit gehaald, maar ik wil nu al de Muzen zetten op dezelfde pagina in wikibooks... hoe doe ik dit zodat de geschiedenis blijft behouden? [[Gebruiker:Jerre|Jerre]] 26 sep 2006 21:25 (CEST)
:::Dat kan door 1 ter hernoemen naar de uiteindelijke naam, deze pagina dan te verwijderen, dan de volgende muze hernoemen, pagina verwijderen, etc tot de laatste verwijderen. Dan alle pagina's herstellen, daarmee zijn dan alle bijdragers aan de verschillende artikelen in de geschiedenis te bekijken. Een nadeel dan: als je het verschil tussen 2 oudere versies gaat bekijken, kan het zijn dat je het verschil tussen 2 verschillende oorspronkelijke lemma's bekijkt en dat is vrij zinloos. Daarom: wat mij betreft neem je de grootste pagina, hernoemt dat naar de nieuwe naam. Copy/paste de informatie van de andere pagina's en je kijkt de bijdragers aan de andere pagina's na. Op het overleg van de pagina over de muzen, zet je de 5 belangrijkste bijdragers aan elk afzonderlijke originele lemma en je hebt ook aan de GNU-FDL licentie voldaan. Je mag kiezen. Met vriendelijke groeten {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 27 sep 2006 08:10 (CEST)

== www.wikibooks.nl ==
Hallo allen. Het is gelukt!! www.wikibooks.nl is in bevriende handen. Londenp en RonaldB hebben in een joint-venture enige domeinnamen geregistreerd, waarvan wikibooks.nl er dus eentje is. Op een of andere manier was deze naam weer op de markt gekomen. Tezijnertijd zal het beheer van de domeinnaam aangeboden worden aan de Vereniging Wikimedia Nederland. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 29 sep 2006 15:09 (CEST)
:Proficiat. [[Gebruiker:MADe|MADe]] 29 sep 2006 16:32 (CEST)
::Olé :-D [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 29 sep 2006 16:35 (CEST)
:::Goed nieuws =)!! [[Gebruiker:Jerre|Jerre]] 29 sep 2006 21:34 (CEST)
::::Super! :-) [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 30 sep 2006 00:00 (CEST)
:En in het Nederlands ([https://www.wikiboeken.nl www.wikiboeken.nl]) werkt nu ook. - mvg [[Gebruiker:RonaldB|RonaldB]] 30 sep 2006 23:39 (CEST)

==Recente wijzigingen==
Op de recente wijzigingen [https://nl.wikibooks.org/wiki/Speciaal:Recentchanges] staat de rechternavigatiebalk niet direct naast de lijst maar pas rechtsonderaan. Bugje? [[Gebruiker:217.195.252.102|217.195.252.102]] 24 okt 2006 09:29 (CEST)
:Ah dan ben ik niet de enige, op wikipedia heb ik dat niet. Ik dacht dat het misschien aan mijn monobook.js lag. Raar {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 24 okt 2006 09:37 (CEST)
::Vreemd. Vooral omdat het ook niet voorkomt op de Duits-, Frans-, en Engelstalige versies. Ook heb ik gecheckt of ze de afgelopen 2 dagen nog iets aan hun .js of .css files hadden gedaan. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 24 okt 2006 10:49 (CEST)
::En het rare is dat het alleen in de RC optreed. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 24 okt 2006 10:50 (CEST)
:::Opgelost. In de MediaWiki:Recentchangestext was een div niet goed afgesloten. Daardoor werd alles onder de recentchanges in een box gezet ter breedte van een normale pagina. Pas bij het eindigen van die normale pagina werd plaats gegeven aan de box met de links aan de linkerkant, omdat dat een box is die losstaat van de rest van de pagina. (wordt in de stylesheet bepaald).
:::In ieder geval, nu de div is afgesloten, is de pagina ook weer normaal. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 24 okt 2006 11:00 (CEST)
::::Oeps dat moet ik gewezen zijn, sorry {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 24 okt 2006 12:37 (CEST)

==Afzetprocedure moderatoren==
Is deze al aanwezig? Indien deze er nog niet is, kan die dan aangemaakt worden? En liefst ook de halfjaarlijske bevestigingsronde van op wikipedia. [[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]] 11 aug 2006 11:05 (CEST)
:Is dat nodig, heb je daar behoefte aan? We hebben niet eens een procedure voor aanmelden....
:Wat mij betreft ook gezien de sfeer op wikipedia, zien we zo lang mogelijk af van regulering{{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 11 aug 2006 11:38 (CEST)
::Hoe je je momenteel kan aanmelden zou ik wel een procedure durven noemen. :Momenteel heb ik ze nog niet nodig maar ik zou deze graag tegen oktober hebben voor de momenteel niet actieve mods die dan nog niet actief zijn af te zetten. [[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]] 11 aug 2006 13:00 (CEST)
:::Waarom zou je ze willen afzetten? Is dat nodig? Vandaleren ze, maken ze misbruik van hun positie, ik begrijp het niet helemaal...{{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 11 aug 2006 14:24 (CEST)
::::Neen, dat doen ze dan niet, maar het is dan zinloos om hen nog in hun positie te laten aangezien het systeem inmiddels hard veranderd is. Ze zouden een tijd lang gen enkele zinvolle modhandeling kunen doen. Welke nieuweling vindt het motiverend om 4 inactieve mods te zien; dit ontmoedigde mij ook toen ik terug begon toe te voegen. Het lijkt alsof dit project dood is. [[Gebruiker:80.236.172.64|80.236.172.64]] 11 aug 2006 14:34 (CEST)
:::::Je ziet aan de recente wijzigingen toch wel of een project dood is of niet, niet aan het aantal inactieve moderatoren. Ik vind het zinloos om een afzetprocedure te beginnen, en dan moeten we nog een steward zoeken, die het kan uitvoeren. Dat is veel te veel gedoe, laat ze toch lekker, mochten ze ooit weer zin hebben, dan worden ze wel weer actief... {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 11 aug 2006 14:38 (CEST)
okay, ik zal me er maar bij neerleggen, ergens heb je wel gelijk maar een tweede reden die mij niet gerust stelt is dat eens je benoemt ben je niet afgezet kan worden. [[Gebruiker:80.236.172.64|80.236.172.64]] 11 aug 2006 14:40 (CEST)
:Mijn mening: mocht een moderator ongewenst gedrag vertonen, dan probeer je dat op te lossen, door het aan de kaak te stellen. Mocht de moderator niet voor rede vatbaar zijn, kan je een verzoek tot demod gewoon hier aan de orde stellen en als de consensus is afzetten, lijkt me niet dat een steward zich daartegen zal verzetten; en als de stemmen staken, kan je altijd nog een stemming opzetten.... {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 11 aug 2006 16:23 (CEST)

== Inactiviteit moderatoren ==
Bij het doorpluizen van de regelingen rond moderatorschap, stelde ik vast dat men van &quot;inactiviteit van een moderator&quot; spreekt wanneer deze in het afgelopen jaar minder dan 50 edits deed. Twee gebruikers met moderator-rechten vallen onder deze toestand van inactiviteit en kunnen bijgevolg deze extra functionaliteit ontnomen worden.
* CE : 14 edits in het afgelopen jaar (waarvan 4 deze maand). (opgelet! Er zijn ook 4 edits in zijn teller die foutief meegeteld worden door transwiki-artikels waaraan hij meewerkte op wikipedia)
* Waert : geen edits in het afgelopen jaar. (wel 1 foutief meegetelde transwiki-edit)

Bovendien is oktober de maand waarin het jaarlijks vertrouwen in het moderatorschap van zowel CE als Koos Jol kan bevestigd worden. 

Zelf ben ik voorstander van inactieve gebruikers met moderatorrechten van de mod-lijst te halen. Dit geeft een eerlijker beeld van de aanwezige moderators. Bovendien... wat is het nut van deze extra rechten als daar een heel jaar lang geen gebruik van gemaakt moest worden? In het occasionele geval dat deze inactieve mods toch extra functionaliteit zouden nodig hebben op wikibooks, is het aanspreken van een actieve mod maar een kleine moeite. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 23 okt 2006 11:53 (CEST)

Voor de duidelijkheid, er zijn maar 6 effectieve moderatoren op Wikibooks, maar de statistieken geven er 8 aan. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 23 okt 2006 11:53 (CEST)
:Ach mij stoort het niet, de niet-actieve moderatoren zijn geen probleem wat mij betreft. Overigens kan volgens de richtlijnen een bevestiging door een ieder opgestart worden, dus als je dat wilt opstarten: voel je vrij {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 23 okt 2006 13:19 (CEST)
::Waarom maar 6 effectieve moderatoren? Wat is er dan met [[Gebruiker:Oscar|Oscar]] en [[Gebruiker:Mtcv|Mtcv]]? Ik zie bij Oscar dat hij ook slechts 9 bewerkingen heeft gedaan het afgelopen jaar en dat Mctv redelijk wat heeft bijgedragen. Of zie ik het verkeerd en zijn dit geen echte mods ofzo? [[Gebruiker:Adnergje|Adnergje]] 23 okt 2006 15:44 (CEST)
:::Bij Waerth kan ik er wel inkomen, die zie ik ook niet echt de pretentie tonen mee te willen doen hier. CE is wat mij betreft nog een twijfelgeval. Wat Oscar betreft: die is nu feitelijk onze enige checkuser. Niet dat we die zo hard nodig hebben, maar aangezien hij &quot;toch steward is&quot; heb ik geen bezwaar tegen zijn aanblijven. Overigens brengt dit wel naar boven dat het wellicht verstandig is om na te denken over checkusers, nu het nog niet nodig is :) [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 23 okt 2006 19:48 (CEST)
:: Excuseer, ben Oscar vergeten te screenen. Die is inderdaad ook inactief volgens de regelgeving. (Mtcv heeft wel meer dan 50 edits gedaan in het afgelopen jaar, dus op hem is de regel van &quot;inactiviteit&quot; dus niet van toepassing.) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 23 okt 2006 20:04 (CEST)
:::Nou kan het aan mij liggen, maar ik snap nog steeds niet &quot;Voor de duidelijkheid, er zijn maar 6 effectieve moderatoren op Wikibooks, maar de statistieken geven er 8 aan.&quot; Waarom zijn er maar 6 werkelijke mods? Trouwens kan mi Waerth de modstatus ontnomen worden, hij is op een aantal wiki's mod, maar heeft op al die wiki's het laatste jaar niks bijgedragen. CE lijkt net weer een beetje actief te worden, laten dus. Oscar is een twijfelgeval, maar Mtcv mag ook blijven. [[Gebruiker:Adnergje|Adnergje]] 23 okt 2006 20:12 (CEST)
Ik zou er graag even op willen wijzen dat deze discussie al eens (hetzij in beperkte vorrm) gevoerd is. [[Wikibooks:Lerarenkamer#Afzetprocedure_moderatoren|klik op mij]]. Ik blijf bij mijn mening dat mods die de afgelopen 6 maanden geen nuttige bijdragen hebben geleverd hun plaats kwijt moeten raken. [[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]] 23 okt 2006 21:01 (CEST)
::Zet dan een herbevestiging op {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 23 okt 2006 22:13 (CEST)
:Wat betreft Oscar: Deze is steward op Meta en heeft derhalve ook de mogelijkheid op Wikibooks modererende zaken uit te voeren. Dit kan dan echter niet grafisch, maar vanuit textmode. Gezien hij op Meta het vertrouwen heeft gekregen op alle Wikimediaprojecten dergelijke zaken uit te kunnen voeren, is hij hier voorgedragen als moderator zodat hij eventuele zaken hier grafisch (=makkelijker) zou kunnen regelen.
:Wat betreft de overigen: Inactiviteit is voor mij geen criterium. Aangezien er op de [[Wikibooks:Moderator|lijst]] aangegeven is wie actief is en wie niet, zijn de actieve sysops ook gewoon vindbaar voor bezoekers, mochten ze vragen/verzoeken hebben. Wat ik veel belangrijker vind is het al dan niet misbruiken van de knopjes. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 23 okt 2006 23:50 (CEST)

== Vraagje :s ==
Ik vraag mij af over wat je allemaal boeken kan maken? Over spelletjes enzo ook of da's ni echt de bedoeling?
[[Gebruiker:Jerre|Jerre]] 26 jul 2006 15:37 (CEST)
:We focussen ons nu voornamelijk op &quot;praktische&quot; boeken: dus atlassen, geschiedenisboeken, wiskundeboeken, handleidingen, ... Zie zeker ook het boek [[In mensentaal]] dat verscheidene onderwerpen op een zo simpel mogelijke manier tracht uit te leggen. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 26 jul 2006 16:07 (CEST)
::Ja, in principe kan je overal natuurlijk over schrijven. Vraag is alleen of dat de bedoeling is. Op de Mailinglist ([https://mail.wikipedia.org/pipermail/textbook-l/ tekxtbook-l]; voertaal: Engels) is afgelopen tijd vele malen de discussie geweest of 'gameguides' een plaats verdienen op Wikibooks. Deze discussie duurt nog steeds voort en zelfs Jimmy Wales bemoeit zich ermee. Zie ook onder andere [https://mail.wikipedia.org/pipermail/textbook-l/2006-June/thread.html dit mailarchief] en deze pagina's: [[:en:Wikibooks_talk:What_is_Wikibooks|1]], [[:en:Wikibooks talk:Games and athletics bookshelf|2]], [[:en:Wikibooks talk:Game textbook guidelines|3]], [[:en:Wikibooks:Comments from the President of the Wikimedia Foundation|4]] en de diverse mails op [https://mail.wikipedia.org/pipermail/textbook-l/ tektbook-l].
::Boeken over spelletjes maken kunnen we beter voorlopig nog niet aan beginnen, want de kans is aanwezig dat je dan al je werk voor niets loopt te doen. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 26 jul 2006 23:54 (CEST)

:::Wikibooks schrijft informatieve boeken, dus in principe zou een 'handleiding' voor een spelletje kunnen, maar ik vermoed dat dat beter past in de Wikigames (nog geen officieel zusterproject) dat al draaiende is op Wikia. Zie [https://wikia.com/wiki/Category:Gaming Wikia's gaming] [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 27 jul 2006 00:04 (CEST)

::::Het lijkt mij wel een goed idee om zulke handleidingen aan te maken. Sinds wanneer wordt er gekeken wat de engelstalige wikibooks doet? We kunnen er een voorbeeld aan nemen, maar het lijkt mij beter als we onze eigen dingen doen en enkel de goede dingen overnemen van de engelse (en alle andere wikibooks). Zo maken we toch de beste wikibooks?

::::Een tweede argument dat ik zou willen aanhalen is de grote toename van bekijkers. De kans is zeer groot dat zulke handleidingen hoog in de zoekresultaten van grote zoekmachines zullen komen. Dit zou dan betekenen dat er een grote toename is van activiteit en potentiële actieve leden.

::::Momenteel is dit nog een klein project, toch wegen de beslissignen die nu genomen worden hard doro voor later. Het lijkt mij beter om zulke handleidingen toe te laten en wanneer een er ander zusterproject is (van wikibooks: dus met een wiki voor zijn naam) de desbetreffende handleidingen door te schuiven. [[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]] 27 jul 2006 15:12 (CEST)
:::::Ik vind ook dat het zou moeten kunnen, waarbij de kwaliteit echter wel gewaarborgd dient te zijn (en daar heb ik angst voor) [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 27 jul 2006 17:02 (CEST)
::::(mijn eerste bwc op wikobooks!) Ik vind dat er dringend aangegeven worden wat hier niet mag. Mag je een cursus &quot;aanmaak explosieven&quot;/&quot;zelfgemaakt vuurwerk&quot; (cfr. anarchist cookbook) aanmaken? Dat we dáár regels opstellen:ok, het verbieden van game-handleidingen lijkt me nogal onnozel. [[Gebruiker:MADe|MADe]] 27 jul 2006 17:06 (CEST)
:::::De hamvraag is: moeten we al boeken maken over meer &quot;triviale&quot; zaken zoals games, wanneer we nog boeken hebben over minder &quot;triviale&quot; zaken (wiskunde, talen, geschiedenis, ...) die nog niet &quot;volledig&quot; zijn (hiermee bedoel ik dat ze al volledig uitgeschreven zijn) of nog niet zijn aangemaakt (Zo zijn er nog veel talen, gebarentalen die geen boek hebben)? Moeten we eerst de huidige boeken afwerken alvorens nieuwe te starten of niet? [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 27 jul 2006 20:06 (CEST)
:::::: Ik vermoed dat iedereen wel wilt dat de huidige boeken afgewerkt raken. Maar het is gewoon onmogelijk om ze boek per boek af te werken. Niet iedereen kent iets van deze onderwerpen. Sommige mensen willen ook afwisseling. Jijzelf werkt toch ook aan meerdere boeken. [[Gebruiker:62.235.40.14|62.235.40.14]] 27 jul 2006 20:56 (CEST)
::::::: Bizar genoeg vind ik dat juist een sterkte. Doordat er vele boeken &quot;schrijvende&quot; zijn, vindt uiteindelijk iedereen zijn gading wel en worden veel meer mensen aangemoedigd tot schrijven etc. Ik vind wel dat het erg duidelijk moet zijn voor de passant welke de afgewerkte boeken zijn, klaar voor gebruik. (vandaar ook mijn eerste poging tot het plaatsen van een duidelijk symbool (als {{Ster}}) bij afgewerkte boeken) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 27 jul 2006 22:35 (CEST)


==Auteurschap==
Hoi allemaal,

Ik loop hier nu nog niet zo heel lang mee, maar een vraag begint nu toch al een hele tijd te knabbelen aan me. Op de boekenlijst waar ook die boeknummers staan zie ik bij ieder boek een ''auteur'' staan. Waarom dat? Is het de bedóéling gewoonlijk dat ieder boek of iedere module door een persoon wordt geschreven? Of juist niet? In ieder geval wil ik kwijt dat ik zeer graag zou zijn dat anderen meedoen aan de boeken die ik start, gestart ben of ga starten. Juist ook om het breder toegankelijk te houden, zoals ik hoop dat [[Anorganische chemie/Periodiek systeem]] toegankelijk zal zijn voor een wat grotere groep, of in ieder geval de inleidende hoofdstukken... Wat denken jullie hierover? [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 27 jul 2006 20:48 (CEST)
:Ik heb niks tegen co-auteurschap, iedereen die wat van papier afweet, mag meeschrijven, maar dat is meteen het probleem, het is een specialisme. Sommige boeken zijn een specialisme, anderen zijn meer algemeen, dus sommige hebben 1 hoofdauteur waar andere boeken meer auteurs hebben. Hier is geen regel, noch moet daar een regel voor komen. [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 27 jul 2006 21:09 (CEST)
::Nee, zoiets moet je zeker niet in regels vastleggen. Maar ik vroeg me vooral af wat ''gebruikelijk'' is en wat jullie ervan denken :) [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 27 jul 2006 21:11 (CEST)
:::Ik moet zeggen dat ik het eigenlijk bijzonder storend vond dat op een project als Wiki-... plots auteurs vermeld werden. Eigenlijk vind het een beetje ongepast, juist omdat een Wiki draait om het feit van het samen verwezenlijken van een project (of dat nu om een boek, een pagina of iets anders gaat). Echter... toen ik Wikibooks promootte en zocht naar nieuwe auteurs, bleken die heel erg gebrand op het feit dat welbepaalde info van hen afkomstig was. Temeer daar ze het zelf niet voor elkaar kregen hun bijdrage op de Wiki te krijgen (zijnde bijvoorbeeld foto's). Ze wilden bijdragen en de foto's mochten onder GFDL, zolang men maar kon zien dat zij de foto hadden gemaakt. Ik denk dat het de trots van mensen is. Dat is de reden waarom ik bijvoorbeeld op de [[huisdierengids rat]] een auteurslijst heb aangelegd. Om deze mensen de trots van hun bijdrage te gunnen. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 27 jul 2006 21:47 (CEST)
::::Aangezien ik degene ben die [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]] heeft opgestart, voel ik me aangesproken. Daarom wil ik eerst opmerken dat achter de &quot;auteur&quot;-naam &quot;(ed.)&quot; staat, hiermee aanduidend dat deze gebruiker gezien mag worden als de &quot;redacteur&quot; van dat boek (d.i. degene die het boek in grote mate heeft geschreven en/of uitgewerkt). Dat er ook andere gebruikers hebben meegewerkt aan dat boek spreekt voor zich en men kan hun &quot;namen&quot; vinden in de geschiedenis van de afzonderlijke pagina's. De reden waarom ik dan toch gekozen heb om de &quot;redacteur&quot; van een boek te vermelden, is simpelweg opdat men deze gebruiker als aanspreekpunt zou gebruiken in verband met dat boek. Ter illustratie: nl-01-08-00-00001 [[Gebruiker:MADe|MADe]] (ed.), ''[[Firefox]]'', 2006. Het boek Firefox is bijna volledig geschreven door MADe die ook de opmaak van het boek heeft verzorgd. Als men dus vragen heeft in verband met dit boek, kan men dan ook zijn vragen het best aan MADe stellen.
::::[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 27 jul 2006 22:09 (CEST)
:::Hoofdreden dat auteurs op Wikibooks soms in een apart hoofdstuk vermeld worden is met name omdat de boeken over meerdere pagina's gespreid zijn. Ofwel, je kan niet in de history van een pagina zien wie allemaal heeft meegewerkt aan het boek. Met een aparte pagina 'auteurs' maak je de auteurs over het hele boek inzichtelijk. Lijkt me niet handig om dit in regels vast te leggen. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 27 jul 2006 23:03 (CEST)
::::Het is inderdaad niet mogelijk dergelijke zaken in regels vast te leggen. Gedrukte boeken die door meerdere auteurs geschreven zijn, vermelden meestal ook een lijst met auteurs en hun bijdragen, maar vermelden op de cover slechts de naam van de redacteur(s). [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 27 jul 2006 23:05 (CEST)
::::Het idee van een redacteur spreekt me echter wel aan. En wel om de bovenvermelde redenen zoals het weten wie aan te spreken (naast de bestaande overlegpagina's uiteraard).

== Auto biografieën ==
Goede avond team van Wikibooks.
Ik heb een vraag, Ik mis de boek afdeling biografieën. Misschien is het ook wel een goed idee om schrijvers van Wiki source boeken / artikelen te laten schrijven die gewoon gaan over hun eigen leven, met alles wat er gebeurd is. Ik denk dat dit fantastische verhalen kan gaan opleveren, waarin zowel de huiselijke kant van het het menseleven beschreven kan worden, alsmede grote reisverslagen of iets dergelijks.

Ik zou hier heel erg graag mee willen gaan beginnen als ik de toestemming van het bestuur van wikibooks van krijg.
Ik heb nog geen usernaam en paswoord. dus indien ik een antwoord krijg, wily u me dat dan sturen naar Lunneke66 ad hotmail puntje com en indien dit emailtje is gestuurd, dit emailtje vervolgens verwijderen.

Met vriendelijke groet,

Frans van den Heuvel

:Beste Frans van den Heuvel, ik denk dat ik namens de Wikigemeenschap spreek als ik je hartelijk welkom heet met je ideeën. Informatieve boeken zijn erg welkom op Wikibooks, dus als jij een goed plan hebt om een biografieën-boek te schrijven, dan is dat hier erg op zijn plaats. Verzin een goede titel voor dit boek en begin maar met schrijven denken we hier. 

&lt;u&gt;Tip voor de opbouw van je boek:&lt;/u&gt;
Schrijf in de inleiding de bedoeling van je boek neer. 
Deel het op in &quot;hoofdstukken&quot; (dit kunnen namen zijn in het geval van biografieën) en maak voor zo'n hoofdstuk de pagina aan met naam:
bv. Biografieënboek/Koning Albert I
 
Dus eerst de naam van het boek, dan een schuine streep, en dan een beknopte titel van het hoofdstuk. Subhoofdstukken komen dan weer achter nog een schuine streep. Bv. Biografieënboek/Koning Albert I/Vanaf de eedaflegging

We schrijven de eerste letter van het boek, van een hoofdstuk en van subhoofdstukken altijd met een hoofdletter. Andere woorden niet, tenzij het een eigennaam betreft.

Hopelijk kan je hiermee van start!
Succes en nogmaals welkom !
:Ik wil gerust een opzetje maken voor dit boek. Wat dachten jullie van de titel ''[[Over beroemde personen]]'' (naar analogie met [[w:Cornelius Nepos|Cornelius Nepos]]' en [[w:Gaius Suetonius Tranquillus|Suetonius]]' ''De viris illustribus'' (Over illustere mannen)? Of eventueel ''[[Parallelle levens]]'' (naar analogie met [[w:Plutarchus|Plutarchus]]' ''Bioi Paralleloi''), hoewel je dan wel biografieën in paren moet schrijven en links moet vinden tussen beide levens. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 27 jul 2006 23:15 (CEST)
:: [[Over beroemde personen]] lijkt me een historisch waardevol informatief boek te kunnen worden. Wellicht ook gretig gelezen. Eindelijk een keer weten wie Galileo of Napoleon waren. &quot;Parallelle levens&quot; lijkt me echter een stuk moeilijker en hoe hou je een NPOV en een informatief waardevol iets in deze vergelijkingen? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 27 jul 2006 23:23 (CEST)
:::Dat is inderdaad de bemerkingen die men maakt bij Plutarchus (soms legt hij nogal vreemde verbanden). :-D Ik zal anders een voorproefje maken op mijn gebruikerspagina ([[Gebruiker:Evil berry/Over beroemde personen]]). [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 27 jul 2006 23:27 (CEST)
&lt;u&gt;Kleine bemerking&lt;/u&gt;
Als je echter niet zozeer een '''informatief''' boek met verschillende biografieën wenst te schrijven, maar eerder een vertellend verhaal, zal je boek wellicht beter passen in Wikinovels of iets dergelijks.

::Beste Frans, ook namens mij welkom op Wikibooks. Allereerst wil ik even opmerkgen dat Wikibooks geen vast team heeft met een dagelijks bestuur ofzo. Het is een project met enkel vrijwilligers, waarbij er geen echte hiërarchie bestaat.
::Wat betreft gewone biografieën: Op zich kan dat informatie zijn. Echter, dat is niet perse om te leren, maar meer om te lezen. Derhalve zou dat meer op Wikipedia thuishoren, zie bijvoorbeeld de [[w:Biografielijst|biografielijst]].
::Auto-biografieën hebben voor Wikibooks ook weinig waarde denk ik. Reisverslagen zouden eventueel op wikitravel kunnen &lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://wikitravel.org/nl/Hoofdpagina wikitravel Nederlandstalig] en [https://wikitravel.org/en/Main_Page Wikitravel internationaal]. Andere autobiografieën dan reisverslagen zijn niet echt informatief te noemen en vallen dus niet echt onder Wikibooks. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 27 jul 2006 23:16 (CEST)&lt;/div&gt;
:::Misschien kan het voorstel voor biografieën verplaatst worden naar [[Wikibooks:Ideeënbus]]? [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 27 jul 2006 23:22 (CEST)
::::Goed '''idee''' !!! En zo geschiedde :  [[Wikibooks:Ideeënbus#Ideeën voor nieuwe boeken|in de bus!]] [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 27 jul 2006 23:35 (CEST)

:Natuurlijk moet je dan wel kijken dat je je gaat onderscheiden van de encyclopedie wikipedia. Je moet op de een of andere manier een onderscheid zien te maken, een extra toevoeging. Verder lijkt een groot boek met biografieën me wat veel gevraagd. Is het niet verstandiger om kleinere deelboeken te maken? Bijvoorbeeld met winnaars van de Nobelprijs voor de Vrede, enz? Een duidelijk af te scheiden categorie, waar wikibooks zich kan onderscheiden van wikipedia doordat zij de tijd kan nemen om de bio's aan elkaar te schrijven. Een doorlopend boek van te maken. [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 27 jul 2006 23:42 (CEST)
::Er zitten massa's goede ideeën in de &lt;s&gt;bus&lt;/s&gt; lucht. Heeft bovenvermelde Frans al door dat er zoveel animo rond zijn idee is? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 27 jul 2006 23:51 (CEST)
:::Ik heb intussen [[Gebruiker:Evil berry/Over beroemde personen]] aangemaakt. Zij die dat willen kunnen daar al gerust beginnen te schrijven. Eens er wat &quot;body&quot; begint te komen aan het boek kan het dan echt op Wikibooks geplaatst worden. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 1 aug 2006 17:42 (CEST)

== Wikibooks IRC ==
Wikibooks heeft tegenwoordig een eigen IRC-kanaal. Het is te bereiken op [irc://irc.freenode.net/wikibooks-nl irc://irc.freenode.net/wikibooks-nl]. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 31 jul 2006 22:55 (CEST)
:Zou het kunnen dat de link (tijdelijk) niet werkt? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 2 aug 2006 09:25 (CEST)
::Je moet een irc client geïnstalleerd hebben om de link te kunnen openen. Je kunt ook er komen via https://javachat.wikipedia.be en dan, als eenmaal alles is geopend &quot;/join #wikibooks-nl&quot; typen, zonder aanhalingstekens. Dan kom je het kanaal ook binnen. Ik hoop je er vaak te zien! :) Is er nu nog vrij rustig :P [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 2 aug 2006 17:07 (CEST)

==Beleid beginnetjes/wiu/weg==
Hoe streng zijn we op het gebied van toelaten van artikelen? Omdat wikibooks eigenlijk nog 'startende' is heeft het niet veel nut om heel streng te zijn. Maar ik heb graag wat criteria om artikelen te kunnen nomineren. ik zal nu alleen nomineren als ik denk &quot;dit kan absoluut niet&quot; [[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]] 2 aug 2006 23:45 (CEST)
:Enkel onzin kan niet. Voor de rest kan men redelijk soepel zijn. Kleine foutjes kunnen immers snel rechtgezet worden. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 3 aug 2006 11:52 (CEST)
::Waarschijnlijk rijst deze vraag naar aanleiding van boeken under construction, zoals [[aquaristiek]] alwaar ik enkele sjablonen {weg} verving door {beg}. Dit omdat ik het momenteel belangrijker vind dat nieuwe mensen makkelijk hun weg vinden naar bewerkingen. Het is immers minder afschrikwekkend om toevoegingen te doen aan een beginnetje dan om een &quot;start nieuwe pagina&quot; te moeten bewerken van scratch. Bovendien werkt het wellicht ontmoedigend voor nieuwelingen die een pagina starten wanneer er binnen enkele uren al een {weg}-sjabloon op hun beginnetje/wiu werd gezet.
::Misschien een criterium bedenken dat nieuwe mensen niet afschrikt, dus bv. geen nominaties voor {weg} voor pas gestarte modules/artikels/hoofdstukken in de eerste dagen van actieve bewerkingen rondom deze beginnetjes. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 3 aug 2006 12:12 (CEST)

== Wikijunior/Wikibrugklas of... ==
Naar aanleiding van de bijdragen van Ischa1 van vandaag, hebben we op het IRC-kanaal wat zitten discusseren en ik wil graag enige punten daarvan hier neerzetten:
*De bijdragen halen niet het niveau van datgene waar wikibooks voor staat en is daarom ook, imho terecht, genomineerd voor verwijdering
*De intenties van Ischa1 zijn echter wel goed. Uit pedagogisch zicht is dat te ondersteunen. Inge_Habex zou dit graag ondersteunen
*Daarom zou het niet mogelijk zijn een hoekje te maken voor de jongeren onder ons. Onder het motto voor en door jongeren, bijvoorbeeld spreekbeurten, verslagen (alles natuurlijk in boekvorm). Een wikijunior een wikibrugklas of iets dergelijks.
*Mogelijk zou dit iets zijn om met Kennisnet te bespreken op de WCN
Graag opmerkingen of zoiets zinvol zou zijn. Aan de andere kant is dit probleempje nu 1 keer opgetreden en kan het weer een lange tijd duren voor dat het weer gaat gebeuren. Maar het is zeker dat met de toenemende populariteit dit vaker gaat gebeuren. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 13 aug 2006 22:09 (CEST)
::Kunnen we dat niet voor de 'syllabus' [[In mensentaal]] gebruiken? Ik ben er zelf niet zo voor te vinden een &quot;wikijunior&quot;/&quot;wikibrugklas&quot; te beginnen. Ook volwassenen kunnen van die teksten bijleren (mensen zonder hoge opleiding, die gewoon een simpele uitleg willen), en dan is de vermelding &quot;junior&quot;, of erger nog &quot;brugklas&quot;&lt;sub&gt;wat dat ook moge wezen&lt;/sub&gt;, nogal ''vernederend''. [[Gebruiker:MADe|MADe]] 13 aug 2006 23:13 (CEST)
:::Vernederend was het niet bedoeld, het is een term uit een brainstorming voor wat het waard is. Dus die termen vallen af. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 13 aug 2006 23:28 (CEST)

::Ik wist niet dat er zo'n apart boek over allerlei onderwerpen bestond waarin de onderwerpen simpel zijn uitgelegd en niet als apart boek is opgenomen. Ik stel voor enkele van mijn nominaties hier naar toe te verplaatsen. [[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]] 13 aug 2006 23:31 (CEST)
:@MADe: Een brugklas is in Nederland de klas die de overgang biedt van de basisschool (-12 jaar) naar de middelbare school. Gewoonlijk is de Brugklas de periode waarbij nog geen keuze is gemaakt voor schooltype zoals VMBO, HAVO of VWO. De eerste een of twee klassen van het middelbaar onderwijs dus. 
:@Londenp: Besproken kan het natuurlijk worden. Geen probleem. Je moet dan wel van tevoren bedenken wat KennisNet in dezen precies voor ons kan betekenen. Zou ze ons kunnen helpen als gebruiker, promotor, aanleveraar van de content? We zullen het uiteindelijk toch zelf moeten doen denk ik, en bespreken kan zeker geen kwaad. Overigens wijs ik erop voor hen die minder ver van Zoetermeer wonen als Londenp dat er grofweg maandelijks een brainstorm bij Kennisnet met Wikianen. De volgende brainstorm kan gevonden worden op {{Wp|WP:WPK}}. [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 14 aug 2006 00:14 (CEST)
::Zij hebben ervaring met scholieren, het gaat dus om een leren van hoe je zoiets zou kunnen aanpakken. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 14 aug 2006 13:51 (CEST)

==[[Natuurkunde voor kinderen/Metaal]]==
Ik heb dit artikel eens vluchtig doorgelezen, en er stonden nogal wat fouten in :( Ik ben bang dat alles wat ischa heeft geschreven grondig moet worden nagewerkt. Op deze manier ben ik bang dat we toch vooral foute dingen leren aan de kinderen. Staal een legering tussen IJzer en Zink? :S:S:S Veel fouten zijn misschien wel logisch voor die leeftijd, maar toch heb ik mijn ernstige twijfels bij de kwaliteit van deze boeken...
::Ook in de andere artikels (een streepjescode die ook de prijs in zich draagt?); als we er iets van willen maken zal alles goed doorgenomen en gecorrigeerd moeten worden.
:::Op zich is een fout niet zo erg. Liever een beetje foutieve informatie of een vereenvoudigde versie dan een te moeilijk boek. Als het nu eenmaal niet eenvoudig kan uitgelegd worden dan lijkt het me beter om een beetje af te wijken van de waarheid voor de duidelijkheid. (kort: kleine fouten mogen, grote niet)[[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]] 16 aug 2006 16:03 (CEST)
::::Dat is een discussie waard. Dat we fouten in het boek schrijven omdat we het eenvoudig houden is geen probleem, maar dan moet er een voetnoot bijgevoegd worden die het juist uitlegt; dit voor kinderen en andere mensen die meer uitleg wensen. [[gebruiker:MADe|MADe]]
:::::Lijkt mij geen probleem, een kleine vermelding op de voorpagina van het boek misschien ook om oudere mensen naar ene correct boek te verwijzen. [[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]] 16 aug 2006 16:07 (CEST)
::::::Ik stel voor dat we eerst maar eens boven alle pagina's van Ischa1 een disclaimer zetten, dat de inhoud van de pagina niet is geverifieerd, dat lijkt me voldoende waarschuwing voor alsnog. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 16 aug 2006 16:10 (CEST)
:::::In plaats van met die disclaimers te werken: lees gewoon de pagina eens door, en verbeter hem. Je haalt de fouten er snel uit, en je voorkomt het &quot;sjabloonplakken&quot; zoals op de wiki [[Gebruiker:MADe|MADe]] 19 aug 2006 19:38 (CEST)
::::::Touché. (ik haat eigenlijk sjablonen), echter dan dienen we een alternatief te doen en dat is een lijstje maken, welke modules zijn nagekeken en we vrij kunnen geven. Fouten zijn ontoelaatbaar, ook kleine fouten {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 19 aug 2006 20:07 (CEST)
::::::Made: Ik haal veel fouten er gemakkelijk uit omdat ik vrij veel weet op dat gebied. Maar dat is lang neit met alle onderwerpen. En ook ik zie een hoop over het hoofd. Echt, soms is het zo opgebouwd dat je beter een alinea weg kunt gooien dan het herschrijven... :S Misschien moet dat ook voor sommige pagina's gelden :( [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 28 aug 2006 19:07 (CEST)
:::Systematische aanpak:  ''Inleiding - &lt;s&gt;Warmte&lt;/s&gt; -  &lt;s&gt;Kou&lt;/s&gt; -  &lt;s&gt;Beweging&lt;/s&gt; -  Elektriciteit -  Explosie - Metaal -  Lucht -  Licht )-  Water - Geluid - Zwaartekracht'' Doorstrepen als je een pagina doorgelopen en gecontroleerd hebt.
:::::: Voor veel mensen is het in eerste instantie noodzakelijk het bos te zien. Daarna kunnen we het over de afzonderlijke bomen hebben.&lt;br&gt;* Uiteraard is het waar dat een lariks zijn naalden in de winter verliest.&lt;br&gt;* Uiteraard is het waar dat alle naaldbomen 's winters groen blijven.&lt;br&gt;* En zeker is het waar dat een lariks onder de naaldbomen valt.&lt;br&gt;Zolang het bos nog duidelijk moet worden, kan die lariks me gestolen worden en neem ik dus de onwaarheid in het tweede sterretje op de koop toe. Aan de andere kant mogen er geen eiken door het naaldenbos gaan lopen. Het is misschien wat bomig, maar ik hoop dat het bos toch wel duidelijk is. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] 18 dec 2006 09:58 (CET)

== [[Wikibooks:Uitgebreide boeken]] ==
Welke boeken plaatsen we onder [[Wikibooks:Uitgebreide boeken]] én welke gegevens geven we hiervoor op? Dat is de vraag die ikzelf en MADe beiden los van elkaar hebben gesteld. Terwijl ik van mening ben dat we best enkel de &quot;100%&quot;-boeken van de hoofdpagina vermelden en auteur, titel, jaar en [[WSBN]] opgeven, is MADe van mening dat &quot;volledig zijn&quot; subjectief is (daar ben ik het met eens maar het gaat dan ook over boeken die geen enkel hoofdstuk meer ontbreken, hoewel sommige hiervan misschien nog summier zijn), het opgeven van meer gegevens dan de titel alleen teveel balast is en er te weinig titels zijn (namelijk drie die &quot;100%&quot;-boeken zijn). Ik zou ook willen wijzen op de lijst bij onze Duitstalige collega's: [[:de:Wikibooks:Vollständige Bücher|Wikibooks:Vollständige Bücher]].

[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 29 aug 2006 13:04 (CEST)
:Ik heb net gelezen dat bij de Engelstalige Wikipedia een bijna volledig boek op de boekenplank wordt geplaatst [[:en:Wikibooks:Bookshelves]]. Ik ben ook voor bijna volledig (een boek zal ook bijna nooit af zijn). {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 29 aug 2006 13:20 (CEST)
::Je moet op de voorpagina de mensen de goeie boeken tonen (zodat die gelezen en aangepast kunnen worden). Ik heb geen probleem met een pagina met &quot;volledige&quot; boeken, maar op de voorpagina vind ik liever (zonder franjes) de uitgebreide boeken terug. Ik stel voor míjn optie nog verder te gebruiken, totdat we een ruimere verzameling volledige boeken hebben staan (want: een boekenplank met drie boeken is nu niet erg indrukwekkend) [[gebruiker:MADe|MADe]].

:Een boek zal inderdaad nooit af zijn, zeker omdat je de inhoud zo groot kan maken als je zelf wilt. Daarom boeken waar je gewoon redelijk wat mee kan plaatsen. [[Handboek MediaWiki]] bijvoorbeeld, kan je wat mee, maar ondanks dat zou hij wel uitgebreider kunnen. Ik denk overigens niet dat we met onze hoeveelheid boeken echt in de situatie zitten dat we uitzonderlijk kritische eisen mogen gaan stellen aan een boek. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 29 aug 2006 15:00 (CEST)
::We kunnen anders ook de lijst van &quot;uitgebreide boeken&quot; gebruiken om de volgende boeken van de maand uit te kiezen. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 30 aug 2006 13:30 (CEST)
Ik zou gaan voor de uitgebreide boeken en die op de hoofdpagina zetten, want een boek zal inderdaad bijna nooit volledig af kunnen zijn. Ik geef [[gebruiker:MADe|MADe]] gelijk. [[Gebruiker:Jerre|Jerre]] 30 aug 2006 15:37 (CEST)
:::We zijn het er dan over eens dat we een lijst bijhouden van &quot;uitgebreide boeken&quot; en hieruit kiezen voor het boek van de maand? [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 31 aug 2006 11:17 (CEST)
::::Ik zeg ja... [[Gebruiker:Jerre|Jerre]] 31 aug 2006 11:29 (CEST)
::::Lijkt er wel op.... {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 31 aug 2006 11:37 (CEST)
:::::Hoe bepalen we dan welk boek uit deze zéér beperkte selectie het volgende boek van de maand wordt? Via stemming of geven we met de gemeenschap het vertrouwen aan een gebruiker om dit te doen? [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 31 aug 2006 12:08 (CEST)
:::::::Ik ben pro het voorstel van &quot;boekenplank voor volledige boeken&quot; en pro voorstel boek van de maand. Maar wil er wel op wijzen dat er een verschil is tussen een goed boek uitlichten en een boek voordragen als werkboek voor de maand. Want dat laatste is nu het geval en ook erg constructief voor zowel Wikibooks als het betrekken van de gemeenschap. Dus voor mijn part kan er een &quot;uitgelicht&quot;-sectie komen naast een &quot;boek voor samenwerking van de maand&quot;. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 31 aug 2006 14:22 (CEST)
:::::::Misschien dan een werkboek van de maand en een boek van de maand? Ik vind het inderdaad wel goed dat door boeken uit te lichten er ook meer aan gewerkt wordt. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 31 aug 2006 14:44 (CEST)
::::::Maak toch een voorstelletje hier tot het einde van het jaar. Als dan geen commentaar komt is het goed. Dat stemmen kan altijd nog wel eens {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 31 aug 2006 12:13 (CEST)
Hier dan een voorstellijstje:
#[[Natuurkunde voor kinderen]] (augustus)
#[[Handboek MediaWiki]]
#[[Discrete Kansrekening]]
#[[Papier]]
#[[Rekenen]]
#[[Firefox]]
#[[Programmeren in ASP.NET]]
#[[Programmeren in PHP]]
#[[Transmissielijnen]]
Het zijn echter wel veel exacte wetenschappen. Daarom stel ik voor om ook wat andere minder uitgebreide boeken naar voren te schuiven zoals bijvoorbeeld [[Historische atlas]], [[Platbodemzeilen op een Volendammer Kwak]], enzovoorts. Maar laat gerust weten wat jullie er van denken. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 31 aug 2006 12:36 (CEST)

Voorstellijstje voor '''werk'''boeken van de maand:
# [[Natuurkunde voor kinderen]] (augustus)
# [[Kookboek]]
# [[Zonnestelsel]]
# [[Huisdierengids hamster]]
# [[Handige Harry]]
# [[Griekse mythologie]]
# [[Frans]]
# [[Plantkunde]]
# ...

Werkboeken zijn boeken waaraan nog (veel) werk verricht dient te worden, maar die tevens ook openstaan voor een breder publiek aan auteurs en waaraan makkelijk met meerdere schrijvers gelijktijdig gewerkt kan worden. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 31 aug 2006 15:43 (CEST)

== Hengelsport =&gt; uitklapbaar sjabloon ==
Heb een vraag gesteld op [[Overleg_sjabloon:Hengelsport]] met de vraag of iemand zou kunnen uitleggen hoe je een uitklapbaar sjabloon kan maken. En ondanks er niemand reageert dacht ik dat ik het misschien eens kon posten in de [[Wikibooks:Lerarenkamer|Lerarenkamer]]. Groeten [[Gebruiker:Jerre|Jerre]] 5 okt 2006 16:49 (CEST)
:Identiek hetzelfde als op de wikipedia, kijk bijvoorbeeld op [[:w:sjabloon:zeer hoge constructies]] [[Gebruiker:MADe|MADe]] 5 okt 2006 17:30 (CEST)
::MADe, ik zie op die link geen uitklapvensters eigenlijk. Maar Jerre, we zouden best een hoofdstuk toevoegen aan Handboek MediaWiki met de instructies voor gebruik en mogelijkheden van uitklapvensters. Ik weet echter ook niemand die er al van op de hoogte is. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 5 okt 2006 20:18 (CEST)
:::Heb net hetzelfde probleem MADe :s!! Maar is goed idee Inge, misschien weet Londenp er iets over? Of als iemand anders het weet =&gt; zeg het aub :)! [[Gebruiker:Jerre|Jerre]] 5 okt 2006 20:53 (CEST)
:Ik neem aan dat je een deel van het sjabloon ingeklapt wilt houden om de lengte wat te beperken. Dit is op twee manieren mogelijk:
:#Maak meerdere sjablonen aan. In het hoofdstuk ''gerei'' plak je dan een sjabloon waarbij de subhoofdstukken van gerei zichtbaar zijn. Ook de hoofdstukken ''Aas'', ''Hoe en waar op welke vissen'' enz. zijn dan zichtbaar, maar hun respectievelijke subhoofdstukken niet. Zodra je het over ''Hoe en waar op welke vissen'' gaat hebben, ga je een ander sjabloon gebruiken, waarbij de subhoofdstukken daarvan zichtbaar worden, maar de subhoofdstukken van ''Aas'' weer niet geplaatst worden.
:#Een sjabloon met daarin uitklapbare gedeeltes. Ik denk dat het technisch wel haalbaar is. De breedte van een uitklapbaar sjabloon is te beïnvloeden, zodat het in te passen is binnen een sjabloon.
:#:Heb nu weinig tijd, maar als het nodig is wil ik zaterdagmiddag/avond wel even kijken of ik iets kan flansen. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 5 okt 2006 23:14 (CEST)
:Op [[Gebruiker:Koos_Jol/Kladblok#testen_uitklapsjabloon|mijn kladblok]] staat een voorbeeldje. Is dat ongeveer wat je bedoeld?
:Ik ga nog kijken of het mogelijk is om te zorgen dat je bij het plaatsen van een sjabloon kan aangeven dat een bepaald stuk ervan standaard uitgeklapt moet staan in plaats van ingeklapt, zodat je bijvoorbeeld bij alle hoofdstukken omtrent ''aas'' standaard alle subhoofdstukken uitgeklpat hebt staan, terwijl de subhoofdstukken van andere onderwerpen ingeklapt staan. Maar daar ga ik pas echt op zaterdag naar kijken. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 6 okt 2006 00:12 (CEST)
::Dat is exact hetgeen ik wil zeggen ;)! Als het af is laat het dan even weten op mijn overleg, dan zal ik het kopieren naar [[sjabloon:Hengelsport]]! Je mag het natuurlijk ook zelf doen als je tijd hebt :)! Dank u eh Koos!! [[Gebruiker:Jerre|Jerre]] 6 okt 2006 15:30 (CEST)
:Voor je uitklapbare sjablonen gata gebruiken in boeken, test ze dan eerst svp in diverse browsers (MIE, FF, Opera, Netscape enz) en op diverse OS's. Ik heb begrepen dat het regelmatig anders problemen oplevert... [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 6 okt 2006 22:47 (CEST)

Hoi, ik heb nog een beetje zitten rommelen om te proberen dat je kan aangeven dat een bepaalde sectie standaard uitgeklapt moet staan. Kom er echter niet uit. Volgens mij moet het technisch wel mogelijk zijn, maar ik denk dat dan ook gesleuteld moet worden aan de javascript-code en daarvoor ontbreekt het mij helaas aan de kennis.

Wat betreft verschillende browsers. Ja, het zal weer eens niet zo zijn he. IE rendert de CSS weer eens niet goed :-( De negatieve margin's, die moeten worden gebruikt om de bulleted list aan te geven op het juiste niveau wordt veel te ver uitgelijnd :-(

Zal binnenkort kijken of ik daar dan wel iets aan zou kunnen doen, maar beste zou gewoon zijn als iedere internetgebruiker direct bij het installeren van het besturingssysteem een willekeurige andere browser zou downloaden, zolang het maar geen IE is. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 7 okt 2006 21:58 (CEST)

==Ischa1==
We moeten misschien toch eens goed gaan nadenken wat we aanwillen met ischa1. Hij heeft nu weer een stel afbeeldingen van hem van de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks%3ATe_verwijderen_pagina%27s&amp;diff=42908&amp;oldid=42843 verwijderlijst] gehaald omdat meneer van mening was dat t nu wel goed was. (niet dus) en weigert url's te plaatsen naar de bron van zijn afbeeldingen. (zie zijn OP en die van mij). Wat mij betreft zijn er grofweg drie opties:

1: We laten ischa1 helemaal zn gang gaan, en ruimen de rotzooi later op als ie misschien ooit niet meer actief is. We bemoeien ons er alleen mee als ie aan een boek &quot;van een ander&quot; komt. 

2: We proberen m op te voeden. Eigenlijk wat we tot nog toe hebben gedaan. Iedere keer uitleggen, korte blokjes eventueel, maar vooral met een opvoedkundig aspect. Of het efect heeft is natuurlijk de vraag, maar het kan ook positief uitpakken.

3: We blokkeren ischa1 om van hem af te komen. We ruimen vervolgens de onnutige rotzooi op, en laten staan wat nuttig is. Dit kan via een peiling of via simpele verdubbeling, wat op zich niet al te moeilijk zou moeten zijn. (Voor die verwijderlijst zou ie al twee weken kunnen krijgen met wat moeite). 

Aan ons als gemeenschap om te beslissen wat we willen. Willen we hier onze energie in blijven steken? Ik kan niet voorspellen wat de gevolgen zullen zijn. Blokkeren kan mensen wegjagen, en zou eventueel kunnen leiden tot allerlei geruzie. Ischa hier laten blijven kan ook leiden tot frustraties, en in optie 2 ook tot veel tijdsverlies. Ikzelf ben nog een mening aan het vormen. Ik zou graag jullie mening horen. [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 24 okt 2006 21:15 (CEST)
:Optie 1 moet je (hoop ik) lang op wachten, optie 2 is mi de beste en optie 3 is mi geen optie. Hoewel het zo te zien al heel wat moeite heeft gekost, blijven proberen, het gaat, zoals ik het zie, de betere kant op. [[Gebruiker:Adnergje|Adnergje]] 24 okt 2006 21:34 (CEST)
::Ik vind optie 3... veel nutteloze bewerkingen en (nutteloze*) boeken, de juiste optie, maar kan mij ook verzoenen met optie 2. Optie 1 vind ik een helemaal geen optie, want zal nieuwe leden zeker afschrikken, al de onnodige bewerkingen. Er is al genoeg tijd en energie in gestoken. Ik ben voor optie 3. [[Gebruiker:Jerre|Jerre]] 24 okt 2006 21:41 (CEST)
:1 is in feite geen optie, dat is het ga ja gang en voel je vrij principe iets te letterlijk nemen en kan voor problemen zorgen (plagiat, over nemen zonder bronvermelding,...). Twee of drie si dus de keuze. Ik zou gaan voor 2, korte blokken om hem iets duidelijk te maken als hij het echt niet wil begrijpen (met verdubbeling?). [[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]] 25 okt 2006 07:50 (CEST)
::Optie 2,5: Ischa heeft nu goed in de gaten dat het zo niet verder kan en verbetert zelf zijn leven, zonder dat dat ons en hem veel tijd en moeite kost. [[Gebruiker:Adnergje|Adnergje]] 25 okt 2006 07:53 (CEST)
:::optie 4: hij begint anoniem te editten (cfr. werk aan toetsenbank) [[Gebruiker:MADe|MADe]] 2 nov 2006 11:35 (CET)
::::Ik zal zelf ook maar voor een optie kiezen...? Even doornemen, optie 1 vind ik absoluut niet goed. Ook al kan ik dan mijn eigen gang gaan, toch wil ik nog regelmatig overleggen... ik wil niet dat door mij de hele Wikibooks-NL-site wordt verknoeid. Wat mij betreft valt optie 1 dus af. Optie 3 vind ik ook niet goed... ik vind het niet fijn om (voorgoed) geblokkeerd te worden. Ik vind die optie 4 van MADe ook niet zo goed... want als ik dan geblokkeerd wordt, worden de anderen die op hetzelfde IP-adres als ik werken, ook geblokkeerd. Optie 2 vind ik het beste. Ik wil zoveel mogelijk leren over Wikibooks... en tips krijgen hoe alles beter kan. Ikzelf stem dus voor optie 2. [[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] 25 nov 2006 19:37 (CET)

== Verslag retreat Frankfurt 20-22 oktober 2006 ==
beste mensen, het verslag van de retreat in frankfurt afgelopen weekend is nu beschikbaar op meta, zie [[m:Report_from_Frankfurt_-_October_2006]]. als het goed is worden nadere bekend gemaakte zaken in de toekomst tenminste in dezelfde categorie aldaar geplaatst. (het staat ook gelinkt op meta's voorpagina, en vertalingen lijken me dringend gewenst, maar dat even terzijde) groetjes, [[Gebruiker:Oscar|&lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;o&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: orange;&quot;&gt;s&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: yellow;&quot;&gt;c&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;a&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: blue;&quot;&gt;r&lt;/span&gt;]] 26 okt 2006 12:18 (CEST)

== Gehaktballetjes in tomatensaus ==
Als iemand daar eens een receptje voor zou kunnen online zwieren? :D

==Herbevestiging moderatoren 4e kwartaal 2006==
'''voeg [[wikibooks:Aanmelding moderatoren|hier]] je stem toe omtrent behoud of opzegging moderatorrechten''' van de volgende moderators:
*[[Gebruiker:CE|Ch®isE]]
*[[Gebruiker:Koos Jol|Koos]]

== GNU/FDL ==
Als ik een Wikibook plaats en iemand bewerkt de tekst geheel naar zijn eigen woorden.
Valt de tekst ook dan nog onder de FDL, of kan de bewerker de tekst geheel vrij van licenties uitgeven onder eigen naam? --[[Gebruiker:Vitruvius|Vitruvius]] 22 okt 2006 17:37 (CEST)
:Als het hier in Wikibooks wordt bewerkt, zal het altijd GFDL zijn. Als het buiten wikibooks is bewerkt hangt het er maar net van af in hoeverre het nog hetzelfde boek is. Als er alleen een paar wijzigingen in zijn aangebracht is het duidelijk GFDL als het feitelijk opneiuw is geschreven met het wikibook als bron kan de auteur een licentie geven die hij wil. Alles ertussenin is een vraagteken... [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 23 okt 2006 19:44 (CEST)

== WSBN ==
Hoe krijgt een Wikibook een WSBN, en wanneer?
Ik zou namelijk graag een WSBN voor het Wikibook [[Trotski voor beginners]] krijgen, maar weet niet hoe dit in zijn werk gaat.--[[Gebruiker:Vitruvius|Vitruvius]] 22 okt 2006 19:03 (CEST)
: Vitruvius, het WSBN (of iets analoogs) is nog volop in ontwikkeling. Het zou een samenwerking worden tussen alle wikibooks. Waarschijnlijk zal zo'n nummer pas toegekend worden zodra een boek als (tamelijk) volledig en afgewerkt kan beschouwd worden. De huidige WSBN zijn maar testen. Geen paniek, zodra het werkelijk in voege gaat, zal je er vast over horen :) Groetjes, [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 23 okt 2006 11:53 (CEST)
::Ik heb even gekeken, maar volgens de huidige stand zou het boek het nummer: nl-4-04-00-00001 kunnen zijn (ik heb het maar even beschouwd als politiek, als het sociologie is, dan wordt het nl-4-01-00-00001) Mvg {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 23 okt 2006 13:23 (CEST)

== Joepie! Bijna evenveel redirects als modules! ==
Het is ons bijna aan het lukken, vandaag om 14:47 (CET) waren er 793 redirects in de hoofdnaamruimte op deze Nederlandstalige Wikibooks, oftewel 1 redirect op 1,5 modules. Nog even en we zitten aan net zoveel redirects als modules. Moeten we hier trots op zijn? Of is het verstandiger dat de mods een grote opruimactie houden en het aantal redirects drastisch verminderen? Even ter vergelijking: de Nederlandstalige Wikipedia heeft 1 redirect op 2,4 artikelen, een verschil van bijna 1. [[Gebruiker:Adnergje|Adnergje]] 5 nov 2006 15:07 (CET)
:Dit hoge aantal komt vooral door een verandering in naamgeving een tijdje terug, waardoor een hoop modules moesten worden hernoemd. Je weet nooit of er extern nog naar dat oude artikel wordt gelinkt, dus is een redirect verstandiger. Als je met je actie duidt op het verwijderen van redirects ben ik dus tegen, als het gaat om het aanmaken van veel (nuttige!) nieuwe modules, graag! [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 5 nov 2006 15:54 (CET)
::Dat is een overblijfsel van een wijziging in de naamsgeving van artikelen die we ongeveer een half jaar geleden hebben doorgevoerd. Binnen korte tijd zal volgens afspraak, dit aantal aanzienlijk gereduceerd gaan worden (we hebben de redirects een half jaar laten staan, zodat zoekmachines als google, toch resultaten zouden opleveren, aangezien &gt;75% van de hits vanuit google en cs. komt). Een vergelijking met wikipedia gaat sowieso niet op, omdat dit wikibooks is. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 5 nov 2006 15:57 (CET)
:::Dan is het goed, die vergelijking was er omdat er mensen zijn die zeggen dat WIkipedia heel veel redirects heeft, hiermee wilde ik aantonen dat het altijd meer kunnen zijn. [[Gebruiker:Adnergje|Adnergje]] 5 nov 2006 16:22 (CET)
:::: [[Wikibooks:Te verwijderen pagina's/Overbodige redirect-pagina's|De overbodige redirects vind je hier]] en mogen volgens afspraak verwijderd worden vanaf 27/11. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 nov 2006 09:08 (CET)
:::::Dat zijn er nogal wat, ik wens de mods veel succes en ik denk vooral tijd :P [[Gebruiker:Adnergje|Adnergje]] 6 nov 2006 10:43 (CET)
::::::Ik neem aan dat er hier wel een bot is met een moderator als baas. Zo'n bot kan nl. vrij snel die pagina's verwijderen en het zal aardig wat werk schelen. --[[Gebruiker:Erwin85|Erwin85]] 6 nov 2006 20:12 (CET)

== piramide ==
Beste mensen,

Ik ben op zoek naar formules en bijbehorende voorbeelden met plaatjes om het volgende te kunnen berekenen.
De hoeken waaronder de schuine vlakken elkaar raken bij een piramide met als basis rechthoeken, vierkanten en (gelijkzijdige)driehoeken. Ook een link naar een tabellenboekje online zou handig zijn.

Ik heb mijn hulp toegezegd aan een non-profit organsatie, maar nu wordt mij iets gevraagd waarbij de ooit eens parate wiskundige kennis van HAVO 5 volledig te kort schiet.  Ik heb wat assistentie nodig op de korte termijn. 

Met vriendelijke groet,

Eddy Joon

:Hoi Eddy, probeer het eens op [[w:Wikipedia:Informatiebalie]]. Er zijn daar veel meer mensen die je wellicht kunnen helpen. Succes! [[Gebruiker:Sietske|Sietske]] 14 nov 2006 10:17 (CET)
::Je moet gebruik maken van de stelling van Pythaghoras om de lengte van de zijden van de driehoek te bepalen, vervolgens kun je berekenen wat de hoogte is, ook met Pythaghoras, en dan is het een kwestie van de cosinusregel toepassen. (als je drie zijden van een driehoek hebt) [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 14 nov 2006 14:04 (CET)

==[[Wikibooks:Aanmelding moderatoren]]==
Misschien niet zo heel onbelangrijk is dat Isha zich weer kandidaat heeft gesteld voor moderator te worden. Gelieve allemaal te stemmen [[Wikibooks:Aanmelding moderatoren|hier]].
Mvg, [[Gebruiker:Jerre|Jerre]] 16 nov 2006 17:25 (CET)

== transwiki's ==
Hoi,

Hoe zit het met transwiki's, is het de bedoeling dat het modules worden? Zo is er een [[Transwiki:Mars (planeet)]] en een [[Zonnestelsel/Mars]], beide grote artikelen. Worden die dan samengevoegd of vervangt de een de ander? Groet, [[Gebruiker:Hajo|Hajo]] 23 nov 2006 22:39 (CET)
:Hajo. Transwiki is het artikel op wikipedia. het huidige Zonnestelsel/Mars is het artikel dat zich bevindt op de website van Lode Stevens. Wat mij betreft blijft Zonnestelsel/Mars  bestaan en worden interessante zaken van de Transwiki toegevoegd aan het huidige artikel {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 23 nov 2006 23:07 (CET)
::Okee, dank je! [[Gebruiker:Hajo|Hajo]] 24 nov 2006 21:05 (CET)

== maalgraad meting ==
in de karton industrie spreekt men over een maalgraad nemen. zou iemand mij kunnen uitleggen wat hiermee word bedoeld.
:Waarschijnlijk wordt hetzelfde bedoeld. Je meet de maalgraad door de tijd van het weglopen van een bepaalde hoeveelheid water te meten van een celstof/water mengsel. Zo worden er veel termen in de papierindustrie door elkaar gebruikt: hoe noemen jullie bijvoorbeeld het natte gedeelte na de oploopkast? Doekpartij, Zeefpartij, Natvorming, etcetera? Het is allemaal hetzelfde. Mvg {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 27 nov 2006 16:33 (CET)

== Link op papier.pagina.nl ==
Ik heb gevraagd of een link op https://papier.pagina.nl naar het boek [[papier]] kan komen en dat is ook gebeurd. Daarom zal dit wat extra verkeer genereren. Groeten {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 27 nov 2006 16:37 (CET)
:Goed gedaan! Dit kan in de toekomst met goed ontwikkelde boeken, zoals [[Firefox]] en [[Discrete Kansrekening]] ook gebeuren. [[Gebruiker:Adnergje|Adnergje]] 27 nov 2006 20:49 (CET)</text>
      <sha1>891cfdyhajys749xsriazpw34dndf5f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428390</id>
      <parentid>428388</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:17:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="225488" sha1="825eoxoqx3dfat7nfqeb40oun6zr80g" xml:space="preserve">{{Niet te koppelen}}{{Archief}}

== Vaartraining Volendammer Kwak ==
Gisteren ben ik begonnen met de bouw van het Wikibook &quot;Vaartraining Volendammer Kwak&quot;.
Ik ben een 100% newbie en ik leer graag van mijn fouten, dus aarzel niet om mij wijzer te maken.

Achtergrond van dit Wikibook:

In Volendam wordt sinds 1993 door een groep vrijwilligers gewerkt aan restauratie en instandhouding van het scheepstype dat vroeger typerend was voor de Volendammer vissersvloot: de Volendammer Kwak; een platbodem zeilschip, nauw verwant aan de (bekendere) botter.

Er bestaan nog 4 originele exemplaren van dit scheepstype. Drie ervan zijn inmiddels in handen van onze stichtingen, in verschillende stadia van restauratie. De stichtingen worden gerund door vrijwilligers. Er wordt zoveel mogelijk met de schepen gevaren. Dit gaat niet zomaar; het vraagt kennis en ervaring om goed met deze forse zeilschepen te kunnen omgaan. Om de vaarkunst in de vrijwilligersgroep op een hoger peil te krijgen, zijn we in 2004 begonnen met een gestructureerde praktijktraining. 

Voor de ondersteuning van die praktijktraining heb ik in 2004 een syllabus geschreven. Omdat ik de wijsheid niet in pacht heb, claim ik geen copyright op de syllabustekst. Als de tekst kan worden aangescherpt en verbeterd door anderen, dan juich ik dat alleen maar toe. 

Het Wikibooks-concept sluit dus helemaal aan mijn visie. Daarom heb ik het plan opgevat om de syllabus om te zetten in een Wikibook en langs die weg opnieuw ter beschikking te stellen. Primaire doelgroep blijft daarbij logischerwijs de bemanningspool van onze schepen (circa 40 personen en groeiende omdat het 3e schip binnenkort weer terug in de vaart zal komen). De tekst is ook relevant voor botter-vaarders en platbodemzeilers in het algemeen. Deze groep is uiteraard vele malen groter.

Ik zal nog enige tijd bezig zijn met de conversie van de oorspronkelijk content naar de wikibooks-syntax. Ook zullen er afbeeldingen worden toegevoegd.


Op dit moment hoor ik graag van jullie, of er naar jullie mening plaats is op Wikibooks voor een syllabus als deze; dus over een zeer specifiek onderwerp met een smal publiek.


Groet, [[Gebruiker:Vd172hb|Broekhuis]]

:Benatwoord op [[Overleg:Platbodemzeilen op een Volendammer Kwak]]. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 5 jan 2006 12:17 (UTC)

== artikel ==
Mijn naam is John Daniëls. Ik ben oud docent Frans. Ik schrijf artikelen over internetonderwijs voor Levende Talen Magazine en voor het Handboek Onderwijspraktijk van Kluwer. Ik plaats de artikelen daarbij ook op mijn website. Daar staan ook op https://www.internetonderwijs.net/artikelen2006/index.htm de onderwerpen waar ik nu mee bezig ben. Dat zijn onder andere elo's. Na Fronter ben ik begonnen aan Moodle. Via deze elo kwam ik terecht bij Wikibooks en daar zie ik allerlei interessante ontwikkelingen. De tijd ontbreekt me om bij alle vakken in het voortgezet onderwijs te gaan kijken wat in Moodle en Wikibook aan lesmateriaal is ontwikkeld en via het internet verspreid. Ik zou daarom graag in contact willen komen met docenten, die hetzij lesmateriaal ontwikkelen of via contentsharing delen en daarvoor Moodle gebruiken of Wikibooks.Jullie hoeven me alleen maar koppelingen te sturen waar ik toegang kan krijgen om zelf rond te kijken. Eventueel neem ik contact op voor een e-mailinterview. Mochten jullie fouten ontdekken in wat ik over Wikibooks heb staan, dan hoor ik dat graag. Na het dure Fronter is Moodle wel een verademing en wel omdat dit niet van bovenaf wordt opgelegd, maar vanuit het klaslokaal via samenwerking met collega's tot stand komt.
Hartelijk dank alvast,

John Daniëls
jam.daniels@hccnet.nl

:Hoi John Daniëls,
:De ingangen naar alle beschikbare informatie staan gewoon op de [[hoofdpagina]]. Vanaf hier kom je op de inhoudsopgave van een boek.
:Wat betreft de tekst op uw site: Die heeft u letterlijk overgenomen. In principe is dit geen probleem, maar u bent dan wel verplicht een link naar de pagina van de overgenomen tekst zetten en tevens aangeven dat alle tekst vrij beschikbaar is onder de GFDL, middels een link naar deze licentie: https://www.gnu.org/copyleft/fdl.html
:Ik hoop dat dit een antwoord is op uw vragen. Mocht er nog iets onduidelijk zijn, dan kunt u altijd vragen. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 9 jan 2006 21:06 (UTC)

== Wiki Standaard Boek Nummer ==
Zoals sommigen misschien al gezien hebben, heb ik een pagina [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]] aangemaakt. Het is een poging om een alternatief voor ISBN-nummers te bieden voor Wikibooks (ik heb voorlopig al twee &quot;boeken&quot; voorzien van een WSBN). Wat zijn jullie meningen hierover en zijn er eventueel suggesties hoe het beter kan? (indeling van nummers, etc.) [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 10 jan 2006 13:03 (UTC)

:Ik heb het ook bekeken (overigens op 3 of 4 januari al) en ik vind het er op zich netjes uitzien. Als je er een beetje in kijkt kan je gelijk makkelijk iets vinden. Ik heb echter nog wel een paar kleine puntjes:
:*Je geeft een boek weer met ''nl-02-07-00-00001''. Als ik het goed heb staat dit voor: Nederlandstalig; humane wetenschappen; ???; eerste boek in deze categorie. Waar staan die twee nullen voor tussen de 07 en de 00001?
:*Dit kan volgens mij niet alles geheel afdekken. De groepen moeten of ruimer gedefineerd worden, of er moeten meer groepen komen. Op dit moment is het kookboek namelijk niet in te delen.
:*Ik zou liever de titel ''Wiki standaard boeknummer'' maken.
:*Al met al vind ik het systeem wel mooi. Als het bevalt en enkele punten beter doorgelicht zijn kan een sjabloon aangemaakt worden om zo snel een WSBN neer te zetten. Dit met een link naar een overzicht eventueel weer uitgesplitst per tak, als we meer boeken krijgen. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 10 jan 2006 13:51 (UTC)

== Probleempje met Firefox bij interne sectie-links ==
Probleem inmiddels opgelost. Oorzaak bleek niet Firefox, maar de hoofdletter-gevoeligheid van de syntax (bedankt Koos!) -[[Gebruiker:Vd172hb|Broekhuis]]

==Afbeelding uploaden==
Wie kan mij helpen,
steeds als ik een afbeelding probeer up te loden staat er dat de bestandsextentie niet overeenkomt met de inhoud. als je me kan helpen email dan naar stuudje_123@hotmail.com
Bedankt,
Richard
:Hoi, je krijgt neem ik aan [[MediaWiki:Uploadcorrupt|dit bericht]] te zien bij het uploaden. Ik kan niet over het bestand oordelen, maar het zou kunnen zijn dat de extensie van uw bestand (*.png; *.jpg; *.ogg; *.gif enz.) niet de extensie is die hoort bij het bestand. Ofwel, u probeert de computer het bestand te laten lezen in een bepaald formaat, terwijl het bestand eigenlijk in een ander formaat geschreven is. Kan op uw eigen pc het bestand wel geopend worden? En worden dan nog speciale meldingen weergegeven? [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 27 jan 2006 15:34 (UTC)
Hoi, nee ik krijg geen speciale melding als ik het bestand open maar misschien moet ik de extentie veranderen.
in ieder geval bedankt Koos,
Richard

:Mocht het nog steeds niet lukken en het bestand is auteursrechtenvrij, dan zou je het misschien kunnen mailen naar
:&lt;pre&gt;koosjol AT hotmail DOT com&lt;/pre&gt;
:[[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 28 jan 2006 15:47 (UTC)

== wikitable ==
Heb dat sjabloon gekopieerd van de wiki, probleem: hier werkt het niet naar behoren, de noinclude wordt ahw niet gelezen. Iemand een oplossingq (zie [[Sjabloon:wikitable]]) [[Gebruiker:MADe|MADe]] 2 feb 2006 20:44 (UTC)
:Liefst &lt;nowiki&gt;{{Subst:wikitable}}&lt;/nowiki&gt; gebruiken. Dat scheelt laadtijd voor de pagina. Daarnaast is het ook niet zo veel code &lt;nowiki&gt;(class=&quot;wikitable&quot;)&lt;/nowiki&gt; dat dit zou storen in het bewerkgingsveld. De daadwerkelijke code blijft toch uit het bewerkingsveld, want wordt ingeladen vanaf [[MediaWiki:Common.css#wikitable]].
:Wat er niet naar behoren werkt zie ik niet echt. Het enige wat ik zie is dat [[Sjabloon:Sjablooninfo]] ontbreekt. Zal ik gelijk even aanmaken. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 2 feb 2006 21:47 (UTC)

== Auteursrecht ==
Beste mensen, ik ben hier nieuw (wel al tijden op Wikipedia) en ik heb een vraag. Hoe zit het met het auteursrecht op een (Minangkabaus lees)boekje uit 1935, waarvan van de auteur alleen bekend is dat hij/zij &quot;Emeis&quot; heet(te), en dat is uitgegeven door &quot;J.B. Wolters - Groningen, Batavia&quot;? Als er geen auteursrecht meer op rust, is dat dan wat voor Wikibooks? [[Gebruiker:Martijn|&lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;Martijn&lt;/span&gt;]] [[Overleg gebruiker:Martijn|&lt;span style=&quot;color: green; font-size: small;&quot;&gt;[бəгЬıĉąяå]&lt;/span&gt;]] 4 feb 2006 11:05 (UTC)
:Auteursrecht op Wikibooks is hetzelfde als op Wikipedia. Er berust ergens auteursrecht op tot 70 jaar na het overlijden van de laatste auteur. Tenzij uitdrukkelijk staat aangegeven dat de tekst door de auteur is vrijgegeven voor het verstrijken van die termijn. Het boekje zou, als het auteursrecht is verstreken, niet echt thuishoren op Wikibooks, maar beter geplaatst kunnen worden op [[s:Hoofdpagina|Wikisource]], een plek waar allerlei auteursrechtvrije teksten worden geplaatst. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 4 feb 2006 14:16 (UTC)
::Ah, dank je. Het geval wil dat de schrijver niet precies bekend is bij mij. Aangezien het boekje uitgegeven is rond 1935 dacht ik dat het auteursrecht wellicht vervallen was. Ik zou het aan de uitgever moeten vragen (of degene die het eventuele auteursrecht nu heeft). Maar goed, als het boekje hier niet thuishoort, hoort deze vraag hier ook niet echt. Nogmaals bedankt! [[Gebruiker:Martijn|&lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;Martijn&lt;/span&gt;]] [[Overleg gebruiker:Martijn|&lt;span style=&quot;color: green; font-size: small;&quot;&gt;[бəгЬıĉąяå]&lt;/span&gt;]] 4 feb 2006 18:40 (UTC)

== boek uitgelicht ==
Kunnen we geen boek uitlichten? Er zijn er al enkele af denk ik (oa. kansrekening), op het moment dat er een nieuwe afgewerkt wordt, kan die dan de plaats innemen. [[Gebruiker:MADe|MADe]] 7 feb 2006 10:49 (UTC)
:Ik denk niet dat we daar al aan toe zijn. Het artikelaantal is nog veel te klein en het grootste aantal artikelen dat er zoizo is, staat in het kookboek. Stle dat je gaat uitlichten, dan zou je het denk ik een maand moeten doen. Ik denk dat je dan niet eens een jaar kan vullen met uitgelichte boeken. Persoonlijk denk ik dat we beter nog een stuk kunnen uitbreiden voordat we beginnen met het uitlichten van boeken.
:N.B.: Even wat statistieken: De Engelse WB begon ermee in januari 2005: [https://en.wikibooks.org/w/index.php?title=Template:Book_of_the_month&amp;action=history sjabloon], [https://en.wikibooks.org/w/index.php?title=Main_Page&amp;diff=88165&amp;oldid=88155 toevoeging op hoofdpagina] en hadden op dat moment ongeveer 6000 pagina's ([https://en.wikipedia.org/wikistats/wikibooks/NL/TablesWikipediaEN.htm stats]) [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 7 feb 2006 12:28 (UTC)
::Ik bedoel: een uitgelicht die (als op een niet onderhouden portaal) blijft staan. Is een nieuwe cursus &quot;af&quot;, dan neemt die tijdelijk de plaats in van de vorige. Zo vul je de voorpagina een stuk meer met &quot;afgewerkte&quot; dingen. [[Gebruiker:MADe|MADe]] 7 feb 2006 14:42 (UTC)
:Ja, wanneer is iets af? Er staat nu wel wat over kansrekening, maar dit is op universitair niveau. Op het niveau van een middelbare scholier is er nog niets geschreven, dus hoe &quot;af&quot; kan je het noemen?
:Een ander voorbeeld. Op de Engelse wikibooks hebben ze een prima boek met tutorials voor Blender, een 3D tekenprogramma, [[:en:Blender 3D: Noob to Pro|Blender 3D: Noob to Pro]]. Op zich is dit een prima boek, maar sommige pagina's eronder zijn nog zeer leeg. (bevatten niet meer dan een sjabloon met een verwijzing naar de inhoudsopgave) Waar trek je de grens bij het &quot;af-gehalte&quot; van een boek?
:Een samenwerking van de maand zou dan wel weer een positieve invloed hebben. Echter, ik denk dat daarvoor het aantal actieve gebruikers weer te laag ligt. Het aantal gebruikers dat ooit meer dan 10 bijdragen heeft gedaan lag in december 2005 op 39. Meer dan 5 bijdragen in de afgelopen maand (december) werd gehaald door slechts 4 man. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 7 feb 2006 22:32 (UTC)
:::Ok, nog wat te vroeg dan. Ik doe mijn best (geen zin in een [[bouwkunde for n00bs]]? ;-))[[Gebruiker:MADe|MADe]] 8 feb 2006 17:35 (UTC)
::Bouwkunde ligt mij niet zo. Ben een Civieler. Liever vakken als constructiemechanica of constructieleer. Alhoewel architectuur voor n00bs weer prima door mij ''gelezen'' zou kunnen worden :-p. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 8 feb 2006 22:39 (UTC)
:::(blijkbaar verwarring over benamingen) dan heb ik een tip: [[:w:Categorie:Constructieleer]] [[Gebruiker:MADe|MADe]] 9 feb 2006 07:17 (UTC)

==Nieuweling==
Even hallo zeggen ;-) Ik vind het een verademing dat het hier werkelijk over de zaak gaat. Heb wel even een beetje geduld met mij, ik maak nog wat beginnersfoutjes (het is toch het weer even anders als wikipedia). Wat betreft boeken schrijven. Ook dit is een wiki, dus ik neem aan dat we ook hier in elkaars boeken kunnen editten. Dit is ook absoluut een uitnodiging om het boek over [[papier]] te becommentariëren. Waarschijnlijk maak ik veel taalfouten, voel je vrij die te verbeteren. Aan de andere kant schrijf ik waarschijnlijk wat specialistisch. Als jullie zien dat het niet duidelijk is, dan aub een opmerkingen maken op het overleg. Ik ben net begonnen en veel hoofdstukken zijn nog beginnetjes en daar wordt nog aan geschaafd, want alles tot op heden uit het blote hoofd geschreven. Ik ben wel van plan wat verklarende plaatjes te maken. Vraagjes:
#Waar slaan we de afbeeldingen op? hier of op commons?
#Hoe gaat het met verbindingen naar wikipedia? Zeker bij papier, zou het makkelijk zijn die begrippen te linken naar lemma's in wikipedia. Persoonlijk zou ik geen linkomania willen maken, dus mijn inschatting is terughoudend (hetgeen ik tot op heden gedaan heb), maar wel doen. Hoe denken jullie hierover?
#Ik heb een sjabloon voor navigatie van wikipedia overgenomen, is misschien niet helemaal standaard, maar is er wat op tegen? Persoonlijk vind ik het een goede oplossing.
#Wat is het beleid met betrekking tot bots (is er al beleid)? Ik zou misschien in de toekomst wel een paar bots (spellingcontrole bijvoorbeeld) willen laten loslaten.
Mijn plezier aan wiki keert met rasse schreden terug :-)) [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 8 feb 2006 07:00 (UTC)
:#Niet echt een specifiek beleid volgens mij. Commons lijkt mij het handigst, zeker omdat bij boeken vaak dezelfde uitleggende schematische tekeningen kunnen worden gebruikt in meerdere talen. Jammer alleen dat mijn vertrouwen in Commons de laatste tijd wat is afgenomen. Een zelfgemaakt verklarend plaatje is (als je het vrij wilt geven natuurlijk ;-)) volstrekt auteursrechtenvrij, dus zelfs op Commons kunnen ze daar geen problemen van maken lijkt mij.
:#Linken naar andere boeken is uiteraard aan te raden. Dit gebeurt zeker binnen het Kookboek, van recepten naar ingrediënten en vice versa. Wat betreft zaken die wel uitleg verdienen, maar niet in de vorm van een pagina op Wikibooks: Onderaan een boekpagina een link opnemen naar Wikipedia voor encyclopedische informatie kan uiteraard geen kwaad. Dit gebeurt ook andersom, dus we worden er beiden beter van. Binnen de tekst linken naar Wikipedia: denk vanuit lezersoogpunt. Eerst: zou er plaats zijn voor een pagina op Wikibooks over dit onderwerp? Als een dergelijke pagina niet op Wikibooks hoort, dan kijken of men die informatie graag beantwoord zou zien. (een jaartal is hier een goed voorbeeld, wat absoluut niet relevant is) Als je probeerd een woord te verklaren, wat ook in een regel zou kunnen, dan liever tussen haakjes achter het &quot;moeilijke woord&quot;. Als je het bijvoorbeeld hebt over een persoon, die relevant is in de zin van het artikel, dan lijkt een link naar Wikipedia mij niet overbodig. Tot nog toe is er niet echt een beleid omtrent linken naar Wikipedia. In ieder geval niet overdrijven en altijd je verstand gebruiken.
:#Niets op tegen. Ook op Wikibooks gebruiken we enkele navigatiesjablonen. Sjabloon bij papier lijkt me een duidelijk voorbeeld, waar het sjabloon zeker een toegevoegde waarde heeft.
:#Er is nog geen beleid omtrent bots. Interwiki's heb ik tot nu toe handmatig gedaan en een enkele keer komt er eens een botje van buiten hierlangs, maar het aantal interwiki's die die bot heeft aangelegd is nog op de vingers van een hand te tellen. In de toekomst is het denk wel handig om wat bots los te laten. Ik heb het al wel geprobeerd ([[Gebruiker:Firebot]] toen ik nog Firefox heette ;-)), maar het is tot nog toe nog niet gelukt om in te loggen. Hij gaf telkens een foutmelding. Als ik mijn nieuwe besturingssysteem eindelijk krijg, zal ik opnieuw proberen er een te runnen. Ik ben wat bots betreft echter een absolute noob en zal waarschijnlijk niet verder komen dan solve_disambiguation.py en interwiki.py Dus als jij graag dergelijke en ingewikkelder bots zou willen runnen, dan juich ik dat alleen maar toe. Wel onder een aparte naam uiteraard en als je van plan bent die bot vaak te runnen graag een botbitje aanvragen. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 8 feb 2006 12:21 (UTC)
:::OK over een concreet voorbeeldje; ik denk dat ik het begrijp. Een boek over scheikunde kan niet zonder een hoofdstukje over waterstofbruggen. Nu verwijs ik daarvoor naar wikipedia, maar eigenlijk is de bedoeling dat binnen het boek over scheikunde een hoofdstukje over waterstofbruggen wordt geschreven: [[scheikunde:waterstofbrug]]. Dus ik maak deze pagina aan en verwijs in het boek papier naar hoofdstuk waterstofbrug in het boek scheikunde [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 8 feb 2006 20:30 (UTC)
::Overigens is wat ik heb geschreven op basis van mijn mening, dus niet op basis van consensus hier. Maar dat lijkt me inderdaad het meest logisch. En als het echt relevant is, misschien tussen haakjes erachter dat dit een binding betreft tussen waterstof- en zuurstofatomen, zodat de lezer even vlug kan zien waar het over gaat. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 8 feb 2006 22:37 (UTC)

== Een paar bedenkingen bij het schrijven ==
Naar analogie met Londenp hierboven had ik graag een paar puntjes aangehaald ivm. het schrijven van een Wikiboek.
#mijn uitgangspunt (daarom niet dat van iedereen) is dat een Wikiboek een volwaardig tegenhanger moet zijn van een &quot;gewoon boek&quot; en dus ook niet teveel moet lijken op een uit de hand gelopen Wikipedia-artikel (hiermee bedoel ik overdreven Wikificatie);
#omdat ik meen dat een Wikiboek moet aansluiten op het concept &quot;boek&quot; ben ik ook de mening toegedaan dat een Wikiboek in korte pagina's ingedeeld moet worden (dus niet ellenlange pagina's of één pagina voor een heel Wikiboek, het is vervelend als je constant naar beneden moet scrollen om het Wikiboek te kunnen lezen én het kan problemen geven bij het laden);
#vanuit datzelfde standpunt ben ik van mening dat het geen kwaad kan om verduidelijkingen aan te brengen in het Wikiboek zelf (bv. met behulp van het [[sjabloon:?]] dat termen kan verduidelijken). Als je een &quot;gewoon boek&quot; leest, vinden de meesten mensen het ook vervelend als ze er een woordenboek of encyclopedie naast moeten leggen om het te begrijpen (dus gaat dit ook op voor overdreven linken naar WP).
#Omdat ikzelf van de mening ben dat een Wikiboek ook een echt boek moet zijn (en dus ook de indruk moet geven aan de lezen dat hij een boek is aan het lezen en niet een aaneenschakkeling van losse artikels), ben ik van mening dat een indeling in hoofdstukken van belang is in een Wikiboek en ook helpt om structuur te geven aan het geheel.
Dit zijn persoonlijke bedenkingen, maar ik wou ze even voorleggen omdat ik denk dat de eruit voortvloeiende discussie kan leiden tot een &quot;consensus&quot; over hoe enige richtlijnen voor Wikiboeken. Het is zeker niet mijn bedoeling te streven naar vaste regels, maar wel naar enige &quot;uniformiteit&quot; (een vreselijk woord, maar ik kan niet zo direct op een alternatieve term komen). (Ik zou tevens ook een proefballonetje willen oplaten voor een soortgelijk project als Wikipedia:Review (eventueel hier Wikibooks:Recensie?), waar men (opbouwende) kritiek kan geven over de verschillende Wikiboeken (waarom zal je je misschien afvragen: iedereen kan ze toch direct aanpassen als hen iets niet zint? Maar het gaat hier over een ''boek'' en een kleine wijziging kan ervoor zorgen dat het geheel van het boek begint te wankelen. Daarom dat het dus handiger is alle commentaren op één pagina bij elkaar te brengen, zodat zij die schrijven aan een Wikiboek zelf de gesuggereerde wijzigingen kunnen aanbrengen in het Wikiboek, daar zij ook beter vertrouwd zijn met de structuur van dit Wikiboek en de vooropgestelde bedoelingen ervan.)

[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 9 feb 2006 11:12 (UTC)

Ad 1) daar zit ik ook mee. Een wikiboek moet een meerwaarde hebben en niet een verzameling van bij elkaar gezochte wikipedia artikelen zijn. En hoe doe je dat:
* Je wilt graag dat het boek gelezen wordt, zoals het bedoeld is (een volgorde aanhouden). Dus niet te veel wikilinks, maar wel een voorwaarts (en eventueel terug)
* Ik zie jouw sjabloon ? wel zitten. Het is beter dan een voetnoot (in een echt boek, moet ik ook daarnaar zoeken en ben vervolgens de plaats waar ik aan het lezen was weer kwijt) of een wikilink, zeker naar wikipedia, het is dan de vraag of de lezer terugkeert naar het boek.
* Een centrale plaats voor commentaar: ik stel voor het overleg van het hoofdartikel/inleiding daarvoor te gebruiken, dus in het geval van het [[papier]]boek: [[overleg:papier]] en in het geval van [[Engels]], [[overleg:Engels]] [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 9 feb 2006 13:02 (UTC)
::Ik heb deze link ook nog even opgedoken: [https://de.wikibooks.org/wiki/Wikibooks:Was_Wikibooks_nicht_ist Was_Wikibooks_nicht_ist] [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 9 feb 2006 13:02 (UTC)
Over sjabloon:? kan dat ook zo gemaakt worden, dat als je over het woord hovert, je dan die uitleg krijgt. Het vraagtekentje is wel heel klein, het is de vraag of iemand van buiten, die dat niet weet, dat zomaar meekrijgt, wat dat vraagtekentje kan en net ook nog zijn muis precies goed positioneert.  [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 9 feb 2006 13:50 (UTC)
:Tja, ieder zijn idee van wikibooks hé (zolang het een &quot;cursus&quot; is, lijkt het me wel goed, bijv. [[Veilig op het internet]], want dat lijkt niet echt een boek ^^) [[Gebruiker:MADe|MADe]] 9 feb 2006 15:32 (UTC)

:#Overdreven wikificatie is inderdaad niet gewenst, maar in sommige gevallen is wikificatie wel handig, bijvoorbeeld binnen recepten uit het kookboek, om te linken naar de ingrediënten die gebruikt worden.
:#Een ellenlange pagina is inderdaad onleesbaar. Opsplitsen in verscheidene hoofdstukken is inderdaad veel beter en sta ik ook zo veel mogelijk voor.
:#Wat betreft het vraagtekentje: inderdaad een zeer goed middel om een korte verklaring voor een woord te geven. In ieder geval beter dan mijn hierboven genoemde ''een korte verklaring tussen haakjes achter het woord plaatsen.'' Het is mogelijk om de verklaring te laten verschijnen als het woord gehoverd wordt. Ik weet alleen niet hoe, maar ik zal kijken of ik het kan vinden. (niet nu overigens)
:#Een echt boek is natuurlijk een van de zaken op Wikibooks, maar een handleiding kan je niet echt een boek noemen. Die is per hoofdstuk meer toegespitst op een bepaald onderwerp. Dan praat je dus toch over losse onderwerpen binnen een bepaald hoofdonderwerp.
:#Wat betreft Review: Ik heb de hele discussie daarover op Wikipedia daar niet gevolgd. De pagina spreekt over het feit dat een (hoofd)auteur 'zijn' pagina kan voordragen om te laten controleren op bepaalde punten. Ik denk dat we nog met een kleine groep zijn, waarbij er te weinig respons zal komen op een oproep voor een review en de pagina dus een doodliggend project zal zijn. Discussie over een bepaald boek centraliseren op een plaats lijkt me inderdaad niet meer dan logisch. Meest handig is om de overlegpagina bij de hoofdpagina van het betreffende boek hiervoor te gebruiken, meestal de inleiding of de inhoudsopgave. Andere overlegpagina's van hetzelfde boek redirecten. Uiteraard zal bij groei een uitsplitsing gezocht moeten worden. Zo kan ik me voorstellen dat het hoofdstuk krachten uit het boek fysica op een gegeven moment zo groot wordt dat het logischer is om het overleg daarover uit te splitsen op de inhoudsopgave van het boek krachten van het boek fysica, in plaats van de pagina met de inhoudsopgave van het boek fysica. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 9 feb 2006 17:58 (UTC)
:::Fair enough, verschillende typen van boeken, verschillende handelswijzen. [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 9 feb 2006 19:50 (UTC)
==Overnemen uit wikipedia==
Hoe zit het daarmee? Kijk ik bijv. naar de knoert van een artikel op wikipedia, [[w:fourierreeks]], vs. [[Analyse/Fourierreeks]], dan lijkt het me alsof dat vlot overgenomen mag worden op wikibooks. Heeft dat overnemen uberhaupt wel nut, of verwijzen we niet beter naar wikipedia? [[Gebruiker:MADe|MADe]] 9 feb 2006 21:52 (UTC)
:als het past binnen het boek, zou ik het gewoon overnemen. Dat mag volgens GFDL. Ik heb ook een paar artikelen die ik op wp had geschreven overgenomen hier op wikibooks. Daar als los zand, hier als een eenheid. Dat is gewoon mooi [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 9 feb 2006 22:28 (UTC)
::Beter apart hier opnemen. In een boek zitten toch bepaalde aspecten dan in een encyclopedie. Allereerst zou je bij een artikel uit Wikipedia de voor het leerdoel relevante informatie moeten selecteren. Ook is het lastiger switchen tussen een externe pagina en een Wikibookspagina met vragen. Uiteraard ook het hierboven genoemde punt van Londenp. Als je deels kopieerd, wel aangeven waar de auteurs zijn te vinden en waarvandaan het gekopieerd is, om aan de verplichtingen van de GFDL te voldoen. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 9 feb 2006 22:57 (UTC)

== Hoveren ==
Ik heb in mijn eigen stylesheet eens lopen rommelen met tooltips. Daarbij heb ik twee codes getest, eentje van Taka gekopieerd en eentje van het net geplukt.

Beide methodes werken nu. Methode van Taka werkt wel, maar de uitleg gaat boven het woord staan, wat erg lastig is, omdat je dan het woord zelf niet meer kan lezen en omdat je, als het een link is, niet meer de pagina waarnaar gelinkt wordt in een nieuw tabblad kan openen. Ook blijft de tekst die onder de tooltip moet staan, ook als gewone tekst zichtbaar. Daarnaast moet het hele blok tekst tussen div'jes gezet worden, wat ook weer rommelig is. Niet echt gewenst lijkt mij.

De tweede methode lukte eerst niet, omdat ik een verkeerde class had gedefineerd. Nu werkt het wel. Als je boven het woord gaat staan, verschijnt er een vraagtekentje naast de muiscursor en daarna verschijnt de uitleg. Deze verdwijnt echter na enkele seconden, eigenlijk precies zoals wanneer je je muis boven een link houdt, alleen verschijnt er dus ook een vraagteken naast de muiscursor.

Het woord waarbij een tooltip moet verschijnen heeft nog geen aparte kleur, onderstreping of achtergrond, maar dat kan gemakkelijk toegevoegd worden met css. Lijkt me opzich een mooie methode om te gebruiken.

Zal deze code vooralsnog kaal in de [[MediaWiki:Common.css|Common.css]] zetten, met een voorbeeld hier, zodat het hier ook gezien kan worden. Daarna kunnen we kijken hoe we willen dat een woord waarbij een tooltip moet opduiken bij het hoveren eruit moet zien. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 9 feb 2006 22:44 (UTC)

:&lt;span title=&quot;testje om te kijken hoe de tooltip werkt&quot; class=&quot;tooltip&quot;&gt;Ga hier met de muis boven staan voor een voorbeeld van de tooltipcode&lt;/span&gt;
:Mediumvioletred, niet echt een mooie kleur lijkt mij, maar eerst maar eens even testen hoe de kale code werkt. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 9 feb 2006 22:50 (UTC)

::Verder overleg graag op [[Overleg MediaWiki:Common.css]], om de discussie geconcentreerd te houden op het onderwerp. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 9 feb 2006 22:59 (UTC)

== Google Grants ==
Google heeft [https://wikimedia.de/ Wikimedia Deutschland] aangeboden om mee te doen met het [https://www.google.com/grants/details.html Google Grants-programma]. Dat betekent dat Wikimedia-projecten 3 maanden lang gratis [[w:en:AdWords|AdWords]] kan krijgen, en dit kan dus een mooi bedrag opleveren dat ten goede komt van de projecten.

Op [[m:Google_Grants|Meta]] staat meer informatie, en er kan ook een Nederlandstalige suggestie toegevoegd worden. Deadline hiervoor is 14 februari. - [[Gebruiker:Galwaygirl|Galwaygirl]] 10 feb 2006 11:38 (UTC)

== Probleem. ==
Ik ben De Meyer julien uit vlaams brabant lindestraat 6 - 3390 Tielt-Winge. BELGIE.

'''''Het Probleem'''''

Nieuwe PC aangeschaft.

Toetsenbord normaal azerty uiop.

Als ik typ volgens azerty uiop verschijnt het volgende...

qwerty uiop [] . asdfghjkl; '\ . \zxcvbnm,./ . en zo verder.--[[Gebruiker:81.83.252.182|81.83.252.182]] 15 feb 2006 22:23 (UTC)
 
Wat mag ik doen om dit probleem op te lossen...  

Een vraag teken kan ik zelf niet vinden...dat is een [ m ] op deze toetsen bord. 
Dank jullie 

:Hoi, je toetsenbordinstellingen staan dan waarschijnlijk op VS internationaal. Dit is te wijzigen door het volgende te doen:
:*Start - configuratiescherm - landinstellingen.
:*Kies tabblad ''Talen''.
:*Klik op ''Details''.
:*In het bovenste selectieveld staat waarschijnlijk Verenigde Staten internationaal geselecteerd. U moet hier ''Frans (België) - Frans (België)'' selecteren. Na opnieuw opstarten van de computer zou uw toetsenbord als een Azerty moeten werken. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 15 feb 2006 22:49 (UTC)

:::Hoi hoi, ikzelf ben nederlander, en type goed blind. Vorige week was ik gedetacheerd in antwerpen, en kreeg ik een franstoetsenbord onder mijn fingers. Ik ben een kwartier bezig geweest om erachter te komen dat ik mijn password verkeerd aan het intypen was. (Je ziet dan natuurlijk niet wat je typt, omdat het password als sterretjes of bolletjes in het scherm verschijnt). Ik heb toen het toetsenbord als VS ingesteld (zoals hierboven beschreven) en toen kon ik weer blind typen. Alleen voor leestekens, die ik blind niet altijd kan vinden, was dat welleens lastig... enfin, succes.... [[Gebruiker:GeeKaa|GeeKaa]] 1 mrt 2006 10:10 (UTC)

===klok===
Loopt de klok op dit project een uurtje achter? [[Gebruiker:GeeKaa|GeeKaa]] 1 mrt 2006 10:10 (UTC)
:inderdaad!  [[Gebruiker:MADe|MADe]] 1 mrt 2006 18:05 (UTC) (maar eig. 19:05)
::Nja, loopt niet perse achter, maar geeft andere tijdzone aan. Volgens mij ben ik niet bij machte dit aan te passen en zit de sleutel daartoe ergens bij de dev's. Wat wel raar is, is dat de tijd op de RC wel goed staat aangegeven. Maar hoe die bepaald wordt kan ik niet zien, want dat is een parameter in de vorm van $1. ([[MediaWiki:Allmessages]] en dan zoeken op ''Toon de wijzigingen vanaf''). [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 1 mrt 2006 22:58 (UTC)

== Latex ==
De latex formules worden allen met een witte achtergrond getekend. Dat kan een probleem zijn wanneer deze formules op een gekleurde basis moeten verschijnen zoals U hier kunt zien:
 &lt;math&gt;\frac{x^2}{2m_c+1}&lt;/math&gt;
Weer iemand of er hier een mogelijkheid is om de achtergrond van latex formules transparant te maken of van kleur te doen wisselen? Opdrachten uit het color package, zoals \pagecolor{black} lijken niet te werken. Robert Zboray 3 mrt 2006 01:10 (UTC)
:Zeker is dit mogelijk. Met behulp van een span kan de achtergrondkleur worden veranderd. Voorbeeld: &lt;span style=&quot;color: inherit; background-color:olive; padding:0.2em;&quot;&gt;&lt;math&gt;a^2+b^2=c^2&lt;/math&gt;&lt;/span&gt; [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 3 mrt 2006 09:46 (UTC)
::en de broncode daarvan is &lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;color: inherit; background-color:olive; padding:0.2em;&quot;&gt;&lt;math&gt;a^2+b^2=c^2&lt;/math&gt;&lt;/span&lt;/nowiki&gt; [[Gebruiker:MADe|MADe]] 3 mrt 2006 12:53 (UTC)

Om dus de achtergrondkleur tussen de latexcode en het grijze kader niet te laten verschillen gebruik je ''snow'' als kleur, zoals hieronder staat. (&lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;color: inherit; background-color:snow; padding:0.2em;&quot;&gt;&lt;math&gt;a^2+b^2=c^2&lt;/math&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;)
 &lt;span style=&quot;color: inherit; background-color:snow; padding:0.2em;&quot;&gt;&lt;math&gt;a^2+b^2=c^2&lt;/math&gt;&lt;/span&gt;
Zie [[w:Lijst_van_HTML-kleuren]] voor allerlei kleuren die in dit verband mogelijk zijn. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 3 mrt 2006 17:30 (UTC)

Bedankt. [[Gebruiker:146.50.209.207|146.50.209.207]] 4 mrt 2006 20:50 (UTC)

==Consequent zijn==
Ik weet niet of dat hier op wikibooks bestaat, maar ik stel voor een opbouw van een boek voorop te stellen, zodat nieuwe boeken op een consequente manier aangemaakt worden. Eventueel hangen we er een stemming aan vast, zodat de richtlijn in de toekomst als &quot;richt&quot;lijn kan werken. Mijn voorstel (wijzigingen welkom) over een hypothetische onderwerp &quot;krant&quot;:
*inleiding, en verwelkoming op [[krant]]
*sjabloon met hoofdstukonderverdeling op [[:sjabloon:krant]]
*subpagina's op [[krant/subkrant]], en niet [[krant: subkrant]] of [[krant:subkrant]] enz.
*Bespreking book, gebruikte bronnen, externe bronnen, inhoudsopgave op [[krant/over]]
[[Gebruiker:MADe|MADe]] 4 mrt 2006 11:58 (UTC)
:Klinkt goed qua indeling, maar wat is dat met die dubbele punt. Deze wordt vrijwel standaard gebruikt op alle wikibooks, zover ik heb gezien. Het lijkt me dan ook beter die dubbele punt te behouden, juist uit het oogpunt van consequent zijn. Waarom heb je een voorkeur voor de schuine streep? [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 4 mrt 2006 21:08 (UTC)
::ik was me niet bewust van reeds bestaande 'standaarden'; de / lijkt me interessant omdat zo de link naar het bronartikel altijd vermeld blijft (cfr. [[Veilig_op_het_internet/Draadloos_internet]]). [[Gebruiker:MADe|MADe]] 4 mrt 2006 21:48 (UTC)
:::Ah je bedoelt een automatisch link naar het hoofdartikel, ja dat klopt. Ik heb [[Speciaal:Allpages]] eens bekeken en de meesten gebruiken de dubbele punt. Bij Turks, Wiskunde en dus Veilig op het internet wordt de schuine streep gebruikt. Nou ja ik weet ook niet waarom die dubbele punt de standaard is. Weet iemand anders dat? [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 4 mrt 2006 22:15 (UTC)
::Denk dat die dubbele punt zo standaard is omdat ook andere naamruimten een dubbele punt gebruiken. Overigens is er voor mensen die hier graag verder over willen lezen op de Engelstalige Wikibooks al heel wat afgediscussieerd: [[:en:Wikibooks:Naming_conventions]] en [[:en:Wikibooks:Hierarchy_naming_scheme]].
::Maar vooral [[:en:Wikibooks:Naming_policy]], welke de richtlijn bevat voor boeken die vanaf 1 maart 2006 worden gestart. Op bijbehorende overlegpagina is veel daarover te vinden.
::Lijkt mij dat we hier ook inderdaad aan een bepaalde structuur moeten, om consequent te zijn, voordat het onmogelijk wordt. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 6 mrt 2006 05:25 (UTC)
:::Zullen we de Engelsen maar volgen dan en hun policy overnemen? Wat ik lees daar, is het redelijk logisch het met schuine strepen te doen. Laten we dan zo vroeg mogelijk alles IO maken, voordat er teveel artikelen komen en het nog meer werk wordt. Als we dat met zijn drieën doen (Koos, MADe en Londenp) dan zijn we er snel doorheen lijkt me. Koos als je mij en MADe dan tijdelijk mod-rechten geven kan, dan wordt het opruimwerk wat makkelijker.
:::Misschien is het toch beter dit nog 2 weken te laten staan, voordat we dat gaan doen (of zelfs een officieel voorstel te maken). Met zo weinig mensen hier aan de gang, lijkt me consensus nog wel te bereiken itt wikipedia. [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 8 mrt 2006 12:06 (UTC)

::Ik heb de policy daar nog niet gelezen, gaf er alleen een link heen. Op zich lijkt het mij inderdaad handig om gewoon bepaalde standaarden aan te houden. Misschien &quot;even&quot; die policy-pagina (in grote lijnen) en misschien met kleine aanpassingen vertalen. Morgen ben ik &quot;vrij&quot;, voor zover je dat vrij kan noemen. Zal kijken of ik dan een nette pagina kan formuleren, zodat ook nieuwe boeken een standaardstructuur kunnen krijgen.
::Jullie twee (tijdelijk) modrechten geven is geen probleem. Zeker voor een dergelijke klus erg handig. Heb jij enig idee of een botje ons iets zou kunnen helpen, bijvoorbeeld met linkfixes? [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 8 mrt 2006 22:07 (UTC)
:::Een bot werkt zeker makkelijk (redirect.py, solve_disambiguation.py). Het is me om een of andere reden nog niet gelukt hem hier aan het werk te krijgen. Lijkt een probleem met naamruimte te zijn. Ik zal hem even actualiseren, kijken of dat al opgelost is. Anders vraag ik het even na op de bot-lijst [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 8 mrt 2006 22:13 (UTC)
::::Mijn bot werkt weer. redirect.py zal niet werken, solve_disambiguation.py met -redirect parameter waarschijnlijk wel, maar ik zal nog moeten experimenteren [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 8 mrt 2006 22:57 (UTC)
:::Zou echt perfect zijn als je dat aan de slag zou kunnen krijgen. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 9 mrt 2006 16:00 (UTC)

===Pagina===
Op [[Help:Boekstructuur]] heb ik een eerste opzetje gemaakt van hoe de structuur van een boek er ongeveer uit zou moeten zien. De daarstaande structuur is nog geen vastomlijnde regel. Dit komt enkel uit mijn gedachtenspiraal ;-). Er kan uiteraard nog over gediscussierd worden, zeker omdat dit een zeer belangrijke zaak betreft. Discussie op [[Overleg help:Boekstructuur]]. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 9 mrt 2006 16:00 (UTC)

== Titel? ==
Hoi hoi, Ik wil graag een nieuw boek beginnen, dat gaat over kamperen, fietsen en wandelen enzovoorts. Ik wil bijvoorbeeld kaartlezen, tent opzetten en overleven in de vrije natuur, maar ook het plannen van fietsroutes behandelen. Het boek moet een leidraad zijn voor iemand die nog nooit eerder een fiets of wandelvakantie heeft gedaan. Alleen, hoe zal ik em noemen? Ik dacht:
*[[Reizen/Inleiding]]
*[[Reizen/Tent opzetten]]
*[[Reizen/Kaartlezen]]
*[[Reizen/Fietsroute plannen]]
Iemand een ander idee? Groet, [[Gebruiker:GeeKaa|GeeKaa]] 15 mrt 2006 08:28 (UTC)
:Mooi idee. Kunnen we hier zeker gebruiken. Titels lijken mij duidelijk genoeg en gezien het gebruik van de slash zal je ook wel [[Help:Boekstructuur]] en [[Overleg_help:Boekstructuur|bijbehorende overlegpagina]] hebben gezien. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 15 mrt 2006 10:08 (UTC)
::Reizen als titel dekt, denk ik, niet helemaal de lading en is te beperkt. In principe gaat het namelijk over reizen voor beginners, als ik het goed lees en dan nog beperkt tot vakantiereizen. Dus Vakantiereizen voor beginners lijkt beter te passen. Wie pikt dit op en maakt hier een pakkende titel voor? [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 15 mrt 2006 12:43 (UTC)
:::Ik dacht eerder aan ''Natuurlijk reizen'' of ''Overleven in de natuur'' of ''Leven in de natuur'' of ''Trektochten'' of ''Kamperen'' of ...

oke, dan maak ik er voorlopig van:
*[[Vakantiereizen/Inleiding]]
*[[Vakantiereizen/Tent opzetten]]
*[[Vakantiereizen/Kaartlezen]]
*[[Vakantiereizen/Fietsroute plannen]]
Groetje, [[Gebruiker:GeeKaa|GeeKaa]] 17 mrt 2006 11:38 (UTC)

== Kleur van voortgangsjabloon 75% ==
Hallo, ik zou graag de kleur van het voorgangssjabloon &lt;nowiki&gt;{{75%}}&lt;/nowiki&gt; {{75%}} willen aanpassen van het nu oranje/roodachtige naar iets wat blauw of geel is. 75% geeft met deze kleur de associatie van dat het nog verre van af is (af is groen) terwijl het toch bijna af is. Andere meningen? [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 16 mrt 2006 10:19 (UTC)
:Ik was niet de eerste met een dergelijk idee: kijk hier https://commons.wikimedia.org/wiki/Image:75%25.png en druk op de versie van 16 juni 2005 ;-) [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 16 mrt 2006 10:20 (UTC)
::Ook op WikibooksEN gebruiken ze voor [[:en:Image:75%25.png|75%]] een andere kleur dan op Commons. Ik heb er overigens geen problemen mee, zowel niet met de huidige kleur, als de kleur waarin je het zou willen wijzigen. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 16 mrt 2006 11:14 (UTC)

== Consensus ==
Hebben we nu al consensus bereikt over de vernieuwde naamgeving: [[Help:Boekstructuur]].
Als dat zo is, kunnen we dan dus alle boeken in de nieuwe structuur gaan hernoemen???

Gaat dat zo makkelijk hier? Is het mogelijk?? Consensus ??? [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 17 mrt 2006 20:27 (UTC)
:Ik stel voor een stemming te houden, en die een maand de tijd te geven. Zo kunnen mensen die hier meewerken, maar mss niet alles meevolgen toch hun stem uitbrengen. [[Gebruiker:MADe|MADe]] 17 mrt 2006 20:29 (UTC)
::Hebben we een stemlokaal; maken we een sitenotice voor diegenen die de Leraarkamer niet kennen? Hoe gaat dat hier?? Welke regels??? Wat een hoop vraagtekens???? [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 17 mrt 2006 20:36 (UTC)
:::Ha leuk, een stemming, dat miste ik hier al.. misschien kunnen we stemmen waar we het stemlokaal in gaan richten? Ik stel voor in een achterkamertje van de grote hal achter de lerarenkamer? (Je weet wel, schuin achter het koffiezetapparaat..) [[Gebruiker:GeeKaa|GeeKaa]] 17 mrt 2006 20:43 (UTC)
::::Waarom doen we het niet zo: Help:Boekstructuur wordt de officiële richtlijn hier, indien niemand er tegen opponeert (dat is toch consensus). Als we nu een sitenotice maken met: ''[[Help:Boekstructuur]] wordt per 17 april de officiële richtlijn hier, alle bestaande pagina's worden dan daaraan aangepast. Heeft u bezwaar daartegen, dan dient dit kenbaar gemaakt te worden op [[Overleg_help:Boekstructuur]]''. Daarnaast zetten we op elk gebruikersoverleg van diegenen die hier de laatste 30 dagen actief waren, dit tektje. Als er bezwaar komt, dan moeten we evengoed een stemming opzetten oid. Mijn bot werkt voor het oplossen van redirects, dus dat is geen probleem. We kunnen dan vrij geautomatiseerd de ontstane redirects oplossen. Ik schat een paar daagjes werk in de avonduren....[[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 17 mrt 2006 20:59 (UTC)
:::Ik heb een sitenotice ingesteld. Zou het ook nog gewenst zijn dat anoniemen deze boodschap ook te zien krijgen? ([[MediaWiki:Anonnotice]]) Nu is deze nog leeg, maar de sitenotice voor geregistreerde gebruikers kan er gemakkelijk ingezet worden m.b.v. &lt;nowiki&gt;{{:MediaWiki:Sitenotice}}&lt;/nowiki&gt;. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 17 mrt 2006 21:38 (UTC)
::::OK prima, dan maar afwachten. In Annonnotice lijkt mij niet noodzakelijk.
::::Ik zat me net wel te bedenken, dat de interwi's ook dienen te worden aangepast :-( [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 17 mrt 2006 22:43 (UTC)
Ik zal een projectpagina opzetten, voor deze mogelijk toch wel grote klus: [[Project:Boekstructuur]] [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 18 mrt 2006 11:43 (UTC)
:Prima. Zal eens kijken of ik er volgende week ook wat tijd in kan steken. Maar ben nu echt vrij hard bezig met studie (of zou ik eigenlijk moeten zijn. ;-)) [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 18 mrt 2006 19:58 (UTC)
::OK, vergeet een ding niet, de studie gaat absoluut voor !!! Succes [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 18 mrt 2006 20:49 (UTC)
:::Ideetje: geef Londep anders al dan niet tijdelijk mod-rechten, zo kan hij artikelen aanpassen zonder daarvoor Koos aan te spreken , dit versnelt de procedure dan wat, en zo wordt Koos wat ontlast [[Gebruiker:MADe|MADe]] 18 mrt 2006 21:40 (UTC)
::No problemo, zie ook [[#Consequent zijn]], hierboven. Zo gauw het 17 april is kan Londenp w.m.b. (tijdelijk) modrechten krijgen. Permanente rechten is wmb geen probleem, maar zal om de goede wil te bewaren denk toch via de gewone procedure moeten gaan. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 20 mrt 2006 19:37 (UTC)
:::dat laatste is geen probleem meer ;-). Kunnen we in ons streven naar continuïteit eventueel een overkoepelend boeksjabloon gebruiken, bijv. [[Sjabloon:Index basis]]; geïnspireerd op werk van GeeKaa; dit kan gebruikt worden als standaard boeksjabloon voor alle boeken, maak nl. een [[sjabloon:naam cursus]], en plaats daar bijv. &lt;nowiki&gt;{{Index basis|Naam=Veilig op het Internet|Inhoud=huppeldepup|Kleur=#abcdef;}}&lt;/nowiki&gt;:[[Sjabloon:Index basis|titel=Veilig op het Internet|inhoud=huppeldepup|Kleur=#abcdef;]].
:::Hebben we op wikibooks trouwens ook sterren? [[Gebruiker:MADe|MADe]] 22 mrt 2006 12:48 (UTC)
::Sjabloon ziet er opzich wel mooi uit, maar ik kan me in ieder geval voorstellen dat er niet standaard een afbeelding in zit, zeker niet in het begin.
::Sterren hebben we hier (nog) niet. Wel op Commons: [[commons:Barnstar]] en [[commons:Category:Barnstars]]. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 22 mrt 2006 22:20 (UTC)
:::Mijn reactie op het sjabloon: ik dacht zelfs een achtergrondkleurtje te gebruiken voor mijn avontuurlijk vakantieboek, maar dat is mischien te wild gedacht? [[Gebruiker:GeeKaa|GeeKaa]] 23 mrt 2006 10:14 (UTC)
::::Dat kan eenvoudigweg in het overkoepelend sjabloontje geplaatst worden (de afbeelding is er nu uit), alhoewel erg goed lukt het niet. Wat die sterren betreft, kunnen we geen eigen, wikibooks-systeem vooropstellen? [[Gebruiker:MADe|MADe]] 23 mrt 2006 11:37 (UTC)

==Boek- en Hoofdstuktitels==
Deze vraag staat ook op [[Wikibooks:Boekstructuur]] en ook op [[Overleg_help:Boekstructuur#Hoofdletters_revisited_-_Hoofdletters_in_de_uitgebreidere_titel]], waar we de standaard voor de Boekstructuur bespreken: zie [[Help:Boekstructuur]].

De vraag die ik graag beantwoord heb, is de volgende:
*Hoe om te gaan met hoofdletters in de titel? [[Discrete Kansrekening]] heeft een hoofdletter met Kansrekening, [[Vruchtbrengend woordenboek|Vruchtbrengend Woordenboek]], [[Microsoft Word]], maar wel [[Analytische meetkunde]], [[Gender en diversiteit]], [[Magische wetenschap]], [[Veilig op het internet]]. Dit is allemaal vrij inconsequent. Wat is de standaard in ''Boekenland''
*Is de standaard voor boektitels hetzelfde als voor hoofdstuktitels, of is dat weer anders? [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 22 mrt 2006 14:54 (UTC)
*:Hoofdletters: in ''boekenland'' is volgens mij niet echt een standaard te zien in de boektitel. Ik zou zeggen: Word is een eiggennaam (merknaam) en moet derhalve met een hoofdletter. Kansrekening is een 'gewoon' woord en moet derhalve met een kleine letter, omdat het het tweede woord is. Zelfde voor het Vruchtbrengend woordenboek. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 22 mrt 2006 22:07 (UTC)

Het boek dat ik geplaatst heb (Platbodemzeilen op een Volendammer Kwak)wordt gekenmerkt door nogal lange (sub)titels en een hierarchie van 4 niveau's.
Bijvoorbeeld:
*nivo 1 Boektitel: Platbodemzeilen op een Volendammer Kwak
*nivo 2 Sektie: Vaarpraktijk
*nivo 3 Hoofdstuk 18: Manoeuvreren op de motor
*nivo 4 Paragraaf 1: Een kwak is geen ideaal motorschip

Ik heb destijds voor deze aanpak gekozen, omdat ik niet uitkwam met minder niveau's en omdat ik de vlag (titels) zo nauwkeurig mogelijk de lading (inhoud) wilde laten dekken. 
Komt de oorspronkelijk structuur nog wel goed uit de verf in jullie nieuwe boekstructuur? Blijft het helder en leesbaar? - [[Gebruiker:vd172hb|Henk]] 1 april 2006
:Zie de beantwoording van deze vraag op [[Overleg_help:Boekstructuur#Gewoon_een_beetje_bezorgd]] [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 2 apr 2006 08:14 (UTC)

== nl.wikinieuws sluiten of niet? ==
graag uw mening op https://nl.wikinews.org/wiki/Wikinews:Nieuwscaf%C3%A9#Nederlandstalige_Wikinieuws_voorlopig_maar_sluiten.3F. groet, [[Gebruiker:Oscar|&lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;o&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: orange;&quot;&gt;s&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: yellow;&quot;&gt;c&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;a&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: blue;&quot;&gt;r&lt;/span&gt;]] 1 apr 2006 06:20 (UTC)

==[[Rekenen]], [[Rekenkunde]] en [[Wiskunde]]==
Er is nu al door verschillenden personen gesuggereerd beide boeken in elkaar te schuiven. [[Gebruiker:Germanator]] is nu verder aan het werk met [[Rekenkunde]], [[Gebruiker:Nijdam]] werkt veel aan [[Rekenen]] en [[Wiskunde]] is de verzamelband, om het maar zo te zeggen. Ik vind het zonde als we verder rekenkunde ontwikkelen, terwijl rekenen ernaast bestaat en zou dan ook willen voorstellen om Rekenkunde in rekenen te integreren (voor zover dat nodig is) en Rekenkunde als boek op te doeken. [[Gebruiker:Koos Jol]] heeft iets dergelijks ook voorgesteld op [[wikibooks:boekstructuur]] --- [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 4 apr 2006 13:11 (UTC)

:Ik heb Nijdam laatst een voorstel over het rekenen en rekenkunde probleem gestuurd: 'Mijn voorstel is om Wiskunde op te delen in: Algebra, Meetkunde, Analyse, Statistiek(hoewel dit volgens mij officieel niet tot de wiskunde wordt gerekend) en een soort Appendix met uitleg over getallen en talstelsels en bewijzen(zodat die niet in de tekst hoeven te staan). Ik wil dan beginnen met het uitwerken van de algebra: Algebra 1 zal de informatie bevatten van het rekenen boek + rekenen met procenten - info over getallen. Algebra 2 over vergelijkingen en functies, en over grafieken.'
:Ik weet verder niet goed of ik die delen van de wiskunde moet plaatsen als hoofdstukken van het wiskundeboek, of als afzonderlijke boeken? Groet [[Gebruiker:Germanator|Joost]] 10 apr 2006 09:08 (UTC)

==Style==
Is hier iets mis met de stylesheets, of ligt dat aan mij... [[Gebruiker:GeeKaa|GeeKaa]] 8 apr 2006 18:07 (UTC)
:Vaag... Wikipedia wordt wel goed weergegeven. Engelstalige Wikibooks wordt wel foutief weergeven. Zal wel een Wikibooksprobleem zijn. Misschien dat de dev's wat grof bezig zijn met softwarewijzigingen/testen? Het is tenslotte een alfaversie waar we op draaien ([[Speciaal:Version]]). [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 8 apr 2006 22:00 (UTC)
::Hmm nu lijkt alles weer normaal inderdaad... [[Gebruiker:GeeKaa|GeeKaa]] 10 apr 2006 14:22 (UTC)

== Jongeren checken internetinformatie zelden ==
Zie dit artikel in de telegraaf met een mooi plaatje erbij van wikipedia.nl : https://www2.telegraaf.nl/i-mail/38179461/Jongeren_checken_internetinformatie_zelden.html.

Informatie moet dus het liefst wel kloppen. Nederlands, Geschiedenis en Aardrijkskunde zijn kennelijk voor scholieren het interessantst [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 19 apr 2006 09:15 (UTC)

== Wikibooks op het internet ==
* Hier wat informatie over het gebruik van wikibooks: [[Gebruiker:Londenp/Hitparade]] [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 19 apr 2006 09:16 (UTC)
:Interessant! Maar mag ik vragen wat je bron is? (Lees: Is die info ook beschikbaar voor andere projecten?) [[Gebruiker:Cars en travel|Belgian man (C&amp;amp;T)]] 1 jul 2006 17:17 (CEST)

== Wikimedia Conferentie Nederland ==
Hallo allemaal,

[https://nl.wikimedia.org/wiki/VWN Vereniging Wikimedia Nederland] organiseert op 2 september 2006 de (grotendeels Nederlandstalige) [https://nl.wikimedia.org/wiki/WCN Wikimedia Conferentie Nederland] (vooralsnog alleen een werknaam). Deze bijeenkomst zal gedeeltelijk bestaan uit lezingen en workshops, maar ook uit discussiegroepen rondom de thema's:
*''Feedback uit Boston ''
*''Wiki-projecten''
*''Techniek''
*''Gemeenschap''
*''Leer elkaar wat''
Iedereen wordt van harte uitgenodigd om een voorstel voor een lezing, discussiegroep, workshop of een andere presentatievorm in te dienen. '''Meer informatie hierover vindt u op [https://nl.wikimedia.org/wiki/Overleg:Wikimedia_Conferentie_Nederland/Oproep de Wiki van Wikimedia Nederland].''' Er zijn sprekers nodig, meld u dus aan! Naast het feit dat u er hopelijk veel zult opsteken en mensen zult ontmoeten, zal het er ook heel gezellig worden! Ik hoop van harte u terug te zien op de lijst met voorstellen. 

Met vriendelijke groeten, [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeiets]]'''[[w:nl:gebruiker:Effeietsanders|anders]]''' 20 apr 2006 21:38 (UTC)

== RobotLondenp ==
Iemand er bezwaar tegen, dat ik een robotbitje aanvraag voor mijn [[Gebruiker:RobotLondenp|RobotLondenp]]?&lt;br&gt;
Ik ben een ervaren gebruiker van de bot (dwz op wikipedia zie: 5429 edits met de bot onder gebruikersnaam Robopjetter, zie ook [https://tools.wikimedia.de/~kate/cgi-bin/count_edits Kate's Tool]), o.a. interwiki links, replace (veel voorkomende tekstfouten), solve-disambiguation (voor o.a. redirect links verbeteren) en andere bots. Het voordeel is dat een botbewerking niet verschijnt op de recente wijzigingen en deze dus niet vervuilt (echter wel op je volglijst, dus foute botbewerkingen worden wel opgemerkt). Ik heb en zal overigens mijn bot nooit automatisch laten lopen, en elke voorgestelde wijziging op zijn juistheid beoordelen. Ik ben van plan mijn bot hier te laten lopen op interwiki-links en veelgemaakte spelfouten. Bezwaren aub hier vermelden [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 25 apr 2006 20:55 (UTC)
:No problemo ;-). Vond het eerder irritant dat je de RC liep te 'flooden', alhoewel dat op Wikibooks nog niet zo moeilijk is. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 25 apr 2006 21:05 (UTC)
::Ik heb RobotLondenp een botbitje toegekend, aangezien bureaucraten dat sinds kort ook kunnen (zie topic hieronder).
::Zeker met al die titelwijzigingen nu is het handig als een ervaren botgebruiker een bot kan draaien. Mochten er bezwaren rijzen tegen deze botstatus, dan kunnen die worden vermeld op [[Wikibooks:Bots]]. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 27 apr 2006 10:10 (UTC)

==Botbitjes==
de mediawiki-software is nu zodanig aangepast, dat [[w:nl:Wikipedia:Bots|botbitjes]] voortaan door een [[w:nl:Wikipedia:Bureaucraat|bureaucraat]] kunnen worden toegekend, en dus niet meer door een steward via [[m:Hoofdpagina|meta]]. [[Gebruiker:Oscar|&lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;o&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: orange;&quot;&gt;s&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: yellow;&quot;&gt;c&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;a&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: blue;&quot;&gt;r&lt;/span&gt;]] 26 apr 2006 10:03 (UTC)

== Tijdzone in ondertekening ==
Als ik onderteken met &lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;, wordt de tijd in UTC gebruikt. Op nl.wikipedia is dat CEST. Is dat ergens te veranderen? Kon het niet vinden op meta, behalve via het aanpassen van LocalSettings.php, maar dat lijkt me niet mogelijk. [[Gebruiker:Mtcv|Mtcv]] 26 apr 2006 21:22 (UTC) (dit zou dus 23:22 CEST moeten zijn)
:Zie ook kopje [[#klok|klok]]. Ik heb in de villagepump van meta al [[m:Meta:Babel#Timezone|een oproep gedaan]], maar volgens mij lezen ze niet goed of willen ze het niet snappen. Als we met meer man de zaak opnieuw aankaarten, misschien dat ze het dan wel lezen. Anders kan het ook aangemeld worden als bug. Het feit dat CEST/CET-weergave POV zou zijn vind ik een non-argument, omdat mensen die op de Nederlandstalige Wikibooks werken doorgaans ook zullen denken in CET/CEST. Daarnaast speelt bij het Nederlands dat de taalzone zich niet zoals bij het Engels uitstrekt over een dergelijk groot gebied dat er binnen het gebied weer verschillende timezones zijn. Ook kan je moeilijk gaan propageren dat CET/CEST POV zou zijn, terwijl ook op de Nederlandstalige Wikipedia ondertekeningen gewoon in CET/CEST verschijnen. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 26 apr 2006 21:32 (UTC)
::Oh, die had ik niet gezien (klok). Ze zijn niet echt behulpzaam daar idd. Misschien moeten we bij nl.wikipedia navragen hoe men het daar voor elkaar gekregen heeft. Ik kan me een discussie erover herinneren, nog niet zo heel lang geleden, dat men nu in staat was UTC in CE(S)T te wijzigen.
::Wat ik me trouwens afvraag: zou dat zomer-/wintertijd omzetten automatisch gebeuren of handmatig? In het laatste geval lijkt met dat iemand dat lokaal kan doen, want de dev's zullen dat niet zelf 2x per willen doen. [[Gebruiker:Mtcv|Mtcv]] 26 apr 2006 22:58 (UTC)
:Hm, toch niet. Al [https://www.google.com/search?q=site%3Anl.wikipedia.org+2002+overleg&amp;hl=nl sinds 2002] worden op de nl.wikipedia ondertekeningen in CE(S)T aangegeven. Niets recents dus. [[Gebruiker:Mtcv|Mtcv]] 26 apr 2006 23:18 (UTC)
::Ik heb het ook eens geprobeerd uit te zoeken. Het is zo dat een developer het moet aanpassen, het zit in een stukje software bij de standaardsoftware kan met in LocalSettings.php de volgende variabele zetten: $wgLocaltimezone (zie [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Configuration_settings hier] en [https://meta.wikimedia.org/wiki/Documentation:Configuration hier] en daarmee zou het moeten lukken. Maar aan de andere kant stoort het me zo weinig, dat ik het risico van een RTFM-uitspraak of zoiets op het IRC wikimedia-kanaal van de developers uit de weg ben gegaan (die mensen zijn echt onaardig ! ) en het daar niet verder doorgevraagd heb. Ik kan leven met UTC. Groet [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 27 apr 2006 06:44 (UTC)
:::Ik denk overigens wel dat de devs dat handmatig doen (maar alleen voor de belangrijke projecten). Die persoon in het dev-kanaal die ik er op aangesproken had of ik dat zelf kan doen als moderator heeft het in ieder geval ontkend en kon me niet verder helpen. Ze hadden op hetzelfde moment een probleem met de servers, zodat ik de situatie heb geaccepteerd [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 27 apr 2006 08:59 (UTC)
::Ze zouden ook eenmaal de boel op CE(S)T kunnen zetten. Dan hoeven ze het slechts eenmaal te wijzigen en niet elk halfjaar. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 27 apr 2006 09:05 (UTC)
:::Ik heb het gister aaan Walter gevraag (nog geen antwoord), maar kwam er toen op bugzilla achter dat dit veel vaker gebeurt. Zoek maar eens op [https://bugzilla.wikimedia.org/buglist.cgi?query_format=specific&amp;order=relevance+desc&amp;bug_status=__all__&amp;product=&amp;content=timezone timezone]. In bijv. bug [https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=5443 5443] worden Hebreewse projecten op UTC+3 gezet. Geen problemen daar met tijd-POV. In bug [https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=4862 4862] wordt gemeld dat weliswaar de.wikipedia op de juiste tijd is gezet na overgang winter-&gt;zomertijd, maar dat andere de-projecten vergeten zijn.
:::Dus als we een bug-melding doen, is het waarschijnlijk dat het opgelost wordt. Ik wacht even Walters antwoord af en dan maak ik de melding. [[Gebruiker:Mtcv|Mtcv]] 27 apr 2006 10:38 (UTC)
::::Ja Bugmelding lijkt de beste oplossing. Groet [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 27 apr 2006 10:50 (UTC)
:::Ik heb een melding gedaan in bugzilla. Zie [[mediazilla:5746|hier]]. Ik weet niet of het nodig is dat mensen stemmen op de bug, maar als jullie tijd over hebben kan het geen kwaad. [[Gebruiker:Mtcv|Mtcv]] 28 apr 2006 15:06 (UTC)

==Tijdschrift==
Is het mogelijk om met artikels van de verschillende wikipedia's en andere wikis een soort van maandelijks tijdschrift te maken? Kunnen deze dan op wikibooks geplaatst worden, of is dit uitsluitend voor boeken en handleidingen? Is er interesse om mee te helpen dit idee van de grond te krijgen? [[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]] 30 apr 2006 12:23 (UTC)

== Omzetting titels van boeken ==
Het omzetten van de titels van de boeken is nu zover, dat ik hulp nodig heb, althans ik weet wel hoe het moet, maar zou graag nog even overleggen. Het gaat om de volgende boeken:

#[[Allochtone talen in Nederland]] en [[Allochtone talen in Suriname]], Dit zijn goed boeken... Ik weet niet wat hier mee te doen, iemand een idee?
#[[Discrete Kansrekening]]: titel zou moeten zijn [[Discrete kansrekening]]. Dit is een boek van [[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]], die zich liever niet conformeert aan de beschreven Help:Boekstructuur (niet alleen hoofdletter, maar ook diepte van de naamgeving). Mijn persoonlijke mening daartoe, jammer, maar als hij niet wil, dan zal ik dat accepteren. Wel dan een opmerking maken bij [[Help:Boekstructuur]] dat dit boek een uitzondering is. 
#[[Rekenen]]: IN de eerste 5 hoofdstukken of zo, heb ik een navigatie onder aan de pagina gemaakt, naar het voorbeeld van Koos Jol, ik wacht nog op een reactie van de maker van het boek: [[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]] of het OK is zo, en dan maak ik de rest ook af.
#[[SQL DDL en DML]], ik weet niet wat dat is en waar het bijhoort, wie kan hier wat over zeggen?
#[[Wiskunde]]: Er zijn inmiddels al heel wat boeken over wiskundige onderwerpen. Ik zou volgende ordening willen voorstellen: [[Wiskunde]] wordt een redirect naar [[Wiskundeboeken]]. Op Wiskundeboeken worden alle boeken met wiskundige achtergrond vermeld. Het huidige boek Wiskunde krijgt een andere naam: wie kan hier iets voorstellen? Deze structuur zou voor alle wetenschappen kunnen worden doorgevoerd (Scheikunde, Natuurkunde, whatever...)
#:&lt;span style=&quot;margin-left:-2em;&quot;&gt;Graag opmerkingen, zodat we het project kunnen afsluiten [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 2 mei 2006 14:06 (UTC)&lt;/span&gt;
#:@1: Deze zijn hoofdzakelijk opgezet door C&amp;T. Zie [[Overleg_gebruiker:Koos_Jol#Ik|de discussie op mijn overlegpagina]] daarover. Overigens zie ik het nut van dergelijke boeken niet echt in.
#:@2: Mijn mening daaromtrent is waarschijnlijk wel bekend. Diepte van de structuur laag houden. Dit voorkomt enkele mogelijke problemen. Zie verder mijn motivering op vrijwel de hele overlegpagina [[Overleg_help:Boekstructuur]]. Wat betreft hoofdletters: Het is een vrijgegeven boek. Beter volgen we een vaste structuur, dat staat veel netter. Op de voorpagina van het boek kan voor de stijl van het boek best gespeeld worden met letters, zodat je een opmaak krijgt zoals de pagina [[Wiskunde]], alleen van wel met de letters in tekstvorm als in afbeeldingvorm.
#:@3: Dat voorbeeld komt niet van mijzelf hoor, ik heb de opmaak van het sjabloon wel zo gemaakt, maar een dergelijke structuur om vorige en volgende pagina's aan te geven bestond al langer. M.i. een logische methode om de boeken navigeerbaar te maken.
#:@4: Zou volgen mij moeten vallen onder [[Normalisatietechniek van gegevensbanken]].
#:@5: Zie mijn opzet op [[Overleg:Wiskunde]] (eerste inspringing). Deze opzet omvat grofweg: Van Wiskunde een hoofdpagina maken. Boeken heten &lt;nowiki&gt;[[Deelonderwerp/Zus en zo]] en dus niet [[Wiskunde/Deelonderwerp/Zus en zo]]&lt;/nowiki&gt;, want dan wordt de structuur hoogstwaarschijnlijk te diep, daarnaast heeft iemand die wat leest over Diffrentieren er niets aan om te weten dat dit een deelgebied va de wiskunde is, wat dat lijkt vanzelfsprekend. Ook niet &lt;nowiki&gt;[[Wiskunde/Zus en zo]]&lt;/nowiki&gt;, want dan krijg je het probleem dat er meerdere zussen en zo's zijn vanuit verschillende deelonderwerpen.
#:[[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 3 mei 2006 23:02 (UTC)
::::@5 op de Duitstalige Wikipedia werken ze met een Regal (boekenplank), bijvoorbeeld zie hier: [https://de.wikibooks.org/wiki/Regal:Mathematik Boekenplank Mathematik], bij elk boek wordt een verwijzing gemaakt naar het Regal. Ook geen gekke oplossing [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 7 mei 2006 10:31 (UTC)
:::::Laudaka was me voor door het boek over de allochtone talen in Nederland te maken. Veel nut hebben deze boeken inderdaad niet, maar ze hebben toch iets van nut neem ik aan. Als iemand zich wil verdiepen in de minderheidstalen van een land bijvoorbeeld. Of er een andere reden is en welke, daar kan alleen Laudaka je op antwoorden. [[Gebruiker:Cars en travel|Belgian man (C&amp;amp;T)]] 1 jul 2006 17:20 (CEST)

== Uitnodiging ==
Beste Wikianen,

Geïnteresseerden zijn bij deze uitgenodigd voor de volgende vergadering van Wikimedia Nederland. Gegevens vind je [https://nl.wikimedia.org/wiki/Wikimedia:Ontmoeten hier]. Aanmelding is noodzakelijk, in verband met het reserveren van een vergaderruimte.

Vriendelijke groet,

[[Gebruiker:Galwaygirl|Galwaygirl]] 3 mei 2006 15:08 (UTC)

== Uitklapfunctie ==
Ik heb code van wikipedia overgenomen in de [[MediaWiki:Common.css]] en de [[MediaWiki:Monobook.js]] die ervoor zorgt dat we een uitklapfunctie kunnen toepassen. Zie voor een voorbeeld: [[Gebruiker:Londenp/klad]]. In de onderliggende code ziet men hoe men de functie kan gebruiken, ik zal nog een Helppagina ervoor maken.

Deze uitklapfunctie is met name geschikt bij het maken van oefeningen. De antwoorden kunnen dan in de uitklaptabel worden gegeven op dezelfde pagina en worden dus pas zichtbaar na het uitklappen. Mvg [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 9 mei 2006 18:43 (UTC)
:Zoals ik al zei: deze functie kan een zeer positieve invloed hebben op de cursussen. Zo kan je ook de vragen en antwoorden gelijk lezen, zonder dat je twee tabs open hebt staan. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 10 mei 2006 21:05 (UTC)

==Kookboeklinks==
Binnen het kookboek hebben we verschillende stromingen, waarvan de belangrijkste de recepten en de ingrediënten zijn. Zo staat bij [[Kookboek/Chili con carne]] bovenaan een link naar het kookboek en daaronder links naar de [[Kookboek/Groentenrecepten|groentenrecepten]] en de [[Kookboek/Recepten|receptenindex]]. Dit ziet er eerlijk gezegd niet uit, maar zoals al eerder duidelijk is gemaakt is het niet handig om meerdere niveau's in de titel te maken, omdat recepten vaak onder meer dan een categorie vallen en je hiermee problemen krijgt.

Om de links naar verwante onderwerpen (in dit geval de groentenrecepten en de receptenindex) toch wat netter te laten verschijnen zijn verschillende mogelijkheden:
*Deze links in het het sjabloon van het recept opnemen. Ook voor ingredienten kan een sjabloon gemaakt worden, waar ook algemene statistische informatie over het recept kan worden opgenomen.
&lt;div style=&quot;margin-left:1.5em;&quot;&gt;Groot voordeel hiervan is dat de links dan een standaardplaats rechtsbovenaan in het sjabloon krijgen, wat veel netter staat. Nadeel is dat bij een recept en/of ingrediënt dat in veel categorieën valt, veel links in het sjabloon zullen komen te staan. Dit kan een joekel van een sjabloon opleveren in de breedte, of het bovenste gedeelte van het sjabloon komt vrij vol te staan met links.&lt;/div&gt;
*De automatisch gegenereerde structuur (= verwijzing naar het kookboek) onderdrukken. Dit is (middels tests gebleken) mogelijk. Vervolgens kunnen we een sjabloon maken met dezelfde opmaak als de automatisch gegenereerde link, maar dan zo dat we hier meerdere niveau's kunnen neerzetten.
&lt;div style=&quot;margin-left:1.5em;&quot;&gt;Het is dus mogelijk gebleken om de automatische link te onderdrukken, echter, als je dit gaat doorvoeren in de common.css zal de automatisch gegenereerde link overal onderdrukt worden, wat natuurlijk niet wenselijk is. Ondanks dat ik verschillende tests heb uitgevoerd om te proberen enkel binnen een pagina iets te onderdrukken is dat tot nogtoe nog niet gelukt. Het moet volgens mij echter mogelijk zijn dat (middels een bepaalde class) enkel op de pagina waarin die class wordt gedefineerd de automatische link te onderdrukken. Dit zou natuurlijk een fantastische oplossing opleveren, want dan kan je zelf kiezen welke links bovenaan worden weergegeven.&lt;/div&gt;
*We kunnen een sjabloon maken waarmee niet automatische gegenereerde links rechtsbovenaan kunnen worden geplaatst. Voordeel is dat je hiervoor geen andere classes hoeft te onderdrukken. Wel gaan de links gescheiden staan van de automatisch gegenereerde link.
*We kunnen ook een sjabloon maken waarmee niet automatische gegenereerde links kunnen worden geplaatst direct achter de automatische gegenereerde link. Voordeel is dat hierbij geen scheiding ontstaat tussen de automatisch gegenereerde link en de rest van de verwijzingen. Echter, om dit te bereiken moet gewerkt worden met absolute plaatsing (&lt;code&gt;div style=&quot;position:absolute;&quot;&lt;/code&gt; enz.) Dit zou problemen kunnen opleveren met andere stylesheets (bijvoorbeeld cologneblue.css (keulsblauw)), omdat deze andere lettertypen gebruiken, waardoor de absolute plaatsing niet meer klopt. Dit zou te omzeilen zijn door in de verschillende stylesheets (cologneblue.css enz.) voor de class van de automatisch gegenereerde link eenzelfde lettertype te gebruiken als in de monobook, zodat de absolute plaatsing wel goed blijft. Dit levert wel verschillende lettertypen binnen een document op als je met een andere stylesheet zou werken dan met monobook. Ik zou nog moeten uitzoeken in hoeverre dat storend is. De automatische links zijn namelijk relatief klein, dus misschien dat een ander lettertype niet echt opvalt.
&lt;div style=&quot;margin-left:1.5em;&quot;&gt;LET OP: cologneblue etc. zijn stylesheets voor specifieke toepassing op de in die stylesheet gedefinieerde opmaak en hebben geen enkele invloed op het uiterlijk van andere stylesheets, zoals bijvoorbeeld de meestgebruikte skin monobook.css&lt;/div&gt;

Dit waren enkele mogelijkheden die mij zo een-twee te binnen schieten. Misschien dat er nog meer mogelijkheden zijn, maar daar kom ik nog op. Ik ga nog verder testen in hoeverre code precies voor de juiste veranderingen kan zorgen, maar dat neemt vrij veel tijd in beslag, dus het zal nog wel even duren voordat ik dat daadwerkelijk aan kan pakken. In ieder geval graag feedback. Zowel negatieve als positieve, want juist de negatieve feedback kan voor betere oplossingen zorgen. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 10 mei 2006 21:05 (UTC)

:Moeilijk  verhaal boven Koos ;-). Mijn voorkeur: onderdrukken van de automatische link en vervangen door een gelijkuitziende linkverzameling (middels sjabloon) met uitgebreidere navigatie zowel vertikaal als horizontaal, zodat uiteindelijk alles er gelijk uitziet, met of zonder navigatiesjabloon. Hoe dat te krijgen daarvoor schiet mijn kennis van HTML/Javascript te kort. Wat mij betreft richten we ons alleen maar op monobook, ook bij de Engelstalige Wikipedia zijn de andere skins maar slecht boven de standaard verder ontwikkeld. Groeten [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 11 mei 2006 06:46 (UTC)

::Wat betreft het richten op de monobook. In eerste instantie vind ik dat de prioriteit van de opmaak inderdaad bij de monobookskin ligt. Echter, als het technisch mogelijk is om te zorgen dat andere skins ook goed weergegeven worden zonder weinig extra moeite moeten we dit zeker niet achterwege laten.
::Het onderdrukken van de automatische link voor een afzonderlijke pagina moet dus wel mogelijk zijn, alleen ben ik daar nog niet helemaal uit hoe dat zou moeten. Als we met een sjabloon werken met absolute plaatsing (laatste punt) is het enige bezwaar dat de andere skins hier problemen van zouden kunnen ondervinden, maar in hoeverre dat het geval is, moet ik nog testen. Misschien dat dat bezwaar geen enkele rol van betekenis speelt. De opmaak van die links kan via het sjabloon geregeld worden en zal derhalve eenzelfde opmaak gaan opeleveren als de huidige automatische links.
::Wat ik dus wil zeggen is dat het werken met een sjabloon inclusief absolute waarden een stuk gemakkelijker is dan het uitzoeken van de code om binnen een specifieke pagina de automatische link te onderdrukken. Met name omdat die link door een stuk of drie! (sic) (zie [[Gebruiker:Koos_Jol/Kladblok#Testje]]) classes wordt bepaald. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 11 mei 2006 19:59 (UTC)

== CEST ==
Als het goed is, werkt de ondertekening nu met CEST. De bug is opgelost. Dus is het 2:15? [[Gebruiker:Mtcv|Mtcv]] 13 mei 2006 02:15 (CEST)

== Test voor meer hits ==
Zou het mogelijk zijn om meer hits te krijgen voor een bepaald boek, als we in een niet-zichtbare tekstgedeelte van een boek, veel trefwoorden zouden verbergen. Ik kan me voorstellen dat je met woorden als naakt, sex, bloot en dergelijke heel veel hits krijgt (hoewel die natuurlijk niet gewenst zijn), maar ik kan me ook voorstellen dat je met papier door bijvoorbeeld de namen van papierfabrieken, papiersoorten, etc veel meer hits kan bewerkstelligen. Zou dat werken? [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 13 mei 2006 21:20 (CEST)
:Ik denk dat we qua rangschikking op google eig. niet te klagen hebben... iets anders: kunnen we de &quot;afgewerkte&quot; syllabi niet groter vermelden op de voorpagina? Sommige cursussen zijn dermate afgewerkt, dat die meer aandacht verdienen dan gewoon in die lijsten tes taan... [[Gebruiker:MADe|MADe]] 13 mei 2006 23:02 (CEST)
::De meesten komen over google binnen vandaar, dus dan zouden zinvollen trefwoorden ertoe moeten leiden dat nog meer mensen een wikibook vinden (hetgeen natuulijk goed is :-P ). Doet niks af aan datgene dat je hier aangeeft. Boeken die af zijn verdienen een prominentere plaats. Een soort uitgelicht lijkt me wel zinvol en een tweedeling in boeken in ontwikkeling en boeken die af zijn. [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 14 mei 2006 00:26 (CEST)
:::Momenteel komen we al vrij hoog op Google binnen omdat we veel vanaf Wikipedia welke een hoge pagerank heeft en het googlealgoritme pagina's die gelinkt worden vanaf pagina's met een hoge pagerank automatisch een hogere score geven.
:::Wat betreft het toevoegen van woorden die niets met het onderwerp te maken hebben: Daar moeten we zoizo voorzichtig mee zijn. Google straft sites die het algoritme proberen te beinvloeden namelijk genadeloos af ([https://www.google.com/search?client=firefox-a&amp;rls=org.mozilla%3Anl-NL%3Aofficial_s&amp;hl=nl&amp;q=google+bmw&amp;lr=&amp;btnG=Google+zoeken google maar eens op google en BMW]).
:::In commentaar zou het dus niet echt aan te raden zijn om extra mogelijke zoektermen op te nemen. Wel natuurlijk in gewone tekst als ze relevantie hebben voor het verhaal. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 14 mei 2006 00:52 (CEST)

== Nieuwe stats ==
De nieuwe stats gemaakt door Erik Zachte zijn beschikbaar. Data is gebaseerd op dumpfiles van 10 mei 2006. Zie https://stats.wikimedia.org/wikibooks/NL/. De opvallendste verandering was wel dat het aantal redirects binnen Wikibooks van maart naar april ongeveer vertienvoudigd is geworden, vanwege de titelwijzigingen. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 16 mei 2006 22:48 (CEST)
==Inschrijving leden voor VWN==
Beste Wikianen,

Mensen die lid willen worden van [https://nl.wikimedia.org/wiki/VWN Vereniging Wikimedia Nederland], kunnen zich nu als zodanig aanmelden. [https://nl.wikimedia.org/wiki/Aanmelding_lidmaatschap Op nl.wikimedia.org] kunt u meer informatie vinden over de inschrijfprocedure en de te volgen stappen. Ik hoop dat wij vele leden mogen verwelkomen.

Met vriendelijke groet, Lodewijk Gelauff aka [[user:effeietsanders|Effe]]''[[w:nl:gebruiker:effeietsanders|iets]]'''''[https://nl.wikimedia.org/wiki/gebruiker:effeietsanders anders]''' 17 mei 2006 23:05 (CEST)

== Categorisatie ==
Graag zou ik wat uniformiteit vinden in het al dan niet categoriseren. Waar ik het categoriseren op Wikipedia een absolute noodzaak vind, is dit voor de Wikibooks -denk ik- toch anders. 
Als men de volgende link bekijkt, wordt misschien duidelijk welke logica ik mis: [https://stats.wikimedia.org/wikibooks/EN/CategoryOverview_NL_Complete.htm Categorisatie-overzicht]
===Algemeen===
* Aangezien Wikibooks per definitie boeken zijn, lijkt een categorie &quot;boek&quot; of &quot;handboek&quot; overbodig.
* Ook lijkt het me niet nodig (en zelfs verwarrend) om van elk boek een op zich staande categorie te maken. De overzichtspagina van een boek zou eigenlijk voldoende moeten zijn om de afzonderlijke pagina's te verbinden. Een verplichte hoofdnavigatie (inhoudstabel, sjabloon, verder-terug,...) kan veel constructiever zijn om de leesbaarheid van het wiki-boek te verhogen en te veraangenamen.

===Voorstel categorieën===
Categorieën en subcategorieën leiden dan tot een hele bibliotheek die netjes en logisch is ingedeeld. 
Categorieën die onder '''Alles''' zouden kunnen vallen, zijn bv.&lt;br&gt;(''WSBN-indeling kan gelijklopend worden'')

* '''Exacte wetenschappen'''
** Wiskunde 
** Biologie 
** Fysica 
** Scheikunde 
** Sociologie 
** Medische wetenschappen 
** Techniek 
** Informatica 
&lt;br&gt;
* '''Humane wetenschappen'''
** Talen 
** Rechtswetenschap 
** Economie 
** Theologie 
** Pedagogiek 
** Filosofie 
** Geschiedenis 
*** Oudheid 
*** Middeleeuwen 
*** Nieuwe tijd 
*** Nieuwste tijd 
** Genderstudie
** Literatuurstudie
** Kunst
&lt;br&gt;
* '''Onderwijsboeken'''
** Kleuteronderwijs (2j-6j)
** Lager onderwijs (6j-12j)
** Middelbaar onderwijs (12j-18j)
** Hoger onderwijs (18j - .. )
&lt;br&gt;
* Leesboeken
* Opvoeding
* Voeding
&lt;br&gt;
* Sport
* Muziek
* Dieren
* Planten
* Hobby

Graag meningen, voorstellen en opmerkingen hierover. Nu de Nederlandstalige Wikibooks nog klein is, is het nog mogelijk deze categorisatie te structureren. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 20 mei 2006 21:01 (CEST)

:Geen andere mening: ik ben het met je eens [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 23 mei 2006 23:22 (CEST)
::Wat betreft de categorieen ''boek'' of ''handboek'' ben ik het volkomen met je eens.
::Aangaande de categorieoverzichten per specifiek boek. Het lijkt em toch handig deze aan te houden om alfabetisch binnen een boek te kunnen zoeken. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 23 mei 2006 23:30 (CEST)
::: Als het enkel is voor het aanleggen van een alfabetisch register, dan kan men misschien beter in het menu een dergelijke pagina invoegen (klik eens voor het kookboek!) [[Speciaal:Allpages/Kookboek|Register Kookboek]]. 
:::Mijn probleem is vooral de wirwar die gecreëerd wordt als dit gebeurt door categorisatie (hetgeen trouwens ook arbeidsintensiever is dan gewoon een register toevoegen in het menu van het boek. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 24 mei 2006 09:14 (CEST)
::Wat is precies de wirwar die ontstaat als je hoofdstukken van een boek gaat categoriseren. Een categorie kan je alfabetisch sorteren op sleutelwoord. De automatisch gegenereerde pagina (allpages) sorteert wel alfabetisch, maar daarbij komen ook de redirects. Daarnaast wordt er absoluut gesorteerd op alfabet, maar dus niet op sleutelwoord.
:::Je zou de categorisatie kunnen koppelen aan [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]]. Zo kunnen ineens ook alle afgewerkte boeken een WSBN krijgen. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 25 mei 2006 18:47 (CEST)
===Wikiversity===
Wat betreft het aanleggen van een categorie voor onderwijsboeken; Hieruit leid ik af dat je ook aparte onderwijsboeken ziet verschijnen. Ik denk dat dit een van de lastigste dilemma's is binnen Wikibooks. De boeken zijn in principe bestemd voor onderwijs, maar als je aparte boeken gaat aanleggen voor aparte groepen, ga je ongetwijfedl dubbele zaken opnemen. Zo is een onderwijsboek voor 5 havo deels overlappend met een onderwijsboek voor 4 en 5 VWO. Daarnaast ga je dan ook nog de beschreven informatie in die onderwijsboeken, bijvoorbeeld geschiedenis, dubbelen met een apart boek over geschiedenis. Beter lijkt het me om uit te zoeken wat de richtlijnen zijn van wat iemand op een bepaald nieveau op een bepaalde leeftijd hoort te weten volgens de gestelde normane voor scholieren/studenten etc. Dan kan je in de boeken die specifiek worden gebouwd op onderwerp boven elk hoofdstuk (=pagina) aangeven van:
&lt;div class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;width:20em; margin:0.5em 0 0.5em 4.25em;&quot;&gt;
Onderstaande stof is bedoeld voor:&lt;br&gt;
'''In Nederland''':&lt;br&gt;
*5 Havo; Wi B&lt;sub&gt;1,2&lt;/sub&gt;
*4 VWO; Wi B&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; en Wi B&lt;sub&gt;1,2&lt;/sub&gt;&lt;br&gt;
'''In België''': 
&lt;/div&gt;
Op die manier hoeft er geen stof gedubbeld te worden. Op aparte pagina's kan dan eventueel opgenomen worden wat de eisen zijn per leerjaar van iemand. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 24 mei 2006 23:30 (CEST)


:Wikiversity is het project dat als school functioneert (zou moeten functioneren) en daarbij gebruik maakt van boeken uit Wikibooks. In principe is Wikibooks dan het boekenhuis/boekhandel van de school Wikiversity. Wikiversity is echter nog in opbouw en wordt nog getest. Hier iets degelijks opstarten is ook m.i. nog te vroeg. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 24 mei 2006 23:48 (CEST)

::Dit is waarschijnlijk een goede manier van werken. Toch is dan een overzichtsmenu handig met de te kennen hoofdstukken (=pagina's uit de bestaande Wiki-boeken). Zo'n overzichtsmenu, eventueel aangevuld met oefenen, testjes, enzoverder, zou dan eigenlijk als volwaardig boek kunnen doorgaan (ook al maakt vnl. het gebruik van reeds bestaande Wiki-pagina's). [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 25 mei 2006 08:12 (CEST)


:::Wikibooks (nl) is nog klein, maar dat zou ons eigenlijk niet mogen tegenhouden om structuur aan te leggen. Ik zou juist zeggen: vooral nu het nog klein en overzichtelijk is, is het nu een geschikt moment voor structuur. We zijn met weinig, maar ook Wikipedia is ooit zo gestart. Bovendien zijn er al pagina's die broeden over het Wikiversity-gebeuren: zie 
:::*[[Handboek practica onderwijs]]
:::*[[Wikibooks:Eisen voor leerboeken]].
:::Bovendien ken ik enkele leerkrachten die in de komende maanden zelf volwaardige leerboeken gaan schrijven (voor effectief gebruik op school) en die op Wikibooks mogen. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 25 mei 2006 08:12 (CEST)

::Structuur aanleggen is natuurlijk nooit fout. Wel moet rekening gehouden worden met de groei in de toekomst. Echter, een aparte domeinnaam voor een Nederlandstalige Wikiversity aanvragen lijkt me vooralsnog niet nodig. Het zit nog in de testfase en daarnaast zijn de kosten voor een domeinnaam, inclusief dataruimte, waarbop een werkend Wikisysteem kan functioneren redelijk aan de hoge kant. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 25 mei 2006 16:02 (CEST)

:::Een aparte domeinnaam lijkt me niet meteen nodig (ook niet in de toekomst). Het lijkt me dat Wikiversity-boeken perfect onder Wikibooks kunnen vallen. Waar ik me wel vragen bij stel, is de overlap tussen Wikibooks en Wikisource [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 25 mei 2006 16:18 (CEST)

===Wiki-junior===
Wat denken jullie van een Wiki-junior (naar analogie met de Engelstalige Wikibooks). De WJ-books vallen gewoon onder de normale categorieën, maar met het label Wiki-junior.&lt;br&gt;
De Engelstalige Wiki doet dit door '''Wikijunior''' als begin van de boektitel te gebruiken.&lt;br&gt;
bv. [https://en.wikibooks.org/wiki/Wikijunior_Solar_System Wikijunior Solar System] [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 24 mei 2006 08:59 (CEST)
:Wat mij betreft zijn we nog te klein om een wikijunior of wikiversity op te starten, misschien later, op naar de 1000! [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 24 mei 2006 12:48 (CEST)
::Tuurlijk zijn we nog veel te klein, maar we kunnen wel de overzichten al schikken, zodat wanneer Wikibooks groeit alles meteen zijn plaatsje vindt. Ook de WSBN-standaard kan op deze manier makkelijker opgemaakt worden, ook al zijn er nog lang niet in elke categorie (volwaardige) boeken. Het concept kan bestaan, zonder dat er al boeken voorhanden zijn. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 24 mei 2006 18:55 (CEST)
::: Kunnen we misschien ergens een volwaardige pagina met overleg-pagina voorzien om een dergelijk catalogeer-systeem op punt te stellen, zodat de Nederlandse Wikibooks al vorm kan krijgen (met de weinig boeken voorhanden)? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 24 mei 2006 18:55 (CEST)

::Wat betreft Wikijunior. Het concept hiervoor is zeer interessant. Boeken voor kleine(re) kinderen zijn doorgaans makkelijker te schrijven door leken (zo zie ik ons toch hoofdzakelijk, enkele uitzonderingen daargelaten (Londenp op papier en Nijdam op Kansrekening). Echter, om in een keer een boek rondom een specifiek onderwerp op te zetten heb je meer dan een persoon nodig. Een boek als hierboven, [[:en:Wikijunior Solar System|Solar System]] schrijf je niet zomaar in je eentje. (zie ook [[:en:Wikijunior_Solar_System/Authors|het aantal hoofdauteurs]]). Tenminste, ik neem aan dat iedereen die hier vooralsnog schrijft ook hiernaast werkt dan wel studeert. Echter, met ± 14 actieve gebruikers (&lt;math&gt;\geq&lt;/math&gt; 5 bewerkingen in de afgelopen maand) en ± 2 a 3 zeer actieve gebruikers (&lt;math&gt;\geq&lt;/math&gt; 100 bewerkingen in de afgelopen maand) denk ik dat we als Nederlandstalige Wikibooks nog te klein zijn om iets dergelijks op te zetten. Ik heb overigens wel de kennis en ambitie om iets over ons zonnestelsel te schrijven en dat ook groot op te zetten. Helaas ontbreekt het me hiervoor aan tijd. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 24 mei 2006 23:48 (CEST)

== Categorieën Kookboek ==
Het is een beetje een durcheinander bij de categorieën van het kookboek. Soms is het meervoud, soms enkelvoud:
*[[:Categorie:Kipgerecht]]
*[[:Categorie:Vleesgerechten]]
*[[:Categorie:Hartige taart]]
*[[:Categorie:Groente]]
*[[:Categorie:Groenten]]

Ik heb een voorkeur voor enkelvoud (zoals op wikipedia gebruikelijk is). Andere meningen, zo niet ga ik de boel aanpassen over een tijdje. Groeten [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 23 mei 2006 23:21 (CEST)
:Ik heb destijds de catboom opgezet en aangezien het veel werk was is het hier en daar wat slordig gegaan. Aanpassen aan een eenduidige stijl lijkt me inderdaad wenselijk en het enkelvoud aanhouden daarbij ook.
:Ook zouden we misschien moeten kijken of we bij het kookboek moeten kijken of het mogelijk is alleen xxxgerecht of alleen xxxrecept aanhouden. De term xxxrecept lijkt me daarbij het beste, omdat recept ook betrekking kan hebben op andere zaken dan maaltijden, zoals taart, koek enz. Gerecht heeft doorgaans alleen betrekking op hoofdmaaltijden.
:Ik wil ook zeker meehelpen om te wijzigen. Misschien handig om hiervoor ook de vrijstelling te hebben om de leeggemaakte cat's gelijk weg te gooien, zonder eerst een maand verwijderlijst. Indien nodig kunnen ze toch teruggehaald worden. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 23 mei 2006 23:38 (CEST)
::Wanneer je voor categorie:xxxrecept gaat, kan één bijkomende categorie: 'ingrediënt' volstaan. En eventueel andere categorieën die het zoeken vergemakkelijken bv. [[:Categorie:Vegetarisch recept]] of [[:Categorie:Diabetes recept]]
:: En {nuweg} wegens her-categorisatie mag toch geen probleem vormen...? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 24 mei 2006 10:06 (CEST)
:::En budgetrecept niet te vergeten... ik zal eens kijken of ik in de toekomst een paar goedkoop te bereiden maaltijden kan toevoegen. [[Gebruiker:Sietske|Sietske]] 24 mei 2006 11:15 (CEST)
:::Ik heb zojuist een budgetteertabel toegevoegd op [[Kookboek/Pasta met tonijn en appel]]. Wat vinden jullie, is het een goed idee of moet ik het bij dit experiment laten? [[Gebruiker:Sietske|Sietske]] 24 mei 2006 12:25 (CEST)
::::Mooi, de prijzen zijn weliswaar niet vast maar met een inflatie van minder dan 2%, lijken me de prijzen toch wel langlevig genoeg. Wel even een disclaimertje erbijzetten, met dat het een schatting is of zo. Ik vind het zinvol, zeker voor de arme student (met computer met snelle internetverbindning :-P) Groet [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 24 mei 2006 12:45 (CEST)
:::Gelukkig kan ik dat gratis via m'n ouders, tenminste, als het gras in onze tuin niet teveel gaat woekeren en dergelijke klusjes. ;-) Budgetrecepten voegen zeker iets toe. Zijn ze, naast een categorie ook al vindbaar via een aparte pagina? Ik ga ze nu in ieder geval op de 'voorpagina' van het kookboek zetten. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 25 mei 2006 00:21 (CEST)

== Gebruikersportaal ==
Ik heb het [[Wikibooks:Gebruikersportaal|gebruikersportaal]] een nieuwe look gegeven. Belangrijkste uitgangspunt was de aangeboden informatie meer toegankelijk maken. Dus beter gesorteerd per onderwerp, de belangrijkere zaken bovenaan en geen meerdere links achter elkaar, maar onder elkaar in een lijst.

Ook heb ik iets minder schreeuwende kleuren gebruikt. Dit leest m.i. rustiger. De inhoud is ongeveer 0,5 kB kleiner geworden, onder meer door nettere code.

Voor diegenen die mijn kladblok de afgelopen dagen hebben gevolgd, ik was eerst van plan alles in css te zetten. Echter, dit levert complicaties op. Grootste probleem is dat de boxen in css zo groot worden als maximaal nodig is. Twee kolommen naast elkaar kan dus normaliter alleen als de boxen even hoog zijn. Gezien het feit dat men verschillende schermresoluties gebruikt, is dit onmogelijk om zomaar te doen. Met veel code is het wel te regelen dat de boxen er goed uitzien, echter IE gaat dermate slecht met CSS om, dat dergelijke extra code zeer vaak niet of verkeerd wordt geinterpreteerd. Uiteindelijk heb ik er dus toch voor gekozen om de hoofdindeling met behulp van tabellen te regelen.

Een aantal links zijn toegevoegd, andere zijn eraf gegaan. Opvallendste verdwenen links zijn die naar de wiu's en de beg's. Ik kon geen ruimte vinden deze netjes te plaatsen. Echter, ik denk niet dat het gebruikersportaal hier de plaats voor is. Zeker niet voor de wiu's. Daarnaast hebben we vooralsnog dermate weinig beg's en wiu's dat deze in het niet vallen.

Eventuele opmerkingen n.a.v. deze veranderde look van het gebruikersportaal graag hier. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 25 mei 2006 23:55 (CEST)

: Netjes ! *thumbs up* Misschien een tip: '''Algemeen - Help - Nuttig''' drie evenwaardige kolommen van maken (dus elk 33%). 
: &lt;!--Geeft niet dat de kolommen eronder niet op dezelfde percentages uitgelijnd zijn wat kolommen betreft--&gt; [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 26 mei 2006 00:12 (CEST)
::Ik heb dat in eerste instantie om twee manieren niet gedaan. Allereerst, zoals hier ook al in je commentaar staat vermeld, om te zorgen dat de kolomverhouding 60:40 in de rest van de pagina niet wordt verstoord. Ik weet wel dat je die breedte opnieuw kan forceren, maar ik denk dat het een rommelig beeld geeft als de bovenste regel kolommen nergens samenvalt met de tweede regel kolommen, behalve aan de uiteinden.
::Het tweede punt waarom ik gekozen heb voor een bredere rechterkolom is omdat de informatie onder '''nuttig''', iets meer ruimte inneemt. Op alle schermresoluties blijft de inhoud van de kolommen nu ongeveer even hoog. Als je de kolombreedtes gaat aanpassen, dan zal met name bij een resolutie van 1024*768 de rechterkolom langer uitvallen.
::Als blijkt dat meer vinden dat een gelijke kolombreedte (bijv. 33:34:33) gewenster is kan het uiteraard nog worden aangepast. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 26 mei 2006 00:26 (CEST)

== rotatie ==
Vraag: waar zouden de volgende artikelen/cursusjes [[w:rotatie (eendimensionaal)]] en [[w:rotatie (algemeen)]] geplaatst kunnen worden? 

Verder heeft [[w:Overleg_gebruiker:Huibc|w:gebruiker:Huibc]] wat probleempjes met de cursus Fysica; iemand van de betrokkenen die erop wil antwoorden? [[Gebruiker:MADe]] [[Gebruiker:86.39.65.196|86.39.65.196]] 30 mei 2006 14:16 (CEST)
:Rotatie is zoals ik het nu leer een onderdeel van de dynmica. Echter, op de middelbare school viel het onder de algemene natuurkundelessen. Overigens werd het daar wel zéééér oppervlakkig behandeld. Dus afhankelijk van de moeilijkheidsgraad indelen onder dynamica of natuurkunde op middelbare school niveau. Gezien de diepgang zou ik het onder dynamica plaatsen. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 31 mei 2006 00:22 (CEST)

== Kennisnet promoot Wikibooks ==
Zie hier: https://groen.kennisnet.nl/groenonderwijs/groeneplaza Groet [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 2 jun 2006 08:37 (CEST)
:Wow, das wel gaaf natuurlijk. Een 'professionele' site van buiten Wikimedia die naar ons linkt! [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 14 jun 2006 10:15 (CEST)

==ff zeuren==
Hoi, ik kom eens kijken hoe het hier aan toe gaat :P. Ik heb een vraag na wat rond te snuffelen. Waarom zijn er veel rode links naar onderwerpen die uiteindelijk geen &quot;boek&quot; of &quot;handleiding&quot; zijn (of zullen worden). kan je die niet direct linken naar de nl.wikipedia? Anders ga je wel veel dubbel werk creeren. Ik zag bijvoorbeeld. [[kookboek/Tonijn]], [[kookboek/Ei]], [[kookboek/Braden]], waarom moeten (willen) jullie die onderwerpen opnemen als link in wikibooks? Dat zijn encyclopedische artikelen namelijk.. [[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]] 4 jun 2006 22:37 (CEST)
:In principe willen we niet al te veel directe links naar wikipedia. We hebben een speciaal sjabloon voor het verwijzen naar wikipedia. maar wel binnen een eigen artikel. Bijvoorbeeld bij kookboek/kruiden ligt hier op wikibooks de nadruk op koken, terwijl in wikipedia de nadruk ligt op groeiwijzes enzo. Wikipedia is encyclopedisch, wikibooks is anders zie ook [[Wikibooks:Wat Wikibooks niet is]] en [[Wikibooks:Info]]. Ik heb iets veranderd in jouw tekst boven, zodat ze nu linken. Groet [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 4 jun 2006 22:59 (CEST)

== Hoofdpagina ==
In navolging van Wikipedia heb ik ook in Wikibooks de [[MediaWiki:Monobook.js|Monobook.js]] aangepast, zodat hij op de hoofdpagina in de linkertab niet ''module'' weergeeft, maar ''hoofdpagina''. Als er problemen mee zijn dan kan dit teruggedraaid worden. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 12 jun 2006 14:59 (CEST)
:en als je het niet ziet als je de hoofdpagina opvraagt, dan zit waarschijnlijk nog de oude versie in de cache, en dan doe je met Firefox even ctrl-R en in IE ctrl-F5 en dan zie je het wel. (gebeurde me net precies zo) [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 14 jun 2006 10:53 (CEST)

==Textbook-l==
Voor diegenen die niet ingeschreven zijn op de textbook-l, er is daar een interessante discussie gaande omtrent de pagina's die beschrijven wat wikibooks is dan wel niet is. ([https://mail.wikipedia.org/pipermail/textbook-l/2006-June/002563.html])&lt;br&gt;
Ook omtrent Wikiversity is er een aardige discussie gaande: ([https://mail.wikipedia.org/pipermail/textbook-l/2006-June/002564.html])&lt;br&gt;
Beiden gaan hoofdzakelijk over de Engelstalige Wikibooks, waarbij ze tegen enkele problemen aanlopen, die bij ons nog niet spelen, maar die we, als we doorgroeien ongetwijfeld tegen gaan komen.

[https://mail.wikipedia.org/pipermail/textbook-l/ hier] is het hele archief van de mailinglist te vinden. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 19 jun 2006 10:28 (CEST)

:Inderdaad goed om deze ontwikkelingen te volgen. Zelf was ik ook al bezig met het zoeken naar een werkbaar forum voor de 'school'-boeken. Zie [[Gebruiker:Inge Habex/Wikiversity (klad)|Klad-ideetje Wikiversity]] [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 19 jun 2006 11:46 (CEST)

== Nieuws van de Vereniging Wikimedia Nederland ==
Zondagavond vond de eerste Algemene Ledenvergadering plaats van de Vereniging Wikimedia Nederland. Een kort verslag staat in de [https://nl.wikimedia.org/wiki/Wikimedia:De_kroeg#Nieuw_bestuur Wikimedia Kroeg].&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;N.B. het lidmaatschap van de vereniging staat voor iedereen open, maar een vereniging over meerdere landen oprichten is niet mogelijk. &lt;/span&gt;

Onder de vlag van de vereniging kunnen activiteiten worden ontplooid. Een aantal ideeën staan [https://nl.wikimedia.org/wiki/Activiteiten_2006/2007 hier]. Hierbij wordt iedereen uitgenodigd om meer ideeën aan te dragen, of de reeds genoemde uit te werken. Bedenk echter dat de vereniging geen budget heeft op dit moment. Ook kan je je belangstelling uiten om mee te doen.&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;P.S. Op de wikimedia website moet je inloggen om te kunnen bewerken&lt;/span&gt;.

Ik heb dit hier gepost, willen jullie voortaan mijn berichten ergens anders ontvangen, meld het dan svp. even op [https://nl.wikipedia.org/wiki/Overleg_gebruiker:Ellywa mijn overlegpagina] bij Wikipedia. [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] 22 jun 2006 23:56 (CEST)

== Transwiki ==
Naar aanleiding van een verzoek op de Nederlandstalige wikipedia, [[:w:nl:Wikipedia:Verzoekpagina voor moderatoren/Artikelverplaatsen]], heb ik het artikel [[:w:nl:Bavarois]] verplaatst naar [[Transwiki:Bavarois]]. Hierbij heb ik de pagina's [[:w:nl:Wikipedia:Transwiki log]] en [[Wikibooks:Transwiki log]] aangemaakt en deze wijziging daar vermeld. Deze verplaatsing is gedaan volgens de instructies op [[:m:Transwiki]] en bij dezen het verzoek aan een gebruiker van Wikibooks om dat artikel, mits welkom, te verplaatsen naar het kookboek. Groeten, [[Gebruiker:Erwin85|Erwin85]] 23 jun 2006 11:55 (CEST).


==[[Wikibooks:Gebruikersportaal|Gebruikersportaal]]==
Het gebruikersportaal is ten onrechte in de wikibooks gebruikersruimte. Ik zou het graag willen verplaatsen naar [[wikibooks:Gebruikersportaal]]. Dit betekent heel veel wijzigingen voor linkfixes, met name op overleg-pagina's. Ik waarschuw daarom hier vast, dat ik dat over een tijdje ga veranderen en dus veel mensen een ''Nieuw Bericht'' zullen zien. Groeten [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 26 jun 2006 21:15 (CEST)
:Dat van die nieuwe berichten zal waarschijnlijk wel meevallen, omdat tegenwoordig wijzigingen in een sjabloon machinaal worden doorgevoerd. Die wijzigingen worden volgens mij niet meegeteld voor een nieuw bericht. Zie ook [[m:Help:Job queue|Help:Job queue]]. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 6 jul 2006 20:05 (CEST)
::Het is omgezet. sorry voor al die nieuwe berichten, die ontstaan zijn doordat ik altijd subst:welkom heb gebruikt [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 7 jul 2006 22:24 (CEST)

==Importeren pagina's==
Hoi allemaal,

Brion heeft even terug het exporteren van pagina's uit Wikipedia inclusief geschiedenis ingeschakeld. Is het een idee om de developers nu te vragen of ze het importeren voor nl.wikibooks ook willen inschakelen? Dan kunnen die transwiki-dingen tenminste mét geschiedenis worden overgenome. Schrappen kan dan altijd nog wel. [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 7 jul 2006 13:35 (CEST)
:Prima. groet [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 7 jul 2006 17:14 (CEST)
::Betekent dit dat heel het omslachtige transwiki-gebeuren overbodig wordt? :-) *duim* [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 jul 2006 22:44 (CEST)
:Ja. Dan kan de pagina incl. geschiedenis geëxporteert worden, en hier geïmporteert. Maar op de dev willen ze even een gemeenschapsinstemming zien, dus ik start even een peiling :):

'''Stelling: Het verzoek aan de developers moet worden gedaan dat de import-functie geactiveerd wordt voor nl.wikibooks''' 
:&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;translation: ''The request should be done to the developers to activate the import-function on nl.wikibooks''&lt;/span&gt;
::Peiling loopt van 13 jul 2006 23:01 (CEST) tot een week later. Neutrale stemmen worden niet meegeteld enz enz, en iedereen is stemcoördinator. [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 13 jul 2006 23:01 (CEST)

===Voor de stelling===
#[[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 13 jul 2006 23:01 (CEST)
#[[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 14 jul 2006 07:25 (CEST)
#[[Gebruiker:MADe|MADe]] 14 jul 2006 08:52 (CEST)
#[[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 14 jul 2006 23:44 (CEST)
# [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 15 jul 2006 00:25 (CEST)
# [[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]] 15 jul 2006 13:16 (CEST)
# [[Gebruiker:Cars en travel|C&amp;amp;T]] 20 jul 2006 22:21 (CEST)

===Tegen de stelling===
#...

===Commentaar en/of vragen===
*Volgens mij hoef je daarvoor niet te peilen, het is gewoon een extra en handige feature (Dit is wikibooks, geen wikipedia). Aangezien jij, effeietsanders, een goede draad lijkt te hebben bij Brion, zou ik graag willen vragen of jij dit op je neemt. Bedankt [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 14 jul 2006 07:24 (CEST)
*Eventueel kunnen we de reeds geïmporteerde artikelen overschrijven? [[Gebruiker:MADe|MADe]]
**Sowieso kan alleen een moderator importeren. Exporteren kan iedereen. Misschien dan het handigste om de huidige versie te verwijderen eerst. Wie wil oefenen, moet het even melden, ik weet nog ergens een wiki waar dat kan. [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 14 jul 2006 15:09 (CEST)
*Ja, maar de developers willen wel altijd dat er gemeenschapsbackup is :) Ik zal de peiling trouwens (jaja, doodzonde) inkorten tot een week om de vaart erin te houden. [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 14 jul 2006 15:06 (CEST)

===Conclusie===
Stelling aangenomen enz enz enz, en ik zal verzoek indienen bij de developers. Zal het bugnummer hier doorgeven zodat jullie daar ook kunnen stemmen :-P [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 22 jul 2006 11:01 (CEST)
:En dit is het bugreport: https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6779 . Je kunt stemmen via &quot;vote for this bug&quot;. Tegen een bug stemmen is niet mogelijk. [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 22 jul 2006 11:05 (CEST)
::&gt;Brion: Set.
::Oftewel, sysops kunnen nu pagina's importeren :D. Val londenp of Koos Jol even lastig dus als je een transwiki wilt doen. Misschien handig om de gedane transwiki's nu netjes met geschiedenis overnieuw te doen? Evt wil ik dat wel doen, maar ben geen sysop. Dan zou ik temp sysop moeten zijn. [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 22 jul 2006 21:47 (CEST)
:::&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;Applaus* !!! :-D (ben ook geen moderator, dus ook ik kan het werkje niet opknappen. In elk geval zal het nu een pak vlotter gaan dan voorheen. Ik vind trouwens dat het hele gebeuren van transwiki ALTIJD via deze tool &quot;importeren&quot; zou moeten gebeuren. Want vorige missie was wel heeeeel omslachtig. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 22 jul 2006 21:59 (CEST)
::::Getest en io bevonden, effe bedankt voor jouw connecties. Prima werk [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 22 jul 2006 22:02 (CEST)
:::::Haha, blijkt echt heel simpel :) Dat kunnen londenp en koos jol makkelijk alleen af :) Echt een druk op de knop :D [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 22 jul 2006 22:09 (CEST)

===Werking importeren===
Het blijkt volgens Effeietsanders heel makkelijk en ik zag ook dat de geschiedenis zelfs samengevoegd wordt *super! geweldig!! fantastisch!!!* , dus de geïmporteerde lijst komt onder de reeds bestaande geschiedenis te staan!

Betekent dat ook dat wanneer er per ongeluk een pagina geïmporteerd wordt met een reeds bestaande naam, dat de poppen dan aan het dansen zijn? Of kan deze &quot;merge&quot; van auteurs ook ongedaan gemaakt worden indien nodig? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 23 jul 2006 00:00 (CEST)
:Daar zou wat mee getest moeten worden dan. Volgens mij wordt de oude pagina gewoon overschreven, maar dat kan ik met geen zekerheid zeggen. [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 23 jul 2006 10:57 (CEST)

===En nu...===
Ik weet niet of er richtlijnen enz moeten worden opgesteld (denk t niet) voor het importeren. Ik heb [[wikibooks:import]] aangemaakt voorlopig als verzoekpagina, zodat de sysops niet hoeven worden overstelpt op hun OP iedere keer :) Als dat niet gewenst is, so revert it :) En als je betere formuleringen weet, mij net zo lief, so fix it :). Ik zal mijn verzoekjes er iig even opzetten alvast. Zouden de sysops misschien de pagina op de volglijst willen zetten? Dank! :) [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 24 jul 2006 19:04 (CEST)
:Er bestaat ook [[Wikibooks:Transwiki log]]. Een van beide lijkt me overbodig. [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 24 jul 2006 23:02 (CEST)
::Een log is voor achteraf toch? Misschien samenvoegen op [[wikibooks:Import]] ? [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 24 jul 2006 23:13 (CEST)
::Ohja, en voor de logfunctie hebben we [[special:log/import]] :) [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 24 jul 2006 23:13 (CEST)
:::Inderdaad, over een tijdje wanneer we de Wikibooks:Transwiki log hebben afgewerkt kan deze pagina verdwijnen wat mij betreft (het staat dan allemaal in die log) [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 24 jul 2006 23:15 (CEST)

===De redirects===
Omdat de pagina's bij het importeren binnenkomen onder hun wikipedianaam en vervolgens bijna altijd worden gewijzigd in een andere naam ontstaan veel redirects. Wat doen we hiermee? Verwijderen of laten staan? [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 24 jul 2006 22:52 (CEST)
:Van mij mogen ze weg [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 24 jul 2006 23:01 (CEST)
::Tenzij ze een toegevoegde waarde hebben voor het makkelijker zoeken. (Bijvoorbeeld bij alkalimetaal) [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 24 jul 2006 23:14 (CEST)
:::Oke, bedankt voor de snelle reactie. Ben zelf wat trager, omdat ik druk ben met (nutteloze) andere dingen. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 24 jul 2006 23:19 (CEST)
::::Ik heb het transwiki-gebeuren nu ernstig doorgrond en ben erachter gekomen dat de redirects in transwiki moeten blijven bestaan. Het is de enige manier om artikels nog ooit terug te traceren vanuit andere zusterprojecten. Daarvoor dient het artikel wel de identieke titel te behouden in transwiki-naamruimte totdat het de correcte titelwijziging kan ondergaan. Heb voor zover mogelijk alle redirects hersteld. Er lijken nu geen bugs meer in transwiki te bestaan. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 30 aug 2006 16:38 (CEST)

===Bug===
Er is kennelijk nog een bug in het importeren, Effeietsanders heeft een bugrapport gedaan: https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6808. Zie daar voor de beschrijving van de bug [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 24 jul 2006 23:01 (CEST)
:het is bevestigd, men kan alleen artikelen importeren die minder dan 100 versies bevatten. [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 27 jul 2006 23:17 (CEST)

== [[Speciaal:Allmessages]] ==
Recentelijk is het overgrote deel van de standaard MediaWiki-interface vertaald naar het Nederlands. Op deze wiki zijn veel berichten aangepast op een moment dat de systeemteksten nog niet vertaald waren. Dit is een oproep aan de beheerders van deze wiki om [[Speciaal:Allmessages]] door te pluizen en voor de berichten waar de standaardtekst niet gebruikt wordt te overwegen deze te gaan gebruiken. De standaardteksten worden op alle wiki's van Wikimedia gebruikt en zijn ook aanwezig in de meest recente versie van MediaWiki. 

Opmerkingen over de huidige standaardteksten kan je kwijt op [[w:nl:Overleg gebruiker:Siebrand|mijn overlegpagina]]. Maak daar alstublieft een kopje met de naam van het bericht waar je opmerking over gaat. Alvast bedankt. [[Gebruiker:Siebrand|Siebrand]] 9 jul 2006 00:11 (CEST)
:Meer over de achtergrond. Een aantal uitgangspunten:
:*MediaWiki is software voor een wiki;
:*(bijna) alle wiki's van Wikimedia gebruiken MediaWiki;
:*MediaWiki ken het concept 'internationalisation' (ook wel afgekort als i18n), wat inhoud dat een gebruik in zijn voorkeuren kan instellen dat een interface in zijn voorkeurstaal wordt weergegeven;
:*In alle MediaWiki's zijn de standaardteksten aanwezig voor alle ondersteunde talen (die staan in bestanden met de naam 'Message[sXx].php', waar Xx voor een taalcode staat. Die berichten worden gebruikt voor de interface van een geselecteerde taal;
:*MediaWiki stelt beheerders van software in staat om de standaardberichten aan te passen aan de context weerin een wiki wordt gebruikt (zo is bv. het gebruik van 'artikel' in een Wikipedia logische dan de standaardtekst 'pagina');
:*Als voor een bericht wordt afgeweken van de standaardtekst, dan wordt een aanpassing in de standaardtekst niet doorgevoerd;
:*Alleen op MediaWiki's van Wikimedia waarin een taal standaard is ingesteld worden berichten aangepast. Het is geen doen om op alle honderden Mediawiki's dezelfde aanpassingen te maken. Op en.wikipedia.org zal de Nederlandstalige interface dus alleen uit standaardteksten bestaan.
:Op basis van de bovenstaande uitgangspunten is mijn stelling (of eigenlijk die van het MediaWiki i18n-project), dat de standaardvertaling in de meeste gevallen de standaardtekst hoort te leveren. Dit levert in alle Mediawiki nl. de meest consistent gebruikersinterface op. Nu alle berichten zorgvuldig zijn doorgelicht en consistent zijn gemaakt, is mijn oproep op die wiki's waar standaardberichten intensief zijn aangepast, voor al die aanpassingen te beoordelen of ze nog wel nodig zijn, zonder overigens de deur te sluiten voor verdere aanpassingen in de standaardteksten, zo lang als die maar generiek toepasbaar blijven en geen focus hebben op een enkel Wikimedia-project.
:Ik hoop dat dit helpt voor nader begrip. [[Gebruiker:Siebrand|Siebrand]] 9 jul 2006 15:30 (CEST)
:Siebrand volgens mij zijn we redelijk up-to-date, heb je een voorbeeldje? [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 9 jul 2006 07:46 (CEST)
::MediaWiki:Exif* [[Gebruiker:Siebrand|Siebrand]] 11 jul 2006 22:26 (CEST)
:::Ik zie geen noodzaak om de berichten aan te passen, ze zijn of gelijk aan het voorgestelde of de berichten op wikibooks zijn als ze afwijken over het algemeen beter. [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 12 jul 2006 22:10 (CEST)
::Het is mij niet helemaal duidelijk wat precies de vraag is. Londenp en ik houden echter de MediaWiki-teksten zeer goed up to date, a.d.h.v. Wikipedia. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 14 jul 2006 23:47 (CEST)

== Doorverwijzing naar wikipedia ==
Er is een sjabloon om door te verwijzen vanaf wikipedia naar hier, bijvoorbeeld zoals op [https://nl.wikipedia.org/wiki/Sangria Sangria] gebeurt. Is er andersom ook een sjabloon? [[Gebruiker:Sietske|Sietske]] 17 jul 2006 15:35 (CEST)
:Ja dat is er, ik heb dit op sangria geplaatst: &lt;nowiki&gt;{{Wikipedia|Naam=Sangria|Pagina=Sangria}}&lt;/nowiki&gt;, zie ook [[:sjabloon:Wikipedia]] [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 17 jul 2006 17:08 (CEST)
::Dank je, dan weet ik dat voor de volgende keer. [[Gebruiker:Sietske|Sietske]] 17 jul 2006 19:28 (CEST)

== De afbeeldingen op de hoofdpagina ==
Hallo allen.

Ik zie dat de sjablonen die de hoofdpagina verzorgen ineens allemaal afbeeldingen bevatten. Het idee hierachter is aardig, maar er kleven m.i. twee belangrijke nadelen aan:

#De grootte van de hoofdpagina is bijna verdubbeld t.o.v. de oude situatie. Dit zorgt voor een langere laadtijd, wat mogelijk bezoekers afschrikt. De wiki's zijn al zo traag en als het oproepen van de belangrijkste pagina al zo lang duurt, hoe lang duurt het dan wel niet voordat gewone pagina's geladen zijn?
#De afbeeldingen zijn m.i. enerzijds te nadrukkelijk aanwezig en anderszijds te klein. Ze staan nu door het hele sjabloon heen, wat een rommelig uiterlijk geeft. De pagina was strak opgezet, omdat je op internet namelijk snel dingen wilt kunnen vinden. De plaatjes zijn te klein om in een oogopslag duidelijk te maken waar het over gaat.
Resumerend: De afbeeldingen zorgen voor een rommelig uiterlijk, zijn te klein om de lezer te 'helpen' met zoeken en zorgen er tevens voor dat de laadtijd van de hoofdpagina bijna is verdubbeld.

Die afbeeldingen doen mij opzich niets (ben ze liever kwijt dan rijk), maar ik kan me voorstellen dat velen een andere mening hebben en liever wat meer fleur hebben op de hoofdpagina. Een mogelijke oplossing zou kunnen zijn om per slabloon één afbeelding op te nemen, net zoals nu bij het informaticasjabloon gedaan is. Deze afbeelding zou dan wel iets groter moeten zijn, zodat hij ook in een oogopslag duidelijk kan maken welke onderwerpen de betreffende alinea bevat. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 17 jul 2006 21:15 (CEST)

:Ik kom bijna nooit op de hoofdpagina..... Nu wel: het is inderdaad rommelig en geeft een half-af idee af. Gelijke verdeling van de plaatjes op de pagina, zodat het evenwichtiger wordt, is gewenst. [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 17 jul 2006 21:28 (CEST)

===Voorstel===
Om de boel toch attractiever te maken met afbeeldingen en om de nadelen zo klein mogelijk te houden heb ik hier een voorbeeld gedaan van hoe het ook zou kunnen. In principe is deze opzet voor elk sjabloon mogelijk.&lt;br&gt;
Overigens heb ik ook overal het [[Sjabloon:Aut|Aut-sjabloon]] weggehaald. Sjablonen gebruiken moet veel zeldzamer gebruikt worden. Het maakt de boel niet onoverzichtelijker als je hier in de code de small caps aanroept, terwijl de laadtijd flink bekort wordt. Voorbeeld:
*Iemand wil de hoofdpagina openen.
*De database krijgt bericht dat de hoofdpagina geopend moet worden.
*In de broncode 'ziet' de database de verschillende sjablonen (Sjabloon:Diversen, Sjabloon:Informatica enz.). Deze moeten elk aangeroepen worden. Dat betekend dat de database voor elk sjabloon moet zoeken en deze vervolgens moet omzetten in de tekst die op de uiteindelijke pagina moet verschijnen.
*Het blijkt dat in het sjabloon ook weer sjablonen staan. Deze moeten ook weer apart aangeroepen worden, waardoor de server weer op zoek moet in de database om te kijken wat dat sjabloon nou weer inhoud.
*:Kortom: elk extra sjabloon zorgt voor extra laadtijd. Gebruik ze daarom alleen als het echt nodig is. Als de code rechtstreeks in de tekst de broncode niet significant onoverzichtelijker maakt liefst gewoon direct in de broncode coderen. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 27 jul 2006 01:00 (CEST)


&lt;div style=&quot;text-align: center; font-size: large;&quot;&gt;'''Exacte wetenschap'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;float:right; margin:0 0 .2em .1em;&quot;&gt;[[Afbeelding:Nuvola_apps_kalzium.png|60px]]&lt;/div&gt;
'''W&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;ISKUNDE&lt;/span&gt;''' - 
[[Wiskunde]] {{25%|Datum=26 augustus 2005}} - 
[[Analyse]] {{25%|Datum=24 februari 2006}} - 
[[Discrete Kansrekening]] {{100%|Datum=6 oktober 2005}} - 
[[Fourieranalyse]] {{25%|Datum=23 maart 2006}} - 
[[Lineaire algebra]] {{50%|Datum=15 februari 2006}} - 
[[Rekenkunde]] {{0%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Rekenen]] {{100%|Datum=11 maart 2006}} - 
[[Wiskunde/Oppervlakte|Oppervlakte]] {{50%|Datum=24 maart 2006}} - 
[[Wiskunde/Volume|Volume]] {{25%|Datum=24 februari 2006}} - 
[[Analytische meetkunde]] {{0%|Datum=24 maart 2006}}&lt;br&gt;
'''B&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;IOLOGIE&lt;/span&gt;''' - 
[[Biochemie]] {{0%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Biologie]] {{25%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Celbiologie]] {{25%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Plantkunde]] {{25%|Datum=22 augustus 2005}}&lt;br&gt;
'''F&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;YSICA&lt;/span&gt;''' - 
[[Fysica]] {{50%|Datum=22 maart 2006}} - 
[[Leerplannen RAGO]] - 
[[Fysica/Arbeid energie vermogen|Arbeid, energie en vermogen]] {{25%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Fysica/Deeltjesmodel|Deeltjesmodel]] {{25%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Fysica/Druk|Druk]] {{0%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Fysica/Dynamica|Dynamica]] {{25%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Fysica/Elektriciteit|Elektriciteit]] {{25%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Elektronica]] {{0%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Fysica/Energie|Energie]] {{0%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Fysica/Golven|Golven]] {{25%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Fysica/Kernfysica|Kernfysica]] {{0%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Fysica/Krachten|Krachten]] {{0%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Fysica/Kinematica|Kinematica]] {{25%|Datum=24 februari 2006}} - 
[[Fysica/Magnetisme|Magnetisme]] {{0%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Fysica/Optica|Optica]] {{50%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Fysica/Trillingen|Trillingen]] {{25%|Datum=24 februari 2006}}&lt;br&gt; 
'''S&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;CHEIKUNDE&lt;/span&gt;''' - 
[[Scheikunde]] {{0%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Biochemie]] {{0%|Datum=22 augustus 2005}}&lt;br&gt; 
'''M&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;EDISCHE WETENSCHAPPEN&lt;/span&gt;''' - 
[[Geneeskunde]] {{0%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Farmacologie]] {{25%|Datum=22 augustus 2005}}&lt;br&gt;
'''T&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;ECHNIEK&lt;/span&gt;''' - 
[[Transmissielijnen]] {{75%|Datum=15 september 2005}} -  
[[Vloeistofmechanica]] {{0%|Datum=03 februari 2006}} - 
[[Mechanica van materialen]] {{0%|Datum=18 maar 2006}} - 
[[Omrekenen van eenheden]] {{25%|Datum=29 maart 2006}}&lt;br&gt;
'''O&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;VERIG&lt;/span&gt;''' - 
[[Handboek practica onderwijs|Handboek practicaonderwijs]] {{0%|Datum=22 augustus 2005}}
&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; align=&quot;right&quot; style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Sjabloon:Exacte_wetenschap&amp;action=edit bewerken]&lt;/div&gt;

==Wikimedia Conferentie Nederland - inschrijving==
Er zijn plannen om '''2 september a.s.''' een [https://nl.wikimedia.org/wiki/WCN conferentie] voor Wikianen te organiseren. Daarom zijn er al even geleden oproepen gedaan voor bijdragen (in de vorm van lezingen, workshops, discussies enz.) Een aantal bouwstenen zijn inmiddels aangeleverd en sinds kort buigt een comité, bestaande uit de gebruikers [[w:nl:gebruiker:Annemiek Kennisnet|Annemiek Kennisnet]], [[w:nl:gebruiker:effeietsanders|effe iets anders]], [[w:nl:gebruiker:Kim Bruning|Kim Bruning]], [[w:nl:gebruiker:RonaldB|RonaldB]] en [[w:nl:gebruiker:Tdevries|Tdevries]], zich hierover en tracht de juiste cement te vinden om er een aantrekkelijk programma van te maken.

Het doel van de conferentie is tweeërlei:
*Kennis en ervaringsuitwisseling 
*Een beeld te ontwikkelen over de toekomst van de wikimedia projecten.

Een eerste concept-[[chapter:WCN/programma|programma]], gebaseerd op voorstellen van Wikianen die iets willen presenteren, vindt je [[chapter:WCN/programma|hier]]. Vermoedelijk kan Jimbo Wales een lezing geven als keynote. De paneldiscussie aan het einde van het programma zou een stukje van de vraag hoe het in de toekomst verder zal gaan moeten beantwoorden.

Voor de organisatie is het van het grootste belang dat we een redelijk inzicht krijgen in de belangstelling voor dit event. Daarom het verzoek je eventuele belangstelling [[chapter:WCN/inschrijving|hier]] kenbaar te maken. En als je bepaalde thema's aan de orde gesteld wilt zien, geef dat dan s.v.p. ook aan, zodat we daarmee ook een beter beeld krijgen van de behoefte. 

Tenslotte nog wat praktische informatie: Het zal plaatsvinden in Utrecht, de kosten zullen ongeveer € 15,- bedragen (met een korting voor VWN leden) en na afloop zal bij voldoende belangstelling nog een buffet georganiseerd worden (kost wel wat extra).

Mede namens Annemiek, Kim, Ronald en Tjipke,

met vriendelijke groet, Lodewijk Gelauff aka [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 20 jul 2006 21:36 (CEST)

:PS: Overigens zal/zullen Londenp en/of Koos Jol er een presentatie geven over wikibooks! Hopelijk levert dat mede enthousiastelingen op weer voor dit toch wel mooie project :) [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 22 jul 2006 11:06 (CEST)

::Ik heb gisteren een kaartje bezorgd van m'n nicht aan mezelf waarin staat dat ze op 2 september een feestje geeft ter gelegenheid van de opening van haar nieuwe huis. Ik ben er nog niet uit wat ik ga doen, maar de kans is dus aanwezig dat ik er 2 september niet bij ben op de conferentie. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 26 jul 2006 23:57 (CEST)

==Een nieuw logo voor WikiBooks?==
Op meta is al een tijdje een discussie gaande over een nieuw logo voor WikiBooks: [[meta:Wikibooks/logo]]. Misschien dat de reguliere bijdragers hier nog hun mening willen geven? Groet, [[Gebruiker:NielsF|NielsF]] 20 jul 2006 22:47 (CEST)
:Hmmm, ik vind het huidige logo wel mooi eigenlijk :) Maarja, ben ik een reguliere bijdrager? Ben bang van niet... :P [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 22 jul 2006 11:07 (CEST)
::Hmm doelde meer op mezelf als de niet reguliere bijdrager. Die discussie staat natuurlijk open voor iedereen die daarin geïnteresseerd is, mijn post was alleen om er de aandacht op te vestigen voor eventueel geïnteresseerden. [[Gebruiker:NielsF|NielsF]] 22 jul 2006 12:51 (CEST)

==sysop==
Hoihoi, ik heb me aangemeld als kandidaat-moderator op [[Wikibooks:Aanmelding moderators]]. Zie daar voor de toelichting, en evt vragen. Geef svp je mening. [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 25 jul 2006 10:46 (CEST)

Grinnik, ook ik heb me intussen aangemeld als kandidaat-moderator. Zie zelfde pagina als hierboven. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 25 jul 2006 23:49 (CEST)

== 1000 modules in zicht ==
We zijn intussen minder dan 100 boekpagina's verwijderd van de magische 1000 om bij de grote Wikibooks ter wereld te horen!&lt;br&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; font-size: xx-large;&quot;&gt; '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' modules&lt;/div&gt;

:Bij mij staat hier: 883 modules ;-)
::Maar het is tijd voor een sprintje, voor  september, de WCN, Wikimedia Conferentie Nederland (komen jullie ook?) moeten we de 1000 hebben. Groeten [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 26 jul 2006 13:37 (CEST)
:::Ik heb alvast met de opsplitsing van [[Nederlandse geschiedenis]] het aantal opgedreven naar 897 modules. :D [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 26 jul 2006 14:19 (CEST)

== Aantal boeken ==
Ik heb op de [[:de:|Duitstalige Wikibooks]] (die intussen meer dan 500 boeken hebben) het volgende &quot;sjabloon&quot; gezien: {{NUMBEROFBOOKS}}. Mijn vraag is waarom dit niet werkt op deze Wikibooks? Moet dit ingeschakkeld worden door moderators? Het zou immers handig zijn moesten we ook weten hoeveel &quot;boeken&quot; we nu precies hebben. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 26 jul 2006 13:31 (CEST)
:Hmmm, misschien daar even in het kroeg-equivalent vragen? [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 26 jul 2006 18:17 (CEST)
::Blijkbaar is het een &quot;klassiek&quot; sjabloon: [[:de:Vorlage:NUMBEROFBOOKS]]. Het moet dus handmatig bijgehouden worden. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 26 jul 2006 19:33 (CEST)
:::Inderdaad, ik had het ook al eens gezien, maar het wordt gewoon handmatig bijgehouden, zie ook de [https://de.wikibooks.org/w/index.php?title=Vorlage:NUMBEROFBOOKS&amp;action=history history]. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 26 jul 2006 23:43 (CEST)

==Moderatoren==
Naar aanleiding van de stemming voor twee nieuwe sysops, zie ook [[#sysop]], wil ik er even op wijzen dat ik de enige (redelijk) actieve bureacraat ben, maar op de betreffende datum (8 aug) niet aanwezig ben.

Mijn voorstel is om Londenp 'op te waarderen' tot bureacraat, zodat hij de waarschijnlijke aanstellingen ten uitvoer kan brengen. Mochten hiertegen voor vrijdagmiddag 12:00 (CEST) geen bezwaren rijzen, dan zal ik dat doen (mits Londenp hier zelf mee instemt natuurlijk). Als er wel bezwaren zijn zullen de nieuwe aanmelders geduld moeten hebben tot ik terugben of een van de andere bureacraten aanspreken via Wikipedia, waar ze waarschijnlijk wel aanwezig zijn. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 27 jul 2006 00:21 (CEST)
:Ik verbaasde me er al eerder over dat hij het nog niet was :) steun! [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 27 jul 2006 09:42 (CEST)
::Absoluut geen problemen mee, maar de datum waarop een eventueel moderatorschap wordt toegekend, is voor mij van ondergeschikt belang. Maw, maak Koos Jol gerust bureaucraat, maar om andere dan dwingende redenen. Ik denk dat ie dat verdient. 
Datum voor mij dus ondergeschikt zolang ik -indien de rechten worden toegekend- maar ingewerkt raak tegen 2 september ;-) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 27 jul 2006 20:38 (CEST)

:Londenp is nu bureacraat. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 28 jul 2006 13:08 (CEST)

== Nogmaals import ==
Ik zou graag verder alle geïmporteerde pagina's in de pseudonaamruimte Transwiki zetten. Beschouw dit als de kraamkamer. Na wikiboekatie kan dan de artikel hernoemd worden naar de uiteindelijke naam. Zo hebben we een duidelijke afgegrensde naamruimte voor te verwerken artikels [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 27 jul 2006 22:47 (CEST)
:You read my mind ! [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 27 jul 2006 23:08 (CEST)
::Goede oplossing om inderdaad boeken te 'dumpen', zodat er geen tekstdumps met niet bestaande sjablonen en talloze rode links zonder meer in de hoofdnaamruimte komen. Mocht het overigens een velgebruikte functie blijken, dan kunnen we vragen of de naamruimte 'transwiki' aangemaakt kan worden. 't Schijnt dat die nu per project apart te regelen zijn. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 27 jul 2006 23:21 (CEST)
:::Gewoon nóg een bug openen :) Niet vergeten te vermelden dat je tegelijk ook de naamruimte &quot;overleg transwiki&quot; geopend wilt hebben. [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 27 jul 2006 23:29 (CEST)
::::Het importeren en het hernoemen naar de pseudonaamruimte Transwiki: lijkt geen effect te hebben op het aantal modules. Zou Transwiki: niet een pseudonaamruimte zijn, maar een bestaande naamruimte? [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 27 jul 2006 23:36 (CEST)
:Volgens https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Speciaal%3AAllpages&amp;from=transw&amp;namespace=0 niet. Maar is het niet zo dat alles met een dubbele punt erin misschien niet meetelt? [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 27 jul 2006 23:44 (CEST)
::Als alles met een dubbele punt erin niet meetelt, zou de engelse Wikibooks al gigantisch veel groter zijn dan ze nu denken! [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 27 jul 2006 23:49 (CEST)
:::Volgens Oscar is er algemeen een probleem met de artikelteller, dus dat kan het ook zijn. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 28 jul 2006 10:01 (CEST)
::::Ik heb net ontdekt dat het een bug is: [https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6600] {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 29 jul 2006 21:58 (CEST)

== Bewerkingsscherm ==
Ik ben van plan binnenkort de volgende code aan het [[MediaWiki:Monobook.js]] toe te voegen, zie [https://en.wikipedia.org/wiki/User:MarkS/extraeditbuttons.js hier] echter aangepast aan de NL-situatie zie op mijn monobook.js op wikipedia waar ik het uitgeprobeerd heb: [[:w:Gebruiker:Londenp/monobook.js]]. Dit zal een groot aantal extra buttons op het scherm zetten met functies die normaliter per hand moet worden ingegeven, zoals doorstrepen, sub, sup, tabel, commentaar etcetera. Ik persoonlijk vind het zinvol, maar als jullie het niets vinden, kan het altijd weer weg. Groeten {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 28 jul 2006 00:25 (CEST)
:Kun je misschien tijdelijk een screenshot uploaden met hoe het eruit gaat zien? Bij een stuk broncode van monobook kan ik me relatief weinig voorstellen.  [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 28 jul 2006 12:06 (CEST)
::Het screenshot van MarkS vindt men hier: [https://en.wikipedia.org/wiki/Image:Extra_edit_page_buttons.png] {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 28 jul 2006 12:57 (CEST)
:::Ik kijk er al naar uit! Ps: zijn er ook al mogelijkheden om niet langer ''gecodeerd'' te moeten kijken in het bewerkingsscherm? (zie ook [[Wikibooks:Ideeënbus#What you see]]) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 29 jul 2006 12:06 (CEST)
::::De extra knoppen zijn al werkzaam, je moet alleen even de cache van je browser legen, dan zie je het. Het bewerkingsscherm blijft waarschijnlijk wel wat langer het probleem om Wysiwyg te werken {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 29 jul 2006 13:22 (CEST)
::::: ''alleen even de cache van je browser legen'' ... u spreekt tot een informatica-leek. &quot;Alleen even naar Japan vliegen&quot; zou beter gaan, omdat ik daar nog zou weten waar ik beginnen moet... can you explain to me as to a two year old, por favor? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 29 jul 2006 22:51 (CEST)

Ja sorry :-), zie het volgende:

Mozilla: reload (of ctrl-r)

IE: crl-f5

Opera: f5

Safari:	cmd-r

Konqueror: ctrl-r

Groeten {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 29 jul 2006 23:03 (CEST)

==Screenshots==
Ik was van plan om het powerpoint boek aanzienlijk uit te breiden en had hier al enkele screenshots voor gemaakt (bewerkt). Maar bij het uploaden zag ik dat er geen licentie is die dit toelaat. (bij de engelse de fair use is hier zelfs verboden). Hoe kan ik deze cursus toch duidelijk maken zonder tekeningen. Zou het mogelijk zijn om een extra licentie toe te voegen vergelijkbaar met de fair uselicentie? [[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]] 28 jul 2006 11:44 (CEST)
:Nee in dit geval ligt de licentiesituatie duidelijk, je mag van Microsoftprogramma's geen screenshots uploaden ivm copyright. In Europa is Fair Use niet toegelaten, dus die licentie of iets vergelijkbaars kan niet worden toegevoegd. Een licentie onder Citaatrecht werd/wordt op wikipedia besproken, maar is in een stemming vanwege de onduidelijke situatie afgewezen. Dus niet uploaden, sorry {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 28 jul 2006 11:58 (CEST)
::Is het wel toegestaan om he6t schematisch na te tekenen in paint oid? Dan zou je de contouren kunnen overnemen, en de relevante details toevoegen. Weliswaar niet mooi, maar beter als niets, lijkt me zo. [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 28 jul 2006 12:05 (CEST)
:::Kunnen we een soortgelijke stemming hier ook niet doen? Ik vermoed dat deze hier wel doorkomt en dit zou voor vele niet open source programmahandleidingen het enorm vereenvoudigen. Natekenen denk ik dat wel toegestaan is. Maar is het anders niet mogelijk om de screenshots te uploaden op de engelse wikibooks en dan er naar verwijzen? Natuurlijk zal er dan wel het een en het ander moeten afgesproken worden met de beheerders van die versie. [[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]] 28 jul 2006 12:28 (CEST)
::Eia: ja, dat is in orde
::Wolvenraider, nee liever niet, ik zou graag wikipedia daarbij volgen, daar zitten meer experten op dat gebied dan hier, dus geen nieuwe stemming (bovendien is de uitslag van een stemming minder belangrijk dat wettelijke bepalingen). Je kan wel externe links maken naar de afbeeldingen op de Engelse wikibooks, daar zie ik geen probleem in {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 28 jul 2006 12:54 (CEST)
:::Goed, bedankt voor het antwoord. Begrijpelijk dat je wikipedia wilt volgen. Dan zal ik alle screenshots uploaden op de engelse wikibooks (hopen dat ze daar blijven staan). [[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]] 28 jul 2006 12:59 (CEST)
::::Kijk eens hier naar: [[https://en.wikibooks.org/wiki/Image:PowerPoint_Window.png]]. Dat wordt gebruikt in het boek op de Engelse wikibooks. Groet {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 28 jul 2006 13:07 (CEST)
:::::Die had ik al gezien, maar ik wou er eigenlijk veel meer gebruiken. Voorbeelden bij het afdrukkken, van de verschillende dia layouts,.. [[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]] 28 jul 2006 13:11 (CEST)

== Aanmeldingen moderatoren ==
Er zijn nu 3 aanmeldingen voor moderatoren, zie: [[Wikibooks:Aanmelding moderators]]
*[[Gebruiker:Effeietsanders]] tot 8 augustus
*[[Gebruiker:Inge Habex]] tot 8 augustus
*[[Gebruiker:Michiel1972]] tot 13 augustus
Graag uw mening aldaar geven {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 31 jul 2006 15:18 (CEST)

== Jarig-gefeliciteerd ==
Geruisloos voorbijgegaan, maar wikibooks-nl was op 22 juli jarig en is nu 2 jaar geworden. Gefeliciteerd {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 1 aug 2006 00:00 (CEST)
:Happy Birthday! Op naar de andere mijlpalen! [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 1 aug 2006 22:45 (CEST)
::We zijn al goed op weg naar 1000 &quot;modules/hoofdstukken&quot;;) [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 1 aug 2006 22:48 (CEST)
:::Volgens mij zijn we er al (bijna), aangezien geïmporteerde artikelen door een bug niet worden meegeteld en deze eigenlijk op te tellen zijn bij het huidige aantal. Maar 2 september 1000 artikelen ook zonder deze transwiki-pagina's lijkt me mogelijk. Groeten {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 1 aug 2006 22:59 (CEST)

== &quot;modules/hoofdstukken&quot; ==
Ik zou een wijziging in [[MediaWiki:Nstab-main]] willen aanvragen van de term &quot;module&quot; naar &quot;hoofdstuk&quot; (omdat het tenslotte om boeken gaat en boeken bestaan uit hoofdstukken, niet uit modules). Ik had graag jullie mening hierover gehoord. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 2 aug 2006 11:01 (CEST)

Eventjes ter informatie (Van Dale):
*hoofdstuk: afdeling van een boek of geschrift
*module: bestanddeel in een groter geheel, waarvan een aantal variabelen is vastgelegd [bv. in het onderwijs, in de bouw]
===Pro===
# [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 2 aug 2006 11:08 (CEST) Eindelijk de ''verwarring'' van de baan. Zie ook [[Wikibooks:Ideeënbus#Naamgevingen binnen Wikibooks]]
# [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 2 aug 2006 13:10 (CEST) (de.wikibooks.org heeft trouwens ook &quot;module&quot; in &quot;Kapitel&quot; gewijzigd)

===Contra===
#Nee, eigenlijk liever niet. Ik heb het gevoel dat module wat ruimer is als een hoofdstuk. Zeker wanneer je bedenkt dat er in dezelfde naamruimte ook de titelbladen, inhoudsopgaven enz komen te staan. Ik weet zo snel geen beter alternatief voor module, maar hoofdstuk is geen vooruitgang imho. [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 2 aug 2006 17:04 (CEST)
#[[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]] 2 aug 2006 23:39 (CEST) eens. Module is ruimer. Kan een cursus, handboek, boek of hoofdstuk betekenen.
##Een cursus/handboek/boek lijkt mij moeilijk overzichtelijk te houden op één &quot;module/pagina&quot;, daarom dat de meeste Wikibooks opgedeeld zijn in sub-&quot;modules&quot;. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 3 aug 2006 11:57 (CEST)

== Nieuwe statistieken ==
Erik Zachte heeft zijn statistieken weer gepubliceerd: [https://stats.wikimedia.org/wikibooks/NL/Sitemap.htm]. Met dank aan [[w:Gebruiker:Erik Zachte|Erik Zachte]] {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 2 aug 2006 22:48 (CEST)
: Lijkt het maar zo of is Wikibooks de laatste tijd ontzettend aktief? :-D&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;Ps: het enige dat me stoort in de statistieken, zijn de onnoemelijk veel redirects (owv de titelwijzigingen van in het begin)&lt;/span&gt; [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 3 aug 2006 22:43 (CEST)

::Behoorlijk aantal ja. Interne links corrigeren en verwijderen. Lijkt me dat een moderator daar geen toestemming voor hoeft te hebben, en redirects nomineren is ook onzinnig. Ongebruikte redirect gewoon {nuweg} [[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]] 3 aug 2006 22:50 (CEST)

:::Meneer de kandidaat-moderator, mag ik er u op wijzen dat volgende '''719''' zinloze redirects '''niet 1 maand''' opzegtermijn kregen, maar '''minimum een half jaar''' !!! Voor meer info lees [[Wikibooks:Te verwijderen pagina's/Overbodige redirect-pagina's]] [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 3 aug 2006 23:22 (CEST)
::::Omdat die pagina's nog volop in zoekprogramma's zoals google aanwezig waren, dus zinloos zijn ze niet {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 3 aug 2006 23:28 (CEST)
:::::Door ze te laten bestaan, zullen ze altijd in de zoekprogramma's blijven. Wat is het verschil met andere titelwijzigingen die wel meteen verwijderd worden? Deze staan toch ook binnen afzienbare tijd in de zoekmachines. Ik meen me trouwens te herinneren van Wikipedia dat dit soort praktijken afgewezen werden. Redirects mochten enkel blijven bestaan in geval ze zinvol waren voor het Wiki-project zelf, niet om hits te vergroten. En dat is nu net de bedoeling van deze rare constructie, lijkt me. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 3 aug 2006 23:36 (CEST)
::::::Het gaat niet om vergroten, maar om vinden! Elke niet gevonden link nav zoekopdracht, is een gemiste kans imho. En dat we nu transwiki links hebben, dat klopt, die moeten wat mij betreft zo snel mogelijk naar de uiteindelijk naam veranderd worden, maar dat is qua tijdsduur van bestaan niet vergelijkbaar met de modules met de vroegere boeknaam met dubbele punt {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 3 aug 2006 23:44 (CEST)

:Ik kwam inderdaad in aanraking met enkele van de (overbodige) redirects door een Google-search. Waarom zou je redirects willen laten vinden, of laten voortbestaan voor een half jaar? Beter direct het goede artikel tonen (staat ook op google, of wordt vrij snel opgenomen). Niet dat ze lastig zijn, maar nogal lelijk in de statistiek :P. Ik zou ze persoonlijk gewoon deleten (bedankt voor de link, wet ik wat jullie allemaal hebben afgesproken afgelopen jaren).  [[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]] 3 aug 2006 23:47 (CEST)
::Ik kan begrijpen dat er onderscheid is tussen de langer bestaande originelen met dubbele punt en dat er een (kleine) overgansperiode nodig is om de zoekmachines te laten updaten. Maar voor zover ik weet gaat dat tegenwoordig erg snel en is dat zelfs geen kwestie van weken meer (waar het vroeger om maanden ging). Als je denkt in termen van gemiste kansen, dan zitten we wel degelijk op het spoor van 'hitkansen' te vergroten. Dan zou je ze in principe voor eeuwig moeten laten bestaan, want zolang ze bestaan zal google ze blijven weergeven. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 3 aug 2006 23:51 (CEST)

:::hehe, als het slechts om hitkansen gaat kan ik ook met een bot dummypagina's (met een beetje populaire goede zoektermen als seks, porno) maken met redirect naar onze artikelen. Komen snel op google en worden vaak opgevraagd :)  Testje met een dergelijke nepredirect? Lijkt me wel lachen om van [[Porno en sexshows in Amsterdam]] gelinkt te worden naar [[Handige Harry/Nagel kloppen]] :) [[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]] 3 aug 2006 23:59 (CEST)
::::Heb ik ooit ook eens voorgesteld, zie antwoord daarop: [[Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_29-07-2006#Test_voor_meer_hits]] Groet en goedenacht ;-) {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 4 aug 2006 00:03 (CEST)
::::: *LOL* Slaapzacht! [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 4 aug 2006 00:04 (CEST)

Ok. Overigens, Pools/Les 1 (aangemaakt 29 jul 2006) is nu al op google te vinden (zoekterm Pools les 1), dus in minder dan een week zijn de spiders al langsgekomen. Groet [[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]] 4 aug 2006 00:05 (CEST)

== artikel betta splendens ==
Hoi, 
Ik heb een paar dagen geleden in het artikel betta splendens een stuk tekst toegevoegd, 
Nu zag ik dat er al heel wat aan is veranderd, 
wat ik helemaal niet erg vind, 

Maar er is ook iets veranderd wat na de verandering niet klopt, 
ik heb het zelf al een aantal keren terug veranderd, 
Ik kwam er gister achter dat dit onder vandalisme thuishoort, Mijn excuses voor het vele veranderen, 

maar goed terzake, (hieronder een gecopypaste alinea uit het artikel betta splendens) 
Het is wel mogelijk om andere vissen in combinatie met Siamese kempvissen te houden. Bij de vissenkeuze dient er wel rekening mee te worden gehouden welke vissen erbij worden geplaatst. Vissen met sluierstaarten, zoals bij voorbeeld guppy mannen. zullen door een Betta mannetje als concurrent gezien worden, en deze vissen zullen net zoals een mannetje van de eigen soort bevochten worden totdat er een het leven laat. Vinnenbijtende vissen kunnen ook beter achterwege worden gelaten; Sumatranen staan hier bekend om. Een afbeelding van de Betta maakt dit karakter onmiddellijk duidelijk.

het zit hem in de laatste twee zinnen, 
hierin word gesugereert dat het uiterlijk van de betta verantwoordelijk is voor het gedrag van de sumatranen, wat helemaal niet klopt, een betta kan er niets aan doen dat deze siervinnen heeft, 
ik hoop dat jullie ook zien wat er niet klopt? 
hier zou beter kunnen staan, vinnenbijtende vissen kunnen beter achterwege gelaten worden. door de siervinnen van de betta splendens. of iets in die trant, 

ik hoop dat jullie er iets mee doen, 


en als ik hier in wil loggen lukt me dat ook niet goed, 
ik heb een mail gekregen, met daarin mijn gebruikersnaam, 
klik ik op de link in mijn mail gaat het aanmelden prima, maar als ik eerst naar de site kom, en me dan wil aanmelden herkent het progamma mijn aanmeldnaam niet, de naam in de mail Mark 87
wel heb ik bij het aanmelden deze naam opgegeven mark_87 kan het zijn dat ik daarom problemen heb aanmelden? 

mvg, mark gooskens.
:Het kan inderdaad zijn dat je je aanmeldingsnaam niet correct hebt ingevoerd. Tracht je anders nog eens aan te melden met een variant op die naam en vervolgens de tekst aan te passen. Veel succes, [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 3 aug 2006 14:35 (CEST)

::Ik denk dat het komt omdat je op een link naar Wikipedia klikte. Voor dat project zou je je opnieuw moeten aanmelden. Vervolgens kan je een dergelijk probleem posten op [[w:Overleg:Siamese kempvis]] alwaar jullie tot een consensus kunnen komen. Je bewerkte het encyclopedisch artikel [[w:Siamese kempvis|Siamese kempvis (aka betta splendens)]] [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 3 aug 2006 14:36 (CEST)

:::Ik heb je opmerking alvast op de overlegpagina van de &quot;betta&quot; gepost bij Wikipedia. Het is misschien handig je ook op Wikipedia te registreren onder dezelfde naam ;-) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 3 aug 2006 14:51 (CEST)

== 1 pagina wijzigingen op 1 dag ==
Dit is de eerste keer dat op wikibooks volgens mij meer dan 500 wijzigingen op 1 dag zijn gedaan. En deze dag was 3 augustus 2006 ! {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 4 aug 2006 00:06 (CEST)
:Olé !!! Kunnen we nu de kroeg scheiden (loskoppelen van de redirect) van de lerarenkamer om daar een rondje te geven? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 4 aug 2006 00:08 (CEST)

..over redirects gesproken ..hoe zorg ik voor een redirect naar de wiki-nl als ik denk dat een artikel over een item niet hier thuis hoort? Ik maakte van [[Werkwoord]] een redirect naar w:nl maar dat werkt niet direct. (Ik voel me zo'n beginner hier :). Proost op een groeiende en betere wikibooks  [[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]] 4 aug 2006 00:24 (CEST)
:Heel simpel, gewoon '''w:''' voor de naam zetten. Dus &lt;nowiki&gt;[[w:werkwoord|werkwoord]]&lt;/nowiki&gt; [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 4 aug 2006 00:30 (CEST)
::Voor andere talen en andere projecten zie ook [[Help:Gebruik van links]]
:::Automatische redirects tussen projecten zijn technisch mogelijk maar uitgeschakeld, om dezelfde reden als op wikipedia redirects tussen naamruimten minder wenselijk zijn: onoverzichtelijk. [[Gebruiker:NielsF|NielsF]] 4 aug 2006 01:11 (CEST)

==Vakantie==
Ik kan nu een paar weken (lees: tot eind Augustus) niet veel meer online komen (vakantiewerk en vakantie naar Bulgarije. Is er iets dat ik dan moet doen om te zeggen dat ik inactief zal zijn? Als ik terug ben, zal ik terug normaal elke dag mijn ding doen hier, maar de komende 3 weken dus niet... [[Gebruiker:Jerre|Jerre]] 4 aug 2006 08:46 (CEST)
:Goeie vraag. Ook ik ga binnenkort ook heel even in dezelfde &quot;toestand&quot; verkeren. Nou ja, normaalgezien staat het gebruikers vrij te komen en te gaan naar believen, maar hoe zit dat met (kandidaat)-moderators? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 4 aug 2006 09:42 (CEST)
::Als je er bent, prima. Heb je wat beters te doen ;-) tot ziens (hopelijk). Geen verplichting of afmelding ook niet voor moderatoren. Het is een hobby, dat mag je nooit vergeten. Overigens hebben zowel Koos Jol als ook ik een statusmelding, maar daar is geen enkel regel voor. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 4 aug 2006 18:56 (CEST)

==Wikimania Awards==
Hoi allemaal, 

Gefeliciteerd, en in het bijzonder Londenp! Het [[Handboek MediaWiki]] heeft namelijk de Wikimania Award gewonnen in zijn categorie! Ze waren echt enthousiast erover, en er is veel positief commentaar geuit. Ik denk dat de Nederlandstalige wikibooks nu eht op de kaart staat :) Met vriendelijke groetjes uit Boston, 
Een oningelogde Effe iets anders.
:Zoals altijd is het een gemeenschapsproject, er hebben meerdere personen aan meegewerkt en het was natuurlijk gewoon het betere jat en kopieerwerk (nu goed de opmaak daar heb ik wel wat aan gedaan :-P ) . Als de prijs een taart was of zo (of een lekkere Hema-Worst) dan had ik hem gedeeld met jullie op de WCN. Maar het is wel leuk een prijs te winnen, ik merk toch wel dat het motiveert. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 8 aug 2006 23:11 (CEST)
::Kunnen we dat boek mss het eerste &quot;boek van de maand&quot; maken, en dit op de voorpagina zetten? Zo zijn meer mensen geniegd het te wijzigen en te verbeteren! [[Gebruiker:MADe|MADe]] 10 aug 2006 21:27 (CEST)
:::Lijkt me zeker geen slecht idee. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 10 aug 2006 21:35 (CEST)
:Overigens wijs ik erop dat er nu ook een boek [[Inleiding MediaWiki]] bestaat. Misschien zouden wat mensen willen helpen met het inklinken van dubbele auteursrechtenmeldingen enz, het mooi maken van externe links en het linken waar relevant met wikipedia en [[Handboek MediaWiki]]? Het Handboek is meer voor de gevorderden en om dingen na te slaan, waar de Inleiding meer voor de beginners is. Verder heb ik nog een klein probleempje met de transparantie van de tabel, die zou ik liever met een witte achtergrond zien. Zou iemand daarnaar willen kijken? Bedankt! [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 14 aug 2006 00:20 (CEST)

== Nieuwe moderatoren ==
[[Gebruiker:Effeietsanders]] en [[Gebruiker:Inge Habex]] zijn nu moderatoren. Beiden veel wijsheid en succes toegewenst {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 8 aug 2006 22:35 (CEST)
:Dankuwel :-) ik kan van beide veel gebruiken ;) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 8 aug 2006 22:51 (CEST)

== Naamruimte:Transwiki ==
Ik heb de volgende bug gerapporteerd: https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=6951 {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 aug 2006 00:01 (CEST)
Aangezien ze altijd vragen om steun, ajb hieronder steun geven, dank {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 aug 2006 00:01 (CEST):
* {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 aug 2006 00:01 (CEST)
* [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 00:06 (CEST) steun!
* [[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]] 9 aug 2006 09:58 (CEST)
* [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 9 aug 2006 21:22 (CEST)
* Een uigelogde eia 10 aug 2006 01:28 (CEST)
*[[Gebruiker:MADe|MADe]] 10 aug 2006 07:13 (CEST)
::Gelukt, Transwiki is nu een aparte naamruimte, met dank aan de developers, m.n. Brion Vibber. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 12 aug 2006 08:40 (CEST)
::: De bug van maximaal aantal wijzigingen in de geschiedenis is ook verholpen. Artikels, ook met zeer lange auteursgeschiedenis kunnen voortaan geïmporteerd worden. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 12 aug 2006 14:40 (CEST)

== wikibooks.nl en wikibooks.be ==
Omdat ik onlangs een [[Wikibooks-portaal]] aanmaakte op deze wikibooks, vroeg ik me af of wikibooks.nl en wikibooks.be naar deze site linkten. [https://www.wikibooks.nl/ www.wikibooks.nl] linkt inderdaad naar ons (hoewel zeer slordig), maar [https://www.wikibooks.be/ www.wikibooks.be] (alsook wikibooks.be) echter niet (staat vol met reclame). Zijn er juridische stappen die hiertegen genomen kunnen worden? [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 9 aug 2006 22:34 (CEST)
:Beide willen geld slaan uit dit project blijkbaar.... Er valt daar uiteraard weinig aan te doen, tenzij die mannen vriendelijk mailen, en hen eventueel toelaten een keuzemogelijkheid te bieden (cfr. https://www.firefox.com ) [[Gebruiker:MADe|MADe]] 10 aug 2006 21:22 (CEST)
::Hier zijn de gegevens:
::'''&lt;u&gt;Licentienemer:&lt;/u&gt;'''
::Naam:   Landeren Martin
::Taal:   Frans
::Land:   Finland
::Email:  martin_landeren at yahoo com
::'''&lt;u&gt;Technische contactpersonen van de agent:&lt;/u&gt;'''
::Naam:         Pierre-Yves Goubet
::Organisatie:  Eurodns S.A.
::Taal:         Frans
::Land:         Groothertogdom Luxemburg
::Telefoon:     +352.2619161
::Fax:          +352.26202996
::Email:        hostmaster@eurodns.com
::[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 10 aug 2006 21:34 (CEST)

Ik zie geen probleem. Als ik een site www.wikinederland.nl maak en daar reclame op zet ..sowhat? De naam wiki is niet beschermd zover ik weet, de inhoud wel (onder gfdl dan). [[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]] 10 aug 2006 23:52 (CEST)
: Het probleem zit erin dat de wikipedia's allen aliassen hebben met de landcode erachter. Dus www.wikipedia.be is de officiële ingangspoort voor de Belgische wikipedia. Zijn de namen Wiki'''pedia''' en Wiki'''books''' trouwens niet beschermd? Wat jammer in dat geval. 
: Wiki slaat op de soort software die gebruikt wordt. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 11 aug 2006 08:38 (CEST)
::Het is nu een feit; we zouden de domein naam wel kunnen krijgen, denk ik, als je ervoor betaalt en dat zou ongeveer 2500 tot 5000 euro kosten schat ik. Walter van wikipedia bezit de rechten op www.wikipedia.be (en ik dacht ook www.wikipedia.nl, maar daar ben ik niet zeker) en dat is een particulier initiatief van hem (hij was zo verstandig die domeinnaam al heel vroeg te claimen, zodat de kosten draagbaar zijn). Mijn hobbyliefde is niet zo hoog, dat ik daar geld voor weer neertellen in die ordegrootte. Typisch geval van jammer, maar hen aanschrijven om te vragen voor tenminste een doorverwijzing op die site is zeker toegestaan. Groet {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 11 aug 2006 10:06 (CEST)
:::Indien er een mail naar verzonden wordt kan deze dan ook hier getoond worden? Waarschijnlijk krijgen we geen van beide namen, maar proberen gaat mee.

== Betreft: www.wikibooks.nl ==
Geachte dames/heren,

Ik ben jullie discussie over mijn domein op het spoor gekomen via de statistieken van wikibooks.nl

Bij deze wil ik jullie de gelegenheid geven om het domeinnaam wikibooks.nl over te nemen tegen een bedrag van 2100 eur inc. btw.

Dit bod is 48 uur geldig, indien er geen reactie is ga ik er van uit dat U geen interesse heeft in het domein en dan zal ik het zelf weer verder exploiteren.

Voor meer informatie kunt U contact opnemen met nrgnz [at] nrgnz [dot] com

Met vriendelijke groet,

Daeng Yingmee

: De domeinnaam .nl kost jaarlijks 10 € (tien euro) aan registratie. Dacht meneer of mevrouw nu echt munt te kunnen slaan uit de Wikifoundation? Een organisatie draaiend op vrijwilligers met als ideologie &quot;free books&quot; ... ? 
:Meneer/mevrouw in kwestie draait niet eens een &quot;wiki&quot; op bovenvermelde URL. 
: Meneer/mevrouw zou het wel eens zuur kunnen opbreken wanneer dergelijke malafide praktijken aan de kaak gesteld worden, vooral wanneer de wikifoundation een handelsmerk zou worden/zijn. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 11 aug 2006 22:07 (CEST)


Ik heb aantal aanbiedingen gekregen van andere domeinhandelaren, daarom leek het me het beste om eerst julli de mogelijkheid te geven om het over te nemen tegen een aannemelijke prijs. In tegenstelling tot andere domeinhandelaren, vraag ik geen woekerprijzen. 

Daeng

: De door u gebezigde praktijken vallen onder de term cybersquatting (domeinkaping). Deze praktijken verliezen hun rechtzaken en hun domeinnamen zodra de klachten ingediend worden. De internationale gemeenschap van de WikiMediaFoundation (het overkoepelend orgaan) zal in de loop van de tijd al deze wanpraktijken aanpakken.&lt;br&gt;Voor geïnteresseerden, [https://whois-www.sidn.nl/ace.php/c,727,43,,,,Is_de_naam_nog_vrij_.html?uitgebreid=CHECKED&amp;domein=wikibooks.nl&amp;zoek.x=19&amp;zoek.y=13 hier vindt u alle registratie-gegevens] van de betrokken persoon die het domein wikibooks.nl geregistreerd heeft.&lt;br&gt;[[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 12 aug 2006 12:52 (CEST)

(na bwc) Ik stel voor dat de heer Yingmee de jurisprudentie wat betreft domeinnaamkaping op https://www.domjur.nl eens doorleest. De heer Yingmee profileert zich als domeinnaammakelaar en heeft geen geldige reden voor het gebruik van de domeinnaam. Wikibooks daarentegen is géén domeinnaammakelaar en heeft wél een geldige reden voor het gebruik van de domeinnaam. De uitspraak [https://www.domjur.nl/ace.php/c,5,2452,1,0,,Staal_Bank_-_Rijnja.html Staal Bank N.V. vs Rijnja] is hier een goed voorbeeld van.
Uitgaande van deze jurisprudentie is het voor de heer Yingmee het verstandigste de domeinnaam zonder verdere kosten over te dragen aan de Wikimedia Foundation. [[Gebruiker:Valhallasw|Valhallasw]] 12 aug 2006 13:31 (CEST)


Op wikibooks.nl staat al vanaf het begin van de registratie een verwijzing naar 
https://nl.wikibooks.org/wiki/Hoofdpagina
Maar in de nabije toekomst zal er een discussie platform op komen te staan over Wikibooks.

Ik denk dat Wikibooks NL genoeg tijd heeft gehad om het te registreren..

:Dat is gewoon gelul... Zoals je best wel weet zijn het hier allemaal hobbyisten, meest studenten. Maar goed, omdat ik graag die domeinnaam zou willen hebben, maak ik een aanbieding. Ik ben bereid €75 voor de domeinnaam te betalen, hetgeen jouw onkosten ongeveer moet dekken. Met vriendelijke groeten {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 13 aug 2006 11:21 (CEST)

Omdat ik tijd te kort heb en ook begrip heb voor jullie vrijwilligers ben ik bereid om op je bod in te gaan. Ik draag het domein af aan jou voor 75 eur. Mijn email zie je stukje bovenaan.

Daeng

:Kijk we werden ook besproken: [https://www.webhostingtalk.nl/domeinnamen-algemeen/101661-nl-wikibooks-org-over-mijn-www-wikibooks-nl-issues.html] {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 28 aug 2006 13:33 (CEST)

== Draaipagina ==
Ik heb wat rondgezocht en gevraagd, en het is nog gelukt ook! Vanaf nu bestaat er een &quot;draaipagina&quot;-sjabloon; je plaats een sjabloon (bijv. [[:sjabloon:Draaipagina/Firefox]]) onderaan iedere pagina, en mits de aanmaak van de juiste pagina ([[:Sjabloon:Draaipagina/Firefox]]) krijg je onderaan de correcte &quot;vooruit&quot; en &quot;achteruit&quot; links.
;Technisch: 
De aan te maken pagina maakt gebruik van een switch; het 'leest' de pagina waarin het staat in, en leest dan het draaipagina-sjabloon in, met als parameters de naam van het boek, en de vorige en volgende pagina. Het is dit draaipagina-sjabloon die verantwoordelijk is voor de lay-out van het &quot;vooruit-achteruit&quot;-blokje onderaan de pagina.
;Praktisch: 
Je maakt één pagina aan, &quot;Sjabloon:draaipagina/''naamboek''&quot;, en plaats dit erin:
 &lt;nowiki&gt;&lt;div class=&quot;toccolours&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;width:420px; margin:auto;&quot;&gt;
 {{#Switch:{{PAGENAME}}
 |Draaipagina/Firefox=Gebruik dit sjabloon om de paginavolgorde van het boek aan te passen
 |Firefox={{Draaipagina|Firefox||Installatie}}
 |Firefox/Installatie=&lt;nowiki&gt;{{Draaipagina|Firefox||Tabs}}
 |Firefox/Tabs=&lt;nowiki&gt;{{Draaipagina|Firefox|Installatie|Zoeken}}
 }}&lt;/div&gt;&lt;/nowiki&gt;
Deze pagina komt nog niet voor in de &quot;Draaipagina/''Naam boek''&quot;-pagina; plaats de pagina (met de juiste  syntax) op die pagina om dit sjabloon te doen werken.

Zoals je ziet: op de pagina &quot;firefox&quot; zelf: open het sjabloon &quot;draaipagina&quot;, boek=&quot;firefox&quot;, er bestaat geen vorige pagina (&quot;&quot; als parameter) en de volgende pagina is &quot;installatie&quot; (de subnaam van het boek '''niet vermelden'''). Op de pagina &quot;Firefox/Tabs&quot;: opnieuw &quot;draaipagina&quot; openen, boek=&quot;firefox&quot;, vorige pagina = &quot;Installatie&quot;, volgende is &quot;zoeken&quot;.

Ik hoop dat dit een beetje vlotter werkt dan telkenmale de tekst onder iedere pagina te moeten aanpassen, en dat dit sjabloon een beetje duidelijk is. Zie [[:Sjabloon:Draaipagina/Firefox]] voor een voorbeeld. [[Gebruiker:MADe|MADe]] 13 aug 2006 11:00 (CEST)

==1000==
[[Afbeelding:Mislanet2003 1.jpg|thumb|right|De lan-party die volgde op dit nieuws]]
De kaap van 1000 artikels is bereikt. Het '''1000'''ste artikel was: [[Inleiding MediaWiki/Categorieën]].
* Olé !!!! *aplaus* [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 13 aug 2006 19:46 (CEST)
::Met dank aan [https://kennisnet.wikia.com/websitemaker/wiki/Gebruiker:Marjon Marjon] voor dit Wikibook onder GFDL!!! [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 13 aug 2006 20:35 (CEST)
**Een taart met kaarsje zou wel passen![[Gebruiker:MADe|MADe]] 13 aug 2006 20:38 (CEST)
***Er is een kleine keuze, aangeboden door commons: https://commons.wikimedia.org/wiki/Cake
[[Afbeelding:Gabe-birthday-part.jpg|right|200px]]
:Hiep hiep hoera! [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 14 aug 2006 13:47 (CEST)
&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

== [[Speciaal:ExpandTemplates]] ==
Wie weet wat dit moet voorstellen, is vrij nieuw denk ik [[Speciaal:ExpandTemplates]] {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 14 aug 2006 18:01 (CEST)
:Je typt de &lt;s&gt;sjabloonnaam&lt;/s&gt;Contextpaginanaam (de pagina waar je de input vandaan hebt gehaald) in bovenin. In het tweede veld typ je in wat je normaal zou invullen om dat sjabloon te krijgen. (zoals &lt;nowiki&gt;{{Bron|blabla}}&lt;/nowiki&gt;. Dan krijg je in veld drie wat er feitelijk getoond wordt als je dat invult in een artikel. Kan handig zijn om dingen te testen, maar ook om uitgetypte sjablonen makkelijk over te nemen van een andere wiki, of een tabel, zonder te moeten zoeken in de broncodes enzo. [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 14 aug 2006 18:07 (CEST)

== Recente veranderingen ==
Bij mijn terugkeer uit vakantie werd ik (aangenaam) verrast door de veranderingen die Wikibooks heeft ondergaan: een gewijzigde hoofdpagina, een discussie over domeinnamen, nieuwe bladersystemen voor boeken én het duizendste hoofdstuk/module. Hopelijk gaat het zo door en groeit Wikibooks steeds verder. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 28 aug 2006 15:11 (CEST)
: Welcome home, Evil berry ;) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 29 aug 2006 11:45 (CEST)

== [[Aan de slag met BitTorrent]] ==
Aangezien ik er weinig touw aan vast knopen kan, kan misschien iemand anders een goede suggestie geven voor een betere naam voor dit boek. En tevens checken naar het potentieel ervan, want ik snap er geen jota van. Misschien ook mensen die er de boekstructuur in kunnen brengen? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 29 aug 2006 11:44 (CEST)
:Ik stel voor het te hernoemen tot [[Bittorrent]] en min of meer de structuur overnemen van [[Audacity]] en [[Firefox]]. Bijvoorbeeld:
::[[Bittorrent/Inleiding &amp; inhoud|Inleiding &amp; inhoud]]
::1. [[Bittorrent/Installatie|Installatie]]
::2. [[Bittorrent/Functies|Functies]]
::3. [[Bittorrent/Gebruik|Gebruik]]
::[[Bittorrent/Bronnen|Bronnen]]
:Voor zover ik dat kan zien lijkt het mij over een programma te gaan om media te downloaden (film, muziek, afbeeldingen, enzovoorts) en te &quot;uploaden&quot; (opstellen om te worden gedownload door anderen). Het kan inderdaad echter véél duidelijker worden uitgelegd. Ikzelf ben echter niet op de hoogte van alle functie van dergelijke programma's, maar misschien zijn er wel Wikibookianen die het wat verder kunnen verduidelijken?
:[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 29 aug 2006 12:42 (CEST)

==Stemmen==
Wie van jullie kan er stemmen, ik vermoed londenp en koos, en misschien nog 1 of twee andere mensen maar verder toch niemand?
 U voldoet niet aan de eisen om mee te mogen doen aan deze stemming. U moet daarvoor 400 bewerkingen hebben gedaan voor 1 aug 2006 00:00, u hebt er 192 gemaakt. Tevens was uw eerste bewerking op 19 mrt 2006 11:01, deze moet zijn gedaan voor 3 mei 2006 00:00. 
Is dat niet een beetje veel om te hebben op zo'n nieuw project? [[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]] 1 sep 2006 18:08 (CEST)
:De stemmingen voor de 'board' zijn niet projectgebonden, maar Wiki'''m'''edia wijd. Als een norm gesteld is, kan men deze niet op andere projecten aanpassen, wegens omstandigheden. Blijkbaar willen ze met een dergelijke norm zekerheid hebben dat de stemmer geen eendagsvlieg is binnen Wikimedia. Overigens heb je (Wolvenraider) op Wikipedia wel genoeg edits om te stemmen. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 1 sep 2006 19:08 (CEST)
::Bedankt, dan zal ik maar langs daar stemmen. [[Gebruiker:80.236.172.131|80.236.172.131]] 1 sep 2006 20:48 (CEST)
:::BIJNA! U voldoet niet aan de eisen om mee te mogen doen aan deze stemming. U moet daarvoor 400 bewerkingen hebben gedaan voor 1 aug 2006 00:00, u hebt er 328 gemaakt. Tevens was uw eerste bewerking op 4 okt 2005 21:20, deze moet zijn gedaan voor 3 mei 2006 00:00. [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 4 sep 2006 00:28 (CEST)
::::Was er ook niet ergens een tooltje om na te kijken hoeveel bewerkingen je gedaan hebt? [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 4 sep 2006 11:17 (CEST)
:::Ja, deze is [https://tools.wikimedia.de/~interiot/cgi-bin/count_edits hier] te vinden. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 4 sep 2006 15:33 (CEST)

== lessen film montage ==
dag beste
ik zou graag in mijn streek ,namelijk leuven (belgie )   een cursus
film op pc volgen &quot;filmmontage&quot;, maar vind zo direkt niets 
ben al tamelijk goed bezig met pinnacle studio 9, maar zit toch met een paar probleempjes
die ik graag beantwoord zou hebben .
kan er iemand mij daar dringend bij helpen???
groetjes
gerrit wouters
tot spoedig hoop ik

(uit veiligheidsoverwegingen emailadres verwijderd door 8 sep 2006 14:07 (CEST))

:Beste Gerrit, wikibooks is een medium waarbij we samen proberen om boeken te schrijven. Aangezien er op wikibooks nog geen handleiding is voor pinnacle studio 9, kunnen we je helaas niet helpen. Je bent overigens van harte uitgenodigd om deze handleiding hier zelf te komen schrijven, zodat anderen daar weer gebruik van kunnen maken! [[Gebruiker:Sietske|Sietske]] 8 sep 2006 14:07 (CEST)
==Links==
Kan iemand het linkermenu aanpassen; zowel &quot;n het nieuws&quot; als &quot;hulp en contact&quot; wijzen nu nergens naar... [[Gebruiker:MADe|MADe]] 11 sep 2006 10:06 (CEST)
: Ik kwam net ook tot dezelfde conclusie. Het is veranderd hé... [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 11 sep 2006 15:54 (CEST)
::Ooit was het wel goed geregeld. Zie [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ASidebar&amp;diff=15889&amp;oldid=7173 deze wijziging]. Blijkbaar is het veranderd. Ik ga even zoeken. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 11 sep 2006 19:56 (CEST)
:::Help en contact verwijst al sinds 31 maart 2006 goed, zie [[MediaWiki:Helppage]]. HEt probleem was waarschijnlijk van tijdelijke aard, want nu ik dit typ werkt de link weer wel, terwijl hij het 10  minuten geleden niet deed. :-$ [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 11 sep 2006 20:04 (CEST)

==Markeer als gecontroleerd==
Dit kopje is ervoor om steun te verzamelen, zodat we de developers kunnen vragen om dit voor Wikibooks aan te zetten (het wordt nu o.a. gebruikt op wikipedia-nl).

Dit betekent dat een wijziging, met name een anonieme wijziging, te markeren is als gecontroleerd, door een aangemelde gebruiker. Hierdoor hoeven we minder werk te doen, aangezien het nu wel zal gebeuren dat anonieme wijzigingen meermaals gecontroleerd worden.

Graag hieronder aangeven of je het er mee eens bent, of niet....

===Steun===
# {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 16 sep 2006 23:07 (CEST)
#[[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 16 sep 2006 23:10 (CEST)
#[[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]] 17 sep 2006 10:07 (CEST)
# [[Gebruiker:WebBoy|WebBoy]] 17 sep 2006 13:44 (CEST)
# [[Gebruiker:Jerre|Jerre]] 17 sep 2006 15:03 (CEST)
#[[Gebruiker:MADe|MADe]] 17 sep 2006 17:54 (CEST) Mogelijks (hopelijk!) komen er meer anonieme wijzigingen door [[sjabloon:opstartfase|dit sjabloon]], en de voorpagina..
# [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 29 sep 2006 22:52 (CEST)
#[[Gebruiker:CE|Chris]] 16 okt 2006 21:02 (CEST)

===Tegen===
# ....

===Commentaar / vragen===
Hmmm, an sich goed, maar ik vind wel dat we moeten nadenken wie allemaal mag markeren als gecontroleerd. Op Wikibooks denk ik dat het in tegenstelling tot wikipedia wel werkbaar is om het alleen aan te zetten voor moderatoren. Wat denken jullie daarvan? [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 18 sep 2006 00:06 (CEST)

====Bugzilla melding====
*Zie hier voor de bugzilla-melding: https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=7443 
*In eerste instantie is de aanvraag voor alleen moderators met de mogelijkheid van markeren, met de optie dat ook aangemelde gebruikers dat kunnen doen later{{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 29 sep 2006 23:09 (CEST)
**Brion heeft deze functie aangezet. (-: Dank {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 3 okt 2006 08:17 (CEST)

====Uitleg====
*Iedereen (behalve niet-aangemelden) kan deze functie gebruiken (d.w.z. markeren als gecontroleerd). Brion heeft het niet beperkt tot moderatoren.
*Een anonieme wijziging met een rood uitroeptekentje is nog niet gecontroleerd. Een anonieme wijziging zonder ! is gecontroleerd.
*Wil je alleen ongecontroleerde anonieme wijzigingen zien, dan roep je recente wijzigingen op, druk op ''&lt;span style='color: Blue'&gt;verberg&lt;/span&gt; aangemelde gebruikers'' en ''&lt;span style='color: Blue'&gt;verberg&lt;/span&gt; gecontroleerde wijzigingen'' en je krijgt de lijst met niet gecontroleerde wijzigingen van anoniemen. [[Gebruiker:RobotLondenp|RobotLondenp]] 3 okt 2006 08:24 (CEST)

== GNU ==
Ik had op [[Wikibooks:Import|importpagina]] de 9 muzen laten importeren van wikipedia, met als doel ze alle negen te zetten op [[Griekse mythologie/Muzen]], maar hoe kan ik ze daar nu alle negen onder krijgen, mag ik copy/paste doen, ondanks dat al de mensen die eraan meegewerkt hebben van Wikipedia, of welke andere optie heb ik? [[Gebruiker:Jerre|Jerre]] 26 sep 2006 13:12 (CEST)
:Als vanuit de transwiki-pagina een titelwijziging wordt gedaan, blijft de gehele geschiedenis behouden. Misschien nog in de samenvattingstekst neerzetten dat voorgaande versies van Wikipedia komen.
:Wel moet opgemerkt worden dat de pagina's binnen Wikibooks moeten passen en dus niet elk 'moeilijk' woord gelinkt wordt. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 26 sep 2006 21:24 (CEST)
::Dit weet ik, maar ik heb al die links er al uit gehaald, maar ik wil nu al de Muzen zetten op dezelfde pagina in wikibooks... hoe doe ik dit zodat de geschiedenis blijft behouden? [[Gebruiker:Jerre|Jerre]] 26 sep 2006 21:25 (CEST)
:::Dat kan door 1 ter hernoemen naar de uiteindelijke naam, deze pagina dan te verwijderen, dan de volgende muze hernoemen, pagina verwijderen, etc tot de laatste verwijderen. Dan alle pagina's herstellen, daarmee zijn dan alle bijdragers aan de verschillende artikelen in de geschiedenis te bekijken. Een nadeel dan: als je het verschil tussen 2 oudere versies gaat bekijken, kan het zijn dat je het verschil tussen 2 verschillende oorspronkelijke lemma's bekijkt en dat is vrij zinloos. Daarom: wat mij betreft neem je de grootste pagina, hernoemt dat naar de nieuwe naam. Copy/paste de informatie van de andere pagina's en je kijkt de bijdragers aan de andere pagina's na. Op het overleg van de pagina over de muzen, zet je de 5 belangrijkste bijdragers aan elk afzonderlijke originele lemma en je hebt ook aan de GNU-FDL licentie voldaan. Je mag kiezen. Met vriendelijke groeten {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 27 sep 2006 08:10 (CEST)

== www.wikibooks.nl ==
Hallo allen. Het is gelukt!! www.wikibooks.nl is in bevriende handen. Londenp en RonaldB hebben in een joint-venture enige domeinnamen geregistreerd, waarvan wikibooks.nl er dus eentje is. Op een of andere manier was deze naam weer op de markt gekomen. Tezijnertijd zal het beheer van de domeinnaam aangeboden worden aan de Vereniging Wikimedia Nederland. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 29 sep 2006 15:09 (CEST)
:Proficiat. [[Gebruiker:MADe|MADe]] 29 sep 2006 16:32 (CEST)
::Olé :-D [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 29 sep 2006 16:35 (CEST)
:::Goed nieuws =)!! [[Gebruiker:Jerre|Jerre]] 29 sep 2006 21:34 (CEST)
::::Super! :-) [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 30 sep 2006 00:00 (CEST)
:En in het Nederlands ([https://www.wikiboeken.nl www.wikiboeken.nl]) werkt nu ook. - mvg [[Gebruiker:RonaldB|RonaldB]] 30 sep 2006 23:39 (CEST)

==Recente wijzigingen==
Op de recente wijzigingen [https://nl.wikibooks.org/wiki/Speciaal:Recentchanges] staat de rechternavigatiebalk niet direct naast de lijst maar pas rechtsonderaan. Bugje? [[Gebruiker:217.195.252.102|217.195.252.102]] 24 okt 2006 09:29 (CEST)
:Ah dan ben ik niet de enige, op wikipedia heb ik dat niet. Ik dacht dat het misschien aan mijn monobook.js lag. Raar {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 24 okt 2006 09:37 (CEST)
::Vreemd. Vooral omdat het ook niet voorkomt op de Duits-, Frans-, en Engelstalige versies. Ook heb ik gecheckt of ze de afgelopen 2 dagen nog iets aan hun .js of .css files hadden gedaan. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 24 okt 2006 10:49 (CEST)
::En het rare is dat het alleen in de RC optreed. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 24 okt 2006 10:50 (CEST)
:::Opgelost. In de MediaWiki:Recentchangestext was een div niet goed afgesloten. Daardoor werd alles onder de recentchanges in een box gezet ter breedte van een normale pagina. Pas bij het eindigen van die normale pagina werd plaats gegeven aan de box met de links aan de linkerkant, omdat dat een box is die losstaat van de rest van de pagina. (wordt in de stylesheet bepaald).
:::In ieder geval, nu de div is afgesloten, is de pagina ook weer normaal. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 24 okt 2006 11:00 (CEST)
::::Oeps dat moet ik gewezen zijn, sorry {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 24 okt 2006 12:37 (CEST)

==Afzetprocedure moderatoren==
Is deze al aanwezig? Indien deze er nog niet is, kan die dan aangemaakt worden? En liefst ook de halfjaarlijske bevestigingsronde van op wikipedia. [[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]] 11 aug 2006 11:05 (CEST)
:Is dat nodig, heb je daar behoefte aan? We hebben niet eens een procedure voor aanmelden....
:Wat mij betreft ook gezien de sfeer op wikipedia, zien we zo lang mogelijk af van regulering{{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 11 aug 2006 11:38 (CEST)
::Hoe je je momenteel kan aanmelden zou ik wel een procedure durven noemen. :Momenteel heb ik ze nog niet nodig maar ik zou deze graag tegen oktober hebben voor de momenteel niet actieve mods die dan nog niet actief zijn af te zetten. [[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]] 11 aug 2006 13:00 (CEST)
:::Waarom zou je ze willen afzetten? Is dat nodig? Vandaleren ze, maken ze misbruik van hun positie, ik begrijp het niet helemaal...{{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 11 aug 2006 14:24 (CEST)
::::Neen, dat doen ze dan niet, maar het is dan zinloos om hen nog in hun positie te laten aangezien het systeem inmiddels hard veranderd is. Ze zouden een tijd lang gen enkele zinvolle modhandeling kunen doen. Welke nieuweling vindt het motiverend om 4 inactieve mods te zien; dit ontmoedigde mij ook toen ik terug begon toe te voegen. Het lijkt alsof dit project dood is. [[Gebruiker:80.236.172.64|80.236.172.64]] 11 aug 2006 14:34 (CEST)
:::::Je ziet aan de recente wijzigingen toch wel of een project dood is of niet, niet aan het aantal inactieve moderatoren. Ik vind het zinloos om een afzetprocedure te beginnen, en dan moeten we nog een steward zoeken, die het kan uitvoeren. Dat is veel te veel gedoe, laat ze toch lekker, mochten ze ooit weer zin hebben, dan worden ze wel weer actief... {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 11 aug 2006 14:38 (CEST)
okay, ik zal me er maar bij neerleggen, ergens heb je wel gelijk maar een tweede reden die mij niet gerust stelt is dat eens je benoemt ben je niet afgezet kan worden. [[Gebruiker:80.236.172.64|80.236.172.64]] 11 aug 2006 14:40 (CEST)
:Mijn mening: mocht een moderator ongewenst gedrag vertonen, dan probeer je dat op te lossen, door het aan de kaak te stellen. Mocht de moderator niet voor rede vatbaar zijn, kan je een verzoek tot demod gewoon hier aan de orde stellen en als de consensus is afzetten, lijkt me niet dat een steward zich daartegen zal verzetten; en als de stemmen staken, kan je altijd nog een stemming opzetten.... {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 11 aug 2006 16:23 (CEST)

== Inactiviteit moderatoren ==
Bij het doorpluizen van de regelingen rond moderatorschap, stelde ik vast dat men van &quot;inactiviteit van een moderator&quot; spreekt wanneer deze in het afgelopen jaar minder dan 50 edits deed. Twee gebruikers met moderator-rechten vallen onder deze toestand van inactiviteit en kunnen bijgevolg deze extra functionaliteit ontnomen worden.
* CE : 14 edits in het afgelopen jaar (waarvan 4 deze maand). (opgelet! Er zijn ook 4 edits in zijn teller die foutief meegeteld worden door transwiki-artikels waaraan hij meewerkte op wikipedia)
* Waert : geen edits in het afgelopen jaar. (wel 1 foutief meegetelde transwiki-edit)

Bovendien is oktober de maand waarin het jaarlijks vertrouwen in het moderatorschap van zowel CE als Koos Jol kan bevestigd worden. 

Zelf ben ik voorstander van inactieve gebruikers met moderatorrechten van de mod-lijst te halen. Dit geeft een eerlijker beeld van de aanwezige moderators. Bovendien... wat is het nut van deze extra rechten als daar een heel jaar lang geen gebruik van gemaakt moest worden? In het occasionele geval dat deze inactieve mods toch extra functionaliteit zouden nodig hebben op wikibooks, is het aanspreken van een actieve mod maar een kleine moeite. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 23 okt 2006 11:53 (CEST)

Voor de duidelijkheid, er zijn maar 6 effectieve moderatoren op Wikibooks, maar de statistieken geven er 8 aan. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 23 okt 2006 11:53 (CEST)
:Ach mij stoort het niet, de niet-actieve moderatoren zijn geen probleem wat mij betreft. Overigens kan volgens de richtlijnen een bevestiging door een ieder opgestart worden, dus als je dat wilt opstarten: voel je vrij {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 23 okt 2006 13:19 (CEST)
::Waarom maar 6 effectieve moderatoren? Wat is er dan met [[Gebruiker:Oscar|Oscar]] en [[Gebruiker:Mtcv|Mtcv]]? Ik zie bij Oscar dat hij ook slechts 9 bewerkingen heeft gedaan het afgelopen jaar en dat Mctv redelijk wat heeft bijgedragen. Of zie ik het verkeerd en zijn dit geen echte mods ofzo? [[Gebruiker:Adnergje|Adnergje]] 23 okt 2006 15:44 (CEST)
:::Bij Waerth kan ik er wel inkomen, die zie ik ook niet echt de pretentie tonen mee te willen doen hier. CE is wat mij betreft nog een twijfelgeval. Wat Oscar betreft: die is nu feitelijk onze enige checkuser. Niet dat we die zo hard nodig hebben, maar aangezien hij &quot;toch steward is&quot; heb ik geen bezwaar tegen zijn aanblijven. Overigens brengt dit wel naar boven dat het wellicht verstandig is om na te denken over checkusers, nu het nog niet nodig is :) [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 23 okt 2006 19:48 (CEST)
:: Excuseer, ben Oscar vergeten te screenen. Die is inderdaad ook inactief volgens de regelgeving. (Mtcv heeft wel meer dan 50 edits gedaan in het afgelopen jaar, dus op hem is de regel van &quot;inactiviteit&quot; dus niet van toepassing.) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 23 okt 2006 20:04 (CEST)
:::Nou kan het aan mij liggen, maar ik snap nog steeds niet &quot;Voor de duidelijkheid, er zijn maar 6 effectieve moderatoren op Wikibooks, maar de statistieken geven er 8 aan.&quot; Waarom zijn er maar 6 werkelijke mods? Trouwens kan mi Waerth de modstatus ontnomen worden, hij is op een aantal wiki's mod, maar heeft op al die wiki's het laatste jaar niks bijgedragen. CE lijkt net weer een beetje actief te worden, laten dus. Oscar is een twijfelgeval, maar Mtcv mag ook blijven. [[Gebruiker:Adnergje|Adnergje]] 23 okt 2006 20:12 (CEST)
Ik zou er graag even op willen wijzen dat deze discussie al eens (hetzij in beperkte vorrm) gevoerd is. [[Wikibooks:Lerarenkamer#Afzetprocedure_moderatoren|klik op mij]]. Ik blijf bij mijn mening dat mods die de afgelopen 6 maanden geen nuttige bijdragen hebben geleverd hun plaats kwijt moeten raken. [[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]] 23 okt 2006 21:01 (CEST)
::Zet dan een herbevestiging op {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 23 okt 2006 22:13 (CEST)
:Wat betreft Oscar: Deze is steward op Meta en heeft derhalve ook de mogelijkheid op Wikibooks modererende zaken uit te voeren. Dit kan dan echter niet grafisch, maar vanuit textmode. Gezien hij op Meta het vertrouwen heeft gekregen op alle Wikimediaprojecten dergelijke zaken uit te kunnen voeren, is hij hier voorgedragen als moderator zodat hij eventuele zaken hier grafisch (=makkelijker) zou kunnen regelen.
:Wat betreft de overigen: Inactiviteit is voor mij geen criterium. Aangezien er op de [[Wikibooks:Moderator|lijst]] aangegeven is wie actief is en wie niet, zijn de actieve sysops ook gewoon vindbaar voor bezoekers, mochten ze vragen/verzoeken hebben. Wat ik veel belangrijker vind is het al dan niet misbruiken van de knopjes. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 23 okt 2006 23:50 (CEST)

== Vraagje :s ==
Ik vraag mij af over wat je allemaal boeken kan maken? Over spelletjes enzo ook of da's ni echt de bedoeling?
[[Gebruiker:Jerre|Jerre]] 26 jul 2006 15:37 (CEST)
:We focussen ons nu voornamelijk op &quot;praktische&quot; boeken: dus atlassen, geschiedenisboeken, wiskundeboeken, handleidingen, ... Zie zeker ook het boek [[In mensentaal]] dat verscheidene onderwerpen op een zo simpel mogelijke manier tracht uit te leggen. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 26 jul 2006 16:07 (CEST)
::Ja, in principe kan je overal natuurlijk over schrijven. Vraag is alleen of dat de bedoeling is. Op de Mailinglist ([https://mail.wikipedia.org/pipermail/textbook-l/ tekxtbook-l]; voertaal: Engels) is afgelopen tijd vele malen de discussie geweest of 'gameguides' een plaats verdienen op Wikibooks. Deze discussie duurt nog steeds voort en zelfs Jimmy Wales bemoeit zich ermee. Zie ook onder andere [https://mail.wikipedia.org/pipermail/textbook-l/2006-June/thread.html dit mailarchief] en deze pagina's: [[:en:Wikibooks_talk:What_is_Wikibooks|1]], [[:en:Wikibooks talk:Games and athletics bookshelf|2]], [[:en:Wikibooks talk:Game textbook guidelines|3]], [[:en:Wikibooks:Comments from the President of the Wikimedia Foundation|4]] en de diverse mails op [https://mail.wikipedia.org/pipermail/textbook-l/ tektbook-l].
::Boeken over spelletjes maken kunnen we beter voorlopig nog niet aan beginnen, want de kans is aanwezig dat je dan al je werk voor niets loopt te doen. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 26 jul 2006 23:54 (CEST)

:::Wikibooks schrijft informatieve boeken, dus in principe zou een 'handleiding' voor een spelletje kunnen, maar ik vermoed dat dat beter past in de Wikigames (nog geen officieel zusterproject) dat al draaiende is op Wikia. Zie [https://wikia.com/wiki/Category:Gaming Wikia's gaming] [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 27 jul 2006 00:04 (CEST)

::::Het lijkt mij wel een goed idee om zulke handleidingen aan te maken. Sinds wanneer wordt er gekeken wat de engelstalige wikibooks doet? We kunnen er een voorbeeld aan nemen, maar het lijkt mij beter als we onze eigen dingen doen en enkel de goede dingen overnemen van de engelse (en alle andere wikibooks). Zo maken we toch de beste wikibooks?

::::Een tweede argument dat ik zou willen aanhalen is de grote toename van bekijkers. De kans is zeer groot dat zulke handleidingen hoog in de zoekresultaten van grote zoekmachines zullen komen. Dit zou dan betekenen dat er een grote toename is van activiteit en potentiële actieve leden.

::::Momenteel is dit nog een klein project, toch wegen de beslissignen die nu genomen worden hard doro voor later. Het lijkt mij beter om zulke handleidingen toe te laten en wanneer een er ander zusterproject is (van wikibooks: dus met een wiki voor zijn naam) de desbetreffende handleidingen door te schuiven. [[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]] 27 jul 2006 15:12 (CEST)
:::::Ik vind ook dat het zou moeten kunnen, waarbij de kwaliteit echter wel gewaarborgd dient te zijn (en daar heb ik angst voor) [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 27 jul 2006 17:02 (CEST)
::::(mijn eerste bwc op wikobooks!) Ik vind dat er dringend aangegeven worden wat hier niet mag. Mag je een cursus &quot;aanmaak explosieven&quot;/&quot;zelfgemaakt vuurwerk&quot; (cfr. anarchist cookbook) aanmaken? Dat we dáár regels opstellen:ok, het verbieden van game-handleidingen lijkt me nogal onnozel. [[Gebruiker:MADe|MADe]] 27 jul 2006 17:06 (CEST)
:::::De hamvraag is: moeten we al boeken maken over meer &quot;triviale&quot; zaken zoals games, wanneer we nog boeken hebben over minder &quot;triviale&quot; zaken (wiskunde, talen, geschiedenis, ...) die nog niet &quot;volledig&quot; zijn (hiermee bedoel ik dat ze al volledig uitgeschreven zijn) of nog niet zijn aangemaakt (Zo zijn er nog veel talen, gebarentalen die geen boek hebben)? Moeten we eerst de huidige boeken afwerken alvorens nieuwe te starten of niet? [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 27 jul 2006 20:06 (CEST)
:::::: Ik vermoed dat iedereen wel wilt dat de huidige boeken afgewerkt raken. Maar het is gewoon onmogelijk om ze boek per boek af te werken. Niet iedereen kent iets van deze onderwerpen. Sommige mensen willen ook afwisseling. Jijzelf werkt toch ook aan meerdere boeken. [[Gebruiker:62.235.40.14|62.235.40.14]] 27 jul 2006 20:56 (CEST)
::::::: Bizar genoeg vind ik dat juist een sterkte. Doordat er vele boeken &quot;schrijvende&quot; zijn, vindt uiteindelijk iedereen zijn gading wel en worden veel meer mensen aangemoedigd tot schrijven etc. Ik vind wel dat het erg duidelijk moet zijn voor de passant welke de afgewerkte boeken zijn, klaar voor gebruik. (vandaar ook mijn eerste poging tot het plaatsen van een duidelijk symbool (als {{Ster}}) bij afgewerkte boeken) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 27 jul 2006 22:35 (CEST)


==Auteurschap==
Hoi allemaal,

Ik loop hier nu nog niet zo heel lang mee, maar een vraag begint nu toch al een hele tijd te knabbelen aan me. Op de boekenlijst waar ook die boeknummers staan zie ik bij ieder boek een ''auteur'' staan. Waarom dat? Is het de bedóéling gewoonlijk dat ieder boek of iedere module door een persoon wordt geschreven? Of juist niet? In ieder geval wil ik kwijt dat ik zeer graag zou zijn dat anderen meedoen aan de boeken die ik start, gestart ben of ga starten. Juist ook om het breder toegankelijk te houden, zoals ik hoop dat [[Anorganische chemie/Periodiek systeem]] toegankelijk zal zijn voor een wat grotere groep, of in ieder geval de inleidende hoofdstukken... Wat denken jullie hierover? [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 27 jul 2006 20:48 (CEST)
:Ik heb niks tegen co-auteurschap, iedereen die wat van papier afweet, mag meeschrijven, maar dat is meteen het probleem, het is een specialisme. Sommige boeken zijn een specialisme, anderen zijn meer algemeen, dus sommige hebben 1 hoofdauteur waar andere boeken meer auteurs hebben. Hier is geen regel, noch moet daar een regel voor komen. [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] &lt;sub&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small; font-size: small;&quot;&gt;[[overleg_gebruiker:Londenp|zeg't maar]]&lt;/span&gt;&lt;/sub&gt; 27 jul 2006 21:09 (CEST)
::Nee, zoiets moet je zeker niet in regels vastleggen. Maar ik vroeg me vooral af wat ''gebruikelijk'' is en wat jullie ervan denken :) [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 27 jul 2006 21:11 (CEST)
:::Ik moet zeggen dat ik het eigenlijk bijzonder storend vond dat op een project als Wiki-... plots auteurs vermeld werden. Eigenlijk vind het een beetje ongepast, juist omdat een Wiki draait om het feit van het samen verwezenlijken van een project (of dat nu om een boek, een pagina of iets anders gaat). Echter... toen ik Wikibooks promootte en zocht naar nieuwe auteurs, bleken die heel erg gebrand op het feit dat welbepaalde info van hen afkomstig was. Temeer daar ze het zelf niet voor elkaar kregen hun bijdrage op de Wiki te krijgen (zijnde bijvoorbeeld foto's). Ze wilden bijdragen en de foto's mochten onder GFDL, zolang men maar kon zien dat zij de foto hadden gemaakt. Ik denk dat het de trots van mensen is. Dat is de reden waarom ik bijvoorbeeld op de [[huisdierengids rat]] een auteurslijst heb aangelegd. Om deze mensen de trots van hun bijdrage te gunnen. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 27 jul 2006 21:47 (CEST)
::::Aangezien ik degene ben die [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]] heeft opgestart, voel ik me aangesproken. Daarom wil ik eerst opmerken dat achter de &quot;auteur&quot;-naam &quot;(ed.)&quot; staat, hiermee aanduidend dat deze gebruiker gezien mag worden als de &quot;redacteur&quot; van dat boek (d.i. degene die het boek in grote mate heeft geschreven en/of uitgewerkt). Dat er ook andere gebruikers hebben meegewerkt aan dat boek spreekt voor zich en men kan hun &quot;namen&quot; vinden in de geschiedenis van de afzonderlijke pagina's. De reden waarom ik dan toch gekozen heb om de &quot;redacteur&quot; van een boek te vermelden, is simpelweg opdat men deze gebruiker als aanspreekpunt zou gebruiken in verband met dat boek. Ter illustratie: nl-01-08-00-00001 [[Gebruiker:MADe|MADe]] (ed.), ''[[Firefox]]'', 2006. Het boek Firefox is bijna volledig geschreven door MADe die ook de opmaak van het boek heeft verzorgd. Als men dus vragen heeft in verband met dit boek, kan men dan ook zijn vragen het best aan MADe stellen.
::::[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 27 jul 2006 22:09 (CEST)
:::Hoofdreden dat auteurs op Wikibooks soms in een apart hoofdstuk vermeld worden is met name omdat de boeken over meerdere pagina's gespreid zijn. Ofwel, je kan niet in de history van een pagina zien wie allemaal heeft meegewerkt aan het boek. Met een aparte pagina 'auteurs' maak je de auteurs over het hele boek inzichtelijk. Lijkt me niet handig om dit in regels vast te leggen. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 27 jul 2006 23:03 (CEST)
::::Het is inderdaad niet mogelijk dergelijke zaken in regels vast te leggen. Gedrukte boeken die door meerdere auteurs geschreven zijn, vermelden meestal ook een lijst met auteurs en hun bijdragen, maar vermelden op de cover slechts de naam van de redacteur(s). [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 27 jul 2006 23:05 (CEST)
::::Het idee van een redacteur spreekt me echter wel aan. En wel om de bovenvermelde redenen zoals het weten wie aan te spreken (naast de bestaande overlegpagina's uiteraard).

== Auto biografieën ==
Goede avond team van Wikibooks.
Ik heb een vraag, Ik mis de boek afdeling biografieën. Misschien is het ook wel een goed idee om schrijvers van Wiki source boeken / artikelen te laten schrijven die gewoon gaan over hun eigen leven, met alles wat er gebeurd is. Ik denk dat dit fantastische verhalen kan gaan opleveren, waarin zowel de huiselijke kant van het het menseleven beschreven kan worden, alsmede grote reisverslagen of iets dergelijks.

Ik zou hier heel erg graag mee willen gaan beginnen als ik de toestemming van het bestuur van wikibooks van krijg.
Ik heb nog geen usernaam en paswoord. dus indien ik een antwoord krijg, wily u me dat dan sturen naar Lunneke66 ad hotmail puntje com en indien dit emailtje is gestuurd, dit emailtje vervolgens verwijderen.

Met vriendelijke groet,

Frans van den Heuvel

:Beste Frans van den Heuvel, ik denk dat ik namens de Wikigemeenschap spreek als ik je hartelijk welkom heet met je ideeën. Informatieve boeken zijn erg welkom op Wikibooks, dus als jij een goed plan hebt om een biografieën-boek te schrijven, dan is dat hier erg op zijn plaats. Verzin een goede titel voor dit boek en begin maar met schrijven denken we hier. 

&lt;u&gt;Tip voor de opbouw van je boek:&lt;/u&gt;
Schrijf in de inleiding de bedoeling van je boek neer. 
Deel het op in &quot;hoofdstukken&quot; (dit kunnen namen zijn in het geval van biografieën) en maak voor zo'n hoofdstuk de pagina aan met naam:
bv. Biografieënboek/Koning Albert I
 
Dus eerst de naam van het boek, dan een schuine streep, en dan een beknopte titel van het hoofdstuk. Subhoofdstukken komen dan weer achter nog een schuine streep. Bv. Biografieënboek/Koning Albert I/Vanaf de eedaflegging

We schrijven de eerste letter van het boek, van een hoofdstuk en van subhoofdstukken altijd met een hoofdletter. Andere woorden niet, tenzij het een eigennaam betreft.

Hopelijk kan je hiermee van start!
Succes en nogmaals welkom !
:Ik wil gerust een opzetje maken voor dit boek. Wat dachten jullie van de titel ''[[Over beroemde personen]]'' (naar analogie met [[w:Cornelius Nepos|Cornelius Nepos]]' en [[w:Gaius Suetonius Tranquillus|Suetonius]]' ''De viris illustribus'' (Over illustere mannen)? Of eventueel ''[[Parallelle levens]]'' (naar analogie met [[w:Plutarchus|Plutarchus]]' ''Bioi Paralleloi''), hoewel je dan wel biografieën in paren moet schrijven en links moet vinden tussen beide levens. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 27 jul 2006 23:15 (CEST)
:: [[Over beroemde personen]] lijkt me een historisch waardevol informatief boek te kunnen worden. Wellicht ook gretig gelezen. Eindelijk een keer weten wie Galileo of Napoleon waren. &quot;Parallelle levens&quot; lijkt me echter een stuk moeilijker en hoe hou je een NPOV en een informatief waardevol iets in deze vergelijkingen? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 27 jul 2006 23:23 (CEST)
:::Dat is inderdaad de bemerkingen die men maakt bij Plutarchus (soms legt hij nogal vreemde verbanden). :-D Ik zal anders een voorproefje maken op mijn gebruikerspagina ([[Gebruiker:Evil berry/Over beroemde personen]]). [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 27 jul 2006 23:27 (CEST)
&lt;u&gt;Kleine bemerking&lt;/u&gt;
Als je echter niet zozeer een '''informatief''' boek met verschillende biografieën wenst te schrijven, maar eerder een vertellend verhaal, zal je boek wellicht beter passen in Wikinovels of iets dergelijks.

::Beste Frans, ook namens mij welkom op Wikibooks. Allereerst wil ik even opmerkgen dat Wikibooks geen vast team heeft met een dagelijks bestuur ofzo. Het is een project met enkel vrijwilligers, waarbij er geen echte hiërarchie bestaat.
::Wat betreft gewone biografieën: Op zich kan dat informatie zijn. Echter, dat is niet perse om te leren, maar meer om te lezen. Derhalve zou dat meer op Wikipedia thuishoren, zie bijvoorbeeld de [[w:Biografielijst|biografielijst]].
::Auto-biografieën hebben voor Wikibooks ook weinig waarde denk ik. Reisverslagen zouden eventueel op wikitravel kunnen &lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://wikitravel.org/nl/Hoofdpagina wikitravel Nederlandstalig] en [https://wikitravel.org/en/Main_Page Wikitravel internationaal]. Andere autobiografieën dan reisverslagen zijn niet echt informatief te noemen en vallen dus niet echt onder Wikibooks. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 27 jul 2006 23:16 (CEST)&lt;/div&gt;
:::Misschien kan het voorstel voor biografieën verplaatst worden naar [[Wikibooks:Ideeënbus]]? [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 27 jul 2006 23:22 (CEST)
::::Goed '''idee''' !!! En zo geschiedde :  [[Wikibooks:Ideeënbus#Ideeën voor nieuwe boeken|in de bus!]] [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 27 jul 2006 23:35 (CEST)

:Natuurlijk moet je dan wel kijken dat je je gaat onderscheiden van de encyclopedie wikipedia. Je moet op de een of andere manier een onderscheid zien te maken, een extra toevoeging. Verder lijkt een groot boek met biografieën me wat veel gevraagd. Is het niet verstandiger om kleinere deelboeken te maken? Bijvoorbeeld met winnaars van de Nobelprijs voor de Vrede, enz? Een duidelijk af te scheiden categorie, waar wikibooks zich kan onderscheiden van wikipedia doordat zij de tijd kan nemen om de bio's aan elkaar te schrijven. Een doorlopend boek van te maken. [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 27 jul 2006 23:42 (CEST)
::Er zitten massa's goede ideeën in de &lt;s&gt;bus&lt;/s&gt; lucht. Heeft bovenvermelde Frans al door dat er zoveel animo rond zijn idee is? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 27 jul 2006 23:51 (CEST)
:::Ik heb intussen [[Gebruiker:Evil berry/Over beroemde personen]] aangemaakt. Zij die dat willen kunnen daar al gerust beginnen te schrijven. Eens er wat &quot;body&quot; begint te komen aan het boek kan het dan echt op Wikibooks geplaatst worden. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 1 aug 2006 17:42 (CEST)

== Wikibooks IRC ==
Wikibooks heeft tegenwoordig een eigen IRC-kanaal. Het is te bereiken op [irc://irc.freenode.net/wikibooks-nl irc://irc.freenode.net/wikibooks-nl]. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 31 jul 2006 22:55 (CEST)
:Zou het kunnen dat de link (tijdelijk) niet werkt? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 2 aug 2006 09:25 (CEST)
::Je moet een irc client geïnstalleerd hebben om de link te kunnen openen. Je kunt ook er komen via https://javachat.wikipedia.be en dan, als eenmaal alles is geopend &quot;/join #wikibooks-nl&quot; typen, zonder aanhalingstekens. Dan kom je het kanaal ook binnen. Ik hoop je er vaak te zien! :) Is er nu nog vrij rustig :P [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 2 aug 2006 17:07 (CEST)

==Beleid beginnetjes/wiu/weg==
Hoe streng zijn we op het gebied van toelaten van artikelen? Omdat wikibooks eigenlijk nog 'startende' is heeft het niet veel nut om heel streng te zijn. Maar ik heb graag wat criteria om artikelen te kunnen nomineren. ik zal nu alleen nomineren als ik denk &quot;dit kan absoluut niet&quot; [[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]] 2 aug 2006 23:45 (CEST)
:Enkel onzin kan niet. Voor de rest kan men redelijk soepel zijn. Kleine foutjes kunnen immers snel rechtgezet worden. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 3 aug 2006 11:52 (CEST)
::Waarschijnlijk rijst deze vraag naar aanleiding van boeken under construction, zoals [[aquaristiek]] alwaar ik enkele sjablonen {weg} verving door {beg}. Dit omdat ik het momenteel belangrijker vind dat nieuwe mensen makkelijk hun weg vinden naar bewerkingen. Het is immers minder afschrikwekkend om toevoegingen te doen aan een beginnetje dan om een &quot;start nieuwe pagina&quot; te moeten bewerken van scratch. Bovendien werkt het wellicht ontmoedigend voor nieuwelingen die een pagina starten wanneer er binnen enkele uren al een {weg}-sjabloon op hun beginnetje/wiu werd gezet.
::Misschien een criterium bedenken dat nieuwe mensen niet afschrikt, dus bv. geen nominaties voor {weg} voor pas gestarte modules/artikels/hoofdstukken in de eerste dagen van actieve bewerkingen rondom deze beginnetjes. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 3 aug 2006 12:12 (CEST)

== Wikijunior/Wikibrugklas of... ==
Naar aanleiding van de bijdragen van Ischa1 van vandaag, hebben we op het IRC-kanaal wat zitten discusseren en ik wil graag enige punten daarvan hier neerzetten:
*De bijdragen halen niet het niveau van datgene waar wikibooks voor staat en is daarom ook, imho terecht, genomineerd voor verwijdering
*De intenties van Ischa1 zijn echter wel goed. Uit pedagogisch zicht is dat te ondersteunen. Inge_Habex zou dit graag ondersteunen
*Daarom zou het niet mogelijk zijn een hoekje te maken voor de jongeren onder ons. Onder het motto voor en door jongeren, bijvoorbeeld spreekbeurten, verslagen (alles natuurlijk in boekvorm). Een wikijunior een wikibrugklas of iets dergelijks.
*Mogelijk zou dit iets zijn om met Kennisnet te bespreken op de WCN
Graag opmerkingen of zoiets zinvol zou zijn. Aan de andere kant is dit probleempje nu 1 keer opgetreden en kan het weer een lange tijd duren voor dat het weer gaat gebeuren. Maar het is zeker dat met de toenemende populariteit dit vaker gaat gebeuren. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 13 aug 2006 22:09 (CEST)
::Kunnen we dat niet voor de 'syllabus' [[In mensentaal]] gebruiken? Ik ben er zelf niet zo voor te vinden een &quot;wikijunior&quot;/&quot;wikibrugklas&quot; te beginnen. Ook volwassenen kunnen van die teksten bijleren (mensen zonder hoge opleiding, die gewoon een simpele uitleg willen), en dan is de vermelding &quot;junior&quot;, of erger nog &quot;brugklas&quot;&lt;sub&gt;wat dat ook moge wezen&lt;/sub&gt;, nogal ''vernederend''. [[Gebruiker:MADe|MADe]] 13 aug 2006 23:13 (CEST)
:::Vernederend was het niet bedoeld, het is een term uit een brainstorming voor wat het waard is. Dus die termen vallen af. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 13 aug 2006 23:28 (CEST)

::Ik wist niet dat er zo'n apart boek over allerlei onderwerpen bestond waarin de onderwerpen simpel zijn uitgelegd en niet als apart boek is opgenomen. Ik stel voor enkele van mijn nominaties hier naar toe te verplaatsen. [[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]] 13 aug 2006 23:31 (CEST)
:@MADe: Een brugklas is in Nederland de klas die de overgang biedt van de basisschool (-12 jaar) naar de middelbare school. Gewoonlijk is de Brugklas de periode waarbij nog geen keuze is gemaakt voor schooltype zoals VMBO, HAVO of VWO. De eerste een of twee klassen van het middelbaar onderwijs dus. 
:@Londenp: Besproken kan het natuurlijk worden. Geen probleem. Je moet dan wel van tevoren bedenken wat KennisNet in dezen precies voor ons kan betekenen. Zou ze ons kunnen helpen als gebruiker, promotor, aanleveraar van de content? We zullen het uiteindelijk toch zelf moeten doen denk ik, en bespreken kan zeker geen kwaad. Overigens wijs ik erop voor hen die minder ver van Zoetermeer wonen als Londenp dat er grofweg maandelijks een brainstorm bij Kennisnet met Wikianen. De volgende brainstorm kan gevonden worden op {{Wp|WP:WPK}}. [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 14 aug 2006 00:14 (CEST)
::Zij hebben ervaring met scholieren, het gaat dus om een leren van hoe je zoiets zou kunnen aanpakken. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 14 aug 2006 13:51 (CEST)

==[[Natuurkunde voor kinderen/Metaal]]==
Ik heb dit artikel eens vluchtig doorgelezen, en er stonden nogal wat fouten in :( Ik ben bang dat alles wat ischa heeft geschreven grondig moet worden nagewerkt. Op deze manier ben ik bang dat we toch vooral foute dingen leren aan de kinderen. Staal een legering tussen IJzer en Zink? :S:S:S Veel fouten zijn misschien wel logisch voor die leeftijd, maar toch heb ik mijn ernstige twijfels bij de kwaliteit van deze boeken...
::Ook in de andere artikels (een streepjescode die ook de prijs in zich draagt?); als we er iets van willen maken zal alles goed doorgenomen en gecorrigeerd moeten worden.
:::Op zich is een fout niet zo erg. Liever een beetje foutieve informatie of een vereenvoudigde versie dan een te moeilijk boek. Als het nu eenmaal niet eenvoudig kan uitgelegd worden dan lijkt het me beter om een beetje af te wijken van de waarheid voor de duidelijkheid. (kort: kleine fouten mogen, grote niet)[[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]] 16 aug 2006 16:03 (CEST)
::::Dat is een discussie waard. Dat we fouten in het boek schrijven omdat we het eenvoudig houden is geen probleem, maar dan moet er een voetnoot bijgevoegd worden die het juist uitlegt; dit voor kinderen en andere mensen die meer uitleg wensen. [[gebruiker:MADe|MADe]]
:::::Lijkt mij geen probleem, een kleine vermelding op de voorpagina van het boek misschien ook om oudere mensen naar ene correct boek te verwijzen. [[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]] 16 aug 2006 16:07 (CEST)
::::::Ik stel voor dat we eerst maar eens boven alle pagina's van Ischa1 een disclaimer zetten, dat de inhoud van de pagina niet is geverifieerd, dat lijkt me voldoende waarschuwing voor alsnog. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 16 aug 2006 16:10 (CEST)
:::::In plaats van met die disclaimers te werken: lees gewoon de pagina eens door, en verbeter hem. Je haalt de fouten er snel uit, en je voorkomt het &quot;sjabloonplakken&quot; zoals op de wiki [[Gebruiker:MADe|MADe]] 19 aug 2006 19:38 (CEST)
::::::Touché. (ik haat eigenlijk sjablonen), echter dan dienen we een alternatief te doen en dat is een lijstje maken, welke modules zijn nagekeken en we vrij kunnen geven. Fouten zijn ontoelaatbaar, ook kleine fouten {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 19 aug 2006 20:07 (CEST)
::::::Made: Ik haal veel fouten er gemakkelijk uit omdat ik vrij veel weet op dat gebied. Maar dat is lang neit met alle onderwerpen. En ook ik zie een hoop over het hoofd. Echt, soms is het zo opgebouwd dat je beter een alinea weg kunt gooien dan het herschrijven... :S Misschien moet dat ook voor sommige pagina's gelden :( [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 28 aug 2006 19:07 (CEST)
:::Systematische aanpak:  ''Inleiding - &lt;s&gt;Warmte&lt;/s&gt; -  &lt;s&gt;Kou&lt;/s&gt; -  &lt;s&gt;Beweging&lt;/s&gt; -  Elektriciteit -  Explosie - Metaal -  Lucht -  Licht )-  Water - Geluid - Zwaartekracht'' Doorstrepen als je een pagina doorgelopen en gecontroleerd hebt.
:::::: Voor veel mensen is het in eerste instantie noodzakelijk het bos te zien. Daarna kunnen we het over de afzonderlijke bomen hebben.&lt;br&gt;* Uiteraard is het waar dat een lariks zijn naalden in de winter verliest.&lt;br&gt;* Uiteraard is het waar dat alle naaldbomen 's winters groen blijven.&lt;br&gt;* En zeker is het waar dat een lariks onder de naaldbomen valt.&lt;br&gt;Zolang het bos nog duidelijk moet worden, kan die lariks me gestolen worden en neem ik dus de onwaarheid in het tweede sterretje op de koop toe. Aan de andere kant mogen er geen eiken door het naaldenbos gaan lopen. Het is misschien wat bomig, maar ik hoop dat het bos toch wel duidelijk is. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] 18 dec 2006 09:58 (CET)

== [[Wikibooks:Uitgebreide boeken]] ==
Welke boeken plaatsen we onder [[Wikibooks:Uitgebreide boeken]] én welke gegevens geven we hiervoor op? Dat is de vraag die ikzelf en MADe beiden los van elkaar hebben gesteld. Terwijl ik van mening ben dat we best enkel de &quot;100%&quot;-boeken van de hoofdpagina vermelden en auteur, titel, jaar en [[WSBN]] opgeven, is MADe van mening dat &quot;volledig zijn&quot; subjectief is (daar ben ik het met eens maar het gaat dan ook over boeken die geen enkel hoofdstuk meer ontbreken, hoewel sommige hiervan misschien nog summier zijn), het opgeven van meer gegevens dan de titel alleen teveel balast is en er te weinig titels zijn (namelijk drie die &quot;100%&quot;-boeken zijn). Ik zou ook willen wijzen op de lijst bij onze Duitstalige collega's: [[:de:Wikibooks:Vollständige Bücher|Wikibooks:Vollständige Bücher]].

[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 29 aug 2006 13:04 (CEST)
:Ik heb net gelezen dat bij de Engelstalige Wikipedia een bijna volledig boek op de boekenplank wordt geplaatst [[:en:Wikibooks:Bookshelves]]. Ik ben ook voor bijna volledig (een boek zal ook bijna nooit af zijn). {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 29 aug 2006 13:20 (CEST)
::Je moet op de voorpagina de mensen de goeie boeken tonen (zodat die gelezen en aangepast kunnen worden). Ik heb geen probleem met een pagina met &quot;volledige&quot; boeken, maar op de voorpagina vind ik liever (zonder franjes) de uitgebreide boeken terug. Ik stel voor míjn optie nog verder te gebruiken, totdat we een ruimere verzameling volledige boeken hebben staan (want: een boekenplank met drie boeken is nu niet erg indrukwekkend) [[gebruiker:MADe|MADe]].

:Een boek zal inderdaad nooit af zijn, zeker omdat je de inhoud zo groot kan maken als je zelf wilt. Daarom boeken waar je gewoon redelijk wat mee kan plaatsen. [[Handboek MediaWiki]] bijvoorbeeld, kan je wat mee, maar ondanks dat zou hij wel uitgebreider kunnen. Ik denk overigens niet dat we met onze hoeveelheid boeken echt in de situatie zitten dat we uitzonderlijk kritische eisen mogen gaan stellen aan een boek. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 29 aug 2006 15:00 (CEST)
::We kunnen anders ook de lijst van &quot;uitgebreide boeken&quot; gebruiken om de volgende boeken van de maand uit te kiezen. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 30 aug 2006 13:30 (CEST)
Ik zou gaan voor de uitgebreide boeken en die op de hoofdpagina zetten, want een boek zal inderdaad bijna nooit volledig af kunnen zijn. Ik geef [[gebruiker:MADe|MADe]] gelijk. [[Gebruiker:Jerre|Jerre]] 30 aug 2006 15:37 (CEST)
:::We zijn het er dan over eens dat we een lijst bijhouden van &quot;uitgebreide boeken&quot; en hieruit kiezen voor het boek van de maand? [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 31 aug 2006 11:17 (CEST)
::::Ik zeg ja... [[Gebruiker:Jerre|Jerre]] 31 aug 2006 11:29 (CEST)
::::Lijkt er wel op.... {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 31 aug 2006 11:37 (CEST)
:::::Hoe bepalen we dan welk boek uit deze zéér beperkte selectie het volgende boek van de maand wordt? Via stemming of geven we met de gemeenschap het vertrouwen aan een gebruiker om dit te doen? [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 31 aug 2006 12:08 (CEST)
:::::::Ik ben pro het voorstel van &quot;boekenplank voor volledige boeken&quot; en pro voorstel boek van de maand. Maar wil er wel op wijzen dat er een verschil is tussen een goed boek uitlichten en een boek voordragen als werkboek voor de maand. Want dat laatste is nu het geval en ook erg constructief voor zowel Wikibooks als het betrekken van de gemeenschap. Dus voor mijn part kan er een &quot;uitgelicht&quot;-sectie komen naast een &quot;boek voor samenwerking van de maand&quot;. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 31 aug 2006 14:22 (CEST)
:::::::Misschien dan een werkboek van de maand en een boek van de maand? Ik vind het inderdaad wel goed dat door boeken uit te lichten er ook meer aan gewerkt wordt. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 31 aug 2006 14:44 (CEST)
::::::Maak toch een voorstelletje hier tot het einde van het jaar. Als dan geen commentaar komt is het goed. Dat stemmen kan altijd nog wel eens {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 31 aug 2006 12:13 (CEST)
Hier dan een voorstellijstje:
#[[Natuurkunde voor kinderen]] (augustus)
#[[Handboek MediaWiki]]
#[[Discrete Kansrekening]]
#[[Papier]]
#[[Rekenen]]
#[[Firefox]]
#[[Programmeren in ASP.NET]]
#[[Programmeren in PHP]]
#[[Transmissielijnen]]
Het zijn echter wel veel exacte wetenschappen. Daarom stel ik voor om ook wat andere minder uitgebreide boeken naar voren te schuiven zoals bijvoorbeeld [[Historische atlas]], [[Platbodemzeilen op een Volendammer Kwak]], enzovoorts. Maar laat gerust weten wat jullie er van denken. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 31 aug 2006 12:36 (CEST)

Voorstellijstje voor '''werk'''boeken van de maand:
# [[Natuurkunde voor kinderen]] (augustus)
# [[Kookboek]]
# [[Zonnestelsel]]
# [[Huisdierengids hamster]]
# [[Handige Harry]]
# [[Griekse mythologie]]
# [[Frans]]
# [[Plantkunde]]
# ...

Werkboeken zijn boeken waaraan nog (veel) werk verricht dient te worden, maar die tevens ook openstaan voor een breder publiek aan auteurs en waaraan makkelijk met meerdere schrijvers gelijktijdig gewerkt kan worden. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 31 aug 2006 15:43 (CEST)

== Hengelsport =&gt; uitklapbaar sjabloon ==
Heb een vraag gesteld op [[Overleg_sjabloon:Hengelsport]] met de vraag of iemand zou kunnen uitleggen hoe je een uitklapbaar sjabloon kan maken. En ondanks er niemand reageert dacht ik dat ik het misschien eens kon posten in de [[Wikibooks:Lerarenkamer|Lerarenkamer]]. Groeten [[Gebruiker:Jerre|Jerre]] 5 okt 2006 16:49 (CEST)
:Identiek hetzelfde als op de wikipedia, kijk bijvoorbeeld op [[:w:sjabloon:zeer hoge constructies]] [[Gebruiker:MADe|MADe]] 5 okt 2006 17:30 (CEST)
::MADe, ik zie op die link geen uitklapvensters eigenlijk. Maar Jerre, we zouden best een hoofdstuk toevoegen aan Handboek MediaWiki met de instructies voor gebruik en mogelijkheden van uitklapvensters. Ik weet echter ook niemand die er al van op de hoogte is. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 5 okt 2006 20:18 (CEST)
:::Heb net hetzelfde probleem MADe :s!! Maar is goed idee Inge, misschien weet Londenp er iets over? Of als iemand anders het weet =&gt; zeg het aub :)! [[Gebruiker:Jerre|Jerre]] 5 okt 2006 20:53 (CEST)
:Ik neem aan dat je een deel van het sjabloon ingeklapt wilt houden om de lengte wat te beperken. Dit is op twee manieren mogelijk:
:#Maak meerdere sjablonen aan. In het hoofdstuk ''gerei'' plak je dan een sjabloon waarbij de subhoofdstukken van gerei zichtbaar zijn. Ook de hoofdstukken ''Aas'', ''Hoe en waar op welke vissen'' enz. zijn dan zichtbaar, maar hun respectievelijke subhoofdstukken niet. Zodra je het over ''Hoe en waar op welke vissen'' gaat hebben, ga je een ander sjabloon gebruiken, waarbij de subhoofdstukken daarvan zichtbaar worden, maar de subhoofdstukken van ''Aas'' weer niet geplaatst worden.
:#Een sjabloon met daarin uitklapbare gedeeltes. Ik denk dat het technisch wel haalbaar is. De breedte van een uitklapbaar sjabloon is te beïnvloeden, zodat het in te passen is binnen een sjabloon.
:#:Heb nu weinig tijd, maar als het nodig is wil ik zaterdagmiddag/avond wel even kijken of ik iets kan flansen. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 5 okt 2006 23:14 (CEST)
:Op [[Gebruiker:Koos_Jol/Kladblok#testen_uitklapsjabloon|mijn kladblok]] staat een voorbeeldje. Is dat ongeveer wat je bedoeld?
:Ik ga nog kijken of het mogelijk is om te zorgen dat je bij het plaatsen van een sjabloon kan aangeven dat een bepaald stuk ervan standaard uitgeklapt moet staan in plaats van ingeklapt, zodat je bijvoorbeeld bij alle hoofdstukken omtrent ''aas'' standaard alle subhoofdstukken uitgeklpat hebt staan, terwijl de subhoofdstukken van andere onderwerpen ingeklapt staan. Maar daar ga ik pas echt op zaterdag naar kijken. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 6 okt 2006 00:12 (CEST)
::Dat is exact hetgeen ik wil zeggen ;)! Als het af is laat het dan even weten op mijn overleg, dan zal ik het kopieren naar [[sjabloon:Hengelsport]]! Je mag het natuurlijk ook zelf doen als je tijd hebt :)! Dank u eh Koos!! [[Gebruiker:Jerre|Jerre]] 6 okt 2006 15:30 (CEST)
:Voor je uitklapbare sjablonen gata gebruiken in boeken, test ze dan eerst svp in diverse browsers (MIE, FF, Opera, Netscape enz) en op diverse OS's. Ik heb begrepen dat het regelmatig anders problemen oplevert... [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 6 okt 2006 22:47 (CEST)

Hoi, ik heb nog een beetje zitten rommelen om te proberen dat je kan aangeven dat een bepaalde sectie standaard uitgeklapt moet staan. Kom er echter niet uit. Volgens mij moet het technisch wel mogelijk zijn, maar ik denk dat dan ook gesleuteld moet worden aan de javascript-code en daarvoor ontbreekt het mij helaas aan de kennis.

Wat betreft verschillende browsers. Ja, het zal weer eens niet zo zijn he. IE rendert de CSS weer eens niet goed :-( De negatieve margin's, die moeten worden gebruikt om de bulleted list aan te geven op het juiste niveau wordt veel te ver uitgelijnd :-(

Zal binnenkort kijken of ik daar dan wel iets aan zou kunnen doen, maar beste zou gewoon zijn als iedere internetgebruiker direct bij het installeren van het besturingssysteem een willekeurige andere browser zou downloaden, zolang het maar geen IE is. [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 7 okt 2006 21:58 (CEST)

==Ischa1==
We moeten misschien toch eens goed gaan nadenken wat we aanwillen met ischa1. Hij heeft nu weer een stel afbeeldingen van hem van de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks%3ATe_verwijderen_pagina%27s&amp;diff=42908&amp;oldid=42843 verwijderlijst] gehaald omdat meneer van mening was dat t nu wel goed was. (niet dus) en weigert url's te plaatsen naar de bron van zijn afbeeldingen. (zie zijn OP en die van mij). Wat mij betreft zijn er grofweg drie opties:

1: We laten ischa1 helemaal zn gang gaan, en ruimen de rotzooi later op als ie misschien ooit niet meer actief is. We bemoeien ons er alleen mee als ie aan een boek &quot;van een ander&quot; komt. 

2: We proberen m op te voeden. Eigenlijk wat we tot nog toe hebben gedaan. Iedere keer uitleggen, korte blokjes eventueel, maar vooral met een opvoedkundig aspect. Of het efect heeft is natuurlijk de vraag, maar het kan ook positief uitpakken.

3: We blokkeren ischa1 om van hem af te komen. We ruimen vervolgens de onnutige rotzooi op, en laten staan wat nuttig is. Dit kan via een peiling of via simpele verdubbeling, wat op zich niet al te moeilijk zou moeten zijn. (Voor die verwijderlijst zou ie al twee weken kunnen krijgen met wat moeite). 

Aan ons als gemeenschap om te beslissen wat we willen. Willen we hier onze energie in blijven steken? Ik kan niet voorspellen wat de gevolgen zullen zijn. Blokkeren kan mensen wegjagen, en zou eventueel kunnen leiden tot allerlei geruzie. Ischa hier laten blijven kan ook leiden tot frustraties, en in optie 2 ook tot veel tijdsverlies. Ikzelf ben nog een mening aan het vormen. Ik zou graag jullie mening horen. [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 24 okt 2006 21:15 (CEST)
:Optie 1 moet je (hoop ik) lang op wachten, optie 2 is mi de beste en optie 3 is mi geen optie. Hoewel het zo te zien al heel wat moeite heeft gekost, blijven proberen, het gaat, zoals ik het zie, de betere kant op. [[Gebruiker:Adnergje|Adnergje]] 24 okt 2006 21:34 (CEST)
::Ik vind optie 3... veel nutteloze bewerkingen en (nutteloze*) boeken, de juiste optie, maar kan mij ook verzoenen met optie 2. Optie 1 vind ik een helemaal geen optie, want zal nieuwe leden zeker afschrikken, al de onnodige bewerkingen. Er is al genoeg tijd en energie in gestoken. Ik ben voor optie 3. [[Gebruiker:Jerre|Jerre]] 24 okt 2006 21:41 (CEST)
:1 is in feite geen optie, dat is het ga ja gang en voel je vrij principe iets te letterlijk nemen en kan voor problemen zorgen (plagiat, over nemen zonder bronvermelding,...). Twee of drie si dus de keuze. Ik zou gaan voor 2, korte blokken om hem iets duidelijk te maken als hij het echt niet wil begrijpen (met verdubbeling?). [[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]] 25 okt 2006 07:50 (CEST)
::Optie 2,5: Ischa heeft nu goed in de gaten dat het zo niet verder kan en verbetert zelf zijn leven, zonder dat dat ons en hem veel tijd en moeite kost. [[Gebruiker:Adnergje|Adnergje]] 25 okt 2006 07:53 (CEST)
:::optie 4: hij begint anoniem te editten (cfr. werk aan toetsenbank) [[Gebruiker:MADe|MADe]] 2 nov 2006 11:35 (CET)
::::Ik zal zelf ook maar voor een optie kiezen...? Even doornemen, optie 1 vind ik absoluut niet goed. Ook al kan ik dan mijn eigen gang gaan, toch wil ik nog regelmatig overleggen... ik wil niet dat door mij de hele Wikibooks-NL-site wordt verknoeid. Wat mij betreft valt optie 1 dus af. Optie 3 vind ik ook niet goed... ik vind het niet fijn om (voorgoed) geblokkeerd te worden. Ik vind die optie 4 van MADe ook niet zo goed... want als ik dan geblokkeerd wordt, worden de anderen die op hetzelfde IP-adres als ik werken, ook geblokkeerd. Optie 2 vind ik het beste. Ik wil zoveel mogelijk leren over Wikibooks... en tips krijgen hoe alles beter kan. Ikzelf stem dus voor optie 2. [[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] 25 nov 2006 19:37 (CET)

== Verslag retreat Frankfurt 20-22 oktober 2006 ==
beste mensen, het verslag van de retreat in frankfurt afgelopen weekend is nu beschikbaar op meta, zie [[m:Report_from_Frankfurt_-_October_2006]]. als het goed is worden nadere bekend gemaakte zaken in de toekomst tenminste in dezelfde categorie aldaar geplaatst. (het staat ook gelinkt op meta's voorpagina, en vertalingen lijken me dringend gewenst, maar dat even terzijde) groetjes, [[Gebruiker:Oscar|&lt;span style=&quot;color: red;&quot;&gt;o&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: orange;&quot;&gt;s&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: yellow;&quot;&gt;c&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: green;&quot;&gt;a&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: blue;&quot;&gt;r&lt;/span&gt;]] 26 okt 2006 12:18 (CEST)

== Gehaktballetjes in tomatensaus ==
Als iemand daar eens een receptje voor zou kunnen online zwieren? :D

==Herbevestiging moderatoren 4e kwartaal 2006==
'''voeg [[wikibooks:Aanmelding moderatoren|hier]] je stem toe omtrent behoud of opzegging moderatorrechten''' van de volgende moderators:
*[[Gebruiker:CE|Ch®isE]]
*[[Gebruiker:Koos Jol|Koos]]

== GNU/FDL ==
Als ik een Wikibook plaats en iemand bewerkt de tekst geheel naar zijn eigen woorden.
Valt de tekst ook dan nog onder de FDL, of kan de bewerker de tekst geheel vrij van licenties uitgeven onder eigen naam? --[[Gebruiker:Vitruvius|Vitruvius]] 22 okt 2006 17:37 (CEST)
:Als het hier in Wikibooks wordt bewerkt, zal het altijd GFDL zijn. Als het buiten wikibooks is bewerkt hangt het er maar net van af in hoeverre het nog hetzelfde boek is. Als er alleen een paar wijzigingen in zijn aangebracht is het duidelijk GFDL als het feitelijk opneiuw is geschreven met het wikibook als bron kan de auteur een licentie geven die hij wil. Alles ertussenin is een vraagteken... [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 23 okt 2006 19:44 (CEST)

== WSBN ==
Hoe krijgt een Wikibook een WSBN, en wanneer?
Ik zou namelijk graag een WSBN voor het Wikibook [[Trotski voor beginners]] krijgen, maar weet niet hoe dit in zijn werk gaat.--[[Gebruiker:Vitruvius|Vitruvius]] 22 okt 2006 19:03 (CEST)
: Vitruvius, het WSBN (of iets analoogs) is nog volop in ontwikkeling. Het zou een samenwerking worden tussen alle wikibooks. Waarschijnlijk zal zo'n nummer pas toegekend worden zodra een boek als (tamelijk) volledig en afgewerkt kan beschouwd worden. De huidige WSBN zijn maar testen. Geen paniek, zodra het werkelijk in voege gaat, zal je er vast over horen :) Groetjes, [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 23 okt 2006 11:53 (CEST)
::Ik heb even gekeken, maar volgens de huidige stand zou het boek het nummer: nl-4-04-00-00001 kunnen zijn (ik heb het maar even beschouwd als politiek, als het sociologie is, dan wordt het nl-4-01-00-00001) Mvg {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 23 okt 2006 13:23 (CEST)

== Joepie! Bijna evenveel redirects als modules! ==
Het is ons bijna aan het lukken, vandaag om 14:47 (CET) waren er 793 redirects in de hoofdnaamruimte op deze Nederlandstalige Wikibooks, oftewel 1 redirect op 1,5 modules. Nog even en we zitten aan net zoveel redirects als modules. Moeten we hier trots op zijn? Of is het verstandiger dat de mods een grote opruimactie houden en het aantal redirects drastisch verminderen? Even ter vergelijking: de Nederlandstalige Wikipedia heeft 1 redirect op 2,4 artikelen, een verschil van bijna 1. [[Gebruiker:Adnergje|Adnergje]] 5 nov 2006 15:07 (CET)
:Dit hoge aantal komt vooral door een verandering in naamgeving een tijdje terug, waardoor een hoop modules moesten worden hernoemd. Je weet nooit of er extern nog naar dat oude artikel wordt gelinkt, dus is een redirect verstandiger. Als je met je actie duidt op het verwijderen van redirects ben ik dus tegen, als het gaat om het aanmaken van veel (nuttige!) nieuwe modules, graag! [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 5 nov 2006 15:54 (CET)
::Dat is een overblijfsel van een wijziging in de naamsgeving van artikelen die we ongeveer een half jaar geleden hebben doorgevoerd. Binnen korte tijd zal volgens afspraak, dit aantal aanzienlijk gereduceerd gaan worden (we hebben de redirects een half jaar laten staan, zodat zoekmachines als google, toch resultaten zouden opleveren, aangezien &gt;75% van de hits vanuit google en cs. komt). Een vergelijking met wikipedia gaat sowieso niet op, omdat dit wikibooks is. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 5 nov 2006 15:57 (CET)
:::Dan is het goed, die vergelijking was er omdat er mensen zijn die zeggen dat WIkipedia heel veel redirects heeft, hiermee wilde ik aantonen dat het altijd meer kunnen zijn. [[Gebruiker:Adnergje|Adnergje]] 5 nov 2006 16:22 (CET)
:::: [[Wikibooks:Te verwijderen pagina's/Overbodige redirect-pagina's|De overbodige redirects vind je hier]] en mogen volgens afspraak verwijderd worden vanaf 27/11. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 nov 2006 09:08 (CET)
:::::Dat zijn er nogal wat, ik wens de mods veel succes en ik denk vooral tijd :P [[Gebruiker:Adnergje|Adnergje]] 6 nov 2006 10:43 (CET)
::::::Ik neem aan dat er hier wel een bot is met een moderator als baas. Zo'n bot kan nl. vrij snel die pagina's verwijderen en het zal aardig wat werk schelen. --[[Gebruiker:Erwin85|Erwin85]] 6 nov 2006 20:12 (CET)

== piramide ==
Beste mensen,

Ik ben op zoek naar formules en bijbehorende voorbeelden met plaatjes om het volgende te kunnen berekenen.
De hoeken waaronder de schuine vlakken elkaar raken bij een piramide met als basis rechthoeken, vierkanten en (gelijkzijdige)driehoeken. Ook een link naar een tabellenboekje online zou handig zijn.

Ik heb mijn hulp toegezegd aan een non-profit organsatie, maar nu wordt mij iets gevraagd waarbij de ooit eens parate wiskundige kennis van HAVO 5 volledig te kort schiet.  Ik heb wat assistentie nodig op de korte termijn. 

Met vriendelijke groet,

Eddy Joon

:Hoi Eddy, probeer het eens op [[w:Wikipedia:Informatiebalie]]. Er zijn daar veel meer mensen die je wellicht kunnen helpen. Succes! [[Gebruiker:Sietske|Sietske]] 14 nov 2006 10:17 (CET)
::Je moet gebruik maken van de stelling van Pythaghoras om de lengte van de zijden van de driehoek te bepalen, vervolgens kun je berekenen wat de hoogte is, ook met Pythaghoras, en dan is het een kwestie van de cosinusregel toepassen. (als je drie zijden van een driehoek hebt) [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] 14 nov 2006 14:04 (CET)

==[[Wikibooks:Aanmelding moderatoren]]==
Misschien niet zo heel onbelangrijk is dat Isha zich weer kandidaat heeft gesteld voor moderator te worden. Gelieve allemaal te stemmen [[Wikibooks:Aanmelding moderatoren|hier]].
Mvg, [[Gebruiker:Jerre|Jerre]] 16 nov 2006 17:25 (CET)

== transwiki's ==
Hoi,

Hoe zit het met transwiki's, is het de bedoeling dat het modules worden? Zo is er een [[Transwiki:Mars (planeet)]] en een [[Zonnestelsel/Mars]], beide grote artikelen. Worden die dan samengevoegd of vervangt de een de ander? Groet, [[Gebruiker:Hajo|Hajo]] 23 nov 2006 22:39 (CET)
:Hajo. Transwiki is het artikel op wikipedia. het huidige Zonnestelsel/Mars is het artikel dat zich bevindt op de website van Lode Stevens. Wat mij betreft blijft Zonnestelsel/Mars  bestaan en worden interessante zaken van de Transwiki toegevoegd aan het huidige artikel {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 23 nov 2006 23:07 (CET)
::Okee, dank je! [[Gebruiker:Hajo|Hajo]] 24 nov 2006 21:05 (CET)

== maalgraad meting ==
in de karton industrie spreekt men over een maalgraad nemen. zou iemand mij kunnen uitleggen wat hiermee word bedoeld.
:Waarschijnlijk wordt hetzelfde bedoeld. Je meet de maalgraad door de tijd van het weglopen van een bepaalde hoeveelheid water te meten van een celstof/water mengsel. Zo worden er veel termen in de papierindustrie door elkaar gebruikt: hoe noemen jullie bijvoorbeeld het natte gedeelte na de oploopkast? Doekpartij, Zeefpartij, Natvorming, etcetera? Het is allemaal hetzelfde. Mvg {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 27 nov 2006 16:33 (CET)

== Link op papier.pagina.nl ==
Ik heb gevraagd of een link op https://papier.pagina.nl naar het boek [[papier]] kan komen en dat is ook gebeurd. Daarom zal dit wat extra verkeer genereren. Groeten {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 27 nov 2006 16:37 (CET)
:Goed gedaan! Dit kan in de toekomst met goed ontwikkelde boeken, zoals [[Firefox]] en [[Discrete Kansrekening]] ook gebeuren. [[Gebruiker:Adnergje|Adnergje]] 27 nov 2006 20:49 (CET)</text>
      <sha1>825eoxoqx3dfat7nfqeb40oun6zr80g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hengelsport/Inhoudsopgave</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6940</id>
    <revision>
      <id>428402</id>
      <parentid>222330</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:21:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1327" sha1="2hlg2w1enzbrxsb54i7nucsg1t4bxcr" xml:space="preserve">[[Hengelsport/Inleiding|Ga verder]]

*[[Hengelsport|Voorpagina]] {{25%}}
*[[Hengelsport/Inhoudsopgave|Inhoudsopgave]] {{75%}}
*[[Hengelsport/Inleiding|Inleiding]] {{0%}}
*[[Hengelsport/Gerei|Gerei]] {{0%}}
**[[Hengelsport/Visstok|Visstok]] {{0%}}
***[[Hengelsport/Vaste stok|Vaste stok]] {{0%}}
***[[Hengelsport/Werphengel|Werphengel]] {{0%}}
**[[Hengelsport/Dobber|Dobber]] {{0%}}
**[[Hengelsport/Haak|Haak]] {{0%}}
**[[Hengelsport/Lood|Lood]] {{0%}}
*[[Hengelsport/Aas|Aas]] {{0%}}
**[[Hengelsport/Levend aas|Levend aas]] {{0%}}
***[[Hengelsport/Made|Maden]] {{0%}}
***[[Hengelsport/Worm|Worm]] {{0%}}
***[[Hengelsport/Visaas|Visje]] {{0%}}
**[[Hengelsport/Kunstmatig aas|Kunstmatig aas]] {{0%}}
***[[Hengelsport/Kunstvis|Kunstvisje]] {{0%}}
***[[Hengelsport/Boelies|Boelies]] {{0%}}
*[[Hengelsport/Welke vissen|Hoe en waar op welke vissen]] {{0%}}
**[[Hengelsport/Baars|Baars]] {{0%}}
**[[Hengelsport/Voorn|Voorn]] {{0%}}
**[[Hengelsport/Karper|Karper]] {{0%}}
**[[Hengelsport/Snoek|Snoek]] {{0%}}
*[[Hengelsport/Attributen|Attributen]] {{0%}}
**[[Hengelsport/Leefnet|Leefnet]] {{0%}}
**[[Hengelsport/Schepnet|Schepnet]] {{0%}}
**[[Hengelsport/Visbak|Visbak]] {{0%}}
**[[Hengelsport/Visvergunning|Visvergunning]] {{0%}}
*[[Hengelsport/Weetjes|Weetjes]] {{0%}}
**... {{0%}}
*[[Hengelsport/Dankwoord|Dankwoord]] {{0%}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>2hlg2w1enzbrxsb54i7nucsg1t4bxcr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikibooks:Junior boeken</title>
    <ns>4</ns>
    <id>8300</id>
    <revision>
      <id>428413</id>
      <parentid>411563</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:23:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1499" sha1="h5oxabbpitlnp7q4jvfplrn7b8wk4ej" xml:space="preserve">'''&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;[[Wikijunior]]&lt;/span&gt;'''&lt;br&gt;

Wikijunior biedt boeken voor kinderen. Dit project staat nog in de kinderschoenen. Meehelpen mag altijd! Hoe je dat kunt doen lees je in [[Incubatie:Richtlijnen voor Wikijunior/Wat is Wikijunior|&quot;Wat is Wikijunior&quot;]]. Hieronder een lijstje. Het symbooltje geeft aan hoever het boek 'af' is.

[[Wikijunior:Aardrijkskunde|Aardrijkskunde]]{{25%}} - 
[[Wikijunior:Beroepen van de wereld|Beroepen van de wereld]]{{50%}} - 
[[Wikijunior:De elementen|De elementen]]{{25%}} - 
[[Wikijunior:Dierenalfabet|Dierenalfabet]]{{100%}} - 
[[Wikijunior:Energiebronnen|Energiebronnen]]{{50%}} -  
[[Wikijunior:Frans|Frans]]{{25%}} - 
[[Wikijunior:Het lichaam|Het lichaam]]{{25%}} - 
[[Wikijunior:Informatica|Informatica]] - 
[[Wikijunior:Kriebelbeestjes|Kriebelbeestjes]]{{50%}} - 
[[Wikijunior:Mens en maatschappij|Mens en maatschappij]]{{0%}} - 
[[Wikijunior:Natuurkunde|Natuurkunde]]{{100%}} - 
[[Wikijunior:Ondernemend leren|Ondernemend leren]]{{75%}} - 
[[Wikijunior:Schaken voor beginners|Schaken voor beginners]]{{50%}} - 
[[Wikijunior:Tijdreizen|Tijdreizen]]{{25%}} - 
[[Wikijunior:Tijdreizen door Vlaardingen|Tijdreizen door Vlaardingen]]{{50%}} - 
[[Wikijunior:Tijdrekenen|Tijdrekenen]]{{75%}} - 
[[Wikijunior:Toekomst|Toekomst]]{{100%}} - 
[[Wikijunior:Topografie|Topografie]]{{25%}} - 
[[Wikijunior:Wereldbeelden|Wereldbeelden]]{{0%}} - 
[[Wikijunior:Wereldwonderen|Wereldwonderen]]{{50%}} - 
[[Wikijunior:Zonnestelsel|Zonnestelsel]]{{75%}}</text>
      <sha1>h5oxabbpitlnp7q4jvfplrn7b8wk4ej</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:Inge Habex/Hoofdpagina</title>
    <ns>2</ns>
    <id>8972</id>
    <revision>
      <id>428407</id>
      <parentid>406550</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:23:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6699" sha1="9z6quevhjbva2t9f3u01j0qnyjrwwv0" xml:space="preserve">&lt;!--
*****************************************************
*                    LEES DIT EERST !!!
* Via dit vak kunt u de inhoud van de hoofdpagina van Wikibooks NL
* aanpassen. Misbruik van deze mogelijkheid door het vandaliseren van deze
* pagina zal tot gevolg hebben dat u DIRECT de toegang tot Wikibooks NL
* ontnomen zal worden via het blokkeren van uw IP adres.
******************************************************
--&gt;__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{|width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;5&quot; style=&quot;margin:0.8em;&quot;
| width=&quot;100%&quot; colspan=&quot;3&quot; cellspacing=&quot;5&quot; cellpadding=&quot;5&quot; style=&quot;margin:0.8em; border:2px solid Khaki; font-size: 105%&quot;| 
&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-size: larger; font-weight: bold;&quot;&gt;[[Wikibooks:Welkom|Welkom op Wikibooks !]]&lt;/div&gt;&lt;br&gt;
Wikibooks is een gemeenschapsproject met als doel de mensheid kosteloos [[Wikibooks:Vrije inhoud|&quot;vrije inhoud&quot;]]-'''leerboeken''' en ander lesmateriaal ter beschikking te stellen, zie ook onze [[Wikibooks:Missie, visie en uitgangspunten|missie en visie]]. Op dit moment zijn er '''{{NUMBEROFBOOKS}}''' boeken met samen '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' hoofdstukken aanwezig. Aan de meeste boeken wordt nog volop gewerkt.&lt;br&gt;

U kan vrij de boeken lezen, ze als naslag gebruiken of als lesmateriaal benutten. In de boekenlijst kan u nagaan welke boeken al volledig genoeg zijn om te lezen. Boeken in fase 3 of 4 van de ontwikkeling zijn al vlot bruikbaar.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
{|width=&quot;80%&quot; cellspacing=&quot;5&quot; cellpadding=&quot;5&quot; style=&quot;margin:0.8em;border:1px solid gold; font-size: 105%; color: black; background-color:Khaki&quot; ||- 
|
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;'''Zoeken''': [[#Onderwerp|Op onderwerp]] - [[Wikibooks:Boekenlijst|Alfabetisch]]&lt;br&gt;&lt;/div&gt;
|
|}
&lt;/div&gt;

Bij Wikibooks kunt u ook zelf meeschrijven. Dit kan door een bestaand hoofdstuk uit te breiden of aan te passen, een volledig hoofdstuk bij te schrijven of zelfs een volledig informatief boek toe te voegen. Daar wordt u van harte voor uitgenodigd. ''Zolang uw wijzigingen constructief zijn kunt u niets mis doen''.

&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;b&gt;[[Wikibooks:Waarom meehelpen|Waarom zou ik meehelpen]] - [[Wikibooks:Instructies|Instructies]] - [[Wikibooks:Zandbak|Oefenen in zandbak]] - [[:Categorie:Help|Helppagina's]] - [[Wikibooks:Lerarenkamer|Vraag om hulp]]&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;br&gt;
|}
&lt;!----------------------------------------------&gt;

{|
|-
| style=&quot;padding: 4px&quot; | 
|-
|width=&quot;40%&quot; valign=&quot;top&quot; style=&quot;border:1px solid silver; color: black; background-color:# FFF8DC &quot;|
{|width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;5&quot; 
|-
|style=&quot;font-size:95%;&quot;|
{{Werkboek van de maand}}&lt;br&gt;
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size:95%;border-top:1px solid silver&quot;|
[[Afbeelding:Crystal Clear action edit.png|right|50px]]
{{Nieuwe boeken}}&lt;br&gt;&lt;br&gt;
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size:95%;border-top:1px solid silver&quot;|
[[Afbeelding:Crystal Clear action bookmark.png|left|50px]]
{{Wikibooks:Uitgebreide boeken}}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size:95%;border-top:1px solid silver&quot;|
[[Afbeelding:Nuvola apps package toys.png|left|50px]]
{{Wikibooks:Junior boeken}}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size:95%;border-top:1px solid silver&quot;|
&lt;!----------------------------------------------&gt;
'''&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Zusterprojecten&lt;/span&gt;''':
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=100% style=&quot;width: 100%; font-size: 95%;&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
| {{Klik | Afbeelding = Wikimedia-logo.svg | Grootte = 28px | Link = m:Hoofdpagina }}
| [[m:Hoofdpagina Nederlands|Meta-Wiki]]
| {{Klik | Afbeelding = Commons-logo-en.png | Grootte = 28px | Link = commons:Hoofdpagina }}
| [[commons:Hoofdpagina|Commons]]
| {{Klik | Afbeelding = Wikinews-logo.png | Grootte = 28px | Link = n:Hoofdpagina }}
| [[n:Hoofdpagina|Wikinews]]
|-
| {{Klik | Afbeelding = Wikipedia-logo.png | Grootte = 28px | Link = w:Hoofdpagina }} 
| [[w:Hoofdpagina|Wikipedia]]
| {{Klik | Afbeelding = Wikisource-logo.png | Grootte = 28px | Link = s:Hoofdpagina }} 
| [[s:Hoofdpagina|Wikisource]]
| {{Klik | Afbeelding = Wiktionary-logo-en.png | Grootte = 28px | Link = wikt:Hoofdpagina }}
| [[wikt:Hoofdpagina|WikiWoordenboek]]
|-
| {{Klik | Afbeelding = Wikiquote-logo.svg | Grootte = 28px | Link = q:Hoofdpagina }}
| [[q:Hoofdpagina|Wikiquote]]
| {{Klik | Afbeelding = Wikispecies-logo.png | Grootte = 28px | Link = wikispecies:Main Page }}
| [[wikispecies:Hoofdpagina|Wikispecies]]
| {{Klik | Afbeelding = Wikimedia-logo.svg | Grootte = 28px | Link = chapter:Hoofdpagina }}
| [[chapter:Hoofdpagina|Wikimedia NL]]
|}
&lt;br&gt;
|}
|&amp;nbsp;&amp;nbsp;
{|width=&quot;60%&quot; valign=&quot;top&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;5&quot; style=&quot;margin:0.8em;&quot;
| width=&quot;100%&quot; colspan=&quot;3&quot; cellspacing=&quot;5&quot; cellpadding=&quot;5&quot; style=&quot;margin:0.8em;border:1px solid SlateBlue; color: black; background-color:#FAFAFF; font-size: 95%;&quot; |
Zin om zelf een pagina in een boek te schrijven, maar weet je niet goed waar begonnen? Dan kan je hier een boek uitkiezen waarvan je een pagina kan schrijven. Kies er een boek uit waarvan je iets weet en voeg een pagina toe waar anderen wat aan hebben.&lt;br&gt;

Denk er alleen aan dat je geen teksten van anderen mag overnemen. Schrijf dus vanuit je eigen kennis.

&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
{|width=&quot;95%&quot; cellspacing=&quot;5&quot; cellpadding=&quot;5&quot; style=&quot;margin:0.8em;border:1px solid SlateBlue; font-size: 90%; color: black; background-color:Lavender&quot; ||- 
|
* [[Kookboek|Het kookboek]] heeft nog heel veel recepten nodig. Klik naar het kookboek om een recept toe te voegen.
|[[Afbeelding:Tarte au fromage blanc.png|center|85px]]
|-
|
* [[Huisdierengids|De huisdierengids]] een boek over het houden en verzorgen van een huisdier kan je hier helpen schrijven.
|
* [[Dierengids|De grote dierengids]] is dé plek voor dierenliefhebbers. Deel je kennis over wilde dieren.
|-
|
* [[Over beroemde personen]] is een boeiend verzamelboek. Kan jij een zinnige pagina toevoegen over bv. Napoleon of Gandi?
|
* [[Handige Harry]] zoekt doe-het-zelvers die kunnen uitleggen hoe je een klusje kan klaren en wat je ervoor nodig hebt.
|
|}
&lt;/div&gt;


Je kan ook klikken op [[Wikibooks:Gewenste artikelen|de gewenste artikelen]]. Dit zijn pagina's of boeken waar mensen naar op zoek zijn. Misschien heb jij wel de nodige kennis in huis.

Maandelijks is er ook een werkboek waarvoor je uitgenodigd wordt om aan mee te werken. Het verbeteren van schrijffouten, inhoudelijke revisie, bijsturen van pagina's of schrijven van hoofdstukken. (zie verder)
&lt;br&gt;

|}
|}
{|width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;5&quot; cellpadding=&quot;5&quot; style=&quot;margin:0.8em;border:1px solid silver; font-size: 105%;&quot; ||- 
|
{{Wikibooks in andere talen}}
|
|}</text>
      <sha1>9z6quevhjbva2t9f3u01j0qnyjrwwv0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Poestasaus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9263</id>
    <revision>
      <id>428773</id>
      <parentid>410269</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:50:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="841" sha1="dwt3ik33zbvwwz18lvziudej22t97gh" xml:space="preserve">{{Infobox recept
|
|Naam=Poestasaus
|Afbeelding = [[Bestand:Tomato sauce by Süleyman.jpg|300px]]
|Categorie=Saus
|Porties=nvt
|Energie=
|Tijd= 5 minuten
|Stippen=1
}}

[[Kookboek/Saus|Saus]] | [[Kookboek/Recepten|Receptenindex]]

==Ingrediënten==
*een [[Kookboek/Sjallot|sjallotje]] of een klein [[Kookboek/Ui|uitje]]
*2 eetlepels {{Kb|tomatenketchup}}
*1 theelepel {{Kb|sambal}}
*1 theelepel {{Kb|kappertjes}}
*[[Kookboek/Zout|Zout]]
*[[Kookboek/Peper|Peper]] (liefst vers gemalen)

==Bereiding==
#Snipper het uitje zo fijn mogelijk en doe het in een schaaltje.
#Voeg de ketchup, sambal en kappertjes toe.
#Roer het door elkaar en breng op smaak met zout en peper.

==Tips==
*Deze saus is lekker bij een broodje [[Kookboek/Shoarma|shoarma]] met [[Kookboek/Knoflooksaus op yoghurtbasis|knoflooksaus]].
[[Categorie:Saus|Poestasaus]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>dwt3ik33zbvwwz18lvziudej22t97gh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428792</id>
      <parentid>428773</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:54:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>sp</comment>
      <origin>428792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="839" sha1="ebykzrvb8trwd80mqn5zjrrk032lulb" xml:space="preserve">{{Infobox recept
|
|Naam=Poestasaus
|Afbeelding = [[Bestand:Tomato sauce by Süleyman.jpg|300px]]
|Categorie=Saus
|Porties=nvt
|Energie=
|Tijd= 5 minuten
|Stippen=1
}}

[[Kookboek/Saus|Saus]] | [[Kookboek/Recepten|Receptenindex]]

==Ingrediënten==
*een [[Kookboek/Sjalot|sjalotje]] of een klein [[Kookboek/Ui|uitje]]
*2 eetlepels {{Kb|tomatenketchup}}
*1 theelepel {{Kb|sambal}}
*1 theelepel {{Kb|kappertjes}}
*[[Kookboek/Zout|Zout]]
*[[Kookboek/Peper|Peper]] (liefst vers gemalen)

==Bereiding==
#Snipper het uitje zo fijn mogelijk en doe het in een schaaltje.
#Voeg de ketchup, sambal en kappertjes toe.
#Roer het door elkaar en breng op smaak met zout en peper.

==Tips==
*Deze saus is lekker bij een broodje [[Kookboek/Shoarma|shoarma]] met [[Kookboek/Knoflooksaus op yoghurtbasis|knoflooksaus]].
[[Categorie:Saus|Poestasaus]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>ebykzrvb8trwd80mqn5zjrrk032lulb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Bloemkoolprak</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9429</id>
    <revision>
      <id>428762</id>
      <parentid>421546</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:49:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1959" sha1="9gen1tp3q5e27b8bdgzwezeae8m8ttz" xml:space="preserve">{{Infobox recept
|Naam=Bloemkoolprak
|Afbeelding= [[Bestand:Bloemkool met nootmuskaat, aardappelen en jus 2025.jpg|300px]]
|Onderschrift = Bloemkool met nootmuskaat, aardappelen en jus
|Porties=4
|Energie=
|Tijd= 30 minuten
|Stippen=1
}}
[[Kookboek/Recepten|Receptenindex]]

==Bloemkoolprak==
Bloemkool, aardappelen, vlees.

Maaltijd voor 4 personen.

# 1 kg {{Kb|p=Aardappel|aardappelen}}
# 800 à 1000 g {{Kb|bloemkool}}
# snufje [[Kookboek/Zout|zout]]
# [[Kookboek/Nootmuskaat|nootmuskaat]]

==Bereiding:==
# Was, schil en kook de aardappelen gaar met een snufje zout (zie: [[Kookboek/Gekookte aardappel|gekookte aardappelen]]).
# Snijd de roosjes van de stam en was deze, in ongeveer 15 minuten gaar koken met een snufje zout.
#* (Als je eerder ingevroren bloemkool gebruikt, deze in bevroren toestand uit de zak halen en gelijk koken - beslist niet eerst ontdooien!!)
# Dien de aardappelen en bloemkool op een groot bord, strooi wat nootmuskaat over de bloemkool.
# Kies een lekker stuk vlees (doorgaans wordt gekozen voor [[Kookboek/Varkensvlees|varkensvlees]], [[Kookboek/Rundvlees|rundvlees]] of [[Kookboek/Gehakt|gehaktballen]]).
# Giet van het vlees wat aangemaakte [[Kookboek/Jus|jus]] over de aardappelen.
# Om het een echte &quot;prak&quot; te maken: prak op het bord aardappelen, bloemkool en jus met een vork en roer alles door elkaar, als in een stamppot. NB Doe dit alleen thuis, echte culi's vinden prakken een doodzonde, alsof u niet weet hoe het hoort.

==Serveertip:==
# Strooi wat geraspte kaas over de bloemkool.
# Voor de fijnproevers kan doorgaans een [[Kookboek/Kaassaus|kaassausje]] of [[Kookboek/Mornaysaus|mornaysaus]] over de bloemkool gegoten worden.
# Als er kinderen mee eten zijn deze doorgaans niet gecharmeerd van de bloemkoolsmaak, in dat geval kan een [[Kookboek/Maïzenapap|bloemkoolpapje]] wonderen doen.
{{Navigatie recepten}}
{{Sub}}
[[Categorie:Nederlandse keuken|{{SUBPAGENAME}}]]
[[Categorie:Groentenrecept|{{SUBPAGENAME}}]]</text>
      <sha1>9gen1tp3q5e27b8bdgzwezeae8m8ttz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:Catienpetji/1 aprilgrap wikibooks 2007</title>
    <ns>2</ns>
    <id>9525</id>
    <revision>
      <id>428408</id>
      <parentid>409884</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:23:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5930" sha1="4s2ds9x15kkqm3o9wju2dnvfqfii9cq" xml:space="preserve">&lt;div class=toccolours style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
[[Afbeelding:Rapid delete3.png]] &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'''Deze pagina wordt aangevallen door vijandige groepen'''&lt;/span&gt; [[Afbeelding:Rapid delete3.png]]

[[Afbeelding:Smiley green alien droling.svg]]

'''Onderstaande tekst wordt momenteel opgevreten door hersenvreters.'''

{{#If:1 april!!|Toelichting: '''1 april!!'''&lt;br&gt;&lt;br&gt;}}Om hier mogelijk meer informatie over te krijgen, zie [[Wikibooks:Te verwijderen pagina's]].

&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Afbeelding:Flag of Belgium.svg|18px]] This page will be speedy deleted. [[Afbeelding:Flag of Belgium.svg|18px]]&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;&lt;!-- [[Categorie:Wikibooks:Nuweg]] --&gt;
&lt;!--
*****************************************************
*                    LEES DIT EERST !!!
* Via dit vak kunt u de inhoud van de hoofdpagina van Wikibooks NL
* aanpassen. Misbruik van deze mogelijkheid door het vandaliseren van deze
* pagina zal tot gevolg hebben dat u DIRECT de toegang tot Wikibooks NL
* ontnomen zal worden via het blokkeren van uw IP adres.
******************************************************
--&gt;__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{|width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;5&quot; style=&quot;margin:0.8em;&quot;
| width=&quot;100%&quot; colspan=&quot;3&quot; cellspacing=&quot;5&quot; cellpadding=&quot;5&quot; style=&quot;margin:0.8em;border:1px solid silver; font-size: 105%;&quot; | 
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Afbeelding:Smiley_green_alien_big_eyes.svg|35px]] '''&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;[[Wikibooks:Welkom|Welkom op Wikibooks !]]&lt;/span&gt;''' [[Afbeelding:Smiley green alien droling.svg|35px]]&lt;/div&gt;
Wikibooks is een gemeenschapsproject met als doel de mensheid kosteloos [[Wikibooks:Vrije inhoud|vrije inhoud]] '''leerboeken''' en ander lesmateriaal ter beschikking te stellen, zie ook onze [[Wikibooks:Missie, visie en uitgangspunten|missie en visie]]. Op dit moment zijn er [[Afbeelding:Shout emoticon.png|20px|o!]] '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' hoofdstukken aanwezig in '''{{NUMBEROFBOOKS}}''' boeken waaraan wordt gewerkt. U kunt elk hoofdstuk uitbreiden of aanpassen en wordt daartoe dan ook van harte uitgenodigd. ''Zolang uw wijzigingen constructief zijn kunt u niets mis doen''.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
{|width=&quot;80%&quot; cellspacing=&quot;5&quot; cellpadding=&quot;5&quot; style=&quot;margin:0.8em;border:1px solid silver; font-size: 105%;&quot; ||- 
|
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;'''Zoeken''':[[#Onderwerp|Op onderwerp]] - [[Wikibooks:Boekenlijst|Alfabetisch]] - [[Wikibooks:Allpages|Alle modules (op beginletter)]]&lt;br&gt;&lt;/div&gt;
|
|}
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;b&gt;[[Wikibooks:Gewenste artikelen|Gewenste artikelen]] - [[Wikibooks:Waarom meehelpen|Waarom zou ik meehelpen]] - [[Wikibooks:Instructies|Instructies]] - [[Wikibooks:Zandbak|Oefenen in zandbak]] - [[:Categorie:Help|Helppagina's]] - [[Wikibooks:Lerarenkamer|Vraag om hulp]]&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
| style=&quot;padding: 4px&quot; | 
|-
|width=&quot;40%&quot; valign=&quot;top&quot; style=&quot;border:1px solid silver;&quot;|
{|width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;5&quot;
|-
|style=&quot;font-size:95%;&quot;|
{{Werkboek van de maand}}&lt;br&gt;
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size:95%;border-top:1px dashed silver&quot;|
[[Afbeelding:Crystal Clear action edit.png|right|50px]]
{{Nieuwe boeken}}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size:95%;border-top:1px dashed silver&quot;|
[[Afbeelding:Crystal Clear action bookmark.png|left|50px]]
{{Wikibooks:Uitgebreide boeken}}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size:95%;border-top:1px dashed silver&quot;|
[[Afbeelding:Nuvola apps package toys.png|left|50px]]
{{Wikibooks:Junior boeken}}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size:95%;border-top:1px solid silver&quot;|
&lt;!----------------------------------------------&gt;
'''&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Zusterprojecten&lt;/span&gt;''':
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=100% style=&quot;width: 100%; font-size: 95%;&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
| {{Klik | Afbeelding = Wikimedia-logo.svg | Grootte = 28px | Link = m:Hoofdpagina }}
| [[m:Hoofdpagina Nederlands|Meta-Wiki]]
| {{Klik | Afbeelding = Commons-logo-en.png | Grootte = 28px | Link = commons:Hoofdpagina }}
| [[commons:Hoofdpagina|Commons]]
| {{Klik | Afbeelding = Wikinews-logo.png | Grootte = 28px | Link = n:Hoofdpagina }}
| [[n:Hoofdpagina|Wikinews]]
|-
| {{Klik | Afbeelding = Wikipedia-logo.png | Grootte = 28px | Link = w:Hoofdpagina }} 
| [[w:Hoofdpagina|Wikipedia]]
| {{Klik | Afbeelding = Wikisource-logo.png | Grootte = 28px | Link = s:Hoofdpagina }} 
| [[s:Hoofdpagina|Wikisource]]
| {{Klik | Afbeelding = Wiktionary-logo-en.png | Grootte = 28px | Link = wikt:Hoofdpagina }}
| [[wikt:Hoofdpagina|WikiWoordenboek]]
|-
| {{Klik | Afbeelding = Wikiquote-logo.svg | Grootte = 28px | Link = q:Hoofdpagina }}
| [[q:Hoofdpagina|Wikiquote]]
| {{Klik | Afbeelding = Wikispecies-logo.png | Grootte = 28px | Link = wikispecies:Main Page }}
| [[wikispecies:Hoofdpagina|Wikispecies]]
| {{Klik | Afbeelding = Wikimedia-logo.svg | Grootte = 28px | Link = chapter:Hoofdpagina }}
| [[chapter:Hoofdpagina|Wikimedia NL]]
|}
&lt;br&gt;
|-


|}
|&amp;nbsp;&amp;nbsp;
|style=&quot;border:1px solid SlateBlue;color: inherit; background-color:#FAFAFF&quot;|
{|width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;5&quot; style=&quot;color: inherit; background-color:#FBFBFF&quot; 
|style=&quot;font-size:95%&quot;|{{Exacte wetenschap}}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size:95%;border-top:1px dashed SlateBlue&quot;|
{{Informatica}} 
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size:95%;border-top:1px dashed SlateBlue&quot;|
{{Taal- en letterkunde}}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size:95%;border-top:1px dashed SlateBlue&quot;|
{{Diversen}}&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|}
|}
{|width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;5&quot; cellpadding=&quot;5&quot; style=&quot;margin:0.8em;border:1px solid silver; font-size: 105%;&quot; ||- 
|
{{Wikibooks in andere talen}}
|
|}</text>
      <sha1>4s2ds9x15kkqm3o9wju2dnvfqfii9cq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Overleg gebruiker:Catienpetji/klad</title>
    <ns>3</ns>
    <id>9919</id>
    <revision>
      <id>428411</id>
      <parentid>422953</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:23:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6134" sha1="308pxpzk3w5bkxpty02r9xstakk444u" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;width: 40%; float:left;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;border:0;border-top:1px solid #dfdfdf;color: black; background-color:Lawngreen;font-size:1.4em;font-weight:700;margin:8px 0 0;padding:0.2em 1em;-moz-border-radius:30px; -moz-border-radius-bottomleft:0; -moz-border-radius-bottomright:0;&quot; align=&quot;center&quot;&gt;'''[[Wikibooks:Welkom|Werkboek van de maand]]'''&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;border:1px solid #dfdfdf;padding:1em;padding-top:0.5em; height: 350px; padding-bottom: .2em;&quot;&gt;
{{Werkboek van de maand}}
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;width: 58%; float: right;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;border:0;border-top:1px solid #dfdfdf;color: black; background-color:yellow;font-size:1.4em;font-weight:700;margin:8px 0 0;padding:0.2em 1em;-moz-border-radius:30px; -moz-border-radius-bottomleft:0; -moz-border-radius-bottomright:0;&quot; align=&quot;center&quot;&gt;'''Exacte Wetenschap'''&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;border:1px solid #dfdfdf;padding:1em;padding-top:0.5em; padding-bottom: .2em;&quot;&gt;
'''{{Aut|Wiskunde}}''' - 
[[Wiskunde]] {{25%|Datum=26 augustus 2005}} - 
[[Analyse]] {{25%|Datum=24 februari 2006}} - 
[[Discrete Kansrekening]] {{100%|Datum=6 oktober 2005}} - 
[[Fourieranalyse]] {{25%|Datum=23 maart 2006}} - 
[[Lineaire algebra]] {{50%|Datum=15 februari 2006}} - 
[[Rekenkunde]] {{0%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Rekenen]] {{100%|Datum=11 maart 2006}} - 
[[Wiskunde/Oppervlakte|Oppervlakte]] {{50%|Datum=24 maart 2006}} - 
[[Wiskunde/Volume|Volume]] {{25%|Datum=24 februari 2006}} - 
[[Analytische meetkunde]] {{0%|Datum=24 maart 2006}}&lt;br&gt;
'''{{Aut|Biologie}}''' - 
[[Biochemie]] {{0%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Biologie]] {{25%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Celbiologie]] {{25%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Plantkunde]] {{25%|Datum=22 augustus 2005}}&lt;br&gt;
'''{{Aut|Fysica}}''' - 
[[Fysica]] {{75%|Datum=11 december 2006}} - 
[[Leerplannen RAGO]] - 
[[Elektronica]] {{0%|Datum=22 augustus 2005}}
[[Natuurkunde voor kinderen]] {{50%|Datum=25 september 2006}}&lt;br&gt;
'''{{Aut|Scheikunde}}''' - 
[[Scheikunde]] {{0%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Chemie Centraal]] {{0%|Datum=8 november 2006}} -
[[Organische chemie]] {{50%|Datum=4 februari 2007}} -
[[Biochemie]] {{0%|Datum=22 augustus 2005}}&lt;br&gt; 
'''{{Aut|Medische wetenschappen}}''' - 
[[Geneeskunde]] {{0%|Datum=22 augustus 2005}} - 
[[Farmacologie]] {{25%|Datum=22 augustus 2005}}&lt;br&gt;
'''{{Aut|Techniek}}''' - 
[[Transmissielijnen]] {{75%|Datum=15 september 2005}} -  
[[Vloeistofmechanica]] {{0%|Datum=03 februari 2006}} - 
[[Mechanica van materialen]] {{0%|Datum=18 maar 2006}} - 
[[Omrekenen van eenheden]] {{25%|Datum=29 maart 2006}}&lt;br&gt;
'''{{Aut|Overig}}''' 
[[Handboek practica onderwijs|Handboek practicaonderwijs]] {{0%|Datum=22 augustus 2005}} 
&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; align=&quot;right&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Sjabloon:Exacte_wetenschap&amp;action=edit bewerken]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;width: 58%; float:right;&quot;&gt;
&lt;h2 style=&quot;border:0;border-top:1px solid #dfdfdf;color: black; background-color:#91EDF2;font-size:1.4em;font-weight:700;margin:8px 0 0;padding:0.2em 1em;-moz-border-radius:30px; -moz-border-radius-bottomleft:0; -moz-border-radius-bottomright:0;&quot; align=&quot;center&quot;&gt;'''Informatica'''&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;border:1px solid #dfdfdf;padding:1em;padding-top:0.5em; padding-bottom: .2em;&quot;&gt;
&lt;!--LET OP: Alleen beschreven onderwerpen toevoegen. Gewenste pagina's kunnen op [[Wikibooks:Gewenste artikelen]] worden voorgedragen.--&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Afbeelding:Exquisite-home-mdk.png|35px]]   &lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'''Informatica'''&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
'''K'''&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;ANTOORSOFTWARE&lt;/span&gt; - [[Kantoorsoftware]] {{0%|Datum=2 september 2006}} - [[Tekstverwerker]] {{0%|Datum=16 september 2006}} - [[Firefox]] {{100%|Datum=22 maart 2006}} - [[Maple]] {{75%|Datum=1 juni 2006}} -  [[Microsoft Office]] {{25%|Datum=22 augustus 2005}} - [[Microsoft Excel]] {{25%|Datum=22 augustus 2005}} - [[Microsoft Word]] {{50%|Datum=22 augustus 2005}} - [[Microsoft Outlook]]  {{0%|Datum=14 oktober 2005}} - [[Microsoft Powerpoint]]  {{0%|Datum=14 oktober 2005}} - [[OpenOffice.org]] {{25%|Datum=22 augustus 2005}} - [[OpenOffice.org Calc]] - {{50%|Datum=22 augustus 2005}} - [[OpenOffice.org Impress]] {{25%|Datum=22 augustus 2005}} - [[OpenOffice.org Writer]] {{0%|Datum=22 augustus 2005}} - [[Joomla]] {{0%|Datum=18 september 2005}}&lt;br&gt;
'''M'''&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;ARK-UPTALEN&lt;/span&gt; - [[Cascading Style Sheets|CSS]] {{0%|Datum=29 augustus 2005}} - [[HyperText Markup Language|HTML]] {{50%|Datum=22 augustus 2005}} - [[LaTeX]] {{25%|Datum=22 augustus 2005}}&lt;br&gt;
'''P'''&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;ROGRAMMEERTALEN&lt;/span&gt; - [[Programmeren in C|C]] {{25%|Datum=22 augustus 2005}} - [[Programmeren in C++|C++]] {{0%|Datum=22 augustus 2005}} - [[Programmeren in C Sharp|C#]] {{0%|Datum=22 augustus 2005}} - [[Programmeren in Java|Java]] {{25%|Datum=22 augustus 2005}} - [[Programmeren in Pascal|Pascal]] {{25%|Datum=30 april 2006}} - [[Programmeren in Python|Python]] {{25%|Datum=24 oktober 2005}} - [[Programmeren in Ruby|Ruby]] {{25%|Datum=19 juli 2006}} - [[Programmeren in VB &amp; VBA|VB &amp; VBA]] {{25%|Datum=22 augustus 2005}} - [[Programmeren in ASP.NET|ASP.NET]] {{100%|Datum=20 april 2006}} - [[Alice]] {{0%|datum=28 januari 2007}}&lt;br&gt;
'''S'''&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;CRIPTTALEN&lt;/span&gt; - [[Programmeren in PHP|PHP]] {{75%|Datum=22 augustus 2005}}&lt;br&gt;
'''S'''&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;YSTEEMSOFTWARE&lt;/span&gt; - [[Linux]] {{50%|Datum=26 september 2006}} - [[MAC OS]] {{0%|Datum=10 oktober 2005}} - [[Windows]] {{0%|Datum=10 oktober 2005}}&lt;br&gt;
'''O'''&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;VERIG&lt;/span&gt; - [[Inleiding MediaWiki]] {{50%|datum=14 augustus 2006}}- [[Handboek MediaWiki|Handboek MediaWiki]] {{75%|Datum=14 augustus 2006}} - [[Datacommunicatie in informatica]] {{0%|datum=8 september 2006}} - [[Moodle]] {{50%|datum=31 oktober 2006}}
&lt;!--'''A'''&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;NALYSE&lt;/span&gt; - [[UML]] {{0%|Datum=22 augustus 2005}} --&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; align=&quot;right&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Sjabloon:Informatica&amp;action=edit bewerken]&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>308pxpzk3w5bkxpty02r9xstakk444u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:Sephiroth/kladblok</title>
    <ns>2</ns>
    <id>10454</id>
    <revision>
      <id>428387</id>
      <parentid>93305</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:16:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1922" sha1="43n9qyn9zsjzcucsp3r910ewrvgbxrs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
Hierin ga ik mijn pagina's op voorhand maken omdat ik merk dat als ik het meteen zou maken als een boek ik slechte resultaten krijg.
&lt;/noinclude&gt;

&lt;onlyinclude&gt;
&lt;noinclude&gt;
iets
&lt;/noinclude&gt;
&lt;/onlyinclude&gt;


&lt;noinclude&gt;


==[[Programmeren in SQL]]==
{{Index basis
|naam cursus = [[Programmeren in SQL]]
|inhoud =
#[[Programmeren in SQL/Inleiding|Inleiding]]{{0%|Datum=12 januari 2008}}
#[[Programmeren in SQL/Instalatie|Instalatie]]{{0%|Datum=12 januari 2008}}
&lt;span style=&quot;margin:0; padding-top:.5em; padding-bottom:.17em; font-weight:bold; font-size:132%;&quot;&gt;Basis&lt;/span&gt;
#[[Programmeren in SQL/Database aanmaken|Database aanmaken]]{{0%|Datum=12 januari 2008}}
#[[Programmeren in SQL/Gebruikers aanmaken|Gebruikers aanmaken]]{{0%|Datum=12 januari 2008}}
#[[Programmeren in SQL/Tabel aanmaken|Tabel aanmaken]]{{0%|Datum=12 januari 2008}}
#[[Programmeren in SQL/Gegevens|Gegevens]]{{0%|Datum=12 januari 2008}}
&lt;span style=&quot;margin:0; padding-top:.5em; padding-bottom:.17em; font-weight:bold; font-size:132%;&quot;&gt;Werken met gegevens&lt;/span&gt;
#[[Programmeren in SQL/Joins|Joins]]{{0%|Datum=12 januari 2008}}
&lt;span style=&quot;margin:0; padding-top:.5em; padding-bottom:.17em; font-weight:bold; font-size:132%;&quot;&gt;Overige&lt;/span&gt;
#[[Programmeren in SQL/Functies|Functies]]{{0%|Datum=12 januari 2008}}
#[[Programmeren in SQL/Operatoren|Operatoren]]{{0%|Datum=12 januari 2008}}
}}

==Grafisch scherm(ofzoiet)==

==Sjablonen==
{{Code
|Taal= COBOL
|Titel=
|Code=
&lt;pre&gt;

&lt;/pre&gt;
}}

&lt;pre&gt;
Dit zijn oefeningen voor het hoofdstuk [[Programmeren in COBOL/|]]. De opgaven zijn opgedeeld in theorie en praktijk. De opgaven komen als eerst en vanonder zijn de oplossingen. Let wel dat er meerdere mogelijke oplossingen zijn voor een opgave, zeker naarmate het moeilijker wordt.
==Opgaven==
===Theorie===
===Praktijk===
====Opgave 1: COMPUTE 1====
==Oplossingen==
===Theorie===
===Praktijk===
====Opgave 1: COMPUTE 1====
&lt;/pre&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>43n9qyn9zsjzcucsp3r910ewrvgbxrs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:Sapheociyal/Hoofdpagina</title>
    <ns>2</ns>
    <id>10978</id>
    <revision>
      <id>428409</id>
      <parentid>415164</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:23:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7355" sha1="00oenhumgv2aeyvetz27wlcfxgwr6w4" xml:space="preserve">&lt;!--
*****************************************************
*                    LEES DIT EERST !!!
* Via dit vak kunt u de inhoud van de hoofdpagina van Wikibooks NL
* aanpassen. Misbruik van deze mogelijkheid door het vandaliseren van deze
* pagina zal tot gevolg hebben dat u DIRECT de toegang tot Wikibooks NL
* ontnomen zal worden via het blokkeren van uw IP adres.
******************************************************
--&gt;__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{|width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;5&quot; style=&quot;margin-top:0.8em;&quot;
| width=&quot;100%&quot; colspan=&quot;3&quot; cellspacing=&quot;5&quot; cellpadding=&quot;5&quot; style=&quot;margin:0.8em;border:1px solid silver; font-size: 105%;&quot; | 
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;'''&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;[[Wikibooks:Welkom|Welkom op Wikibooks !]]&lt;/span&gt;'''&lt;/div&gt;
Wikibooks is een gemeenschapsproject met als doel [[Wikibooks:Vrije inhoud|vrije inhoud]] '''leerboeken''' en ander lesmateriaal kosteloos ter beschikking te stellen, zie ook onze [[Wikibooks:Missie, visie en uitgangspunten|missie en visie]]. 
&lt;!-- Statistieken Gedeelte --&gt;

&lt;!--
Op dit moment zijn er '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' hoofdstukken aanwezig in '''{{NUMBEROFBOOKS}}''' boeken en '''{{NUMBEROFWIKIJUNIORBOOKS}}''' Wikijunior-boeken, waaraan wordt gewerkt.
--&gt;

&lt;!-- Einde Statistieken Gedeelte --&gt;
U kunt elk hoofdstuk uitbreiden of aanpassen en wordt daartoe dan ook van harte uitgenodigd.&lt;br&gt;
Hiervoor gebruiken we ook wel de zin: ''zolang uw wijzigingen constructief zijn draagt u bij''.
&lt;!-- draagt u bij/ helpt u mee/ kunt u meehelpen /kunt u niets mis doen --&gt;
|}
&lt;h2 style=&quot;border:0;border-top:1px solid #dfdfdf;color: inherit; background-color:#FF00FF;font-size:1.1em;font-weight:700;margin:8px 0 0;padding:0.2em; -moz-border-radius:30px; -moz-border-radius-bottomleft:0; -moz-border-radius-bottomright:0;&quot; align=&quot;center&quot;&gt;'''Zoeken'''&lt;/h2&gt;
&lt;div style=&quot;border:1px solid #dfdfdf;padding:1em;padding-top:0.5em; padding-bottom: .2em;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[:Categorie:Alles|Op categorie]] - [[Wikibooks:Boekenlijst|Alfabetisch]] - [[Wikibooks:Allpages|Alle modules (op beginletter)]]&lt;br&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- --&gt;
{| style=&quot;border:0px solid silver; padding-bottom:.2em;&quot;
|-
|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;b&gt;[[Wikibooks:Gewenste artikelen|Gewenste artikelen]]   -   [[Wikibooks:Waarom meehelpen|Waarom zou ik meehelpen]]   -   [[Wikibooks:Instructies|Instructies]]   -   [[Wikibooks:Zandbak|Oefenen in zandbak]]   -   [[:Categorie:Help|Helppagina's]]   -   [[Wikibooks:Lerarenkamer|Vraag om hulp]]&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;
|}

{| 
|width=&quot;40%&quot; valign=&quot;top&quot; style=&quot;border:1px solid silver;&quot;|
{|width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;5&quot;
|-
|style=&quot;font-size:95%;&quot;|
{{Gebruiker:Sapheociyal/Werkboek van de maand}}&lt;br&gt;&lt;br&gt;
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size:95%;border-top:1px dashed silver&quot;|
&lt;!-- Diversen --&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Afbeelding:P countries.png|30px]]&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'''Diversen'''&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; 
[[Atlas van Europa]] {{25%|Datum=26 juli 2005}} - [[Autisme]]{{50%|Datum=18 augustus 2006}} - [[Bronsgieten voor beeldhouwers]]{{25%}} - [[Wikijunior:Bus en trein|Bus en trein]] {{50%|Datum=25 september 2006}} [[Gender en diversiteit]] {{25%|Datum=20 juni 2005}} - [[Historische atlas]] {{25%|Datum=20 juni 2005}} - [[Huisdierengids rat|Huisdierengids: De tamme rat]] {{75%|Datum=1 mei 2006}} - [[In mensentaal]] {{0%|Datum=3 juni 2006}} - [[Kookboek]] {{25%|Datum=20 juni 2005}} - [[Papier]] - {{75%|Datum=26 september 2006}} -  [[Schaken]] {{25%|Datum=21 oktober 2006}} - [[Studielessen]] {{50%|Datum=6 oktober 2006}} - [[Toetsenbank]] {{25%|Datum=30 september 2006}}  - [[Vakantiereizen]] {{0%|Datum=3 april 2006}} - [[Veilig op het internet]] {{75%|Datum=25 februari 2006}} - [[Trotski voor beginners]] {{100%|Datum=22 oktober 2006}} - [[Vruchtbrengend woordenboek/Inhoud|Vruchtbrengend woordenboek]] {{50%|Datum=20 juni 2005}} - [[Van Idee tot Publicatie]]
&lt;!-- Einde Diversen --&gt;
&lt;!-- Zusterprojecten --&gt;
|-
|style=&quot;font-size:95%;border-top:1px dashed silver&quot;|
'''&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Zusterprojecten&lt;/span&gt;''':

{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=&quot;100%&quot;
| {{Klik | Afbeelding = Wikimedia-logo.svg | Grootte = 32px | Link = m:Hoofdpagina }}
| [[m:Hoofdpagina Nederlands|Meta-Wiki]]
| {{Klik | Afbeelding = Commons-logo-en.png | Grootte = 32px | Link = commons:Hoofdpagina }}
| [[commons:Hoofdpagina|Commons]]
|-
| {{Klik | Afbeelding = Wikinews-logo.png | Grootte = 32px | Link = n:Hoofdpagina }}
| [[n:Hoofdpagina|Wikinews]]
| {{Klik | Afbeelding = Wikipedia-logo.png | Grootte = 32px | Link = w:Hoofdpagina }} 
| [[w:Hoofdpagina|Wikipedia]]
|-
| {{Klik | Afbeelding = Wikisource-logo.png | Grootte = 32px | Link = s:Hoofdpagina }} 
| [[s:Hoofdpagina|Wikisource]]
| {{Klik | Afbeelding = Wiktionary-logo-en.png | Grootte = 32px | Link = wikt:Hoofdpagina }}
| [[wikt:Hoofdpagina|WikiWoordenboek]]
|-
| {{Klik | Afbeelding = Wikiquote-logo.svg | Grootte = 32px | Link = q:Hoofdpagina }}
| [[q:Hoofdpagina|Wikiquote]]
| {{Klik | Afbeelding = Wikispecies-logo.png | Grootte = 32px | Link = wikispecies:Main Page}} 
| [[wikispecies:Hoofdpagina|Wikispecies]]
|-
| {{Klik | Afbeelding = Wikimedia-logo.svg | Grootte = 32px | Link = chapter:Hoofdpagina }}
| [[chapter:Hoofdpagina|Wikimedia NL]]
|}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|}
&lt;!-- Nieuw Gedeelte --&gt;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;border:1px solid SlateBlue;&quot;|
{|width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;5&quot; style=&quot;color: inherit; background-color:#FBFBFF;&quot; 
|style=&quot;font-size:95%&quot;|
&lt;!-- [[Afbeelding:Crystal Clear action edit.png|right|50px]] --&gt;
&lt;!-- Uitgebreid --&gt;
'''&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Uitgebreide boeken&lt;/span&gt;''':&lt;br&gt;
Aan de volgende [[Wikibooks:Boekenlijst|boeken]] op nl.wikibooks.org werd al heel wat gewerkt, en zijn daardoor al uitgebreid:&lt;br&gt;
{|
|-
|valign=top|[[Afbeelding:P math.png|25px]]|| [[Discrete Kansrekening]] - [[Rekenen]] - [[Transmissielijnen]]
|-
|valign=top|[[Afbeelding:P comp.png|25px]] ||[[Firefox]] - [[Programmeren in ASP.NET]] - [[Programmeren in PHP]] - [[Handboek MediaWiki]]
|-
|valign=top|[[Afbeelding:P linguistics.svg|25px]]|| [[Quenya]] - [[Italiaans]]
|-
|valign=top|[[Afbeelding:P countries.png|25px]]|| [[Huisdierengids rat]] - [[Papier]] - [[Trotski voor beginners]]
|-
|valign=top|[[Afbeelding:P sport.png|25px]]|| [[Platbodemzeilen op een Volendammer Kwak]] 
|}


&lt;!-- Einde Uitgebreid --&gt;
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size:95%;border-top:1px dashed SlateBlue&quot;|
[[Afbeelding:Crystal_Clear_action_edit.png|right|50px]]
{{Nieuwe boeken}}
|-
|style=&quot;font-size:95%;border-top:1px dashed SlateBlue&quot;|
[[Afbeelding:Nuvola apps package toys.png|left|50px]]
{{Wikibooks:Junior boeken}}
|-
|style=&quot;font-size:95%; text-align:center; border-top:1px dashed SlateBlue&quot;|
'''Exacte wetenschap'''&lt;br&gt;   Wiskunde - Biologie - Fysica -  Scheikunde - Medische wetenschappen - Techniek - Overig 

'''Informatica'''&lt;br&gt;   Kantoorsoftware - Opmaaktalen - Programmeertalen - Scripttalen - Systeemsoftare - Overig

'''Talen'''&lt;br&gt;   Klassieke talen - Kunsttalen - Natuurlijke talen  - Landpakket 

'''Sport'''/'''Geschiedenis'''
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|}
|}

{|width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;5&quot; cellpadding=&quot;5&quot; style=&quot;margin:0.8em;border:1px solid silver; font-size: 105%;&quot; ||- 
|
{{Wikibooks in andere talen}}
|
|}</text>
      <sha1>00oenhumgv2aeyvetz27wlcfxgwr6w4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Banaan op de barbecue</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10990</id>
    <revision>
      <id>428763</id>
      <parentid>410632</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:49:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1718" sha1="dzgrrwxe60dsexg8fnir5ttndqbkxn7" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Naam = Kookboek/Banaan op de barbecue
| Categorie = Dessert
| Porties = 1 à 2
| Energie = 
| Tijd = Voorbereiding: 1 min, baktijd: 4 min
| Stippen = 1
}}

[[Kookboek/Barbecuerecept|Barbecue]] | [[Kookboek/Nagerecht|Desserts]] | [[Kookboek/Recepten|Receptenindex]]&lt;br&gt;

Banaan op de barbecue is een lekker dessert om de laatste gaatjes te vullen terwijl de barbecue nog net een beetje nasmeult. Wanneer deze niet hard genoeg meer warmt voor het [[Kookboek/Barbecueën|bakken]] van vlees, is ie prima op temperatuur voor het dessert.

==Ingrediënten==
* 1 rijpe {{Kb|banaan}}
* 2 eetlepels lichtbruine {{Kb|basterdsuiker}}

==Bereiding==
# Snij de banaan (ongepeld) in de lengte doormidden. Zorg ervoor om via de kromme zijde te snijden, zodat de beide helften plat op de barbecue gelegd kunnen worden.
# Haal desgewenst met een koffielepeltje een dun laagje van de zaadjes uit de banaan (om de suiker in te kunnen strooien).
# Bedek de beide helften met bruine suiker.
# Leg de beide helften met de schil naar beneden op de barbecue en wacht tot de suiker gesmolten is. 
# Lepel de schil uit met een lepel.

==Variatie==
# In plaats van de banaan in zijn geheel door te snijden, leg de banaan op een snijplank, snij de top sectie van de schil eruit.
# Druk een aantal Rolo's in de banaan.
# Giet eventueel wat goede rum in de banaan.
# Leg de banaan met schil naar beneden op de barbecue en wacht tot de rolo's gesmolten zijn.
# Lepel de banaan uit en geniet van de snelste chocolade-karamel saus !
{{Sub}}
{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Fruitrecept|Banaan]]
[[Categorie:Barbecuerecept|Banaan]]
[[Categorie:Dessert|Banaan op de barbecue]]
[[Categorie:Vegetarisch recept|Banaan op de barbecue]]</text>
      <sha1>dzgrrwxe60dsexg8fnir5ttndqbkxn7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Bramensap</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11417</id>
    <revision>
      <id>428778</id>
      <parentid>421540</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:50:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2829" sha1="fptgat7lb3vgktu58toz5wud8v2g2j3" xml:space="preserve">__NOTOC__
{{Infobox recept
| Naam = Kookboek/Bramensap
| Afbeelding = [[Bestand:Ostružinový koktejl.jpg|300px]]
| Categorie = Drank
| Porties = 
| Energie = 
| Tijd = 1 uur (excl. bramenplukken)
| Stippen = 3
}}
[[Kookboek/Drank|Overzicht van beschreven drankrecepten]]&lt;br&gt;
&amp;nbsp;&lt;br&gt;
== Ingrediënten ==
*1 kg {{Kb|p=braam|bramen}}
*water
*300 gram {{Kb|suiker}}
(de hoeveelheden naar rato vermenigvuldigen of verminderen)

== Benodigdheden ==
*houten pollepel
*grote, fijnmazige keukenzeef
*ruime opvangschaal (bij voorkeur het formaat waar de zeef op past)
*grote pan
*glazen fles(sen) met schroefdop 
*grote soeplepel
*trechter
*soda
*schort en oude kleren aan want bramensap vlekt enorm!

== Bereiding ==
#Spoel de bramen kort en voorzichtig schoon en doe ze in een pan. Voeg zoveel water toe dat ze net niet onder water staan. Breng het geheel aan de kook en laat het een paar minuten al borrelend koken. Schuim eventueel af.
#Plaats het vergiet boven de opvangschaal, giet het mengsel in het vergiet en laat goed doorlekken (zorg voor een fijnmazig vergiet: de pitjes moeten blijven hangen). Met een houten lepel of bolle soeplepel het sap zachtjes uit de puree duwen. Regelmatig de puree schudden en omgooien. Aan de onderkant van de zeef blijft bramenpulp hangen, als je van lekker dik sap houdt kun je dat er voorzichtig afschrapen en bij het sap doen.
#Als je al het sap hebt opgevangen er de benodigde hoeveelheid suiker door roeren (ongeveer 1 deel op 3 delen sap). Goed roeren totdat alles is opgelost. Het beste gaat dat met witte basterdsuiker, maar kristal-, riet- of bruine suiker is ook mogelijk.
#Giet de oplossing in de pan en breng het zachtjes tot het kookpunt, regelmatig roerend, laat 5 minuten doorkoken. 
#Kook intussen de flessen uit met soda, zorg dat er geen sopresten in blijven, en spoel ze daarna nog eens om met kokend water. (Als de fles niet steriel is, wordt de houdbaarheid sterk beperkt!) Maak ook de trechter en de flessendoppen goed schoon.
#Lepel het sap via de trechter in de flessen, tot de rand. Veeg de rand vervolgens schoon met een stuk keukenpapier. Doe de schroefdop erop en zet even omgekeerd neer.

== Variatietips ==
* Vanillesuiker en/of een lepel honing toevoegen voordat je het sap in de flessen doet. 
* Een appel (ongeveer 1 appel per liter sap) door het sap te raspen. Gebruik daarvoor een zeer fijne rasp. 
* Voeg een geblendeerde peer toe voor een zacht smaakaccent. 
* Voor een extra frisse smaak volstaat een klein scheutje citroen.
* Als dessert: Giet het bramensap in schaaltjes en leg vlak voor het serveren in elk schaaltje twee [[Kookboek/Lange vingers|lange vingers]], die in tweeën of drieën zijn gebroken, bovenop het sap.
{{Sub}}
{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Drank|Bramensap]]
[[Categorie:Fruitrecept|Bramensap]]
[[Categorie:Zoetigheid|Bramensap]]</text>
      <sha1>fptgat7lb3vgktu58toz5wud8v2g2j3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Paneermeel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11490</id>
    <revision>
      <id>428776</id>
      <parentid>398442</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:50:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2821" sha1="dy4kryfu8o2j5neioiuqn1r5ykzo8ys" xml:space="preserve">{{Infobox recept
|
| Afbeelding = [[Bestand:Semmelmehl.jpg|300px]]
| Naam = Kookboek/Paneermeel
| Categorie = Ingrediënt
| Porties = 
| Energie = 
| Tijd = 15 min
| Stippen = 1
}}
[[Kookboek/Ingrediënten|Ingrediënten]] | [[Kookboek/Recepten|Receptenindex]]

'''Paneermeel''' bestaat uit verkruimelde beschuiten of verkruimeld droog brood. Paneermeel kan kant-en-klaar in pakjes in supermarkten worden gekocht, of zelf gemaakt.

Paneermeel wordt gebruikt voor:
* Het voorzien van voedingswaren van een krokant korstje, zoals bij een schnitzel of kroket. 
* Het beschermen van een kwetsbaar product te beschermen, zoals vis.

== Zelf paneermeel maken ==

===Ingrediënten===
*{{Kb|p=brood|Oud brood}}

===Gereedschap===
*Passe vite (roerzeef)

===Werkwijze===
#Laat het brood zo veel mogelijk uitdrogen (Bruin, en andere broodsoorten kunnen ook worden gebruikt)
#Rooster het brood in de oven goudbruin, en breek het in grove stukken.
#Draai het brood door een roerzeef, en gooi alle harde stukjes (Zoals bijvoorbeeld hele tarwekorrels, zaden  en zemelen) weg, of gebruik ze ergens anders voor.
#Bewaar het paneermeel tot je het nodig hebt, in een afgesloten bus

=== Alternatieven ===
* Leg overgebleven oud brood in de oven, bijvoorbeeld als er net iets in de oven is gebakken en de oven nog warm is. Terwijl de oven afkoelt, wordt het brood krokant. Verkruimel het brood met de hand, in de keukenmachine of met een roerzeef.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Bron: [https://www.puurgezond.nl/eten/brood/recepten/hoe-maak-je-paneermeel Puur Gezond]&lt;/ref&gt;
* Wrijf twee {{Kb|p=beschuit|beschuiten}} tegen elkaar en vang de kruimels op.
* Onderin een leeg pak beschuit liggen kruimels. Gooi ze niet weg, maar bewaar ze bij ander paneermeel.
* ''Variant'': voeg gedroogde kruiden en/of specerijen naar smaak toe, bijvoorbeeld paprikapoeder, knoflookpoeder, kerriepoeder, gemberpoeder of een snufje cayennepeper. (De kruiden en specerijen moeten gedroogd zijn omdat verse slechts kort houdbaar zijn.)

== Recepten met paneermeel ==
&lt;DynamicPageList&gt;
category= KB-paneermeel
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Cauliflower in crumbs.jpg|Bloemkoolroosje gewenteld in paneermeel
Wiener Schnitzel vom Kalb im Bellaria Wien.jpg|Wiener schnitzel
20231018 133452 shrimp paste croquette.jpg|Kroketten
Fish fry Calcutta Bekti.jpg|Gepaneerde en gefrituurde vis
&lt;/gallery&gt; 

== Bewaren ==
Paneermeel moet koel, droog, donker en goed afgesloten worden bewaard, zodat er geen ongedierte bij kan komen. Dan kan het langer dan 1 jaar worden bewaard.

== Bronnen en referenties ==
[[Categorie:Basisingrediënt|Paneermeel]]
[[Categorie:Broodrecept|Paneermeel]]
[[Categorie:Nederlandse keuken|Paneermeel]]
[[Categorie:Franse keuken|Paneermeel]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>dy4kryfu8o2j5neioiuqn1r5ykzo8ys</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Kroketten en bitterballen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11590</id>
    <revision>
      <id>428775</id>
      <parentid>409064</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:50:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6318" sha1="o7tbaw4w0pgz1ne65f5vlr0c59j2cx7" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:2024-05-20 Groentekroket.jpg|300px]]
| Onderschrift = Groentenkroketten
| Naam = Kroketten en bitterballen
| Categorie = Voorgerecht
| Porties =ca. 8 kroketten 
| Energie = 
| Tijd = 'n uurtje
| Stippen = 3
}}
Met dit recept bereidt men allerlei soorten kroketten, [[Kookboek/Bitterballen|bitterballen]], en ragouts. Het verschil zit hem in de vulling, en de hoeveelheid en soort vloeistof. Zie onderaan deze pagina onder variaties de verschillen.

==Ingrediënten==
*50 gr boter.
*60 gr bloem.
*Circa 300 ml vloeistof: {{Kb|bouillon}}, [[Kookboek/Melk|melk]], of groentenat (afhankelijk van het soort kroket of bitterbal).
*Circa 250 gr vulling (aanpassen aan het soort, bijvoorbeeld: [[Kookboek/Vlees|vlees]], [[Kookboek/Vis|vis]], [[Kookboek/Groenten|groente]] of [[Kookboek/Kaas|kaas]])
*een halve kleine {{Kb|ui}}
*{{Kb|room}} of {{Kb|crème fraîche}}
*[[Kookboek/Peper|Peper]] en [[Kookboek/Zout|zout]]
*1 [[Kookboek/Ei|ei]]
*1 [[Kookboek/Bouillonblokje|bouillonblokje]] (pas het soort aan het gerecht aan)
*[[Kookboek/Kruiden en specerijen|Kruiden]] (aanpassen aan het gebruikte hoofdingrediënt).
*{{Kb|paneermeel}}
*om het opstijven te bevorderen kun je er eventueel een in koud water geweekt blaadje {{Kb|gelatine}} aan toevoegen.

==Bereiding ragout==
#Verwarm de vloeistof tot tegen het kookpunt en houd hem warm.
#Maak een [[Kookboek/Roux|roux]] door de boter in een pan te laten smelten. Voeg de bloem toe en blijf roeren tot het mengsel kookt en laat het even doorkoken. (Laat het echter niet kleuren, de saus zou dan bruin in plaats van blank worden). Hierna iets laten afkoelen.
#Schenk er nu een flinke scheut hete vloeistof bij en roer het mengsel met een garde glad.
#Zet de pan terug op het vuur en voeg, onder voortdurend roeren, zoveel vocht toe dat een zeer dikke saus ontstaat, (de bindkracht kan per soort bloem verschillen, je hoeft dus niet per se alle vloeistof te gebruiken!) en laat dit eventjes zachtjes doorkoken. Breng de saus op smaak met peper en zout en voeg er de passende kruiden aan toe.
#Roer er nu de kleingesneden vulling en een flinke eetlepel crème fraîche of room door, en breng het geheel weer even aan de kook. 
#Stort de saus in een platte schaal, dek de ragout af met folie, en laat hem in de koelkast door en door opstijven.

==Het vormen van de kroketten en bitterballen==
#Klop het ei met wat water los en schenk het in een diep bord. Doe in een ander bord een dikke laag paneermeel en zet een snijplank met daarop een laagje paneermeel klaar.
#Kijk of er tijdens het afkoelen een vel op de ragout is ontstaan. Als dat zo is, de ragout eerst even met een houten lepel doorroeren.
#Verdeel de ragout in 6 tot 8 gelijke porties (voor bitterballen circa 20 kleine porties) en leg deze op de met paneermeel bestrooide snijplank.
#Neem wat paneermeel in je handen en vorm van deze porties mooie ronde ballen. Rol deze door het paneermeel zodat ze aan alle kanten bedekt zijn, en leg ze terug op de snijplank.
#Rol de ballen in kroketvorm, en wentel ze grondig één voor één door het losgeklopt ei (alle kanten moeten met ei bedekt zijn, als er stukjes worden overgeslagen lopen de kroketten tijdens het bakken leeg!). En wentel ze opnieuw door het paneermeel, zodat een geheel gesloten laag om de vulling ontstaat (de &quot;kopse&quot; kanten niet vergeten!).
#Zet de kroketten tot gebruik in de koelkast.
*Laat de kroketten zeker afkoelen voordat je ze gaat bakken, dat maakt het frituren makkelijker.
*In de koelkast kan je ze een dag (of 2) bewaren.
*In de vriezer kan je ze langer bewaren, bij 4-sterren vriezers tot een maand of langer.

==Het bakken ([[Kookboek/Frituren|frituren]])==
*Verhit in een [[Kookboek/Frituurpan|frituurpan]] of een friteuse vloeibaar frituurvet of frituurolie tot ongeveer 175-180 °C
*frituur de kroketten of bitterballen uit de koelkast in ongeveer 5 tot 6 minuten goudbruin.
*Bevroren, uit de vriezer, in ongeveer 6 tot 8 minuten.
*Laat ze uitlekken op een laag keukenpapier.

==Serveersuggesties==
*Voor het aan tafel nuttigen: Serveer ze op een platte schaal, bekleed met een papieren servet en eventueel versierd met een takje peterselie.
*Voor het uit de hand eten: Serveer het tussen een wit-bolletje als broodje-kroket.
*Serveer eventueel wat mosterd bij de kroketten of bitterballen.
*Bij bitterballen wordt als gereedschap/bestek vaak een houten prikkertje gebruikt.

==Variaties==
;Rund- of kalfsvleeskroketten en -bitterballen
:in kleine stukjes gesneden gaar rund of kalfsvlees, ui, runderbouillon, room, nootmuskaat en peterselie.
;Kipkroket
: stukjes gaar kippenvlees, kippenbouillon, room, ui, {{Kb|foelie}} of eventueel kerrie (kip-kerriekroket).
;Vis- of garnalenkroketten en -bitterballen
:kleine stukjes gare garnaal of witvis, ui, visbouillon, room en viskruiden, zoals b.v. dille, zie ook [[Kookboek/Garnaalkroketten|Garnaalkroketten]]
;Kaaskroket en -bitterbal
:geraspte oude kaas, blokjes belegen kaas, melk, nootmuskaat en peterselie (zie ook het [[Kookboek/Kaaskroketten|recept voor kaaskroketten]]).
;Groentenkroketten en -bitterballen
:kleine stukjes, verschillende soorten geblancheerde harde groente, zoals, courgette, winterwortel, ui, paprika, knolselderij, bloemkool, aubergine en champignons, groenten/kruidenbouillon, room, paprikapoeder, tomatenpuree, en verse groene kruiden.
;Goulashkroketten
: stukjes gaar rundvlees, ui, paprikapoeder, knoflook, tomatenpuree en wat {{Kb|p=karwijzaad|kummel}}, runderbouillon.
;Aardappelkroketten
: Aardappelpuree in een dusdanige stevigheid dat er kroketten van te vormen zijn. In de regel zijn aardappelkroketten ongeveer de maat van een bitterbal maar wel in cilindervorm zoals en kroket.

Bij rund-, kalfsvlees-, goulash-, vis-, kip- en garnalenkroketten de ui en bij de groentekroketten alle groenten eerst even in de boter aanfruiten en zacht laten worden voordat de bloem wordt toegevoegd. Bij de groentekroketten is, omdat de groenten flink wat vetstoffen opnemen, wat meer boter nodig.

Door wat meer vloeistof te gebruiken ontstaat een ragout (zie daarvoor ook [[Kookboek/Ragoût|Ragoût (recept)]]). Vul hiermee bijvoorbeeld pasteibakjes en gebruik deze als voorgerecht. 
{{Sub}}
{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Voorgerecht|Kroketten en bitterballen]]
[[Categorie:Broodbeleg|Kroket]]
[[Categorie:Snack|Kroket]]</text>
      <sha1>o7tbaw4w0pgz1ne65f5vlr0c59j2cx7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Boekenplank:Taal en letterkunde</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11762</id>
    <revision>
      <id>428405</id>
      <parentid>422057</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:22:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3566" sha1="q1mguvvittw4lav6iny02ky78vyzz9b" xml:space="preserve">__NOTOC__
==Talen==
{{Kolommen automatisch|inhoud=
==== Klassieke talen ====
*[[Gotisch]] {{25%|Datum=20 juni 2005}}
*[[Latijn]] {{75%|Datum=23 oktober 2007}}
*[[Latijn %28scholierenversie%29]] {{25%|Datum=29 juli 2008}}
*[[Oudgrieks]] {{25%|Datum=27 november 2006}}

==== Kunsttalen ====
*[[Esperanto]] {{25%|Datum=16 augustus 2010}}
*[[Ido]] {{0%|Datum=27 januari 2006}}
*[[Quenya]] {{100%|Datum=13 december 2006}}
*[[Toki Pona]] {{75%|Datum=28 januari 2009}}
*[[Sindarijns]] {{25%|Datum= december 2009}}

{{Bij elkaar houden|inhoud=
==== Natuurlijke talen en dialecten ====
*[[Afrikaans]] {{100%|Datum=7 februari 2008}}
*[[Catalaans]] {{25%|Datum=5 maart 2008}}
*[[Deens]] {{0%|Datum=08 maart 2006}}
}}
*[[Duits]] {{0%|Datum=16 februari 2006}}
*[[Engels]] {{0%|Datum=16 februari 2006}}
*[[Frans]] {{25%|Datum=20 juni 2005}}
*[[Fries]] {{0%|Datum=13 September 2006}}
*[[Gronings]] {{25%|Datum=28 november 2006}}
*[[Italiaans]] {{100%|Datum=22 juni 2008}}
*[[Kemzieks woordenboek|Kemzieks]]{{100%|Datum=2 september 2022}}
*[[Khmer]] {{0%}}
*[[Litouws]] {{25%|Datum=22 juni 2008}}
*[[Nederlands]] {{25%|Datum=17 februari 2007}}
*[[Nieuwgrieks]] {{75%|Datum=22 januari 2007}}
*[[Perzisch]] {{0%|Datum=26 april 2006}}
*[[Pools]] {{25%|Datum=29 juni 2006}}
*[[Portugees]] {{25%|Datum=9 april 2005}}
*[[Tsjechisch]] {{25%|Datum=3 augustus 2006}}
*[[Roemeens]] {{25%|Datum=18 juni 2008}}
*[[Russisch]] {{25%|Datum=20 juni 2005}}
*[[Saterfries]] {{0%|Datum=13 September 2006}}
*[[Sloveens]] {{25%|Datum=15 juni 2006}}
*[[Spaans]] {{50%|Datum=15 februari 2006}}
*[[Turks]] {{0%|Datum=28 september 2005}}
*[[Vietnamees]] {{25%|Datum=4 november 2010}}
*[[Welsh]] {{25%|Datum=28 juli 2006}}
*[[West-Vlaams]] {{0%|Datum=19 oktober 2005}}
*[[Zeeuws]] {{25%|Datum=15 augustus 2007}}
*[[Zweeds]] {{0%|Datum=15 maart 2006}}

{{Bij elkaar houden|inhoud=
==== Landpakket ====
*[[Portaal:Allochtone talen in Nederland|Allochtone talen in Nederland]] {{0%|Datum=19 oktober 2005}}
}}
}}

==Literatuurstudie==
{{Kolommen automatisch|inhoud=
====Algemeen====
* [[Gedichten uit de wereldliteratuur]] {{75%|Datum=23 augustus 2010}}
* [[Opfriscursus literatuur]]  {{25%|Datum=23 augustus 2010}}
* [[Woordenboek literatuur]]  {{25%|Datum=6 maart 2010}}
* [[Wereldliteratuur]] {{75%|Datum=2 juli 2024}}

====Nederlandstalig====
*[[Nederlandse literatuurgeschiedenis]] {{75%|Datum=1 maart 2010}}
*[[Nederlandse literatuur in de middeleeuwen]] {{100%|Datum= 3 september 2010}}

{{Bij elkaar houden|inhoud=
====Engelstalig====
* [[Amerikaanse literatuur]] {{100%|Datum=1 maart 2010}}
* [[William Wordsworth]] {{25%|Datum=14 november 2019}}
* [[Jane Austen]] {{25%|Datum=9 juli 2024}}
* [[Engelse literatuur]] {{100%|Datum=23 augustus 2010}}
* [[Paradise Lost van John Milton]] {{100%|Datum=16 januari 2024}}
* [[Ernest Hemingway]] {{100%|Datum=7 juli 2024}}
* [[Gothic novel]] {{100%|Datum=7 juli 2024}}
* [[Edgar Allan Poe]] {{25%|Datum=14 juli 2024}}
* [[Shakespeares sonnetten]] {{75%|Datum=1 juli 2025}}
* [[Jane Austen]] {{75%|Datum=1 juli 2025}}

}}

====Franstalig====
* [[Franse literatuurgeschiedenis]] {{75%|Datum=1 augustus 2017}}
* [[Amélie Nothomb]] {{50%|Datum=19 augustus 2017}}
* [[Georges Simenon]] {{50%|Datum=8 september 2016}}
* [[Belgische Franstalige literatuur]] {{50%|Datum=1 december 2019}}
* [[Victor Hugo]] {{25%|Datum=12 juli 2024}}
}}

==Taalbeheersing==
* [[Schrijven]] {{25%|Datum=26 maart 2011}}
* [[Van Idee tot Publicatie]] {{100%|Datum=10 april 2026}} (wetenschappelijke teksten)

{{Navigatie boekenplanken}}

[[Categorie:Taal| ]]
[[Categorie:Boekenplanken| ]]</text>
      <sha1>q1mguvvittw4lav6iny02ky78vyzz9b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in COBOL/Statements</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11803</id>
    <revision>
      <id>428394</id>
      <parentid>425574</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:21:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1948" sha1="bvj5ywqb4sbbx792mcwxxlw7hsbrx7f" xml:space="preserve">__NOTOC__ {{Index Programmeren in COBOL|deel=Formaatbeschrijvingen|sjabloonuit={{{sjabloonuit}}}}}
Hieronder vindt u alle statements die worden gebruikt in COBOL.
{{Kolommen automatisch|inhoud=
===A===
*[[Programmeren in COBOL/Statements/ACCEPT|ACCEPT]]{{75%|Datum=17 november 2007}}
*[[Programmeren in COBOL/Statements/ADD|ADD]]{{50%|Datum=17 november 2007}}

===C===
*[[Programmeren in COBOL/Statements/CLOSE|CLOSE]]{{100%|Datum=17 november 2007}}
*[[Programmeren in COBOL/Statements/COMPUTE|COMPUTE]]{{100%|Datum=17 november 2007}}

===D===
*[[Programmeren in COBOL/Statements/DELETE|DELETE]]{{0%|Datum=17 november 2007}}
*[[Programmeren in COBOL/Statements/DISPLAY|DISPLAY]]{{100%|Datum=17 november 2007}}
*[[Programmeren in COBOL/Statements/DIVIDE|DIVIDE]]{{0%|Datum=17 november 2007}}

{{Bij elkaar houden|inhoud=
===E===
*[[Programmeren in COBOL/Statements/EVALUATE|EVALUATE]]{{25%|Datum=17 november 2007}}
}}

===I===
*[[Programmeren in COBOL/Statements/IF|IF]]{{75%|Datum=17 november 2007}}

{{Bij elkaar houden|inhoud=
===M===
*[[Programmeren in COBOL/Statements/MOVE|MOVE]]{{100%|Datum=17 november 2007}}
*[[Programmeren in COBOL/Statements/MULTIPLY|MULTIPLY]]{{100%|Datum=17 november 2007}}
}}

===O===
*[[Programmeren in COBOL/Statements/OPEN|OPEN]]{{100%|Datum=17 november 2007}}

{{Bij elkaar houden|inhoud=
===R===
*[[Programmeren in COBOL/Statements/READ|READ]]{{25%|Datum=17 november 2007}}
*[[Programmeren in COBOL/Statements/REWRITE|REWRITE]]{{0%|Datum=17 november 2007}}
}}

===S===
*[[Programmeren in COBOL/Statements/STOP|STOP]]{{75%|Datum=17 november 2007}}
*[[Programmeren in COBOL/Statements/STRING|STRING]]{{100%|Datum=17 november 2007}}
*[[Programmeren in COBOL/Statements/SUBTRACT|SUBTRACT]]{{75%|Datum=17 november 2007}}

===U===
*[[Programmeren in COBOL/Statements/UNSTRING|UNSTRING]]{{100%|Datum=17 november 2007}}

===W===
*[[Programmeren in COBOL/Statements/WRITE|WRITE]]{{0%|Datum=17 november 2007}}
}}
 
{{Sub}}</text>
      <sha1>bvj5ywqb4sbbx792mcwxxlw7hsbrx7f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Gehakttaart</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12430</id>
    <revision>
      <id>428774</id>
      <parentid>418065</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:50:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1290" sha1="4g7tzh8h6crng935k38ylxxikpfi7gj" xml:space="preserve">{{Infobox recept
|Naam=Gehakttaart
|Afbeelding=[[Bestand:Пиріг з м'ясом.jpg|300px]]
|Categorie=Hartige taart
|Porties=8 punten
|Energie=
|Tijd=± 20 minuten bereiding, daarna 20 minuten baktijd.
|Stippen=2
}}

Een heel simpele gehakttaart, die op veel manieren aan te passen is. Maar lekker dat hij is!

==Benodigdheden==
===Ingrediënten===
* 500 gram {{Kb|gehakt}}
* ± 10 velletjes {{Kb|bladerdeeg}}
* 5 [[Kookboek/ei|ei]]eren
* 1 zakje gedroogde nasigroenten
* eventueel {{Kb|p=room|kookroom}}

===Keukengerei===
* een quichevorm (of springvorm, een ronde ovenschaal)
* een pan
* een oven

==Bereidingswijze==
* Verwarm de oven tot 220 graden.
* Bak het gehakt rul.
* Kluts de eieren en voeg de nasikruiden toe.
* Bedek de bodem van de quichevorm met de plakken bladerdeeg.
* Doe het rulgebakken gehakt in de vorm.
* Giet het ei er gelijkmatig overheen.
* Vouw de randjes van het bladerdeeg over het gehakt.
* Zet de taart voor twintig minuten in de oven.

==Varianten==
Er zijn veel verschillende varianten te bedenken op deze taart. Maar twee varianten zijn erg leuk:
*Doe er 50 tot 100 gram spekreepjes in.
*Of vervang 250 gram van het gehakt met verse groenten.

{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Hartige taart|Gehakttaart]]
[[Categorie:Ovenschotel|Gehakttaart]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>4g7tzh8h6crng935k38ylxxikpfi7gj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:Warddr/temp</title>
    <ns>2</ns>
    <id>12761</id>
    <revision>
      <id>428793</id>
      <parentid>94826</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:58:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1630" sha1="5g9hpa4qh5yyj62maf37r98o4jn51ws" xml:space="preserve">=== Functies invoegen ===
Om een programma te kunnen maken moet je functies gebruiken. Om bijvoorbeeld Invoer of Uitvoer functies in te kunnen voegen druk je op PRGM terwijl je in de Program Editor zit.

&lt;table border=1&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;
[[Afbeelding:TI-84 - PRGR-menu.jpg]]
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;
&lt;td&gt;
&lt;sup&gt;PRGM menu in de Program editor.&lt;/sup&gt;
&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

Om Invoer- of Uitvoerfuncties te selecteren, selecteer je I/O.

&lt;pre&gt;
CTL I/O EXEC
1:Input
2:Prompt
3:Disp
4:DispGraph
5:DispTable
6:Output(
7↓getKey
&lt;/pre&gt;&lt;sup&gt;Het PRGM:I/O menu in de Program Editor&lt;/sup&gt;

Als je nu Disp selecteert en op enter drukt zie je het Disp commando in de Program editor staan op de eerste lijn.

&lt;pre&gt;
PROGRAM:TEST
:Disp
&lt;/pre&gt;

Als je nu iets achter de Disp zet, bijvoorbeeld 10 dan zal het programma 10 tonen als je hem start.

&lt;pre&gt;
PROGRAM:TEST
:Disp 10
&lt;/pre&gt;

Om uit de program editor te gaan druk je eerst op 2ND. Je ziet nu een ↑ op de plek van je cursor zien knipperen. Als je daarna op MODE(QUIT) drukt, dan ga je uit de program editor. Je zit dan weer op het lege scherm. Als je nu nog een keer op PRGM klikt zie je dit:

&lt;pre&gt;
EXEC EDIT NEW
1:TEST
&lt;/pre&gt;

Selecteer TEST en druk op enter. Je zie nu prgmTEST op je scherm staan, druk op enter om het programma te starten. Je ziet nu wat het programma doet:

&lt;pre&gt;
prgmTEST
              10
            Done
&lt;/pre&gt;

Als je een bepaalde functie niet meer kan vinden, kijk dan in de catalogus, 2ND:0(CATALOG)

&lt;pre&gt;
CATALOG
»abs(
 and
 angle(
 ANOVA(
 Ans
 Archive
 Asm(
&lt;/pre&gt;


{{Bladeren2
|Boek=Programmeren in TI-Basic
|vorige=Inleiding
|huidige=Overzicht
|volgende=Hello World!
}}</text>
      <sha1>5g9hpa4qh5yyj62maf37r98o4jn51ws</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Rode biet-paprikasalade</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13338</id>
    <revision>
      <id>428772</id>
      <parentid>416751</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:50:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="816" sha1="6cxxcs7z6wr9rygmu3nncoa3p1f5ssy" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Naam = Kookboek/Rode biet - Paprika salade
| Categorie = saladerecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 
| Stippen = 1
}}
Gerecht uit Sri Lanka | [[Kookboek/Vegetarische keuken|Vegetarisch gerecht]]&lt;br&gt;

Een kleurige en heerlijke salade bij diverse gerechten.

== Ingrediënten ==
* 1 grote {{Kb|ui}}
* 2 {{Kb|p=Paprika|groene paprika's}}
* 3 gekookte {{Kb|p=rode biet|rode bieten}} (350 gram)
* 2 {{Kb|p=tomaat|tomaten}}
* 1 el (? gram) gemalen zwarte [[Kookboek/Peper|peper]]
* sap van een {{Kb|limoen}}

== Bereiding ==
* Ui fijn snipperen
* Paprika en bieten in kleine stukjes snijden
* Verwijder tomaatzaadjes en snij de tomaten in stukjes
* Goed door elkaar scheppen in een kom

{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Sri Lankaanse keuken|Salade]]
[[Categorie:Saladerecept|Rode biet]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>6cxxcs7z6wr9rygmu3nncoa3p1f5ssy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Handige Harry/Batterij vervangen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13476</id>
    <revision>
      <id>428286</id>
      <parentid>404475</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:00:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2602" sha1="mxv4wmvitu1unp3tzbzdq2ofoo2xiir" xml:space="preserve">{{Index basis
|titel = Handige Harry
|inhoud = [[Afbeelding:Coin-cells.jpg|160px]]
|deel1 = Batterij plaatsen in:
* [[Handige_Harry/Batterij computer|Een computer]]
* [[Handige_Harry/Batterij hoorapparaat|Een hoorapparaat]]
* [[Handige_Harry/Batterij telefoon|Een telefoon]]
}}
'''Batterijen''' zijn er in vele soorten en maten, maar ze hebben één ding gemeen. {{Wp|Batterij_%28elektrisch%29|Eenmalige batterijen}} hebben een spanning van 1,5 volt, {{Wp|Oplaadbare_batterij|oplaadbare}} 1,2 volt.&lt;br&gt;Een 9 volt batterij (het bekende 'blokje') is niets anders dan een 'doosje' met zes op elkaar gestapelde batterijtjes en de oplaadbare batterij uit de telefoon op een van de volgende pagina's van 3,6 volt zijn drie cellen van 1,2 volt die in serie worden geschakeld. In serie betekent dat ze 'achter elkaar' worden geschakeld. De pluspool van de ene zit aan de minpool van de volgende door middel van een gesoldeerde draad, stripje of gewoon tegen elkaar aangedrukt, wat we wel kennen van de staafzaklantarens, door middel van een veer.&lt;br&gt;

Jaarlijks worden in Nederland 220 miljoen batterijen verkocht (2002). Volgens een schatting zijn er in Nederland ruim 85 miljoen [[Save Our Future Today, a SOFT revolution/Afval/KCA|lege batterijen]] die 'vergeten' in een la liggen en ingeleverd zouden kunnen worden om de grondstoffen opnieuw te gebruiken.&lt;br&gt; De spanning meten om te bepalen of een batterij leeg is, is niet voldoende. In een batterij die lang niet gebruikt wordt kan kristalvorming optreden, waardoor de inwendige weerstand toeneemt. De batterij heeft dan de volle spanning, maar kan nauwelijks nog stroom leveren. Goede batterijtesters meten de batterijspanning onder belasting.&lt;br&gt;

Als een apparaat lang niet wordt gebruikt moeten de batterijen eruit verwijderd worden. Er bestaat een grote kans dat ze gaan 'lekken', met als gevolg corrosie van de metalen en schade aan de elektronica.&lt;br&gt; Let bij het plaatsen van een (nieuwe) batterij vooral op de polariteit (+ en -). Het onjuist plaatsen kan leiden tot een defect apparaat. Lees de gebruiksaanwijzing van het apparaat zorgvuldig om daarin geen vergissing te maken. Meestal wordt in of op het batterijcompartiment de polariteit aangegeven.
{| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;left&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|[[Afbeelding:2008-01-06_P_Varta_patarei_pohikylg_-_IMG_0117.JPG|thumb|1,5V 'penlite'-cel, type AA]]
|[[Afbeelding:9vBatteries.JPG|thumb|9V batterij]]
|[[Afbeelding:NiMH_various.jpg|thumb|Diverse 1,2V oplaadbare cellen]]
|[[Bestand:TCM 227527 battery tester-2906.jpg|thumb|een batterijtester]]
|}
{{Sub}}
[[Categorie:Handige Harry]]</text>
      <sha1>mxv4wmvitu1unp3tzbzdq2ofoo2xiir</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13486</id>
    <revision>
      <id>428395</id>
      <parentid>409655</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:21:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2817" sha1="t41oa2l5y4f5mst36rieugiritlgy01" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Bi}}
{{Groen}}
&lt;div style='text-align: center;'&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'''Alles over (fruit)bomen en struiken, planten en (wilde) bloemen, cultuurgewassen en kruiden.'''&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;
{| width=48% align=left border=0 cellpadding=20 cellspacing=20 style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 1em; background:lightyellow; color: black;&quot;
|- align=left
|&lt;div style='text-align: center;'&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: xx-large;&quot;&gt;'''[[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Inleiding|Ecologisch tuinieren]]'''&lt;/span&gt;
&lt;/div&gt;
[[Afbeelding:Animated_flower.GIF|50px]] Wat kan je doen op [[Leer_jezelf_ecologisch_tuinieren/{{UCFIRST:{{LOCALMONTHNAME}}}}|&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;u&gt;'''{{LOCALDAY}}''' '''{{LOCALMONTHNAME}}''' '''{{LOCALYEAR}}'''&lt;/u&gt;&lt;/span&gt;]]

* Bij het invullen van gewassen-informatie is gebruik gemaakt van [[Sjabloon:Tuinkalender-Tabelkop]].
----
* [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Inleiding|Inleiding]]{{100%|Datum=25 maart 2016}}
* [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/De tuinkalender|De tuinkalender]]{{100%|Datum=25 maart 2016}}
* [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Register|Register]]{{75%|Datum=25 maart 2016}}
----
* [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Planten|Wat zijn planten]]{{25%|Datum=25 maart 2016}}
* [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Algemeen|Algemene informatie &amp; Begrippen]]{{75%|Datum=25 maart 2016}} 
* [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Sortering naar ...|Sorteringslijsten naar kleur, zon, water, geneeskracht enz.]]{{25%|Datum=25 maart 2016}}
* [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/De basis|Grondsoort &amp; Bewerking]]{{50%|Datum=25 maart 2016}}
* [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Plantkunde|Plantkunde]]{{75%|Datum=25 maart 2016}}
* [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Stekken|Stekken &amp; Vermeerderen]]{{50%|Datum=25 maart 2016}} 
* [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Plantenfamilies|Plantenfamilies, Geslachten &amp; Soorten]]{{50%|Datum=25 maart 2016}}
* [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Plantenziekte|Plantenziekten]], [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Problemen|Plagen &amp; Problemen]]{{50%|Datum=25 maart 2016}}
* [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Dieren|Het dierenleven]]{{50%|Datum=25 maart 2016}}
* [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/De moestuin|De moestuin]]{{75%|Datum=25 maart 2016}}
* [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/De kruidentuin|De kruidentuin]]{{0%|Datum=25 maart 2016}}
* [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/De boomgaard|De boomgaard]]{{25%|Datum=25 maart 2016}}
* [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/De siertuin|De siertuin]]{{25%|Datum=25 maart 2016}}
* [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/De speeltuin|De speeltuin]]{{0%|Datum=25 maart 2016}}
|}
[[Bestand:Diversity of plants (Streptophyta) version 1.png|380px|link=Leer jezelf ecologisch tuinieren/Inleiding]]

{{Einde}}
{{Fase|3}}{{Boek}}
[[Categorie:Vrije tijd]]

[[es:Horticultura y jardinería]]</text>
      <sha1>t41oa2l5y4f5mst36rieugiritlgy01</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in COBOL/Inhoudsopgave</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13518</id>
    <revision>
      <id>428399</id>
      <parentid>425598</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:21:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4585" sha1="605b8wjd260qlpgjvtmoe02ex9h2pdc" xml:space="preserve">==Inhoudsopgave==
#[[Programmeren in COBOL/Bewerkingen|Bewerkingen]]
##[[Programmeren in COBOL/Bewerkingen/Inleiding|Inleiding]]{{100%|Datum=24 oktober 2007}}([[Programmeren in COBOL/Inleiding/Oefeningen|Oef]]{{100%|Datum=24 oktober 2007}})
##[[Programmeren in COBOL/Bewerkingen/Berekeningen|Berekeningen]]{{100%|Datum=22 oktober 2007}}([[Programmeren in COBOL/Berekeningen/Oefeningen|Oef]]{{50%|Datum=26 oktober 2007}})
##[[Programmeren in COBOL/Bewerkingen/IF en lussen|IF en lussen]]{{100%|Datum=26 oktober 2007}}([[Programmeren in COBOL/IF en lussen/Oefeningen|Oef]]{{25%|Datum=25 oktober 2007}})
##[[Programmeren in COBOL/Bewerkingen/Deelprogramma's|Deelprogramma's]]{{100%|Datum=21 oktober 2007}}([[Programmeren in COBOL/Deelprogramma's/Oefeningen|Oef]]{{0%|Datum=20 november 2007}})
##[[Programmeren in COBOL/Bewerkingen/Werken met tekst|Werken met tekst]]{{25%|Datum=21 oktober 2007}}([[Programmeren in COBOL/Werken met tekst/Oefeningen|Oef]]{{0%|Datum=20 november 2007}})
#[[Programmeren in COBOL/Velden|Velden]]
##[[Programmeren in COBOL/Velden/Groepsvelden en conditie met voorwaardenaam|Groepsvelden en conditie met voorwaardenaam]]{{100%|Datum=21 oktober 2007}}([[Programmeren in COBOL/Groepsvelden en conditie met voorwaardenaam/Oefeningen|Oef]]{{0%|Datum=20 november 2007}})
##[[Programmeren in COBOL/Velden/Tabellen|Tabellen]]{{75%|Datum=21 oktober 2007}}([[Programmeren in COBOL/Tabellen/Oefeningen|Oef]]{{0%|Datum=20 november 2007}})
##[[Programmeren in COBOL/Velden/Editing|Editing]]{{100%|Datum=16 november 2007}}([[Programmeren in COBOL/Editing/Oefeningen|Oef]]{{0%|Datum=20 november 2007}})
##[[Programmeren in COBOL/Embedded SQL|Embedded SQL]]{{50%|Datum=21 oktober 2007}}
#[[Programmeren in COBOL/Bestandsorganisatie|Bestandsorganisatie]]
##[[Programmeren in COBOL/Bestandsorganisatie/Sequentiële bestanden|Sequentiële bestanden]]{{100%|Datum=21 oktober 2007}}([[Programmeren in COBOL/Sequentiële bestanden/Oefeningen|Oef]]{{50%|Datum=21 oktober 2007}})
##[[Programmeren in COBOL/Relatieve bestanden zonder hash|Relatieve bestanden zonder hash]]{{100%|Datum=20 november 2007}}([[Programmeren in COBOL/Relatieve bestanden zonder hash/Oefeningen|Oef]]{{0%|Datum=20 november 2007}})
##[[Programmeren in COBOL/Relatieve bestanden met hash|Relatieve bestanden met hash]]{{75%|Datum=21 oktober 2007}}([[Programmeren in COBOL/Relatieve bestanden met hash/Oefeningen|Oef]]{{0%|Datum=23 november 2007}})
##[[Programmeren in COBOL/Index-sequentiële bestanden|Index-sequentiële bestanden]]{{0%|Datum=21 oktober 2007}}([[Programmeren in COBOL/Index-sequentiële bestanden/Oefeningen|Oef]]{{0%|Datum=20 november 2007}})
#[[Programmeren in COBOL/Gebruikersomgevingen|Gebruikersomgevingen]]
##[[Programmeren in COBOL/Character-based interfaces|Character-based interfaces]]{{75%|Datum=21 oktober 2007}}
##[[Programmeren in COBOL/De muis gebruiken|De muis gebruiken]]{{0%|Datum=21 oktober 2007}}
#[[Programmeren in COBOL/Formaatbeschrijvingen|Formaatbeschrijvingen]]
##[[Programmeren in COBOL/IDENTIFICATION DIVISION|IDENTIFICATION DIVISION]]{{25%|Datum=23 november 2007}}
##[[Programmeren in COBOL/ENVIRONMENT DIVISION|ENVIRONMENT DIVISION]]{{0%|Datum=23 november 2007}}
##[[Programmeren in COBOL/DATA DIVISION|DATA DIVISION]]{{0%|Datum=23 november 2007}}
##[[Programmeren in COBOL/Statements|Statements]]{{50%|Datum=23 november 2007}}
#[[Programmeren in COBOL/Appendices|Appendices]]
##[[Programmeren in COBOL/Appendix A: gereserveerde woorden|Appendix A: gereserveerde woorden]]{{25%|Datum=21 oktober 2007}}
##[[Programmeren in COBOL/Appendix B: file status|Appendix B: file status]]{{25%|Datum=21 oktober 2007}}
##[[Programmeren in COBOL/Appendix C: DB2-error-codes|Appendix C: DB2-error-codes]]{{25%|Datum=23 oktober 2007}}

&lt;noinclude&gt;

==Sjablonen verbonden met dit boek==
*[[Sjabloon:Index Programmeren in COBOL|Index Programmeren in COBOL]]
*[[Sjabloon:Code|Code]]

==Categorieën verbonden met dit boek==
*[[:Categorie:Programmeren in COBOL|Programmeren in COBOL]]
*[[:Categorie:COBOL statements|COBOL statements]]

==Externe links==
*[https://www.csis.ul.ie/cobol/Course/Default.htm COBOL Programming Course (csis.ul.ie)]
*[https://www.microfocus.com/Resources/Communities/Academic/shop/index.asp NetExpress COBOL IDE Personal Edition (microfocus.com) (185.7 MB, enkel als je al Visual Studio hebt)]
*[https://www.thefreecountry.com/compilers/cobol.shtml Free COBOL Compilers and Interpreters (TheFreeCountry.com)]
*[https://publibfp.boulder.ibm.com/epubs/pdf/igy3lr31.pdf Enterprise COBOL for z/OSLanguage Reference Version 3 Release 4]
&lt;/noinclude&gt;

 
{{Sub}}</text>
      <sha1>605b8wjd260qlpgjvtmoe02ex9h2pdc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in COBOL/Bewerkingen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13519</id>
    <revision>
      <id>428398</id>
      <parentid>425589</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:21:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1701" sha1="mq23i8tpz88fm8h2g0jqia4zjjsauw6" xml:space="preserve">{{Index Programmeren in COBOL|deel=Bewerkingen|sjabloonuit={{{sjabloonuit}}} }}
In dit deel van het boek [[Leren|leer]] je vooral de basis van COBOL. De 4 eerste hoofdstukken zijn daarbij essentiëel als je deze taal onder de knie wilt krijgen. Het vijfde hoofdstuk kun je links laten liggen, zeker wanneer je nog maar net de taal leert. Later in dit boek wordt er echter wel zaken gebruikt die in het vijfde hoofdstuk worden besproken.

==De inhoud van dit deel==
#[[Programmeren in COBOL/Bewerkingen/Inleiding|Inleiding]]{{100%|Datum=24 oktober 2007}}([[Programmeren in COBOL/Inleiding/Oefeningen|oefeningen]]{{100%|Datum=24 oktober 2007}}): Hier leer je de basis om in COBOL programma's te maken. Er wordt geleerd hoe je gegevens invoert en uitvoert. En hoe je variabelen, in dit programmeertaal velden genoemd, aanmaakt.
#[[Programmeren in COBOL/Bewerkingen/Berekeningen|Berekeningen]]{{100%|Datum=22 oktober 2007}}([[Programmeren in COBOL/Berekeningen/Oefeningen|oefeningen]]{{50%|Datum=26 oktober 2007}})
#[[Programmeren in COBOL/Bewerkingen/IF en lussen|IF en lussen]]{{100%|Datum=26 oktober 2007}}([[Programmeren in COBOL/IF en lussen/Oefeningen|oefeningen]]{{25%|Datum=25 oktober 2007}})
#[[Programmeren in COBOL/Bewerkingen/Deelprogramma's|Deelprogramma's]]{{100%|Datum=21 oktober 2007}}([[Programmeren in COBOL/Deelprogramma's/Oefeningen|oefeningen]]{{0%|Datum=20 november 2007}})
#[[Programmeren in COBOL/Bewerkingen/Werken met tekst|Werken met tekst]]{{25%|Datum=21 oktober 2007}}([[Programmeren in COBOL/Werken met tekst/Oefeningen|oefeningen]]{{0%|Datum=20 november 2007}})

&lt;noinclude&gt;
==Overige==
#[[Programmeren in COBOL/Bewerkingen/Printversie|Printversie]]
&lt;/noinclude&gt;

 
{{Sub}}</text>
      <sha1>mq23i8tpz88fm8h2g0jqia4zjjsauw6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in COBOL/Velden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13520</id>
    <revision>
      <id>428396</id>
      <parentid>425586</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:21:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1077" sha1="bvuj9sm5rdzgx4jk8dkillskr8s7jpm" xml:space="preserve">{{Index Programmeren in COBOL|deel=Velden|sjabloonuit={{{sjabloonuit}}} }}
In dit deel van het boek gaan we dieper in op het gebruik van velden(variabelen). Je leert onder andere hoe je groepsvelden en tabellen maakt en hoe je je velden kunt opmaken.

==De inhoud van dit deel==
#[[Programmeren in COBOL/Velden/Groepsvelden en conditie met voorwaardenaam|Groepsvelden en conditie met voorwaardenaam]]{{100%|Datum=21 oktober 2007}}([[Programmeren in COBOL/Groepsvelden en conditie met voorwaardenaam/Oefeningen|oefeningen]]{{0%|Datum=20 november 2007}})
#[[Programmeren in COBOL/Velden/Tabellen|Tabellen]]{{75%|Datum=21 oktober 2007}}([[Programmeren in COBOL/Tabellen/Oefeningen|oefeningen]]{{0%|Datum=20 november 2007}})
#[[Programmeren in COBOL/Velden/Editing|Editing]]{{100%|Datum=16 november 2007}}([[Programmeren in COBOL/Editing/Oefeningen|oefeningen]]{{0%|Datum=20 november 2007}})
#[[Programmeren in COBOL/Embedded SQL|Embedded SQL]]{{50%|Datum=21 oktober 2007}}

&lt;noinclude&gt;
==Overige==
#[[Programmeren in COBOL/Velden/Printversie|Printversie]]
&lt;/noinclude&gt;

 
{{Sub}}</text>
      <sha1>bvuj9sm5rdzgx4jk8dkillskr8s7jpm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in COBOL/Bestandsorganisatie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13521</id>
    <revision>
      <id>428397</id>
      <parentid>425587</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:21:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1296" sha1="koy0hi5t0dsbch7nj61uv0whs8ibduw" xml:space="preserve">{{Index Programmeren in COBOL|deel=Bestandsorganisatie|sjabloonuit={{{sjabloonuit}}} }}
In dit deel van het boek wordt bekeken hoe je met COBOL kunt omgaan met verschillende bestandsorganisaties. Zoals gewone sequentiële bestanden en relative bestanden.

==De inhoud van dit deel==
#[[Programmeren in COBOL/Bestandsorganisatie/Sequentiële bestanden|Sequentiële bestanden]]{{100%|Datum=21 oktober 2007}}([[Programmeren in COBOL/Sequentiële bestanden/Oefeningen|oefeningen]]{{50%|Datum=21 oktober 2007}})
#[[Programmeren in COBOL/Relatieve bestanden zonder hash|Relatieve bestanden zonder hash]]{{100%|Datum=20 november 2007}}([[Programmeren in COBOL/Relatieve bestanden zonder hash/Oefeningen|oefeningen]]{{0%|Datum=20 november 2007}})
#[[Programmeren in COBOL/Relatieve bestanden met hash|Relatieve bestanden met hash]]{{75%|Datum=21 oktober 2007}}([[Programmeren in COBOL/Relatieve bestanden met hash/Oefeningen|oefeningen]]{{0%|Datum=23 november 2007}})
#[[Programmeren in COBOL/Index-sequentiële bestanden|Index-sequentiële bestanden]]{{0%|Datum=21 oktober 2007}}([[Programmeren in COBOL/Index-sequentiële bestanden/Oefeningen|oefeningen]]{{0%|Datum=20 november 2007}})

&lt;noinclude&gt;
==Overige==
#[[Programmeren in COBOL/Bestandsorganisatie/Printversie|Printversie]]
&lt;/noinclude&gt;
{{Sub}}</text>
      <sha1>koy0hi5t0dsbch7nj61uv0whs8ibduw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/De moestuin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13826</id>
    <revision>
      <id>428540</id>
      <parentid>376917</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:47:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14766" sha1="n8d9voeof75xzdsi0tsqbxmxkwdjbqe" xml:space="preserve">{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Moestuin_in_september_%28vegetable_garden%29.jpg}}
{{Groen}}&lt;span style=&quot;font-size:10pt;&quot;&gt;'''Weet je dat...'''&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:8pt;font-family:verdana;&quot;&gt; Je in de moestuin echt geen energieverslindende gestookte kas nodig hebt? Met [[../Algemeen#Broeiheuvel|broeiheuvels]] of een [[../Algemeen#Kweekbak|kweekbak]] kom je er ook wel.&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;''Een uit de kluiten gewassen moestuin in september.''&lt;/span&gt; →&lt;/div&gt;{{Einde}}

== Inleiding ==
Lekkere groenten uit eigen tuin, wie wil dit niet? Als je eenmaal het verschil geproefd hebt met de smakeloze kas-/vriescelproducten en jouw verse (verser kan niet!), zongerijpte, biologische groenten en fruit, weet je waarom je al die energie erin stopt.&lt;br&gt;Want dat moet je je wel realiseren: zeker een wat grotere moestuin vergt veel onderhoud. Als je ervoor kiest om op een ecologische manier te tuinieren (en dus niet bij elk ongewenst kruidje of beestje de gifspuit te grijpen), moet er veel handwerk verricht worden. Schoffelen, wieden en verzorgen.&lt;br&gt;Maar als je dan die microscopisch kleine zaadjes ziet uitgroeien tot reusachtige boerenkolen, voel je de voldoening van dat werk.&lt;br&gt;Heb je alleen de beschikking over een balkon, kies dan wat kleine producten. Bijvoorbeeld een tomatenplant in een grote pot, een druif die je misschien bovenlangs kan leiden, knoflook in een bak aan de reling en ook boontjes vragen niet veel ruimte. Neem een grote cementbak en stort die vol aarde. Steek er drie (bamboe)stokken in die je van boven bij elkaar bind als en soort wigwam. Bij elke stok stop je 3-5 zaadjes in de grond en dan wacht je tot de stengels boven de punt uitgroeien overladen met bonen die zo de pan in kunnen. Bind de stengels af en toe vast om ze te leiden.&lt;br&gt;Sommige mensen zijn in het bezit van een plat dak waar ze op kunnen komen. Daar kun je een prachtige daktuin van maken. Let wel op dat je de bedekking niet kapot maakt en dat je de boel niet te zwaar belaadt. Eigenlijk is dit specialistenwerk, maar een plantje hier en daar en een leuk zithoekje geven geen problemen.&lt;br&gt;Je kan natuurlijk ook op zoek gaan naar een {{Wp|volkstuin|volkstuin(tje)}}. Niet te ver weg want er zijn periodes dat je er dagelijks heen moet. Stel je wel goed op de hoogte van eventuele regels, want sommige volkstuinen willen bijvoorbeeld niet dat je je buren 'besmet' met jouw prachtige brandnetels die je gebruikt als spuitmiddel (gier), voor de thee of als soep.

== De plaats van de moestuin ==
Goede randbeplanting voor alle soorten groenten is [[../Dovenetel|dovenetel]], [[../Esparcette|esparcette]], [[../Valeriaan|valeriaan]], [[../Hysop|hysop]] en [[../Duizendblad|duizendblad]]. Het is duidelijk dat de ligging van de tuin en de grondsoort sterk bepalend zijn voor het verloop van de verschillende teelten. Kies een zonnige plek, niet te dicht bij hoge bomen.&lt;br&gt;Door de jaren heen ga je steeds beter aanvoelen hoe de bemesting, het tijdstip van zaaien en planten en de verzorging moet zijn om een goede oogst te krijgen. Het weer is natuurlijk elk jaar een verrassing.

== Teeltwisseling ==
Teeltwisseling wordt ook wel vruchtwisseling genoemd. Omdat blad-, wortel- en bloemgewassen ieder hun eigen soort voeding uit de grond halen, is het beter om niet elk jaar op dezelfde plek te telen. De grond raakt dan namelijk uitgeput. Kool zal gebreken en ziektes gaan vertonen en ook aardappelen mogen maar één jaar op dezelfde plaats blijven staan.&lt;br&gt;Maak elk jaar een tekening, die je bewaart om het jaar erop te weten wat waar heeft gestaan. De beschikbare ruimte wordt in tien bedden verdeeld. De grijs gekleurde kunnen eventueel vervallen als je ruimte beperkt is. Als je een lange, smalle ruimte hebt leg je de bedden gewoon op een rij. Maak de bedden niet breder dan 150&amp;nbsp;cm met daartussen een klein looppad, houtsnippers staat erg mooi al moet je die elk jaar bijvullen. Zo kan je van beide kanten bij de gewassen. Je kan ook de paadjes maken van dennennaalden en houtskool, rottend eikenblad en eikenschors. Daar houden [[../Dieren#Slak|slakken]] niet van.&lt;br&gt;Ieder jaar schuif je alles een bed op. De genoemde gewassen zijn natuurlijk maar een indicatie. Kijk in de [[../De tuinkalender|tuinkalender]] welke de goede buren zijn en plant bijvoorbeeld afrikaantjes bij de aardappelen.&lt;br&gt;Probeer in te schatten (daar moet je wel ervaring in krijgen) wat je van elk gewas denkt te gaan gebruiken. Een klein rijtje [[../Pluksla|pluksla]] bijvoorbeeld geeft al de hele zomer genoeg voor een bijna dagelijkse salade. Meestal wordt veel te veel van één soort gezaaid. Probeer ook uit te vinden welke gewassen vroeg en welke laat volwassen en/of geoogst worden om de late alvast tussen de vroege te zaaien. Let daarbij natuurlijk wel op de goede buren.
[[Afbeelding:Teeltwissel.PNG|400px|none]]
=== Braak ===
'''Bed 1'''&lt;br&gt;Braak laten liggen betekent dat er na de oogst van het jaar ervoor, een jaar weinig tot niets op het bed geteeld wordt. Strooi compost uit en verwijder elk opkomend (on)kruid plantje. Zo maak je het bed redelijk (on)kruidvrij voor volgend jaar.&lt;br&gt;Groenbemesting is een veel interessantere mogelijkheid. Je zaait het bed breedwerpig in met blauwe, witte of gele [[../Lupine|lupine]], [[../Serradella|serradella]], [[../Phacelia|phacelia]], [[../Gele mosterd|gele mosterd]] of [[../Boekweit|boekweit]] of een mengsel daarvan. Deze planten brengen voeding (stikstof) in de grond, sterven af en kunnen weg geschoffeld worden.&lt;br&gt;In het najaar maak je op dit bed de nieuwe hopen voor het inkuilen en plant hier de geselecteerde gewassen voor de zaadwinning van volgend jaar. Het is ook mogelijk om bijvoorbeeld stalmest op de moestuin aan te brengen. Hierbij moet natuurlijk niet te veel mest gebruikt worden. omdat anders een tegengesteld effect bewerkstelligd wordt.

Het is goed mogelijk om door goede combinaties van bijvoorbeeld zomer -en wintergewassen elk jaar te telen, waarbij de kwaliteit van de grond niet achteruit gaat. Een bijkomend voordeel is dat dit ziekteverspreiding tegen gaat.

=== Boon ===
'''Bed 2'''&lt;br&gt;Bonen zijn te verdelen in stambonen (ook struikbonen genoemd) die laag blijven en geen steun nodig hebben en stokbonen (ook staakbonen genoemd) die zich langs [[#Bonenstaken|stokken]] omhoog winden. Verder zijn er de slabonen (ook wel sperzie- of prinsessenboon genoemd) die met de peul in groen stadium worden gegeten en droogbonen waarvan de peulen vliezig zijn en alleen de zaden worden gegeten. Bonen houden van een zonnige, enigszins beschutte plek. Zoek een mooie dag uit om te zaaien, bij koud en nat weer tijdens de kieming is de opkomst minder. Leg de te zaaien bonen even in slaolie voor je ze in de grond stopt. Daarmee verklein je ook de kans op plaagdieren in de boon. Maak voor de stokbonen [[#Bonenstaken|staken]] en zet daaronder en tussen de stambonen. Ook [[../Aardbei|aardbeien]] doen het goed met bonen en zijn oogstgereed voordat de bonen de boel overschaduwen. Bonen en [[../Venkel|venkel]] zijn slechte buren. Als alles geoogst is, laat je dit bed braak liggen (zie 1). De jonge aardbeiplanten en gewortelde stekken poot je over naar bed 3 en de oude planten schoffel je weg.&lt;br&gt;Als in de teeltwijze gesproken wordt over de boon, wordt daaronder verstaan:
* [[../Pronkboon|pronkboon]]
* [[../Limaboon|limaboon]]
* [[../Sperzieboon|stamslaboon]]
* [[../Sperzieboon|stokslaboon]]
* [[../Spekboon|spekboon]]
* [[../Snijboon|stamsnijboon]]
* [[../Snijboon|stoksnijboon]]
* [[../Tuinboon|tuinboon]]
* [[../Witte boon|witte boon]]
* [[../Bruine boon|bruine boon]]

=== Aardappel ===
'''Bed 3(+7)'''&lt;br&gt;[[../Aardappel|Aardappelen]] kunnen minstens wel een bed voor zichzelf gebruiken. Het dichte bladerdek laat sowieso niet veel andere gewassen toe te groeien. Wel kan na de vroege oogst in juni [[../Andijvie|andijvie]] (niet voor de 21ste in verband met [[../Problemen#Doorschieten|doorschieten]]) geplant worden of gezaaid voor de winter teelt. [[../Aardbei|aardbei]] is een goede buur van andijvie, dus kan je die in het najaar alvast overplanten. In het voorjaar zaai je op bed 3 de bonen en als je bed 7 ook gebruikt hebt daar de erwten. Zet, als je aardappels plant, afrikaantjes tussen de rijen. Zo voorkom je dat de plant aangetast wordt door aaltjes (Nematoden).

=== Wortel ===
'''Bed 4(+8)'''&lt;br&gt;Tot de wortelfamilie behoren:
* [[../Wortel|winterwortel]]
* [[../Wortel|zomerwortel]]
* [[../Pastinaak|pastinaak]]
Zet op deze bed(den) ook gewassen uit de [[#Ui|uien-]] en [[#Raap|raapfamilie]]. Natuurlijk ook weer wat van de goede buren en gewassen die insecten en ziektes weren.

=== Ui ===
'''Bed 4(+8)'''&lt;br&gt;De uienfamilie wordt om en om in het [[#Wortel|wortelbed]] geplaatst. Ze bestaat uit:
* [[../Ui|zaai-ui]]
* [[../Zilverui|zilverui]]
* [[../Prei|prei]]
* [[../Sjalot|sjalot]]
* [[../Ui|plantui]]
* [[../Knoflook|knoflook]]
* [[../Bieslook|bieslook]]

=== Raap ===
'''Bed 4(+8)'''&lt;br&gt;Gewassen uit de raapfamilie worden op het bed met de [[#Wortel|wortels]] en [[#Ui|uien]] gezaaid. Tot deze familie behoren:
* [[../Raap|raap]]
* [[../Koolraap|koolraap]]
* [[../Raapsteel|groene raapsteel]]
* [[../Koolrabi|koolrabi]]

=== Sla ===
'''Bed 5'''&lt;br&gt;Sla heeft veel verzorging nodig (vooral in de droge periode). Op dit bed komt de slafamilie die bestaat uit:
* [[../Kropsla|kropsla]]
* [[../Bindsla|bindsla]]
* [[../IJsbergsla|ijsbergsla]]
* [[../Pluksla|pluksla]]
* [[../Pluksla|snijsla]]
* [[../Veldsla|veldsla]]

=== Komkommer ===
'''Bed 5'''&lt;br&gt;Weliswaar zijn het goede buren van de meeste slasoorten, maar door de aard van deze gewassen passen ze beter in de (koude) kas of bak (warmte minnend) of op een aparte plek in de (moes)tuin vanwege hun omvang. Gewassen uit de komkommer familie zijn:
* [[../Komkommer|komkommer]]
* [[../Courgette|courgette]]
* [[../Meloen|meloen]]
* [[../Augurk|augurk]]
* [[../Pompoen|pompoen]]

=== Erwt ===
'''Bed 6'''&lt;br&gt;De meeste gewassen uit deze familie zijn in augustus oogstrijp dus kan je hier ook gewassen planten (goede buren) die later groot worden. Onder de erwtenfamilie wordt verstaan:
* [[../Doperwt|doperwt]]
* [[../Doperwt|peultjes]]
* [[../Kapucijner|kapucijner]]
* [[../Kikkererwt|kikkererwt]]

=== Kool ===
'''Bed 9'''&lt;br&gt;Gewassen uit de koolfamilie zijn voorbeelden die in het begin langzaam groeien en laat oogstrijp zijn. Ze groeien optimaal bij voldoende vocht, niet te hoge temperatuur en een goede bemesting. Vooral de sluitkolen stellen hoge eisen en gedijen het best op wat zwaardere gronden. Zet hier in het begin vroege gewassen tussen.
* [[../Bloemkool|bloemkool]]
* [[../Witte kool|witte kool]]
* [[../Rode kool|rode kool]]
* [[../Savooiekool|savooiekool]]
* [[../Snijkool|snijkool]]
* [[../Spitskool|spitskool]]
* [[../Spruitkool|spruitkool]]
* [[../Boerenkool|boerenkool]]
* [[../Broccoli|broccoli]]
* [[../Chinese kool|chinese kool]]

=== Bewaren ===
'''Bed 10'''&lt;br&gt;Dit bed gebruik je voor [[../Algemeen#Inkuilen|inkuilen]] van bewaargroenten en de planten die je hebt uitgeplant  voor [[../Algemeen#Zaadwinnen|zaadwinning]].

=== Selderij ===
De selderijfamilie past wel ergens tussen.  Bij de [[#Boon|bonen]], [[#Wortel|wortels]] of [[#Sla|sla]] vindt het wel een plekje. Let op goede/slechte buren. Tot de familie behoren:
* [[../Bleekselderij|bleekselderij]]
* [[../Snijselderij|snijselderij]]
* [[../Knolselderij|knolselderij]]

=== Granen ===
Granen vergen veel plaats. Als je genoeg plek hebt pas je bij granen een aparte vruchtwisseling toe. Elk jaar zaai je een ander graan op die plek. Tarwe, haver, rogge en gerst wisselen elkaar af. Het vijfde perceel laat je braak liggen of je zaait er een groenbemester.

== Goede en slechte buren ==
Het meest bekende voorbeeld van goede buren is de wortel en de ui. De wortel lokt de wortelvlieg en stoot de uienvlieg af. De ui lokt de uienvlieg en stoot de wortelvlieg af. Zo helpen ze elkaar in het zo veel mogelijk beschermen tegen schadelijke insecten.&lt;br&gt;Maar niet alleen dat is het geval bij goede en slechte buren. Ook in de groei kunnen ze elkaar helpen of juist bestrijden. Zaai en plant goede buren dus bij elkaar en de als slechte buren aangegeven gewassen een stuk uit elkaar.&lt;br&gt;Vlinderbloemigen (bijvoorbeeld bonen en erwten) hebben wortelknolletjes die samen met stikstof bindende bacteriën stikstof uit het luchtmengsel voor planten opneembaar maken. Stikstof is nodig voor de groei van snelle groeiers als bijvoorbeeld komkommers en kool.&lt;br&gt;Er zijn een aantal algemene regels op te noemen:
* De een wil beschutting en de ander geeft die (augurken en maïs).
* De een geeft stikstof waar de ander dat nodig heeft.
* De een wortelt diep en de ander haalt de voeding uit de bovenste aardlaag.
* De een geeft een stof af waar de vijanden van de ander niet van houden.
* Sommige planten werken algemeen zuiverend (ui en knoflook).
* Bij siergewassen wordt hier vaak ook een mooie combinatie aangegeven.
Welk gewas een goede of slecht buur is van de ander lees je in de uitgebreide beschrijvingen van de gewassen die je kan vinden via het [[../Register|register]].&lt;br&gt;Vaak wordt in de kalender bij de goede/slechte buren met één woord een hele groep aangeduid (zie [[#Teeltwisseling|teeltwisseling]]).
;Externe link: https://www.huffingtonpost.com/2013/05/07/plants-talk-to-each-other-nanoscale-sound-waves-grow_n_3229021.html?utm_hp_ref=science

== Verzorging ==
=== Aanaarden ===
[[Afbeelding:Aanaarden.PNG|400px|none]]
[[Afbeelding:Aardappel groene knollen (Solanum tuberosum).jpg|thumb]]
Sommige gewassen moeten tijdens de groei aangeaard worden. Meestal is dit omdat het eetbare deel boven de aarde gaat groeien en beschermd moet worden tegen zonlicht. Bijvoorbeeld aardappelen worden groen en vormen een hoog gehalte aan solanine en zijn dan ongeschikt om te eten. {{Wp|Solanine|Solanine}} is een sterk gif. Het wordt door koken niet afgebroken, wel verdwijnt het meeste door schillen en goed pitten.&lt;br&gt;Om groenkleuring te voorkomen wordt regelmatig aarde tegen de plant opgeschoven. Je kan dat met de hand doen of een hark gebruiken en daarmee aarde naar de plant toe trekken.

=== Bonenstaken ===
[[Afbeelding:Bonenstaken.PNG|400px|none]]
Stambonen hebben geen steun nodig, ze vormen een soort struik, maar staakbonen zijn sterker. Sommige soorten (bruine en witte boon) zijn alleen in de stam uitvoering. Staakbonen hebben ook een hogere opbrengst, maar je moet wel staken plaatsen.&lt;br&gt;Zet (bamboe)stokken van minstens 2,5 meter stevig in de grond op de bovenstaande manier en maak op de kruispunten bovenaan een horizontale staak vast. Rondom elke staak plant je 7 bonen die je later uitdunt op 5. Bonen zijn linkswindend (tegen de zon in) en als ze loswaaien moet je ze dus linksom vastzetten. Zaai een paar extra bonen in een potje als reserve.
{{Sub}}</text>
      <sha1>n8d9voeof75xzdsi0tsqbxmxkwdjbqe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/De tuinkalender</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13827</id>
    <revision>
      <id>428537</id>
      <parentid>400152</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:47:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5329" sha1="37c88mx0p4r5nwjf4reiowsngrtn5xk" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Flores.gif}}
{{Groen}}&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;Wist je dat de maanstand van invloed is op de groei van gewassen? Logisch want ook het (grond)water wordt door de maan beïnvloed.&lt;br&gt; Daarom doen bloem-, vrucht-, zaad-, blad- en bol/stengelgewassen het beter als je ze zaait of plant in de periode van [[../Algemeen#Gewassoort|wassende maan]] en wortel- en knolgewassen in de tijd van [[../Algemeen#Gewassoort|afnemende maan]].&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;Wat te doen in welk seizoen?&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;.{{Einde}}
In deze uitgebreide '''tuinkalender''' alles over het tijdvak van onderhoud, snoeien, zaaien, planten, oogsten en bewaren. Verder wordt aangegeven welke gewassen (niet) lief voor elkaar zijn, welke beestjes en ziektes ze weren en/of lokken en het eventuele bestrijden daarvan. Klik in de betreffende maand op de gewassen en lees wat je moet doen aan teelt en/of verzorging.&lt;br&gt; Planten en bloemen voor de siertuin die niet als (ondersteuning voor) groenten gebruikt worden zijn in de kalender niet met name genoemd. Meestal worden deze in [[../April|april]] of [[../Mei|mei]] gezaaid. Afwijkende zaaitijden worden wel vermeld. Meer uitleg lees je bij [[../De siertuin#Zaaitijd|zaaitijd]] in het hoofdstuk 'De siertuin'. Informatie over {{Wp|biologische landbouw|ecologische en biologische landbouw}} kan je lezen in Wikipedia.
* [[../Januari|Januari]]
* [[../Februari|Februari]]
* [[../Maart|Maart]]
* [[../April|April]]
* [[../Mei|Mei]]
* [[../Juni|Juni]]
* [[../Juli|Juli]]
* [[../Augustus|Augustus]]
* [[../September|September]]
* [[../Oktober|Oktober]]
* [[../November|November]]
* [[../December|December]]
{{Definitie|De werkzaamheden in genoemde maanden zijn in een gemiddeld seizoen van&lt;br&gt;Noord-Nederland tot Zuid-België. Soms moet er dus een beetje worden aangepast.}}

===== Omschrijving van afkortingen en symbolen =====
''Uitleg van de gebruikte begrippen en afkortingen in de kalender. Als je met de cursor op de afkortingen bij het gewas wijst, geeft dat ook de betekenis te zien. Een uitgebreide beschrijving van begrippen vind je in het hoofdstuk [[../Algemeen|Algemeen]].''&lt;br&gt;
'''Plek&gt;''' &lt;span style=&quot;font-size: large; color: yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;Mag/moet in volle zon, &lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;#9684;&lt;/span&gt;Licht beschaduwd, &lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;#9681;&lt;/span&gt;Halfschaduw, &lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;#9685;&lt;/span&gt;Zwaar beschaduwd, &lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;#9679;&lt;/span&gt;Geheel beschaduwd, &lt;span style=&quot;font-size: large; color: blue;&quot;&gt;&amp;#8779;&lt;/span&gt;Zeer nat (waterplanten), &lt;span style=&quot;font-size: large; color: blue;&quot;&gt;≈&lt;/span&gt;Nat (oevers, moerassen), &lt;span style=&quot;font-size: large; color: blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;Normale waterbehoefte, &lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;#8769;&lt;/span&gt;Vrij droog, &lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;ndash;&lt;/span&gt;Droog (rotstuinen).&lt;br&gt;
'''Goede buren&gt;''' Gewassen die de betreffende plant ondersteunen en/of beschermen.&lt;br&gt;
'''Slechte buren&gt;''' Gewassen die slecht zijn voor de betreffende plant.&lt;br&gt;
'''Weert&gt;''' Schadelijke invloeden die geweerd worden door het betreffende gewas.&lt;br&gt;
'''Lokt&gt;''' Dit gewas lokt de vermelde (schadelijke) invloeden (beesten, ziektes) met een eventuele remedie ertegen.&lt;br&gt;
'''AM&gt;''' {{Wp|Schijngestalten|Afnemende Maan}} (de beste zaai/planttijd voor wortel- en knolgewassen is de periode tussen volle en nieuwe maan).&lt;br&gt;
'''WM&gt;''' {{Wp|Schijngestalten|Wassende Maan}} (de beste zaai/planttijd voor blad-, bol-, bloem-, vrucht- en zaadgewassen is de periode tussen nieuwe en volle maan).&lt;br&gt;
'''KK&gt;''' KiemKracht van het zaad (in jaar, bijv. kiemkracht 3 betekent 1e jaar komt 'al' het zaad uit, 2e jaar 90%, 3e jaar 70 %, daarna onzeker).&lt;br&gt;
'''KT&gt;''' KiemTijd van het zaad (ongeveer in dagen)&lt;br&gt;
'''LT&gt;''' LeefTijd van de plant (1&gt; éénjarig (zaadwinnen in hetzelfde jaar), 2&gt; tweejarig (zaadwinnen in tweede jaar), O&gt; overblijvend (vaste plant, gaat meerdere jaren mee).&lt;br&gt;
'''VW&gt;''' VermeerderWijze (Z&gt; zaaien/planten, S&gt; scheuren (een deel van de wortels losscheuren en ergens anders uitplanten), A&gt; afleggen, E&gt; enten).&lt;br&gt;
'''ZD&gt;''' Zaaidiepte van het zaad (in centimeter, in de regel evenveel aarde over het zaad als het zelf dik is).&lt;br&gt;
'''PA&gt;''' PlantAfstand (in centimeter).&lt;br&gt;
'''RA&gt;''' RijAfstand (in centimeter).

;Eeuwigdurende maanstandenkalender
''Hulpmiddel om te bepalen wat de beste zaai/planttijd is.''&lt;br&gt;
[[Bestand:Mond Phasen.svg|200px]]&lt;br&gt;
'''Kijk naar boven:'''&lt;br&gt; Bewolkte hemel - Morgen opnieuw kijken ;)&lt;br&gt;
Ronde zwarte schijf (1) - Nieuwe maan, beter niet zaaien.&lt;br&gt;
Hap uit de linkerkant (2-4) - Wassende maan, zaaien van blad- en bloemgewassen.&lt;br&gt;
Ronde gele schijf (5) - Volle maan, beter niet zaaien.&lt;br&gt;
Hap uit de rechterkant (6-8) - Afnemende maan, zaaien van wortelgewassen.&lt;br&gt;
[[Afbeelding:Face-wink.svg]]
'''Kijk naar jezelf:'''&lt;br&gt; Je voelt jezelf licht, zwevend, hemels – Je bent verliefd, je marihuanagebruik is te hoog en/of het is wassende/volle maan&lt;br&gt; Je voelt jezelf zwaar, slepend, aards – Je vriend(in) is er met een ander vandoor, je alcoholgebruik is te hoog en/of het is afnemende/nieuwe maan

Link: https://www.newscientist.com/article/dn28051-moons-gravity-could-govern-plant-movement-like-the-tides/
{{Sub}}</text>
      <sha1>37c88mx0p4r5nwjf4reiowsngrtn5xk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Algemeen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13875</id>
    <revision>
      <id>428501</id>
      <parentid>355358</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:44:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29427" sha1="4ymkcjjjso1m1k2040wfm2cn6vbmxh3" xml:space="preserve">{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Tuincairn.jpg}}
{{Groen}}&lt;span style=&quot;font-size:10pt;&quot;&gt;'''Weet je dat...'''&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size:8pt;font-family:verdana;&quot;&gt;Een cairn (steenmannetje) ontstaat doordat reizigers, die onherbergzame gebieden doorkruisen, de gewoonte hebben om onderweg stenen op te rapen en ze toe te voegen aan het eerstkomende steenmannetje dat ze tegenkomen.&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;''Begin van een steenmannetje in de tuin van de auteur''&lt;/span&gt; →&lt;/div&gt;{{Einde}}

[[Afbeelding:Viola x wittrockiana dsc00949.jpg|thumb|400px|Jardin des Plantes in Parijs, Frankrijk.]]
== Indeling van de tuin ==
Bepaal als eerste wat je met je tuin wilt. Natuurlijk is dat afhankelijk van de beschikbare ruimte (als je zelfvoorzienend wilt leven heb je al snel een hectare per persoon nodig) , maar zelfs bij een balkon kan je een keuze maken. Plantenbakken met kruiden of bloemen aan de reling? Bakken of potten op het balkon zelf? Hangende tuinen geven ook een mooi effect (denk wel om de benedenburen). Bevestig balkonbakken stevig zodat ze bij harde wind geen gevaar op kunnen leveren voor passanten.&lt;br&gt; Dan de 'gewone' tuin. Overleg eerst met jezelf (en eventuele andere gebruiker*s) waar de voorkeur naar uitgaat en de grootte van de diverse onderdelen, wat vind je het belangrijkst. Neem daar de tijd voor. Zeker bij een grote tuin. Je kan nog wel wat veranderen, maar eenmaal groot gegroeide bomen krijg je niet zomaar verplaatst.&lt;br&gt; Maak een ruwe schets van de oppervlakte, geef aan wat er al staat (bebouwing, maar ook beplanting die je wilt/moet laten staan) en teken daar op in waar je wat wilt hebben. Een paar richtlijnen zijn (indien mogelijk) wel van toepassing. We beginnen aan de N-W kant van de tuin met wat voorbeelden.
# Wil je brandhout voor je houtkachel? Plant aan de N-W zijde een rij hoge(re) bomen als [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Els|els]], [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Wilg|wilg]], [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Den|den]], [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Eik|eik]], [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Beuk|beuk]], [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Populier|populier]] enz. Het snoeihout levert je brandstof en de bomen breken de harde noordwester stormen en ze staan niet in de weg voor de inval van het zonlicht in je tuin.
# Wil je kleinfruit? Plant voor de bomen een rij (bessen)struiken. Bijvoorbeeld [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Braam|braam]], [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Framboos|framboos]], [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Aalbes|aalbes]], [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Kruisbes|kruisbes]], [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Bosbes|bosbes]] enz. Deze struiken voelen zich prima thuis aan de bosrand in de zon en ze houden de wind, die onder de bomen door waait tegen.
# Wil je [[../Dieren#Bij|bijen]]? Dan is de beste plaats voor de [[../Dieren#Bijenkast|bijenkasten]] voor deze struiken. De vliegopening richt je naar het zuidoosten. Zo staan ze goed beschut en zorgen voor bestuiving van het hele tuinoppervlak.
# Wil je fruitbomen? Denk daarbij aan [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Kers|kers]], [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Peer|peer]], [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Appel|appel]], [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Pruim|pruim]] enz. Plant deze het liefst ruim voor de bovenstaande opstelling. Let op dat er voldoende zon is voor de bessenstruiken. De bijen (bestuiving) verplaatsen zich het beste als de bomen in ruitvorm staan. Dus rijtje bomen, de tweede rij versprongen daartussen enz. In verband met lichtval moet de afstand N-Z iets groter zijn dan O-W. Zorg het liefst dat de O-W lijn zo veel mogelijk open is om de bomen te laten drogen bij nat weer. Hoogstam bomen verdienen de voorkeur, maar hebben wel een ruimte van ongeveer acht meter nodig.&lt;br&gt; Aan de Z-O kant zo veel mogelijk open (of lage aanplant) om het zonlicht te benutten. Aan de Z-W kant wat windbrekende struiken planten als [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Meidoorn|meidoorn]], [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Lijsterbes|lijsterbes]], [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Krentenboom|krentenboompje]],  [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Hondsroos|hondsroos]], [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Haagbeuk|haagbeuk]] enzovoorts, die je door snoeien laag houdt. Het snoeihout gebruik je voor een vuur of de composthoop.
# Wil je een moestuin? De ruimte voor de moestuin situeer je op een zonnige plek. Veel gewassen hebben zon nodig. Een voorbeeld van de indeling zie je in het hoofdstuk [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/De moestuin#Teeltwisseling|De moestuin]]. De composthoop kan je het beste in de buurt van de moestuin opbouwen. dat scheelt een hoop gesjouw. Plant aan de Z-W zijde wel een paar struiken want de compost moet in de schaduw liggen.
# Wil je een kruidentuin? Deze kan je het best vlak bij huis houden, bijvoorbeeld in een rand om het huis heen. Om ze vers te gebruiken als keukenkruid of thee moet je namelijk steeds wat oogsten. de teelt van kruiden vergt niet veel ruimte en wordt daarom veel gedaan in bakken op het balkon of in de keukenvensterbank.
# Wil je een [[../De siertuin|bloementuin]]? Ook alweer afhankelijk van de ruimte maak je een of meerdere borders met (wilde) bloemen en planten. Doe dit op verschillende plekken, in de zon, halfschaduw en schaduw, hoog en laag, droog en vochtig. Zo krijg je een diversiteit aan soorten.
# Wil je een waterpartij? In [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/De siertuin#Waterwerken|De siertuin]] staat beschreven hoe je een [[../De siertuin#Vijver|vijver]] of andere waterpartijen kunt maken in je tuin. Het voegt een ecologische waarde aan de tuin toe. [[../Waterplanten|Waterplanten]], [[../Dieren#Kikker|kikkers]], [[../Dieren#Pad|padden]], [[../Dieren#Libel|libellen]] om er een paar te noemen. Weinig ruimte? Een kleine modderige kuil [[../De siertuin#Paddenpoel|(paddenpoel)]] is ook al heel wat.
# Wil je [[../De siertuin#Speelwerktuigen|speelruimte]]? Vooral als je kinderen hebt is dit van groot belang. Een grasveld(je), een zandbak, speeltoestellen. Dit kan prima in de 'boomgaard'. Houd wel een cirkel om de fruitboom vrij van gras, ze kunnen er slecht tegen. Bestem een hoge boom voor een [[../De siertuin#Boomhut|boomhut]] en je hebt geen kind aan ze, zeker niet als de appels eenmaal 'voor de deur' hangen.
# Verder zou je misschien nog [[../Dieren#Kip|kippen]] willen houden en natuurlijk laat je die scharrelen en stop ze niet in een legbatterij. Dit is wel goed te combineren met de 'boomgaard' als je die niet als speelplaats gebruikt. Onder de bomen is meestal 'verloren' ruimte, waar kippen scharrelen groeit meestal niet veel en gras is slecht voor fruitbomen. Verder is het (van boom naar boom) makkelijk te omhekken. Ook (als je nog groter denkt) is dat een prima plek voor een [[../Dieren#Geit|geit]] of zo. Bescherm je bomen dan wel met gaas om de stam.

== Kas of bak? ==
[[Afbeelding:Broeibak dubbel.JPG|thumb]]
Gestookte kassen worden dag en nacht warm gehouden, en sommige planten moeten zelfs dag en nacht licht hebben. Dit kost veel energie. In dit boek wordt dit pertinent afgewezen. Er wordt uitgegaan van gewassen die in het seizoen groeien waarin en waar ze thuishoren. De enige uitzondering die gemaakt wordt om de seizoenen enigszins te verlengen en plantjes op te kweken is de vensterbank en de 'koude' kas of bak. De zon doet de rest.&lt;br&gt;
Voor alle drie de mogelijkheden geldt dat er regelmatig gelucht moet worden want een plant (ook het zaad) is levend materiaal.&lt;br&gt;Om te voorkomen dat de planten krom groeien (naar de zon) zetten we een spiegel achter de planten of bekleden de achterzijde (noordkant van de kas of bak) met aluminiumfolie. De plant wordt van achteren belicht en krijgt geen slappe, kromme stengel.
=== Vensterbank op het zuiden ===
Als je een raam op het zuiden hebt kan je hierachter heel goed pootgoed opkweken. Eventueel zet je de potjes in een op de zijkant geplaatste (groenten)kist waarvan je de bodem (nu de achterkant) hebt beplakt met aluminiumfolie. Als er in de betreffende (leef)ruimte gestookt wordt benut je zo de warmte dubbel.
=== Kweekbak ===
Het eenvoudigst is een rechthoek van vier planken op de grond, waarvan de achterkant hoger is dan de voorkant (zuiden) en de zijkanten schuin afgezaagd worden. De hoogte is afhankelijk van het soort gewas dat je wilt telen. Daar op leg je één of meer ramen of glasplaten (vraag bij de afbraak van een woning of je de ramen mag hebben en pas daar de afmetingen van je bak op aan). De noordkant bekleed je met spiegelglas of aluminiumfolie.&lt;br&gt;Denk eraan regelmatig te luchten en water te geven. Dit laatste hoeft bij koude niet zoveel, het weinige wat verdampt slaat neer op de glasplaat en blijft in de bak. Hang een thermometertje (in de schaduw) in de bak en til de glasplaten op of schuif ze naar boven als de temperatuur te hoog oploopt. Let ook op dat de glasplaten niet kunnen wegwaaien.&lt;br&gt;
Een {{Wp|Broeibak|broeibak}} werkt nog beter. Graaf een kuil van 40-80 centimeter diep en 50&amp;nbsp;cm breed en gooi daar de mest of stro in, daarover 25 centimeter aarde en je bent zo'n twee maanden verzekerd van de vrijkomende warmte. Bij paardenmest kan die temperatuur de eerste weken oplopen naar meer dan 30&amp;nbsp;°C.
=== Ingegraven kweekbak ===
Voordeel van een bak die je een aantal decimeters tot een meter ingraaft is dat je gebruik maakt van de aardwarmte (op zo'n 60 centimeter diepte vriest het (nog) nooit), nadeel is dat je bij de laagstaande zon (want in die periode gebruik je de bak het meest) veel last hebt van slagschaduw. Dit kun je voor een deel weer ondervangen door het plaatsen van spiegels aan de noordzijde in de kuil.
=== Kas(je) op stahoogte ===
Dit werkt natuurlijk het prettigst, je kunt er in staan en diverse etages maken voor potjes met zaaigoed. Een belemmering kan de grootte zijn. Je hebt ruimte nodig om bewegingsvrijheid te hebben en het glasoppervlak is niet mis. De noordzijde kan van hout zijn, maar de andere 'muren' en het dak moeten van glas zijn. Houd wel het onderste randje van steen of hout.&lt;br&gt; Ook fijn is dat je klapraampjes kan verwerken die voor de beluchting zorgen. Eventueel kan je ook (heel luxe) zonwering aanbrengen om de boel te regelen.
=== Broeiheuvel ===
Een broeiheuvel maak je meestal voor gewassen die moeilijk in Nederland ontkiemen en groeien, bijvoorbeeld meloen en courgette.&lt;br&gt; Graaf een geul van 10&amp;nbsp;cm diep en vul die op met organische mest. In deze heuvel stop je op een afstand afhankelijk van de gewassoort een zaadje. Als het plantje 10&amp;nbsp;cm hoog is, dun je ze uit.

== Zaaien ==
Als je pas met tuinieren begint en je wilt geen (on)kruidverdelgers gebruiken, zaai dan (voorlopig) op een rij. Je kan zo makkelijker het gewenste van het ongewenste onderscheiden en door verwijdering van het ongewenste voorkomen dat de boel overwoekert.&lt;br&gt;Wel heeft dat wat nadelen. Insecten zijn vaak rechtlijnige dieren. Dat moet je maar eens met een kever uitproberen door een takje in de weg te leggen. Vindt zo'n beest het ene plantje dan vindt zij/hij ze allemaal, wel kan je hem/haar in de war brengen met af en toe een plantje van de goede buren lijst.&lt;br&gt; Vogels eten graag zaad. Zaai bij voorkeur als ze naar bed zijn en dek het zaadje een beetje toe.

Neem wel biologisch zaad, het zaad uit de reguliere handel is vaak hybride en daarvan zijn de nakomelingen niet vruchtbaar. Hybride betekent ''een nauwe vermenging van ongelijksoortige zaken'', dus een kruising tussen twee soorten.

Ga niet in de grond zitten 'woelen' (zie [[#Grondbewerking|Grondbewerking]])

=== Kiemkracht ===
Zaad heeft een bepaalde kiemkracht. Na de zaadwinning is het eerste jaar praktisch al het zaad kiemkrachtig en vormt dus onder normale omstandigheden een plantje. Daarna neemt de kiemkracht af. Soms gebeurt dat vrij snel, bij de meeste gewassen over een paar jaren. Als bij de gewasbeschrijving is aangegeven dat de kiemkracht 3 is, dan betekent dat in het derde jaar nog ongeveer 70% kiemkrachtig is. Door altijd zaad van verschillende jaren te nemen kan je de oogsttijd spreiden.&lt;br&gt;
Het is nuttig om de kiemkracht van de (zelf gewonnen) zaden te kennen. Een leuk werkje tijdens de wintermaanden.
: Neem 10 zaden van een (groente)soort en leg die op vochtig vloeipapier of een linnen doek.
: Leg dit in een diep bord en dek het af met huishoudfolie.
: Zet de schotel in een verwarmde omgeving (15-20 graden).
: Noteer de juiste 'zaaidag' en de 'normale' tijd die aangegeven is als kiemtijd.
: Tel de zaden die gekiemd zijn en vermenigvuldig die met 10.
: Dat geeft de juiste kiemkracht in %.
: Zaden die later kiemen geven vaak zwakke planten die snel vatbaar zijn voor ziekten en insecten.

=== Kiemtijd ===
Hiermee wordt aangegeven hoeveel dagen het gemiddeld duurt voordat het zaad begint te ontkiemen. Uiteraard is dat bij elke zaadsoort verschillend.

=== Voorkiemen ===
Neem het zaad wat je wilt gaan zaaien en zet dat in bakjes een etmaal (24 uur) onder water om het voor te weken. Trucje van de imker: voeg een mespuntje honing toe aan het weekwater, dan kiemen je zaden eens zo snel.
Groot zaad spreid je uit tussen vochtige lappen en klein zaad meng je met wat vochtig scherp zand. Zet het warm weg en houdt het vochtig tot de kiempjes verschijnen. Stop de zaadjes voorzichtig in de aarde zonder de kiempjes te breken. Het best gaat dit met een stokje een kuiltje maken (met zaagsneetjes kan je er een maatverdeling op maken voor de zaaidiepte), leg het zaadje hierin en bedek het met wat grond.

=== Breedwerpig zaaien ===
Met de hand gelijkmatig uitstrooien van het zaad. Kan bijvoorbeeld met worteltjes over een bed of gemengd zaad voor een wilde bloementuin. Als er nog veel (on)kruidzaad in de grond zit kan je beter op een rijtje zaaien om een onderscheid te kunnen maken. Groenbemesters kan je altijd breedwerpig zaaien.

=== Zaaidiepte ===
Een vuistregel is dat de dikte van de grond die op het zaad komt te liggen net zo groot is als de dikte van het zaad zelf. In de tuinkalender staat bij het gewas aangegeven hoe diep het zaad de grond in moet. Met een (zelfgemaakt) pootstokje gaat dit heel handig.

=== Leeftijd ===
Je hebt éénjarige, tweejarige en overblijvende (vaste) planten. Als je de éénjarige in het voorjaar zaait, bloeit en sterft die in hetzelfde jaar. Als je met deze plant door wilt gaan moet je dus in hetzelfde jaar zaadwinnen.&lt;br&gt; De tweejarige bloeit meestal pas in het jaar erop. Het eerste jaar vormt zich alleen een plant. Zaad winnen doen we dan in het tweede jaar.&lt;br&gt; De overblijvende of vaste plant groeit steeds meer uit na het zaaien en vermeerderen doe je door scheuren, afleggen, stekken of zaadwinnen.&lt;br&gt; In de tuinkalender staat de leeftijd bij elk gewas vermeld.

== (Uit)planten ==
Als je plantjes koopt haal je die voorzichtig met kluit uit het potje. Soms zijn kweekpotjes van organisch materiaal (perspotjes) gebruikt. Die kunnen met pot en al de grond in. Hou de onderstaande richtlijnen aan.&lt;br&gt; Zaaigoed dat jezelf hebt opgekweekt in potjes behandel je op dezelfde manier. Als je in de grond hebt gezaaid, graaf je met een plantschepje een kluitje aarde met het plantje uit en poot het op de bestemde plek. Houd wel de aangegeven afstanden aan. Het is niet goed voor de plant als je moet blijven verpoten omdat ze te dicht op elkaar bleken te staan.
=== Afharden ===
Zaaigoed dat in de bak of kas is opgekweekt kan beter langzaam wennen aan de koudere buitenlucht. Zet de ramen steeds langer open. Dan pas naar buiten overplanten. Als er planten instaan die nog warmte nodig hebben, zet je diegenen die je overplanten wilt steeds een beetje langer buiten de bak of kas.

=== Verspenen ===
Dit betekent dat je vrij snel na de opkomst van het zaad het plantje verpoot, bijvoorbeeld om ze een sterkere stengel te geven. Soms gebeurt dat meer dan een keer en meestal met plantjes die in de kas of bak opgekweekt worden. Uiteindelijk worden ze dan op de bedoelde plek gepoot.
=== Plantafstand ===
Hiermee wordt aangegeven de afstand tussen de planten onderling. Dit is gebaseerd op de volwassen plant zodat ze elkaar in de groei niet verdringen.
=== Rijafstand ===
Dit is de afstand tussen de rijen met dezelfde soort gewas. Hierbij is gerekend een voldoende afstand om de kunnen uitgroeien en een kleine ruimte om jezelf tussen de rijen te kunnen bewegen.
=== Uitdunnen ===
Na het zaaien moet je de zwakste plantjes uit de grond trekken om de anderen genoeg ruimte te geven. Blijven ze dan nog te dicht op elkaar staan dan zal je aan het overpoten moeten.

== Zaai- en planttijd ==
Dat is voor elk gewas verschillend en staat bij elke gewasbeschrijving in de tuinkalender aangegeven. Wel is het voorjaar een drukke periode wat het zaaien betreft. Zaai bij voorkeur in de avonduren als de vogels slapen en de zon niet te fel meer is. Sowieso is het beter bij wat vochtig weer te zaaien.&lt;br&gt;
De zaaitijd van sierplanten en bloemen zijn niet altijd specifiek in de kalender genoemd. Meestal worden sierplanten in het voorjaar gezaaid. In het [[../Register|register]] kan je alle gegevens van de sierplanten opzoeken. Bij de gewassen staat vermeld of ze een- (1), twee- (2) of meerjarig ('O'verblijvend) zijn.
=== Eenjarige planten ===
De meeste eenjarige planten voor de siertuin kunnen vanaf half april tot mei rechtstreeks buiten worden gezaaid. Je kan ze wat vervroegen door ze onder glas op te kweken en dan uit te planten. Sommige soorten verdragen geen vorst en worden dan in maart-april onder glas gezaaid of in mei direct buiten. Soms zaaien ze zichzelf uit, maar het is beter wat zaad te winnen van de uitgebloeide bloemen en dat het jaar erop weer uit te zaaien. Het voordeel is dat je kan selecteren op zaad van mooie sterke planten en bepaalde kleuren kan kweken.
=== Twee- en meerjarige planten ===
Tweejarige planten gaan pas in het tweede jaar bloeien. Deze kunnen in voorjaar of zomer worden gezaaid. Na de bloei sterven ze af en zaaien zich (meestal) zelf weer uit. Laat dus altijd wat jonge plantjes staan voor de bloei van het jaar erop. Ook kan je voor de zekerheid wat zaad opvangen en bewaren.&lt;br&gt; Meerjarige soorten kunnen jaren achtereen op dezelfde plek blijven staan. Afhankelijk van de tijd waarin gezaaid werd komen ze soms nog datzelfde jaar in bloei of anders het jaar erna. Het beste is eerst op een zaaibed te zaaien in het voorjaar of zomer en dan later op de juiste afstand en plaats uit te planten.

=== Maan en planeten ===
[[Afbeelding:Lunar libration with phase2.gif|thumb|Animatie van de maanfasen]]
[[Afbeelding:Mond Phasen.svg|thumb|left|350px|Vanaf 1 tot 5 zijn schijngestalten van een wassende maan en daarna van een afnemende maan (Noordelijk halfrond).]]
Er bestaan diverse zaaikalenders die ook van de stand der planeten en hun invloed op de plantengroei aangeven. We houden ons hier alleen bezig met de stand van de maan omdat die duidelijk waarneembaar is en ook logisch. Eb en vloed, de periode van de vrouw, het trekken van de vissen, het zijn voorbeelden van de invloed die de {{Wp|schijngestalten|schijngestalte}} van de maan heeft.&lt;br&gt; De cyclus van de maan duurt iets meer dan 28 dagen. Op de meeste kalenders staat wel aangegeven wanneer het volle maan is.&lt;br&gt; De maaninvloed blijkt het sterkst te werken op de sapstroom van de plant. Ook (bomen) snoeien doe je dus het best bij afnemende maan.

=== Gewassoort ===
Om te bepalen met wat voor gewassoort we te maken hebben moet er gedacht worden aan het plantdeel waarvoor het geteeld wordt. Bij siergewassen is dat meestal de bloem, maar soms ook het blad. Bij vruchtbomen en struiken is het natuurlijk te doen om de vruchten. Bij kruiden en groenten is dat heel wisselend.&lt;br&gt; Bladgewassen telen we om het gebruik van het blad (sla, boerenkool, andijvie, smalle weegbree).&lt;br&gt; Bolgewassen noemen we de plant die we telen om de (verdikte) stengel (ui, prei).&lt;br&gt; Bloemgewassen telen we om de bloem, vrucht of het zaad (bloemkool, komkommer, boon, kamille).&lt;br&gt; Wortel- of knolgewassen ten slotte worden geteeld om de wortel of knol (knolvenkel, aardappel, pastinaak, tormentilwortel). Is het je te doen om zaad(winning) dan beschouw je het uiteraard als zodanig.&lt;br&gt; Een goede stelregel is dat de in de periode tussen volle en nieuwe maan (afnemend) de wortel- en knolgewassen zaait of plant en de bol-, blad, bloem-, vrucht- en zaadgewassen in de periode tussen nieuwe en volle maan (wassend). Zaai of plant in ieder geval niet op de dag van nieuwe maan, dat geeft zwakke en zieke planten. Waarom? Tja.

== Lokken en weren ==
Dat een plant bepaalde dieren lokt of vatbaar is voor ziektes is algemeen bekend. In plaats van de gifspuit grijpen zijn er vaak andere remedies voor onze ecologische tuin. Zo zijn er ook [[#Goede en slechte buren|'goede buren']] planten die beestjes weren en als je die er vlakbij zet helpt dat meestal. Hierover lees je alles in het hoofdstuk [[../Dieren|'Dieren']].&lt;br&gt; Alles over het voorkomen en bestrijden van plagen, ziektes en/of gebreken volgt hieronder. Soms wordt een [[#Kruidenoplossing|kruidenaftreksel]] of -oplossing aanbevolen.&lt;br&gt; Kijk bij de remedie wel of het vermelde niet op de lijst 'slechte buren' bij het gewas staat waardoor bijvoorbeeld de groei geremd wordt.

=== Kruidenoplossing ===
Als er een specifieke oplossing wordt aanbevolen is de handelswijze hetzelfde, echter met de betreffende plant als (hoofdzakelijk) gebruikt kruid.&lt;br&gt; Een kruidenoplossing is goedkoop. Het spuiten is (als het goed is) alleen de eerste paar jaar nodig. Wanneer de grond en het bodemleven eenmaal goed functioneert zullen ziektes en plagen steeds minder voorkomen omdat dit eigenlijk gebreksverschijnselen zijn. Slechte bodem, zwakke, zieke bomen, struiken en planten, toevoer van slecht water veroorzaken de problemen.&lt;br&gt; Insecten zoeken zieke planten om hun eitjes op af te zetten. Zo verzekeren ze zich van het voortbestaan van hun soort en voorkomen wordt aan deze planten het voortbestaan ontnomen waardoor er steeds meer van ontstaan. Dat komt door hun goed ontwikkelde reukvermogen. Als de plant ziek is gaat die suiker zweten. bij een tuinboon is dat goed waar te nemen al merken wij daar weinig van. Een koolwitje heeft als doel het opruimen van zieke koolplanten, de luis is vaste gast bij de zieke tuinboon. Tegen de tijd dat ze schadelijk kunnen worden voor de gezonde plant hebben roofinsecten zich ontwikkeld, die de populatie van de 'schadelijke' insecten grondig indammen en op hun beurt weer goed voedsel zijn voor de vogels. Daaruit kan opgemaakt worden dat we alleen voor korte tijd mogen misleiden als de plaag te groot wordt.&lt;br&gt; Een algemene kruidenoplossing maak je als volgt:&lt;br&gt;
Pluk [[../Vlier|vlierblad]], van [[../Afrikaantje|afrikaantjes]] gebruik je blad, bloem en wortel, blad van [[../Zwarte bes|zwarte bes]], wat [[../Dragon|dragon]] en takjes van [[../Den|den]] of [[../Spar|spar]] om de aanwezige olie om een goede hechting aan de gewassen te krijgen. Neem van alles een handje en doe dat samen met 100 gram suiker in een emmer die je aanvult met water. Zet die op een warm plekje om de boel te laten gisten. Er vormt zich via koolzuur en alcohol in een azijn die zeer onaangenaam ruikt voor insecten. Na een week of twee zeef je het mengsel door een oude nylonkous in flessen die je voor gebruik wegzet.&lt;br&gt; De verhoudingen zijn niet zo belangrijk evenals de gebruikte planten. Als die maar sterk en onaangenaam ruiken. Enige bekende kruiden oplossingen zijn:
* [[../Brandnetel|Brandnetelgier]]
* [[../Alsem|Alsemthee]]
* [[../Heermoes|Heermoesthee]]

=== Zeep-spiritus oplossing ===

== Verzorgen ==
=== Aanaarden ===
[[Afbeelding:Aanaarden.PNG|400px|none]]
De term 'aanaarden' staat voor het aanbrengen van aarde tegen of over het gewas. Bij bijvoorbeeld [[../Aardappel|aardappelen]] dient regelmatig aarde vanaf de zijkant over de blootliggende knol te worden opgehoopt, omdat onder invloed van licht de aardappel groen zal gaan kleuren. Deze groenkleuring is giftig.&lt;br&gt;
Bij onder andere [[../Prei|prei]] wordt regelmatig aarde tegen de stengel geschoven om een langere witte stengel te krijgen. Aard hierbij niet verder aan dan het punt waarop het eerste blad uit elkaar wijkt.&lt;br&gt;
Lees ook over aanaarden in het hoofdstuk [[../De moestuin#Aanaarden|de moestuin]] en bij de betreffende gewassen.

== Vermeerderwijze ==
Als je eenmaal een plant gekocht of gekregen hebt, of van zaad hebt gekweekt kan je op (meestal) eenvoudige wijze die plant vermeerderen of in stand houden. Meer daarover lees je in:
* [[../Zaad#Zaad winnen|Zaad winnen]]
* [[../Stekken#Enten|Enten]]
* [[../Stekken#Oculeren|Oculeren]]
* [[../Stekken#Wortelstek|Scheuren]]
* [[../Stekken|Stekken]]
* [[../Stekken#Afleggen|Afleggen]] enz.
Welk gewas voor genoemde vermeerderwijze(n) in aanmerking komt lees je bij de teelt beschrijvingen.

== Oogsten ==
In de tuinkalender wordt bij eetbare en anderszins bruikbare gewassen een oogsttijd aangegeven. Deze tijd is bij benadering en afhankelijk van weersomstandigheden. Oogst steeds zoveel als je wilt gebruiken en laat de rest indien mogelijk intact. Zo heb je steeds een vers product.&lt;br&gt; Wacht niet te lang. Oogst net voor het rijp worden, dan kan je het nog even binnen laten liggen. Als het product te rijp is ben je te laat. Ofwel je moet het meteen gebruiken of de (meestal) vogels zijn je voor, of het product begint door te schieten en vormt een bloem (zaad).&lt;br&gt; Indien gewenst kan je dan alles in een keer oogsten en een bewaarmethode toepassen.

== Bewaren ==
=== Inkuilen ===
Leg een laag stro op de grond en spreid daarop de artikelen (zie de tuinkalender). Daarop leg je weer een laag stro wat je als een dakje naar beneden laat lopen voor de regen. Dek het geheel af met aarde. Plaats om de meter een paal, die je als de aarde geplaatst is weer weghaalt, en stop kleine takjes in het gat. Zo kan de hoop blijven ademen. Als het vriezen gaat stop je de gaten dicht met een prop krantenpapier.&lt;br&gt; Zorg ervoor dat je de kuil maar één keer per maand hoeft open te maken. Bewaar de maandvoorraad in een kist met vochtig scherp zand in de schuur.
=== Drogen ===

=== Inmaken ===

=== Invriezen ===

== Bewerken ==
Wordt aan gewerkt.
=== Roten ===
=== Zwingelen ===
=== Hekelen ===

== Snoeien ==
[[Afbeelding:Snoeischaartoe.JPG|thumb|Snoeischaar]]
[[Afbeelding:Astschere.jpg|thumb|Takkenschaar]]
Veel mensen denken dat snoeien ervoor dient om de plant klein te houden. Integendeel, snoeien is voornamelijk bedoeld om de groei van een plant te vergroten. Natuurlijk kan een plant zover teruggesnoeid worden dat er geen 
groei in de plant meer zit en hij doodgaat. Snoeien is langetermijnwerk en geen makkelijk te leren vaardigheid. Je moet kennis van de plant en van de snoeitechnieken hebben. Elke plant is verschillend en moet dus anders gesnoeid worden. Het doel van het snoeien is:
* De groei van jonge scheuten te stimuleren en zo een jeugdige plant te behouden
* De planten niet te laten verwilderen
* Bloemscheuten beperken om perfecte bloemen te krijgen
* De vorm beperken
Het snoeien gebeurt meestal met een snoeischaar of een takkenschaar voor dikkere takken. Een goede, scherpe snoeischaar is een aanbevelenswaardig gereedschap. Het zorgt ervoor dat de plant zich sneller herstelt van de wond.
*Breng zo min mogelijk schade aan de plant aan, niet half inknippen en dan verder afbreken bijvoorbeeld.
*Houdt het snoeivlak zo klein mogelijk, bij een grote wond herstelt de plant zich moeilijker.
*Zorg ervoor dat er geen knoesten ontstaan, knoesten zijn namelijk gevoelig voor infecties en schimmelziekten.
*Als men te dicht bij een knop snoeit, gaat deze knop dood en loopt de tak niet meer uit.
* Bij erg dikke takken moet er een zaagsnede gemaakt worden aan de onderzijde van de tak om uitscheuren te voorkomen. Daarna wordt de tak doorgezaagd aan de bovenkant. Deze wonden afdekken met boomverf. In het groeiseizoen kunnen grote wonden infecties opleveren.
=== (Fruit)bomen ===
[[Afbeelding:Spurpruning Dutch text.png|350px|thumb|Vorming van sporen bij vruchtbomen]]
Zie het nevenstaande schemaatje. Als takken samengroeien en tegen elkaar hangen, waardoor de groei belemmerd wordt, moet de zwakste tak verwijderd worden. Bij oudere bomen moet goed op de vorm gelet worden omdat deze dikke takken niet zomaar even meer aangroeien. Als het gaat om erg grote takken kunt u beter een deskundige inhuren.&lt;br&gt;Meer specifieke snoei van diverse fruitbomen staat in het hoofdstuk [[../De boomgaard|De boomgaard]].

=== Struiken ===
Dezelfde regels als bij bomen. Het doel van snoeien is de takken op orde te brengen. Struiken vormen hun scheuten meestal aan de onderkant, daar moet aan gedacht worden bij het snoeien. Bij soorten die bloeien op eenjarig hout mag dat hout niet weggesnoeid worden. Soorten die bloeien op hout dat in de loop van het jaar gevormd moeten in de lente teruggesnoeid worden.&lt;br&gt;Meer specifieke snoei van diverse kleinfruitstruiken staat beschreven in het hoofdstuk [[../De boomgaard|De boomgaard]].

=== Kunstsnoei ===
Soms worden groenblijvende bomen en struiken in allerlei fantasievormen gesnoeid. Er zijn enkele standaard figuurvormen.
*Piramide: Er wordt een houten mal gemaakt die als leidraad voor het snoeien leidt. Als men verschillende lagen wilt maken moet er in schijven worden gesnoeid.
*Sierbollen: bomen in de vorm van een bol
*Bogen: er zijn met kunstsnoei mooie bogen te maken: de takken worden bijvoorbeeld over een houten raamwerk gespannen,dat later weggehaald wordt als de takken stevig genoeg zijn.
{{Sub}}</text>
      <sha1>4ymkcjjjso1m1k2040wfm2cn6vbmxh3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/De siertuin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13892</id>
    <revision>
      <id>428539</id>
      <parentid>384315</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:47:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5100" sha1="mjzq3xre2vb0ixp916uhxpbhuyyvxds" xml:space="preserve">{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Blumen.jpg}}
{{Groen}}&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;Wist je dat de meeste eetbare groenten afstammen van wilde planten? Als je groenten niet oogst maar laat staan vormen zich bloemen die beslist niet misstaan in de siertuin. Voorbeelden daarvan zijn de mooie bol van een ui-soort of artisjok. Meer voorbeelden zie je in [[#Groenten in de siertuin?|'Groenten in de siertuin']].&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;Hoe een wilde bloementuin ook mooi kan zijn. →&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;.{{Einde}}
== Inleiding ==
[[Afbeelding:Hanging Gardens of Babylon.jpg|thumb|300px|Een interpretatie van de hangende tuinen van Babylon uit de 19e eeuw, op de achtergrond de Toren van Babel]]
Het gebruik van planten voor de sier komt al vele eeuwen voor op de wereld. In het oude Egypte, het Perzische rijk en de Grieken. Het beroemdste zijn wel de hangende tuinen van Bablyon (600vChr), gebouwd door Nebukadnezar II, de koning van Babel. Rond 300 v. Chr waren er tuinen in Athene. De Botanicus Theophrastus van Eresus schreef de causis plantarum en de historia plantarum, de eerste boeken over plantkunde.

Op Wikipedia staat een {{Wp|Lijst van wettelijk beschermde planten in Nederland|lijst van wettelijk beschermde planten}} en een {{Wp|Nederlandse Rode lijst (planten)|Rode lijst}} met (bijna) uitgestorven planten. Zaai deze in ieder geval en probeer ze te vermeerderen en uit te delen.

== Omgeving ==
== Tuinaanleg ==
Soort tuin
=== Borders ===
De beplanting hangt af van de grondsoort, zuurgraad, vochtomstandigheden en de ligging op zon. Terwijl de originele Engelse herbaceous border uitsluitend vaste planten bevat kunnen in de Nederlandse border ook eenjarigen, tweejarigen en bollen staan.&lt;br&gt;
Als de ruimte dit toelaat is het aanbevolen verschillende borders op diverse plaatsen te maken (zonnig, (half)schaduw, vochtig, droog, enz.)&lt;br&gt;
Bij de planten vermeld in het [[../Register|register]] staan de groeiomstandigheden vermeld.
Lijsten met planten vind je verder in: [[../Sortering naar ...|Sortering naar ...]]

Wordt nog aan verder gewerkt.

=== Wilde tuin ===

=== Stinsentuin ===

=== Beplanting ===
==== Waterplanten ====

=== Paden ===
=== Muurtjes en hekwerken ===
*Muurtjes
**Dry-stone walls

*Natuurlijke afscheidingen
**Hagen
**Takkenwal en takkenril&lt;br&gt;
[ook wel 'benjeshecke', Duits: Totholzhecke ('dood hout-haag')]&lt;br&gt;

Een takkenwal is een natuurlijke afscheiding vergelijkbaar met een hek of zelfs 'muur' die wordt gevormd uit dode takken of levende (hagen en ook een aantal bomen is geschikt) of een combinatie daarvan. Bij oude boerderijen vinden we nog vaak lang geleden gevormde wallen (en rillen) langs sloten, ook werden ze veel tussen twee sloten geplaatst om er het seizoen erop wanneer de bodem door het organische materiaal gevoed was loofhout te planten voor brandhout. De meeste van deze oude hakhoutwallen zijn in de loop der jaren verdwenen door ruilverkavelingen, doch enkele worden nog door vrijwilligers onderhouden. Zulke wallen kunnen langgerekt en recht zijn zoals bij het afscheiden van weilanden, of in een vorm zoals een cirkel in een bostuin of gebruikt als 'hekwerk' om dieren binnen te houden, doch ook meer kunstzinnige en in hoogten verschillende vormen zullen te vinden zijn.&lt;br&gt;

***Wal van dode takken 
Takkenwal&lt;br&gt;

In de takkenwal wordt er, net als bij 'hedgelaying' (zie onder), gevlochten doch nu met gesnoeide, dode takken of hakhout, al worden ook soms de 'poten' van een dode wal met wel-levende (haag)planten geplant alvoor de gesnoeide takken er tussen geplaatst worden. 

Takkenril&lt;br&gt;

Van hakhoutbossen kunnen rillen worden gelegd, zoals aan de zuid-zijde in het Amsterdamse Sarphatipark waar een 'educatief natuurpad' is aangelegd, gecombineerd met een houtsnipper-pad (snoeiresten afkomstig van het onderhoud uit de buurt zijn door het stadsdeel aangeleverd) en allerlei bosplanten, geïnspireerd door leraar {{Wp|Eli Heimans|Eli Heimans}}, die een belangrijke bijdrage aan de popularisering van de natuurstudie en samen met {{Wp|Jac.P. Thijsse|Jac.P. Thijsse}} de basis legde voor de natuurbescherming in Nederland. Met name langs de bedden van waters zoals vijvers worden rillen van oude takken zeer gewaardeerd door de bewoners van het water, die zich ertussen kunnen voeden met de aanwezige insecten. Het volgende seizoen zullen nog slechts organische resten van het meeste materiaal van de ril te vinden zijn en kan er nieuw materiaal aan worden toegevoegd en de oorspronkelijke ril verbreden of verhogen. 

***Wal van levende takken 
(gevlochten hagen of 'hedgelaying')
**Tuun
**Matten
(riet, bamboe)
**Snipperwand

=== Trappen ===
=== Waterwerken ===

==== Paddenpoel ====
==== Vijver ====
[[Bestand:Garden pond 3.jpg|thumb]]

=== Loofgang, pergola of prieel ===

=== Speelwerktuigen ===
Zie het hoofdstuk [[../De speeltuin|De speeltuin]].

=== Tuinmeubilair ===

==== Stronken en snoeihout ====

==Groenten in de siertuin?==
[[Afbeelding:Artichautfleur.jpg|thumb|In de bloei gekomen groenten geven vaak prachtige bloemen zoals deze artisjok]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>mjzq3xre2vb0ixp916uhxpbhuyyvxds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/De boomgaard</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14040</id>
    <revision>
      <id>428538</id>
      <parentid>411620</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:47:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2678" sha1="3n8t8x7narepufn4ceaz0kkax7k37zv" xml:space="preserve">{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Z%C3%A1kolany%2C_kvetouc%C3%AD_jablo%C5%88.jpg}}
{{Groen}}&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;Wist je dat een kleine boomgaard (waaronder in dit boek ook [[#Vruchtbomen en struiken|kleinfruit]] wordt gerekend) met weinig onderhoud al een enorme hoeveelheid fruit kan voortbrengen? Plant zo veel mogelijk verschillende bomen en je hebt (bijna) het hele jaar door gezond fruit.&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[../Appel|Appelbloesem]], in het voorjaar een lust voor oog en bijen. →&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;.{{Einde}}

== Inleiding ==
== Vruchtbomen en struiken ==
{{Kolommen automatisch|inhoud=
* [[../Aalbes|Aalbes]]
* [[../Abrikoos|Abrikoos]]
* [[../Appel|Appel]]
* [[../Bosbessen|Bosbes]]
* [[../Braam|Braam]]
* [[../Druif|Druif]]
* [[../Framboos|Framboos]]
* [[../Kers|Kers]]
* [[../Krentenboompje|Krentenboompje]]
* [[../Kruisbes|Kruisbes]]
* [[../Moerbei|Moerbei]]
* [[../Peer|Peer]]
* [[../Perzik|Perzik]]
* [[../Pruim|Pruim]]
}}

== Kleinfruit ==
=== Snoeien ===
Zwakke en teveel (oude) takken voor de vorst dicht bij grond wegsnoeien, kleine boven het tweede oog. Takken die lager dan 50 cm naar de grond hangen weghalen. Ook takken die van buiten naar binnen groeien, takken die elkaar of het hart van de plant kruisen en parallelle takken die dicht bij elkaar groeien snoei je weg.&lt;br&gt;
Bessenstruiken hebben gestel- en vruchttakken. De meeste vrucht komen aan de eenjarige zijtakken en de kleine zijtakjes van de oude gesteltakken. Kijk dus wel uit wat je weghaalt. Je kan ook de struik verjongen door de oude gesteltakken tot boven een lager geplaatste jonge twijg af te knippen. Meer dan vier jaar oude takken haal je helemaal weg, en in plaats van de takken laat je een grondscheut groeien die je inkort tot boven één buitenwaarts gericht oog.&lt;br&gt;
Als de struiken hoger worden dan zo'n 1,40 meter haal je de langste takken weg. Oude struiken die bijna geen vruchten meer gedragen hebben verwijderen. Een goed onderhouden struik kan wel 20 jaar mee.&lt;br&gt;
Zodra je de stekken hebt geplant snoei je de 3-4 zijtakken terug. Laat 2-3 ogen boven de grond uitsteken. Boven het oog snoeien dat naar buiten gericht is, dan groeit de struik breder uit. Doordat de ogen (ook die onder de grond) in het voorjaar uitlopen, krijg je een struik met tussen de 6 en 10 takken. Als de takken minder dan een centimeter of 25 uit elkaar staan, snoei je de zwakste weg. Zo krijg je sterke nieuwe struiken.

== Fruitbomen ==
===Uitbuigen===

=== Snoeien ===
&lt;gallery&gt;
Image:Pruningyear1.png|1e jaar
Image:Pruningyear2.png|2e jaar
Image:Pruningyear3.png|3e jaar
image:Pruningyear4.png|4e jaar
&lt;/gallery&gt;
{{Sub}}</text>
      <sha1>3n8t8x7narepufn4ceaz0kkax7k37zv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/De kruidentuin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14044</id>
    <revision>
      <id>428536</id>
      <parentid>354741</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:47:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="667" sha1="4zc2909drx12nupytkjtk6q0dfkb24r" xml:space="preserve">{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Hyssopus-officinalis-flowers.jpg}}
{{Groen}}&lt;span style=&quot;font-size:10pt;&quot;&gt;'''Weet je dat...'''&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:8pt;font-family:verdana;&quot;&gt;Kruiden heel lang werden (en in de {{Wp|Fytotherapie|kruidengeneeskunde}} nog steeds worden) gebruikt om hun geneeskracht? Veel allopathische (reguliere) geneesmiddelen worden op basis van stoffen die in kruiden voorkomen ({{Wp|Chemische synthese|synthetisch}}) gefabriceerd.&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: right; font-size: small;&quot;&gt;''[[../Hysop|Hysop]] is een gewas waarvan beweerd wordt dat het een geneeskrachtige etherische olie bevat.''&lt;/div&gt;{{Einde}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>4zc2909drx12nupytkjtk6q0dfkb24r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/De basis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14321</id>
    <revision>
      <id>428535</id>
      <parentid>409768</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:47:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18469" sha1="czvuj10y2sos0f7qrch21mwqu70jcfo" xml:space="preserve">{{Wiu4}}
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=a sunflower.jpg}}
{{Groen}}&lt;span style=&quot;font-size:10pt;&quot;&gt;'''Weet je dat...'''&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size:8pt;font-family:verdana;&quot;&gt;De onvolwassen bloemknop van de [[../Zonnebloem|zonnebloem]] op zonnige dagen meedraait met de zon van oost naar west? In de nacht keert de knop terug naar het oosten. Als de bloem tot ontwikkeling is gekomen blijft die naar het oosten gericht.&lt;br&gt; De Inca's vereerden de zonnebloemen als beeld van hun zonnegod.&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:right;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;'' De [[../Zonnebloem|zonnebloem]] in volle glorie.''&lt;/span&gt; →&lt;/div&gt;{{Einde}}

== Samenstelling van de bodem ==
Een belangrijke vereiste voor succesvol tuinieren is een goede bodemstructuur. Het hangt namelijk van de bodemstructuur af of en welke planten volledig tot hun recht zullen komen. De bodem in Nederland bestaat uit verschillende grondsoorten. De eigenschappen van de grond hangen grotendeels af van de samenstelling van de grond uit de verschillende bestanddelen en de concentraties van deze bestanddelen in de bodem. Als je precies wilt weten waaruit de grond van de tuin bestaat, kan je monsters nemen en deze laten onderzoeken. Een andere mogelijkheid is goed rondkijken in nabije tuinen en natuur welke gewassen er florissant bijstaan en welke niet.
=== Waaraan herken je de grondsoort? ===
{|border=&quot;1&quot; style=&quot;border-collapse:collapse;border:1px solid silver;&quot;
! style=&quot;color: inherit; background-color:#EEFFEE;&quot; | Grondsoort/-toestand
! style=&quot;color: inherit; background-color:#EEFFEE;&quot; | Karakteristieke wilde planten
|-
|Voedselrijk (vooral stikstof)
|[[../Bingelkruid|Bingelkruid]], [[../Brandnetel|brandnetel (groot en klein)]], [[../Herderstasje|herderstasje]], [[../Kaal knopkruid|knopkruid]], [[../Gelobde melde|melde]], [[../Melganzenvoet|melganzevoet]], [[../Witte krodde|witte krodde]], [[../Zwarte nachtschade|zwarte nachtschade]].
|-
|Stikstofarme grond
|[[../Bergandoorn|Bergandoorn]], [[../Gewone brem|brem]], [[../Gewone hoornbloem|hoornbloem]], [[../Muurpeper|muurpeper]], [[../Vroegeling|voorjaarsvroegelingetje]].
|-
|Redelijke grond
|[[../Berenklauw|Berenklauw]], [[../Vingerhoedskruid|rood vingerhoedskruid]].
|-
|Humusrijke grond, goed kruimig
|[[../Brandnetel|Brandnetel]], [[../Kamille|echte kamille]], [[../Ereprijs|grote ereprijs]], [[../Ereprijs|klimop-ereprijs]], [[../Vogelmuur|vogelmuur]].
|-
|Goede grondstructuur
|[[../Beklierde duizendknoop|Duizendknoop]], [[../Kweek|kweek]], [[../Kamille|reukloze kamille]].
|-
|Dichtgeslagen grond (klei)
|[[../Akkermunt|Akkermunt]], [[../Heermoes|heermoes]], [[../Kruipende boterbloem|kruipende boterbloem]], [[../Molsla|paardenbloem]].
|-
|Natte grond
|[[../Akkermunt|Akkermunt]], [[../Kruipende boterbloem|kruipende boterbloem]], [[../Moerasandoorn|moerasandoorn]], [[../Smeerwortel|smeerwortel]], [[../Beklierde duizendknoop|viltige duizendknoop]].
|-
|Zandige grond
|[[../Koningskaars|Koningskaars]], [[../Grote muur|muur]], [[../Slaapbol|ruige klaproos]], [[../Klein vogelpootje|vogelpootje]].
|-
|Droge grond
|[[../Kamille|Gele kamille]], [[../Grijskruid|grijskruid]].
|-
|Lemige grond
|[[../Bingelkruid|Bingelkruid]], [[../Kamille|echte kamille]], [[../Grote centaurie|grootbloem centaurie]], [[../Ereprijs|grote ereprijs]], [[../Herfsttijloos|herfsttijloos]], [[../Klein hoefblad|klein hoefblad]], [[../Molsla|paardenbloem]], [[../Grote vossenstaart|vossenstaart]], [[../Wortel|wilde peen]].
|-
|Zoute grond
|[[../Lepelblad|Lepelblad]], [[../Schorrenzoutgras|schorrenzoutgras]], [[../Stranddistel|stranddistel]], [[../Zilte rus|zilte rus]].
|-
|Zure grond
|[[../Akkerandoorn|Akkerandoorn]], [[../Gewone hennepnetel|bleekgele hennepnetel]], [[../Driekleurig viooltje|driekleurig viooltje]], [[../Hulst|hulst]], [[../Herik|knopherik]], [[../Ereprijs|mannetjes-ereprijs]].
|-
|Kalkarme grond
|[[../Adelaarsvaren|Adelaarsvaren]], [[../Ereprijs|driebladige ereprijs]], [[../Driekleurig viooltje|driekleurig viooltje]], [[../Herik|herik]], [[../Schapenzuring|schapenzuring]], [[../Gewone spurrie|spurrie]], [[../Stijve klaverzuring|stijve klaverzuring]], [[../Kamille|valse kamille]].
|-
|Goede kalktoestand
|[[../Akkerklokje|Akkerklokje]], [[../Wilde cichorei|cichorei]], [[../Echte gamander|gamander]], [[../Goudsbloem|goudsbloem]], [[../Blauw guichelheil|guichelheil]], [[../Pimpernel|kleine pimpernel]], [[../Kleine wolfsmelk|kleine wolfsmelk]], [[../Molsla|paardenbloem]], [[../Salie|veldsalie]], [[../Vlasleeuwebek|vlasleeuwebek]].
|}
Bij de aanleg van een tuin is het goed om te letten op bovengenoemde planten. Dopheide bijvoorbeeld zal het slecht of niet doen op zwaar bemeste, gecultiveerde bodem, bloemkool echter uitstekend.

Zie ook [[../Sortering naar ...#Zon - Water]]

=== De eisen waaraan de grond moet voldoen === 
De bodem/grond kunnen we onderverdelen in twee lagen:
* De teelaarde
* De ondergrond
Met de ondergrond zal je weinig te maken krijgen in tegenstelling tot de teelaarde. Doch moet je deze gewoonlijk zo min mogelijk bewerken. De grond is opgebouwd uit levenloze en levende componenten. De levenloze componenten komen in drie fasen voor:
* Vast: mineralen, oplosbare en onoplosbare zouten, in ontbinding verkerende resten van planten en dieren.
* Vloeibaar: water( een levensbehoefte van de plant, waar dus voldoende ruimte voor moet zijn in de bodem) en de hierin opgeloste zouten en zuren.
* Gasvormig: de bodem zuurstof. (Alle levende organismen hebben zuurstof nodig, dus ook de plant. Niet alleen de bovengrondse, maar ook de ondergrondse delen. Er moet dus genoeg zuurstof in de bodem zitten. Ook hiervoor moet ruimte aanwezig zijn.)
{{Definitie|Goede bodemstructuur is een juiste verhouding tussen vaste, vloeibare en gasvormige delen.}}
De bodemstructuur kan je opdelen in twee vormen:
* Korrelstructuur: de grond deeltjes liggen naast elkaar, zonder enig verband, dit komt niet vaak voor.
* Kruimelstructuur: de deeltjes liggen in klontjes, korrels en/of kruimels.
Het is van groot belang dat de bodem een kruimelstructuur heeft, bij deze structuur kunnen water, zuurstof en benodigde meststoffen makkelijk bij het wortelgestel van een plant komen. De kruimelstructuur kan bereikt worden met een doelmatige grondbewerking vooraf (spitten, schoffelen en harken). Daarna moet er zo weinig mogelijk gespit worden en zeker niet ''omgooien'', omdat je dan de vruchtbare laag en het bodemleven naar boven brengt. Het gevolg hiervan is dat de grond uitdroogt en je steeds weer moet blijven bemesten. Ook vorst heeft een goede uitwerking op de structuur. Bewerk de grond dus vlak voor de vorstperiode.&lt;br&gt; Organismen zoals wormen veroorzaken holten in de grond, wat de bodemstructuur tevens ten goede komt. Verder is wormenmest een uitstekende meststof. Als de bodem geen kruimelstructuur of de poriën (ruimte tussen de korrels) te klein zijn , kan de grond door heftige neerslag dicht spoelen. Het water moet zich door de bodem naar beneden kunnen verspreiden. Een goede methode om de grond 'luchtig' te houden is prikken met een [[#Hooivork|hooivork]] of bewerken met een [[#Grelinette|grelinette]] (woelvork}. De meeste cultuurgewassen ontwikkelen zich beter op een wat droge, kruimelachtige structuur dan op een natte grond.
== Grondbewerking ==
De meeste tuinders keren de grondlagen om. Ploegen en spitten moet eigenlijk maar één keer plaats vinden, namelijk als we van een ruw stuk terrein (weiland) een moes- of siertuin willen maken. Daarna gebruiken we de spa hooguit voor het verplanten van gewassen.&lt;br&gt; Bij ploegen en spitten keer je de grondlagen om, je brengt omhoog wat laag was en andersom. Behalve dat de vruchtbare teeltlaag zo steeds verstoord wordt, verhuis je ook het (on)kruidzaad naar beneden en komt er telkens meer mee naar boven en dat zaad heeft zich lekker kiemgereed kunnen maken in de vruchtbare laag. Dat geeft dus veel werk. Laat dat liever over aan de wormen en mollen, die houden je grond luchtig genoeg als het goed is. Laat een stuk niet gebruikte grond ook eens een jaar tot rust komen (braak liggen). Zaai eventueel een [[#Groenbemesting|groenbemester]] in. Ook kan je in het najaar flink wat compost door de grond harken en het hele jaar rustig alle (on)kruid wat opkomt verwijderen. Eventueel steek je met een [[#Spitvork|spitvork]] of [[#Grelinette|grelinette]] in de grond om zo wat luchtgaten te creëren.&lt;br&gt; Grond bewerken is werk wat werk maakt. Zoveel mogelijk vermijden dus. Doe de natuur na waar het kan en pas zo veel mogelijk grond bedekking toe. Geen al te zware want dat houdt in het voorjaar het opwarmen weer tegen en dan komt je tuin later op gang.
== Toevoegingen voor een betere bodemstructuur ==
In de bodem moet altijd humus aanwezig zijn, humus zorgt ervoor dat de plant belangrijke voedingstoffen krijgt. Humus kan toegevoegd worden door 
het toevoegen van kalk (gemalen eierschalen) wat ervoor zorgt dat de zuurtegraad van de bodem naar beneden gaat. Sommige planten vragen voor een optimale groei een bepaalde zuurgraad. De zuurtegraad hangt af van de soort grond. De beste zuurtegraden zijn:&lt;br&gt;
:* Kleigrond pH 7
:* Zandgrond pH 6
:* Veengronden pH 6-6.5&lt;br&gt;
Kleigronden kunnen het best bewerkt worden voor de winter, andere grondsoorten kunnen ook in het voorjaar bewerkt worden. Ook kan stalmest toegevoegd worden om de grond lichter of zwaarder te maken, waardoor het noodzakelijke humusgehalte wordt opgevoerd. In de volgende jaren spreid je regelmatig compost uit.
=== Compost ===
Er zijn vele manieren om zelf compost te maken van je tuin- en keukenafval, maar de hier beschreven methode werkt het best.&lt;br&gt; De composthoop moet aan twee voorwaarden voldoen, warm (niet in de zon!) en vochtig (niet nat!). De beste plaats is onder bomen en niet te laag (in een kuil). Leg op de grond een laag takken (zo kan er lucht onderdoor stromen). Stro mag ook. Maak de hoop anderhalf tot twee meter breed en zo lang als je ruimte hebt. Op de basis strooi je het blad, stengels, rot fruit, rotte groenten, enz. Geen broodresten (geef die aan de vogels) want dat geeft een penicilline schimmel die het proces verstoort.  Een laagje kalk (een paar handjes maerl of spaar eierschalen die je fijn stampt) eroverheen en vervolgens wat aarde uit de tuin. Dan wat beendermeel en opnieuw beginnen tot de hoop hoog genoeg is. Als laatste met aarde bedekken. Vergeet niet 'schoorstenen' te plaatsen voor de beluchting. Om de 1,5 meter een paal in de hoop inbouwen die je weer verwijdert. Bij strenge vorst een prop papier in het gat. Als de schoorsteen 'inzakt' is de hoop klaar voor gebruik.&lt;br&gt;
Bij lange droogte een paar emmers water erover gieten, niet te veel want dan gaat de boel rotten. Houd de hoop zo veel mogelijk onkruidvrij want het zaad wordt weer mee door je tuin verspreid. Elk jaar moet de hoop gekeerd worden, de buitenzijde breng je dan aan de binnenkant en andersom. In de hoop ontstaan wormeneitjes, zwamsporen, bacteriën, voedingszouten en sporenelementen. Na een paar jaar heb je prachtige zwarte teeltaarde.
Een zwart(e) compostvat/bak werkt ook prima! En bovendien kun je de compost die je nodig hebt onder uit het compostvat halen, deze is &quot;rijp&quot;. De rest blijft in het vat om verder te rijpen. Nog een ander voordeel is dat je geen last hebt van vliegen en wespen in de buurt van het vat aangezien er een deksel op zit.

=== Gesteentenmeel ===

=== Groenbemesting ===
Zaai op een niet gebruikt stuk planten in die de grond verrijken, zoals (gele of witte) [[../Lupine|lupine]], [[../Gele mosterd|gele mosterd]], [[../Phacelia|phacelia]], [[../Wikke|wikke]], [[../Serradella|serradella]] en [[../Boekweit|boekweit]]. Je laat deze éénjarige planten afsterven.

=== Mulchen ===
Mulch is een beschermende laag aangebracht op de bodem, met als belangrijkste doel de nadelen van het klimaat ter plaatse te compenseren.

Zie verder de pagina [[../De basis/Bodembedekking]].

== Gereedschappen ==
Kwantiteit of kwaliteit. Kies voor het laatste, je hoeft echt niet alles te hebben wat een tuincentrum je voorspiegelt. Dit hoofdstuk probeert je te helpen een juiste keuze te maken voor tuingereedschap wat je vindt dat noodzakelijk is. Bespaar echter niet op kwaliteit. Een goede snoeischaar, is sterk, kan je zelf slijpen en gaat jaren mee. Een slechte is een bron van ergernis. Ga daarom naar een goede (vak)handel. Soms zijn er winkels van boerencoöperaties die over het algemeen degelijk gereedschap verkopen.&lt;br&gt; Vaak zijn stelen van tuingereedschap van [[../Es|essenhout]] gemaakt. Dat hout is sterk en vangt trillingen goed op. Het nadeel van een stalen steel (hoewel 'onbreekbaar') is dat trillingen niet opgevangen worden en in de winter vriezen je handen eraan vast. Glasvezel stelen zijn ook sterk, vangen geen trillingen op en geeft weer afval bij breken. Een houten steel kan je vaak wat inkorten en als die echt op is kan die op de composthoop.
=== Aandrukplank ===
Deze gebruik je om het zaad aan te drukken. Je kan daarvoor met de platte kant van de spade op de grond slaan. Ook een roller of rollen met een fles is mogelijk. Het makkelijkst (vooral grotere oppervlakken) gaat het met een zware plank waarop recht of schuin een steel bevestigd is.&lt;br&gt; Zelf maken kan eenvoudig. Neem een dikke, stevige plank van ongeveer 30 cm in het vierkant, boor er een gat in ter dikte van een (oude bezem?) stok en bevestig die in het gat. Om het steviger te maken kan je ook eerst een blok(je) hout op de plank schroeven en het gat hier door en door in boren. De steel kan je dan extra zekeren met een schroef.&lt;br&gt; Na het zaaien van zaad wat oppervlakkig gezaaid moet worden (bijvoorbeeld gras) stamp je met de plank de boel glad.
=== Plantschepje ===
Een plantschopje is van hard staal, de steel kan zowel van metaal of hout zijn. Deze wordt veel gebruikt op plaatsen waar geen spade mogelijk is, bijvoorbeeld in een ontwikkelde border.
=== Pootstok ===
Deze is zo'n 35 centimeter lang en aan de ene kant aangepunt. Bovendien is hij voorzien van een T-vormig handvat aan de andere kant.
=== Tuinkoord ===
=== Grelinette ===
=== Spitvork ===
[[Afbeelding:Spitvork.jpg|thumb|left|100px|spitvork]]
[[Afbeelding:Mulch Fork 001.JPG|thumb|100px|mulchvork]]
Deze wordt gebruikt om wortelonkruiden te spitten. Dit werkt beter dan een steekschop, aangezien deze gemakkelijk dwars door de wortels steekt. Een spitvork kan je ook gebruiken om de grond los te maken en lucht te geven. Steek de vork in de grond en beweeg een beetje heen en weer.

=== Hak ===
[[Bestand:Hawe hawea.jpg|right|100px|hak]]
De hak heeft een stalen blad dat via een gebogen hals aan een niet zo lange steel zit. Hiermee kan eenvoudig het onkruid uit de grond worden verwijderd en tegelijkertijd de grond worden losgemaakt. Daarbij worden grote kluiten in kleine kruimels gehakt. Deze werkt licht op zware gronden, omdat de hak al trekkend gebruikt wordt.

=== Schoffel ===
Deze wordt naar voren over de grond geschoven, even onder het grondoppervlak. Schoffels zijn met een scherp stalen blad uitgerust en onkruiden worden vlak onder de grond afgesneden van de wortel. Ze zijn ideaal geschikt voor lichte gronden.

=== Hark ===
Deze wordt voor veel dingen gebruikt, maar is het best geschikt om grond gelijk te harken. De hark is niet geschikt voor zandgrond, omdat deze de structuur vernielt.

=== Cultivator ===
Een cultivator heeft één, drie of vijf kromme, klauwachtige tanden die men door de grond trekt. De cultivator kan een stuk grond van tot 35 centimeter bewerken. Dit gereedschap wordt vaak gebruikt voor de bewerking van de bovengrond. Hiermee kan men bijvoorbeeld compost toevoegen aan de grond, waardoor deze luchtig wordt. Voor grotere stukken tuin is dit gereedschap goed bruikbaar.

=== Snoeischaar ===
[[Afbeelding:Snoeischaar.jpg|thumb|left|100px]]
Deze bestaat in vele modellen en formaten. Deze is ideaal voor het snoeien van dikke takken of struiken met stekels/doornen.

=== Mes ===

=== Mestvork ===
Deze is te herkennen aan gebogen tanden die ver uit elkaar staan. Hiermee worden grove materialen opgeschept.
[[Afbeelding:CompostBinTube wb.jpg|thumb|100px]]

=== Kruiwagen ===
Een kruiwagen heeft een volume van 70 liter.
Zeer handig voor het vervoeren van een grote hoeveelheid snoeiafval,
of voor het verpaatsen van materiaal.

=== Zeis ===

=== Grasmaaier ===
Deze zijn er in soorten, waaronder kooimaaiers, cirkelmaaiers en balkenmaaiers. Deze dient uiteraard voor het onderhouden van het gazon. Ze kunnen zowel handaangedreven zijn als met een motor.
[[Afbeelding:Lawn mower 1.JPG|thumb|100px]]
=== Spade ===
[[Afbeelding:Spade.jpg|thumb|left|100px]]
Zoals eerder vermeld gebruik je een spade in het begin om je tuin te ontginnen. Daarna laat je die zo veel mogelijk in de schuur. Hooguit komt een spa nog tevoorschijn bij het (over)planten van struiken en bomen, voor kleine planten heb je meer aan een plantschepje. Voor kleigrond kan je beter een smalle spa gebruiken, bij zandgrond of lichte klei heb je meer aan een brede.
=== Schep ===
[[Afbeelding:Schep.jpg|thumb|100px|schep met recht en gebogen blad]]
Hiermee wordt materiaal opgeschept, verplaatst en verspreid. Het blad lijkt op een schotel en staat gebogen, zodat er zonder al te veel bukken toch veel kan worden gewerkt.

=== Sproeier ===
=== Verstuiver ===
=== Zagen ===
Er zijn verschillende soorten zagen voor tuin gebruik.

==== Takkenzaag ====
[[Afbeelding:Segilo por ligno.jpg|thumb|100px|Takkenzaag.]]
Een licht gekromde handzaag voor het snoeien van wat dikkere takken die met de snoeischaar niet te behandelen zijn. Het blad van de takkenzaag heeft grove tanden om door het levende hout te kunnen zagen. Er bestaat ook een uitvoering met een lange steel, de stokzaag, een lichtgewicht takkenzaag die op een lange, vaak uitschuifbare, stok gemonteerd is om takken die hoger in de boom zitten te kunnen bereiken. De zaag is aan het uiteinde vaak voorzien van een grote uitstekende punt, zodat de zaag aan de tak blijft hangen.

[[Bestand:Beugelzaag hout.jpg|thumb|100px|left|Boom(beugel)zaag.]]
==== Boomzaag ====
Boomzagen zijn bedoeld om heel dikke takken af te zagen of bomen om te zagen. Ze zijn in verschillende afmetingen te koop, kleine voor gebruik door één persoon of grotere die je aan beide zijden kan vasthouden, dus met z'n tweeën kan gebruiken. Ze bestaan uit een beugel waarin een zaagblad is gespannen.

==== Kettingzaag ====
[[Afbeelding:Stihl MS 170 29.05.2006 15-13-17.JPG|thumb|100px|Kettingzaag]]
Deze is voor in de tuin niet nodig, tenzij je een houtkachel hebt of grote bomen moet omzagen.
{{Sub}}</text>
      <sha1>czvuj10y2sos0f7qrch21mwqu70jcfo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Aalbes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14376</id>
    <revision>
      <id>428502</id>
      <parentid>401009</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:44:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8949" sha1="ccpqkvymc496z7twt7592syb0l56114" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Ribes_rubrum_a1.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|plaatje1= 280 Ribes rubrum.jpg
|plaatje2= Witte bessen (Ribes rubrum).jpg
|plaatje3= Ribes rubrum (knospend).jpg
|plaatje4= Ribes rubrum.jpg
|plaatje5= Groseilles - Parc floral.JPG
|plaatje6= Dzika porzeczka DSCN2417.jpg
|divers= Zowel de rode als de witte (roze) bes behoren tot de aalbes. Er zijn geen verschillen in teeltwijze (ze komen ook in het wild voor). De goede conditie van de struik uit zich doordat de éénjarige twijgen grauw van kleur zijn en af schilferen. Meerdere rassen voor kruisbestuiving is goed, maar hoeft niet (zelfbestuivers).
|familie= Ribes
|latijn= Grossulariaceae
|geslacht= Ribes
|soort= Ribes rubrum
|nlnaam= aalbes
|geschikt= 
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= 
|blad= Bladstelen met korte en lange gesteelde klieren, met een roodbruin klierknopje. Het blad is aan de onderzijde meestal dicht bezet met enkelvoudige haren, daartussen soms met kleine roodbruine zittende kliertjes
|groenblijvend= 
|bloei= April tot mei.
|kleur= Geelgroen vaak iets paarsig en ongeveer 5 mm. De bloemen vormen hangende trossen. Niet behaarde kroonbladen zijn zeer klein.
|vrucht= Rode tot witte (roze) bes van 6-10 mm groot, niet behaard.
|hoog= 90-150
|grond1= Zand/klei.
|compost1= veel
|kali1= veel
|grond2= Leem
|compost2= weinig
|kali2= veel
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color: blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;
|goede buren= [[../Anijs|anijs]], [[../Dille|dille]], [[../Oost-Indische kers|oost-indische kers]], [[../Ui|ui]].
|slechte buren= [[../Aardappel|aardappel]], [[../De moestuin#Wortel|wortel]].
|weert= 
|lokt= [[../Problemen#Amerikaanse kruisbessenmeeldauw|amerikaanse kruisbessenmeeldauw]], [[../Dieren#Bastaardrups|bessenbladwesp]], [[../Dieren#Bessenglasvlinder|bessenglasvlinder]], [[../Dieren#Bladluis|bladluis]], [[../Problemen#Bladvalziekte|bladvalziekte]], [[../Dieren#Bonte bessenvlinder|bonte bessenvlinder]], [[../Problemen#Botrytis|grauwe schimmel]], [[../Problemen#Meeldauw|meeldauw]], [[../Problemen#Rondknop|rondknop]], [[../Dieren#Vogel|vogels]], [[../Problemen#Vuur|vuur]].
|keuken= De bessen zijn te gebruiken als fruit, jam, wijn enz.
|kookboek= 
|genees= koorts, zweten, menstruatie. Hoewel de [[../Zwarte bes|zwarte bes]] traditioneel meer geassocieerd wordt met medisch gebruikt, vermelden Engels- en Duitssprekende kruidkundige bronnen dat ook aalbessen medisch gebruikt kunnen worden: ze zouden koorts reduceren, zweet induceren, menstruatie induceren en een mild laxeermiddel zijn. Ook zou het een bloedstelpend en eetlust vergrotend middel zijn, en ook een {{Wp|diureticum|diureticum}} zijn met invloeden op de spijsvertering. Sommige van deze genoemde effecten komen misschien door het vastgestelde hoge niveau van vitamine C, zuren en voedingsvezels die zijn vastgesteld in de bessen. Over kruidenthee die gemaakt wordt van gedroogde aalbes-bladeren wordt gezegd dat ze de symptomen van jicht en reuma verlichten, in een verband slecht helende wonden beter laten helen en om mee te gorgelen tegen infecties in de mond. De aalbes bevat vrij veel Vitamine B1 en C, en veel ijzer, fosfor, kalium, voedingsvezel, koper en mangaan. Gedroogd worden ze beschouwd als heel {{Wp|alkaliseren|alkaliseren}}d.
|vitamine= Vitamine: B1 en C - Mineralen: IJzer, fosfor, kalium, koper, mangaan en voedingsvezel.
|waarschuwing= 
|zaaimaand= ?
|zaaiomschrijf= Vogels (merels, lijsters en spreeuwen) verspreiden de zaden ook via de uitwerpselen.
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 10 WM
|plantomschrijf= Koop of krijg een bessenstruik en plant deze op een beschutte, zonnige plek. Zo voorkom je dat de bloemen zo vroeg in het voorjaar afvriezen. Bessen groeien oorspronkelijk langs de bosrand. Strooi dan ook veel (hout/blad)humus. Ook moet er een goede waterhuishouding zijn, want ze zijn gevoelig voor droogte. De bloesem valt dan af. Rode bes vraagt niet veel warmte, witte wel. Zet die dus tegen een zonnige zuidmuur. Planten doe je diep, waarbij de zijtakken uit de grond steken. Na het planten bedek je de bodem onmiddellijk.
|pa= 200
|ra= 200
|verzorgmaand= 10/5
|verzorgomschrijf= Zwakke en teveel (oude) takken voor de vorst dicht bij grond wegsnoeien, kleine boven het tweede oog. Takken die lager dan 50 cm naar de grond hangen weghalen. Ook takken die van buiten naar binnen groeien, takken die elkaar of het hart van de plant kruisen en parallelle takken die dicht bij elkaar groeien snoei je weg.&lt;br&gt; Bessenstruiken hebben gestel- en vruchttakken. De meeste vrucht komen aan de eenjarige zijtakken en de kleine zijtakjes van de oude gesteltakken. Kijk dus wel uit wat je weghaalt. Je kan ook de struik verjongen door de oude gesteltakken tot boven een lager geplaatste jonge twijg af te knippen. Meer dan vier jaar oude takken haal je helemaal weg en laat in de plaats daarvan een grondscheut groeien die je inkort tot boven één buitenwaarts gerich oog.&lt;br&gt; Als de struiken hoger worden dan zo'n 1,40 meter haal je de langste takken weg. Oude struiken die bijna geen vruchten meer gedragen hebben verwijderen. Een goed onderhouden struik kan wel 20 jaar mee. Als de bladranden bruin kleuren en afsterven betekent dit dat er waarschijnlijk kalium tekort is. Bessen hebben veel kalium nodig. Houtas is goed geschikt daarvoor. Gemiddeld heeft houtas 6-10% kalium, verder zo'n 30% kalk, 5% magnesium en diverse sporenelementen. Geef elk jaar om de stam compost van veel hout- en bladafval. Niet schoffelen of spitten onder de struiken, ze wortelen heel ondiep en dan beschadig je de boel. Onkruid met de hand wegtrekken.&lt;br&gt; Zodra je de stekken hebt geplant snoei je de 3-4 zijtakken terug. Laat 2-3 ogen boven de grond uitsteken. Boven het oog snoeien dat naar buiten gericht is dan groeit de struik breder uit. doordat de ogen (ook die onder de grond) in het voorjaar uitlopen krijg je een struik met tussen de 6 en 10 takken. Als de takken minder dan een centimeter of 25 uit elkaar staan snoei je de zwakste weg. Zo krijg je sterke nieuwe struiken.
|oogstmaand= 6-7
|oogstomschrijf= Vanaf deze maanden regelmatig plukken. Bewaren door [[Kookboek/Inmaken|inmaken]], sap persen, [[Kookboek/Drogen|drogen]], [[Kookboek/Jam|jam]] of [[Leer jezelf wijn maken|wijn]] maken. Uitgespreid op een schaaltje in de koelkast zijn aalbessen enkele dagen houdbaar. Verwijder de steeltjes pas na het wassen.
|vermeermaand= 10
|vermeeromschrijf= Grote struiken kan je [[../Stekken#Wortelstek|scheuren]] en opnieuw uitplanten. Je graaft de struik uit en splitst de wortelkluit in tweeën. Plant beide kluiten zo diep dat de zijtakken onder de grond beginnen.&lt;br&gt; Een andere vermeerderwijze is [[../Stekken#Afleggen|afleggen]]. Buig een tak naar de grond en zet deze vast (met bijvoorbeeld een tentharing). Als deze tak geworteld is en 3-4 uitgelopen ogen heeft de verbinding met de moederplant verbreken.&lt;br&gt; Verder kan tweejarig snoeihout eenvoudig [[../Stekken#Stengel- of takstek|gestekt]] worden. Bedek de bodem rond de plant om uitdrogen te voorkomen.
|vw= SA
}}
Enkele rassen:
* '''Jonkheer van Tets''', rijpt eind juni/begin juli. Vrij lange tros met tamelijk grote helderrode bes. Regengevoelig(RG):Zeer. Vatbaarheid voor bladvalziekte(BZ):Matig.
* '''Rolan''', rijpt juli. Lange tros met grote lichtzure, lichtrode bessen. RG:Matig. BZ:Tamelijk.
* '''Stanza''', rijpt juli. Matig lange tros met matig grote zure, donkerrode bessen. Erg productief. RG:Tamelijk. BZ:Weinig.
* '''Red Lake''', rijpt juli. Zeer lange los gevormde tros met grote zoete, rode bessen. RG:Matig. BZ en meeldauw:Tamelijk.
* '''Rotet''', rijpt eind juli. Zeer lange los gevormde tros met tamelijk grote zure bessen. Matig tot redelijk productief. RG:Weinig. BZ:Matig.
* '''Rosetta''', rijpt eind juli/begin augustus. Zeer lange tros met grote zure, lichtrode bessen. RG:Zeer. BZ:Weinig tot matig.
* '''Rovada''', rijpt eind juli/begin augustus. Lange tros met grote glanzende rode bessen. RG:Tamelijk. BZ:Tamelijk.
* '''Rode Rebel''', rijpt eind juli/begin augustus. Lange tros met tamelijk grote helderrode bessen. RG:Matig. BZ:Tamelijk.
* '''Redpoll''', rijpt eind juli/begin augustus. Grote, lange tros (40 tot 60 bessen). Weinig gevoelig voor bloem- en vruchtrui. Zelfs aan oud hout komen nog redelijk lange trossen. BZ:Resistent, maar in de eerste groeijaren enigszins gevoelig voor meeldauw op jonge scheuten.
* '''Roodneus''', rijpt half augustus. Lange tros met tamelijk grote zure, glanzende donkerrode bessen. RG:Weinig. BZ:Weinig.
* '''Augustus''', rijpt tweede helft augustus. Zeer lange tros met tamelijk kleine zure, rood tot donkerrode bessen. RG:Weinig. BZ:Weinig.
* '''Rosa Sport''', '''Gloire des Sablons''' en '''Couleur de Chair''' zijn enkele rassen met doorschijnende, zeer lichtroze gekleurde bessen. Soms worden ze bij de witte bessen gerekend, maar het is een tussenvorm van de rode en de witte bes.
{{Sub}}</text>
      <sha1>ccpqkvymc496z7twt7592syb0l56114</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Aardappel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14378</id>
    <revision>
      <id>428503</id>
      <parentid>398870</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:44:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4323" sha1="qxn18zxxdamh3g6im5mpsx30d8w2fb6" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Aardappel_%28Solanum_tuberosum%29_Nicola.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= 234 Solanum tuberosum L.jpg
|plaatje2= Aardappel_bloeiend_Fresco.jpg
|plaatje3= Potato_beetle_larvae.jpg
|plaatje4= Potato heart mutation.jpg
|plaatje5= Blühende Kartoffel.JPG
|plaatje6= Potato leaves.jpg
|divers= 
|familie= Nachtschade
|latijn= Solanaceae
|geslacht= Nachtschade
|soort= Solanum tuberosum
|nlnaam= aardappel
|geschikt= 
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= 
|blad= Het blad is eirond tot omgekeerd eirond, gaaf aan de rand. Blad aan de voet scheef, afgerond of hartvormig
|groenblijvend= 
|bloei= Juli tot september.
|kleur= Wit, lila of paars
|vrucht= De bessen zijn bolvormig, glad, geelgroenachtig
|hoog= 50-100
|grond1= Zand
|compost1= veel
|kali1= geen
|grond2= Leem/Klei
|compost2= matig
|kali2= veel
|zon= 
|water= 
|goede buren= [[../Afrikaantje|Afrikaantje]], [[../Andijvie|andijvie]], [[../De moestuin#Boon|boon]], [[../De moestuin#Erwt|erwt]], [[../Hennep|hennep]], [[../Karwij|karwij]], [[../Knoflook|knoflook]], [[../De moestuin#Kool|kool]], [[../Koolrabi|koolrabi]], [[../Maïs|maïs]], [[../Mierik|mierikswortel]], [[../Oost-Indische kers|oost-indische kers]], [[../Pepermunt|pepermunt]], [[../De moestuin#Raap|raap]], [[../De moestuin#Sla|sla]], [[../Spinazie|spinazie]] en [[../De moestuin#Ui|ui]].
|slechte buren= [[../Berk|Berk]], [[../De moestuin#Bes|bes]], [[../Melde|melde]], [[../Pompoen|pompoen]], [[../Selderie|selderie]], [[../Tuinboon|tuinboon]] en [[../Zonnebloem|zonnebloem]].
|weert= 
|lokt= [[../Problemen#Aardappelziekte|aardappelziekte]], [[../Dieren#Aaltje|aaltje]], [[../Dieren#Ritnaald|ritnaald]], [[../Dieren#Coloradokever|coloradokever]].
|keuken= Behalve als voedsel wordt de aardappel ook gebruikt voor het maken van verf, brandstof, wodka en andere zetmeelhoudende producten. En kinderen kunnen er stempels mee maken.
|kookboek= Aardappel
|genees= 
|waarschuwing= De groene delen van de aardappel, die ontstaan bij slecht [[../De moestuin#Aanaarden|aanaarden]] en dus blootstelling aan licht tijdens de groei, en de bladdelen zijn giftig. Ook eventueel gevormde bessen zijn zeer giftig.
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 10
|lt= 
|zd= 10
|plantmaand= 3-5 AM
|plantomschrijf= Op lichte, warme plek laten kiemen, 5cm Ø of doorsnijden met 2 ogen. Je kan (dure) pootaardappeltjes kopen, maar voordeliger ben je uit als je bij de natuurvoedselwinkel biologische aardappelen koopt en de kleintjes uitzoekt of grote doorsnijdt. De witte spruiten kun je het best in het licht afharden, zodat ze er met poten niet afbreken. Voordeel van voor kiemen is ook dat je later in een warmere grond kunt planten, zodat de aardappel in één keer door groeit. Plant in goed losgewerkte grond waar compost doorheen gemengd is. Met de kiemen omhoog planten, niet op grond van voorgaand jaar. Poot aardappelen op plaatsen met hardnekkig onkruid (gras). Het bladerdek ontneemt licht en verstikt het onkruid. Neem vroege en late soorten om de oogst te spreiden. In het begin van de groeiperiode zou de grond tamelijk vochtig moeten zijn. Let tijdens de groeiperiode op {{Wp|phytophthora|phytophthora}}. Dit is een hardnekkige schimmelziekte (bruinzwarte vlekken op het blad). Phytophthora ontstaat tijdens natte regenachtige periodes. Bij droog en warm weer droogt de schimmel op maar hij verdwijnt niet en kan later terug komen.
|pa= 35
|ra= 50
|verzorgmaand= 5
|verzorgomschrijf= Aanaarden bij planthoogte 15 cm en daarna elke keer als de knollen dreigen bloot te komen liggen. Schuif een bergje grond op de aardappels waardoor ruggen ontstaan. Dit aanaarden kan men na 14 dagen herhalen om voldoende grond op de rug te krijgen, om het groen worden van de knol te voorkomen, ook wordt zo het onkruid mooi bestreden.
|oogstmaand= 6-10
|oogstomschrijf= Oogsten als loof is afgestorven (geel wordt) en bewaren op droge, koele plaats (kelder). Zorg dat er geen licht bij kan komen, anders gaan de aardappelen snel uitlopen. Oogst niet als het loof nog groen is wegens kans op vervellen (schil raakt beschadigd).
|vermeermaand= 9
|vermeeromschrijf= Van de beste planten de stengels te verwijderen en in grond laten narijpen. Daarna in kistjes op een koele, niet te donkere vorstvrije plaats te bewaren.
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>qxn18zxxdamh3g6im5mpsx30d8w2fb6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Aardbei</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14384</id>
    <revision>
      <id>428505</id>
      <parentid>358514</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:44:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5820" sha1="3ukzpw4kx1kev9rcb8hczflm38pfu5x" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Aardbei_plant.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= StrawberryWatercolor.jpg
|plaatje2= Aardbei-bloemcloseup.jpg
|plaatje3= Aardbei_Karina.jpg
|plaatje4= Fragaria × ananassa 'Korona' flower.jpg
|plaatje5= 2021-06-02 09 42 23 Strawberry plant with ripening strawberries along Old Dairy Court in the Franklin Farm section of Oak Hill, Fairfax County, Virginia.jpg
|divers= Het meest geteelde ras in Nederland en België is 'Elsanta'. Enkele rassen zijn 'Korona', 'Vima Zanta', 'Lambada' en 'Elianny'. Het allervroegste ras is 'Karina', maar geeft weinig vruchten. Doordragende rassen zijn onder andere 'AVA', 'Rapella', 'Evita', 'Everest', 'Vima Rina', 'Selva', 'Koning Kim', 'Everglade' en 'Ostara'. Van nature groeien (bos)aardbeien aan de rand van dennenbossen. De teelt van de aardbei is niet de makkelijkste. Een goede bestuiving door wind en/of insecten is noodzakelijk voor het verkrijgen van goedgevormde, volledig uitgegroeide vruchten. GEEN kalk strooien, wel dennennaalden, stro en zaagsel. [[../Sleutelbloem|Primula]] en {{Wp|Gewone boon|struikbonen}} kunnen in de nabijheid worden geplant als signaalplanten tegen de {{Wp|taxuskever|taxuskever}}.
|familie= Rozen
|latijn= Rosaceae
|geslacht= Fragaria
|soort= Fragaria × ananassa
|geschikt= 
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= 
|blad= 
|groenblijvend= 
|bloei= ?
|kleur= Wit
|vrucht=  Rode tot oranjerode vrucht met gele zaadjes
|hoog=
|grond1= Zuur/Zand
|compost1= veel
|kali1= geen
|grond2= Andere grond
|compost2= veel
|kali2= geen
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: large; color: yellow;&quot;&gt;&amp;#9679;&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large; color: blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;
|goede buren= [[../Andijvie|andijvie]], [[../De moestuin#Boon|boon]], [[../Bernagie|borage]], [[../Knoflook|knoflook]], [[../Kropsla|kropsla]], [[../Prei|prei]], [[../Radijs|radijs]], [[../Spinazie|spinazie]], [[../De moestuin#Ui|ui]], [[../De moestuin#Wortel|wortel]].
|slechte buren= [[../De moestuin#Kool|koolsoorten]].
|weert= 
|lokt= {{Wp|Grauwe schimmel|vruchtrot}} (''Botrytis cinerea'') is een van de belangrijkste ziekten. Tijdens de bloei treedt al besmetting op, die pas bij de rijping van de vrucht zichtbaar wordt. Ook bodemschimmels als verwelkingsziekte (''{{Wp|Verticillium albo-atrum|Verticillium albo-atrum}}'', ''{{Wp|Verticillium dahliae|Verticillium dahliae}}''), roodwortelrot (''{{Wp|Phytophthora fragariae|Phytophthora fragariae}}'' var. ''fragariae'') en stengelbasisrot (''{{Wp|Phytophthora cactorum|Phytophthora cactorum}}'') komen veel voor. De bladeren en ook vruchten kunnen worden aangetast door [[../Problemen#Meeldauw|meeldauw]] (''Sphaerotheca aphani''). Ook kan rode-vlekkenziekte (''{{Wp|Diplocarpon earlianum|Diplocarpon earlianum}}''), paarsrode vlekken op bladeren en bladstelen en witte-vlekkenziekte (''{{Wp|Mycosphaerella fragariae|Mycosphaerella fragariae}}'') optreden. De witte-vlekkenziekte veroorzaakt grijswitte tot witte vlekjes omgeven door een paarsrode rand.&lt;br&gt;
Daarnaast kunnen kevers schade toebrengen, zoals de aardbeistengelsteker, de aardbeibloesemsteker en de aardbeiloopkever. De aardbeistengelstekers steken de bladeren en bloemtrossen van de plant af, zodat deze verwelken. De aardbeiloopkever vreet 's nachts de gele zaadjes uit de dopvruchtjes van de aardbei op. Ook [[../Dieren#Muis|muizen]] eten de gele zaadjes.
[[../Dieren#Slak|Slakken]] veroorzaken eveneens vaak schade aan de plantjes of de vruchten. In sommige gevallen eten ze zelfs de hele oogst op. Vaak worden (kleinere) aardbeienbedden daarom voorzien van een &quot;muurtje&quot; van kleine, scherpe steentjes of geplette schelpen, dit omdat een slak niet graag over scherpe randjes glijdt.&lt;br&gt;
[[../Dieren#Thrips|Trips]], [[../Dieren#Spint .28mijt.29|spint]] en [[../Dieren#Bladluis|luis]] zijn nog 3 bedreigingen voor de aardbeiteelt.
|keuken= 
|kookboek= Aardbei
|genees= 
|waarschuwing= Bij baby's en zeer jonge kinderen kan het eten van verse aardbeien een allergische reactie oproepen. Dus beginnen met kleine stukjes aardbei, zodat het lichaam eraan kan wennen.
|zaaimaand= ?
|zaaiomschrijf= Aardbeien worden veelal vermeerderd door uitlopers, maar zaaien gebeurt ook, meestal om nieuwe variëteiten te krijgen.
|kk= 3-5
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 8 WM
|plantomschrijf= Jonge uitlopers die geworteld zijn afsteken en eventueel (op nieuw bed) uitplanten. Als winterbescherming beetje afdekken met dennennaalden of stro. Voor de normale teelt in de vollegrond worden deze planten eind juli en begin augustus uitgepoot. Het daaropvolgende jaar kan dan van deze planten aardbeien geoogst worden. Na twee tot drie jaar de oude planten weg schoffelen.
|pa= 30
|ra= 50
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 6
|oogstomschrijf= Vanaf deze maand plukken. Ook de vruchtrozetjes weghalen. De oogst van nieuwe stekken is pas volgend jaar. Behalve eten kan je aardbeien ook inmaken of gebruiken om jam, sap of wijn van te maken.
|vermeermaand= 10 WM
|vermeeromschrijf= Uitlopers selecteer je in de eerste plaats op gezonde planten. De moederplant moet vruchten voortbrengen van goede vorm, groot en mooie kleur. Selecteer ook op rijpheid van vroeg tot laat waardoor je de oogst kan spreiden. Stevige vruchten kan je langer bewaren en zijn niet zo vatbaar voor schimmel. De vruchtstelen mogen niet te taai zijn omdat anders bij het plukken de bloemtros beschadigd wordt. Ook weinig of niet gevoelig voor {{Wp| nachtvorst|nachtvorst}} is een voordeel. Enkele vroege rassen waarvan de bloemen afvriezen krijgen daarna zware bloemvorming. Deze planten merken voor vermeerdering want het komt niet zo vaak voor. Overigens kun je voor verjonging de uitlopers ook in kleine potjes met potgrond zetten, de stengels later doorknippen en onder glas laten overwinteren
|vw= SA
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>3ukzpw4kx1kev9rcb8hczflm38pfu5x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Aardpeer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14390</id>
    <revision>
      <id>428513</id>
      <parentid>358520</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:45:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2623" sha1="h5enwnipqdl6x9swk7wmpc6yirl2x14" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Sunroot_top.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|plaatje1= Helianthus tuberosus - 001x.jpg
|plaatje2= 20160922Helianthus tuberosus4.jpg
|plaatje3= Helianthus tuberosus kz4.jpg
|plaatje4= Sunroot_flowers.jpg
|plaatje5= Helianthus tuberosus in Setun' River Valley2.JPG
|divers= '''Aardpeer''' (Topinamboer) groeit gemakkelijk en snel en heeft de neiging zich zo sterk uit te breiden dat gesproken kan worden van woekeren. De opbrengst op 2 m² kan zo'n 10 kg aan knollen zijn.
|familie= Composieten
|latijn= Asteraceae
|geslacht= Helianthus
|soort= Helianthus tuberosus
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= 
|blad= 
|groenblijvend= 
|bloei= Zomer.
|kleur= Geel.
|vrucht=  
|hoog= 150-350
|grond1= ?
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;&amp;#9679;&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color: blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;
|goede buren= [[../De moestuin#Boon|boon]], [[../Komkommer|komkommer]], [[../Maïs|maïs]].
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= [[../Dieren#Bij|bijen]].
|keuken= Er zijn vele manieren waarop de aardpeer als groente gebruikt kan worden. De smaak van de knol is lichtelijk zoet, notig en heeft iets van een artisjok. De knol heeft slechts een dunne schil en schillen is niet nodig. De aardpeer kan rauw gegeten worden, bijvoorbeeld als salade. Het hoge gehalte aan drievoudige suikers die in de menselijke darm niet kunnen worden opgenomen, stimuleert daar de afbraak door bacteriën. Het eten van aardpeer kan daarom leiden tot winderigheid. De kooktijd varieert van 10 minuten voor de kleine aardperen, tot 30 minuten voor de grote. Ook is het mogelijk de aardpeer na kort koken te bakken, net als aardappelen, al dan niet met toevoegen van kruiden, knoflook, etc.
|kookboek= Aardpeer
|genees= suikerziekte door de natuurlijke koolhydraten en de in de knol aanwezige {{Wp|inuline|inuline}}. Inuline wordt ook gebruikt door mensen met het prikkelbaredarmsyndroom, bij obstipatie en bij diarree.
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 10
|plantmaand= 4 AM
|plantomschrijf= Plantpootgoed (de bewaarde kleine knolletjes van vorig jaar).
|pa= 40
|ra= 70
|verzorgmaand= 5
|verzorgomschrijf= Aanaarden als de plant 15 cm hoog is.
|oogstmaand= 9
|oogstomschrijf= Oogsten als het loof is afgestorven en inkuilen om te bewaren. Eenmaal uit de grond drogen de knollen snel uit en zijn daardoor in de koelkast hoogstens enkele dagen houdbaar.
|vermeermaand= 9
|vermeeromschrijf= Voor vermeerdering kleine knolletjes apart houden.
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>h5enwnipqdl6x9swk7wmpc6yirl2x14</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Abrikoos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14394</id>
    <revision>
      <id>428504</id>
      <parentid>358523</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:44:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3080" sha1="rq8v72b5rjc7k452vnvwt1a9ns2sc17" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Apricots.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
plaatje1= Turkey_apricot_RHS.jpeg
|plaatje2= Apricot_tree.jpg
|plaatje3= Apricot_blossom_detail1.jpg
|plaatje4= A@a. Kyproulas askas garden 2 Cyprus - panoramio.jpg
|plaatje5= Apricot fruits on tree, Niğde 2017-08-05 01-3.jpg
|divers= De abrikoos bloeit al in maart en er bestaat dan ook grote kans dat de bloesem doodvriest of bij slecht weer tijdens de bloei, waardoor insecten niet altijd actief zijn, dat de bestuiving te wensen over kan laten. Door de genoemde omstandigheden draagt een abrikozenboom in Nederland slechts af en toe vruchten. Een beschutte standplaats tegen een zuidelijke muur geeft meer kans op succes.
|familie= Rozen
|latijn= Rosaceae
|geslacht= Prunus
|soort= Prunus armeniaca
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= 
|blad= 
|groenblijvend= 
|bloei= Maart.
|kleur= Wit tot roodachtig.
|vrucht= In Nederland rijpen de vruchten bij de buitenteelt in augustus. Bij vroegrijpende of laatrijpende rassen kan dit iets vroeger of later zijn. De vrucht heeft een fluweelzachte huid en een gladde steen. Bij de meeste rassen ligt de steen los in het vruchtvlees.
|hoog= 1000
|grond1= ?
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;
|goede buren= [[../Bieslook|bieslook]], [[../Boerenwormkruid|boerenwormkruid]], [[../Brandnetel|brandnetel]], [[../Citroenkruid|citroenkruid]], [[../Knoflook|knoflook]], [[../Mierik|mierikswortel]], [[../Gele mosterd|mosterd]], [[../Oost-Indische kers|oostindische kers]].
|slechte buren= [[../Haver|haver]].
|weert= 
|lokt= [[../Dieren#Perzikbladwesp|perzikbladwesp]], [[../Dieren#Fruitvlieg|fruitvlieg]], [[../Dieren#Bladluis|luis]], [[../Problemen#Krulziekte|krulziekte]], [[../Problemen#Loodglans|loodglans]].
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= Abrikozenpitten hebben een hoog gehalte aan cyanogenische {{Wp|glycosiden|glycosiden}}, waarbij na veelvuldig gebruik het zeer giftige blauwzuur vrijkomt. Er zijn verschillende lezingen over een eventueel medicinale werking tegen kanker. Dit is echter nooit bewezen.
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 10 WM
|plantomschrijf= Een nieuwe boom beschut planten (vorstvrij), hoog en droog. Meerdere rassen kiezen voor kruisbestuiving.
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 9-10
|verzorgomschrijf= Snelgroeiende wilde scheuten in het hart van de boom wegsnijden. Voorzichtig want jonge twijgen leveren de vruchten. Ruim bladcompost om de voet. Je kan de abrikoos ook als struik houden door hem door snoeien laag te houden.
|oogstmaand= 8
|oogstomschrijf= Regelmatig de rijpe vruchten plukken. Bewaren kan door [[Kookboek/Inmaken|inmaken]], sap persen, [[Kookboek/Drogen|drogen]], [[Kookboek/Jam|jam]] of wijn maken.
|vermeermaand= 10
|vermeeromschrijf= Een zaailing (uit de pit) levert kleine, wrange vruchten. Je kan ook een tak van de abrikoos enten op de zaailing van een perzik.
|vw= ZE
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>rq8v72b5rjc7k452vnvwt1a9ns2sc17</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Andijvie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14413</id>
    <revision>
      <id>428510</id>
      <parentid>358566</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:45:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3320" sha1="mnsk0g4pul6okr39mt64o1wrwyq3duj" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Andijvie_bloei.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Cichorium Sturm31.jpg
|plaatje2= Andijvie_december.jpg
|plaatje3= Cichorium endivia flower (2).jpg
|plaatje4= Cichorium endivia - Botanischer Garten Mainz IMG 5453.JPG
|divers= Andijvie houdt van voedzame grond. Gekocht zaad is zo'n voorbeeld van snel teveel zaaien. Een zakje geeft al gauw 500 planten. Deel het met anderen want zaad kan je meestal maar beperkt gebruiken.
|familie= Composieten
|latijn= Asteraceae
|geslacht= Cichorei
|soort= Cichorium endivia
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= 
|blad= 
|groenblijvend= 
|bloei= Juli-augustus.
|kleur= Blauw.
|vrucht=  
|hoog= 100-150
|grond1= ?
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;
|goede buren= [[../Aardappel|aardappel]], [[../Aardbei|aardbei]], [[../Asperge|asperge]], [[../De moestuin#Boon|boon]], [[../De moestuin#Erwt|erwt]], [[../Knolvenkel|knolvenkel]], [[../Komkommer|komkommer]], [[../De moestuin#Kool|kool]], [[../Prei|prei]], [[../Radijs|radijs]], [[../Schorseneer|schorseneer]], [[../Selderij|selderij]], [[../De moestuin#Sla|sla]], [[../Spinazie|spinazie]], [[../De moestuin#Ui|ui]].
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= [[../Dieren#Luizen|luizen]].
|keuken= Andijvie is een bladgroente die gekookt of rauw gegeten kan worden. Apart of als stamppot. Het gele hart kan gebruikt worden in een salade. Na het koken dient het in een vergiet uit te lekken.
|kookboek= Andijvie
|genees= 
|vitamine= Vooral het buitenste groene blad van andijvie is rijk aan vitamine A en vitamine C en aan mineralen.
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 3+6 WM
|zaaiomschrijf= Zaai niet vóór juni in de volle grond, dat heeft meestal doorschieten tot gevolg omdat andijvie de eerste maand een temperatuur lager dan 10˚C niet kan verdragen. Voor de zomerteelt kan je in maart onder glas zaaien. In juni zaaien in de volle grond voor de winterteelt (niet na sla op hetzelfde bed). Vanwege de gevoeligheid voor doorschieten moeten de planten voor de vroege teelt warm worden opgekweekt. Als andijvie na de langste dag (21 juni) wordt gezaaid schiet deze in hetzelfde jaar niet meer door.
|kk= 4
|kt= 
|lt= 1
|zd= 1
|plantmaand= 5+7 WM
|plantomschrijf= De onder glas opgekweekte plantjes uitplanten in de volle grond in mei. In juli uitplanten van volle grond zaaigoed.
|pa= 25
|ra= 30
|verzorgmaand= 9
|verzorgomschrijf= Bij warm, droog weer, maar vooral bij verandering van bewolkt naar veel zon, kan rand optreden. De bladranden van de binnenste bladeren sterven af en worden bruin door tijdelijk vochtgebrek, omdat de verdamping groter is dan de aanvoer van water door de wortels. In een later stadium gaan de bladranden rotten. Calciumgebrek kan leiden tot een snellere randvorming. Vooral in de herfst kan nogal eens rand optreden. Rand treedt vooral bij zandgrond op en is tegen te gaan door weinig met stikstof te bemesten en de volgroeide plant voldoende water, liefst in de vroege ochtend, te geven.
|oogstmaand= 7-9
|oogstomschrijf= Vanaf juli de zomerteelt oogsten en vanaf  augustus de winterteelt.
|vermeermaand= 7-9
|vermeeromschrijf= Laten doorschieten om zaad te winnen.
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>mnsk0g4pul6okr39mt64o1wrwyq3duj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Anijs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14421</id>
    <revision>
      <id>428507</id>
      <parentid>358571</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:45:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3214" sha1="kbayaqc133vdkvpy039tqp53d7gzgx5" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Anis-fleur.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1=Pimpinella_anisum_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-240.jpg
|plaatje2= Gardenology.org-IMG 2835 rbgs11jan.jpg
|plaatje3= Verschillende_soorten_ouzo.jpg
|plaatje4= Anis.jpg
|plaatje5= Pimpinella anisum 1 2018-06-02.jpg
|divers= '''Anijs''' is niet hetzelfde als {{Wp|steranijs|steranijs}}, hoewel ze vergelijkbaar smaken.
|familie= Schermbloemen
|latijn= Apiaceae
|geslacht= Bevernel
|soort= Pimpinella anisum
|geschikt= 
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= 
|blad= De onderste bladen zijn niervormig, de volgende met 3-5 wigvormige, meestal 3-spletige blaadjes, bovenste blad 2-3-voudig geveerd, met lijnlancetvormige slippen.
|groenblijvend= 
|bloei= Juli tot augustus.
|kleur= Witte bloemschermen.
|vrucht= Zacht behaard en heeft grauwgroene, peervormige, tweedelige splitvruchten.
|hoog= 15-45
|grond1= 
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
&lt;span style=&quot;color:orange;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; Volle zon
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◔&lt;/span&gt; Licht beschaduwd
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◑&lt;/span&gt; Halfschaduw
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◕&lt;/span&gt; Zwaar beschaduwd
● Schaduw --&gt;
|water= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
'''&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;≋&lt;/span&gt;''' Zeer nat (waterplanten)
&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;≈&lt;/span&gt; Nat (oevers, moerassen)
&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;'''∼'''&lt;/span&gt; Vochtig/Normaal
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;≁&lt;/span&gt; Vrij droog
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;–&lt;/span&gt; Droog (rotstuinen) --&gt;
|goede buren= [[../Koriander|koriander]] en [[../Selderie|selderieplanten]].
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= [[../Dieren#Bladluis|bladluis]], [[../Dieren#Zwarte luis|zwarte luis]].
|keuken= Wordt gebruikt als aromatiserend kruid. Anijs wordt ook onder meer gebruikt in de Griekse drank ouzo, de Franse pastis en de Turkse drank raki. Andere anijshoudende alcoholische dranken zijn absint, sambuca, arak, Bénédictine, Brokmöpke, Elixir d'Anvers, tsikoudia, tsipouro, rakia, rakija en de Baskische drank patxaran. Traditioneel is het trekken van anijs in melk, dat zeer geurige (maar niet zoete) anijsmelk geeft. Anijsblokjes worden bereid van suiker met anijsolie.
|kookboek= Anijs
|genees= buikkrampen en koliekachtige pijnen, hoest, het op gang brengen van de borstvoeding. Het zou echter ook een {{Wp|bactericide|bactericide}} werking hebben en tegen spierkramp en winderigheid helpen. Zaad en knoppen worden gebruikt als ingrediënt in {{Wp|kraamanijs|kraamanijs}}.
|waarschuwing= In het bijzonder anijszaad, maar ook andere delen van de plant, bevatten een aantal mogelijk schadelijke stoffen, met name anethol en safrol. Uit onderzoek blijkt dat deze stoffen gentoxisch zijn en daarmee mogelijk kankerverwekkend. Of anijs daarmee ook kankerverwekkend is, is niet duidelijk.
|zaaimaand= 3-4
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= 1
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 30
|ra= 10
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>kbayaqc133vdkvpy039tqp53d7gzgx5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Appel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14422</id>
    <revision>
      <id>428508</id>
      <parentid>352886</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:45:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3168" sha1="39ghx1dgp0an0bq2mhwotsc7o4b3w7n" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Appelbloesem.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Cleaned-Illustration_Malus_domestica.jpg
|plaatje2= Apfel-anpflanzung-nah.jpg
|plaatje3= Malus sylvestris inflorescence, Vosseslag, Belgium.jpg
|plaatje4= Apfelsorte Wintergrünling 2.JPG
|plaatje5= Apple tree Lithuania (7774284252).jpg
|divers= Uitgegaan wordt van een hoogstamboom. Half- en laagstam hebben minder ruimte nodig. Er bestaan duizenden appel rassen, terwijl er ook nog steeds nieuwe rassen verschijnen. In Nederland komt in het wild alleen de appel [[../Wilde appel|Malus sylvestris]] voor. De soort is te vinden in bossen en bermen.
|familie= Rozen
|latijn= Rosaceae
|geslacht= Malus
|soort= Malus
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= 
|blad= 
|groenblijvend= 
|bloei= April tot mei. Bloemen in een schermvormige tros, 2-4 cm in doorsnede
|kleur= Wit of roze
|vrucht=  De vlezige vrucht bestaat uit drie lagen, maar soms vormen twee of drie lagen één geheel en zijn ze afzonderlijk niet meer te herkennen. Het klokhuis is het endocarp met daarin de zaadjes (pitjes) en in het midden de vaatbundel naar het steeltje
|hoog= 1000
|grond1= 
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2=
|zon= 
|water=  
|goede buren= [[../Bieslook|bieslook]], [[../Boerenwormkruid|boerenwormkruid]], [[../Brandnetel|brandnetel]], [[../Citroenkruid|citroenkruid]], [[../Knoflook|knoflook]], [[../Mierik|mierikswortel]], [[../Gele mosterd|mosterd]], [[../Muurbloem|muurbloem]], [[../Narcis|narcis]], [[../Oost-Indische kers|oost-indische kers]], [[../Ui|ui]] en [[../Wijnruit|wijnruit]].
|slechte buren= [[../Aardappel|aardappel]], [[../Vlinderbloemenfamilie|vlinderbloemigen]] en [[../Grassenfamilie|gras]].
|weert= 
|lokt= [[../Dieren#Appelbloesemkever|appelbloesemkever]], [[../Dieren#Appelzaagwesp|appelzaagwesp]], [[../Dieren#Bladluis|bladluis]], [[../Dieren#Bloedluis|bloedluis]], [[../Dieren#Fruitmot|fruitmot]], [[../Dieren#Fruitvlieg|fruitvlieg]], [[../Algemeen#Kanker|kanker]], [[../Dieren#Muizen|muizen]], [[../Algemeen#Schurft|schurft]], [[../Dieren#Woelrat|woelrat]] en [[../Dieren#Wolluis|wolluis]].
|keuken= Toepassingen in de keuken en bij bakrecepten komen ook veel voor, bijvoorbeeld in appeltaart of als garnering op pannenkoeken. Verschillende producten worden gemaakt van (onder andere) appels, zoals appelsap, appelcider, [[Kookboek/Appelmoes|appelmoes]] en [[Kookboek/Appelstroop|appelstroop]]
|kookboek= Appel
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= 
|zd= 
|plantmaand= 10 WM
|plantomschrijf= Planten op grond die vrij gemaakt is van gras met flinke compostgift van boomblad/mest. In het plantgat een paar oude bakstenen gooien. De boom heeft beschutting nodig (oorspronkelijk bosrandboom).&lt;br&gt;Jaarlijks compost geven en gras rond de stam weghalen. Spuiten met [[../Brandnetel|brandnetelgier]] voor een sterke boom.
|pa= 800
|ra= 800
|verzorgmaand= 11 AM
|verzorgomschrijf= [[../De boomgaard#Fruitbomen|Snoeien]]
|oogstmaand= 9
|oogstomschrijf= Vanaf deze maand oogsten en eten, inmaken (appelmoes), sap of wijn van maken.
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= E
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>39ghx1dgp0an0bq2mhwotsc7o4b3w7n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Artisjok</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14426</id>
    <revision>
      <id>428509</id>
      <parentid>358573</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:45:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1610" sha1="s91ppcghfh77i0s7dt1eaz0422x9jvx" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Artichautfleur.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Cynara5.jpg
|plaatje2= Artichoke01.jpg
|plaatje3= Braunschweig_Botanischer_Garten_Artischocke.JPG
|plaatje4= Pingu1963 - Artichoke with a (bumble)bee (by).jpg
|plaatje5= Artichaut2.jpg
|divers= 
|familie= Composieten
|latijn= Asteraceae
|geslacht= Cynara
|soort= Cynara scolymus
|nlnaam= artisjok
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= 
|blad= 
|groenblijvend= 
|bloei= ?
|kleur= Paars.
|vrucht=  
|hoog= 100
|grond1= ?
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;
|water= 
|goede buren= [[../Aardappel|aardappel]], [[../Andijvie|andijvie]], [[../De moestuin#Sla|sla]] en [[../Spinazie|spinazie]].
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= De vlezige schutbladeren van de gesloten bloemknop worden als groente gegeten. Voor deze teelt worden stekelloze planten gebruikt, die vegetatief vermeerderd worden.
|kookboek= Artisjok
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= 
|zd= 
|plantmaand= 4 WM
|plantomschrijf= Plant de vorstvrij bewaarde wortelstok. De plant wordt ruim een meter hoog, plaats een steunstok.
|pa= 80
|ra= 100
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 6-10
|oogstomschrijf= Het eerste jaar na het scheuren is de oogst pas vanaf augustus.
|vermeermaand= 10
|vermeeromschrijf= Aan het eind van de oogst de wortel heel goed afschermen tegen vorst met stro. Beter is vorstvrij opslaan in de schuur. De wortel gaat minstens zes jaar mee.
|vw= S
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>s91ppcghfh77i0s7dt1eaz0422x9jvx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Asperge</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14427</id>
    <revision>
      <id>428506</id>
      <parentid>358574</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:45:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4688" sha1="n1citntd6hxk2xr5byvkv841ihprmz9" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Asparagus_officinalis_bluete.jpeg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Illustration_Asparagus_officinalis0_clean.jpg
|plaatje2= Asperges_Asparagus_officinalis.jpg
|plaatje3= Asparagus_fg05.jpg
|plaatje4= 20150822Asparagus officinalis1.jpg
|plaatje5= 20170819Asparagus officinalis2.jpg
|divers= 
|familie= Asperge
|latijn= Asparagaceae
|geslacht= Asparagus
|soort= Asparagus officinalis
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= De plant vormt wortelstokken met vlezige spruiten, de asperges.
|stengel= Rechtopstaande stengels die tot 2 m lang kunnen zijn.
|blad= De plant heeft zeer fijne 10 tot 25 mm lange naaldvormige bladeren, die eigenlijk geen bladeren zijn maar vergelijkbaar met takjes. De eigenlijke blaadjes zijn schubvormig en hebben aan de rugzijde een korte stevige stekel.
|groenblijvend= 
|bloei= Mei tot juli.
|kleur= Groenachtig.
|vrucht= De vrucht is een rode bes.
|hoog= 200
|grond1= Zand.
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;
|water= 
|goede buren= [[../Andijvie|andijvie]], [[../Komkommer|komkommer]], [[../Oost-Indische kers|oostindische kers]], [[../Peterselie|peterselie]], [[../De moestuin#Sla|sla]], [[../Tomaat|tomaat]], [[../Ui|ui]]. De asperge is een {{Wp|kensoort|kensoort}} voor het {{Wp|ligusterverbond|ligusterverbond}} (''Berberidion vulgaris'').
|slechte buren= [[../Knoflook|knoflook]].
|weert= 
|lokt= [[../Dieren#Aspergevlieg|aspergevlieg]] (Platyparea poeciloptera). De stengel van de asperge kan aangetast worden door deze vlieg, waardoor de stengels wat vergroeiïngen vertonen, geel kunnen verkleuren en zelfs af kunnen sterven. De aspergevlieg legt in het voorjaar eitjes op de jonge net zichtbare kopjes van de asperge. De larven die uit de eitjes tevoorschijn komen, eten verticale gangen en verpoppen in het stengeldeel onder de grond. Er kunnen bij een zware aantasting wel 3 à 4 larven in een aspergestengel actief zijn. Karakteristiek voor de aspergevlieg zijn de zigzag gestreepte vleugels, de vlieg is ongeveer 6 mm groot en is vooral waarneembaar op windstille avonden. Van deze vlieg komt maar een generatie per jaar voor, na eind juli is de aspergevlieg nauwelijks nog actief. Controle of aspergevlieg de boosdoener is, kan eenvoudig door afstervende stengels op verschillende plaatsen dwars door te snijden en te kijken of de typische vreetgangetjes van de larven te vinden zijn.
|keuken= Bij de bereiding van asperges is het van groot belang om ze voldoende te schillen. Dit kan gedaan worden met een speciaal aspergemesje of met een dunschiller voor groente. Een onvoldoende geschilde asperge is draderig. Ook is het belangrijk dat asperges niet uitdrogen. Bij aanschaf moet hierop gelet worden; thuis kan de asperge enkele dagen bewaard worden door ze in een afgesloten plastic zak en/of overdekt met een natte handdoek in de koelkast te leggen. Wil men asperges langer bewaren, dan kunnen ze geschild en ongekookt ingevroren worden. Als ze uit de vriezer worden gehaald, dienen ze niet ontdooid te worden, maar ingevroren aan de kook te worden gebracht. Asperges worden, afhankelijk van de dikte, in 8-10 minuten gaargekookt. Het beste gaat dit in een speciale aspergepan, waarin de asperges staande gekookt worden zodat de koppen niet onder water komen, maar een gewone kookpan (met voldoende water zodat de asperges net onder water liggen) werkt ook goed. Men gebruikt een aspergeschep om deze te laten uitlekken.
|kookboek= Asperge
|genees= bijensteken, hartproblemen, duizeligheid en tandpijn. Ook werd het toegepast als urineafdrijvend middel of laxeermiddel, en het is nu bekend dat het in asperges voorkomende aminozuur asparagine inderdaad de nierfunctie stimuleert. Ten slotte worden asperges (vanwege het fallische uiterlijk) ook aangeprezen als afrodisiacum. Tegenwoordig worden asperges vaak gewaardeerd door patiënten met een zoutarm dieet, daar de asperge zonder verdere toevoegingen een duidelijke eigen smaak heeft.
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 4 WM
|zaaiomschrijf= 
|kk= 3
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 4 WM
|plantomschrijf= Planten op zandgrond. Zaaien kan ook, maar dat kost wel een jaartje extra. Het eenvoudigst is één of twee jaar oude plantjes te kopen die dan het jaar erop oogst geven. De planten geven dan tot 25 jaar toe oogst, meestal vanaf deze maand. Steeds wat aanaarden zodat er tegen oogsttijd een berg op de wortelstok ligt.
|pa= 50
|ra= 40
|verzorgmaand= 5-6
|verzorgomschrijf= Wortelstokken aanaarden.
|oogstmaand= 5-6
|oogstomschrijf= Oogsten.
|vermeermaand= 7
|vermeeromschrijf= Aanaarden en ter plaatse laten overwinteren.
|vw= ZS
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>n1citntd6hxk2xr5byvkv841ihprmz9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Aubergine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14446</id>
    <revision>
      <id>428512</id>
      <parentid>358576</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:45:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2403" sha1="dv8qylc495bbyz7u5131o4i1dotqj5o" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Eggplant_flower.JPG}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Solanum melongena Blanco2.265.png
|plaatje2= Eggplant.jpg
|plaatje3= Auberginknopp.JPG
|plaatje4= Albergínia (Solanum melongena), jardí botànic de València.JPG
|plaatje5= Aubergine du jardin.JPG
|plaatje6= Flower of Egg plant.jpg
|divers= 
|familie= Nachtschade
|latijn= Solanaceae
|geslacht= Nachtschade
|soort= Solanum melongena
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= 
|blad= 
|groenblijvend= 
|bloei= ?
|kleur= Lila.
|vrucht=  
|hoog= 75
|grond1= ?
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;
|water= 
|goede buren= [[../De moestuin#Boon|boon]], [[../Brandnetel|brandnetel]], [[../Goudsbloem|goudsbloem]], [[../De moestuin#Kool|kool]] en [[../De moestuin#Ui|ui]].
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= Aubergine kan wat bitter smaken. Door plakken van vrucht te bestrooien met keukenzout en onder druk, bijvoorbeeld een plat bord verzwaard met een vol conservenblik, circa 30 minuten te laten staan, wordt de smaak verzacht. Na te zijn afgespoeld en drooggedept kunnen de plakken worden gebakken. Ze kunnen voor verdere verwerking ook eerst in kokend water geblancheerd worden. Invriezen kan alleen in bewerkte vorm.
|kookboek= Aubergine
|genees= winderigheid.
|waarschuwing= Eet aubergine nooit rauw. De stof solanine kan maag- en darmklachten veroorzaken. Solanine is zeer hittebestendig, maar door verhitten wordt het gehalte wel lager en is de kans op klachten klein.
|zaaimaand= 4 WM
|zaaiomschrijf= In de koude bak. Verwacht er niet teveel van, dit is typisch een product voor de gestookte kas want oorspronkelijk is het een tropische vrucht. Maar het is te proberen.
|kk= 5
|kt= 
|lt= 1
|zd= 1
|plantmaand= 5 WM
|plantomschrijf= Deze periode moet je beslissen of je ze in de bak laat staan, ze worden 75 centimeter hoog dus dat kan een overweging zijn om ze naar de volle grond over te poten.
|pa= 40
|ra= 60
|verzorgmaand= 6
|verzorgomschrijf= Er moet wel bestuiving plaats vinden, als dat niet door diertjes gebeurt, moet je met een kwastje aan de slag. Het kasje of de bak geeft wel een beter resultaat.
|oogstmaand= 9
|oogstomschrijf= Als de plant 75 cm hoog is komen er toppen met 4-5 vruchten. Deze ga je nu oogsten.
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>dv8qylc495bbyz7u5131o4i1dotqj5o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Augurk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14449</id>
    <revision>
      <id>428511</id>
      <parentid>358577</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:45:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2518" sha1="jf5hx1pjrd92rt8ikncpavln0jj1ka0" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Cucumis_sativus.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Cucumis_sativus_Blanco2.299.png
|plaatje2= ARS_cucumber.jpg
|plaatje3= Cucumis_sativus,_Agurko_ziedas1.JPG
|plaatje4= Cucumis sativus20090812 497.jpg
|plaatje5= Огурец.jpg
|plaatje6= 
|divers= De vers gegeten [[../Komkommer|komkommer]] en de '''augurk''' zijn verschillende cultuurvormen van dezelfde soort met verschillende eigenschappen. De vruchten die gebruikt worden voor het maken van de augurk zijn kleiner en hebben over het algemeen een dunnere schil dan de vers gegeten komkommer.
|familie= Komkommer
|latijn= Cucurbitaceae
|geslacht= Cucumis
|soort= Cucumis sativus
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= 
|blad= 
|groenblijvend= 
|bloei= ?
|kleur= Geel
|vrucht=  
|hoog=
|grond1= ?
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;
|water= 
|goede buren= [[../Andijvie|andijvie]], [[../De moestuin#Boon|boon]], [[../De moestuin#Erwt|erwt]], [[../Maïs|maïs]], [[../De moestuin#Sla|sla]], [[../Oost-Indische kers|oost-indische kers]], [[../Spinazie|spinazie]].
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= 
|kookboek= Augurk
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 5-6 WM
|zaaiomschrijf= Zaai het liefst in de bak of kas. Gedurende de jeugd een temperatuur van 21˚C geeft betere planten en oogst. Eind mei kan in de volle grond gezaaid worden. Leg 3 zaden bij elkaar en behoud na opkomst de sterkste daarvan.
|kk= 4
|kt= 7
|lt= 1
|zd= 2
|plantmaand= 6 WM
|plantomschrijf= Het in mei onder glas gezaaid gewas uitplanten.
|pa= 40
|ra= 90
|verzorgmaand= 6-10
|verzorgomschrijf= Bij alle planten boven het vierde blad de top afknijpen. Daarna de zijranken boven het derde blad afsnijden. De zijranken die hieruit ontstaan geven vruchten.&lt;br&gt;Zorg dat er bestuiving plaats vindt. Normaal doen de bijtjes dat wel, anders knip je de bloem zonder vruchtbeginsel af (het mannetje) en doop die in de vrouwtjesbloem. Het kan ook met een kwastje. Sproei wat sterk suikerwater om insecten te lokken die stuifmeel overbrengen.
|oogstmaand= 7-10
|oogstomschrijf= Steeds jong oogsten vergroot de opbrengst. Augurken kan je prima bewaren door inmaken (inleggen in zuur).
|vermeermaand= 7-10
|vermeeromschrijf= Voor de zaadwinning laat je enkele mooie vruchten zeer groot en superrijp worden. Krab de zaden eruit en laat ze een etmaal fermenteren op water. Dan schoonspoelen, afwrijven en laten drogen.
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>jf5hx1pjrd92rt8ikncpavln0jj1ka0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Amerikaans krentenboompje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14618</id>
    <revision>
      <id>428514</id>
      <parentid>356352</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:45:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2153" sha1="6nwbmddgfhxdyew9lke7nonzklmx7vq" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Amelanchier_grandiflora2.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|plaatje1= Amelanchier canadensis — Flora Batava — Volume v14.jpg
|plaatje2= Felsenbirne_frucht.JPG
|plaatje3= Amelanchier_080427.jpg
|plaatje4= Amelanchier_lamarckii_struik.jpg
|plaatje5= 20170410Amelanchier lamarckii1.jpg
|plaatje6= Amelanchier lamarckii 157.jpg
|divers= Deze soort komt samen met het [[../Drents krentenboompje|drents krentenboompje]] (Amelanchier laevis) verwilderd in Nederland en België voor op zandige gronden.
|familie= Rozen
|latijn= Rosaceae
|geslacht= Krentenboompje
|soort= Amelanchier lamarckii
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= De knoppen zijn groenbruin, spits en verspringend en lijken enigszins op die van een beuk. De twijg is bruingrijs, ruw en kronkelend.
|blad= Het Amerikaans krentenboompje heeft 3-7 cm lange bladeren, die bij het uitlopen bruinachtig rood en van onderen dan nog behaard zijn. In de herfst hebben de bladeren een geelachtige herfstkleur.
|groenblijvend= 
|bloei= April tot mei.
|kleur= Witte bloemtrossen. De bloemen zijn veel groter dan die van het Canadees krentenboompje (Amelanchier canadensis). De kroonblaadjes zijn 1-2 cm lang.
|vrucht= De eetbare, bolvormige, roodachtige later donkerpaarse vruchten zijn vier- tot tienhokkig en 1-1,5 cm breed. De vruchten zijn sappig en rijpen in de eerste helft van juli.
|hoog= 1000
|grond1= Zuur.
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &amp;#9681;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;'''&amp;#8769;'''&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= [[../Dieren#Vogel|vogels.]]
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 10-11 WM
|plantomschrijf= Krentenboompje staat graag op een wat beschutte plaats. Geef voor het planten ruim bladcompost.
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 11
|verzorgomschrijf= Geef gevarieerde bladcompost. Hoeft niet veel water en het is niet nodig te snoeien.
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 11
|vermeeromschrijf= De wilde opslag rond de boom opnieuw uitplanten.
|vw= S
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>6nwbmddgfhxdyew9lke7nonzklmx7vq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Snickerbroodje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14721</id>
    <revision>
      <id>428777</id>
      <parentid>416750</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:50:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1267" sha1="3fvtv22ecqlnn5terks7d4a0ukkoe25" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Naam = Broodschotel
| Categorie = Broodrecept
| Porties = 2
| Energie = 
| Tijd = 1 minuut
| Stippen = 1
}}

[[Kookboek/Broodrecept|Broodrecepten]] | [[Kookboek/Recepten|Receptenindex]]&lt;br&gt;

Misschien hou je wel van {{Wp|Snickers|Snickers}}. Wist je dat je ook heel eenvoudig een soort broodversie van de snoepreep kunt maken? Heel makkelijk en met dit recept maak je gelijk twee van deze snickerbroodjes.

==Wat heb je nodig==
===Ingrediënten===
* 2 {{Kb|p=brood|boterhammen}}
* {{Kb|chocoladepasta}}
* {{Kb|pindakaas}}

===Benodigdheden===
*[[Kookboek/Mes|mes]]
*[[Kookboek/Bord|bord]] of [[Kookboek/Snijplank|snijplank]]

==Bereidingswijze==
# Leg de twee boterhammen op het bord of de snijplank
# Open de potten pindakaas en chocoladepasta
# Neem het mes
# Besmeer één boterham met chocoladepasta
# Besmeer de andere boterham met pindakaas
# Leg de boterhammen op elkaar
# Snij het geheel door de midden 

===Eet smakelijk===
Je twee snickerbroodjes zijn klaar. Eet smakelijk!

== Meer ideeën voor boterhammen met pindakaas ==
* [[c:Category:Peanut butter sandwiches|Category:Peanut butter sandwiches]] op Wikimedia Commons
{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Broodrecept|Snickerbroodje]]
[[Categorie:Chocoladerecept|Snickerbroodje]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>3fvtv22ecqlnn5terks7d4a0ukkoe25</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Absintalsem</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14977</id>
    <revision>
      <id>428516</id>
      <parentid>358524</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:45:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2867" sha1="9gl7qcbn1xgswiu7ybkdpnl2vedq867" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Artemisia_absinthium.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Illustration_Artemisia_absinthium0.jpg
|plaatje2= Artemisia-absinthium.JPG
|plaatje3= Artemisia_absinthium_P1210748.jpg
|plaatje4= 20150821Artemisia absinthium1.jpg
|plaatje5= Absenta s.i.JPG
|divers= De botanische naam Artemesia is afgeleid van de Griekse Godin Artemis en absinthium betekent in het Oud-Grieks 'ongenoegen'. De plant staat bekend als een van de bitterst smakende kruiden. Het lijkt op [[../Bijvoet|bijvoet]] (zelfde familie) maar is grijzer van kleur en sterker van smaak.
|familie= Composieten
|latijn= Asteraceae
|geslacht= Alsem
|soort= Artemisia absinthium
|roodlijst= ja
|beschermd= 
|wortel= De plant vormt een wortelstok (rhizoom).
|stengel= 
|blad= Het blad is aan beide zijden grijs viltig behaard, 2-3-voudig veerdelig, aan de voet niet geoord.
|groenblijvend= 
|bloei= Juli tot september.
|kleur= Bloeit met zeer lichtgele bloemen.
|vrucht=  
|hoog= 60-150
|grond1= Kalkrijk, stikstofrijk.
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; - &amp;#9681;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'''&amp;ndash;'''&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= Alle naastgelegen planten. Alsem remt de groei.
|weert= [[../Dieren#Aardvlo|zwarte aardvlo]], [[../Dieren#Bladluis|bladluis]], [[../Dieren#Mot|motten]] en [[../Dieren#Slak|slakken]]. Spuiten met een plantenaftreksel van alsem helpt daartegen. Ook tegen vlooien bij huisdieren.
|lokt= 
|keuken= Het bittere aftreksel van deze knoppen vormt een belangrijk bestanddeel van de dranken vermout en (klassieke) absint.
|kookboek= 
|genees= diverse kwalen. Aan de knoppen van absintalsem wordt vanouds een geneeskrachtige werking toegeschreven. Tegenwoordig wordt ze ook in de moderne geneeskunde gebruikt als bron van {{Wp|artemisinine|artemisinine}}, een antimalariamiddel. In West-Cambodja zijn inmiddels parasieten gevonden die resistentie aan het opbouwen zijn tegen artemisinine. Terwijl het bij niet-resistente parasieten 2 à 3 dagen duurt voordat de parasiet uit het bloed verdwenen is, duurt dit bij parasieten in muggen die in Cambodja zijn gevonden 4 à 5 dagen, wat erop wijst dat er resistentie aan het ontstaan is.
|waarschuwing= Zoals alle alcoholhoudende dranken, kan absint (met een alcoholpercentage van meer dan 50%) bij veel gebruik tot verslaving leiden. Langdurig en frequent gebruik veroorzaakt vanwege het hoge alcoholpercentage (meer dan 50%) zenuw- en hersenbeschadiging.
|zaaimaand= 4-6
|zaaiomschrijf= In deze maanden zaaien, een paar planten zijn wel voldoende. Geef de rest weg.
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 50
|ra= 50
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>9gl7qcbn1xgswiu7ybkdpnl2vedq867</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Vegetarische shoarma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14998</id>
    <revision>
      <id>428770</id>
      <parentid>410333</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:50:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1328" sha1="cfhqzfg9c5ogvln7irmfc0bjptb4nxe" xml:space="preserve">{{Infobox recept
|Naam=Vegetarische shoarma
|Categorie=Vegetarisch recept
|Porties=2 à 3 personen
|Energie=
|Tijd= 15 tot 20 minuten
|Stippen=1
}}

'''Vegetarische shoarma''' is een gerecht waarbij geen vlees of vleesvervanger aanwezig is. Het recept kan worden aangepast met ingrediënten die in het seizoen verkrijgbaar zijn. 

==Ingrediënten==
*1 {{Kb|Courgette}}, middel tot groot
* 2-3 {{Kb|p=brood|Shoarmabroodjes}} (aantal is afhankelijk van het aantal porties)
*2 {{Kb|p=knoflook|Teentjes knoflook}}
*[[Kookboek/Sla|Friseesla]]
*[[Kookboek/Ui|Ui]]
*[[Kookboek/Saladesaus|Saladeaus naar keuze]], bijvoorbeeld [[Kookboek/Knoflooksaus|knoflooksaus]]
*[[Kookboek/Zout|Zout]] en [[Kookboek/Peper|peper]]
*Seizoensgroente naar keuze.

==Bereidingswijze==
#Verwarm de broodjes volgens aanwijzing op de verpakking.
#Ui en knoflook versnipperen.
#Sla en seizoensgroente snijden.
#Een braadpan met olie op het vuur zetten. 
#De ui en knoflook 3 minuten in de pan bakken. 
#Snij de broodjes open
#Meng de sla met de seizoensgroente, knoflook en ui. 
#Naar smaak peper, zout en saus toevoegen
#Vul de broodjes met de groenten.

:Eet smakelijk!

==Variatie==
* Neem een rode ui en rode peper voor een scherpere smaak
{{Sub}}
{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Vegetarisch recept|Vegetarische shoarma]]
[[Categorie:Groentenrecept]]</text>
      <sha1>cfhqzfg9c5ogvln7irmfc0bjptb4nxe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Aardaker</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15023</id>
    <revision>
      <id>428515</id>
      <parentid>381909</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:45:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2065" sha1="tvup8crdu08ipod2tr1jmmdijdygfcg" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Lathyrus_latifolius_(pèsol_bord).jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Lathyrus_tuberosus.png
|plaatje2= Lathyrus_tuberosus3.jpg
|plaatje3= Lathyrus_Tuberosus_closeup.JPG
|plaatje4= Lathyrus tuberosus flowers.jpg
|plaatje5= 20120707Lathyrus pratensis &amp; Lathyrus tuberosus.jpg
|plaatje6= Tuberous Vetchling.jpg
|divers= Deze plant wordt vaak in zaadmengsels verwerkt, die in onbegroeide terreinen worden uitgezaaid. Als vlinderbloemige draagt deze plant bij aan de [[../De basis#Groenbemesting|bodemverbetering]] (stikstof), vergelijkbaar met [[../Lupine|lupine]]. 
|familie= Vlinderbloemen
|latijn= Leguminosae
|geslacht= Lathyrus
|soort= Lathyrus tuberosus
|roodlijst= ja
|beschermd= 
|wortel= Groeit uit met uitlopers die zich vertakken en de in de bodem liggende knopen vormen zich tot knollenvormende wortels tot 70 cm diep
|stengel= 
|blad= 
|groenblijvend= 
|bloei= Juni tot augustus
|kleur= Rood, violet
|vrucht=  
|hoog= 30-100
|grond1= Kalkrijk
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= De kastanje grote knolletjes kunnen als aardappels worden gekookt of als tamme kastanjes gepoft. Ze bevatten vooral suikers en zetmeel en tevens eiwitten en vetten. Vaak dienden ze ook als koffiesurrogaat of als varkensvoer. Ze konden ook tot plantaardige olie verwerkt worden. Ook werd in de zestiende eeuw uit de bloemen parfum gewonnen.
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 4-5
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= ?
|oogstomschrijf= Na drie tot vier jaar bereiken de knollen de volle grootte.
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= De soort vermeerdert zich door de ondergrondse uitlopers en in het bijzonder door de knolletjes.
|vw= ZS
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>tvup8crdu08ipod2tr1jmmdijdygfcg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Aangebrande orchis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15061</id>
    <revision>
      <id>428542</id>
      <parentid>358584</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:01:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1944" sha1="3yfp8jz1plrmg9ui6idx9vaff7ghldv" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Orchis_ustulata_05_Saarland.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Sturm04011_clean.jpg
|plaatje2= Orchis_ustulata_wiki_mg-k01.jpg
|plaatje3= Orchis_ustulata_wiki_mg-k02.jpg
|plaatje4= Orchis ustulata Saarland 06.jpg
|plaatje5= Tõmmu käpp.JPG
|plaatje6= Orchis ustulata in NSG Nüstenbachtal.JPG
|divers= De soortaanduiding ustulatus komt uit het Latijn en staat voor 'aangebrand' wat duidt op de zwarte kleur van de bloeiwijze, die ontstaat doordat de helm van de bloem aan de buitenzijde zwartpaars van kleur is. Vroeger kwam de plant in Nederland voor in vochtige graslanden en uiterwaarden.
|familie= Orchideeën
|latijn= Orchidaceae
|geslacht= Neotinea
|soort= Neotinea ustulata
|geschikt= 
|roodlijst= ja
|beschermd= 
|nieuwe= 
|wortel= 
|stengel= 
|blad= De plant heeft vijf tot tien blauwachtig groene, ongevlekte lancetvormige bladeren van ongeveer 3-10 cm lang en 0,5-2 cm breed, die op de stengel naar boven toe kleiner worden. De onderste bladeren vormen een rozet en de bovenste bladeren zitten als een schede om de stengel.
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= April tot augustus (afhankelijk van de soort)
|kleur= Witroze (met zwartpaarse top)
|vrucht=  
|hoog= 15-80
|grond1= Kalkrijk
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; - &amp;#9684;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8776;&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 4-5
|zaaiomschrijf= .
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>3yfp8jz1plrmg9ui6idx9vaff7ghldv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Aapjesorchis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15107</id>
    <revision>
      <id>428517</id>
      <parentid>358513</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:45:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1372" sha1="itzj02p9xgdg02qrtelxrp3rsm3evh6" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Orchis_simia_flowers.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Orchis simia (as Orchis tephrosanthos) - Bot. Reg. 5 pl.375 (1819).jpg
|plaatje2= Orchis_simia_wiki_mg-k02.jpg
|plaatje3= Orchis_simia_Frankreich_10.jpg
|plaatje4= Simia 120h.jpg
|plaatje5= Orchis simia (plants).jpg
|plaatje6= Monkey Orchid (Orchis simia) - geograph.org.uk - 699237.jpg
|divers= De plant is gevoelig voor vorst en kan wel eens uitvriezen.
|familie= Orchideeën
|latijn= Orchidaceae
|geslacht= Orchis
|soort= Orchis simia
|roodlijst= ja
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= De stengel is kantig en wordt door de bovenste bladeren omsloten.
|blad= De glanzende bladeren zijn ongevlekt met een breed-lancetvormige vorm. De onderste bladeren staan schuin omhoog.
|groenblijvend= 
|bloei= Half mei
|kleur= Lichtroze tot lila
|vrucht=  
|hoog= 20-40
|grond1= Kalkrijk
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &amp;#9685; &lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&amp;#9679;&lt;/span&gt;
|water= 
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 11-3
|verzorgomschrijf= Afdekken bij vorst.
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>itzj02p9xgdg02qrtelxrp3rsm3evh6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Aardbeiganzerik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15115</id>
    <revision>
      <id>428522</id>
      <parentid>358515</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:45:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1397" sha1="519kpsek714h3lt1xtxnh3f0fxijz7q" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Potentilla.sterilis.1.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Potentilla fragariastrum Sturm23.jpg
|plaatje2= Potentilla_sterilis1.jpg
|plaatje3= Barren Strawberry (Potentilla sterilis).jpg
|plaatje4= Eupeodes latifasciatus (female) on Barren Strawberry - Flickr - S. Rae.jpg
|plaatje5= Potentilla sterilis (Erdbeerblatt-Fingerkraut) IMG 37223.JPG
|divers= 
|familie= Rozen
|latijn= Rosaceae
|geslacht= Ganzerik
|soort= Potentilla sterilis
|roodlijst= ja
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= Kruipende stengels, bovengrondse uitlopers vormend
|blad= Blad is 3-tallig met brede, min of meer stompe tanden, de eindelingse tand van het middelste blaadje meestal kleiner dan de naburige tanden. De bladrand is omzoomd door witte uitstekende haren
|groenblijvend= 
|bloei= Maart tot mei
|kleur= Wit
|vrucht=  
|hoog= 5-20
|grond1= Kalkrijk
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;#9681;&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large; color: blue;&quot;&gt;&amp;#8776;&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 4-5
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= ZS
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>519kpsek714h3lt1xtxnh3f0fxijz7q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Aarddistel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15116</id>
    <revision>
      <id>428519</id>
      <parentid>358518</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:45:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1489" sha1="ojmd3dg8btyegk3nqtb3atyd1yiybxz" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Cirse_acaule.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Cirsium acaule — Flora Batava — Volume v20.jpg
|plaatje2= Cirsium acaule eF.jpg
|plaatje3= Cirsium_acaule_110807a.jpg
|plaatje4= Aarddistel DSCF4865.JPG
|plaatje5= Cirsium acaule - varretu karuohakas Keilas.jpg
|divers= 
|familie= Composieten
|latijn= Asteraceae
|geslacht= Vederdistel
|soort= Cirsium acaule
|geschikt= 
|roodlijst= ja
|beschermd= 
|wortel= De plant heeft lange wortelstokken
|stengel= De stengel is meestal zeer kort en met 1 hoofdje, zelden tot 30 cm lang of met 2-4 hoofdjes.
|blad= Het blad is sterk stekelig, veerspletig met halfronde tot eironde, meestal 3-lobbige slippen, van boven kaal, van onderen kort behaard.
|groenblijvend= 
|bloei= Juli tot september.
|kleur= Paarsrood. Meestal één bloemhoofdje.
|vrucht= De vruchtjes aan de top zijn voorzien van vruchtpluis (distelpluis).
|hoog= 5-10 (soms tot 30)
|grond1= Kalkrijk
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;&amp;#9679;&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 4-5
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= 2
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>ojmd3dg8btyegk3nqtb3atyd1yiybxz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Aardkastanje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15120</id>
    <revision>
      <id>428518</id>
      <parentid>358519</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:45:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2254" sha1="bbh1if0k8a98vxchb6rwlwbljhskxly" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Bunium_bulbocastanum.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Carum bulbocastanum — Flora Batava — Volume v11.jpg
|plaatje2= Bunium bulbocatstanum RH. (3).jpg
|plaatje3= Bunium bulbocastanum coteau-charteves 02 23062007 1.jpg
|plaatje4= Bunium bulbocastanum RH (6).jpg
|plaatje5= Bunium bulbocastanum RH (13).jpg
|divers= 
|familie= Schermbloemen
|latijn= Apiaceae
|geslacht= Bunium
|soort= Bunium bulbocastanum
|nlnaam= aardkastanje
|roodlijst= ja
|beschermd= 
|wortel= De zwarte, tot 2,5 cm grote wortel is bijna bolvormig, vlezig.
|stengel= De kale, geribde en gevulde stengel is ook na de bloei gevuld.
|blad= De driehoekige bladeren zijn in omtrek driehoekig, 2- tot 3-voudig geveerd, met lijnvormige slippen. De bladslippen zijn gaafrandig. De onderste bladeren hebben lange stelen die op enige afstand van de stengel uit de grond steken. De bladeren hebben een brede zich plotseling versmallende bladschede.
|groenblijvend= 
|bloei= Juni tot juli
|kleur= Witte, 2 mm grote bloemen, die in een 3 - 8 cm groot scherm]] staan. Het scherm heeft 8 - 20 stralen. Het omwindsel en de omwindselblaadjes hebben 5 - 10 bladen. De kelkbladen ontbreken. De stijlen zijn in de vrucht teruggeslagen en vrij plotseling aan de voet verbreed (stijlkussen). De stijlen zijn even lang als de stijlkussens.
|vrucht=  Vruchten zijn in vooraanzicht langwerpig, 3-5 mm lang, met vlakke ribben; deelvruchten op doorsnede vierkantig. Stijlen in de vrucht teruggeslagen, aan de voet verbreed. De buitenste stralen hebben overwegend mannelijk bloemen. Bij de andere stralen zijn de bloemen tweeslachtig.
|hoog= 30-70
|grond1= Kalkrijk
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; 
|water= &lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt; &amp;#8769;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= De wortels van de aardkastanje zijn eetbaar.
|kookboek= aardkastanje
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= 
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>bbh1if0k8a98vxchb6rwlwbljhskxly</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Adderwortel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15121</id>
    <revision>
      <id>428521</id>
      <parentid>358525</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:45:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2287" sha1="0o33fsximug5uszzwbnfaun9szrtgd2" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=PolygonumBistorta-bloem-kl.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Bistorta_officinalis_Sturm61.jpg
|plaatje2= PolygonumBistortaBulgaria.jpg
|plaatje3= PolygonumBistorta-plant-kl.jpg
|plaatje4= Bistorta officinalis (7833396232).jpg
|plaatje5= Belianske Tatry - mezi chatou Plesnivec a Veľkým Bielym plesem (5).JPG
|plaatje6= Baris dispilota mating on Bistorta officinalis subsp. japonica cropped.jpg
|divers= Stinsenplant welke vroeg in het voorjaar begint te groeien. Dit om de bomen met hun bladerendak voor te zijn. Stinsenplanten gebruiken daarvoor het reserve voedsel in knollen, bollen of zoals '''Adderwortel''' in de lange wortel.
|familie= Duizendknoop
|latijn= Polygonaceae
|geslacht= Duizendknoop
|soort= Persicaria bistorta
|geschikt= {{Wp|Stinsenplant#Lijst van stinsenplanten|Stinsenplant}}.
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= 
|blad= De onderste bladen in een wortelrozet, meestal langwerpig-eirond, aan de voet versmald. Stengelbladen veel kleiner, de meeste zittend.
|groenblijvend= 
|bloei= Mei tot augustus.
|kleur= Lilaroze, zelden wit. De bloemen zitten in een dichte aar gerangschikt.
|vrucht=  
|hoog= 20-50
|grond1=  matig voedselrijk, kalkarm
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;#9685;&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8776;&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= In het verleden werd de plant veel als groenten gegeten, met name de spruiten en het jonge blad. Werd ook gebruikt bij het leerlooien.
|kookboek= 
|genees= wonden en bloedingen. Al eeuwenlang wordt de plant gebruikt in de geneeskunde. Voornamelijk als wondkruid of bloedstelpend middel. Ook was het, door de vorm van de wortel in gebruik tegen slangenbeten en ander gif, een oude naam voor het kruid was dan ook 'serpentaria'. Het is nog steeds één van de beste samentrekkende kruiden. 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= Een typische oeverplant rondom een vijver. Op beschaduwde en vochtige plaatsen. 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>0o33fsximug5uszzwbnfaun9szrtgd2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Akkerandoorn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15124</id>
    <revision>
      <id>428520</id>
      <parentid>358589</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:45:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1356" sha1="26n2hpt2e2d1japq8qingo3joslfdup" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Stachys_arvensis_01.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Stachys_arvensis_Sturm46.jpg
|plaatje2= Stachys_arvensis_02.jpg
|plaatje3= Stachys arvensis vallee-de-grace-amiens 05082007 3.jpg
|plaatje4= Stachys arvensis flower4 (16375561382).jpg
|plaatje5= Stachys arvensis flowerhead3 (15753965504).jpg
|divers= 
|familie= Lipbloemen
|latijn= Lamiaceae
|geslacht= Andoorn
|soort= Stachys arvensis
|roodlijst= ja
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= De stengel is liggend, opstijgend of rechtopstaand.
|blad= Onderste bladen zijn gesteeld, eirond tot rondachtig, met zwak hartvormige voet, de bovenste langwerpig, kort gesteeld tot zittend.
|groenblijvend= 
|bloei= Juli tot in de herfst.
|kleur= Bleekroze soms wit.
|vrucht=  
|hoog= 7-30
|grond1= ?
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= 1
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>26n2hpt2e2d1japq8qingo3joslfdup</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Akkerklokje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15125</id>
    <revision>
      <id>428523</id>
      <parentid>358539</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:45:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1499" sha1="josr600sdpdtntz7kjqvda09zj42b2n" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Campanula latifolia bgiu.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Campanula_rapunculoides_Sturm60.jpg
|plaatje2= BumbleB.jpg
|plaatje3= CampanulaRapunculoides.jpg
|plaatje4= Campanula rapunculoides Vuohenkello C VII08 H6210.jpg
|plaatje5= Atlas roslin pl Dzwonek jednostronny 1691 6530.jpg
|divers= 
|familie= Klokjes
|latijn= Campanulaceae
|geslacht= Klokje
|soort= Campanula rapunculoides
|nlnaam= 
|geschikt= 
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= Wortel met ondergrondse uitlopers.
|stengel= De stengel is evenals de bladen meestal weinig en kort behaard, stompkantig
|blad= Onderste bladen zijn eirond tot lancetvormig, met hartvormige of afgeronde voet, lang gesteeld, de bovenste lancetvormig, zittend, alle gekarteld-gezaagd
|groenblijvend= 
|bloei= Juni tot augustus
|kleur= Meestal helder violet, blauw
|vrucht=  
|hoog= 45-120
|grond1= Relatief voedselrijk.
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 30
|ra= 30
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= ?
|vermeeromschrijf= Een sterke plant die zich via wortelstokken verspreidt.
|vw= ZS
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>josr600sdpdtntz7kjqvda09zj42b2n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Akkerboterbloem</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15128</id>
    <revision>
      <id>428531</id>
      <parentid>358529</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:45:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3614" sha1="g4cbbawouh7km58hsnrna8pmv1hg6qz" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Flor ranuncle arvense 2007.JPG}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Ranunculus arvensis Sturm54.jpg
|plaatje2= Ranunculus arvensis (Acker-Hahnenfuß) IMG 20823.JPG
|plaatje3= Acker-Hahnenfuss-Blüte.jpg
|plaatje4= Ranunculus arvensis sl7.jpg
|plaatje5= Ranunculus arvensis sl4.jpg
|plaatje6= Ranunculus arvensis sl17.jpg
|divers= Te vinden in wintergraanakkers, zelden op ruderale plaatsen en omgewerkte grond. Zeer zeldzaam in Zuid-Limburg, misschien nog in het rivierengebied, vroeger ook in Zeeland en op enkele andere plaatsen.
|familie= Ranonkel
|latijn=  Ranunculaceae
|geslacht= Boterbloem
|soort= Ranunculus arvensis
|nlnaam= boterbloem
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. stinsenplant, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= ja
|beschermd= ja
|wortel= &lt;!-- Omschrijving van de/het wortel/gestel --&gt;
|stengel= De lichtgroene, behaarde stengels worden naar de voet en soms ook naar de top kaal.
|blad= De onderste bladeren zijn niet gedeeld, de overige hebben 3 deelblaadjes, die voor het grootste deel weer in 2 of 3 smalle, alleen aan de top ingesneden slippen zijn verdeeld.
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= Mei t/m juli.
|kleur= De licht groenachtig gele bloemen zijn 0,4 tot 1,2 cm groot. De kelkbladen liggen los tegen de kroonbladen aan. De bloemstelen zijn niet gegroefd.
|vrucht= Elke bloem vormt meestal 3 tot 8 vruchtjes. Deze zijn 5 tot 8 mm lang, ruim 2 keer zo lang als die van andere boterbloemen. Ze hebben een slanke snavel en vrij grote, vaak kromme stekels.
|hoog= 20-60
|grond1= Matig voedselrijk, kalkrijk.
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; 
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt; - &lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'''&amp;#8769;'''&lt;/span&gt; 
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= 1
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (S=scheuren/Z=zaaien/E=enten/enz.) --&gt;
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>g4cbbawouh7km58hsnrna8pmv1hg6qz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Akkerdoornzaad</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15130</id>
    <revision>
      <id>428524</id>
      <parentid>358590</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:45:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1755" sha1="3h4bs7x70ci5s25bizt9nkr0p6wn12c" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Torilis_arvensis_2005.07.21_14.27.51-p7210042.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Caucalis arvensis Sturm36.jpg
|plaatje2= Torilis_arvensis_2005.07.21_14.30.00-p7210047.jpg
|plaatje3= 2016.05.19 14.33.35 DSC04055 - Flickr - andrey zharkikh.jpg
|plaatje4= Torilisarvensis1.jpg
|plaatje5= Torilis arvensis kz1.JPG
|divers= 
|familie= Schermbloemen
|latijn= Apiaceae
|geslacht= Doornzaad
|soort= Torilis arvensis
|roodlijst= ja
|beschermd= ja
|wortel= 
|stengel= De plant heeft een behaarde, geribde stengel en is wijdvertakt.
|blad= Blad enkel- tot dubbel geveerd, de blaadjes lancetvormig, veerspletig of grof gezaagd
|groenblijvend= 
|bloei= Juli tot augustus.
|kleur= Wit en roodachtig. De bloemen zitten in samengestelde schermen met drie tot vijf kleinere schermpjes. Ze hebben vijf kroonbladen. Er is geen of slechts één omwindselblad
|vrucht=  De vrucht is in het vooraanzicht cilindrisch, 4-6 mm lang, deelvruchten op de rugzijde iets afgeplat; de top met weerhaakjes Aan de punt van de deelvruchtjes zitten stekels met weerhaakjes waarmee de vrucht zich vasthecht aan de vacht van dieren of veren van vogels
|hoog= 30-90
|grond1= Kalkrijk
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; 
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 4-5 WM
|zaaiomschrijf= Zaaien in april en mei.
|kk= 
|kt= 
|lt= 1
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>3h4bs7x70ci5s25bizt9nkr0p6wn12c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Akkergeelster</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15143</id>
    <revision>
      <id>428525</id>
      <parentid>358534</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:45:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1257" sha1="blslzi9rts0qhppf73sb0l4s3016sqt" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Gagea_villosa_150303.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Gagea villosa Sturm30.jpg
|plaatje2= Gageo_villosa_230303.jpg
|plaatje3= Gagea villosa 1.JPG
|plaatje4= Gagea_villosa_090406.jpg
|plaatje5= 20160224Gagea villosa1.jpg
|divers= Akkergeelster is in België uitgestorven, komt in Nederland zeer zeldzaam voor in beschaduwd weiland en onder heggen.
|familie= Lelie
|latijn= Liliaceae
|geslacht= Geelster
|soort= Gagea villosa
|geschikt= Stinzenplant.
|roodlijst= ja
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= Bolgewas. De stelen zijn behaard.
|blad= De grondstandige bladen zijn lijnvormig.
|groenblijvend= 
|bloei= Maart tot april.
|kleur= Geel. De buitenzijde van de bloemdekbladen zijn behaard
|vrucht=  
|hoog= 10-25
|grond1= Kalkrijk
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &amp;#9681;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>blslzi9rts0qhppf73sb0l4s3016sqt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Akkerleeuwenbek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15150</id>
    <revision>
      <id>428526</id>
      <parentid>358541</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:45:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1694" sha1="mn9kbkpucoc1np3w79lndgtwt18t9m8" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Misopates_orontium1.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Misopates orontium Sturm19.jpg
|plaatje2= Antirrhinum orontium flower RJP 01.jpg
|plaatje3= Antirrhinum orontium0.jpg
|plaatje4= Antirrhinum orontium fruit RJP 01.jpg
|plaatje5= Ann (24649270655).jpg
|plaatje6= Misopates orontium - Weasel's snout - Asi balıkağzı 01.jpg
|divers= 
|familie= Weegbree
|latijn= Plantaginaceae
|geslacht= Misopates
|soort= Misopates orontium
|roodlijst= ja
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= De opgaande stengel is aan de bovenkant klierachtig behaard.
|blad= De lijnvormige tot ovaal-elliptische bladeren zijn 2-5 cm lang en 2-7 mm breed.
|groenblijvend= 
|bloei= Juni tot oktober.
|kleur= Helderroze, soms wit met donkerder strepen op het kroonblad. Bloemen 1-1,5 cm lang, korter dan de schutbladen, in ijle trossen. Kelkslippen lijnvormig, iets korter dan de bloemkroon
|vrucht= De vrucht is een eivormige, 8-10 mm grote, met poriën openspringende doosvrucht en heeft klierachtige haartjes. De zaden zijn iets afgeplat.
|hoog= 8-30
|grond1= Matig voedselrijk.
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt; - &lt;span style=&quot;font-size: large; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8776;&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 4-5 WM
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= 1
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>mn9kbkpucoc1np3w79lndgtwt18t9m8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Akkerogentroost</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15186</id>
    <revision>
      <id>428527</id>
      <parentid>358544</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:45:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1986" sha1="0c6528i1io101t9s7yfz5hgvxab5ygv" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Odontites_vernus.jpeg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Nsr-slika-243.png
|plaatje2= Red_bartsia_800.jpg
|plaatje3= Odontites vernus 120611.jpg
|plaatje4= Odontites vernus Podkomorské lesy.jpg
|plaatje5= Odontites vernus PID926-1.jpg
|plaatje6= Odontites vernus vallee-de-grace-amiens 80 22062007 3.jpg
|divers= '''Akkerogentroost''' is een halfparasiet op grassen en cypergrassen. De plant komt voor op graanakkers.
|familie= Bremraap
|latijn= Orobanchaceae
|geslacht= Helmogentroost
|soort= Odontites vernus
|geschikt= 
|roodlijst= ja
|beschermd= ja
|wortel= De wortels van de plant onttrekken water en zouten aan de wortels van andere planten, maar de plant is zelf in staat tot fotosynthese.
|stengel= De vertakking is meestal vrij hoog op de stengel beginnend, takken een hoek van hoogstens 45° met de hoofdas makend
|blad= Het blad is  lijn- tot lancetvormig, met spitse tot stompe top, aan weerszijden met 1-5 vlakke tanden
|groenblijvend= 
|bloei= Juni tot oktober.
|kleur= Roze of rozerood, soms witte 8-11 mm lange bloemen. Aan het eind van de bloei steekt de stempel buiten de bloemkroon. De tanden van de kelkbladen zijn driehoekig-lancet- tot lancetvormig en even lang of langer dan de kelkbuis. De schutbladen zijn meestal langer dan de kelkbuis. De eerste bloemen zitten aan de zesde tot de dertiende knoop van de stengel.
|vrucht=  De zaden zijn lichtbruin, 2-2,5 mm lang
|hoog= 10-50
|grond1= ?
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2=
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= 1
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>0c6528i1io101t9s7yfz5hgvxab5ygv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Akkerviltkruid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15191</id>
    <revision>
      <id>428528</id>
      <parentid>358546</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:45:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1405" sha1="gjvznythhi0v3xfbewb3680n9x8wyf8" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Filago_arvensis_W.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Filago_arvensis_Sturm21.jpg
|plaatje2= Filago_arvensis2_W.jpg
|plaatje3= Filago_arvensis3_W.jpg
|plaatje4= Filago arvensis sl6.jpg
|plaatje5= Acker-Filzkraut filago arvensis.jpg
|plaatje6= Filago arvensis sl38.jpg
|divers= 
|familie= Composieten
|latijn= Asteraceae
|geslacht= Viltkruid
|soort= Filago arvensis
|roodlijst= ja
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= De stengel is meestal tros- of pluimvormig vertakt, met korte, rechtopstaande takken
|blad= De langwerpige bladeren zijn 1 tot 2 cm lang
|groenblijvend= 
|bloei= Juli tot september.
|kleur= Geelachtig. Rolronde, 4-5 mm lange hoofdjes, die in dichte kluwens zitten. De niet gekielde omwindselblaadjes hebben een doorzichtige top en zijn tot aan de top dicht wollig behaard. In het hoofdje komen alleen buisbloemen voor.
|vrucht=  
|hoog= 15-50
|grond1= Zand/Zuur
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;&amp;#9679;&lt;/span&gt;
|water= &amp;ndash;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= 1
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>gjvznythhi0v3xfbewb3680n9x8wyf8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Akkerviooltje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15192</id>
    <revision>
      <id>428529</id>
      <parentid>358547</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:45:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1736" sha1="fdl23814dvrzcwduc7ocv64kio3ovya" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Viola_arvensis_160405.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= (MHNT) Viola arvensis - flower.jpg
|plaatje2= Akkerviooltje.jpg
|plaatje3= Akkerviooltje_opengesprongen_doosvrucht.jpg
|plaatje4= 20150418Viola arvensis2.jpg
|plaatje5= 20150418Viola arvensis4.jpg
|divers= Het akkerviooltje onderscheidt zich van het [[../Bosviooltje|bosviooltje]] door de meestal tweekleurige bloemen en de opwaarts gerichte bloemblaadjes aan de zijkant. Tegenwoordig is het akkerviooltje terug te vinden in bloemenmengsels voor het inzaaien van bouwland ten behoeve van natuurbeheer.
|familie= Viooltjes
|latijn= Violaceae
|geslacht= Viooltje
|soort= Viola arvensis
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= Wortelt tot 45 cm diep.
|stengel= Stengel onvertakt of aan de voet vertakt.
|blad= 
|groenblijvend= 
|bloei= April tot oktober.
|kleur= Meestal tweekleurig. De bloemen zijn klein en meestal niet groter dan 1 cm.
|vrucht=  Na het rijpen springen de éénhokkige doosvruchten met drie kleppen open. Bij het openspringen worden de zaden weggeslingerd. De zaden hebben een oliehoudend aanhangsel die de mieren graag lusten, hierdoor vindt ook verspreiding plaats
|hoog= 5-40
|grond1= ?
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= 1
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>fdl23814dvrzcwduc7ocv64kio3ovya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Armbloemige waterbies</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15230</id>
    <revision>
      <id>428530</id>
      <parentid>358572</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:45:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1470" sha1="nyb8va4rebl1dehkf8vlu1ds8kk4tyz" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Eleocharis_quinqueflora_detail.jpeg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Cyperaceae spp Sturm7.jpg
|plaatje2= Eleocharis_quinqueflora.jpeg
|plaatje3= Fig. 02 Eleocharis pauciflora.jpg
|plaatje4= Torfy Orońskie ponikło.jpg
|plaatje5= 2016.07.23 09.12.34 IMG 7390 - Flickr - andrey zharkikh.jpg
|divers= 
|familie= Cypergrassen
|latijn= Cyperaceae
|geslacht= Waterbies
|soort= Eleocharis quinqueflora
|roodlijst= ja
|beschermd= 
|wortel= Vormt een kruipende, lange, dunne, sterk vertakkende wortelstok. De eindknop van de wortelstok is verdikt tot een bol
|stengel= De stengels zijn vaak iets gekromd en bladloos
|blad= De grondbladeren zijn rond en gegroefd
|groenblijvend= 
|bloei= Mei tot juli. De bloeiwijze is een aar met drie tot zeven bloemen
|kleur= Bruin
|vrucht=  De vrucht is een 1,5-2 mm lang, geelbruin, driekantig nootje met een stekelige punt
|hoog= 5-25
|grond1= Kalkrijk.
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; - &amp;#9681;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8776;&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= 
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>nyb8va4rebl1dehkf8vlu1ds8kk4tyz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Akkerzenegroen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15231</id>
    <revision>
      <id>428532</id>
      <parentid>358549</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:45:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1680" sha1="omjal29ujkl1g7h1tmpd0ifk2gff5u2" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Ajuga_chamaepitys.JPG}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Ajuga chamaepitys — Flora Batava — Volume v18.jpg
|plaatje2= Ajuga_chamaepytis.JPG
|plaatje3= Ajuga chamaepitys sl3.jpg
|plaatje4= Ajuga chamaepitys sl15.jpg
|plaatje5= Ajuga chamaepitys sl11.jpg
|plaatje6= Ajuga chamaepitys inflorescence (23).jpg
|divers= De grijs-groene plant heeft een aromatische geur.
|familie= Lipbloemen
|latijn= Labiatae
|geslacht= Zenegroen
|soort= Ajuga chamaepitys
|geschikt= 
|roodlijst= ja
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= De plant heeft een vierkantige, harige, meestal purperrode stengel
|blad= Het behaarde blad is 3-delig, met lijnvormige slippen, de onderste ongedeeld, lijnvormig
|groenblijvend= 
|bloei= Mei tot in de herfst
|kleur= Geel (rood of paars gevlekt). 0,7-1,5 cm lange bloemen. De kroonbuis heeft van binnen een ring van haren. De bovenlip is tweelobbig en zeer kort en de onderlip driespletig. De vier meeldraden steken uit de kroonbuis. De bloemen zijn alleenstaand en zitten in de bladoksels.
|vrucht=  De vrucht is een vierdelige splitvrucht.
|hoog= 5-20
|grond1= Kalkrijk, matig voedselrijk.
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt; 
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= 1
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= 
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>omjal29ujkl1g7h1tmpd0ifk2gff5u2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Asperge-erwt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15232</id>
    <revision>
      <id>428534</id>
      <parentid>358575</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:46:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1514" sha1="r8n3rhqkqknazvynozarxlwo56m6gb7" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Tetragonolobus purpureus (plant).jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|plaatje1= The Botanical magazine, or, Flower-garden displayed (Plate 151) (8559477127).jpg
|plaatje2= Lotus tetragonolobus (Leguminosae) flower and bee.JPG
|plaatje3= Lotus tetragonolobus (Leguminosae) leaves.JPG
|plaatje4= Lotus tetragonolobus (Leguminosae) plant.JPG
|plaatje5= Lotus tetragonolobus kz2.jpg
|plaatje6= Lotus tetragonolobus 000230412O.jpg
|divers= 
|familie= Vlinderbloemen
|latijn= Leguminosae
|geslacht= Rolklaver
|soort= Lotus tetragonolobus
|roodlijst= 
|beschermd= 
|groenblijvend= 
|wortel= 
|stengel= Heeft drie tot vier stengels.
|blad= Heeft een drietallig, eirond blad.
|bloei= Vanaf half juni.
|kleur= Donkerrood en geel.
|vrucht=  In een peul zitten ongeveer tien, ronde, lichtbruine zaden.
|hoog= 10-40
|grond1= ?
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; 
|water= 
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= De jonge peul is eetbaar en smaakt enigszins naar amandelen. De jonge stengels kunnen gegeten worden als asperges en de zaden kunnen gebruikt worden als koffiesurrogaat.
|kookboek= Asperge-erwt
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 4-6 WM
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= 1
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 5
|ra= 25
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 7-9
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>r8n3rhqkqknazvynozarxlwo56m6gb7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Alpenheksenkruid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15241</id>
    <revision>
      <id>428533</id>
      <parentid>358553</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:46:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1657" sha1="7p32j5o2lseff52f1k0vhk4b7nu9t2r" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Circaea_alpina.jpeg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= 336 Circaea alpina, Circaea lutetiana.jpg
|plaatje2= Circaea alpina 6771.JPG
|plaatje3= Circaea_alpina_6758.JPG
|plaatje4= Circaea alpina 6772.JPG
|plaatje5= Circaea alpina kz.jpg
|plaatje6= Circaea alpina kz05.jpg
|divers= '''Alpenheksenkruid''' komt voor in drassige beekbossen in verschillende soorten bos, vooral op stenige en compostrijke grond.
|familie= Teunisbloem
|latijn= Onagraceae
|geslacht= Heksenkruid
|soort= Circaea alpina
|roodlijst= ja
|beschermd= 
|wortel= De plant vermeerdert zich ook met wortelstokken (rizomen), waardoor de plant in groepjes bij elkaar staat.
|stengel= De bladsteel is gevleugeld, van boven iets gootvormig.
|blad= De bladeren zijn rond-lancetvormig.
|groenblijvend= 
|bloei= Juni tot juli.
|kleur= Wit, rozig. Open bloemen dicht bijeen aan de top der tros.
|vrucht=  De vrucht is een klit, 1-hokkig, 1-zadig. Bij aanraking van de plant wordt de klit weggeslingerd en kan in de vacht van een dier blijven haken door de op de klit aanwezige borstelharen
|hoog= 5-30
|grond1= Stenig.
|compost1= Veel.
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &amp;#9681; - &lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&amp;#9679;&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8776;&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= ZS
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>7p32j5o2lseff52f1k0vhk4b7nu9t2r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Amandelwolfsmelk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15253</id>
    <revision>
      <id>428544</id>
      <parentid>358557</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:01:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1959" sha1="px6ifnsith1hletpvhzqodnskw9dl0v" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Amandelwolfsmelk_Euphorbia_amygdaloides_plant.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Nsr-slika-120.png
|plaatje2= Light_green_flowers.jpg
|plaatje3= Euphorbia_amygdaloides_cv_Purpurea_ies.jpg
|plaatje4= Euphorbia amygdaloides cv Purpurea5 ies.jpg
|plaatje5= რძიანა ნუშისფოთოლა Euphorbia amygdaloidesmandelblättrige Wolfsmilch.JPG
|plaatje6= Euphorbia amygdaloides ENBLA02.jpeg
|divers= '''Amandelwolfsmelk''' behoort tot de zogenaamde {{Wp|Heksenkruid (heksen)|heksenkruiden}}. In de tuin kan men deze plant het beste in de halfschaduw zetten in humusrijke grond. Vooral ook om meeldauw te voorkomen, waar deze plant vatbaar voor is.
|familie= Wolfsmelk
|latijn= Euphorbiaceae
|geslacht= Wolfsmelk
|soort= Euphorbia amygdaloides
|roodlijst= ja
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= De plant heeft een tweejarige bloeistengel. In het eerste jaar zit aan de top van de vaak paarsrode bloeistengel een bladrozet. In het tweede jaar zit aan de bloeistengel in of onder het midden een aantal dicht bij elkaar staande bladeren
|blad= Het blad is behaard. Randklieren met 2 hoorntjes.
|groenblijvend= ja
|bloei= April tot mei.
|kleur= Geelgroen.
|vrucht=  De vrucht is een kluisvrucht met bijna gladde zaden.
|hoog= 10-100
|grond1= Kalkrijk
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &amp;#9681;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;
|goede buren= Loofbomen. Amandelwolfsmelk is een {{Wp|kensoort|kensoort}} voor het {{Wp|eiken-haagbeukenbos|eiken-haagbeukenbos}} (Stellario-Carpinetum).
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= [[../Problemen#Meeldauw|Meeldauw]].
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= 
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= 
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>px6ifnsith1hletpvhzqodnskw9dl0v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikibooks:Wachtruimte/Bambara</title>
    <ns>4</ns>
    <id>15383</id>
    <revision>
      <id>428389</id>
      <parentid>399689</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:16:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1267" sha1="adz482i8edtn60jozd1ea4nvzo78hr4" xml:space="preserve">{{Wachtruimte}}
{{Index basis
|naam cursus = Bambara
|inhoud =
#[[Bambara/Schrift en uitspraak|Schrift en uitspraak]]
#[[Bambara/Grammatika|Grammatika]]
#[[Bambara/Werkwoordvervoegingen|Werkwoordvervoegingen]]
#[[Bambara/Geslacht en meervoud|Geslacht en meervoud]]
#[[Bambara/Naamwoorden|Naamwoorden]]
#[[Bambara/Telwoorden|Telwoorden]]
#[[Bambara/Vraag en antwoord|Vraag en antwoord]]
#[[Bambara/Begroeting en afscheid|Begroeting en afscheid]]
#[[Bambara/Allerlei|Allerlei]]
#[[Bambara/Literatuur en referenties|Literatuur en referenties]]
#
}}

'''Bambara''', ook bekend onder de naam '''Bamanankan''', is een [[w:Mande taal|Mande taal]] die door meer dan zes miljoen mensen gesproken wordt, voornamelijk in [[w:Mali|Mali]].
Samen met het [[w:Dioula|Dioula]] en [[w:Maninka|Maninka]] vormt het de dialectfamilie van het [[w:Mandekan|Mandekan]]. Vooral de verschillen met het Dioula zijn klein. Tezamen worden deze talen of dialecten gesproken door meer dan vijftien miljoen mensen in [[w:West-Afrika|West-Afrika]], naast Mali vooral in [[w:Burkina Faso|Burkina Faso]], de [[w:Ivoorkust|Ivoorkust]] en [[w:Gambia (land)|Gambia]]. Het Bambara is een van de nationale talen van Mali, en de taal die in dat land het meest gesproken wordt.

[[en:Bambara]]
[[fr:Bambara]]</text>
      <sha1>adz482i8edtn60jozd1ea4nvzo78hr4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Alpenrus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15556</id>
    <revision>
      <id>428543</id>
      <parentid>358554</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:01:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4370" sha1="35ei4ptalv6yxn4pwzbkopjy307og62" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Juncus alpinus Atlas Alpenflora.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Juncus alpinoarticulatus Sturm13.jpg
|plaatje2= Juncus alpinoarticulatus nodulosus NRCS-1.jpg
|plaatje3= 
|plaatje4= &lt;!-- Alleen als het past. Zie voor foto's de link naar Commons onderaan deze pagina --&gt;
|divers= &lt;!-- Algemene omschrijving --&gt;
|familie= Russen
|latijn= Juncaceae
|geslacht= Rus
|soort= Juncus alpinoarticulatus
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. stinsenplant, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= ja
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|wortel= Korte, kruipende, 2 -4 mm dikke, kruipende wortelstok met gemiddeld 1 tot 2 centimeter lange leden.
|stengel= De bloeistengels zijn glad en rolrond of iets samengedrukt. Aan de voet zitten 0 - 1 roodachtige tot roodbruine bladscheden zonder bladschijf en 3 stengelbladeren.
|blad= De steriele stengels hebben aan de voet bladeren. De stevige bladschijven zijn bijna rolrond, bestaan uit 1 buis en hebben dwarswanden. De bovenste bladscheden hebben twee korte oortjes.
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= Juli en september.
|kleur= Is voornamelijk een zelfbestuiver. De eindstandige bloeiwijze is een pluim met 25 - 50 vertakkingen. De onderste pluimtak kan sterk verlengd zijn. Het onderste schutblad is meestal korter dan de bloeiwijze. De takken staan rechtop en zijn zelden terug gebogen. Het onderste schutblad is duidelijk korter dan de pluim. De bloemen staan met 3 -6 bloemen bij elkaar in 3 - 4 mm brede hoofdjes. De tepalen zijn 2 - 3 mm lang en eirond. Ze kunnen een verschillende lengte hebben. De buitenste tepalen hebben onderaan de punt een kleine stekel. Ze zijn rood- tot donkerbruin of bijna zwart. De binnenste tepalen zijn stomp met een duidelijke vliezige rand en korter dan de vrucht. De zes meeldraden zijn half zo lang als de tepalen. De helmknoppen zijn 0,4 - 0,7 mm lang en korter dan de helmdraad.
|vrucht= De rood- tot zwartbruine vrucht is een eenhokkige doosvrucht met een korte snavel aan de top. De vrucht is evenlang of iets langer dan de tepalen. De doosvrucht is 2,5 - 3 mm lang en 1,8 - 2,1 mm breed en bevat 25 - 45 zaden. De 0,55 - 0,6 mm lange zaden hebben een netvormig oppervlak.
|hoog= 20-60
|grond1= Zoete of brakke, kalkhoudende grond in moerassige, schrale graslanden e.d.
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8776;&lt;/span&gt;
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de eventuele geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= O
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (S=scheuren/Z=zaaien/E=enten/enz.) --&gt;
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>35ei4ptalv6yxn4pwzbkopjy307og62</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Aarvederkruid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16232</id>
    <revision>
      <id>428545</id>
      <parentid>358522</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:01:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1949" sha1="am7zmjmae2964nk8nw1wteneipor8n2" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=MyriophyllumSpicatum.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Cleaned-Illustration_Myriophyllum_spicatum.jpg
|plaatje2= Myriophyllum_spicatum.jpeg
|plaatje3= Eurasian water milfoil (Desbarats R) 1.JPG
|plaatje4= Myriophyllum spicatum 5447200 (cropped).jpg
|plaatje5= Myriophyllum spicatum (7914509568).jpg
|divers= '''Aarvederkruid''' is een vaste waterplant. De plant komt zowel voor in zoet als brak, voedselrijk water. Ook is er een landvorm, die echter zeer zeldzaam is en nooit bloeit. In vijvers kan de plant door assimilatie veel zuurstof aan het water toevoegen.
|familie= Vederkruid
|latijn= Haloragaceae
|geslacht= Vederkruid
|soort= Myriophyllum spicatum
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= De plant zit in de bodem vast met een wortelstok.
|stengel= In de roodbruine tot witachtig-roze stengel zit aerenchym, waardoor de plant zuurstof naar de wortels kan transporteren.
|blad= De ondergedoken, grijs-koperkleurige, geveerde bladeren hebben zeven tot elf paar vrij slappe, 0,4-1,3 cm lange slippen en staan meestal in kransen van vier of vijf langs de stengel.
|groenblijvend= 
|bloei= Juli tot september.
|kleur= Wijnrood. 4-6 mm grote bloemen.
|vrucht= De vrucht is een vierdelige splitvrucht met 2-3 mm grote zaden.
|hoog= 30-250
|grond1= Water
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= 
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large; color:blue;&quot;&gt;≋&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= Hoewel de zaden kiemkrachtig zijn vermeerdert aarvederkruid zich voornamelijk vegetatief door de wortelstokken, stukjes stengel en afbrekende scheuten uit de oksels van de bladeren.
|vw= 
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>am7zmjmae2964nk8nw1wteneipor8n2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Aarmunt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16233</id>
    <revision>
      <id>428547</id>
      <parentid>358521</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:01:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2418" sha1="h4cr8us3chsgg7084sg5cua0lrriorf" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Mentha_Spicata.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1=Mentha_viridis_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-096.jpg
|plaatje2= Mentha spicata 02.jpg
|plaatje3= Mentha_Spicata1.jpg
|plaatje4= 20140727Mentha spicata6.jpg
|plaatje5= 20140727Mentha spicata1.jpg
|plaatje6= Mentha spicata 8zz.jpg
|divers= De '''aarmunt''' of groene munt is een sterk geurende, vaste plant. De plant is vaak verwilderd. Na de bloei is de plant niet meer bruikbaar als keukenkruid of voor medicinaal gebruik. De [[../Pepermunt|pepermunt]] is ontstaan uit een kruising van de [[../Watermunt|watermunt]] met de '''aarmunt'''.
|familie= Lipbloemen
|latijn= Lamiaceae
|geslacht= Munt
|soort= Mentha spicata
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= 
|blad= Het blad is afgerond tot hartvormig, soms in cultuur met eironde, ingesneden, gekroesde bladen.
|groenblijvend= 
|bloei= Juli tot september.
|kleur= Rose-violet of wit. De bloemen zijn gerangschikt in twee schijnkransen.
|vrucht= De vrucht is een vierdelige splitvrucht.
|hoog= 30-80
|grond1= ?
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= De soort wordt als keukenkruid gebruikt. In Afrika wordt thee van de aarmunt als teken van gastvrijheid gezien. De thee is verfrissend en maagzuiverend. De aarmunt wordt ook gebruikt voor het garneren van dranken, fruitsalades en groenten. Ook wordt het gebruikt in soepen. In de industrie wordt de aarmunt gebruikt voor het kruiden van veel levensmiddelen zoals kruidendranken, consumptie-ijs, zoet- en bakwaren en kauwgom. Ook wordt het toegepast in tandpasta en cosmetica.
|kookboek= Aarmunt
|genees= maagpijn. Uit onderzoek is verder gebleken dat de thee van aarmunt gebruikt kan worden bij de behandeling van een milde vorm van hirsutisme (teveel haargroei) bij vrouwen, doordat het het gehalte aan vrije testosteron in het bloed verlaagt, terwijl het totale gehalte aan testosteron en dehydroepiandrosteron (DHEA) niet beïnvloed wordt.
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 4-5
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>h4cr8us3chsgg7084sg5cua0lrriorf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Aardbeiklaver</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16318</id>
    <revision>
      <id>428548</id>
      <parentid>358516</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:01:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1598" sha1="k4vlglulr5fdpeyl4awqz8fz5mz8a34" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=TrifoliumFragiferum2.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Trifolium_spp_Sturm34.jpg 
|plaatje2= TrifoliumFragiferum1.jpg
|plaatje3= Trifolium_fragiferum.jpeg
|plaatje4= MaTrifoliumFragiferum.jpg
|plaatje5= TRIFOLIUM FRAGIFERUM - BÒFIA - IB-375 (Trèvol maduixer).JPG
|plaatje6= Trifolium fragiferum kz01.jpg
|divers= 
|familie= Vlinderbloemen
|latijn= Leguminosae
|geslacht= Klaver
|soort= Trifolium fragiferum
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= Een kruipende stengel die wortelt op knopen.
|blad= Samengestelde bladeren die bestaan uit drie, eivormige, blauwachtig groene deelblaadjes, met een fijngezaagde rand en aan de top hartvormig ingesneden zijn. De steunblaadjes zijn ruitvormig en lang toegespitst.
|groenblijvend= 
|bloei= Juni tot september.
|kleur= Vleeskleurige, soms witte bloemen., die na de bloei bruin verkleuren
|vrucht= De kleine, droge peulvrucht bevat meestal één of twee zaadjes.
|hoog= 5-25
|grond1= Brakke tot zilte grond.
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt; - &lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8776;&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 4-5
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>k4vlglulr5fdpeyl4awqz8fz5mz8a34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Aardbeispinazie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16319</id>
    <revision>
      <id>428550</id>
      <parentid>358517</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:01:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1872" sha1="byv3z8ch41yoi7rxx9ipl3uwatji6o6" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Chenopodium capitatum Strawberry Blite 2048px.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Illustration_Blitum_capitatum0.jpg
|plaatje2= Chenopodiumfoliosum.jpg
|plaatje3= Chenopodium foliosum.JPG
|plaatje4= Chenopodium foliosum Enfoque 2010-7-17 JardinBotanicoHoyadePedraza.jpg
|plaatje5= Chenopodium foliosum 01.JPG
|divers= Vanwege het decoratieve uiterlijk worden deze soorten weer meer toepast.
|familie= Amaranten
|latijn= Amaranthaceae
|geslacht= Ganzenvoet
|soort= Chenopodium foliosum
|geschikt= Groente.
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= 
|blad= Het blad is bochtig ingesneden met lange afstaande tanden. De kleur is lichtgroen. Aanvankelijk vormt de plant een rozet waaruit later verschillende stengels groeien.
|groenblijvend= 
|bloei= Juni tot augustus.
|kleur= Rozerood.
|vrucht= Rode schijnvruchten, die aan aardbeien doen denken.
|hoog= 15-60
|grond1= Kalkrijk
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;  - &amp;#9681;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large; font-size:small; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= In Nederland is de aardbeispinazie in cultuur geweest, waarbij de plant op dezelfde manier bereid werd als spinazie. De bladeren hebben een hazelnotensmaak en kunnen zowel gekookt als rauw geconsumeerd worden. Ook de vruchtjes zijn eetbaar en hebben een bietachtige smaak.
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 3-7
|zaaiomschrijf= Zaaien kan verspreidt over deze maanden.
|kk= 
|kt= 
|lt= 
|zd= 2-3
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= ?
|oogstomschrijf= Bij aardbeispinazie moeten de bladeren van de stengel worden geplukt.
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>byv3z8ch41yoi7rxx9ipl3uwatji6o6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Actinidia kolomikta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16320</id>
    <revision>
      <id>428546</id>
      <parentid>361805</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:01:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1888" sha1="fh5rt3tn4yye54snvnoptllw0q449ux" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Actinidia_skolomikta_2.JPG}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|plaatje1= Die Gartenwelt (1899) (20892807416).jpg
|plaatje2= Actinidia_kolomikta_Kiinanlaikkuköynnös_C_VI08_H5642.jpg
|plaatje3= Actinidia_kolomikta.jpg
|plaatje4= Actinidia kolomikta 2016-04-19 7948.JPG
|divers= '''Actinidia kolomikta''' is een verwant van de [[../Kiwi|Kiwi]] en de [[../Mini-kiwi|Mini-kiwi]]. Het is een tweehuizig plant, de mannelijke en vrouwelijke bloemen komen op aparte planten voor. Het is een zeer winterharde soort die temperaturen van –30 ºC tot –40 ºC kan overleven. In Europa is de plant rond het midden van de negentiende eeuw in cultuur genomen. Vaak wordt alleen de mannelijke vorm gekweekt vanwege de sierwaarde van het bontgekleurde blad.
|familie= Kiwi
|latijn= Actinidiaceae
|geslacht= Actinidia
|soort= Actinidia kolomikta
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= Slanke, paarsbruine stengels.
|blad= Hartvormig, grofgetand en 7,5–16 cm lang. Bij jonge planten zijn de bladeren groen met rode bladranden. Bij planten vanaf twee jaar oud worden de bladpunten wit en verkleuren ze later naar rozerood.
|groenblijvend= 
|bloei= Mei tot juni.
|kleur= Wit en lichtgeurend. De bloemen zijn ongeveer 1 cm groot.
|vrucht= De vruchten zijn gelig, ovaal van vorm, 2,5 cm lang en zoet van smaak.
|hoog= 200-400
|grond1= ?
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= 
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= 
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>fh5rt3tn4yye54snvnoptllw0q449ux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Adelaarsvaren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16325</id>
    <revision>
      <id>428552</id>
      <parentid>358526</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:01:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2053" sha1="atce5blkhrgm33nyezb2biozvjvg9tb" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Fern_dsc06699.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Pteris_aquilina.jpg
|plaatje2= Adelaarsvaren plant Pteridium aquilinum.jpg
|plaatje3= Pteridium_aquilinum_2005_spring_002.jpg
|plaatje4= Pteridium aquilinum Paslieres 2013-05-12 n01.jpg
|plaatje5= Pteridium aquilinum (front).jpg
|plaatje6= Bridleway on Woodland Slope, Cwm Doethie, Ceredigion - geograph.org.uk - 512025.jpg
|divers= 
|familie= Adelaarsvaren
|latijn= Dennstaedtiaceae
|geslacht= Pteridium
|soort= Pteridium aquilinum
|geschikt= 
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= Dikke, zwarte wortelstok diep ondergronds kruipend, vertakt.
|stengel= Steel lang, behaard, aan de voet zwart.
|blad= Het blad van de adelaarsvaren staat alleen en is dubbelgeveerd, soms zelfs driedubbel geveerd.
|groenblijvend= 
|bloei= Juli tot augustus.
|kleur= 
|vrucht= 
|hoog= 200-300
|grond1= Zuur, humeus
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &amp;#9681;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;#8769;&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= De bladen van de adelaarsvaren zijn het meest toxische deel van de plant. De toxiciteit berust op verschillende factoren. Zo bevat de plant thiaminase, een enzym, dat vitamine B1 afbreekt. Het gevolg is een vitamine B1 deficiëntie. Verder bevat de plant sesquiterpenen die bij het rund en schaap een aplastische anemie kunnen veroorzaken. Bij runderen wordt verder nog een gestoorde bloedstolling vastgesteld. Een verdere factor is een carcinogene factor, die in de urineblaas en het maag-darmkanaal tumoren laat ontstaan.
Desondanks worden speciaal behandelde en ingelegde, jonge spruiten in Korea en Japan als groente bij rijst 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= De vermeerdering geschiedt vooral door middel van de wortelstok.
|vw= ZS
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>atce5blkhrgm33nyezb2biozvjvg9tb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Akeleiruit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16326</id>
    <revision>
      <id>428551</id>
      <parentid>358588</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:01:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1655" sha1="qvcdug8a78ehm9t4x2tssmrb9wfam2t" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Thalictrum_aquilegifolium_a1.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Thalictrum_aquilegifolium_Sturm63.jpg
|plaatje2= Thalictrum_aquilegifolium_Album1UME.jpg
|plaatje3= Thalictrum_aquilegifolium.jpg
|plaatje4= 0 Thalictrum aquilegiifolium - Yvoire (a).jpg
|plaatje5= Thalictrum aquilegiifolium20130727 087.jpg
|plaatje6= Thalictrum aquilegifolium, RBGE 2010.jpg
|divers= De soort komt oorspronkelijk uit Midden- en Oost-Europa. In Nederland is de plant vanuit siertuinen verwilderd.
|familie= Ranonkel
|latijn= Ranunculaceae
|geslacht= Ruit
|soort= Thalictrum aquilegifolium
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= Korte wortelstok.
|stengel= 
|blad= Twee- tot drievoudig, drietallig blad. Aan de vertakkingen van de bladsteel zitten rondachtige, vliezige oortjes. De bladeren lijken op die van de wilde akelei.
|groenblijvend= 
|bloei= Mei tot juni.
|kleur= Lila, soms wit.
|vrucht= Driekantig en gevleugeld.
|hoog= 60-120
|grond1= Stikstofrijk, basisch.
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &amp;#9681; - &lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&amp;#9679;&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= het blad van de akeleiruit bevat een gele kleurstof en werd gebruikt voor het verven van wol.
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>qvcdug8a78ehm9t4x2tssmrb9wfam2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Akkerdistel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16327</id>
    <revision>
      <id>428553</id>
      <parentid>358530</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:01:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2094" sha1="lvr43taz123o4kron6t67hsecff4ip7" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Aardhommel_op_distel_closeup.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Illustration_Cirsium_arvense0.jpg
|plaatje2= Carduelis_carduelis1.jpg
|plaatje3= Cirsium_arvense_with_Bees_Richard_Bartz.jpg
|plaatje4= Akkerdistel R0019851.JPG
|plaatje5= Distel Mai 2014 (1).JPG
|divers= 
|familie= Composieten
|latijn= Asteraceae
|geslacht= Vederdistel
|soort= Cirsium arvense
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= De stengel groeit vanuit een wortelstok.
|stengel= De stengel is niet of nauwelijks gevleugeld, niet sterk vertakt en in het bovenste deel niet gevleugeld.
|blad= Het aan de bovenzijde donkergroene blad kan aan de onderzijde zilverig wit zijn. Aan de bovenzijde kaal en glanzend. Het lancetvormige blad is gestekeld en/of veerspletig en gekroesd, of plat en ongedeeld.
|groenblijvend= 
|bloei= Juni tot september.
|kleur= Lichtpaars, soms bijna wit. De bloemhoofdjes zijn langgesteeld in schermvormige pluimen, al is het schermvormige hiervan niet altijd even goed te herkennen.
|vrucht= 
|hoog= 60-120
|grond1= Voedselrijk
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;&amp;#9679;&lt;/span&gt; - &amp;#9681;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= [[../Dieren#Bij|honingbij]], kortsprietwespbij, gewone koekoekshommel, aardhommel, [[../Dieren#Vlinder|vlinders]]. Broedplaatsen voor meerdere vogelsoorten, onder meer putter, vink en veldleeuwerik.
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= De akkerdistel maakt ondergrondse stengels (rizomen). Stukjes rizoom kunnen weer een plant vormen, waardoor de plant een zeer lastig onkruid is. Ze wordt dan ook wel boerenplaag genoemd. De akkerdistel is te bestrijden door maaien vóór de bloei.
|vw= ZS
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>lvr43taz123o4kron6t67hsecff4ip7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Akkerereprijs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16328</id>
    <revision>
      <id>428554</id>
      <parentid>358591</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:01:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1425" sha1="rp5y4c2m8ihbguzn5k8lv0nst8pun7a" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Veronica_agrestis_eF.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Veronica_agrestis_Sturm48.jpg
|plaatje2= Veronica_agrestis_W.jpg
|plaatje3= Veronica agrestis2 W.jpg
|plaatje4= Veronica.agrestis.-.lindsey.jpg
|plaatje5= Green Field-speedwell (Veronica agrestis) X (3356936648).jpg
|divers= 
|familie= Weegbree
|latijn= Plantaginaceae
|geslacht= Ereprijs
|soort= Veronica agrestis
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= De behaarde plant heeft liggende stengels.
|blad= Het blad is gekarteld.
|groenblijvend= 
|bloei= April tot de herfst.
|kleur= Witachtig, blauwgeaderde, 5-8 mm brede, alleenstaande bloemen, waarvan de bovenste slip blauw, soms roze, is.
|vrucht= De vrucht is een omgekeerd-hartvormige doosvrucht en is bezet met ongeveer evenlange klierharen. 
|hoog= 7-30
|grond1= Voedselrijk
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt; - &lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'''&amp;#8769;'''&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= 1
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>rp5y4c2m8ihbguzn5k8lv0nst8pun7a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Akkerhoornbloem</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16329</id>
    <revision>
      <id>428549</id>
      <parentid>358536</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:01:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1448" sha1="l3wdeb64swwfntl6f0nhnp40f89p08c" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Cerastium_arvense.jpeg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Illustration_Cerastium_arvense0.jpg
|plaatje2= Akkerhoornbloem_-_Cerastium_arvense.jpg
|plaatje3= Cerastium arvense2.jpg
|plaatje4= 20170420Cerastium arvense3.jpg
|plaatje5= Akkerhoornbloem - Cerastium arvense - closeup.jpg
|plaatje6= Cerastium arvense 4712.JPG
|divers= De plant wordt wel eens verward met [[../Grote muur|grote muur]].
|familie= Anjer
|latijn= Caryophyllaceae
|geslacht= Hoornbloem
|soort= Cerastium arvense
|nlnaam= anjer
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= Naast een bloeiende opstijgende stengel zijn er meerdere niet bloeiende spruiten langs de grond.
|blad= Wanneer de plant op iets minder voedselarme grond voorkomt, zijn de bladen vaak niet grijs of grijsgroen, maar overwegend donkergroen.
|groenblijvend= 
|bloei= April tot augustus.
|kleur= Wit, klokvormig, behaarde kelk.
|vrucht= 
|hoog= 5-40
|grond1= Voedselarm
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= Zand
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; - &amp;#9681;
|water= &amp;#8769;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>l3wdeb64swwfntl6f0nhnp40f89p08c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Akkerkers</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16330</id>
    <revision>
      <id>428578</id>
      <parentid>358537</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:02:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1714" sha1="miqbmbynfazefp2bfu07wyonm2d9y9n" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Brassicaceae20090813 168.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Nasturtium_spp_Sturm10.jpg
|plaatje2= Rorippa_sylvestris_flowering_01.JPG
|plaatje3= Rorippa sylvestris eF.jpg
|plaatje4= Rorippa sylvestris spring foliage 01.JPG
|plaatje5= Brassicaceae20090813 156.jpg
|plaatje6= 20150605Rorippa sylvestris2.jpg
|divers= 
|familie= Kruisbloemen
|latijn= Brassicaceae
|geslacht= Waterkers
|soort= Rorippa sylvestris
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= De plant overwintert met een bladrozet en dunne, ondergrondse uitlopers.
|stengel= De stengel staat rechtop en is vertakt en kaal of zwak- en kort behaard.
|blad= De bladeren zijn gesteeld, niet-stengelomvattend, niet geoord en geveerd tot veerdelig.
|groenblijvend= 
|bloei= Juni tot oktober.
|kleur= Goudgeel. De kelkbladeren zijn 2-3 mm lang en elliptisch tot langwerpig van vorm. De kroonbladen zijn dubbel zo lang.
|vrucht= De langwerpige hauwtjes zijn recht of licht gekromd, 0,8-1,8 cm lang, circa 1 mm breed en zitten op 1,2 cm lange stelen.
|hoog= 20-60
|grond1= ?
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; - &amp;#9681;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8776;&lt;/span&gt; - &lt;span style=&quot;font-size: large; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= [[../Dieren#Bij|bijen]], hommels, zweefvliegen.
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>miqbmbynfazefp2bfu07wyonm2d9y9n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Akkerkool</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16331</id>
    <revision>
      <id>428555</id>
      <parentid>358540</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:01:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1560" sha1="jghey85crkkm55bg3amvitwacsl8fry" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Lapsana_communis_flowerhead2.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Lapsana communis Sturm29.jpg
|plaatje2= Lapsana_communis_leaf.jpg
|plaatje3= Lapsana_communis_02.jpg
|plaatje4= Lapsana communis flower and leaf.jpg
|plaatje5= LapsanaCommunisHabitus.jpg
|plaatje6= Lapsana communis 003.JPG
|divers= 
|familie= Composieten
|latijn= Asteraceae
|geslacht= Lapsana
|soort= Lapsana communis
|geschikt= 
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= 
|blad= Het onderste blad is liervormig veerdelig en heeft een grote eindslip. Bovenste bladeren zijn lancetvormig.
|groenblijvend= 
|bloei= Juni tot augustus/september.
|kleur= Geel. Er zijn uitsluitend lintbloemen. Het hoofdje heeft een doorsnede van 1,5-2 cm. Er bevinden zich smalle omwindselblaadjes om de bloem, die lijnvormig en stomp zijn.
|vrucht= Een nootje met ribben en zonder haarkroon.
|hoog= 30-120
|grond1= Voedselrijk
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;&amp;#9679;&lt;/span&gt; - &amp;#9681;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= De bladeren van akkerkool kunnen verwerkt worden in salades.
|kookboek= 
|genees= obstipatie. Werkt licht laxerend.
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= 
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>jghey85crkkm55bg3amvitwacsl8fry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Akkermelkdistel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16332</id>
    <revision>
      <id>428556</id>
      <parentid>358542</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:02:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2017" sha1="ckahxrhgxp54oahcxfi3x2ssd6i60yw" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Sonchus_arvensis_flowerhead2.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Illustration_Sonchus_arvensis0.jpg
|plaatje2= Sonchus_Arvensis.jpg
|plaatje3= Sonchus arvensis Unterfranken.jpg
|plaatje4= Sonchus arvensis L. (8006716631).jpg
|plaatje5= Sonchus arvensis L. (8006718110).jpg
|plaatje6= Sonchus arvensis20090912 302.jpg
|divers= De vruchtjes van de [[../Gewone melkdistel|gewone melkdistel]] (Sonchus oleraceus) hebben slechts drie ribben aan elke kant. Hierdoor zijn de soorten te onderscheiden. Bovendien is de '''akkermelkdistel''' een overblijvende plant, terwijl de gewone melkdistel een- of tweejarig is.
|familie= Composieten
|latijn= Asteraceae
|geslacht= Melkdistel
|soort= Sonchus arvensis
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= Lange witte ondergrondse uitlopers.
|stengel= De holle stengel bevat melksap en heeft bovenaan kleverige haartjes.
|blad= De bladeren zijn onbehaard en hebben een blauwgroene kleur. Ze zijn langwerpig, diep-veerspletig met bij de stengel aanliggende {{Wp|Oortje (plant)|oortjes}} en hebben driehoekige lobben.
|groenblijvend= 
|bloei= Juni tot de herfst.
|kleur= Goudgeel. Er zijn enkel lintbloemen aanwezig. Het hoofdje heeft een doorsnede van 4-5 cm. Het omwindsel is voorzien van gelige klierhaartjes.
|vrucht= Een nootje met een witte haarkroon. Voorzien van vijf ribben aan weerszijden, dwarsgerimpeld. Om dit te zien, moet men echter een loep gebruiken.
|hoog= 30-150
|grond1= Voedselrijk
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;&amp;#9679;&lt;/span&gt; - &amp;#9684;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= 
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>ckahxrhgxp54oahcxfi3x2ssd6i60yw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Akkermunt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16333</id>
    <revision>
      <id>428557</id>
      <parentid>358543</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:02:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1966" sha1="09ctzv2k5et1xqjr97h2cppxokga3vy" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Menthaarvensis.JPG}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Mentha-_arvensis_åkermynta.jpg
|plaatje2= Mentha_arvensis.jpg
|plaatje3= Mentha_arvensis_2005.08.28_09.49.00.jpg
|plaatje4= 20140822Mentha arvensis2.jpg
|plaatje5= Mentha arvensis-098.JPG
|plaatje6= Mentha arvensis-076.JPG
|divers= De plant is te vinden op bouwland, aan waterkanten, in moerassige graslanden, langs vennen en in loofbossen.
|familie= Lipbloemen
|latijn= Lamiaceae
|geslacht= Munt
|soort= Mentha arvensis
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= Vormt zowel ondergrondse als bovengrondse uitlopers.
|stengel= Akkermunt heeft een vierkante, holle stengel.
|blad= Gesteelde, behaarde bladeren, eivormig tot elliptisch, 2-6.5 cm lang en 1-2 cm breed en hebben een getande bladrand.
|groenblijvend= 
|bloei= Juli tot de herfst.
|kleur= Paars.
|vrucht= De vrucht is een vierdelige splitvrucht.
|hoog= 15-45
|grond1= Voedselrijk
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;  - &amp;#9681;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8776;&lt;/span&gt;-&lt;span style=&quot;font-size: large; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= De akkermunt kan goed als keukenkruid gebruikt worden. De Japanse pepermunt (Mentha arvensis var. piperascens) is een variëteit van de akkermunt , die de belangrijkste bron voor menthol is. Deze variëteit wordt in vele aziatische landen verbouwd. De olie wordt door stoomdestillatie aan de bloeiende planten onttrokken. Na onttrekking van het menthol komen de resterende etherische oliën als „Japanse pepermuntolie“ op de markt.
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= 
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>09ctzv2k5et1xqjr97h2cppxokga3vy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Akkervergeet-mij-nietje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16334</id>
    <revision>
      <id>428558</id>
      <parentid>358545</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:02:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2134" sha1="pknhfewo6vqm9glb5q6j6ug165dqp9i" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Myosotis_arvensis_01.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Myosotis intermedia Sturm19.jpg
|plaatje2= Niezapominajki_3_wisnia6522.jpg
|plaatje3= Myosotis_arvensis_LC0037.jpg
|plaatje4= 20140408Myosotis arvensis2.jpg
|plaatje5= 20170317Myosotis arvensis2.jpg
|divers= Het werd vroeger &quot;middelst vergeet-mij-nietje&quot; genoemd. Een soort die sterk lijkt op het Akkervergeet-mij-nietje is het [[../Bosvergeet-mij-nietje|Bosvergeet-mij-nietje]] 
|familie= Ruwbladigen
|latijn= Boraginaceae
|geslacht= Vergeet-mij-nietje
|soort= Myosotis arvensis
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= De vertakte stengels hebben vaak aan de onderzijde een bladrozet. Aan de voet vertakte stengels zijn vrij dicht behaard.
|blad= De langwerpige tot ovaalvormige bladeren zijn langs de rand iets golvend en aan het eind spits. De bladeren vormen een ijl rozet. Ze zijn boven het midden het breedst en vrijwel zittend.
|groenblijvend= 
|bloei= Mei tot laat in de herfst.
|kleur= Helder lichtblauw. Zoom van de bloemkroon verdiept, 2-4(-5) mm breed. Geen grootbladige bladrozetten aanwezig. De stelen van de vruchtkelken zijn 2 tot 3 maal zo lang als de vruchtkelk. Deze is bekervormig, bijna tot de helft gespleten, en heeft rechtopstaande of iets uiteenwijkende kelktanden.
|vrucht= De donker-bruinzwarte zaden zijn heel klein en licht, duizend zaden van het Akkervergeet-mij-nietje hebben een gewicht: van 0,25 gram. De bekervormige vruchtkelk is bijna tot de helft gespleten, met rechtopstaande of iets uiteenwijkende kelktanden.
|hoog= 60
|grond1= Voedselrijk.
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; - &amp;#9685;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= 1(2)
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>pknhfewo6vqm9glb5q6j6ug165dqp9i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Akkerwinde</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16335</id>
    <revision>
      <id>428559</id>
      <parentid>358548</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:02:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1564" sha1="6cgmmebwcdviw3yj64052jwakeeouv4" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Convolvulus_arvenvis_with_mites.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Illustration_Convolvulus_arvensis0.jpg
|plaatje2= Convolvulus_arvensis_12_ies.jpg
|plaatje3= Convolvulus_arvensis2_ies.jpg
|plaatje4= 20140521Convolvulus arvensis.jpg
|plaatje5= 20170602Convolvulus arvensis6.jpg
|divers= 
|familie= Winde
|latijn= Convolvulaceae
|geslacht= Winde
|soort= Convolvulus arvensis
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= De stengels winden zich tegen de wijzers van de klok in om planten en andere dingen heen.
|blad= Blad langwerpig tot eirond, meestal met pijl- of spiesvormige voet.
|groenblijvend= 
|bloei= Juni tot september.
|kleur= Roze of wit met aan de buitenkant donkerder strepen. De bloemen hebben een doorsnede van 1,5 tot 3 cm. Er zijn vijf kelkbladen met ronde tanden. De bloemen hebben een aangename geur. Eén tot drie bloemen bloeien aan een lange steel met halverwege twee schutblaadjes.
|vrucht= Een onbehaarde doosvrucht.
|hoog= 20-100
|grond1= Voedselrijk
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; - &amp;#9684;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= 
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= 
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>6cgmmebwcdviw3yj64052jwakeeouv4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Alpenbes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16336</id>
    <revision>
      <id>428560</id>
      <parentid>358551</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:02:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2080" sha1="9dj5txafsbirsdbi03bgyk0k85wjm5u" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Ribes_alpinum_-_berries_(aka).jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Ribes_alpinum_Sturm49.jpg
|plaatje2= Ribes-alpinum.JPG
|plaatje3= Ribes alpinum - Fleurs-2.jpg
|plaatje4= Ribes alpinum - bush (aka).jpg
|plaatje5= Ribes alpinum 2019-03-30 8432.jpg
|divers= De '''alpenbes''' komt van nature voor in Eurazië en wordt ook in de siertuin gekweekt. De struik is tweehuizig. De struiken met mannelijke bloemen hebben trossen met tien tot dertig bloemen en de struiken met vrouwelijke bloemen hebben twee tot vijf bloemen per tros.
|familie= Ribes
|latijn= Grossulariaceae
|geslacht= Ribes
|soort= Ribes alpinum
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= De steel van de bloemtros is tussen de bloemen dicht bezet met korte klierharen.
|blad= De glimmende, groene, 2-4 cm grote bladeren zijn drie- tot vijflobbig of -spletig en grof getand met op de bovenkant verspreid voorkomende klierharen met rode kopjes. De onderkant van het blad is lichtgroen.
|groenblijvend= 
|bloei= April tot mei.
|kleur= Groenachtig geel. De schutbladen zijn 4-8 mm lang. De kelkbladen zijn langer dan de kroonbladen. De struik is tweehuizig. De struiken met mannelijke bloemen hebben trossen met tien tot dertig bloemen en de struiken met vrouwelijke bloemen hebben twee tot vijf bloemen per tros.
|vrucht= De vrucht is een rode bes.
|hoog= 60-150
|grond1= Voedselrijk
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;#9681;&lt;/span&gt; 
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= Eetbaar. Heeft een flauwe, zoete smaak.
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= ?
|plantomschrijf= Voor het verkrijgen van bessen moet er zowel een mannelijk bloeiende als vrouwelijk bloeiende struik bij elkaar geplant worden.
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= SA
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>9dj5txafsbirsdbi03bgyk0k85wjm5u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Alpenden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16337</id>
    <revision>
      <id>428565</id>
      <parentid>358552</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:02:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2579" sha1="222tcbgkdrxp06i3r29sjbftfff6m4i" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Pinus cembra cones in Gröden crop.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Schlumbach.jpg
|plaatje2= Pinus-cembra-cone.JPG
|plaatje3= Pinus cembra leaves.jpg
|plaatje4= Pinus_cembra20080705.jpg
|plaatje5= Pinus-cembra-cones-2010-02-11.jpg
|divers= De plant wordt ook wel 'arve' genoemd. De '''alpenden''' groeit in de Alpen en de Karpaten tot hoogten van bijna 3000 m, dat is dicht bij de boomgrens. In andere delen van Europa wordt de alpenden aangeplant als sierboom en vanwege het hout.
|familie= Dennen
|latijn= Pinaceae
|geslacht= Pinus
|soort= Pinus cembra
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= Heeft vanaf de grond stevige horizontale takken. De uiteinden zijn iets naar boven gebogen. De boomschors is donkergrijs of oranjebruin. Als de boom ouder wordt, krijgt de schors schubben en ondiepe groeven en wordt de kroon wat breder en ronder. De takken zijn groenachtig bruin en zijn dichtbezet met oranjebruine donshaartjes.
|blad= De alpenden heeft naalden van 7-9 cm lang die in bosjes van vijf stuks staan, wat hem onderscheidt van andere naaldgewassen. De naalden zijn glimmend donkergroen van buiten en blauwgroen/wit van binnen.
|groenblijvend= 
|bloei= 
|kleur= 
|vrucht= De kegels zijn eivormig en 8 x 6 cm groot. De kleur varieert van purperkleurig tot glanzend roodbruin. Als de kegel rijp is valt deze af, waarna hij wegrot en de zaden vrijkomen.
|hoog= 2500
|grond1= 
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= 
&lt;span style=&quot;color:orange;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◐&lt;/span&gt;
●
|water= 
&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;≈&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;~&lt;/span&gt;
═
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= De kegel heeft eetbare zaden. De alpenden geeft bleek, harsachtig hout dat eenvoudig te bewerken is. Het wordt gebruikt voor meubels en speelgoed. De {{Wp|etherische olie|etherische olie}} die uit het hout van de alpenden wordt gewonnen, wordt gebruikt tegen motten. Ook kasten die van dit hout zijn gemaakt zijn hierdoor mottenwerend. De olie bevat het enzym {{Wp|pinosylvin|pinosylvin}}, dat een antibacteriële en schimmelwerende werking heeft. In een vochtige omgeving is hoge bacterieremmende werking van alpendenhout geconstateerd, wat schimmelgroei verhindert.
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= 
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>222tcbgkdrxp06i3r29sjbftfff6m4i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Alsemambrosia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16339</id>
    <revision>
      <id>428567</id>
      <parentid>358555</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:02:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3352" sha1="bvnq6943f5pzwp3qu4fwmdbjtbyf7fb" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Ambrosia_artemisiifolia_young_plant_002.JPG}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1=Starr_010222-9001_Ambrosia_artemisiifolia.jpg
|plaatje2= Ambrosia_artemisiifolia_1.JPG
|plaatje3= Ambrosia_artemisiifolia_young_plant_001.JPG
|plaatje4= 06. Juli 2006 028.jpg
|plaatje5= Ambrosia artemisiifolia 9389.jpg
|plaatje6= Ambrosia artemisiifolia 001.jpg
|divers= Ambrosia is het Griekse woord voor 'voedsel voor de goden', waardoor ze eeuwig leefden.
|familie= Composieten
|latijn= Asteraceae
|geslacht=Ambrosia
|soort= Ambrosia artemisiifolia
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= 
|blad= Meestal dubbelgeveerd, soms enkelgeveerd.
|groenblijvend= 
|bloei= September tot oktober.
|kleur= Eenslachtige, circa 3 mm grote, hoofdjes. De hoofdjes zitten in een aar. Er zitten geen stroschubben in de hoofdjes en een pappus ontbreekt. De klokvormige mannelijke hoofdjes hangen naar beneden en hebben kale of weinig behaarde, vergroeide omwindselbladen. De grijs-witte, vrouwelijke hoofdjes zijn eenbloemig en hebben twee eivormige schutbladen. De bloemen zitten weinig opvallend in de bladoksels onder de mannelijke bloemhoofdjes.
|vrucht= De bruine vrucht is een nootje zonder vruchtpluis en heeft de vorm van een pijlpunt. Het nootje heeft een hoog oliegehalte. Het omwindsel om het nootje heeft vijf tot zeven priemvormige stekels, die uitlopen in een lange snavel. Het vruchtje haakt door de stekels in de vacht van dieren en wordt zo verspreid.
|hoog= 20-100
|grond1= 
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= 
&lt;span style=&quot;color:orange;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◐&lt;/span&gt;
●
|water= 
&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;≈&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;~&lt;/span&gt;
═
|goede buren= 
|slechte buren= alle andere planten. De plant scheidt de stof {{Wp|coronopiline|coronopiline}} uit, die de groei van andere planten in de omgeving belemmert.
|weert= 
|lokt= 
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= Het stuifmeel kan een heftige hooikoorts reactie veroorzaken, evenals het aanraken van de bloeiwijze. In Nederland vinden onderzoekers de laatste jaren een sterke groei van het aantal ambrosiapollen in de lucht. De late bloei van de plant, in september en oktober, verlengt het hooikoorts seizoen met twee maanden. Bij een warmere zomer gevolgd door een warme herfst kan de plant steeds beter in Europa gedijen. Deze woekerende plant dreigt een grotere boosdoener te worden dan de thans bekende verspreiders van pollen. Per plant kan tot een miljard pollen verspreid worden, waarbij de allergische werking van de pollen enkele malen sterker is dan die van gras, de tot op heden voornaamste oorzaak van pollenallergie in Nederland. Trek handschoenen aan als je de plant wilt verwijderen. De explosieve verspreiding van de plant heeft de aandacht van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. In 2011 startte de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit een campagne om de plant uit te roeien. In België vormt deze plant tot nu toe nog geen groot probleem, ze komt nog niet zo vaak voor als in bijvoorbeeld Nederland.
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= 1
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>bvnq6943f5pzwp3qu4fwmdbjtbyf7fb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Amandelwilg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16341</id>
    <revision>
      <id>428570</id>
      <parentid>358558</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:02:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1770" sha1="8fgzfys6mv5v0zn19sty2itp58a8akb" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Salix_triandra_female_flower.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|plaatje1= Salix_triandra_Sturm24.jpg
|plaatje2= Salix triandra bark.JPG
|plaatje3= 0305_Insekten_PICT5039.JPG
|plaatje4= Salix triandra leaves-1.JPG
|plaatje5= Salix triandra Stara Desna Zazymya.jpg
|divers= De struik kan goed tegen overstromingen en komt voor in Eurazië.
|familie= Wilgen
|latijn= Salicaceae
|geslacht= Wilg
|soort= Salix triandra
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= De olijfgroene tot roodbruine, afbladderende bast van de twijgen is glad en breekt niet makkelijk af. Daaronder is de stam kaneelkleurig. De jonge, kale twijgen zijn geelgoen tot bruinachtig.
|blad= Het verspreid staande, 6-10 cm lange, lancetvormige blad is aan de onderzijde kaal en blauwgrijs van kleur. Van boven iets glanzend, drie tot vijf maal zo lang als breed.
|groenblijvend= 
|bloei= April tot mei.
|kleur= De bloeiwijze is een katje. De vrouwelijke bloeiwijze is 4-8 x 0,5-1 cm groot. De mannelijke bloem heeft drie meeldraden en twee honingschubben, terwijl de vrouwelijk bloem drie stempels en één honingschub heeft.
|vrucht= 
|hoog= 150-400
|grond1= ?
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; - &amp;#9681;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color: blue;&quot;&gt;&amp;#8776;&lt;/span&gt; - &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color: blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= 
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= 
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>8fgzfys6mv5v0zn19sty2itp58a8akb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Amberkruid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16343</id>
    <revision>
      <id>428563</id>
      <parentid>358559</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:02:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1477" sha1="jtllavsg7jue24ratay5ylxhb0xyb2h" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Teucrium.marum.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Traité pratique et raisonné des plantes médicinales indigènes (Pl. XX) (6459819269).jpg
|plaatje2= Coixinet_de_monja.JPG
|plaatje3= Teucrium marum 002.JPG
|plaatje4= CATTHYME.jpg
|plaatje5= Teucrium marum 001.JPG
|plaatje6= Teucrium marum (20301924521).jpg
|divers= De plant is overblijvend maar niet winterhard. De mufruikende plant bevat veel van de {{Wp|bitterstof|bitterstof}} {{Wp|marrubiïne|marrubiïne}}.
|familie= Lipbloemen
|latijn= Lamiaceae
|geslacht= Gamander
|soort= Teucrium marum
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= 
|blad= Grijsgroene, kleine, ovale, op tijm lijkende bladeren.
|groenblijvend= 
|bloei= Juli tot september.
|kleur= Karmozijnrood. Aromatisch geurende bloemen, die in schijnkransen staan.
|vrucht= De vrucht is een vierdelige splitvrucht.
|hoog= 30
|grond1= 
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= 
&lt;span style=&quot;color:orange;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◐&lt;/span&gt;
●
|water= 
&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;≈&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;~&lt;/span&gt;
═
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= 
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>jtllavsg7jue24ratay5ylxhb0xyb2h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Amerikaanse eik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16344</id>
    <revision>
      <id>428566</id>
      <parentid>360923</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:02:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3701" sha1="plzfyv2c0vrq4pes4vctql1jkxesds3" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Oak_leaves.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|plaatje1= NAS-028f Quercus rubra clean.png
|plaatje2= Acorns_at_the_base_of_a_Red_Oak.png
|plaatje3= Quercus_rubra_2008_07_06_(1).JPG
|plaatje4= Quercus_rubra.jpg
|plaatje5= 20150413Quercus rubra3.jpg
|divers= De '''amerikaanse eik''' is een snelgroeiende boom. De soort is in Nederland in gebruik sinds 1825 en in het verleden ook in bossen op grote schaal aangeplant. Een nadeel van de soort is dat deze soort een brede en dichte kroon vormt en daardoor onder bosomstandigheden andere boomsoorten verdringt en geen ondergroei toelaat. Er zijn beheerders die vinden dat deze soort hier niet thuishoort en deze daarom willen kappen. De kroon is breed en koepelvormig.  De spitse knoppen zijn donkerrood tot bruinachtig. 
|familie= Napjesdragers
|latijn= Fagaceae
|geslacht= Eik
|soort= Quercus rubra
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= De boom heeft een korte, rechte stam; de takken vormen kransen. De glimmend roodbruine twijgen zijn kaal en wrattig en zijn op latere leeftijd dof glimmend en grijsachtig. De schors is glad en zilverkleurig grijs. Bij beschadiging van de bast kan gemakkelijk rot optreden. De stam wordt onder normale omstandigheden 60-90 cm dik, al zijn er individuen van 1,5 m. bekend.
|blad= De bladeren zijn langwerpig en kunnen soms wel 20 cm lang worden. Ze hebben een wigvormige bladvoet en vier tot vijf spitse, getande lobben. De uiteinden lijken kleine kammetjes. De bladstelen zijn geel en 2-5 cm lang. De bladkleur wordt van bleekgeel tot donkergroen aan de bovenzijde en bleekgrijs aan de onderzijde. In de herfst zijn de bladeren dofrood of roodbruin.
|groenblijvend= 
|bloei= Mei.
|kleur= Roodbruin.
|vrucht= De amerikaanse eik heeft donkere, roodbruine eikels met een scherpe punt en een afgeplatte voet; ze zitten in ondiepe napjes. De napjes zijn voorzien van schubben die aan de randen naar binnen gekromd zijn. De steeltjes zijn circa 1 cm lang. De eikels zijn pas in het tweede jaar na de bloei rijp en kiemen daarna na de winter als ze een koude periode achter de rug hebben.
|hoog= 3500
|grond1= Zuur
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= Matig voedselrijk.
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; - &amp;#9681;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt; - &lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;'''&amp;#8769;'''&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= verschillende soorten [[../Dieren#Vogel|vogels]]. De eikels zijn een belangrijke voedingsbron voor bijvoorbeeld specht, wilde kalkoen, vlaamse gaai, mezen, kwartels, fazanten, kraaien en korhoenders. Uitlopende jonge twijgen en bladeren worden graag gegeten door herten en muizen. In Nederland worden al 200 jaar veel Amerikaanse eiken aangeplant, omdat die hier nauwelijks last had van schadelijke insecten en voor geen van deze was het de primaire voedselbron. De {{Wp|Amerikaanse ooglapmot|Amerikaanse ooglapmot}} (Bucculatrix ainsliella) wordt sinds 1989 in Nederland en sinds 2006 in België gesignaleerd. De rupsen van deze mot voeden zich met de bladeren van de Amerikaanse eik. Ze eten alleen het groen en laten kale nerven achter.
|keuken= Het hout is minder duurzaam en heeft een grovere structuur dan hout van de [[../Zomereik|zomereik]]. Het harde en taaie kernhout heeft een roodbruine kleur. Het hout wordt gebruikt voor vloeren en meubels.
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 10-11
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>plzfyv2c0vrq4pes4vctql1jkxesds3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Amerikaanse hopbeuk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16345</id>
    <revision>
      <id>428576</id>
      <parentid>360905</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:02:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1481" sha1="ad8xezer5ojeym9umb2w3avagk405kx" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Ostrya_virginiana_winter.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|plaatje1= NAS-109 Ostrya virginiana.png
|plaatje2= Ostrya_virginiana.jpg
|plaatje3= Ostrya_virginiana_fruit.jpg
|plaatje4= Ostrya_virginiana1.jpg
|plaatje5= Ostrya virginiana qc.jpg
|divers= In Nederland wordt deze soort minder vaak aangeplant dan de [[../Europese hopbeuk|Europese hopbeuk]]. Meer informatie wordt nog gezocht.
|familie= Berken
|latijn= Betulaceae
|geslacht= Hopbeuk
|soort= Ostrya virginiana
|geschikt= 
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= De takken zijn hangend en de jonge twijgen hebben dikwijls klierharen.
|blad= De bladbasis is zwak hartvormig. De bladsteel is vaak met klierhaartjes of gesteelde kliertjes bezet.
|groenblijvend= 
|bloei= ?
|kleur= Geel.
|vrucht= De vruchtjes zijn spoelvormig en aan het uiteinde kaal.
|hoog= 1500
|grond1= 
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= 
&lt;span style=&quot;color:orange;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◐&lt;/span&gt;
●
|water= 
&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;≈&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;~&lt;/span&gt;
═
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 10-11
|plantomschrijf= Planten in october-november.
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>ad8xezer5ojeym9umb2w3avagk405kx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Amerikaanse kruidkers</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16347</id>
    <revision>
      <id>428569</id>
      <parentid>358560</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:02:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1800" sha1="3vptzdqebtssjmeczkekc7qoy5qin9w" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Lepidium_virginicum.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Lepidium_virginicum_illustration.jpg
|plaatje2= Lepidium_virginicum_var_pubescens_3.jpg
|plaatje3= Lepidium virginicum, old.jpg
|plaatje4= Lepidium virginicum 8170.jpg
|plaatje5= 20150104Lepidium virginicum1.jpg
|divers= 
|familie= Kruisbloemen
|latijn= Brassicaceae
|geslacht= Kruidkers
|soort= Lepidium virginicum
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= De plant vormt een wortelrozet.
|stengel= Op de stengel en de stengeltjes van de bloeiwijze zitten slanke, meestal naar boven gebogen, spitse haartjes.
|blad= De tot 5 cm lange en 1 cm brede wortelbladeren zijn liervormig veerspletig tot veerdelig met eironde, getande tot ingesneden slippen. De middelste stengelbladeren zijn lancetvormig en lopen spits toe.
|groenblijvend= 
|bloei= Mei tot augustus.
|kleur= Wit. De kroonbladen zijn meestal langer dan de kelkbladen. De helmknoppen zijn geel. De bloeiwijze is een tros.
|vrucht= De vrucht is een bijna rond, 2,5-3,5 mm breed hauwtje met een inkeping aan de top. Het 1,5 mm lange en 1,1 mm brede zaadje is aan een kant gerand (gevleugeld).
|hoog= 15-60
|grond1= Voedselrijk
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= Kalkrijk
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; - &amp;#9684;
|water= &amp;ndash;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= De jonge bladeren kunnen gekookt of vers gegeten worden. De jonge hauwtjes kunnen ter vervanging van peper gebruikt worden.
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= 1
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>3vptzdqebtssjmeczkekc7qoy5qin9w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Amerikaanse persimmon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16348</id>
    <revision>
      <id>428562</id>
      <parentid>401776</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:02:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1811" sha1="jwz8bcof0jytni60csbaszawfqntkmi" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Diospyros_virginiana_JPG1a.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|plaatje1= Diospyros virginiana BB-1913.jpg
|plaatje2= Diospyros_virginiana_JPG1c.jpg
|plaatje3= Persimmon_0375.jpg
|plaatje4= Diospyros virginiana (31272033136).jpg
|plaatje5= Diospyros virginiana, Persimmon staminate flower close-up, Howard County, MD, Helen Lowe Metmzn 2017-06-09-12.45 (35004488914).jpg
|divers= De plant produceert veel bloemen in de zomer en is tweehuizig, zodat voor fruitteelt mannelijke en vrouwelijke planten nodig zijn. De bloemen worden bestoven door insecten en de wind. De plant is hier winterhard.
|familie=Tweezaadlobbigen
|latijn= Ebenaceae
|geslacht= Diospyros
|soort= Diospyros virginiana
|geschikt= Fruitboom.
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= 
|blad= 
|groenblijvend= 
|bloei= 
|kleur= 
|vrucht= De vruchten zijn rond of ovaal. De kleur is oranje, neigend naar zwart. Het fruit varieert in grootte van 3-6 cm. De vruchten bevatten veel vitamine C.
|hoog= 2000
|grond1= ?
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; 
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= De plant wordt gekweekt voor zijn vruchten en hout. De vruchten kunnen rauw worden gegeten, gekookt of gedroogd. Van het vruchtvlees kan compote worden gemaakt. Van de bladeren kan een thee worden gemaakt en de geroosterde zaden vormen een koffie-surrogaat.
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 10-11
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>jwz8bcof0jytni60csbaszawfqntkmi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Amerikaanse vogelkers</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16349</id>
    <revision>
      <id>428568</id>
      <parentid>358563</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:02:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3146" sha1="o1xmdo5uzj3opil1g4hnmb6t6h4qxlm" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Amerikaanse_vogelkers_bessen_Prunus_serotina.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= AmCyc Cherry - Wild Cherry.jpg
|plaatje2= Amerikaanse_vogelkers_vruchten_(1)_Prunus_serotina.jpg
|plaatje3= Amerikaanse_vogelkers_Prunus_serotina_closeup.jpg
|plaatje4= Amerikaanse_vogelkers_bloeitros_Prunus_serotina.jpg
|plaatje5= 20160821Prunus serotina3.jpg
|plaatje6= Prunus serotina 4zz.jpg
|divers= De struik treedt vaak plaagvormend op, zoals op kapvlaktes, waar door mineralisatie van het strooisel en de humus, gevormd door afgevallen bladeren en dode takken, stikstof in de bodem vrijkomt. Daarnaast komt stikstof afkomstig van het verkeer en de landbouw in de natuurbossen en duinen terecht, waardoor de Amerikaanse vogelkers zich vestigt en zelfs tot een boom van 20 m hoog kan uitgroeien. Begin jaren vijftig viel het Staatsbosbeheer op, dat de Amerikaanse vogelkers plaagvorming vertoonde; waar de struik was aangeplant zaaide hij zich al te voorspoedig uit. Zie voor bestrijding {{Wp|Amerikaanse vogelkers#Bestrijding_in_Nederland|Amerikaanse vogelkers in Wikipedia}}.
|familie= Rozen
|latijn= Rosaceae
|geslacht= Prunus
|soort= Prunus serotina
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= 
|blad= Het blad is van onderen (vooral in het basale deel) langs de zijden van het middennerf behaard, de zijnerven niet of alleen aan de voet behaard. Zijnerven zijn talrijk, tot 60 paar, waarvan tot 15 paar doorgaand tot de rand, deze zijn van onderen niet of nauwelijks uitspringend. Bladen van boven kaal en glanzend, iets leerachtig.
|groenblijvend= 
|bloei= Mei tot juni.
|kleur= Wit. De bloemen zitten in trossen.
|vrucht= De bessen hebben aan de voet een vastzittend kroontje, dat gevormd wordt door de achter gebleven kelkbuis. De vrucht is een 1 cm grote steenvrucht met een 6-7 mm grote pit.
|hoog= 2000
|grond1= Zuur
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;  - &amp;#9681;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= [[../Dieren#Appelspintkever|appelspintkever]]
|keuken= De kleine bessen zijn eetbaar. Deze worden Amerikaanse kers genoemd. Ze zijn enkel smakelijk wanneer ze rijp zijn; dan is de kleur zeer donkerrood, bijna zwart, weliswaar met een enigszins bittere smaak, maar zeer dorstlessend. Men kan er onder meer jam en sap van maken.
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= Er wordt wel vermeld dat Amerikaanse vogelkers giftig is. Wat hier bedoeld wordt is dat het blad en de pit inderdaad giftig zijn, wat bij gewone kersen eveneens het geval is. Het is dus sterk af te raden kersenpitten door te slikken. Bij geiten wordt na opname zelfs blauwzuur gevormd, wat zeer dodelijk is. Stikstof bemesting, droogte, vorst en bespuiting verhogen het gifstofgehalte. Verlept loof is daarom zeer gevaarlijk.
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>o1xmdo5uzj3opil1g4hnmb6t6h4qxlm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Ananaskers</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16351</id>
    <revision>
      <id>428573</id>
      <parentid>358565</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:02:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2206" sha1="ku1ejh25edytc6e9r41ggpd63bdwp2i" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Physalis_peruviana3.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Flower_of_Physalis_peruviana.JPG
|plaatje2= Physalis_peruviana_(2).jpg
|plaatje3= Physalis_peruviana_05.JPG
|plaatje4= Peruvian-gooseberry-13581703809uy.jpg
|plaatje5= Physalis peruviana (Kapstachelbeere)-2.JPG
|divers= De '''ananaskers''' wordt ook {{Wp|goudbes|goudbes}} of kaapse kruisbes genoemd. In Nederland en België kan de plant in de tuin worden gekweekt: de plant is daarnaast verwilderd. De bladeren, de bloemstelen en de kelken zijn bezet met zachte haren.
|familie= Nachtschade
|latijn= Solanaceae
|geslacht= Lampionplant
|soort= Physalis peruviana
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= 
|blad= Het blad, de bloemstelen en de kelken zijn bezet met zachte haren. De afwisselend geplaatste bladeren zijn hartvormig en groen. De bladeren zijn 10-17 cm lang en de randen zijn gekarteld.
|groenblijvend= 
|bloei= Juni tot september.
|kleur= De bloemen komen solitair uit de bladoksels en vertakkingen van stengels. De klokvormige kelk bestaat uit vijf driehoekige delen. Na de bloei vormt de kelk zich tot een omhulsel van de bes.
|vrucht= De vrucht is een oranje, 1-2 cm grote bes, die omhuld blijft door de lichtbruine kelk. Het sappige, licht-oranje vruchtvlees bevat vele kleine zaden. Het smaakt aromatisch en zoet tot zoetzuur.
|hoog= 30-100
|grond1= 
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= 
&lt;span style=&quot;color:orange;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◐&lt;/span&gt;
●
|water= 
&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;≈&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;~&lt;/span&gt;
═
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken=  De vrucht, de goudbes, wordt in Nederland vooral rond de kerstperiode gekocht. Vaak worden ze in de handel aangeboden onder de geslachtsnaam Physalis. Het sappige, lichtoranje vruchtvlees bevat kleine zaden. Het smaakt aromatisch en zoet tot zoetzuur.
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= 1
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>ku1ejh25edytc6e9r41ggpd63bdwp2i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Anemone canadensis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16353</id>
    <revision>
      <id>428572</id>
      <parentid>358567</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:02:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1187" sha1="d3veiarqx0hicsjgslnmvi5n0g48bkv" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Anemone_canadensis0.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Anemone_canadensis1.jpg
|plaatje2= Anemone_canadensis2.jpg
|plaatje3= Anemone canadensis.jpg
|plaatje4= Anemone canadensis K.jpg
|plaatje5= Anemone canadensis NRCS-1.jpg
|plaatje6= Anemone canadensis-IMG 0632.jpg
|divers= 
|familie= Ranonkel
|latijn= Ranunculaceae
|geslacht= Anemoon
|soort= Anemone canadensis
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= 
|blad= 
|groenblijvend= 
|bloei= April tot juni.
|kleur=  Witte, 5 cm grote bloemen. De bloemen hebben vijf bloemdekbladen en talrijke gele meeldraden.
|vrucht= 
|hoog= 25-50
|grond1= ?
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; - &amp;#9684; 
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8776;&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= 2
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= 
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>d3veiarqx0hicsjgslnmvi5n0g48bkv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Anemone coronaria</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16354</id>
    <revision>
      <id>428561</id>
      <parentid>358568</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:02:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1444" sha1="om7548k2e0ppcmsbn1kxwopq6uv5mcq" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Anemone_coronaria_3.JPG}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Gc25_anemone_coronaria.jpg
|plaatje2= Anemone x hybrida Geante des Blanches RJB.jpg
|plaatje3= Anemones5.jpg
|plaatje4= Anemone coronaria 'bleue'.JPG
|plaatje5= Anemone coronaria 6.JPG
|divers= 
|familie= Ranonkel
|latijn= Ranunculaceae
|geslacht= Anemoon
|soort= Anemone coronaria
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= Een enkele stengel met een krans van kleine bladeren juist onder de bloem.
|blad= Er is een rozet van enkele grondbladeren. Elk blad is in drieën gedeeld en diep gelobd.
|groenblijvend= 
|bloei= ?
|kleur= Rood, wit, roze, paars, blauw. Rood komt het meest voor. De bloemen groeien aan een enkele stengel met een krans van kleine bladeren juist onder de bloem. De bloem is 3-8 cm breed en heeft vijf tot acht kroonbladachtige kelkbladen.
|vrucht= 
|hoog= 20-40
|grond1= ?
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; - &amp;#9684; 
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>om7548k2e0ppcmsbn1kxwopq6uv5mcq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Anemone quinquefolia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16356</id>
    <revision>
      <id>428577</id>
      <parentid>358569</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:02:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1713" sha1="5loorsnnuqeh20utoudirt4w8ny3gyp" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Anemone_quinquefolia.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Anemone quinquefolia var. quinquefolia WFNY-068A.jpg
|plaatje2= Anemone_quinquefolia1GJWO.jpg
|plaatje3= Anemone quinquefolia - Wood Anemone 3.jpg
|plaatje4= Anemone quinquefolia - Wood Anemone.jpg
|plaatje5= Michigan_Wood_Anemone.jpg
|divers= De Engelse naam is Wood Anemone, wat letterlijk vertaald kan worden als bosanemoon. Het is echter een andere soort dan de van nature in Europa voorkomende [[../Bosanemoon|bosanemoon]]. Ze sterft tegen de zomer af tot de wortelstok.
|familie= Ranonkel
|latijn= Ranunculaceae
|geslacht= Anemoon
|soort= Anemone quinquefolia
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= De wortelstokken, die zich vlak onder de aardoppervlak uitgroeien, dragen bij aan de snelle verspreiding in bosgebieden, waar het als een tapijt grote oppervlakten kan beslaan.
|stengel= 
|blad= 
|groenblijvend= 
|bloei= Vroeg in het voorjaar.
|kleur= Wit, vaak met een roze/lichtblauw zweem. De bloem heeft een diameter van 1-2,5 cm, met vijf, soms vier, soms zes tot negen kroonbladachtige segmenten, die eigenlijk kelkbladen zijn.
|vrucht= 
|hoog= 10-30
|grond1= ?
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; - &amp;#9681;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= S
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>5loorsnnuqeh20utoudirt4w8ny3gyp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Anemone sylvestris</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16357</id>
    <revision>
      <id>428575</id>
      <parentid>358570</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:02:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1409" sha1="3tvj0qqn2yxas2li3stjiktgnhnghm5" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Anemone_sylvestris_120508b.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Nsr-slika-023.png
|plaatje2= Anemone_sylvestris_120508.jpg
|plaatje3= Anemone_sylvestris_a1.jpg
|plaatje4= Spinne in Anemone sylvestris.jpg
|plaatje5= AnemoneSylvestris001.JPG
|plaatje6= Anemone sylvestris1.jpg
|divers= 
|familie= Ranonkel
|latijn= Ranunculaceae
|geslacht= Anemoon
|soort= Anemone sylvestris
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= 
|blad= De gewone bladen zijn grondstandig, diep handvormig ingesneden en ongesteeld.
|groenblijvend= 
|bloei= Maart tot april.
|kleur= Wit. Meestal vijf bloembladen. De doorsnede is 4 tot 5 cm. Onder de bloem zijn aan de stengel drie schutbladen, die drie tot vijfvoudig gedeeld zijn. De gewone bladen zijn grondstandig, diep handvormig ingesneden en ongesteeld.
|vrucht= 
|hoog= 15-35
|grond1= Kalkrijk
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; - &amp;#9684;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= 
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>3tvj0qqn2yxas2li3stjiktgnhnghm5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Atlantische klimop</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16358</id>
    <revision>
      <id>428571</id>
      <parentid>360916</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:02:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1349" sha1="djsu8cdm2t9pan9frgcj1zn67zbmsjg" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Hedera_hibernica_berries_2.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|plaatje1= Hedera hibernica with berries.JPG
|plaatje2= Hedera hibernica shoot.jpg
|plaatje3= Hedera hibernica flower.jpg
|plaatje4= Orobanche hederae (scott.zona).jpg
|plaatje5= Taban Park Botanical nature trail. Atlantic ivy (Hedera hibernica).JPG
|divers= In het klimaat van de Benelux is de soort niet helemaal winterhard.
|familie= Klimop
|latijn= Araliaceae
|geslacht= Hedera
|soort= Hedera hibernica
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= Kan als bodembedekker en als klimplant gebruikt worden.
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= 
|blad= 
|groenblijvend= 
|bloei= 
|kleur= 
|vrucht= 
|hoog= 1000
|grond1= ?
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;
|water= 
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= 
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= Op een beschutte plek in de zon planten. Niet echt winterhard dus overleving afhankelijk van de omstandigheden.
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= 
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>djsu8cdm2t9pan9frgcj1zn67zbmsjg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Atlasceder</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16359</id>
    <revision>
      <id>428564</id>
      <parentid>360543</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:02:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1938" sha1="so0t7oskicij3wykx9m1p6qag4o1wbg" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Cedrus_atlantica_tree.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|plaatje1= Atlaszeder_zapfen2.JPG
|plaatje2= Atlas_Cedar_Cedrus_atlantic_Branch_3008px.jpg
|plaatje3= Cedrus_atlantica2.jpg
|plaatje4= Cèdre de Belezma 7 (Algeria).JPG
|plaatje5= Cedrus libani var. atlantica - 2.jpg
|divers= De kroon van de boom is breed en kegelvormig. De knoppen zijn glimmend, donkergroen of blauwachtig groen en hebben een lengte van 1-2 cm. Ze zitten vaak in bosjes van circa 40 stuks bijeen.
|familie= Dennen
|latijn= Pinaceae
|geslacht= Ceder
|soort= Cedrus atlantica
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= De grote takken hebben een horizontale stand. Zelden hangen de takken. De boomschors is glad en donkergrijs. Als de boom ouder wordt, komen er groeven in de boomschors te zitten en zo vormen zich grote platen, die afschilferen.
|blad= 
|groenblijvend= ja
|bloei= 
|kleur= 
|vrucht= De mannelijke kegels zijn conisch en hebben een lengte van 3-5 cm. Vrouwelijke kegels zijn rechtopstaand en rolrond met een uitholling aan de top. Ze rijpen in twee jaar tot een bleke, paarsbruine kleur en zijn dan 5-8 cm lang. De schubben vallen af en laten dan de gevleugelde zaden vrij.
|hoog= 4000
|grond1= 
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= 
&lt;span style=&quot;color:orange;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◐&lt;/span&gt;
●
|water= 
&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;≈&lt;/span&gt;
&lt;span style=&quot;color: blue;&quot;&gt;~&lt;/span color&gt;
═
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= De atlasceder levert geurig hout dat erg duurzaam is. Door middel van stoomdestillatie wordt uit het hout etherische olie gewonnen.
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= 
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>so0t7oskicij3wykx9m1p6qag4o1wbg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Avondkoekoeksbloem</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16361</id>
    <revision>
      <id>428574</id>
      <parentid>358578</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:02:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1597" sha1="jv07zkblrlvayv6u9xnb6k2sh34yctb" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Silene_latifolia_2.jpeg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Silene_latifolia_Sturm18.jpg
|plaatje2= White_campion_close_700.jpg
|plaatje3= (MHNT) Silene latifolia - Female flower .jpg 
|plaatje4= Silene latifolia 9633.JPG
|plaatje5= SILENE LATIFOLIA - L'ALZINA - IB-250 (Melandri blanc).JPG
|plaatje6= Silene alba BasalLeaves 12April2009 DehesaBoyaldePuertollano.jpg
|divers= De soort dankt zijn naam aan de bloemen, die 's avonds open staan. Wordt ook wel witte silene of lijnkruid genoemd.
|familie= Anjer
|latijn= Caryophyllaceae
|geslacht= Silene
|soort= Silene latifolia subsp. alba
|nlnaam= anjer
|geschikt= 
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= 
|stengel= De behaarde stengels zijn meestal recht opgericht en vertakt.
|blad= De bladeren staan paarsgewijs aan de stengel.
|groenblijvend= 
|bloei= Mei tot oktober.
|kleur= De bloemen hebben vijf witte, diep ingesneden kroonbladen. De bloemen verspreiden 's avonds een zwakke geur.
|vrucht= De vrucht is een met tanden openspringende doosvrucht.
|hoog= 100
|grond1= Grassige plaatsen en op voedselrijke ruigten.
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2=
|kali2= 
|zon= &amp;#9681; &amp;#9685;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= 
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= 1/O
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= 
|vw= Z
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>jv07zkblrlvayv6u9xnb6k2sh34yctb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Overleg:Leer jezelf ecologisch tuinieren/Problemen</title>
    <ns>1</ns>
    <id>17278</id>
    <revision>
      <id>428447</id>
      <parentid>410112</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:35:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2405" sha1="eq91iv8kmzbt5vasjezg3ltz7hqffds" xml:space="preserve">{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Speerdistel.jpg}}
&lt;div style=&quot;color: inherit; background-color:#ccffcc; width:535px; line-height:1.5; border-width : 5px; border-style:solid;border-color:#006600;padding-left:.5em;padding-right:.5em; margin-top: 2em;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:16pt;&quot;&gt;Wist je dat...&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:8pt;font-family:verdana;&quot;&gt; De [[w:Orde van de Distel|Orde van de Distel]] de hoogste onderscheiding is in Schotland? De distel wordt door sommigen als lastig onkruid gezien. De auteur van dit boek vindt het mooi staan in de siertuin. Je moet ze wel 'binnen de perken' houden anders krijg je een disteltuin.&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:right;&quot;&gt;''Hier rechts ziet u de'' [[../Distel|''Speerdistel'']] →&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
Problemen veroorzaakt door dieren vind je in het hoofdstuk [[../Dieren|'Dieren']].

== dank voor het meedenken ==
Ik vond het 'overgaan' van het groene kader in de inhoud tabel juist wel leuk staan. Of is er een andere reden voor dit voorstel? Groet,--{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} 24 dec 2008 17:13 (CET)
:PS. Misschien moet ik het even laten bezinken, want jouw oplossing is ook wel mooi.

::&quot;Ach, binnen WB is het nooit te laat om het (nog) mooier te maken en ik moet toegeven dat het ook wat beter te lezen is. Die 'wist je dat' blokjes staan niet op zo erg veel pagina's dus... en de pagina's over de gewasbeschrijvingen laat ik gewoon zo, hoewel dat weer een kwestie is van het sjabloon veranderen om de hele boel te wijzigen. Ik hou je voorstel in gedachten. Fijne dagen, --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} 24 dec 2008 17:27 (CET)&quot; van [[Overleg gebruiker:Canp]].

:::Dag Vangelis, ik zag nadat ik mijn reactie postte op jouw overlegpagina dat je hier al een reactie had geplaatst, dus vandaar dat ik hier dan even verder wilde gaan. (oke, ik had ook op mijn overlegpagina even kunnen reageren op jouw reactie daarop ;-) )
:::Maar goed, een van redenen voor mijn suggestie was inderdaad om het wat duidelijker leesbaar te maken. Een ander was dat ik zelf niet zo'n voorstander ben om kaders door elkaar heen te lopen, omdat dat er eigenlijk wel een beetje rommelig uitziet. Maar ja, smaken kunnen verschillen. {{Smiley|;)}}
:::Ik hoop dat je er uit komt welke het beste bij jouw boek past. Veel succes ermee en natuurlijk wens ik jou ook fijne feestdagen en een gezond 2009! [[Gebruiker:Canp|Canp]] 24 dec 2008 17:51 (CET)</text>
      <sha1>eq91iv8kmzbt5vasjezg3ltz7hqffds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Inhoudsopgave</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18025</id>
    <revision>
      <id>428400</id>
      <parentid>421657</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:21:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5227" sha1="cgwnfu3oqxlq7um7umczu3b8z5ovsin" xml:space="preserve"># [[../|Introductie]] {{75%}}
# [[../Over dit boek|Over dit boek]] {{75%}}
# [[../Geschiedenis van de X86 computer|Geschiedenis van de X86 computer]] {{50%}}
# [[../Werkomgeving en hulpmiddelen|Werkomgeving en hulpmiddelen]] {{25%}}
## [[../Werkomgeving en hulpmiddelen/Emulators|Emulators]] {{25%}}&lt;!-- Welke (goede) emulatoren er zijn, hoe te installeren en gebruiken op Linux (Ubuntu?) en Windows (Cygwin, Virtual PC). --&gt;
### [[../Werkomgeving en hulpmiddelen/Emulators/Bochs|Bochs]] {{0%}}
### [[../Werkomgeving en hulpmiddelen/Emulators/QEmu|QEmu]] {{0%}}
### [[../Werkomgeving en hulpmiddelen/Emulators/Microsoft Virtual PC|Microsoft Virtual PC]] {{25%}}
### [[../Werkomgeving en hulpmiddelen/Emulators/Oracle VirtualBox|Oracle VirtualBox]] {{0%}}
### [[../Werkomgeving en hulpmiddelen/Emulators/VmWare Player|VmWare Player]] {{0%}}
## [[../Werkomgeving en hulpmiddelen/Toolchain|Toolchain]] {{50%}}
### [[../Werkomgeving en hulpmiddelen/Toolchain/Linux|Linux]] {{100%}}
### [[../Werkomgeving en hulpmiddelen/Toolchain/Cygwin|Cygwin]] {{100%}}
# [[../Werking van de PC|Theorie: Werking van de PC]] {{75%}}
## [[../Werking van de PC/Processormodes|Processormodes]] {{25%}}
## [[../Werking van de PC/Registers|Registers]] {{0%}}
## [[../Werking van de PC/Geheugen|Geheugen]] {{25%}}
## [[../Werking van de PC/Bootloaders|Bootloaders]] {{25%}}
# [[../Hallo wereld|Toepassing: Hallo wereld]] {{50%}}
## [[../Hallo wereld/Assembler opstartcode|Assembler opstartcode]] {{25%}}
## [[../Hallo wereld/De eerste test|De eerste test]] {{25%}}
## [[../Hallo wereld/Image maken|Image maken]] {{100%}}
## [[../Hallo wereld/Tekst weergeven|Tekst weergeven]] {{50%}}
# [[../Organisatie|Organisatie]] {{0%}}
## [[../Organisatie/Mappenstructuur|Mappenstructuur]] {{25%}}
## [[../Organisatie/Minimale documentatie|Minimale documentatie]] {{25%}}
## [[../Organisatie/Makefiles|Makefiles]] {{25%}}
## [[../Organisatie/Portability|Portability]] {{25%}}
# [[../Foutenopsporing|Theorie: Foutenopsporing]] {{0%}}
## [[../Foutenopsporing/De console|De console]] {{50%}}
## [[../Foutenopsporing/Segmentatie|Segmentatie]] {{0%}}
## [[../Foutenopsporing/Global Descriptor Table|Global Descriptor Table]] {{50%}}
## [[../Foutenopsporing/Interrupt Descriptor Table|Interrupt Descriptor Table]] {{50%}}
## [[../Foutenopsporing/Interrupt Service Routines|Interrupt Service Routines]] {{50%}}
## [[../Foutenopsporing/Foutmeldingen|Foutmeldingen]] {{50%}}
# [[../Blue Screen of Death|Toepassing: Blue Screen of Death]]
## [[../Blue Screen of Death/Hulpfuncties|Hulpfuncties]] {{50%}}
## [[../Blue Screen of Death/De console|De console]] {{50%}} (TODO: Definieer Console_Write(Line)()
## [[../Blue Screen of Death/Waardes weergeven|Waardes weergeven]] {{0%}} TODO: def: String_Format(format, args...
## [[../Blue Screen of Death/Global Descriptor Table|Global Descriptor Table]] {{50%}}
## [[../Blue Screen of Death/Interrupt Descriptor Table|Interrupt Descriptor Table]] {{50%}}
## [[../Blue Screen of Death/Interrupt Service Routines|Interrupt Service Routines]] {{50%}}
## [[../Blue Screen of Death/Testen|Testen]] {{0%}}
# Theorie: Interrupts
## Interrupt Requests
# Toepassing: Spelletje: Reactiesnelheid&lt;!-- Met iets wat op het scherm verschijnt, bijv een cijfer, waarna dat cijfer zo snel mogelijk moet worden ingetoetst? --&gt;
## IRQ's
### Toetsenbord
### Programmable Interrupt Timer
# Theorie: Geheugen
## Segmentatie
## Paging
# Toepassing: Geheugenbeheer??
## Physical Memory Manager
## Paging Memory Manager
# Theorie: Multitasking
## Cooperative scheduling
## Preemptive scheduling
# Toepassing: The Matrix 
## ...
## The Matrix&lt;!-- Een matrix-achtige 'screensaver' waarbij elke dalende letter een apart proces (of thread?) is. --&gt;
# Theorie: Virtueel Bestandssysteem
## VFS
## Nodes, inodes, mountpoints
# Toepassing: Bestandsbeheerder
## Ramdisk&lt;!-- laat een lijst met bestanden zien, en de inhoud van het gekozen bestand.of programma's kunnen starten --&gt;
# Theorie:&lt;!-- Iets met hardware, harde schijven, partities en bestandssystemen --&gt;
# Toepassing: Dieren raden&lt;!-- Je neemt een dier in gedachten en de computer vraagt je naar de eigenschappen ervan. Als de pc het niet raad, moet je zeggen wat specifiek aan het dier is. De computer schrijft dit in een bestand op de schijf en de volgende keer kent de pc al meer dieren. --&gt;
Appendices:
&lt;ol style=&quot;list-style-type: upper-latin;&quot;&gt;
&lt;li&gt;[[../Appendix A|Extra]] {{0%}}&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;[[../Appendix A/De console|De console]] {{0%}}&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[../Appendix A/Versiebeheer|Versiebeheer]] {{0%}}&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[../Appendix B|Naslag]] {{0%}}&lt;ol&gt;
&lt;li&gt;[[../Appendix B/Diskette image maken|Diskette image maken]] {{50%}}&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[../Appendix B/Automake|Automake]] {{50%}}&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[../Appendix B/Multiboot 0.6.96|Multiboot 0.6.96]] {{0%}}&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[../Appendix B/IO poorten|I/O poorten]] {{0%}}&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[../Appendix B/GDT descriptors|GDT descriptors]] {{25%}}&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[../Appendix B/IDT descriptors|IDT descriptors]] {{0%}}&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[../Appendix B/Paging|Paging]] {{0%}}&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[../Probleemoplossing|Probleemoplossing]] {{0%}}&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[../Index|Woordenlijst en index]] {{0%}}&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;[[../Notities|Notities voor bij het schrijven van dit boek]]&lt;/li&gt;
&lt;/ol&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>cgwnfu3oqxlq7um7umczu3b8z5ovsin</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Amerikaanse witte eik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18642</id>
    <revision>
      <id>428579</id>
      <parentid>358564</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:03:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4658" sha1="i3abegfrgvv4up37gepq0j1cydpidoc" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Quercus-alba-white-oak-hdr-0a.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|plaatje1= Quercus alba leaf spring.jpg
|plaatje2= White oak foliage.JPG
|plaatje3= Duke Forest fall Oak high.jpg
|plaatje4= Duke Forest spring Oak high.jpg
|plaatje5= Oak 2016-05-29 022.jpg
|divers=  In Europa wordt de soort slechts weinig toegepast ondanks dat deze winterhard is. De soort is bladverliezend en vertoont overeenkomsten met de in Europa voorkomende [[../Zomereik|zomereik]] (Quercus robur) en met de [[../Wintereik|wintereik]] (Quercus petraea). Een solitair exemplaar kan een hoogte van 46 meter bereiken en een diameter van 260 centimeter. Wanneer de boom in een bos groeit is de kroon smal, wanneer hij solitair staat wordt het echter een brede kroon met veel zijtakken. De jonge zaailingen kunnen overleven op plaatsen met half-schaduw, wanneer de plant ouder wordt kan hij beter schaduw verdragen en zelfs in de volle schaduw staan.
|familie= Napjesdragers
|latijn= Fagaceae
|geslacht= Eik
|soort= Quercus alba
|roodlijst= 
|beschermd= 
|wortel= Het wortelstelsel bestaat uit een penwortel die diep in de grond wortelt en zijwortels die slechts oppervlakkig wortelen. De soort is gevoelig voor bodemverdichting en overstromingen maar is zouttolerant. Hij kan tegen perioden van droogte omdat de penwortel zijn water en voedingsstoffen uit dieper gelegen waterbronnen kan halen.
|stengel= Het schors van de jongere twijgen heeft een roodachtige tot rood-groene kleur en is licht behaard. Naarmate de twijgen ouder worden wordt de schors grijs van kleur en verliest hij zijn beharing. De schors heeft een ruwe structuur en en is onderverdeeld in platen. De stam kan een diameter van 90 tot 120 centimeter bereiken.
|blad= De bladeren staan verspreid op de takken en bestaan uit een bladsteel van tussen de 1 en de 3 centimeter en een bladschijf. De bladeren zijn tussen de 12 en 20 centimeter lang en ongeveer 9 centimeter breed. De bladeren zijn net boven het middelpunt aan de kant van de bladtop het breedst. Het blad heeft aan beide kanten 2 tot 4 lobben. De tussenruimte tussen de lobben is minimaal een-derde deel van het blad tot maximaal zeven-achtste deel van het blad. De bovenkant van het blad heeft een heldere groene kleur en de onderkant van het blad heeft een groene kleur met een witte tint erdoorheen. De herfstkleur is paars-rood tot bruin-violet en de bladeren blijven tot ver in de winter aan de boom hangen.
|groenblijvend= 
|bloei= Eind maart t/m eind mei.
|kleur= De knoppen hebben een gladde textuur en zijn tussen de 3 en 4 millimeter groot. De kleur van de knoppen is bruin-rood en ze hebben een ovale vorm. De Amerikaanse witte eik is eenhuizig. De mannelijke bloemen zijn geelgroen van kleur en staan gegroepeerd in trosjes die naar beneden hangen. De bloemen hebben een lengte van tussen de 5 en de 10 centimeter. Deze bloeiwijze komt voor uit knoppen die groeien op de plek waar de jonge twijgen uitlopen. De vrouwelijke bloemen zijn roodachtig van kleur en staan in groepjes van 2 of 3 bloemen. Ze groeien in de bladoksels van een nieuwe scheut.
|vrucht= De vruchten zijn in hetzelfde jaar nog rijp en zijn kort gesteeld of helemaal niet gesteeld. De dop omsluit minder dan een-derde deel van de eikel. De eikel heeft een lengte van ongeveer 5 centimeter en heeft een lichtbruine kleur. De eerste vruchten verschijnen op een leeftijd variërend van 20 tot 30 jaar. De vruchten vertonen geen kiemrust maar schieten hetzelfde jaar nog wortel en de lente erop ontspruiten de zaden.
|hoog= 2500-4600
|grond1= ?
|compost1= 
|kali1= 
|grond2= 
|compost2= 
|kali2= 
|zon= &amp;#9681; - &lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&amp;#9679;&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'''&amp;#8769;'''&lt;/span&gt;
|goede buren= 
|slechte buren= 
|weert= 
|lokt= 
|keuken= Het hout van de Amerikaanse witte eik kan gebruikt worden als hardhout en is duurzaam. Het hout is gemakkelijk te bewerken maar is lastig te impregneren. Het hout laat geen vloeistoffen door waardoor het hout gebruikt wordt voor de productie van wijn- en biervaten. De soort groeit echter langzamer dan de Amerikaanse eik en de houteigenschappen zijn vergelijkbaar.
|kookboek= 
|genees= 
|waarschuwing= 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= 
|kk= 
|kt= 
|lt= O
|zd= 
|plantmaand= 
|plantomschrijf= 
|pa= 
|ra= 
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= 
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= 
|vermeermaand= ?
|vermeeromschrijf= De zaden kunnen in schaduwrijke gebieden voor jaren in de zaadbank blijven totdat er een open plek ontstaat waardoor er voldoende licht beschikbaar is. Het zaad blijft voor meerdere jaren kiemkrachig.
|vw= 
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>i3abegfrgvv4up37gepq0j1cydpidoc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Sabayon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20265</id>
    <revision>
      <id>428779</id>
      <parentid>410783</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:51:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1234" sha1="h6r6ny02iemdt19sg3j2u3yzkdrjnd3" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Naam = Kookboek/Sabayon
|Afbeelding=[[Bestand:Marsala sabayon with cookie and local stone fruit.jpg|300px]]
| Categorie = Dessert
| Porties = 6
| Tijd = 5 minuten
| Stippen = 3
}}
[[Kookboek/Nagerecht|Dessert]] | [[Kookboek/Recepten|Receptenindex]]&lt;br&gt;

'''Sabayon''' (Zabaione) is een zeer populair dessert gemaakt van geklopte eierdooiers en wijn. Er zijn allerlei variaties op mogelijk.

==Ingrediënten==
*7 {{Kb|p=ei|eidooiers}}
*7 eetlepels {{Kb|suiker}}
*7 eetlepels {{Kb|witte wijn}}
*2 eetlepels marsala of zoete wijn

==Bereidingswijze==
#Doe de eidooiers met de suiker en de beide wijnen in een hoge steelpan.
#Gebruik twee vuurtjes, een op vol vermogen en een op half vermogen.
#Breng de steelpan op het vuur op vol vermogen en klop krachtig. Wissel van vuur indien er veel te veel rook is.
#Blijf goed kloppen totdat de Sabayon stijf en luchtig is.
#Giet de Sabayon in wijnglazen of coupes en dien het direct op om schifting te voorkomen.

==Variaties==
U kunt ter versiering [[:Categorie:Fruit|fruit]], een langevinger, een wafeltje, koekje of cacaopoeder aan toevoegen.
{{Sub}}
{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Dessert|Sabayon]]
[[Categorie:Eierrecept|Sabayon]]
[[Categorie:Feestgerechten|Sabayon]]</text>
      <sha1>h6r6ny02iemdt19sg3j2u3yzkdrjnd3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in TI-83+ Assembly/Printversie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20874</id>
    <revision>
      <id>428401</id>
      <parentid>422937</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:21:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33880" sha1="rtbrjd8n5bwb5y82ejs3jyqgt6wl65q" xml:space="preserve">__NOTOC__&lt;div style='text-align: center;color: black; background-color:silver;border: none' height=150&gt;
&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 25pt;&quot;&gt;Programmeren in TI-83+ Assembly&lt;/span&gt;

&lt;/div&gt;

&lt;div style='text-align: center;color: black; background-color:#efefef;border: none' height=150&gt;
&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 5pt;&quot;&gt;Inleiding&lt;/span&gt;

&lt;/div&gt;

Dit boek leert je om te programmeren in de programmeertaal Assembly voor de TI-83+ of de TI-84+. Dit zijn grafische rekenmachines van Texas Instruments. Er is ook een andere programmeertaal op deze rekenmachines, namelijk TI-Basic. (zie het wikibook Programmeren in TI-Basic).

== Voordelen en nadelen t.o.v. TI-Basic ==
Assembly heeft een aantal voor- en nadelen ten opzichte van TI-Basic:

=== Voordelen ===
* Assembly is veel sneller dan TI-Basic, bijvoorbeeld alle geavanceerde spelletjes voor de rekenmachine zou je nooit in TI-Basic kunnen maken, omdat deze programmeertaal daarvoor gewoon te langzaam is.
* Assembly heeft controle over de hele rekenmachine. Je kunt er veel meer mee dan met TI-Basic.

=== Nadelen ===
* Assembly moet op de computer geprogrammeerd en gecompileerd worden, voordat het naar de rekenmachine kan worden overgezonden.
* Assembly is veel moeilijker te leren dan TI-Basic.
* Als een Assembly-programma crasht, is direct het RAM-geheugen gewist, bij TI-Basic verschijnt er gewoon een foutmelding.

= Inhoudsopgave =
# Assembly-basis
## Voorbereiding {{100%}}
## Het eerste programma {{100%}}
## Registers {{100%}}
## Variabelen {{75%}}
## De stack {{75%}}
# Controle
## Springen en subroutines {{75%}}
## Optellen en aftrekken {{50%}}
## Het register f {{75%}}
## Voorwaarden {{50%}}
## Loops {{50%}}
# Geheugenbeheer
## Getallenstelsels {{25%}}
## Het gebruik van EQU {{25%}}
## Arrays en matrices {{50%}}
## Het gebruik van ldir {{0%}}
# Input en output
## Logische en bit-instructies {{25%}}
## Strings schrijven {{25%}}
## Karakters schrijven {{0%}}
## getKey {{0%}}
## Invoer door de gebruiker {{0%}}
# Applications {{0%}}
## Het maken van applications {{0%}}
# Speciaal
## Problemen {{25%}}
## TASM-instructies {{25%}}
## ROM-calls {{25%}}

&lt;div style='text-align: center;color: black; background-color:silver;border: none' height=150&gt;
&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 25pt;&quot;&gt;Hoofdstuk 1 - Assembly-basis&lt;/span&gt;

&lt;/div&gt;

In dit deel leer je de basis van het programmeren in Assembly. We beginnen met het opzetten van de programmeer-omgeving, daarna schrijven we onze eerste programma's.

&lt;div style='text-align: center;color: black; background-color:#efefef;border: none' height=150&gt;
&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 5pt;&quot;&gt;Voorbereiding&lt;/span&gt;

&lt;/div&gt;
Voordat we kunnen beginnen met Assembly, moet er eerst een aantal dingen worden voorbereid, namelijk:
* Installeer de TI SDK (deze is te downloaden op '''https://education.ti.com/educationportal/sites/US/productDetail/us_sdk_73_83_84.html'''), zodat de gemaakte programma's op de computer getest kunnen worden, voordat ze worden overgezet naar de rekenmachine.
* Maak een map aan, waarin je alle bestanden zult zetten die met Assembly te maken hebben (in ons voorbeeld C:\ASM).
* Maak in deze map drie submappen, met de namen '''Exec''', '''Source''' en '''Tasm'''.
* Download &lt;!-- op '''{{Http}}://group.revsoft.org/ti83plus.inc''' - domein is opgeheven --&gt; het bestand '''ti83plus.inc''' en zet hem in de map '''Tasm'''.
* Download TASM (Table Driven Assembler) op de site '''https://www.ticalc.org/archives/files/fileinfo/15/1504.html''' en uit het ZIP-archief de bestanden '''tasm.exe''' en '''tasm80.tab''' in de map '''Tasm'''.
* Download Devpac8x op '''https://www.ticalc.org/archives/files/fileinfo/129/12922.html''' en zet deze weer in de map '''Tasm'''.
* Nu gaan we een batch-bestand maken dat ervoor zorgt dat de programma's die je maakt eenvoudig kunnen worden gecompileerd. Maak (bijvoorbeeld in Kladblok) een nieuw bestand en typ het volgende in:
&lt;pre&gt;
@echo off
echo ==== Compileert %1.z80 voor de TI-83+ of TI-84+. ====
tasm -80 -i -b c:\asm\source\%1.z80 c:\asm\exec\%1.bin
if errorlevel 1 goto FOUTEN
rem This is necessary because of a DevPac8x bug
cd c:\asm\exec
c:\asm\tasm\devpac8x %1
cd c:\asm\tasm
echo ==== Klaar; het programma is opgeslagen in Exec\%1.8xp ====
goto KLAAR
:FOUTEN
echo ==== Fouten!!! ====
:KLAAR
del c:\asm\source\%1.lst &gt; NUL
del c:\asm\exec\%1.bin &gt; NUL
echo ==== Klaar ====
&lt;/pre&gt;
Sla het op als '''asm.bat''' in de submap '''Tasm'''.

Controleer nu of alle bestanden in de map staan zoals hieronder is aangegeven:

[[Afbeelding:Bestanden_structuur_assembly.jpg]]

&lt;div style='text-align: center;color: black; background-color:#efefef;border: none' height=150&gt;
&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 5pt;&quot;&gt;Het eerste programma&lt;/span&gt;

&lt;/div&gt;

Nu zijn we klaar om te beginnen met het eerste programma.

== Het programma maken ==

=== Het programma intypen ===
Maak in Kladblok een nieuw bestand en typ in:
&lt;pre&gt;
.nolist
#include &quot;ti83plus.inc&quot;
.list
.org    $9D93
.db    t2ByteTok, tAsmCmp

    b_call(_ClrLCDFull)            ; wis het LCD-scherm
    ret                           ; terug naar de TI-OS

.end
.end
&lt;/pre&gt;
Let op: vervang de vier spaties aan het begin van sommige regels door een tab.
Sla het bestand op als '''clrscrn.z80''' in de map '''Source'''. Let op: een bestandsnaam van een programma mag alleen uit letters bestaan en niet meer dan acht tekens bevatten!

=== Het programma compileren ===
Start een MS-DOS-venster. Dat kan via het startmenu ('''Opdrachtprompt'''). Ga nu naar de submap '''Tasm''', bijvoorbeeld met het commando
&lt;pre&gt;cd C:\Asm\Tasm&lt;/pre&gt;
Sluit af met een enter.
Geef daarna het commando
&lt;pre&gt;asm clrscrn&lt;/pre&gt;
Er komt veel tekst in het DOS-scherm en als alles goed is gegaan, staat er op de laatste twee regels:
&lt;pre&gt;==== Klaar; het programma is opgeslagen in Exec\clrscrn.8xp ====
==== Klaar ====&lt;/pre&gt;
Het programma is nu klaar. De volgende stap is om het te testen.

=== Het programma testen ===
Open nu de TI-83 Flash Debugger. Klik op de knop Nieuw (met het vel papier erop). Klik op TI-83 Plus. Je ziet nu een scherm met bovenin een menubalk, klik hierin op Load en dan op RAM File... en ga naar de map Asm\Exec. Open het bestand CLRSCRN.8XP. Klik dan op het zwarte driehoekje om de rekenmachine te starten.

Je ziet nu een rekenmachine op het scherm. Klik achtereenvolgens op 2nd en dan op Catalog (boven de 0). Ga met de pijltjes naar Asm( en klik op de Enter-knop. Klik op PRGM en druk op Enter als het programma CLRSCRN geselecteerd is. Druk nogmaals op Enter om het programma uit te voeren. Er kunnen nu twee dingen gebeuren:
* Het scherm wordt leeg en er verschijnt '''Done''' op het scherm. Alles is goed gegaan: ga door naar de volgende paragraaf.
* Het scherm wordt leeg en het RAM wordt gewist. Het programma is gecrasht. Controleer of je alles goed hebt uitgevoerd... Als je er niet uitkomt, ga dan naar het hoofdstuk Speciaal en de paragraaf Problemen.

== Hoe werkt dit programma? ==
Nu we weten wat dit programma doet, willen we natuurlijk ook graag weten hoe het werkt.

=== Standaard-code ===
Ieder programma bevat bepaalde regels aan het begin en het eind. Deze regels zie je hieronder.

&lt;pre&gt;
.nolist
#include &quot;ti83plus.inc&quot;
.list
.org    $9D93
.db    t2ByteTok, tAsmCmp

    ; Het programma komt hier.

.end
.end
&lt;/pre&gt;

Alle regels die je hierboven ziet, staan dus in ieder programma dat je schrijft. Het gaat er nu niet helemaal om wat iedere regel van deze standaard-code doet, maar hieronder staat een kleine samenvatting.

* '''.nolist''' Dit heeft te maken met een list-file die TASM genereert.
* '''#include &quot;ti83plus.inc&quot;''' Het bestand ti83plus.inc wordt hier ingevoegd in de broncode. Dit bestand zorgt ervoor dat je commando's kunt geven met hun namen en niet met hun hex-codes.
* '''.list''' Dit heeft weer te maken met de list-file.
* '''.org    $9D93''' Dit geeft aan waar het programma wordt geladen in het geheugen.
* '''.db    t2ByteTok, tAsmCmp''' ?
* '''.end''' Het einde van het programma. Er staan er twee, omdat TASM de laatste regel in het bestand overslaat...

{{Bericht
|titel=De include-file
|bericht=Wil je dit boek naast andere tutorials gebruiken, dan is het verstandig om ti83plus.inc enigszins aan te passen. Sommige tutorials gebruiken namelijk andere versies van dit bestand en dat zorgt ervoor dat programma's uit die tutorials dan niet goed werken of niet compileren. Het grootste verschil is '''bcall(...)''', deze wordt door veel andere tutorials geschreven als '''b_call(...)'''. Dit kan gemakkelijk worden opgelost in ti83plus.inc door de volgende aanpassing te doen: voeg onder de regel
&lt;pre&gt;#define bcall(xxxx)	rst 28h \ .dw xxxx&lt;/pre&gt;
de volgende regel toe:
&lt;pre&gt;#define b_call(xxxx)	rst 28h \ .dw xxxx&lt;/pre&gt;
|type=info}}

Tot zover een korte beschrijving van de standaard-code.

=== De rest van de code ===
We houden nu het volgende stukje code over.
&lt;pre&gt;
    bcall(_ClrLCDFull)            ; wis het LCD-scherm
    ret                           ; terug naar de TI-OS
&lt;/pre&gt;
Dat ziet er al veel beter uit, toch? Regel voor regel zal ik uitleggen wat dit betekent.

Gedeelten achter een puntkomma zijn commentaar, hier doet de rekenmachine dus niets mee.
&lt;pre&gt;
    bcall(_ClrLCDFull)            ; wis het LCD-scherm
&lt;/pre&gt;
Dit is een ''rom-call'': een aanroep aan de rekenmachine om iets te doen, in dit geval dus het scherm leegmaken. Rom-calls worden altijd voorafgegaan door bcall, daarachter komt tussen haakjes de opdracht die je geeft. Deze opdrachten worden in ti83plus.inc omgezet in hexadecimale codes, waar de rekenmachine mee overweg kan. Vandaar de opdracht '''#include &quot;ti83plus.inc&quot;''' aan het begin, anders zou je de hex-codes in moeten geven.

&lt;pre&gt;
    ret                           ; terug naar de TI-OS
&lt;/pre&gt;
Deze regel zorgt ervoor dat de processor in de rekenmachine weer teruggaat naar de TI-OS, het besturingssysteem van de rekenmachine. Zonder deze regel zou het programma crashen (en het RAM-geheugen dus wissen) omdat de TI-OS nooit meer bereikt wordt. Denk er dus altijd aan om deze regel in te geven...

&lt;div style='text-align: center;color: black; background-color:#efefef;border: none' height=150&gt;
&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 5pt;&quot;&gt;Registers&lt;/span&gt;

&lt;/div&gt;

In deze paragraaf vind je alles over registers. Registers zijn opslagplaatsen voor data, net zoals je in andere programmeertalen variabelen hebt.

==Soorten registers==
Er zijn twee soorten registers: 8-bit-registers en 16-bit-registers.

===8-bit-registers===
8-bit-registers kunnen 8 bits aan gegevens opslaan (de naam zegt het al). De 8-bit-registers heten: a, b, c, d, e, f, h, l.

===16-bit-registers===
Deze registers kunnen dus 16 bits aan gegevens opslaan. Eigenlijk zijn deze registers combinaties van twee 8-bit-registers, bijvoorbeeld het register af is een combinatie van a en f. De 16-bit-registers zijn: af, bc, de, hl. Let op: als je iets opslaat in een 16-bit-register, dan wis je de bijbehorende 8-bit-registers.
Voorbeeld: als je het geheugenadres $84AA opslaat in hl, dan komt in h $84 te staan en in l $AA (zie figuur hiernaast).
[[Afbeelding:Splitsing_van_hl.png|thumb|Als je iets opslaat in hl, dan wordt dat eigenlijk gewoon gesplitst en geplaatst in h en l.]]

==ld==
Nu we weten wat registers zijn, willen we er ook graag gebruik van maken. Ten eerste zullen we hier bespreken hoe je data in de registers laadt. Dit gaat met het commando '''ld'''. Dit commando werkt als volgt.
&lt;pre&gt;    ld a, b&lt;/pre&gt;
Dit commando laadt de gegevens uit register b in register a.

&lt;pre&gt;    ld a, 0&lt;/pre&gt;
Dit commando laadt het getal 0 in register a.

&lt;pre&gt;    ld hl, tekst
[...]
tekst:
    .db &quot;Hoi&quot;, 0&lt;/pre&gt;
Dit commando laadt het adres van '''tekst:''' in hl, in dit geval dus het adres van &quot;Hoi&quot; (de nul achter &quot;Hoi&quot; zorgt ervoor dat de string eindigt). Andere commando's kunnen dat dan gebruiken. Dit lijkt misschien niet zo belangrijk, maar dat is het wel. Zie het hoofdstuk over variabelen.

Soms is het beter om bepaalde registers te gebruiken als je bepaalde dingen wil doen. Soms heb je zelfs geen andere keuze. Wil je bijvoorbeeld getallen optellen, dan moet je één getal in a hebben. (a is de accumulator, het register waarin het getal staat waarmee je kunt rekenen. Er zijn bijvoorbeeld instructies om een getal bij a op te tellen)

==Problemen bij het gebruik van registers==
Er is een groot probleem als je registers gebruikt om data op te slaan. De meeste instructies, zoals bcall's, gebruiken namelijk zelf ook registers! Als je een instructie hebt gebruikt, is er een goede kans dat je data opeens weg is. Gebruik dus geen registers om data voor langere tijd op te slaan. Hiervoor kun je bijvoorbeeld variabelen of de stack gebruiken, waarover je in een volgende les meer zult leren.

==Opdracht 1==
Maak een programma dat het getal 14 in het register a laadt, en dit daarna overzet naar register b.&lt;br&gt;
''Het antwoord vind je aan het einde van dit boek.''

&lt;div style='text-align: center;color: black; background-color:#efefef;border: none' height=150&gt;
&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 5pt;&quot;&gt;Variabelen&lt;/span&gt;

&lt;/div&gt;

Registers zijn perfect om gegevens op te slaan die je direct weer nodig hebt. Maar gegevens die je voor langere tijd nodig hebt, moet je dus vooral niet in een register zetten (zie einde vorige paragraaf). Daarom is er nog een andere mogelijkheid om gegevens op te slaan, namelijk variabelen. Om deze te gebruiken moeten we echter eerst twee andere dingen leren, die er ogenschijnlijk niets mee te maken hebben.

==ld bij geheugenadressen==
Soms wil je iets opslaan in het geheugen, bijvoorbeeld de inhoud van hl opslaan in geheugenplaats $8000. Je zou het misschien zo doen:
&lt;pre&gt;
    ld $8000, hl
&lt;/pre&gt;
Alleen, dat gaat niet goed. De rekenmachine gaat nu namelijk proberen om de waarde van hl in het '''nummer''' 8000 op te slaan.

Hieronder zie je hoe het wel werkt:
&lt;pre&gt;
    ld ($8000), hl
&lt;/pre&gt;
De haakjes rond het adres betekenen dat het geheugenadres wordt bedoeld.

Wil je nu het getal 0 in het adres $8000 laden, kan dat als volgt.
&lt;pre&gt;
    ld hl, $8000
    ld (hl), 0
&lt;/pre&gt;

==Labels==
Labels bestaan uit regels zonder tab met een naam en daarachter een dubbele punt. Bijvoorbeeld:
&lt;pre&gt;
Tekst:
&lt;/pre&gt;
Later in deze cursus leren we naar deze labels toe te springen, maar ze zijn nu alvast nodig voor variabelen.

==Variabelen gebruiken==
Nu we deze twee kleine puntjes behandeld hebben, gaan we door naar iets wat moeilijker is, namelijk het gebruiken van variabelen. Eerst een voorbeeld, daarna de uitleg.
&lt;pre&gt;
Tekst:
    .db &quot;Hallo!&quot;,0
&lt;/pre&gt;

Wat doet dit nu? Eerst staat er een label, dat Tekst heet. Op de volgende regel staat de instructie .db. Dit zorgt ervoor dat er aan het programma een stukje wordt toegevoegd, in dit geval dus de string &quot;Hallo!&quot;, en daarachter een 0. Wil je de variabele nu aanspreken, dan gebruik je (Tekst). Het label Tekst is namelijk eigenlijk een geheugenadres (zoals $8000). We willen de gegevens hebben uit dit geheugenadres, dus gebruik je haakjes.

==Tekst op het scherm schrijven==
Omdat je waarschijnlijk nog steeds niet helemaal snapt wat je nu met variabelen moet en hoe ze werken, volgt hier een voorbeeldprogramma dat tekst op het scherm schrijft.
&lt;pre&gt;
; Vul de standaardcode zelf aan (zie hoofdstuk 2).

    bcall(_ClrLCDFull)       ; Eerst maken we het scherm leeg.
    ld    hl, 0              ; Laad 0 in hl.
    ld    (PenCol), hl       ; Laad nu hl=0 in de kolom van schrijven.
    ld    hl, Tekst          ; Laad het label in hl.
    bcall(_PutS)             ; Zet de tekst, die staat vanaf hl (dus het label) op het scherm.
    bcall(_NewLine)          ; Zet de cursor op de volgende regel op kolom 0.
    ret                      ; Terug naar de TI-OS.

Tekst:                       ; Label Tekst
    .db &quot;Hallo!&quot;, 0          ; Voeg aan het programma de tekenreeks &quot;Hallo!&quot; toe, gevolgd door een nul.
&lt;/pre&gt;

Ik zal nu stukje voor stukje uitleggen wat er gebeurt.
&lt;pre&gt;
    bcall(_ClrLCDFull)       ; Eerst maken we het scherm leeg.
&lt;/pre&gt;
Voordat we op het scherm gaan schrijven, wordt het leeggemaakt om te voorkomen dat we over iets anders heen schrijven.
&lt;pre&gt;
    ld    hl, 0              ; Laad 0 in hl.
    ld    (PenCol), hl       ; Laad nu hl=0 in de kolom van schrijven.
&lt;/pre&gt;
Dit is de code om de '''(PenCol)''' (dat is de kolom waarin we gaan schrijven) 0 te maken. Dit moet echter via het register hl, dus we laden eerst 0 in hl, en daarna de inhoud van hl in (PenCol).
&lt;pre&gt;
    ld    hl, Tekst          ; Laad het label in hl.
&lt;/pre&gt;
Nu wordt het geheugenadres van het label Tekst geladen in het register hl. Dit zou bijvoorbeeld $8000 kunnen zijn.
&lt;pre&gt;
    bcall(_PutS)             ; Zet de tekst, die staat vanaf hl (dus het label) op het scherm.
&lt;/pre&gt;
Dit is een nieuwe bcall. Hij zet de tekst, die begint bij hl, op het scherm. Hierbij houdt hij rekening met (PenCol). Het resultaat is dus dat &quot;Hallo!&quot; op het scherm wordt gezet.
&lt;pre&gt;
    bcall(_NewLine)          ; Zet de cursor op de volgende regel op kolom 0.
&lt;/pre&gt;
De cursor wordt nu naar de volgende regel verplaatst, zodat de tekst op de volgende regel komt, als we nog iets zouden willen schrijven.
&lt;pre&gt;
    ret                      ; Terug naar de TI-OS.
&lt;/pre&gt;
Dit moet nu duidelijk zijn. Zie anders hoofdstuk 2.
&lt;pre&gt;
Tekst:                       ; Label Tekst
    .db &quot;Hallo!&quot;, 0          ; Voeg aan het programma de tekenreeks &quot;Hallo!&quot; toe, gevolgd door een nul.
&lt;/pre&gt;
Het label Tekst is dus eigenlijk een geheugenadres. Hierop wordt dan met de opdracht .db &quot;Hallo!&quot; gezet. Daarachter volgt een 0, omdat de _PutS stopt als hij een 0 tegenkomt.

==Opdracht 2==
Maak een programma met een variabele Getal, die aan het begin van het programma 0 bedraagt. Aan het eind van het programma moet de variabele 2 bedragen. Als het niet lukt, kijk dan op het einde van het boek voor het antwoord.

&lt;div style='text-align: center;color: black; background-color:#efefef;border: none' height=150&gt;
&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 5pt;&quot;&gt;De stack&lt;/span&gt;

&lt;/div&gt;

In plaats van variabelen, kun je om registers op te slaan en weer in te lezen ook de '''stack''' gebruiken. De stack is een soort rij met getallen. Stel het je voor als een toren met blokken. Je kunt alleen blokken erbij of eraf halen aan de bovenkant. Wat je dus het eerste erin legt komt er het laatste weer uit. Met de stack kun je ook maar twee dingen doen: een registerpaar er 'aan de bovenkant opleggen' en een registerpaar er 'aan de bovenkant afhalen'.

==De stack gebruiken==
===Een registerpaar op de stack leggen===
Je kunt alleen registerparen toevoegen aan de stack (dus af, bc, de, hl). Als je bijvoorbeeld af op de stack wilt leggen, gaat dit als volgt.
&lt;pre&gt;    push af&lt;/pre&gt;
Wil je bijvoorbeeld a opslaan op de stack, dan moet je f erbij nemen, omdat je alleen maar registerparen kunt opslaan in de stack.
{| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; align=&quot;right&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|[[Afbeelding:Stack_pushen.png|thumb|none|Iedere keer als iets op de stack gelegd wordt, dan komt dit &quot;bovenop de toren&quot; te liggen. Je kunt dan niet meer direct bij onderliggende getallen.]]
|[[Afbeelding:Registers_naar_stack.png|thumb|none|Merk op dat je een getal dat op de stack ligt, er weer met een ander registerpaar vanaf kunt halen. Dat gebeurt hier bijvoorbeeld met af/de.]]
|}

===Een registerpaar van de stack afhalen===
Je kunt aan de 'bovenkant' van de stack een getal afhalen en deze weer opslaan in een registerpaar. Als je bijvoorbeeld het bovenste getal van de stack wilt halen en dit opslaan in af, gaat dat als volgt:
&lt;pre&gt;    pop af&lt;/pre&gt;

===Een praktische toepassing===
Je weet al dat je er bij instructies vanuit moet gaan dat alle registers veranderd worden. Wil je a bijvoorbeeld bewaren, maar moet er een instructie uitgevoerd worden, kan dat eenvoudig met de stack:
&lt;pre&gt;    push af
    ; instructie
    pop af&lt;/pre&gt;
a is nu weer teruggebracht in zijn oude staat, dus hoe hij was voordat de instructie werd uitgevoerd.

==Problemen bij het gebruik van de stack==
Er is iets waar je bij het gebruik van de stack heel goed op moet letten. Het besturingssysteem van de TI gebruikt de stack zelf namelijk ook. Je moet de stack dus precies hetzelfde achterlaten als hij was toen het programma startte. Zie het volgende voorbeeld.
&lt;pre&gt;    ; start van het programma
    push af
    push hl
    pop af
    ret     ; terug naar de TI-OS&lt;/pre&gt;
Als het programma wordt beëindigd, en de TI-OS probeert iets van de stack te halen, veroorzaak je een crash (dus het RAM wordt gewist), omdat de stack, en dus het 'bovenste' getal, niet meer hetzelfde is als vóór het programma.

'''Zorg er dus voor dat de stack altijd gelijk is vóór en na je programma!'''

Verder kan het programma crashen als je heel veel registerparen op de stack legt (bij ongeveer 100).

&lt;div style='text-align: center;color: black; background-color:silver;border: none' height=150&gt;
&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 25pt;&quot;&gt;Hoofdstuk 2 - Controle&lt;/span&gt;

&lt;/div&gt;

In dit deel leer je meer over verschillende controlestructuren die je in programma's kunt gebruiken.

&lt;div style='text-align: center;color: black; background-color:#efefef;border: none' height=150&gt;
&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 5pt;&quot;&gt;Springen en subroutines&lt;/span&gt;

&lt;/div&gt;

Je weet al wat labels zijn. Het is mogelijk om naar zo'n label te springen.

==jp==
Naar een label springen kan met
&lt;pre&gt;    jp labelnaam&lt;/pre&gt;
jp staat voor JumP. Als de processor zo'n regel tegenkomt, gaat hij verder met lezen bij het label met ''labelnaam''. TASM vervangt ieder label namelijk door het geheugenadres daarvan. De regel kan zou dan bijvoorbeeld kunnen worden vervangen door
&lt;pre&gt;    jp $8000&lt;/pre&gt;
De processor weet nu waar hij heen moet springen.

==jr==
Een andere manier om te springen is
&lt;pre&gt;    jr labelnaam&lt;/pre&gt;
jr staat voor Jump Relative. Dit is één byte kleiner dan jp, maar het kan alleen maar als het label ongeveer 128 bytes vóór of achter de jr-regel staat. Bij jr zet TASM namelijk, in plaats van het precieze geheugenadres, neer hoeveel bytes er gesprongen moet worden. Bijvoorbeeld
&lt;pre&gt;    jr 4&lt;/pre&gt;
Als de label te ver weg staat, krijg je een foutmelding van TASM.

==call==
Er is nóg een manier van springen, en dat is om subroutines te maken. Het werkt als volgt:
&lt;pre&gt;    call Subroutine
    ; instructies-1
    ret

Subroutine:
    ; instructies-2
    ret
&lt;/pre&gt;
Eerst springt de processor naar Subroutine. Daar voert hij dus instructies-2 uit. Als hij ret tegenkomt, gaat hij weer terug naar waar hij vandaan kwam en voert hij instructies-1 uit. Bij de volgende ret eindigt het programma (dus terug naar de TI-OS).

==Opdracht 3==
[[Afbeelding:Screenshot TI Assembly 4keerhallo.png|96px|thumb|Het resultaat]]
Maak een programma dat vier keer een tekst op het scherm schrijft. Gebruik daarvoor een subroutine met een bcall. Roep deze vier keer aan. Het resultaat moet er ongeveer uitzien als het plaatje hiernaast.
''Het antwoord vind je weer aan het einde van het boek.''

&lt;div style='text-align: center;color: black; background-color:#efefef;border: none' height=150&gt;
&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 5pt;&quot;&gt;Optellen en aftrekken&lt;/span&gt;

&lt;/div&gt;

Voordat we kunnen beginnen met voorwaarden, moeten we eerst iets weten over optellen en aftrekken.

==add==
We beginnen met optellen.
&lt;pre&gt;    add a, b&lt;/pre&gt;
Dit telt b op bij a en slaat het antwoord op in a.
&lt;pre&gt;    add a, 8&lt;/pre&gt;
Dit telt 8 op bij a en slaat het antwoord op in a.

Je kunt alleen maar iets optellen bij a of bij hl.
Fout is bijvoorbeeld:
&lt;pre&gt;    add b, 8&lt;/pre&gt;
Met het optellen bij hl zullen we ons nu even niet bezig houden, dit komt later aan de orde.

==sub==
Aftrekken gaat als volgt.
&lt;pre&gt;    sub b&lt;/pre&gt;
Dat lijkt een beetje vreemd, maar het komt erop neer dat je toch alleen maar kunt aftrekken van a, daarom wordt de a ervoor weggelaten. Deze instructie haalt dus b van a af en slaat het antwoord op in a.

==inc en dec==
Wil je één optellen of aftrekken, dan kun je respectievelijk inc of dec gebruiken. Dit gaat als volgt:
&lt;pre&gt;    inc a&lt;/pre&gt;
Dit telt één op bij a. Je kunt hier alle registers voor gebruiken.

&lt;div style='text-align: center;color: black; background-color:#efefef;border: none' height=150&gt;
&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 5pt;&quot;&gt;Het register f&lt;/span&gt;

&lt;/div&gt;

Uit het hoofdstuk Registers ken je al het register f. Dit register is echter anders dan de andere registers die je al kent; je kunt het niet rechtstreeks wijzigen.

==De opbouw van het register f==
Hieronder zie je een schema hoe het f-register in elkaar zit. Iedere kolom in de tabel is een vlag. Zo'n vlag is een bit in het register f.

{|  {{Wikitable}}
|- 
! 7 || 6 || 5 || 4 || 3 || 2 || 1 || 0
|- 
| Sign || Zero || - || Half-carry || - || Parity-overflow || Add-subtract || Carry
|}

Er zijn twee vlaggen die nu voor ons van belang zijn. Als een vlag 1 is (ook wel '''set''' genoemd, 0 heet ook wel '''reset'''), betekent dit het volgende.

===Zero===
De vorige berekening had als uitkomst 0.

===Carry===
De vorige berekening had een uitkomst die groter was dan wat er in het register paste. Zie het volgende voorbeeld. Tel de (binaire) getallen 1101 en 1000 op. Het resultaat is 10101. Ofwel, er is één bit meer nodig om het antwoord op te slaan. Het resultaat van deze bewerking wordt dan 0101 en de Carry-vlag wordt 1 gemaakt. Als een aftreksom een antwoord kleiner dan nul opleverde, gaat de Carry-vlag ook aan.
Wil je de Carry-vlag 1 maken, dan gebruik je de instructie SCF (Set Carry Flag)
Wil je de Carry-vlag veranderen (dus 1 wordt 0 en omgedraaid), dan gebruik je de instructie CCF.

{{Bericht
|titel=Wijzigen van f
|bericht=Zoals hierboven gezegd is, kun je f niet zomaar wijzigen:
&lt;pre&gt;    ld f, 5&lt;/pre&gt;
werkt bijvoorbeeld niet. Je kunt wel af aanpassen, bijvoorbeeld door '''pop af''', f verandert dan mee. Denk eraan dat de vlaggen dan dus weg zijn.
|type=info}}

&lt;div style='text-align: center;color: black; background-color:#efefef;border: none' height=150&gt;
&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 5pt;&quot;&gt;Voorwaarden&lt;/span&gt;

&lt;/div&gt;

Een bekende structuur die in heel veel programma's voorkomt, is de ''if-then-structuur'', dit is een structuur die een stuk code alleen uitvoert als een voorwaarde waar is. In Assembly gaat dit iets moeilijker...

==cp==
Als eerste is de instructie cp van belang. Deze doet hetzelfde als sub, maar slaat het resultaat niet op. Wat hebben we er dan aan? De vlaggen worden wél ingesteld.
Zie dit voorbeeld.
&lt;pre&gt;    sub 8&lt;/pre&gt;
Stel je voor dat a 8 was, staat er nu 0 in a. De Zero-vlag is dus ingesteld op 1, want de uitkomst is 0.
&lt;pre&gt;    cp 8&lt;/pre&gt;
Stel je voor dat a 8 was, is de Zero-vlag dus ook ingesteld op 1, want de uitkomst van de som is 0, maar er staat nog steeds 8 in a. Als a bijvoorbeeld 9 was geweest, is de Zero-vlag dus 0.

==Voorwaarden gebruiken==
Om een voorwaarde te kunnen gebruiken, hebben we dus iets nodig dat kijkt of de Zero-vlag 0 is. Kijk eerst naar dit voorbeeld:
&lt;pre&gt;    jp z, Label&lt;/pre&gt;
Dit springt alleen naar Label als de Zero-vlag 1 is. Als de Zero-vlag 0 is, gaat de uitvoering gewoon verder na de instructie. Op deze manier kun je dus een voorwaarde stellen.
De voorwaarden die je kunt gebruiken:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Voorwaarde
! Werking
|-
| z
| Voert de actie alleen maar uit, als de Zero-vlag 1 is. Ofwel, als je een cp hebt uitgevoerd, alleen als a gelijk is aan het cijfer achter cp.
|-
| nz
| Voert de actie alleen maar uit, als de Zero-vlag 0 is. Ofwel, als je een cp hebt uitgevoerd, alleen als a niet gelijk is aan het cijfer achter cp.
|-
| c
| Voert de actie alleen maar uit, als de Carry-vlag 1 is. Ofwel, als je een cp hebt uitgevoerd, alleen als het resultaat van de aftreksom kleiner is dan 0, dus alleen als a kleiner is dan het cijfer achter cp.
|-
| nc
| Voert de actie alleen maar uit, als de Carry-vlag 0 is. Ofwel, als je een cp hebt uitgevoerd, alleen als het resultaat van de aftreksom niet kleiner is dan 0, dus alleen als a groter dan of gelijk is aan het cijfer achter cp.
|}
Deze voorwaarden kun je gebruiken achter de volgende instructies: jp, jr, call en ret.

&lt;div style='text-align: center;color: black; background-color:#efefef;border: none' height=150&gt;
&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 5pt;&quot;&gt;Loops&lt;/span&gt;

&lt;/div&gt;

Met behulp van de voorwaarden is het mogelijk om loops te maken. (Loops zijn lussen, zie de pagina '''Controlestructuren''' uit het boek ''Programmeren in TI-Basic'' als je niet weet wat dat zijn.)

==De While-loop==
De While-loop bouwen we door eerst te kijken hoe je deze in woorden zou uitdrukken. Stel je een While-loop voor: While a=0
# Als a niet gelijk is aan 0, spring naar het einde van de loop.
# Voer bepaalde instructies uit.
# Ga nu terug naar het begin.
# Deze instructies worden uitgevoerd als a een keer niet gelijk is aan 0 geweest.
Dit kan als volgt worden omgezet in Assembly-code:

&lt;pre&gt;; stap 1
BeginLoop:
    cp 0                  ; controleer of a gelijk is aan 0
    jp nz, EindLoop       ; als dat niet zo is, spring naar EindLoop

; stap 2
    ; instructies

; stap 3
    jp BeginLoop

; stap 4
EindLoop:
    ; instructies&lt;/pre&gt;
Bij While-loops moet je oppassen voor oneindige loops. Zie het volgende voorbeeld:
&lt;pre&gt;    ld a, 1

BeginLoop:
    cp 0                  ; controleer of a gelijk is aan 0
    jp nz, EindLoop       ; als dat niet zo is, spring naar EindLoop
    inc b
    jp BeginLoop

EindLoop:
    ; instructies&lt;/pre&gt;
Dit zorgt voor een probleem: a blijft natuurlijk 0, omdat er in de instructies binnen de While-loop niets mee gebeurt. Het resultaat is bekend: het enige wat hiertegen nog kan worden gedaan, is de batterijen uit de rekenmachine halen.

==De For-loop==
De For-loop is een loop waarbij het aantal keren herhalen van te voren bekend is. Het is eigenlijk een speciaal soort While-loop, namelijk een While-loop waarbij bij iedere cyclus een teller ééntje verhoogd wordt. De voorwaarde is hierbij een controle of de teller een bepaald getal is. Bijvoorbeeld: je wilt een instructie vijf keer uitvoeren.
&lt;pre&gt;
    ld a, 0

BeginLoop:
    cp 5                  ; controleer of a gelijk is aan 5
    jp nz, EindLoop       ; als dat niet zo is, spring naar EindLoop
    inc a
    jp BeginLoop

EindLoop:
    ; instructies
&lt;/pre&gt;

Dit is goede code, maar hij kan wellicht beter. Het is immers niet handig om a te gebruiken voor de teller, aangezien dit ook het rekenregister is. Het is dus beter om b te gebruiken. Maar dan is het niet mogelijk een cp te gebruiken, aangezien dit alleen bij a kan. dec kan wél bij b gebruikt worden. Deze set de zero-vlag als het resultaat 0 is. Om het gebruik van dec mogelijk te maken, is het dus nodig om de teller steeds te verlagen, in plaats van hem te verhogen. Je begint bijvoorbeeld bij 5, en telt dan af tot 0. Als de teller 0 is, dan spring je uit de loop. Dit gaat dus als volgt.
&lt;pre&gt;
    ld b, 5

BeginLoop:
    ; instructies
    dec b                ; b met 1 verlagen; als b niet 0 is, gaat de zero-vlag uit
    jp nz, BeginLoop     ; als de zero-vlag uit is, ofwel als b niet 0 is, spring naar BeginLoop

EindLoop:
    ; instructies
&lt;/pre&gt;
Of, korter:
&lt;pre&gt;
    ld b, 5

BeginLoop:
    ; instructies
    djnz BeginLoop       ; is hetzelfde als dec b, jp nz BeginLoop

EindLoop:
    ; instructies
&lt;/pre&gt;

==Opdracht 4==
[[Afbeelding:Screenshot TI Assembly 4keerhallo.png|96px|thumb|Het resultaat]]
Pas opdracht 3 aan, en gebruik nu een for-loop.
''Het antwoord staat weer achterin het boek.''

&lt;div style='text-align: center;color: black; background-color:silver;border: none' height=150&gt;
&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: 25pt;&quot;&gt;Antwoorden&lt;/span&gt;

&lt;/div&gt;

==Opdracht 1==
Een mogelijk antwoord zie je hier. Vul de standaardcode zelf aan.
&lt;pre&gt;
    ld a, 14    ; 14 in a laden
    ld b, a     ; a in b laden
    ret         ; terug naar TI-OS
&lt;/pre&gt;

==Opdracht 2==
Een mogelijk antwoord zie je hier. Vul de standaardcode zelf aan.
&lt;pre&gt;
    ld a, 2          ; 2 in a laden
    ld (Getal), a    ; het getal in a in Getal laden (haakjes!)
    ret              ; terug naar TI-OS

Getal:
    .db 0
&lt;/pre&gt;
Merk op dat je 2 niet direct in (Getal) kunt laden, dit moet via een register (in dit geval a).

==Opdracht 3==
Een mogelijk antwoord zie je hier. Vul de standaardcode zelf aan.
&lt;pre&gt;
    call TekstSchrijven      ; TekstSchrijven aanroepen
    call TekstSchrijven      ; ... en nog een keer ...
    call TekstSchrijven
    call TekstSchrijven
    ret                      ; Terug naar de TI-OS.

TekstSchrijven:
    ; Let op, níét PenCol instellen, want dan zouden de &quot;Hallo!&quot;'s iedere keer op dezelfde plek komen!
    ld    hl, Tekst          ; Laad het label in hl.
    bcall(_PutS)             ; Zet de tekst, die staat vanaf hl (dus het label) op het scherm.
    bcall(_NewLine)          ; Zet de cursor op de volgende regel op kolom 0.
    ret                      ; Terug naar de hoofdmodule.

Tekst:                       ; Label Tekst
    .db &quot;Hallo!&quot;, 0          ; Voeg aan het programma de tekenreeks &quot;Hallo!&quot; toe, gevolgd door een nul.
&lt;/pre&gt;

==Opdracht 4==
Een mogelijk antwoord zie je hier. Vul de standaardcode zelf aan. '''Deze oplossing is nog niet getest!'''
&lt;pre&gt;
    ld b, 4

BeginLoop:
    call TekstSchrijven      ; TekstSchrijven aanroepen
    djnz BeginLoop           ; Één aftrekken van b en als het resultaat niet 0 is, naar BeginLoop springen

EindLoop:
    ret                      ; Terug naar de TI-OS.

TekstSchrijven:
    ; Let op, níét PenCol instellen, want dan zouden de &quot;Hallo!&quot;'s iedere keer op dezelfde plek komen!
    ld    hl, Tekst          ; Laad het label in hl.
    bcall(_PutS)             ; Zet de tekst, die staat vanaf hl (dus het label) op het scherm.
    bcall(_NewLine)          ; Zet de cursor op de volgende regel op kolom 0.
    ret                      ; Terug naar de hoofdmodule.

Tekst:                       ; Label Tekst
    .db &quot;Hallo!&quot;, 0          ; Voeg aan het programma de tekenreeks &quot;Hallo!&quot; toe, gevolgd door een nul.

&lt;/pre&gt;
'''Opmerking:''' in dit geval is het niet veel korter, maar vooral bij 5 of meer herhalingen is dit erg nuttig.
{{Sub}}
{{Printversie}}
{{Links}}</text>
      <sha1>rtbrjd8n5bwb5y82ejs3jyqgt6wl65q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Abutilon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20965</id>
    <revision>
      <id>428581</id>
      <parentid>321246</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:04:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1213" sha1="hs9wssb8hloof2r44e6eybclzhbd4x5" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Abutilon152415.jpg}}
'''''Abutilon''''' is de botanische naam van een geslacht uit de [[../Kaasjeskruidfamilie|Kaasjeskruidfamilie]] (''Malvaceae'').

Het geslacht bevat circa 150 soorten groenblijvende planten.

Deze planten komen voornamelijk voor in de tropische en subtropische gebieden in Midden- en Zuid-Amerika. Het zijn niet-winterharde, groenblijvende, kruidachtige struiken of kleine bomen met min of meer overhangende, dunne twijgen. De [[../Plantkunde/Blad|bladeren]] zijn meestal handvormig en bij een aantal soorten bont, als gevolg van een virusaantasting. De [[../Plantkunde/Bloem|bloemen]] zijn klokvormige, opvallende en worden wit, geel, oranje en/of rood van kleur met soms contrasterende aders in donkerder kleuren.

;Soorten
Er zijn een paar soorten die als sierplant worden aangeplant in België en Nederland.
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Abutilon megapotamicum11.jpg|[[../Belgische vlag|Belgische vlag]] (''Abutilon megapotamicum'')
Abutilontheophrasti.JPG|[[../Fluweelblad|Fluweelblad]] (''Abutilon theophrasti'')
&lt;/gallery&gt;

{{Commonscat|Abutilon}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>hs9wssb8hloof2r44e6eybclzhbd4x5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Acorus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20986</id>
    <revision>
      <id>428585</id>
      <parentid>321249</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:04:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="880" sha1="ccffnqkviqe6jp8euxdstabb4tr9but" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Acorus_calamus_002.JPG}}
'''''Acorus''''' is een klein geslacht uit de [[../Kalmoesfamilie|Kalmoesfamilie]] van hooguit een half dozijn soorten. In Nederland komt slechts één soort voor.

Onder het {{Wp|Cronquist-systeem|Cronquist-systeem}} (1981) werd het geslacht ingedeeld in de aronskelkfamilie ''Araceae'', in de subklase ''Liliopsida''. Volgens het {{Wp|APG II systeem|APG II systeem}} (2003) vormt het genus een eigen familie en een eigen orde. APG II plaatst het als basaal taxon in de {{Wp|monocots|monocots}}: in de 23e druk van de ''Heukels'' wordt deze naam vertaald als &quot;eenzaadlobbigen&quot;.

;Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Bestand:Koeh-006.jpg|[[../Kalmoes|Kalmoes]] (''Acorus calamus'')
&lt;/gallery&gt;

{{Commonscat|Acorus}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>ccffnqkviqe6jp8euxdstabb4tr9but</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Actaea</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20987</id>
    <revision>
      <id>428580</id>
      <parentid>330339</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:03:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3508" sha1="dbg60v41jyeu6flmo3t4cfszkpprln8" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Illustration Actaea spicata0 clean.jpg}}
'''''Actaea''''' is een geslacht uit de [[../Ranonkelfamilie|ranonkelfamilie]] (''Ranunculaceae''), dat 20 tot 30 soorten omvat.

Net als andere ranonkelachtige werd ''Actaea spicata'' – ook [[../Christoffelkruid|christoffelkruid]] genoemd – vroeger gebruikt als remedie tegen schurft en andere huidziekten, vaak met desastreuze gevolgen.

{{Wp|Carl von Linné|Linnaeus}} gaf ook een andere plant uit de Euraziatische wouden een naam: ''Actaea cimicifuga''. Het woord “cimicifuga” – die wandluizen verjaagt – verwijst naar het vroegere gebruik. Deze onwelriekende plant, ‘zilverkaars’ genoemd, werd inderdaad in het beddengoed geplaatst om wandluizen te verjagen. Linnaeus veranderde de naam later in ''Cimicifuga foetida'' omdat de vruchten geen bessen zijn maar droge kokervruchtjes zoals bij [[../Monnikskap|monnikskap]] of ridderspoor. Recente DNA studies tonen echter dat deze twee soorten onnodig gescheiden werden. De zilverkaars werd zo opnieuw bij het geslacht ''Actaea'' ondergebracht.

; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Actaea spicata 002.JPG|[[../Christoffelkruid|Christoffelkruid]] (''Actaea spicata'')
&lt;/gallery&gt;

; Kweek
Actaea zijn in onze streken goed winterhard. Het zijn planten voor schaduwrijke en koele plaatsen, die de brandende zon en aanhoudende droogte vrezen. Ze staan erg goed tussen [[../Rododendron|rododendrons]] en vinden gemakkelijk een plaatsje tussen andere schaduwplanten als varens, Japanse anemonen of soorten van de geslachten [[../Monnikskap|Aconitum]], [[../Uvularia|Uvularia]], [[../Jeffersonia|Jeffersonia]], [[../Maianthemum|Maianthemum]], enz..

Christoffelkruiden zijn geliefd om hun bladeren die een mooi tapijt vormen in het onderhout en hun vaak fraaie vruchten.

; Etymologie
Linnaeus zou de legende van Ακταίον – een jager die door de godin Artemis in een hert werd veranderd nadat hij haar tijdens het baden betrapte, om vervolgens door zijn eigen honden verscheurd te worden – als inspiratiebron genomen hebben toen hij een plant van onze bossen de naam ''Actaea spicata'' gaf. De zwarte bessen van deze plant zijn even gevaarlijk voor de mens als de honden voor de onfortuinlijke Ακταίον. Ze bevatten proto-anemonine, een dodelijk gif dat verlamming van de ademhaling veroorzaakt. Volgens andere bronnen&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Backer C.A., ''Verklarend woordenboek van wetenschappelijke plantennamen'', L.J. Veen, 2000. /ref&gt;, zou ''Actaea''’ een latinisering zijn van het Griekse ‘ακτή’ ([[../Vlier|vlier]]), door de gelijkenis van de bladeren en bessen met die van de Vlier.

; Noten en Referenties
&lt;references /&gt;
* Leo Jellito &amp; Wilhelm Schacht, ''Hardy Herbaceous Perennials'', Timber Press 1995
* Daniel J Hinkley, ''The Explorer’s Garden - Rare and Unusual Perennials'', Timber Press 1999
* Réginald Hulhoven, ''Kaarsen voor De Heilige Christoffel – Zilverkaarsen: een terugkeer naar de bron'', De Tuinen van Eden, 20: 50-57, 2004
* [https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=18721 ITIS Report – ''Actaea'']
* [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?mode=Info&amp;id=46988&amp;lvl=3&amp;p=has_linkout&amp;lin=f&amp;keep=1&amp;srchmode=1&amp;unlock NCBI Taxonomy – ''Actaea'']
* [https://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?146 NPGS-GRIN information – ''Actaeas'']

{{Commonscat|Actaea}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>dbg60v41jyeu6flmo3t4cfszkpprln8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Actinidia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20988</id>
    <revision>
      <id>428583</id>
      <parentid>321251</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:04:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="785" sha1="nicygag2ith5u7201qxm5rxo1tj352n" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Actinidia chinensis A.jpg}}
'''''Actinidia''''' is de botanische naam van een geslacht van houtige planten, meest klimmend, uit de [[../Kiwifamilie|kiwifamilie]] (''Actinidiaceae'').

Het geslacht telt enkele tientallen soorten, die van nature voorkomen in Oost- en Zuidoost-Azië. Verscheidene soorten worden gekweekt.

; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Actinidia kolomikta Kiinanlaikkuköynnös C VI08 H5642.jpg|[[../Actinidia kolomikta|''Actinidia kolomikta'']]
Actinidia-chinensis-ashoka-frucht.jpg|[[../Kiwi|Kiwi]] (''Actinidia chinensis'')
Weiki02.jpg|[[../Mini-kiwi|Mini-kiwi]] (''Actinidia arguta'')
&lt;/gallery&gt;

{{Commons|Actinidia}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>nicygag2ith5u7201qxm5rxo1tj352n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Aegopodium</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20989</id>
    <revision>
      <id>428582</id>
      <parentid>372257</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:04:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1376" sha1="srno34pg95zw1feqdamvd2xl2zwq7u8" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Girsch Standort Wegrand.jpg}}
'''''Aegopodium''''' is de botanische naam van een geslacht van planten in de [[../Schermbloemenfamilie|schermbloemenfamilie]] (''Umbelliferae'' oftewel ''Apiaceae'').&lt;br&gt;
Alle bladen, ook de onderste, zijn enkel- tot viervoudig geveerd. De blaadjes van de eerste orde zijn duidelijk gesteeld.
;Soorten
In België en Nederland komt alleen in het wild voor (dit is in heel Noordwest- en Midden-Europa de enige plant in dit geslacht):
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Giersch bluetenstand.jpg|[[../Zevenblad|Zevenblad]] (''Aegopodium podagraria'')
&lt;/gallery&gt;

;Waardplant
Dit geslacht is {{Wp|waardplant|waardplant}} voor onder andere:
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Bestand:Agonopterix angelicella.jpg|{{Wp|Agonopterix angelicella|''Agonopterix angelicella''}}
Bestand:Agonopterix heracliana.jpg|{{Wp|Gewone kaartmot|''Agonopterix heracliana''}}(Gewone kaartmot)
Bestand:Depressaria sordidatella - 2nd Hertfordshire County record (28466498675).jpg|{{Wp|Grauw platlijfje|''Depressaria sordidatella''}} (Grauw platlijfje)
Bestand:Hypena proboscidalis01.jpg|{{Wp|Bruine snuituil|''Hypena proboscidalis''}} (Bruine snuituil)
Bestand:Udea.lutealis.jpg|{{Wp|Udea lutalis|''Udea lutalis''}}
&lt;/gallery&gt;

{{Commonscat|Aegopodium}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>srno34pg95zw1feqdamvd2xl2zwq7u8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Aethusa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20992</id>
    <revision>
      <id>428586</id>
      <parentid>339726</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:04:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="851" sha1="k3rd1oz1y5yfu6pksutv5nayzawks55" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Aethusa_cynapium_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-154.jpg}}
'''''Aethusa''''' is de botanische naam van een geslacht uit de [[../Schermbloemenfamilie|schermbloemenfamilie]] (''Umbelliferae'' of ''Apiaceae'').

De botanische naam is waarschijnlijk afgeleid uit het [[Oudgrieks]], dat een werkwoord 'aithein' kent: &quot;verlichten&quot; of &quot;branden&quot;.  Aethusa is ook de naam van een persoon uit de [[Griekse mythologie]]. Aethusa was bij de Romeinen mogelijk ook een naam voor het vulkanische eiland dat nu Linosa heet.
;Soorten
Het geslacht telt maar een soort:
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Aethusa cynapium inflorescence.jpg|[[../Hondspeterselie|Hondspeterselie]] (''Aethusa cynapium'')
&lt;/gallery&gt;

{{Commonscat|Aethusa}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>k3rd1oz1y5yfu6pksutv5nayzawks55</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Ageratum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20993</id>
    <revision>
      <id>428587</id>
      <parentid>321266</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:04:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1933" sha1="6o7skshqhypjqrxxvxt6bjfwdfe63jz" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Ageratum houstonianum0.jpg}}
'''''Ageratum''''' is een geslacht van ongeveer 60 soorten tropische Amerikaanse planten in de [[../Composietenfamilie|composietenfamilie]], in de stam ''Eupatorieae''. De naam is afgeleid van het Griekse ageratos, dat &quot;niet-oud&quot; of &quot;eeuwig jong&quot; betekent.

De planten vormen pollen. Ze worden tot 75&amp;nbsp;cm hoog. De bladeren zijn tegenoverstaand. De randen zijn licht getand of gezaagd. De bladeren vormen compacte groepjes.

De donzige, 0,5 tot 1&amp;nbsp;cm grote [[../Plantkunde/Bloem|bloemen]] zijn lavendelkleurig, roze, lila of wit en gerangschikt in kleine compacte schermen of tuiten.

De [[../Plantkunde/Vrucht|vruchten]] zijn klein en droog. Ze worden vanwege hun bloemen gekweekt, vooral Mexicaantje. Ze doen het goed als borderplant of in rotstuinen. De ''Ageratum houstonianum'' is genoemd naar de Schotse arts W. Houston. In Nederland en België is deze soort niet winterhard, dus eenjarig.

; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Bestand:Ageratum houstonianum1.jpg|[[../Mexicaantje|Mexicaantje]] (''Ageratum houstonianum'')
&lt;/gallery&gt;
;Nog niet beschreven
Het geslacht kent veel cultivars, enkele hiervan zijn:
* ''Ageratum'' 'Blaukissen'
* ''Ageratum'' 'Dondoschnittperle'
* ''Ageratum'' 'Old Grey'
* ''Ageratum'' 'Schittwunder'
* ''Ageratum houstonianum'' 'Adriatic'
* ''Ageratum houstonianum'' 'Bavaria'
* ''Ageratum houstonianum'' 'Blauwe wolken'
* ''Ageratum houstonianum'' 'Blue Blazer'
* ''Ageratum houstonianum'' 'Blue Bouquet'
* ''Ageratum houstonianum'' 'Blue Carpet'
* ''Ageratum houstonianum'' 'Blue Danube'
* ''Ageratum houstonianum'' 'Blue Horizon'
* ''Ageratum houstonianum'' 'Blue Mink'
* ''Ageratum houstonianum'' 'Hawaii White'
* ''Ageratum houstonianum'' 'Kwekersblauw'
* ''Ageratum houstonianum'' 'Nordmeer'

{{Commonscat|Ageratum}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>6o7skshqhypjqrxxvxt6bjfwdfe63jz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Agrimonie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20994</id>
    <revision>
      <id>428584</id>
      <parentid>380616</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:04:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2753" sha1="reusofb70nw7ygqyojfbtpdaffu0l0q" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Agrimonia eupatoria01.jpg}}
'''Agrimonie''' (''Agrimonia'') is een geslacht van overblijvende, kruidachtige planten uit de [[../Rozenfamilie|rozenfamilie]] (''Rosaceae'').

De botanische naam ''Agrimonia'' is afgeleid van het Oudgriekse ''argemon'' dat &quot;witte oogvlek&quot; betekent. Men meende vroeger dat de plant hielp tegen oogaandoeningen.

Het geslacht kent twaalf tot vijftien soorten. Ze komen van nature voor in de gematigde streken van het noordelijk halfrond, waarbij één soort in Afrika voorkomt. Ze worden 50-200 cm hoog, met geveerde [[../Plantkunde/Blad|bladeren]] en gele [[../Plantkunde/Bloem|bloemen]] aan een meestal onvertakte, aarvormige bloeiwijze. De bloemen openen zich hierin van onderen naar boven. De bloemen hebben een ruim aanbod van stuifmeel. Bestuiving vindt plaats door vliegen, zweefvliegen en [[../Dieren#Bij|honingbijen]]. Omdat stampers en meeldraden gelijktijdig rijpen, komt ook zelfbestuiving voor. Uit de bloemen ontwikkelen zich kleine zaaddoosjes, die gemakkelijk in de vacht van passerende zoogdieren blijven haken.

; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Bestand:Agrimonia eupatoria 002.JPG|[[../Gewone agrimonie|Gewone agrimonie]] (''Agrimonia eupatoria'')
Bestand:Agrimonia procera frucht.jpeg|[[../Welriekende agrimonie|Welriekende agrimonie]] (''Agrimonia procera'')
&lt;/gallery&gt;

In Vlaanderen en Nederland komen alleen de gewone agrimonie en de welriekende agrimonie in het wild voor. De gewone agrimonie is vrij algemeen, de welriekende agrimonie geldt als zeldzaam.

;Waardplant
Dit geslacht is {{Wp|waardplant|waardplant}} voor onder andere:
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Coleophora.potentillae4.-.lindsey.jpg|{{Wp|Braamkokermot|''Coleophora potentillae''}} (Braamkokermot)
Pyrgus alveus.jpg|{{Wp|Groot spikkeldikkopje|''Pyrgus alveus''}} (Groot spikkeldikkopje)
Pyrgus malvae-01 (xndr).jpg|{{Wp|Aardbeivlinder|''Pyrgus malvae''}} (Aardbeivlinder)
StigmellaaeneofasciellaM.jpg|{{Wp|Messingbandmineermot|''Stigmella aeneofasciella''}} (Messingband-mineermot)
Stigmella splendidissimella BE-MK-7865a.jpg|{{Wp|Sierlijke braammineermot|''Stigmella splendidissimella''}} (Sierlijke braammineermot)
&lt;/gallery&gt;
;Nog niet beschreven:
* ''{{Wp|Pyrus malvoides|Pyrus malvoides}}''

{{Bron|bronvermelding=
*[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Agrimony&amp;oldid=114420106 Engelstalige Wikipedia dd 9 april 2007]
*[https://www.funet.fi/pub/sci/bio/life/plants/magnoliophyta/magnoliophytina/magnoliopsida/rosaceae/agrimonia/index.html funet.fi]
*[https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Odermennige&amp;oldid=28189539 Duitstalige Wikipedia dd 9 april 2007]}}
{{Commonscat|Agrimonia}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>reusofb70nw7ygqyojfbtpdaffu0l0q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Armbloemig look</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21002</id>
    <revision>
      <id>428588</id>
      <parentid>360912</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:04:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4401" sha1="f5c5ksu44lgz0yvgoqd0bs0c54jxljl" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Allium paradoxum 03.JPG}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|plaatje1= Allium paradoxum 26-04-2010 536.jpg
|plaatje2= Allium paradoxum 01.jpg
|plaatje3= Allium paradoxum 02.JPG
|plaatje4= Allium paradoxum 1.jpg
|plaatje5= Allium paradoxum 4.jpg
|divers= &lt;!-- Algemene omschrijving --&gt;
|familie= Look
|latijn= Alliaceae
|geslacht= Look
|soort= Allium paradoxum
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= {{Wp|Stinsenplant|stinsenplant}}
|roodlijst= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de rode lijst staat --&gt;
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|wortel= Deze {{Wp|geofyt|geofyt}} vormt als overlevingsorgaan tot 1 cm grote bollen. De papierachtige huid van de bol is grauwzwart.
|stengel= De scherp driekantige stengel heeft geen bladeren.
|blad= Meestal is er maar één of soms drie grondstandige bladeren aanwezig. Het ongesteelde, lijnvormige of elliptische, gekielde, gebogen blad is 20 cm. lang en 0,5 - 2,5 cm breed. Aan de basis is het blad versmalt. De vegetatieperiode is van het vroege voorjaar tot het begin van de zomer.
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= April tot juni. De bloei duurt ongeveer 20 dagen.
|kleur= Op een lange bloeistengel zit een scherm met meestal 1 - 5 knikkende, lang gesteelde bloemen met vaak tot 20 groene broedbolletjes. Vaak ontbreken echter de bloemen. De bloeiwijze heeft een klein hoogteblad. De tweeslachtige, witte bloemen zijn drietallig, radiairsymmetrisch en breed klokvormig. Op het witte bloemblad zit een onduidelijke groen streep. De zes gelijkvormige, stompe, melkwitte bloembladeren staan rechtop. De stempel heeft drie lobben.
|vrucht= &lt;!-- Omschrijving van de vrucht of zaad --&gt;
|hoog= 20-30
|grond1= &lt;!-- Voorkeur van de grondsoort waarin de plant het best groeit --&gt;
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
&lt;span style=&quot;color:orange;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; Volle zon
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◔&lt;/span&gt; Licht beschaduwd
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◑&lt;/span&gt; Halfschaduw
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◕&lt;/span&gt; Zwaar beschaduwd
● Schaduw --&gt;
|water= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
'''&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot; style=&quot;color:blue;&quot;&gt;≋&lt;/span&gt;''' Zeer nat (waterplanten)
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot; style=&quot;color:blue;&quot;&gt;≈&lt;/span&gt; Nat (oevers, moerassen)
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot; style=&quot;color:blue;&quot;&gt;'''∼'''&lt;/span&gt; Vochtig/Normaal
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;≁&lt;/span&gt; Vrij droog
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;–&lt;/span&gt; Droog (rotstuinen) --&gt;
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= O
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= Vermeerderen gebeurd door middel van {{Wp|broedbol|broedbol}}letjes.
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (S=scheuren/Z=zaaien/E=enten/enz.) --&gt;
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>f5c5ksu44lgz0yvgoqd0bs0c54jxljl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Amarant</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21018</id>
    <revision>
      <id>428592</id>
      <parentid>409328</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:04:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3205" sha1="3unqvuv5gn5sdoxhlb6wqlr43ueki6k" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Amaranthus tricolor0.jpg}}
'''Amarant''' (''Amaranthus'') is een geslacht van eenjarige, kruidachtige planten uit de [[../Amarantenfamilie|amarantenfamilie]] (''Amaranthaceae''). Het geslacht komt met zo'n zestig soorten wijdverspreid voor van gematigde tot tropische streken.

Sommige soorten worden gecultiveerd als groente in het oosten van Azië (en in Griekenland, waar het vlita (βλήτα) heet (''Amaranthus blitum var. sylvestre''), een van de vele soorten chórta (χόρτα)). De planten hebben een aardse, volle smaak. Amarant komt in sommige restaurants dan ook op de menukaart voor als 'Chinese spinazie'. De [[../Plantkunde/Zaad|zaden]] waren een belangrijke voedselbron voor de Inca's, het voedsel staat tegenwoordig bekend onder de naam 'kiwicha' in de Andes. De Azteken gebruikten de zaden voor de bereiding van rituele dranken en voedsel. Ook worden meerdere soorten gebruikt als tuinplant. In Europa wordt de plant wel gebruikt als graanvervanger in een glutenvrij dieet.

Vanaf de 19e eeuw is een aantal amarantsoorten ingeburgerd geraakt in onze streken. Een zestal soorten komt nu voor als wilde plant, enkele andere soorten worden adventief of verwilderd aangetroffen.

;Kweek
Voor overblijvende tuinen hebben ze weinig waarde, maar voor eenjarige des te meer: Amarant heeft een merkwaardige bloeiwijze met pluimen of aren die een contrastrijk geheel vormen.

Amarant kan gekweekt worden als er geen kans meer is op {{Wp|Nachtvorst|nachtvorst}}. De planten hebben voedselrijke, zonnige, goed ontwaterde grond nodig.

Het geslacht doet het ook goed als potplant. In dit geval dient de plant goed vochtig gehouden te worden. Het is een geschikte snijbloem.

; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Amaranthus graecizans-2-yercaud-salem-India.JPG|[[../Afrikaanse amarant|Afrikaanse amarant]] (''Amaranthus graecizans'')
ImageNeeded.png|[[../Argentijnse amarant|Argentijnse amarant]] (''Amaranthus standleyanus'')
Amaranthus_hybridus0.jpg|[[../Basterdamarant|Basterdamarant]] (''Amaranthus hybridus'' subsp. ''hybridus'')
Amaranthus hybridus Paris.jpg|[[../Franse amarant|Franse amarant]] (''Amaranthus hybridus'' subsp. ''bouchonii'')
Amaranthus_caudatus_001.JPG|[[../Kattenstaartamarant|Kattenstaartamarant]] (''Amaranthus caudatus'')
Amaranthus tricolor1.jpg|[[../Klaroen|Klaroen]] (''Amaranthus tricolor'')
Amaranthus lividus.JPG|[[../Kleine majer|Kleine majer]] (''Amaranthus blitum'')
(MHNT) Amaranthus deflexus inflorescence.jpg|[[../Liggende majer|Liggende majer]] (''Amaranthus deflexus'')
Amaranthus_blitoides_flowers_8601.JPG|[[../Nerfamarant|Nerfamarant]] (''Amaranthus blitoides'')
Amaranthus_retroflexus_flower1.jpg|[[../Papegaaienkruid|Papegaaienkruid]] (''Amaranthus retroflexus'')
Amaranthus_palmeri.jpg|[[../Tweehuizige amarant|Tweehuizige amarant]] (''Amaranthus palmeri'')
Amaranthus_albus_arizona.jpg|[[../Witte amarant|Witte amarant]] (''Amaranthus albus'')
&lt;/gallery&gt;

{{Bron|bronvermelding=*Wijlen, Ing. A. van. ''Grote Tuinplanten Encyclopedie'', Zuid-Nederlandse Uitgeverij Aartselaar, 1980.}}
{{Commonscat|Amaranthus}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>3unqvuv5gn5sdoxhlb6wqlr43ueki6k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Amaryllis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21025</id>
    <revision>
      <id>428589</id>
      <parentid>327636</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:04:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1147" sha1="lctp6a52hleao6rr0qa3v6la0zinpvv" xml:space="preserve">__NOTOC__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Amaryllis belladonna.jpg}}
'''''Amaryllis''''' is een geslacht van bolgewassen uit de [[../Narcisfamilie|narcisfamilie]] (''Amaryllidaceae''), dat {{Wp|endemie (biogeografie)|endemisch}} is in Zuid-Afrika. Het geslacht is vernoemd naar een herderin uit de idyllen van de Griekse schrijver {{Wp|Theocritus|Theocritus}} en een pastorale van de Romeinse schrijver Vergilius.

Het geslacht werd oorspronkelijk door {{Wp|Carolus Linnaeus|Carolus Linnaeus}} veel ruimer opgevat dan tegenwoordig. In het begin van de 20e eeuw werd het geslacht beperkt tot de Belladonnalelie. In de plantenhandel wordt de naam nog steeds breder gebruikt, met name voor soorten uit het Zuid-Amerikaanse geslacht ''Hippeastrum''. In 1998 werd een tweede soort beschreven: ''Amaryllis paradisicola''.

; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Amaryllis belladonna sfbg 2.jpg|[[../Belladonnalelie|Belladonnalelie]] (''Amaryllis belladonna'')
&lt;/gallery&gt;

;Nog niet beschreven:
{{Wp|Amaryllis paradisicola|Amaryllis paradisicola}}

{{Commonscat|Hippeastrum}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>lctp6a52hleao6rr0qa3v6la0zinpvv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Anacamptis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21028</id>
    <revision>
      <id>428590</id>
      <parentid>416822</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:04:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2541" sha1="ereimxmsjf3x3libksurfmu1qqjgopq" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Anacamptis pyramidalis flowers.jpg}}
Het geslacht '''''Anacamptis'''''&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Bij het schrijven van dit artikel is onder meer gebruik gemaakt van:&lt;br&gt;
Het artikel {{Wp|en:Anacamptis|Anacamptis}} op de Engelstalige en {{Wp|Anacamptis|Anacamptis}} op de Nederlandstalige Wikipedia.&lt;br&gt;
Ouvrage collectif sous l'Egide de la Société Français d'Orchidophilie, 1998.: ''Les Orchidées de France, Belgique et Luxembourg'', Collection Parthenope, {{ISBN|2-9510379-1-0}}&lt;/ref&gt;  (de wetenschappelijke naam wordt ook in het Nederlands gebruikt) is een klein Europees geslacht uit de [[../Orchideeënfamilie|orchideeënfamilie]] met 15 tot 20 soorten {{Wp|terrestrische plant|terrestrische}} orchideeën, waarvan er twee in België en Nederland voorkomen.&lt;br&gt;
De typesoort van dit geslacht is het [[../Hondskruid|hondskruid]] of de piramide-orchis (''A. pyramidalis''). Alle andere soorten zijn afgesplitst van het grotere geslacht [[../Orchis|''Orchis'']], waar ''Anacamptis'' een sterke verwantschap mee vertoont. De [[../Wantsenorchis|wantsenorchis]] is hier nog niet zo lang geleden verdwenen.

De naam ''Anacamptis'' is afkomstig van het Griekse 'anakamptein', achterover leunen, wat slaat op de naar achter gebogen {{Wp|pollinium|pollinia}}.

''Anacamptis'' is een geslacht van terrestrische, overblijvende planten ({{Wp|geofyt|geofyt}}en), die  overwinteren met twee ondergrondse, eivormige [[../Plantkunde/Wortel|wortelknollen]]. 
De [[../Plantkunde/Stengel|bloeistengel]] heeft [[../Plantkunde/Blad|lijnlancet- tot lancetvormig]] [[../Plantkunde/Blad|bladeren]] met een scherpe top en een lange, piramidevormige en dichtbebloemde bloeiaar. De leden van het geslacht ''Anacamptis'' zijn gebonden aan een kalkrijke bodem en zonnige standplaatsen. Het zijn typische soorten van kalkgraslanden en kalkrijke duinen.

;Soorten
&lt;gallery widths=&quot;90&quot;&gt;
Anacamptis morio flowers1.jpg|[[../Harlekijn|Harlekijn]] (''Anacamptis morio'')
Orchis pyramidal Champcevinel (20).JPG|[[../Hondskruid|Hondskruid]] (''Anacamptis pyramidalis'')
Orchis laxiflora2.jpg|[[../IJle moerasorchis|IJle moerasorchis]] (''Anacamptis laxiflora'')
Anacamptis palustris subsp. robusta - Mallorca 02.jpg|[[../Moerasorchis|Moerasorchis]] (''Anacamptis palustris'')
Anacamptis coriophora1.jpg|[[../Wantsenorchis|Wantsenorchis]] (''Anacamptis coriophora'')
&lt;/gallery&gt;

{{Bron|bronvermelding=
&lt;references/&gt;}}
{{Commonscat|Anacamptis}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>ereimxmsjf3x3libksurfmu1qqjgopq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Andromeda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21038</id>
    <revision>
      <id>428595</id>
      <parentid>340275</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:04:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1333" sha1="izxxpkgevq54jhzqk8uqvw3wsrnw9e5" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Andromeda polifolia bloom.jpg}}
'''''Andromeda''''' is een geslacht uit de [[../Heifamilie|heifamilie]] (''Ericaceae''). Het geslacht telt 150 tot 180 soorten.

De [[../Plantkunde/Blad|bladeren]] staan verspreid. Het [[../Plantkunde/Vrucht|vruchtbeginsel]] is bovenstandig.

De enige in Noordwest- en Midden-Europa voorkomende soort is de lavendelhei (''Andromeda polifolia'') waarvan veel cultivars voor de tuin te koop zijn. De planten van dit geslacht voelen zich van nature goed thuis in lagere gebergten in Azië. Humusrijke grond en halfschaduw zijn aan te bevelen.

;Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Andromeda-polifolia.jpg|[[../Lavendelhei|Lavendelhei]] (''Andromeda polifoliavar. glaucophylla'')
&lt;/gallery&gt;

;Waardplant
Dit geslacht is {{Wp|waardplant|waardplant}} voor onder andere:
&lt;gallery widths=&quot;90&quot;&gt;
Luna moth.jpg|''{{Wp|Actias selene|Actias selene}}''
Boloriafrigga.JPG|{{Wp|Frigga's parelmoervlinder|Frigga's parelmoervlinder}}
Paonias astylus.jpg|''{{Wp|Paonias astylus|Paonias astylus}}''
&lt;/gallery&gt;

{{Bron|bronvermelding=
* ''Heukels' Flora van Nederland''
* https://www.ipni.org
* https://www.funet.fi
* ''Kosmos Naturfuhrer Blutenpflanzen''}}
{{Commonscat|Andromeda}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>izxxpkgevq54jhzqk8uqvw3wsrnw9e5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Anemoon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21039</id>
    <revision>
      <id>428591</id>
      <parentid>330358</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:04:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4337" sha1="nxsico2y7l4onqzeiopafumfza97hag" xml:space="preserve">__NOTOC__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Flower Rex 1.jpg}}
'''Anemonen''' (''Anemone'') zijn overblijvende, kruidachtige planten uit de [[../Ranonkelfamilie|ranonkelfamilie]] (''Ranunculaceae''). Ze komen voornamelijk voor in noordelijke gematigde gebieden. Ze hebben gelobde bladeren en grote bloemen met duidelijke kelkbladeren. Er zijn ongeveer 120 soorten.

Anemonen hebben een ondergrondse [[../Plantkunde/Wortel|wortelstok]] en een diep gesneden basis. De lange bloemsteel draagt één of meerdere witte, rode, blauwe, paarse of zelden gele bloemen. De vruchten hebben vaak lange harige stijlen die hun bestuiving via de wind mogelijk maken.Anemonen groeien het best in een leemachtige grond, zo mogelijk voorzien van rijke mest onder de knol. De planten kunnen in oktober worden geplant. De meeste anemonen bloeien in het voorjaar, meestal van mei tot juni.

Veel soorten anemonen zijn populaire tuinplanten; vooral [[../Anemone coronaria|Anemone coronaria]], de Turkse, grootbloemige, of knolanemoon, die een knolachtige wortel heeft, peterselie-achtige verdeelde bladeren en grote opvallende [[../Slaapbol|papaver]]achtige bloemen. De bloemen worden in diverse kleuren gekweekt. Er zijn ook dubbel-gebloemde variëteiten.

; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Anemone canadensis.jpg|[[../Anemone canadensis|''Anemone canadensis'']]
Anemone coronaria 3.JPG|[[../Anemone coronaria|''Anemone coronaria'']]
Anemone quinquefolia.jpg|[[../Anemone quinquefolia|''Anemone quinquefolia'']]
Anemone sylvestris 120508.jpg|[[../Anemone sylvestris|''Anemone sylvestris'']]
Anemone apennina (xndr).jpg|[[../Blauwe anemoon|Blauwe anemoon]] (''Anemone apennina'')
Windflower 2 (aka).jpg|[[../Bosanemoon|Bosanemoon]] (''Anemone nemorosa'')
Anemone hupehensis var japonica2.jpg|[[../Chinese anemoon|Chinese anemoon]] (''Anemone hupehensis'')
Anemone ranunculoides3.JPG|[[../Gele anemoon|Gele anemoon]] (''Anemone ranunculoides'')
Oosterse anemoon na de bloei (Anemone blanda).jpg|[[../Oosterse anemoon|Oosterse anemoon]] (''Anemone blanda'')
&lt;/gallery&gt;
;Nog niet beschreven
Er zijn ongeveer 120 soorten anemonen, waarvan er drie in Nederland en België in het wild voorkomen.

Enkele van de andere soorten zijn:
* ''Anemone altaica''
* ''Anemone baicalensis''
* ''Anemone baldensis''
* ''Anemone biarmiensis''
* ''Anemone biflora''
* ''Anemone bucharica''
* ''Anemone capensis''
* ''Anemone caroliniana''
* ''Anemone caucasica''
* ''Anemone coerulea''
* ''Anemone cylindrica''
* ''Anemone deltoidea''
* ''Anemone demissa''
* ''Anemone dichotoma''
* ''Anemone elongata''
* ''Anemone eranthoides''
* ''Anemone fanninii''
* ''Anemone flaccida''
* ''Anemone glauciifolia''
* ''Anemone gortschakowii''
* ''Anemone heldreichiana''
* ''Anemone hortensis''
* ''Anemone keiskeana''
* ''Anemone lancifolia''
* ''Anemone leveillei''
* ''Anemone lithophila''
* ''Anemone magellanica''
* ''Anemone mexicana''
* ''Anemone multifida''
* ''Anemone narcissiflora'' 
* ''Anemone nikoensis''
* ''Anemone obtusiloba''
* ''Anemone palmata''
* ''Anemone parviflora''
* ''Anemone pavonina''
* ''Anemone petiolulosa''
* ''Anemone polyanthes''
* ''Anemone raddeana''
* ''Anemone reflexa''
* ''Anemone riparia''
* ''Anemone rivularis''
* ''Anemone rupicola''
* ''Anemone sibirica''
* ''Anemone tetrasepala''
* ''Anemone tomentosa''
* ''Anemone trifolia''
* ''Anemone trullifolia''
* ''Anemone tschernjaewii''
* ''Anemone tuberosa''
* ''Anemone villosissima''
* ''Anemone virginiana''
* ''Anemone vitifolia''
* ''Anemone zephyra''

Enkele variëteiten zijn:
* Anemone x hybrida 'Honorine Jobert'
* Anemone x hybrida 'Königin Charlotte'
* Anemone x hybrida 'Whirlwind'

De wetenschappelijk geslachtsnaam ''Anemone'' gaat terug op de antieke oudheid. {{Wp|Plinius de Oudere|Plinius de Oudere}} verbindt de naam met het Griekse anemos = wind. Anemona was een nymph aan het hof van de godin Flora.Volgens de sage zou Floras Zephyr, de god van de wind, op Anemona verliefd zijn geworden, waarop ze door de jaloerse godin in een bloem veranderd werd. Volgens andere bronnen zou de naam terug gaan op de oude Griekse en Latijnse verbastering van het de semitische naam van Adonis, uit wiens bloed de met rode bloemen getooide soort in het Midden-Oosten zou zijn ontsproten.
{{Commonscat|Anemone}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>nxsico2y7l4onqzeiopafumfza97hag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Antennaria</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21044</id>
    <revision>
      <id>428594</id>
      <parentid>321350</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:04:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2670" sha1="fd443o0jpa46r4ffjdfx9qvxf44z2i2" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Antennaria-habitat.JPG}}
'''''Antennaria''''' is een geslacht van bloeiende planten uit de [[../Composietenfamilie|composietenfamilie]].

;Soorten
In Nederland komt alleen in het wild voor het ernstig bedreigde:
&lt;gallery widths=&quot;90&quot;&gt;
Antennaria_dioica.jpg|[[../Rozenkransje|Rozenkransje]] (''Antennaria dioica'')
&lt;/gallery&gt;
;Nog niet beschreven:
* ''{{Wp|Antennaria alpina|Antennaria alpina}}'' 
* ''{{Wp|Antennaria anaphaloides|Antennaria anaphaloides}}'' 
* ''{{Wp|Antennaria arcuata|Antennaria arcuata}}'' 
* ''{{Wp|Antennaria argentea|Antennaria argentea}}'' 
* ''{{Wp|Antennaria aromatica|Antennaria aromatica}}'' 
* ''{{Wp|Antennaria corymbosa|Antennaria corymbosa}}'' 
* ''{{Wp|Antennaria densifolia|Antennaria densifolia}}''
* ''{{Wp|Antennaria dimorpha|Antennaria dimorpha}}'' 
* ''{{Wp|Antennaria × erigeroides|Antennaria × erigeroides}}'' 
* ''{{Wp|Antennaria eucosma|Antennaria eucosma}}'' 
* ''{{Wp|Antennaria flagellaris|Antennaria flagellaris}}'' 
* ''{{Wp|Antennaria × foliacea|Antennaria × foliacea}}'' 
* ''{{Wp|Antennaria friesiana|Antennaria friesiana}}'' 
* ''{{Wp|Antennaria geyeri|Antennaria geyeri}}'' 
* ''{{Wp|Antennaria howellii|Antennaria howellii}}'' 
* ''{{Wp|Antennaria lanata|Antennaria lanata}}'' 
* ''{{Wp|Antennaria luzuloides|Antennaria luzuloides}}'' 
* ''{{Wp|Antennaria × macounii|Antennaria × macounii}}'' 
* ''{{Wp|Antennaria marginata|Antennaria marginata}}'' 
* ''{{Wp|Antennaria media|Antennaria media}}'' 
* ''{{Wp|Antennaria microphylla|Antennaria microphylla}}'' 
* ''{{Wp|Antennaria monocephala|Antennaria monocephala}}'' 
* ''{{Wp|Antennaria neglecta|Antennaria neglecta}}'' 
* ''{{Wp|Antennaria × oblancifolia|Antennaria × oblancifolia}}'' 
* ''{{Wp|Antennaria parlinii|Antennaria parlinii}}'' 
* ''{{Wp|Antennaria parvifolia|Antennaria parvifolia}}'' 
* ''{{Wp|Antennaria plantaginifolia|Antennaria plantaginifolia}}'' 
* ''{{Wp|Antennaria pulchella|Antennaria pulchella}}'' 
* ''{{Wp|Antennaria pulcherrima|Antennaria pulcherrima}}'' 
* ''{{Wp|Antennaria racemosa|Antennaria racemosa}}'' 
* ''{{Wp|Antennaria rosea|Antennaria rosea}}'' 
* ''{{Wp|Antennaria rosulata|Antennaria rosulata}}'' 
* ''{{Wp|Antennaria soliceps|Antennaria soliceps}}'' 
* ''{{Wp|Antennaria solitaria|Antennaria solitaria}}'' 
* ''{{Wp|Antennaria stenophylla|Antennaria stenophylla}}'' 
* ''{{Wp|Antennaria suffrutescens|Antennaria suffrutescens}}'' 
* ''{{Wp|Antennaria umbrinella|Antennaria umbrinella}}'' 
* ''{{Wp|Antennaria virginica|Antennaria virginica}}''

{{Commonscat|Antennaria}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>fd443o0jpa46r4ffjdfx9qvxf44z2i2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Akelei</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21056</id>
    <revision>
      <id>428593</id>
      <parentid>396743</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:04:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1508" sha1="omvzgjnu6yb6v9ktw9ywn06ntdmt3as" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Flower Rex 10.jpg}}
'''Akelei''' (''Aquilegia'') is een geslacht van kruidachtige, winterharde, vaste planten uit de [[../Ranonkelfamilie|ranonkelfamilie]] (''Ranunculaceae''). Er zijn ongeveer 120 soorten. De soorten hebben drielobbige bladeren en opvallende bloemen die in diverse kleuren te koop zijn.

De meeste soorten bloeien grofweg van half april tot half juli.

;Kweek
De planten vereisen een zonnige of halfzonnige plek om goed te bloeien. De grond dient matig vochthoudend te zijn; takjes en rottende bladeren zijn een pré. Planten kan het beste gebeuren in het eind van het najaar of begin van het voorjaar.

Akelei is een geschikte snijbloem.

;Soorten
&lt;gallery widths=&quot;90&quot;&gt;
Aquilegia coerulea 0.jpg|[[../Gespoorde akelei|Gespoorde akelei]] (''Aquilegia caerulea'')
Aquilegia vulgaris 100503b.jpg|[[../Wilde akelei|Wilde akelei]] (''Aquilegia vulgaris'')
&lt;/gallery&gt;
;Nog niet beschreven:
* ''Aquilegia skinneri'': oranjerood-witte bloemen, bloei van juli tot september, ongeveer 60 cm hoog.

&lt;gallery widths=&quot;90&quot;&gt;
Aquilegia canadensis1.jpg|''Aquilegia canadensis''
Aquilegia chrysantha3.jpg|''Aquilegia chrysantha''
OnbekendinKiewit_23-04-2009_13-06-37.NEF.jpg|''Aquilegia ottonis''
&lt;/gallery&gt;

{{Bron|bronvermelding=
*Wijlen, Ing. A. van. ''Grote Tuinplanten Encyclopedie'', Zuid-Nederlandse Uitgeverij Aartselaar, 1980.}}
{{Commonscat|Aquilegia}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>omvzgjnu6yb6v9ktw9ywn06ntdmt3as</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/De basis/Bodembedekking</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21077</id>
    <revision>
      <id>428541</id>
      <parentid>149273</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:48:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2999" sha1="622pn1sx9d8a5ijbzxjarcr462vrnma" xml:space="preserve">__NOTOC__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Mulch, wood01.jpg}}

In de land- en tuinbouw is '''bodembedekking''' ('''mulch''') een beschermende laag aangebracht op de bodem, met als belangrijkste doel de nadelen van het klimaat ter plaatse te compenseren. Voor dit doel worden allerlei natuurlijke en synthetische materialen gebruikt.

Uiteraard gebruiken we in de ecologische tuin de natuurlijke materialen.

Bodembedekking wordt voor verscheidene doelen gebruikt:
* het regelen van de bodemtemperatuur: in het voor- en najaar kan de bodem meer warmte vasthouden en in de zomer worden de verschillen tussen dag- en nachttemperatuur verkleind;
* het tegengaan van het ontkiemen van onkruid doordat daglicht de bodem niet kan bereiken;
* het vasthouden van water door de verdamping te vertragen;
* het toevoegen van organisch materiaal en voedingsstoffen door afbraak van het bodembedekkend materiaal;
* het verdrijven van insecten;
* het verbeteren van de groeiomstandigheden door het omhoog reflecteren van zonlicht richting de planten, en door het verschaffen van een schoon, droog oppervlak voor fruit dat op de grond groeit zoals pompoenen en meloenen;
* het tegengaan van erosie: beschermt de bodem tegen wegspoelen door regen;

Allerlei materialen worden als bodembedekking gebruikt:
* organische resten: hooi, bladeren, stro, zaagsel, houtsnippers, papiersnippers, karton, wol enzovoorts. Het gebruik van veel van deze materialen komt neer op directe compostering; de meningen over deze toepassingen lopen uiteen;
* compost: hier gaat het om geheel gecomposteerd materiaal waarin eventuele onkruidzaden onschadelijk zijn gemaakt, om voor de hand liggende redenen;
* [[Afbeelding:Vegetables grown on plastic mulch.JPG|thumb|Groenten onder folie]] kunststof: gewassen groeien door naden of gaten in een dunne kunststof folie. Deze methode wordt veel gebruikt bij grootschalige groententeelt: elk jaar worden miljoenen hectaren onder kunststoffolie bedekt (het kunststofafval dat daarbij vrijkomt wordt als een milieuprobleem gezien);
* organische folie: verscheidene milieu-afbreekbare materialen zijn ontwikkeld als alternatief voor kunststoffolie;
* stenen en grind kunnen ook als bodembedekking worden gebruikt. In koude klimaten kan de warmte die door de stenen wordt vastgehouden het groeiseizoen verlengen.

De verrotting van bepaalde organische materialen en het effect bij nat worden van regen en dauw zijn in hoge mate bepalend voor het succes. Soms gaat de verrotting te snel of ontstaat een voor water en lucht ondoordringbare laag, wat voor de gewassen niet bevordelijk is.

Levende bodembedekkers kunnen ook als een soort bodembedekking worden opgevat, of als bodembedekkend gewas. Bij deze techniek zaait men onder het hoofdgewas een bodembedekker die het opkomen van onkruid tegengaat en andere bovenbeschreven gunstige eigenschappen kan hebben.

Bodembedekking is een belangrijk onderdeel van tuinieren zonder ploegen, zoals toegepast bij permacultuur.
{{Sub}}</text>
      <sha1>622pn1sx9d8a5ijbzxjarcr462vrnma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Aristolochia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21079</id>
    <revision>
      <id>428596</id>
      <parentid>340419</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:04:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7150" sha1="p1cealsj46wpwadb6lbm1905rl8zdaa" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Aristolochia clematitis5.jpg}}
'''''Aristolochia''''' is een groot geslacht van meer dan 500 soorten planten in de [[../Pijpbloemfamilie|pijpbloemfamilie]] (''aristolochiaceae''). Sommige naslagwerken geven aan dat de wetenschappelijke geslachtsnaam ''Aristolochia'' afgeleid is van het [[Nieuwgrieks|Griekse]] ''aristos'' = &quot;best&quot; en ''locheia'' = &quot;kindergeboorte&quot; of &quot;kinderbed&quot;.  Het is een geslacht van groenblijvende en bladverliezende, houtachtige en kruidachtige klimplanten, vaste planten, struiken en kleine bomen. Ze zijn wijd verspreid en komen zowel in de gematigde streken als in de tropen voor.

;Kenmerken
De gladde [[../Plantkunde/Stengel|stengels]] zijn rechtopstaand en ietwat gedraaid. De enkelvoudige [[../Plantkunde/Blad|bladeren]] zijn afwisselend geplaatst en eirond tot hartvormig. Er zijn geen steunblaadjes aanwezig.

De bloemen groeien in de bladoksels. Ze zijn vergroot en aan de voet bolvormig, en buisvormig en uitlopend in een tongvormige helder gekleurde punt. Er is geen krans van kelkbladen. De planten hebben een gespecialiseerd bestuivingsmechanisme. De planten geven een sterke geur af die vliegen als bestuiver aantrekt. Het binnenste deel van de bloembuis is bedekt met haren en fungeert als vliegenval.  De vliegen worden vrijgelaten wanneer ze met stuifmeel overdekt zijn. Het algehele voorkomen heeft dit geslacht de naam &quot;Duitse pijp&quot; gegeven, vanwege de overeenkomsten met een houtvesterspijp. In de Verenigde Staten  wordt het geslacht ook wel &quot;Dutchman's pipe&quot; (&quot;Nederlandse pijp&quot;) genoemd.

;''Aristolochia'' in Nederland
De [[../Pijpbloem|pijpbloem]] (''Aristolochia clematitis'') is de enige soort die in België en Nederland in het wild voorkomt.  In de {{Wp|Hortus botanicus Leiden|Hortus botanicus Leiden}} zijn onder andere ''Aristolochia arborea'' (in de Victoriakas) en ''Aristolochia grandiflora'' te zien. Ook in de {{Wp|Burgers' Bush|Burgers' Bush}} in de {{Wp|Burgers' Zoo|Burgers' Zoo}} te Arnhem groeit een exemplaar van ''Aristolochia arborea''. Ook {{Wp|Botanische Tuin Fort Hoofddijk|Botanische Tuin Fort Hoofddijk}} heeft een aantal soorten uit dit geslacht in de collectie. De grootste collectie in Nederland is echter te zien in de {{Wp|Passiflorahoeve|Passiflorahoeve}} te Harskamp die de Nationale Plantencollectie ''Aristolochia'' beheert.

;Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Bestand:Aristolochia clematitis 20041011 2560.jpg|[[../Pijpbloem|Pijpbloem]] (''Aristolochia clematitis'')
&lt;/gallery&gt;
;(Nog) niet beschreven:
* ''{{Wp|Aristolochia acutifolia|Aristolochia acutifolia}}''
* ''{{Wp|Aristolochia anguicida|Aristolochia anguicida}}'' 
* ''{{Wp|Aristolochia arcuata|Aristolochia arcuata}}''
* ''{{Wp|Aristolochia bilabiata|Aristolochia bilabiata}}''
* ''{{Wp|Aristolochia bilobata|Aristolochia bilobata}}''
* ''{{Wp|Aristolochia burelae|Aristolochia burelae}}''
* ''{{Wp|Aristolochia cauliflora|Aristolochia cauliflora}}''
* ''{{Wp|Aristolochia caudata|Aristolochia caudata}}''
* ''{{Wp|Aristolochia chachapoyensis|Aristolochia chachapoyensis}}''
* ''{{Wp|Aristolochia chapmaniana|Aristolochia chapmaniana}}''
* ''{{Wp|Aristolochia chilensis|Aristolochia chilensis}}''
* ''{{Wp|Aristolochia colossifolia|Aristolochia colossifolia}}''
* ''{{Wp|Aristolochia constricta|Aristolochia constricta}}''
* ''{{Wp|Aristolochia cordiflora|Aristolochia cordiflora}}''
* ''{{Wp|Aristolochia cornuta|Aristolochia cornuta}}''
* ''{{Wp|Aristolochia coryi|Aristolochia coryi}}''
* ''{{Wp|Aristolochia cymbifera|Aristolochia cymbifera}}''
* ''{{Wp|Aristolochia daemoninoxia|Aristolochia daemoninoxia}}''
* ''{{Wp|Aristolochia dalyi|Aristolochia dalyi}}''
* ''{{Wp|Aristolochia deltoidea|Aristolochia deltoidea}}''
* ''{{Wp|Aristolochia durior|Aristolochia durior}}''
* ''{{Wp|Aristolochia erecta|Aristolochia erecta}}''
* ''{{Wp|Aristolochia esperanzae|Aristolochia esperanzae}}''
* ''{{Wp|Aristolochia filipendulina|Aristolochia filipendulina}}''
* ''{{Wp|Aristolochia foetida|Aristolochia foetida}}''
* ''{{Wp|Aristolochia galeata|Aristolochia galeata}}''
* ''{{Wp|Aristolochia gigantea|Aristolochia gigantea}}''
* ''{{Wp|Aristolochia glandulosa|Aristolochia glandulosa}}''
* ''{{Wp|Aristolochia gorgona|Aristolochia gorgona}}''
* ''{{Wp|Aristolochia guentheri|Aristolochia guentheri}}''
* ''{{Wp|Aristolochia hians|Aristolochia hians}}''
* ''{{Wp|Aristolochia inflata|Aristolochia inflata}}''
* ''{{Wp|Aristolochia iquitensis|Aristolochia iquitensis}}''
* ''{{Wp|Aristolochia klugii|Aristolochia klugii}}''
* ''{{Wp|Aristolochia kewensis|Aristolochia kewensis}}''
* ''{{Wp|Aristolochia labiata|Aristolochia labiata}}''
* ''{{Wp|Aristolochia leuconeura|Aristolochia leuconeura}}''
* ''{{Wp|Aristolochia lindneri|Aristolochia lindneri}}''
* ''{{Wp|Aristolochia lingulata|Aristolochia lingulata}}''
* ''{{Wp|Aristolochia longa|Aristolochia longa}}''
* ''{{Wp|Aristolochia macrophylla|Aristolochia macrophylla}}''
* ''{{Wp|Aristolochia macroura|Aristolochia macroura}}''
* ''{{Wp|Aristolochia manchuriensis|Aristolochia manchuriensis}}''
* ''{{Wp|Aristolochia mathewsii|Aristolochia mathewsii}}''
* ''{{Wp|Aristolochia maxima|Aristolochia maxima}}''
* ''{{Wp|Aristolochia nana|Aristolochia nana}}''
* ''{{Wp|Aristolochia odoratissima|Aristolochia odoratissima}}''
* ''{{Wp|Aristolochia orbicularis|Aristolochia orbicularis}}''
* ''{{Wp|Aristolochia ornithocephala|Aristolochia ornithocephala}}''
* ''{{Wp|Aristolochia ovalifolia|Aristolochia ovalifolia}}''
* ''{{Wp|Aristolochia pallida|Aristolochia pallida}}''
* ''{{Wp|Aristolochia paulistana|Aristolochia paulistana}}''
* ''{{Wp|Aristolochia peltata|Aristolochia peltata}}''
* ''{{Wp|Aristolochia pentandra|Aristolochia pentandra}}''
* ''{{Wp|Aristolochia pilosa|Aristolochia pilosa}}''
* ''{{Wp|Aristolochia pistolochia|Aristolochia pistolochia}}''
* ''{{Wp|Aristolochia prostrata|Aristolochia prostrata}}''
* ''{{Wp|Aristolochia raja|Aristolochia raja}}''
* ''{{Wp|Aristolochia reticulata|Aristolochia reticulata}}''
* ''{{Wp|Aristolochia ridicula|Aristolochia ridicula}}''
* ''{{Wp|Aristolochia ringens|Aristolochia ringens}}''
* ''{{Wp|Aristolochia rotunda|Aristolochia rotunda}}''
* ''{{Wp|Aristolochia schippii|Aristolochia schippii}}''
* ''{{Wp|Aristolochia serpentaria|Aristolochia serpentaria}}''
* ''{{Wp|Aristolochia silvatica|Aristolochia silvatica}}''
* ''{{Wp|Aristolochia sipho|Aristolochia sipho}}''
* ''{{Wp|Aristolochia sprucei|Aristolochia sprucei}}''
* ''{{Wp|Aristolochia stomachoides|Aristolochia stomachoides}}''
* ''{{Wp|Aristolochia surinamensis|Aristolochia surinamensis}}''
* ''{{Wp|Aristolochia taliscana|Aristolochia taliscana}}''
* ''{{Wp|Aristolochia tomentosa|Aristolochia tomentosa}}''
* ''{{Wp|Aristolochia tricaudata|Aristolochia tricaudata}}''
* ''{{Wp|Aristolochia trilobata|Aristolochia trilobata}}''
* ''{{Wp|Aristolochia urupaensis|Aristolochia urupaensis}}''
* ''{{Wp|Aristolochia watsonii|Aristolochia watsonii}}''
* ''{{Wp|Aristolochia weddellii|Aristolochia weddellii}}''
* ''{{Wp|Aristolochia wrightii|Aristolochia wrightii}}''

{{Commonscat|Aristolochia}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>p1cealsj46wpwadb6lbm1905rl8zdaa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Armeria</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21080</id>
    <revision>
      <id>428597</id>
      <parentid>329532</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:04:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1720" sha1="riolm77c5j9p6l42vze2u4dp2l9lb50" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Armeria maritima bluete.jpeg}}
'''''Armeria''''' is een geslacht  van vaste planten uit de [[../Strandkruidfamilie|strandkruidfamilie]] (''Plumbaginaceae''). Verspreid over de wereld zijn er vele tientallen soorten. Sommige soorten zijn in Nederland in het wild aan te treffen langs de kust en zijn populaire tuinplanten, met name in rotstuinen.

;Kweek
Voor de kweek van ''Armeria'' is goed doorlatende grond vereist. De plant gedijt het beste op een zonnige plaats (zeven uur zon per dag is optimaal). De bladeren blijvend groen. Het planten dient te gebeuren in het voorjaar, in maart of april.

; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Bestand:Armeria maritima.jpeg|[[../Engels gras|Engels gras]] (''Armeria maritima'')
&lt;/gallery&gt;
;(Nog) niet beschreven
&lt;gallery&gt;
Afbeelding:Armeria transmontana0.jpg|''Armeria transmontana''
Afbeelding:Armeria transmontana1.jpg|''Armeria transmontana''
Afbeelding:Armeria alliacea0.jpg|''Armeria alliacea''
Afbeelding:Armeria alliacea1.jpg|''Armeria alliacea''
Afbeelding:Armeria majellensis0.jpg|''Armeria majellensis''
Afbeelding:Armeria pseudarmeria1.jpg|''Armeria pseudarmeria''
Afbeelding:Armeria pseudarmeria2.jpg|''Armeria pseudarmeria''
Afbeelding:Armeria rhodopaea0.jpg|''Armeria rhodopaea''
Afbeelding:Armeria rhodopaea1.jpg|''Armeria rhodopaea''
Afbeelding:Armeria alpina Zinken.jpg|''Armeria alpina''
Afbeelding:Armeria canescens nebrodensis0.jpg|'''Armeria canescens''
&lt;/gallery&gt;

{{Bron|bronvermelding=Wijlen, Ing. A. van. ''Grote Tuinplanten Encyclopedie'', Zuid-Nederlandse Uitgeverij Aartselaar, 1980.}}

{{Commonscat|Armeria}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>riolm77c5j9p6l42vze2u4dp2l9lb50</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Alsem</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21081</id>
    <revision>
      <id>428598</id>
      <parentid>321307</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:04:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2161" sha1="9iv8ubfd0ew95446wds3l0unm54nb35" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Artemisia abrotanum0.jpg}}
'''Alsem''' (''Artemisia'') is een geslacht uit de [[../Composietenfamilie|composietenfamilie]] (''Asteraceae'').

Zomeralsem (''Artemisia annua''), zoete alsem of ''qing hao'' wordt in China al heel lang gebruikt. Tegenwoordig wordt ze ook in de moderne geneeskunde gebruikt als bron van artemisinine, een antimalariamiddel.

De naam alsem verwijst in het bijzonder naar de absintalsem. Aan de knoppen van deze plant wordt vanouds een geneeskrachtige werking toegeschreven. Het bittere aftreksel van deze knoppen vormt een belangrijk bestanddeel van de dranken Vermout en (klassieke) Absint. De smaakstof die daarbij een rol speelt is het naar menthol ruikende terpeen {{Wp|Thujon|thujon}}.

;Soorten
&lt;gallery widths=&quot;90&quot;&gt;
Artemisia_absinthium.jpg|[[../Absintalsem|Absintalsem]] (''Artemisia absinthium'')
Artemisia_vulgaris_002.JPG|[[../Bijvoet|Bijvoet]] (''Artemisia vulgaris'')
Artemisia_abrotanum0.jpg|[[../Citroenkruid|Citroenkruid]] (''Artemisia abrotanum'')
Starr_080117-2172_Artemisia_dracunculus.jpg|[[../Dragon|Dragon]] (''Artemisia drancunculus'')
Artemisia_campestris_11.JPG|[[../Duinaveruit|Duinaveruit]] (''Artemisia campestris'' subsp. ''maritima'')
Artemisia_biennis_Biennial_Wormwood.JPG|[[../Rechte alsem|Rechte alsem]] (''Artemisia biennis'')
Artemisia_campestris_1.JPG|[[../Wilde averuit|Wilde averuit]] (''Artemisia campestris'' subsp. ''campestris'')
Artemisia-alba.jpg|[[../Witte alsem|Witte alsem)]] (''Artemisia alba'' (Syn. ''Artemisia camphorata'')
Artemisia_maritima_detail.jpeg|[[../Zeealsem|Zeealsem]] (''Artemisia maritima'')
&lt;/gallery&gt;
;Nog niet beschreven:
&lt;gallery widths=&quot;90&quot;&gt;
Artemisialudoviciana.jpg|{{Wp|Artemisia ludoviciana|''Artemisia ludoviciana''}}
&lt;/gallery&gt;

;Trivia
Alsem wordt gebruikt als ingrediënt in {{Wp|kraamanijs|kraamanijs}}.

;Externe link
*[https://linnaeus.nrm.se/botany/fbo/a/artem/welcome.html.en Linnaean herbarium (S-LINN), Artemisia] - Plaatjes van 15 ''Artemisia'' soorten uit Linnaeus herbarium.

{{Commonscat|Artemisia}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>9iv8ubfd0ew95446wds3l0unm54nb35</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Aronskelk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21085</id>
    <revision>
      <id>428599</id>
      <parentid>340430</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:04:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3928" sha1="adzmgh4xcchwxqonsvg2t7uynpl3je2" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Arum maculatum 0 700.jpg}}
'''Aronskelk''' (''Arum'') vormt een geslacht van planten uit de [[../Aronskelkfamilie|aronskelkfamilie]] (''Araceae'').

Aronskelk zou zijn Nederlandse naam hebben te danken aan het verhaal dat de bloem uit de staf van de Bijbelse figuur Aäron is ontsproten.

De aronskelken hebben een opmerkelijke bloeiwijze. De bloemen leveren geen nectar, maar lokken insecten met een sterke geur en sluiten de insecten vervolgens voor 24 uur op. Een dergelijke strategie van bedriegen wordt aangeduid met de term {{Wp|sapromyofilie|sapromyofilie}}.

De bloeiwijze van aronskelken bestaat uit een {{Wp|bloeikolf|bloeikolf}} (spadix) die uit drie delen bestaat. Onderaan bevinden zich de vrouwelijke [[../Plantkunde/Bloem|bloemen]], daarboven de mannelijke bloemen (met daarboven een aantal onvruchtbare mannelijke bloemen die uitgegroeid zijn als uitsteeksels die dienen om insecten tegen te houden als ze eenmaal binnen zijn) en bovenaan een groot uitsteeksel dat de appendix wordt genoemd. De bloeikolf is omgeven met een groot [[../Plantkunde/Blad|schutblad]] (spatha) dat ver naar boven uitsteekt.

De vrouwelijke bloemen ontwikkelen zich het eerst. Als deze rijp zijn voor bestuiving, geeft de appendix van de bloem een sterke geur af die lijkt op die mest of urine. Tegelijkertijd vindt in de appendix een grote warmteproductie plaats die helpt bij de verspreiding van deze geur. Insecten worden door deze geur aangetrokken. Als een insect op het omgevende blad of op de rand van de bloeiwijze gaat zitten, dan glijdt hij de &quot;val&quot; in, omdat het oppervlakte hiervan is bedekt met een laagje olie waar ook de poten van insecten geen houvast op hebben. De insecten kunnen niet ontsnappen door de uitsteeksels boven de mannelijke bloemen en doordat ook de binnenzijde van de bloeiwijze is bedekt met een laag olie.

De vrouwelijke bloemen geven een druppel kleverige vloeistof af. De insecten die in de bloeiwijze rondkruipen komen hiermee in aanraking. Hierdoor komt het stuifmeel dat deze insecten van een eerder bezoek aan een andere aronskelk hebben overgehouden op de vrouwelijke bloemen terecht, zodat kruisbestuiving tot stand komt.

Binnen 24 uur vinden er een aantal veranderingen in de bloeiwijze plaats. De kleverige uitscheiding op de vrouwelijke bloemen verdwijnt, de mannelijke bloemen komen tot rijping en werpen het stuifmeel uit zodat dat op de insecten onder in de bloeiwijze terecht komt. Het blijft kleven aan de insecten, omdat die besmeurd zijn met kleverige vloeistof. Vervolgens verdwijnt ook de olie aan de binnenzijde van de bloeiwijze en verslappen de uitsteeksels zodat de insecten naar buiten kunnen kruipen.

Opmerkelijk is dat de bloeiwijze een aanzienlijke hoeveelheid warmte produceert. Deze wamteproductie bestaat uit vier verschillende fases, de eerste twee vinden plaats in een vroeg stadium, worden veroorzaakt door de mannelijke bloemen en hebben waarschijnlijk vooral te maken met de ontwikkeling van de bloem. De derde is het meest spectaculair en wordt veroorzaakt door de appendix, zoals hierboven beschreven. De temperatuur kan tijdens deze verhitting wel oplopen tot 15&amp;nbsp;°C hoger dan de omgevingstemperatuur. De laatste verhitting vindt weer plaats in de mannelijke bloemen en helpt bij de rijping hiervan.

;Soorten
&lt;gallery&gt;
Arum_maculatum_003.JPG|[[../Gevlekte aronskelk|Gevlekte aronskelk]] (''Arum maculatum'')
Arum_italicum_003.JPG|[[../Italiaanse aronskelk|Italiaanse aronskelk]] (''Arum italicum'')
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery&gt;
Arum_floral_diagram.jpg|Bloemdiagram
&lt;/gallery&gt;

{{Bron|bronvermelding=[https://www.aroid.org/genera/arum/apulum/Arumlist.php Arum species list] en [https://www.edb.ups-tlse.fr/equipe3/MG/publis/Arum%20pollination.pdf Pollination in the Genus Arum - a review] (pdf)}}
{{Commonscat|Arum}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>adzmgh4xcchwxqonsvg2t7uynpl3je2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Asparagus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21086</id>
    <revision>
      <id>428600</id>
      <parentid>340440</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:04:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2332" sha1="kgt355xrasc5vq60m3rlgfke8g55v1c" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Asperge in bloei Asparagus officinalis.jpg}}
'''''Asparagus''''' is de botanische naam van een geslacht van planten in de [[../Aspergefamilie|aspergefamilie]] (''Asparagaceae''). Het geslacht telt tot een driehondertal soorten, alle uit de Oude Wereld. Veel soorten zijn in talloze landen in  beide werelddelen geïntroduceerd in gematigde en tropische gebieden.

;Soorten
In Nederland komen twee ondersoorten van ''Asparagus officinalis'' voor:
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Asparagus_officinalis_003.JPG|[[../Asperge|Asperge]] (''Asparagus officinalis'' subsp. ''officinalis'')
Asparagus officinalis subsp. prostratus plant (1).jpg|[[../Liggende asperge|Liggende asperge]] (''Asparagus officinalis ''subsp. ''prostratus'')
&lt;/gallery&gt;
Leden van het geslacht variëren van kruiden tot ietwat houtachtige klimplanten.
Ze hebben afgeplatte stengels (phylloclades), die de functie van bladeren hebben overgenomen. Drie soorten (''Asparagus officinalis'', ''Asparagus schoberioides'' en ''Asparagus cochinchinensis'') zijn tweehuizige soorten, d.w.z met de mannelijke en vrouwelijke bloemen op verschillende exemplaren. Andere zijn tweeslachtig.

;Waardplant
Dit geslacht is {{Wp|waardplant|waardplant}} voor onder andere (de larven van):
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Bestand:Agrotis_segetum01.jpg|{{Wp|Gewone velduil|''Agrotis segetum''}} (Gewone velduil)
Bestand:Crioceris_asparagi.jpg|[[../Dieren#Aspergekever|Crioceris asparagi]] (Aspergekever)
Bestand:Hadula_trifolii01.jpg|{{Wp|Spurrie-uil|''Discestra trifolii''}} (Spurrie-uil)
Bestand:Hepialus_humuli.jpg|{{Wp|Hopwortelboorder|''Hepialus humuli''}} (Hopwortelboorder)
Bestand:Idaea_biselata-01_(xndr).jpg|{{Wp|Schildstipspanner|''Idaea biselata''}} (Schildstipspanner)
Bestand:Rhagoletis_cerasi01.jpg|{{Wp|Boorvliegen|''Platyparaea poeciloptera''}} (Fruitvlieg)
Bestand:Spodoptera_exigua.png|''{{Wp|Florida-uil|Spodoptera exigua}}'' (Florida-uil)
&lt;/gallery&gt;
Schimmels en andere problemen:
* ''{{Wp|Fusarium moniliforme|Fusarium moniliforme}}''
* ''Fusarium oxysporium'' f. sp. ''asparagi''
* ''{{Wp|Puccinia asparagi|Puccinia asparagi}}'' (Aspergeroest)
* ''[[../Problemen#Botrytis|Botrytis cinerea]]'' (Grauwe schimmel)

{{Commonscat|Asparagus }}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>kgt355xrasc5vq60m3rlgfke8g55v1c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Aster</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21092</id>
    <revision>
      <id>428605</id>
      <parentid>344515</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:04:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="980" sha1="2cz4f3smo2v0mlebhfvzusryjfu36r3" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=AsterNovi-belgii-flower-1mb.jpg}}
Het geslacht '''Aster''' behoort tot de [[../Composietenfamilie|composietenfamilie]] (''Compositae'' of ''Asteraceae''). Vanwege de prachtige bloei (in bloemhoofdjes) zijn er veel cultivars als tuinplant gekweekt.

;Soorten
&lt;gallery widths=&quot;90&quot;&gt;
Asteraceae10.jpg|[[../Gladde aster|Gladde aster]] (''Aster laevis'')
Crinitaria linosyris 280908a.jpg|[[../Kalkaster|Kalkaster]] (''Aster linosyris'')
ImageNeeded.png|[[../Kleine aster|Kleine aster]] (''Aster tradescantii'')
AsterNovi-belgii-flower-1mb.jpg|[[../Nieuw nederlandse aster|Nieuw nederlandse aster]] (''Aster novi-belgii'')
Aster_tripolium.jpeg|[[../Zeeaster|Zeeaster/Zulte]] (''Aster tripolium'')
&lt;/gallery&gt;
Van deze soorten is alleen de Zulte inheems. De andere soorten zijn oorspronkelijk afkomstig uit Noord-Amerika.

{{Commonscat|Aster}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>2cz4f3smo2v0mlebhfvzusryjfu36r3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Astragalus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21096</id>
    <revision>
      <id>428603</id>
      <parentid>340546</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:04:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1908" sha1="e9c3doqvlulf6kqwouf9sx0ibt0fhkk" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Astragalus monspessulanus.jpg}}
'''''Astragalus''''' is een zeer groot geslacht dat behoort tot de [[../Vlinderbloemenfamilie|vlinderbloemenfamilie]] (''Leguminosae'').

Over de gehele wereld komen circa 2000 soorten voor. Vooral berggebieden in de gematigde en subtropische streken zijn erg rijk aan soorten; zo komen in de Rocky Mountains ruim 750 soorten voor terwijl eenzelfde aantal in westelijk en Centraal-Azië te vinden is. Griekenland telt ruim 100 soorten, Turkije 390 soorten van dit geslacht. Daarentegen zijn de Alpen vrij arm aan soorten: de ''Flora Alpina'' vermeldt slechts 25 soorten en ondersoorten, terwijl dit gebied qua klimaat en diversiteit geschikt zou zijn voor honderden soorten. Wellicht zijn die er ooit ook geweest, maar hebben ze het loodje gelegd toen tijdens de ijstijden de alpen voor een zeer groot deel met gletsjers bedekt waren.

; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Bestand:Astragalus glycyphyllos kz.jpg|[[../Hokjespeul|Hokjespeul]] (''Astragalus glycyphyllos'')
&lt;/gallery&gt;

De soorten worden gekenmerkt door veel (tot 20 en meer) paren deelblaadjes die samen een samengesteld blad vormen. Bij de vlinderbloemenfamilie bestaan de blaadjes vaak uit deelblaadjes.

De groeivorm van de soorten is sterk uiteenlopend: soorten die hoog in de bergen groeien zijn vaak kussenvormig en voorzien van veel doorns, terwijl soorten in sappige weilanden zelf ook heel sappig zijn.

{{Bron|bronvermelding=
* ''{{Wp|Heukels' Flora van Nederland|Heukels' Flora van Nederland}}'' (ed. Ruud van  der Meijden), 2005
* Gerhard Pils, ''Flowers of Turkey'', G. Pils Eigenverlag, 2006
* Oleg Polunin, ''Flowers of Greece and the Balkans'', ''a field guide'', 1987
* David Aeschimann et al., ''Flora Alpina'' (3 dln.), 2004}}
{{Commonscat|Astragalus}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>e9c3doqvlulf6kqwouf9sx0ibt0fhkk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Astrantia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21110</id>
    <revision>
      <id>428601</id>
      <parentid>340547</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:04:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="953" sha1="e6e0dqnoqv3io2fgndzcf9amyia83cj" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Astrantia major5.jpg}}
'''''Astrantia''''' is een geslacht uit de [[../Schermbloemenfamilie|schermbloemenfamilie]] (''Umbelliferae'' oftewel ''Apiaceae''). Het geslacht kent ongeveer negen soorten.&lt;br&gt;
Het verspreidingsgebied van dit geslacht loopt in Europa van de Pyreneeën tot de Kaukasus. De biotoop bestaat uit vochtige bergbossen en bergweiden. In Nederland en Vlaanderen komt dit geslacht niet van nature voor.

De bloemschermpjes zijn 2–4&amp;nbsp;cm breed en knop tot bolvormig. Hieromheen treft men omwindselsbladen die vaak iets groter zijn dan de bloemschermen. Deze wekken de indruk van kroonbladen te zijn en hebben een groene tot witte kleur.
; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Astrantia major a1.jpg|[[../Zeeuws knoopje|Zeeuws knoopje]] (''Astrantia major'')
&lt;/gallery&gt;

{{Commonscat|Astrantia}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>e6e0dqnoqv3io2fgndzcf9amyia83cj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Athyrium</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21111</id>
    <revision>
      <id>428607</id>
      <parentid>338016</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:04:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3637" sha1="1223gto1pyk1iywl3d06l1d6zpblsnn" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Illustration Athyrium filix-femina0.jpg}}
'''''Athyrium''''' is een geslacht met ongeveer 180 soorten varens uit de [[../Wijfjesvarenfamilie|wijfjesvarenfamilie]] ''(Athyriaceae)'', waarvan er twee in van nature in Europa voorkomen. De [[../Wijfjesvaren|wijfjesvaren]] (''Athyrium filix-femina'') is in België en Nederland één van de meest voorkomende varens.

De botanische naam ''Athyrium'' is afkomstig van het [[Oudgrieks]]e ''athyrium'' (kleine deur), wat slaat op de dekvliesjes die als een deurtje aan een scharnier zijn opgehangen.

; Soorten
In Europa komen van nature twee soorten voor, waarvan de Wijfjesvaren (''Athyrium filix-femina'') de enige en tevens één van de meest algemene soorten in België en Nederland, is.
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Athyrium filix-femina0.jpg|[[../Wijfjesvaren|Wijfjesvaren]] (''Athyrium filix-femina'')
Athyrium niponicum pictum 1.jpg|[[../Japanse regenboogvaren|Japanse regenboogvaren ']] (''Athyrium niponicum'' var. ''Pictum'')
&lt;/gallery&gt;
' Wordt in gematigde streken vaak als sierplant aangeplant en kan mogelijk ook verwilderd worden aangetroffen.

;Kenmerken
De meeste ''Athyrium''s zijn overblijvende {{Wp|terrestrische plant|terrestrische}} {{Wp|geofyt|geofyt}}en, die overwinteren met korte, kruipende of opstijgende {{Wp|rhizoom|rhizomen}}. Enkele tropische soorten, zoals ''Athyrium oosorum'', komen voor als boomvarens van meerdere meters hoog.

De {{Wp|fertiel|fertiel}}e en steriele [[../Plantkunde/Blad|bladen]] zijn gelijkvormig, lancetvormig tot elliptisch van vorm, meestal lichtgroen en één- tot drievoudig gespleten of gedeeld, naar de top toe minder. De [[../Plantkunde/Stengel|bladsteel]] omvat twee vaatbundels die naar de top tot samensmelten tot één U- of sikkelvormige bundel.

De sporenhoopjes liggen in enkelvoudige rijen tussen de nerven en de bladrand aan de onderzijde van het blad. Ze zijn meestal lang-ovaal of komma-, haak- of hoefijzervormig gebogen en worden in de regel afgesloten door een dekvliesje met dezelfde vorm, opgehangen aan een zijdelings bevestigd scharnier. Het dekvliesje blijft meestal aanwezig tot de sporen rijp zijn. De vorm van de sporenhoopjes en de aanwezigheid van een dekvliesje zijn kenmerken waardoor het geslacht kan onderscheiden worden van de Streepvarens en de Niervarens.

;Habitat en verspreiding
''Athyrium'' zijn overwegend terrestrische varens uit subtropische en tropische streken. Ze zijn wijd verspreid over het noordelijk halfrond, vooral in China, met bijna 130 soorten, en over de rest van Azië. Ook in Afrika en Madagaskar komen meerdere soorten voor, en verder nog enkele in het Neotropische gebied (de beide Amerika's) en in Europa.

;Taxonomie
Het geslacht wordt soms ook tot de ''Woodsiaceae'' gerekend.

;Bronnen
* {{Aut|R. van der Meijden}}, 2005.: ''Heukels' Flora van Nederland'', Wolters-Noordhoff, Groningen/Houten, {{ISBN|90-01-58344-X}}
*[https://www.tela-botanica.org/eflore/BDNFF/4.02/nn/103756 ''Athyrium'' in ''Tela Botanica''] {{Fr}}
*[https://www.farndatenbank.de/engine.php?was=suche&amp;abschnitt=0&amp;sortierung=0&amp;suchbegriff=Athyrium ''Athyrium'' op ''Farndatenbank.de'']
*[https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ATHYR ''Athyrium'' in de ''USDA Plants Database''] {{En}}
*[https://homepages.caverock.net.nz/~bj/fern/athyrium.htm Soortenlijst van de Familie Athyriaceae, geslacht Athyrium]  {{En}}
*[https://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&amp;taxon_id=103074 ''Athyrium'' in de ''Flora of North America''] {{En}}]

{{Commonscat|Athyrium}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>1223gto1pyk1iywl3d06l1d6zpblsnn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Atropa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21119</id>
    <revision>
      <id>428604</id>
      <parentid>327591</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:04:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="946" sha1="2a6783r4qry0mhwhepvhzhlqhtf0eij" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Illustration Atropa bella-donna0.jpg}}
'''''Atropa''''' is de botanische naam van een geslacht van planten in de [[../Nachtschadefamilie|nachtschadefamilie]] (''Solanaceae'').

De bekendste vertegenwoordiger van dit geslacht is de wolfskers, die ook in de Benelux voorkomt. Het geslacht is genoemd naar een van de drie schikgodinnen uit de [[Griekse mythologie]], degene die de draad des levens doorsneed (zie {{Wp|Atropos|Atropos}}).

Alle plantendelen, in het bijzonder de zwarte bessen, bevatten het {{Wp|alkaloïde|alkaloïde}} atropine en zijn zeer giftig.

; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Atropa bella-donna0.jpg|[[../Wolfskers|Wolfskers]] (''Atropa bella-donna'')
&lt;/gallery&gt;

Ooit werd ook {{Wp|Alruin|Alruin}} (''Mandragora officinarum'') tot dit geslacht gerekend.

{{Commonscat|Solanaceae}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>2a6783r4qry0mhwhepvhzhlqhtf0eij</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Afrikaanse amarant</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21120</id>
    <revision>
      <id>428602</id>
      <parentid>384605</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:04:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3376" sha1="s90uc3lr9fqs335yhfcg4mkvx0xsrbh" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Amaranthus graecizans-1-yercaud-salem-India.JPG}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|plaatje1= Amaranthus graecizans-2-yercaud-salem-India.JPG
|plaatje2= Leaves.png
|plaatje3= &lt;!-- Alleen als het past. Zie voor foto's de link naar Commons onderaan deze pagina --&gt;
|divers= &lt;!-- Algemene omschrijving --&gt;
|familie= Amaranten
|latijn= Amaranthaceae
|geslacht= Amarant
|soort= Amaranthus graecizans
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. stinsenplant, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de rode lijst staat --&gt;
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|wortel= &lt;!-- Omschrijving van de/het wortel/gestel --&gt;
|stengel= &lt;!-- Idem over de stengel --&gt;
|blad= De bladeren hebben hun grootste breedte onder of in het midden van het blad.
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= ? &lt;!-- Periode waarin de plant in bloei staat --&gt;
|kleur= Het bloemdek is driebladig en de bloemkluwens zitten allemaal in de bladoksels, de lengte van de steelblaadjes (met vliezige top en kort topspitsje) bedraagt slechts een derde van de bloemdekbladen.
|vrucht= De vruchten springen overdwars open.
|hoog= &lt;!-- Hoogte van de plant --&gt;
|grond1= Groeit in ruigten en bermen, in hakvruchtakkers en op omgewerkte grond.
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; 
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large; font-size:small; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt; 
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= De plant wordt als sierplant en veevoer gebruikt en is leverancier van gele en groene kleurstoffen. De bladeren en zaden zijn eetbaar.
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= 1
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (S=scheuren/Z=zaaien/E=enten/enz.) --&gt;
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>s90uc3lr9fqs335yhfcg4mkvx0xsrbh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Argentijnse amarant</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21129</id>
    <revision>
      <id>428606</id>
      <parentid>360904</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:04:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3382" sha1="o48aoij4ow4kg6jzrpo49gj7u0wnl1y" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=ImageNeeded.png}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|plaatje1= ImageNeeded.png
|plaatje2= 
|plaatje3= 
|plaatje4= &lt;!-- Alleen als het past. Zie voor foto's de link naar Commons onderaan deze pagina --&gt;
|divers= De eenjarige plant is droogtetolerant en mijdt schaduw. Hij groeit in bermen en op stortterreinen, haventerreinen, overslagplaatsen en andere ruderale plekken. In Nederland is de plant zeer zeldzaam.
|familie= Amaranten
|latijn= Amaranthaceae
|geslacht= Amarant
|soort= Amaranthus standleyanus
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. stinsenplant, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de rode lijst staat --&gt;
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|wortel= &lt;!-- Omschrijving van de/het wortel/gestel --&gt;
|stengel= &lt;!-- Idem over de stengel --&gt;
|blad= De bladeren hebben hun grootste breedte onder het midden.
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= &lt;!-- Periode waarin de plant in bloei staat --&gt;
|kleur= De bloeiwijze is tot aan de top bebladerd; deelbloeiwijzen staan in de bladoksels. Het bloemdek bestaat uit spatelvormige, 4–5 bladige, ongelijke bloemdekbladen.
|vrucht= De vruchten springen onregelmatig overdwars open, zijn in het onderste deel rimpelig en verder glad.
|hoog= &lt;!-- Hoogte van de plant --&gt;
|grond1= Zand, leem, grindige leem en klei.
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; 
|water= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= De bladeren en de zaden kunnen gekookt als spinazie of brij gegeten worden. 
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= 1
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (S=scheuren/Z=zaaien/E=enten/enz.) --&gt;
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>o48aoij4ow4kg6jzrpo49gj7u0wnl1y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:KKoolstra/Geo-informatie</title>
    <ns>2</ns>
    <id>22824</id>
    <revision>
      <id>428795</id>
      <parentid>413966</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:58:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33742" sha1="morzpsucgl3is6gaett98j8ntglov60" xml:space="preserve">{{Infrastructuurplanning}}
__NOTOC__

{{Titel
|hoofdstuk=Verdiepingshoofdstuk B
|titel=Geo-informatie
}}

Het begrip 'geografisch informatiesysteem' is reeds geïntroduceerd in [[Infrastructuurplanning/Nulsituatie|hoofdstuk 2]] van dit boek. In dit verdiepinghoofdstuk verkennen we de begrippen ''geo-informatie'' en ''geografisch informatiesysteem'' aan de hand van drie vragen:&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Dit hoofdstuk, met uitzondering van de paragraaf ''Wat kan niet met een GIS'', is een bewerking van delen van het hoofdstuk ''[[Geo-visualisatie/Inleiding GIS|Inleiding GIS]]'' uit Nijeholt e.a. (2010), Handboek [[Geo-visualisatie]]. Zie [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Geo-visualisatie/Inleiding_GIS&amp;action=history] voor een volledig overzicht van de auteurs.&lt;/ref&gt;
*Wat is geo-informatie?
*Hoe is een GIS opgebouwd? 
*Wat kan met een GIS?

Ten slotte verkennen we de mogelijkheden van GIS in de tracéplanning aan de hand van een casus.

==Wat is geo-informatie?==
In de eerdere hoofdstukken hebben we gezien dat allerlei informatie nodig is om op juiste wijze tracés te kunnen ontwerpen en beoordelen. Het gaat hierbij om het 'in kaart brengen van de nulsituatie'. Een kaart is volgens J. Maantay en J. Ziegler een schaalmodel van de werkelijkheid, waarbij de informatie over de fysieke wereld die nodig is om die modellen op te bouwen gevormd wordt door '''geo-informatie''' (Engels: 'spatial data').&amp;nbsp;&lt;ref&gt;''GIS for the Urban Environment'' J. Maantay en J. Ziegler, 2006, blz 25.&lt;/ref&gt;

Geo-informatie is, kort gezegd, informatie met een ruimtelijke component. Informatie is hierbij gekoppeld aan ''objecten''. Deze informatie, de objectgegevens, bestaat daarbij uit twee verschillende onderdelen:
* De '''geografie''', waarin de coördinaten van de objecten - de locatie ervan op aarde in een bepaald coördinatiestelsel - worden beschreven.
* De '''attributen''', waarin de objectkenmerken worden beschreven. Dit wordt ook wel aangeduid als de ''administratieve objectgegevens''.

Ieder object heeft dus een ''locatie'' (coördinaten) en bepaalde objectkenmerken (attributen). Naast de geografische en administratieve objectgegevens kunnen bij de geo-informatie ook andere, extra gegevens worden opgeslagen, zoals:
*projectiegegevens;
*onderlinge relaties;
*cartografische coördinaten indien die moeten afwijken van hun geografische coördinaten;
*topologische regels, waarmee onderlinge consistentie op attribuutwaarden en geografische kenmerken kunnen worden afgedwongen;
*metadata, waarmee bedoeld wordt dat de gehele dataset, dus niet de individuele objecten, beschreven wordt met kenmerken als actualiteit, beheerder, betekenis van de attributen, compleetheid, geografische dekking, inwinningsschaal, enzovoort.

===Objecten===
Informatie, in de vorm van attribuutwaarden, wordt in een GIS gekoppeld aan objecten. In werkelijkheid kan een object van alles zijn: een wegvak, een perceel, een gemeente, een transformatorhuisje...  In een GIS kan dit op verschillende manieren worden gemodelleerd, afhankelijk van het type GIS (waarover later in dit hoofdstuk meer):

*Raster-GIS
*Vector-GIS

In een vector-GIS zijn de objecten gemodelleerd als punten, lijnen of vlakken. In een raster-GIS zijn de objecten vooraf gedefinieerd als 'vakken' in een raster en zijn de GIS-objecten dus niet direct gerelateerd aan de objecten (wegen, gebieden etc.) die in de werkelijkheid voorkomen. 

Niet alle geo-informatie is object-georiënteerd. Zo zijn bijvoorbeeld veel digitale kaarten in een CAD-formaat getekend, waarbij lijnen en teksten los van elkaar staan. Het menselijk oog kan hieruit objecten herkennen, maar deze objecten zijn niet gedefinieerd in de data zelf. 

&lt;!-- {{Afbeelding naast
|afbeelding1=Cad-bestand.PNG
|breedte1=400px
|bijschrift1=Een typisch voorbeeld van traditionele CAD-data. Teksten zijn geometrisch opgeslagen, eigenschappen van bepaalde gebieden, zoals asfaltering of gebruik, zijn met puntsymbolen en afgekorte teksten aangeduid.
|afbeelding2=Gis-data-voorbeeld.PNG
|breedte2=400px
|bijschrift2=Een typisch voorbeeld van GIS-data. De teksten zijn in de attributen opgeslagen. Soms worden die gebruikt om labels te genereren, meestal worden ze gebruikt om met een kleur een eigenschap (bouwland, grasland of geasfalteerd) aan te geven. Merk op dat het kruispunt als een apart object is getekend.
}}--&gt;

Vaak wordt door GIS-specialisten gesproken over de term ''''GIS-data'''', als verbijzondering van geo-informatie. Het bijzondere van GIS-data is dat niet alleen de punten, lijnen en vlakken worden opgeslagen, ook de bij die objecten horende attributen. Vandaar dat GIS-data, boven CAD-data, ook wel 'intelligente' data worden genoemd. Daardoor zijn er binnen een GIS plotseling veel meer mogelijkheden, zowel op het gebied van visualisaties als op het gebied van ruimtelijke en administratieve analyses.

===Attributen===
De 'inhoudelijke' data van een GIS bestaat uit de attributen. Dit zijn de kenmerken van de objecten, zoals bijvoorbeeld de lengte, verhardingssoort en datum van laatste onderhoud. Dit zouden de attributen kunnen zijn van een wegvak als object. In de database worden de attributen netjes gekoppeld aan de objecten. Middels een ID (dit is een Engelse afkorting, spreek uit: &quot;ai-die&quot;) oftewel een overeenkomstig 'identificatienummer', is bekend welke regel in de tabel bij welke object in de kaart hoort. 

{{Afbeelding vast|afbeelding=Gis bestand definities.PNG|breedte=800px|bijschrift=Hoe objecten en hun attributen in rijen en kolommen worden opgeslagen in een GIS. Dit geldt voor vrijwel alle dataformaten van alle leveranciers, voor zowel file-gebaseerde bestanden als op databases. Het meeste zal de lezer logisch voorkomen. Maar wie nog onbekend is met GIS moet de opbouw kunnen begrijpen. Niet zozeer om een GIS-specialist te kunnen volgen, maar om het maximale uit een GIS te halen.}}

Bij bedrijfstoepassingen of bij zeer grote hoeveelheden administratieve gegevens word veel attribuutgegevens vaak opgeslagen en beheerd buiten de GIS-data, in een externe database. Slechts dat éne ID is dan voldoende om de objecten op basis van attributen uit de database juist te kunnen visualiseren. Er moet dan wel een verbinding (of on-line koppeling) tussen het GIS-pakket en die externe database zijn.

De attribuutdata in een GIS zijn niet meer en niet minder dan gegevens in een computerbestand. Pas door deze gegevens te visualiseren - deze letterlijk 'in kaart te brengen', komt de data 'tot leven'. Essentieel hierbij is steeds de koppeling object - plaats (geografie) - kenmerken. 

{{Afbeelding vast|afbeelding=Visualisatie_van_geo-informatie.PNG|breedte=500px|bijschrift= Drie voorbeelden met dezelfde GIS-data (linksboven) als uitgangspunt. Rechtsonder zijn die attributen niet als symbolen, maar als teksten geplaatst. Pas met een GIS komt de data tot leven en ontstaat een echte kaart.}}

===Geografie===
In het figuur hieronder wordt duidelijk dat GIS-data uit een geografische en een administratieve component bestaat:

{{Afbeelding vast|afbeelding=gis-data-opslag.png|breedte=760px|bijschrift=GIS-data zoals die wordt opgeslagen in een bestand of database bestaat uit twee delen, een geografisch en een administratief deel. Of het nu punten, lijnen of vlakken zijn, de objecten die in beide delen worden beschreven zijn via een 'ID' gekoppeld.}}

In de geografische component wordt de geometrie beschreven, oftewel de bij de objecten behorende coördinaten van de punten of vertices (bij lijnen en vlakken). Dit is de zogenaamde topologische structuur in een GIS. Meer hierover vind je in het verdiepingshoofdstuk over [[Infrastructuurplanning/Topologieën|Topologieën]].

Ieder object, zowel in een vector- als een raster-GIS, wordt door de coördinaten gekoppeld aan de werkelijke plaats waar het object zich bevindt. Hierbij kunnen verschillende geografische coördinatensystemen worden gebruikt, zoals het voor internationale toepassingen (GPS!) gebruikte WGS-stelsel (met lengtegraden ten opzichte van de meridiaan van Greenwich en breedtegraden ten opzichte van de evenaar) en het in Nederland standaard gebruikte RD-NAP stelsel. Dit onderwerp wordt uitgelegd in het verdiepingshoofdstuk [[Infrastructuurplanning/Coördinatensystemen en kaartprojecties|Coördinatensystemen en kaartprojecties]].

==Hoe is een GIS opgebouwd?==
Hierboven zijn we het onderscheid tegengekomen tussen een raster en een vector-GIS. Hoe een GIS is opgebouwd - en daarmee wat je met een GIS kunt doen - hangt sterk samen met het gekozen type GIS.

===Vector-GIS===
In een Vector-GIS wordt de werkelijkheid beschreven drie objectsoorten:
* '''punten'''
* '''lijnen'''
* '''vlakken'''.

Een punt(object) wordt voorgesteld door één coördinaat. Het betreft dus een enkel object dat ongeacht de mate van inzoomen voor het GIS als een punt zonder afmetingen zal worden beschouwd.

Een lijn bestaat uit minimaal twee met elkaar verbonden coördinaten. Zijn het er méér dan twee dan worden de tussenliggende coördinaten vertices genoemd. Hoe méér vertices, hoe nauwkeuriger de lijn kan worden opgeslagen; De omtrek van een provincie is met 100 punten te beschrijven, maar met 1000 punten is beter wanneer ook op gemeenteniveau moet worden ingezoomd. 

Een vlak (ook wel een polygoon genoemd) bestaat uit een lijn waarvan het beginpunt gelijk is aan het eindpunt; alle coördinaten ertussen behoren tot dat vlak. Er kunnen ook vlakken met gaten en zogeheten multivlakken (multipolygonen) beschreven worden. Bij multivlakken wordt bijvoorbeeld de provincie Friesland als één object gedefinieerd, dus de vlakken van het vaste land en die van de eilanden worden als één object, een regel, opgeslagen. Dit heeft onder andere als voordeel dat de naam en de afkorting van de provincie niet voor elk onderdeel van zo'n vlak hoeft te worden opgeslagen en beheerd. Maar ook is het oppervlak van de gehele provincie met dat ene multivlak direct te berekenen in een GIS.

===Raster-GIS===
Bij '''rasterdata''' wordt de attribuutwaarde gekoppeld aan voorgedefinieerde elementen van een (meestal) regelmatig raster - ook wel aangeduid met het Engelse begrip ''grid''. Een rastercel wordt ook wel pixel genoemd, niet te verwarren met de pixels van een beeldscherm. Pixel is afgeleid van het Engelse 'picture element'. 

Een object in de werkelijkheid beslaat meerdere rasterelementen in een raster-GIS. Een object kan dus nooit nauwkeuriger dan de grootte van één pixel worden beschreven. In een raster-GIS wordt een lijn weergegeven door meerdere losse pixels (zie de rivier in het middelste plaat rechts). Zoals het is opgeslagen is het geen lijn, slechts visueel is dit als lijn te herkennen, omdat de individueel opgeslagen 'lijn/rivier' pixels met dezelfde kleur zijn gevisualiseerd. Merk op dat in het voorbeeld de rivier ergens ook geen aangrenzende pixels kent!

In elke pixel wordt één of meerdere attributen gedefinieerd, zoals in het voorbeeld de grondgebruiksklasse. Elke pixelwaarde is onafhankelijk van waarde in de pixel daarnaast, en wordt dus ook onafhankelijk van de andere waarde opgeslagen. Rasterbestanden zijn dan ook vaak groter dan vectorbestanden, waarin de waarde van een groot vlak slechts één keer wordt opgeslagen.

Uit het bovenstaande blijkt al dat een rasterformaat minder geschikt is om lijnen en vlakken als samenhangende ruimtelijke objecten weer te geven. In sommige gevallen zijn de brondata echter zelf in rasterformaat: 

:Een digitale satelliet- of luchtfoto, waarin de attribuutwaarde bestaat uit de gemeten kleurintensiteit (foto) of intensiteit in een bepaalde band van het elektromagnetisch spectrum (satelliet). 
:Een kaart als 'intelligente' bewerking van satellietdata, waarin elke rastercel een attribuut vertolkt dat ook een fenomeen beschrijft, zoals het landgebruik in het voorbeeld hieronder. 


{{Afbeelding duo
| breedte = 800 px
| afbeelding1 = Raster-vs-vector-bestand.PNG
| breedte1 = 500 px
| bijschrift1 = Steeds verder inzoomen (van links naar rechts) op twee soorten geo-informatie rasterdata (bovenste rij) en vectordata. Te zien is dat door de eigenschappen en de per definitie beperkte nauwkeurigheid, er beperkingen zitten aan hoe geo-informatie kan worden gebruikt.
| afbeelding2 = Vector-raster-vector-conversie.PNG
| breedte2 = 250 px
| bijschrift2 = Voorbeeld van (onomkeerbare) conversies van vector- naar raster-data en weer terug.
}}
In de rechter figuur hierboven zie je een voorbeeld van hoe de kwaliteit van data achteruit kan gaan bij conversies. Hier betreft het eerst een 'vector-naar-raster' conversie, daarna een 'raster-naar-vector' conversie.

* Doordat bij de eerste conversie een grof grid is gebruikt, is de middelste rasterdata wellicht niet geschikt voor bepaalde gedetailleerde uitspraken.
* Het is ook mogelijk dat rasterdata geconverteerd wordt naar vectordata. Wanneer dat het geval is lijkt de nauwkeurigheid misschien groter geworden; er kan op worden ingezoomd zonder dat men de grootte van de originele cellen ziet. Merk op dat in dit voorbeeld de rastergrootte erg groot is, dat de rivier als vlak niet meer één gesloten vlak is en dat (veel detail bij de) bebouwing verdwenen is. Bij oppervlakte berekeningen van het bos zou een dergelijke kaart misschien nog voldoende zijn.
* Bij zowel raster- als vectordata is het ver kunnen inzoomen gelimiteerd. Bij ver inzoomen op rasterdata is de onnauwkeurigheid als snel te zien door de blokkerige structuur. Bij vectordata is de onnauwkeurigheid niet te zien: de objecten zijn in vlakken of lijnen. 
* Er gaat altijd informatie verloren, deze kan beperkt worden bij een kleine celgrootte van het raster.
[[Afbeelding: geabios3d.jpg|thumb|right|250px|Voorbeeld digitaal hoogtemodel met hoogtelijnen. Een digitaal hoogtemodel (of terreinmodel) kan ook gebaseerd zijn op vectoren (mesh) als op een raster. In het laatste geval zijn deze rasterpunten zijn niet twee- maar drie-dimensionaal en heten daarom niet pixels (2D), maar voxels (3D). Zouden we hier ver op inzoomen, dan zouden we die zéér kleine kubusjes kunnen zien, allen met verschillende kleuren.]]


Tot nu toe hadden we het steeds over twee-dimensionale geo-informatie, waarin punten, lijnen en vlakken zowel als vectordata, als als rasterdata kunnen worden opgeslagen. Wanneer drie-dimensionale gegevens als raster worden opgeslagen, kan dat niet met 2-dimensionale (vierkante) vlakjes, maar moet dat met (rechthoekige) kubusjes. Sterk ingezoomd op zo'n model zal je die kubusjes ook kunnen zien. Deze kubusjes worden voxels genoemd. Voxels is een samentrekking van de twee Engelse woorden 'volume' en 'pixels'; oftewel een 'pixel met een volume'. Je zal deze term en dergelijke bestanden alleen tegen komen als je veel met hoogtemodellen (zie ook de figuur) gaat werken. Niet alle GIS-software-pakketten kunnen met voxels werken. 

'''Toepassing van Rasterdata:'''

Rasterdata:
:* dient vaak als ondergrond;
:* wordt gebruikt wanneer je de lijn niet wilt prijsgeven (bijvoorbeeld als commerciële partij), opdat derden jouw data niet kunnen gebruiken voor nauwkeurige analyses. De rasterondergrond is dan ook vaak goedkoper dan de originele vectorbestanden die ten grondslag liggen aan de rasterdata;
:* wordt gebruikt wanneer de gebruiker, zeker bij verder inzoomen in een GIS, geen schijnnauwkeurigheid wilt meegeven;
:* gebruik je als de data nu eenmaal ook per grid (pixel, vierkant) is ingewonnen, zoals bij luchtfoto's, satellietbeelden en remote sensing, of wanneer deze gegevens op dit niveau zijn berekend middels (GIS) analyses met een bepaalde gridgrootte, denk aan de kans op erosie in vakken van 100 bij 100 meter, of de gemiddelde regenval in het stroomgebied van de Rijn in vakken van 1 km bij 1 km.

==Wat kan met een GIS?==
De belangrijkste soorten toepassingsmogelijkheden van GIS-software zijn:
# '''Visualisatie''' van informatie die op een locatie betrekking heeft. Dit is de bekendste bijdrage van GIS.
# '''Analyses''' waarbij selecties van ruimtelijke objecten worden bepaald op basis van nabijheid, overlap of mogelijke verbindingen via een (wegen)netwerk van andere objecten.
# '''Berekeningen''' waarbij - geheel geautomatiseerd - aan objecten afstanden, gebiedsbeschrijvingen worden toegekend, op basis van nabijheid of overlap met andere gebieden. Dit is te zien als verrijking van informatie, en maakt het beheer van informatie door de beherende instantie daarvan vaak veel efficiënter.
# '''Planning en voorspelling'''. Bouwprojecten kunnen begeleid worden. Door kaarten van bodem, klimaat, helling, grondgebruik te combineren kan erosie voorspeld worden, en op basis van sociaal-economische thema's kunnen gunstigste locaties voor bedrijven, wegen, stations en natuurgebieden bepaald worden.
# Het '''beheer''' van geo-informatie. Dat wil zeggen, de totstandkoming van geo-informatie en wijzigingen daarna verwerken.

1 tot en met 4 zijn toepassingsmogelijkheden waarbij het GIS ook als zogenaamd '''decision support system''' (beleidsondersteunend systeem) wordt gebruikt.

===Welke vragen zijn aan een GIS te stellen?===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;4&quot; | '''Welke vragen zijn aan een GIS(-viewer) te stellen?'''&amp;nbsp;&lt;ref&gt;naar Kraak en Ormeling (2003) Cartography, Visualisation of Spatial Data, 2e editie. Pearson Education, blz 7 en 8.; Understanding GIS: the ArcInfo Method. ESRI press, 3rd Edition, 1995, Redlands California, US, blz 1-7.  en Meetkundige Dienst RWS (2000), Theoretische Aspecten van GIS, Basisboek GIS; versie september 2000, blz 13-14&lt;/ref&gt;
|-
!
! functie
! vraag
! voorbeeld
|-
| [[Afbeelding:Map symbol info point 02.png|35px]]
| '''identificatie'''
| '''Wat is daar?''' Wat is de naam, bouwjaar of status van dat object / plaats?
| Door te klikken met een muis op het object, of door een tekst in de kaart. De informatie van alle objecten uit alle beschikbare kaartlagen op die locatie aanwezig zijn kan getoond worden.
|-
| [[Afbeelding:Flat Surface.svg|45px]]
| '''locatie'''
| '''Waar is wat?''' Waar is het object met de naam ...
| Door de naam in te voeren in een zoekveld, waarna er automatisch wordt ingezoomd op de ligging van het object en zijn omgeving.
|-
| [[Afbeelding:Grid-spiderweb.svg|45px]]
| '''optimale route'''
| '''Hoe kan ik...?''' 1) Wat is de kortste of snelste route van A naar B of 2) waar moet een weg worden aangelegd van de kust om of door een steil gebergte naar een plek in het binnenland...
| 1) Door de locaties of namen van A en B in te voeren, en door de beschikking te hebben over een netwerk van wegen met bijbehorende snelheden en bewegingen. De naam in te voeren in een zoekveld, waarna er automatisch wordt ingezoomd op de ligging van het object en zijn omgeving. 2) Door een kaart van het gebergte en zijn omgeving te maken met voor élke plek (bijvoorbeeld elke hectare) kenmerken als steilheid, ontginningskosten en aanlegkosten. Hierna kan een GIS de goedkoopste aan te leggen route berekenen.
|-
| [[Afbeelding:Orthogonal-convex-hull.svg|45px]]
| '''patroon'''
| '''Hoe zijn ... en ... ruimtelijk gerelateerd?''' of welk patroon bestaat er tussen ...? 1)Welke relatie is er tussen de spoorlijn Zwolle - Amersfoort en de A28? 2). Welke ufo-meldingen liggen in de provincie Utrecht?
| 1) Door beide wegen te selecteren, kunnen onder andere de locaties berekend worden waar ze elkaar kruisen: Ze kruisen elkaar drie keer, bij Nijkerkerveen, Harderwijk en Nunspeet. En ze liggen maximaal 8,4 kilometer uit elkaar. 2) Door kaart locaties van ufo-meldingen over de provincie Utrecht te zetten, worden automatisch die meldingen geselecteerd in een lijst en op de kaart. Nog een voorbeeld: 3) Welke gebieden stromen onder water na 3 uur wachten, een gat in de dijk op die plek en een waterstand van +0,8 meter boven NAP. Het GIS berekent vervolgens op basis van ingevoerde stroommodellen, de plek van de dijkdoorbraak en de hoogtegegevens in de polder welke gebieden onder water lopen. Overigens, vaak kunnen bepaalde relaties niet door de computer / het GIS zelf worden herkend, maar door ze in beeld te brengen is snel te zien waar wat voorkomt. Of er een relatie is tussen aardschokken en mijnbouw is vrijwel niet te berekenen. Het is wel te onderbouwen door de beide thema's (kaarten) mijnbouwlocaties en locaties van aardschokken ruimtelijk in beeld te brengen. Zo is door een wetenschapper te herkennen of aannemelijk te maken dat de lichte aardschokken in Noord-Nederland gerelateerd zijn aan mijnbouwactiviteten (zout- en of aardgaswinning).
|-
| [[Afbeelding:Analytic continuation 4.png|45px]]
| '''trend'''
| '''Wat is er veranderd sinds...?''' Wat is er de laatste 20 jaar gewijzigd, wat zal er over 20 jaar aanwezig zijn?
| Door de beschikking te hebben over historische, huidige en geplande data (grenzen van bebouwde kommen van 1980, 2000 2020), kan getoond worden waar verschillen zich bevinden, in welke mate en in welke richting het fenomeen (in dit geval de stadsgrenzen) zich verplaatst. Via modellen is deze trend door te vertalen naar benodigde wegcapaciteit of mogelijke knelpunten.
|-
| [[Afbeelding:Computer.Science.AI.Neuron.svg|45px]]
| '''model'''
| '''Wat als...?''' Wat gebeurt er als de weg hier wordt afgesloten?
| Door de beschikking te hebben over een netwerk, kunnen alternatieve routes berekend worden. Of de hoeveelheid verkeer kan nu niet meer door de wijk, maar moet om de wijk, waardoor in de straat door de wijk het fijnstofgehalte onder het maximaal toelaatbare richtlijn komt, maar elders er ruim bovenkomt. Indien het GIS-model ook over aantallen inwoners beschikt, is te berekenen voor hoeveel mensen dit een vooruitgang is, en voor hoeveel mensen een achteruitgang is; misschien wonen de mensen bij de rondweg verder van de vervuilende weg vandaan dan in de wijk.
|}

Met een aantal voorbeelden uit de gemeentelijke wereld wordt dit hieronder verder duidelijk gemaakt. Dit gebeurt zonder hierbij de indruk te willen wekken een volledige opsomming van alle mogelijkheden van een GIS te noemen. Wel zal de kracht en verscheidenheid van GIS in zijn volledige breedte duidelijk worden. Het voorbeeld komt uit de beheerstaken van de gemeente, die verantwoordelijk is voor het beheer van de openbare ruimte, zoals lantaarnpalen, de ondergrondse leidingen, en communicatie met de rechthebbenden van de percelen.

{{Afbeelding vast|afbeelding=Geo visualisatie met een gis op drie wijzen.PNG|breedte=800px|bijschrift=Hoe een kaart met één wijziging van de legenda kan wijzigen. De data-laag 'ondergrondse leidingen' is bij kaart A gevisualiseerd op soort, en bij kaart B gevisualiseerd op vervangingsjaar. Bij kaart C zijn de kaartlagen in de verkeerde volgorde gevisualiseerd. Vlakken dienen in het algemeen als eerste ('onderaan') getekend te worden.}}

'''Ad Visualisatie:'''&lt;br&gt;
:*In de figuur hierboven is te zien van hoe data-lagen in een GIS of GIS-model opgenomen zijn. Tezamen vormen ze een kaart. De informatie (lees: objecten) uit de datalagen wordt op het scherm getekend in een bepaalde volgorde; van onder naar boven. 
:*Bij '''kaart A''' kan de gemeente zien welke leidingsoort waar ligt en in welke straten lantaarns zijn.
:*Bij '''kaart B''' is - dankzij een legendawijziging waarbij de data zelf niet wijzigt - te zien welke leidingen wanneer vervangen dienen te worden. De kleur staat plotseling niet meer voor een leidingsoort, maar voor een jaartal. De onderste kaartlaag - in dit voorbeeld bij kaart A en B: 'percelen' - wordt dus het eerst getekend. Datalagen met vlakken, zoals percelen, staan daarom vrijwel zonder uitzondering onderaan, lijnen daar boven en data-lagen met punten staan daar weer boven. Anders zouden de datalagen (vaak thema's of - foutief - kaartlagen genoemd) met vlakken de symbolen bedekken en onzichtbaar maken.
:* Dit laatste is te zien in '''kaart C'''. Leuk detail: merk op dat in het GIS-model de ondergrondse leidingen 'boven' de percelen liggen... Zonder deze 'truc' - lees: zonder de werkelijkheid 'geweld aan te doen' - zouden ondergrondse leidingen nooit gevisualiseerd kunnen worden. 

{{Afbeelding vast|afbeelding=Gis-reken-voorbeelden.PNG|breedte=800px|bijschrift=Vier toepassingsvoorbeelden van GIS. D = Welke percelen hebben last leidingen die in 2008 worden vervangen?; E = Welke leidingen liggen onder een bepaald perceel?; F = Bepaal de wijknummers voor alle percelen. G = Welke percelen liggen binnen 50 meter van een lantaarnpaal?}}

'''Ad Analyses:'''&lt;br&gt;
:*'''Kaart D''': Wanneer een leiding vervangen moet worden, is het handig - voor het op de hoogte stellen van de betrokken bewoners - om te weten welke percelen hiermee gemoeid zijn. De betrokken percelen kunnen (per jaar of per leidingsoort) berekend worden. Met een GIS (lees: door het weten van de locaties van zowel de percelen als de leidingen) kunnen dergelijke zaken vrijwel met één druk op de knop gevisualiseerd en berekend worden. Zonder een GIS had de gemeente alle percelen aan alle leidingen moeten koppelen, bijvoorbeeld in een relationele database. Dat was veel kostbaarder en lastiger te beheren geweest.
:*'''Kaart E''': van één perceel kan automatisch berekend worden welke soort objecten (hier: leidingen) er onder liggen. Dat kunnen er meerdere zijn, één, of géén. Ook dat laatste is een antwoord!

'''Ad Berekeningen:'''&lt;br&gt;
:* '''Kaart F''': Wanneer de gemaakte analyses worden weggeschreven in de database (bij de geo-informatie wordt opgeslagen) is sprake van verrijking van data. Bij kaart F is de datalaag 'wijken' over de eerder getoonde kaart 'heen gelegd'. Met één 'druk op de knop' zijn alle percelen uit de database aangevuld met het 'attribuut' (kenmerk) &quot;wijknummer&quot;. De GIS bespaart op deze wijze veel invoertijd bij de beheerders en de kans op fouten neemt af.
:* '''Kaart G''': Hier is te zien hoe percelen worden geselecteerd die binnen 50 meter van lantaarnpalen liggen. Wanneer hier bijvoorbeeld onderhoud bij moet worden gepleegd, of de kleur verandert van wit naar neon, dan zijn die omwonenden 'met een druk op de knop' bekend, zonder handmatige berekeningen.

'''Ad beheer''':&lt;br&gt;
:*Met beheer wordt bedoeld, inwinning, controle, invoer, aanpassingen en verwerking van verkregen data tot dat deze maximaal geschikt is voor geautomatiseerde verwerking. In de paragrafen 'Objectsoorten en opslag van geo-informatie' en 'Het bijzondere van GIS-data: de attributen' wordt verder toegelicht hoe dit in zijn werk gaat. In de paragraaf hiervoor zagen we al een reden waarom beheer van data soms makkelijker in de GIS kan gebeuren dan met andere (teken- of database) systemen; door bepaalde berekeningen kunnen gegevens eenvoudiger en/of met minder fouten ingevoerd worden.

'''Ad planning en voorspelling''':&lt;br&gt;
:*Eerder in dit hoofdstuk is het voorbeeld aan bod gekomen hoe bepaald kan worden hoe varianten van een nieuwe weg om en dorp berekend kunnen worden. De GIS-specialisten (vaak van ingenieursbureaus) gebruiken daartoe hellingkaarten, kaarten met juridische beperkingen, en natuurwaardekaarten om te bepalen welke wegen en varianten mogelijk zijn, en wat de varianten kosten qua natuuropoffering en qua geld. Milieueffectrapportages zijn hier een mooi voorbeeld van. Als het gaat om voorspelling: hoe snel en waar een polder het eerst onderloopt is te bepalen met een GIS, waardoor een evacuatieplan beter kan worden geoptimaliseerd. Ook erosie in Limburg kan zo goed worden voorspeld.

===Wat kan niet met GIS?&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Deze paragraaf is een bewerking van de inleiding van ''[[Geo-visualisatie/Deel A: Theorie|deel A: Theorie]]'' van Nijeholt e.a. (2010), Handboek [[Geo-visualisatie]]. Zie [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Geo-visualisatie/Deel_A:_Theorie&amp;action=history] voor een volledig overzicht van de auteurs.&lt;/ref&gt;===
Voor veel typische cartografische toepassingen, voor analysedoeleinden, voor illustraties in kranten, op het web, in het bedrijfsleven, en of de toepassing nu statisch of zeer dynamisch is, in veel gevallen kan een GIS hier prima bij gebruikt worden. 

GIS is echter niet een oplossing voor alles. Er zijn cartografische wensen die beslist niet of maar ten dele met GIS-pakketen kunnen worden beantwoord. Zo zijn de visualisatiemogelijkheden van een pakket als [[w:Adobe Illustrator|Illustrator]] of specialistische kaart-software&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Zie bijvoorbeeld in het Handboek Geovisualisatie onder overige informatie: [[Geo-visualisatie/Overige_informatie|https://www.wikibooks.org/wiki/Geo-visualisatie/Overige_informatie]]&lt;/ref&gt; veel groter, terwijl Bouw Informatie Management Systemen (BIM) geschikter zijn voor het integraal beheer van (3D) gebouwgegevens. 

Dit kan wel met een GIS:

{{Afbeelding duo
| breedte = 550px
| afbeelding1 = Openstreetmap Paris.png
| breedte1 = 250px
| bijschrift1 = Gemaakt met GIS. Tegenwoordig worden (stads)plattegronden met GIS gemaakt. 10 jaar geleden geloofden cartografen niet dat dit goed mogelijk zou zijn. Er zijn zelfs GIS-pakketten die zowel geografische als cartografische ligging bijhouden. Ook de symbologie is cartografisch sterk verbeterd. Wel zijn nog steeds handmatige nabewerkingen nodig om wat ingewikkeldere (topografische) kaarten te perfectioneren.
| afbeelding2 = Trento3d.jpg
| breedte2 = 250px
| bijschrift2 = Gemaakt met GIS. 3D-visualisatie van de hoogte van gebouwen. De hoogte van gebouwen - en in mindere mate ook de hoogte van de ondergrond - is overdreven weergegeven omwille van de duidelijkheid. Behalve gebouwen zou ook de mate van vervuiling of de bevolkingsdichtheid op deze wijze weergegeven kunnen worden.
}}

Dit kan slechts gedeeltelijk of niet met een GIS:

{{Afbeelding trio
| breedte = 825px
| afbeelding1 = CityGen.jpg
| breedte1 = 250px
| bijschrift1 = Dit had gemaakt kunnen worden met een GIS (zie ook afbeelding hiervoor), echter het is gemaakt met een CAD/CAM (architectonische / ontwerp-) softwarepakket. Dat is te zien aan de zijkanten / raampjes op de gebouwen.
| afbeelding2 = Pisp_3d_map.jpg
| breedte2 = 250px
| bijschrift2 = Dit soort situatie-kaarten (festivalterreinen, attractieparken) zijn zo specifiek, dat ze beter gemaakt kunnen worden met een grafisch tekenpakket. Wellicht zijn delen er van met een GIS gemaakt (de 3D-kaart op de achtergrond bijvoorbeeld).
| afbeelding3 = Ai 3d.jpg
| breedte3 = 250px
| bijschrift3 = Een draadmodel waarvan de vlakken gedeeltelijk gevuld zijn. Gemaakt met CAD/CAM (architectonische / ontwerp-) softwarepakketten. Door deze pakketten zijn vaak ook direct de beschikbare hoeveelheden glas, kozijn, beton en isolatiemateriaal te berekenen. Ook direct na een kleine wijziging!
}}

==Voorbeeldcasus: een tracéplanningsprobleem in Oostenrijk==
We besluiten dit hoofdstuk met een voorbeeld hoe GIS gebruikt kan worden bij een concreet tracéplanningsprobleem. In dit geval gaat het om het tracé van een nieuwe randweg om een dorp, gelegen in een Oostenrijks dal.

{{Afbeelding vast
| afbeelding = gismodelvoorbeeldtotstandkoming.PNG
| breedte = 500px
| bijschrift = Kartering van een smal Oostenrijks dal met te veel wegverkeer door het dorp.
}}

Kijk eens naar het figuur met de foto van een Oostenrijks dal. Hier is de plaats van een GIS-model te zien bij de totstandkoming van een GIS-opdracht. De GIS-opdracht was simpel; laat zien waar de mogelijkheden zijn om een weg aan te leggen om het dorp heen, gezien alle daar geldende beperkingen. Met de nodige vakkennis (het brein rechtsboven) van een planoloog of fysisch geograaf worden de benodigde informatielagen in stelling gebracht. Zoals maximaal mogelijke hellingshoeken, belemmerende regelgeving, bebouwing, enzovoort. Merk op dat al deze input (informatielagen) een ruimtelijke component hebben. Zelfs regelgeving is in een informatielaag weer te geven.

Tezamen vormen deze informatielagen het belangrijkste deel van het GIS-model. Het GIS-model wordt gebruikt als een modelmatige representatie van de werkelijkheid, op basis van hoe tegen de werkelijkheid aan wordt gekeken. Dat is dus een model met een bepaald (en beperkt) doel. De output / de kaarten die ermee gemaakt kunnen worden zijn dus ook per definitie beperkt. Merk op dat het GIS-model in de figuur niet alleen uit kaarten bestaat, maar ook uit (de mogelijkheid tot) berekeningen. In de output is namelijk ook het begrip steilheid nodig; deze wordt in het model berekend. De steilheid is door een GIS vanuit de informatielaag 'hoogte' op elk punt berekend. Dit was nodig om te kijken waar de steilheid niet te groot zou zijn.

Soms lees je dat het ontwerpen van een GIS-model (of de fysieke database ervan, of het verzamelen van een set data nodig voor een kaart) hetzelfde is als het zoeken naar de beste representatie van de werkelijkheid buiten. Eigenlijk is dat zéér fout. Omwille van kostenefficiency én om moeite te besparen ga je namelijk vooral niet 'alles wat je buiten ziet' in kaart brengen. Je zult nét zo nauwkeurig data willen inwinnen, of die data aanschaffen, die nét nog voldoende is voor het beantwoorden van je vraag. Wat wél bedoeld wordt, is dat de werkelijkheid buiten - voor zover die nodig is voor het beantwoorden van vragen - zo goed mogelijk beschreven moet worden.

==Analysemogelijkheden met een GIS==
In de bovenstaande casus is kort beschreven hoe een GIS kan worden gebuikt in een tracéplanningsprobleem. Om de volledige potentie te kunnen gebruiken, is echter meer kennis gewenst van de ruimtelijke analysemogelijkheden van GIS en de achterliggende topologische structuur die dat mogelijk maakt. Het derde en laatste verdiepingshoofdstuk, [[Infrastructuurplanning/Topologie|Topologische structuur en ruimtelijke analyse]], gaat nader hierop in.

{{Voetnoten}}

{{Bladeren2
|Boek=Infrastructuurplanning
|vorige=Coördinatensystemen en kaartprojecties
|tekstvorige=A. Coördinatensystemen en kaartprojecties
|huidige=B. Geo-informatie
|volgende=Topologie
|tekstvolgende=C. Topologische structuur en ruimtelijke analyse
}}
{ {Sub}}</text>
      <sha1>morzpsucgl3is6gaett98j8ntglov60</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Humulus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22896</id>
    <revision>
      <id>428480</id>
      <parentid>303500</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:43:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3281" sha1="ss0by1dm3relsfagrujku6jq0rghh6c" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Hop bloemen vrouwelijke plant Humulus lupulus female.jpg}}
'''''Humulus''''' is een geslacht uit de [[../Hennepfamilie|Hennepfamilie]] (''Cannabaceae'').

;Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Koeh-072.jpg|[[../Hop|Hop]] (''Humulus lupulus'')

&lt;/gallery&gt;
Nog niet beschreven soorten:
* {{Wp|''Humulus lupulus'' 'Aureus'|''Humulus lupulus'' 'Aureus'}}

Een stof uit de bloem van de vrouwelijke hopplant worden met name gebruikt als bestanddeel van bier. Ook is er voor de siertuin de {{Wp|cultivar|cultivar}} ''Humulus lupulus'' 'Aureus' met goudgele bladeren.

Hop is een kruidachtige, rechtswindende klimplant die ook in Nederland en België in het wild voorkomt. Het is een meerjarige plant die overwintert als [[../Plantkunde/Wortel|wortelstok]]. De karakteristieke 'bellen' die in augustus/september aan de vrouwelijke plant groeien en haar bloemen zijn, zijn het deel waarvoor de plant gekweekt wordt. De bitterstoffen uit hop (het {{Wp|lupuline|lupuline}} uit de vrouwelijke hopbellen) vormen een bestanddeel van sommige biersoorten. Aanvankelijk werd hop aan bier toegevoegd als conserveringsmiddel, maar tegenwoordig wordt het uitsluitend toegevoegd om de smaak. Zeker in pils, de Engelse bitters en een aantal Belgische speciaalbieren is het onmisbaar.

;Teelt
Hop is één van de snelst groeiende planten in het plantenrijk. Hij haalt gemiddeld een groeisnelheid van 10 cm per dag. In een laagbouwcultuur laat men de planten groeien tot zo'n drie meter. Op een hoogbouwplantage is circa 8 meter mogelijk. Een plant kan zo'n twaalf tot twintig jaar oud worden.

Een nieuwe toepassing voor de hopteelt zijn de hopscheuten. De scheuten, vergelijkbaar met {{Wp|taugé|taugé}} en {{Wp|alfalfa|alfalfa}}, worden gestoken op het ogenblik dat ze nog onder de grond zitten, en worden beschouwd als een delicatesse.

Een complicerende factor bij de teelt van hop is het feit dat de hoeveelheid en de kracht van de werkzame stof afneemt zodra de vrouwelijke bloem is bevrucht. Daarom worden in teeltgebieden tot op vele kilometers van de hopvelden alle mannelijke planten zo snel mogelijk verwijderd. 

Het oogsten van de hop vindt eind augustus, begin september plaats.

;Effecten van hop
Hopextract is rustgevend en slaapverwekkend en wordt met dit doel soms in thee verwerkt. Ook wordt het beschouwd als maagversterkend. De werkzame stof in hop is {{Wp|Lupuline|Lupuline}} waaraan soms een {{Wp|Oestrogeen|oestrogene}} werking wordt toegeschreven.  

De stoffen in rijpe hopbellen bezorgden vroeger mensen die met de hand plukten klachten die de 'hopplukkersziekte' genoemd werden. Ze bestonden uit verschijnselen als hoofdpijn, ademhalingsklachten en huidirritatie.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Bartels, M., 2007, in: Boeren voor de stad, RAD nr 21, Gemeente Deventer, Deventer&lt;/ref&gt;

;Externe links
*[https://www.hopmuseum.be/ Nationaal Hopmuseum te Poperinge (België)]
*[https://www.hopinfo.be Alles over de hopplant]

{{Bron|bronvermelding=''Voor een deel van bovenstaande tekst of een eerdere versie daarvan is gebruikgemaakt van de folder &quot;Wat u moet weten over hop&quot;, een uitgave van Kasteel Croy te Laarbeek.''
{{References}}}}
{{Commonscat|Humulus}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>ss0by1dm3relsfagrujku6jq0rghh6c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Gevleugeld hertshooi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22901</id>
    <revision>
      <id>428471</id>
      <parentid>358724</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:41:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3184" sha1="jc42l8cvlyw1kjv4zjssu0tmrcbzlza" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Fourpetal St. Johns-wort (Hypericum tetrapetalum) (6316227601).jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|plaatje1= Hypericum spp Sturm59.jpg
|plaatje2= Fourpetal St. Johns-wort (Hypericum tetrapetalum) (8460154764).jpg
|plaatje3= H.-tetrapetalum-flower (5632574390).jpg
|plaatje4= Hypericum sp - Peterwort - Kantaron 1.jpg
|plaatje5= Hypericum tetrapterum 04 by Line1.jpg
|divers= &lt;!-- Algemene omschrijving --&gt;
|familie= Hertshooi
|latijn= Hypericaceae
|geslacht= Hertshooi
|soort= Hypericum tetrapterum
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. stinsenplant, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de rode lijst staat --&gt;
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|wortel= &lt;!-- Omschrijving van de/het wortel/gestel --&gt;
|stengel= &lt;!-- Idem over de stengel --&gt;
|blad= &lt;!-- Idem over het blad --&gt;
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= &lt;!-- Periode waarin de plant in bloei staat --&gt;
|kleur= &lt;!-- Kleur van de bloem en (eventuele) andere omschrijving --&gt;
|vrucht= &lt;!-- Omschrijving van de vrucht of zaad --&gt;
|hoog= &lt;!-- Hoogte van de plant --&gt;
|grond1= Voedselrijk.
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&amp;#9675;&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color: blue;&quot;&gt;&amp;#8776;&lt;/span&gt;
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= &lt;!-- Leeftijd --&gt;
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (S=scheuren/Z=zaaien/E=enten/enz.) --&gt;
}}</text>
      <sha1>jc42l8cvlyw1kjv4zjssu0tmrcbzlza</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Liggend hertshooi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22902</id>
    <revision>
      <id>428472</id>
      <parentid>359357</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:42:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3456" sha1="awkjybmg0egkj2u7f8adryjomohf4ss" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Hypericum humifusum01.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Hypericum spp Sturm59.jpg
|plaatje2= Liggend hertshooi en grondsterDSCF0889.JPG
|plaatje3= 20160603Hypericum humifusum5.jpg
|plaatje4= Hypericum.humifusum.-.lindsey.jpg
|divers= &lt;!-- Algemene omschrijving --&gt;
|familie= Hertshooi
|latijn= Hypericaceae
|geslacht= Hertshooi
|soort= Hypericum humifusum
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. stinsenplant, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de rode lijst staat --&gt;
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|wortel= &lt;!-- Omschrijving van de/het wortel/gestel --&gt;
|stengel= Draadachtige stengels die wortelen waar ze de grond raken.
|blad= Veel langwerpige steelloze bladeren die tegenoverstaand zijn ingeplant op de stengel.
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= Juni tot september.
|kleur= In de bladoksels groeien bleekgele bloemen met kleine zwarte stippen op de kroonbladen. Liggend hertshooi heeft 15-20 meeldraden per bloem die centraal in de bloem groeien.
|vrucht= De vruchten zijn meerzadig.
|hoog= 5-20
|grond1= Grasachtige moerassen en op vochtige zand- en leemgrond.
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
&lt;span style=&quot;color:orange;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; Volle zon
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◔&lt;/span&gt; Licht beschaduwd
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◑&lt;/span&gt; Halfschaduw
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◕&lt;/span&gt; Zwaar beschaduwd
● Schaduw --&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&amp;#8769;&lt;/span&gt;
|goede buren= {{Wp|Kensoort|Kensoort}} voor het {{Wp|dwergbiezen-verbond|dwergbiezen-verbond}} (''Nanocyperion'').
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= O
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (S=scheuren/Z=zaaien/E=enten/enz.) --&gt;
}}</text>
      <sha1>awkjybmg0egkj2u7f8adryjomohf4ss</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Boerenjasmijn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22917</id>
    <revision>
      <id>428473</id>
      <parentid>321549</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:42:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="476" sha1="ahbbozubebl8khc1p59oomte647a2ps" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Jasminblüten2.jpg}}
'''''Philadelphus''''' ('''Boerenjasmijn''') is de botanische naam van een geslacht van {{Wp|'nieuwe' Tweezaadlobbigen|tweezaadlobbige planten}} uit de [[../Hortensiafamilie|Hortensiafamilie]]. Het geslacht bevat populaire sierplanten.

;Soorten

Soorten zijn nog niet beschreven.

{{Commonscat|Philadelphus}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>ahbbozubebl8khc1p59oomte647a2ps</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Deutzia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22918</id>
    <revision>
      <id>428476</id>
      <parentid>357112</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:42:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2048" sha1="5i1uiv5nwhihpxli34189fofvm0mp82" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Deutzia scabra.jpg}}
'''''Deutzia''''' is een geslacht uit de [[../Hortensiafamilie|Hortensiafamilie]] (''Hydrangeaceae''). De soorten worden ook wel '''Bruidsbloem''' genoemd. Enkele soorten in dit geslacht zijn geliefde sierplanten.

Het gaat in dit geslacht meestal om bladverliezende struiken, met gesteelde en getande bladeren.

; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;

&lt;/gallery&gt;
Nog niet beschreven soorten:
* ''{{Wp|Deutzia calycosa|Deutzia calycosa}}''
* ''{{Wp|Deutzia chunii|Deutzia chunii}}''
* ''{{Wp|Deutzia compacta|Deutzia compacta}}''
* ''{{Wp|Deutzia compacta|Deutzia compacta}}'' 'Lavender Time'
* ''{{Wp|Deutzia coreana|Deutzia coreana}}''
* ''{{Wp|Deutzia crenata|Deutzia crenata}}''
* ''{{Wp|Deutzia crenata|Deutzia crenata}}'' var. ''nakaiana''
* ''{{Wp|Deutzia crenata|Deutzia crenata}}'' 'Nikko'
* ''{{Wp|Deutzia discolor|Deutzia discolor}}''
* ''{{Wp|Deutzia ×elegantissima|Deutzia ×elegantissima}}''
* ''{{Wp|Deutzia ×elegantissima|Deutzia ×elegantissima}}'' 'Fasciculata'
* ''{{Wp|Deutzia ×elegantissima|Deutzia ×elegantissima}}'' 'Rosealind'
* ''{{Wp|Deutzia glabrata|Deutzia glabrata}}''
* ''{{Wp|Deutzia glauca|Deutzia glauca}}''
* ''{{Wp|Deutzia glauca|Deutzia glauca}}'' 'Dette'
* ''{{Wp|Deutzia gracilis|Deutzia gracilis}}''
* ''{{Wp|Deutzia gracilis|Deutzia gracilis}}'' 'Aurea'
* ''{{Wp|Deutzia gracilis|Deutzia gracilis}}'' 'Dippon'
* ''{{Wp|Deutzia gracilis|Deutzia gracilis}}'' 'Nikko'
* ''{{Wp|Deutzia grandiflora|Deutzia grandiflora}}''
* ''{{Wp|Deutzia hookeriana|Deutzia hookeriana}}''
* ''{{Wp|Deutzia ×hybrida|Deutzia ×hybrida}}''
* ''{{Wp|Deutzia ×hybrida|Deutzia ×hybrida}}'' 'Contraste'
* ''{{Wp|Deutzia ×hybrida|Deutzia ×hybrida}}'' 'Joconde'
* ''{{Wp|Deutzia ×hybrida|Deutzia ×hybrida}}'' 'Magicien'
* ''{{Wp|Deutzia ×hybrida|Deutzia ×hybrida}}'' 'Mont Rose'
* ''{{Wp|Deutzia ×hybrida|Deutzia ×hybrida}}'' 'Perle Rose'

{{Commonscat|Deutzia}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>5i1uiv5nwhihpxli34189fofvm0mp82</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Druifhyacint</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22919</id>
    <revision>
      <id>428464</id>
      <parentid>297736</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:41:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1522" sha1="5kpt8chbum10ltm8qy785wi0pud0bip" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Blauwe druif vdg.jpg}}
'''Druifhyacinth''' (''Muscari'') is een geslacht van {{Wp|eenzaadlobbig|eenzaadlobbig}}e planten. Het geslacht wordt in de 23e druk van de ''{{Wp|Heukels|Heukels}}'' ingedeeld in de [[../Aspergefamilie|Aspergefamilie]] (''Asparagaceae''). Volgens het {{Wp|APG II systeem|APG II systeem}} (2003) zou het ook ingedeeld mogen worden in de [[../Hyacintenfamilie|Hyacintenfamilie]] (''Hyacinthaceae'') (keuzemogelijkheid).

De bekende vertegenwoordiger van dit Euraziatisch geslacht zijn de &quot;[[../Blauwe druifjes|Blauwe druifjes]]&quot; (''Muscari botryoides''): De kenmerkende blauwe bloemen geven de plant zijn naam. Het zijn (net als [[../Krokus|Krokus]] en [[../Hyacint|Hyacint]]) voorjaarsbloeiers die hun energie opslaan in een [[../Plantkunde/Stengel|bloembol]].

;Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Muscari.botryoides01.jpg|[[../Blauwe druifjes|Blauwe druifjes]] (''Muscari botryoides'')
Muscari_comosum-01_(xndr).jpg|[[../Kuifhyacint|Kuifhyacint]] (''Muscari comosum'')
&lt;/gallery&gt;
Nog niet beschreven soorten:
*''{{Wp|Muscari armeniacum|Muscari armeniacum}}''
*''{{Wp|Muscari aucheri|Muscari aucheri}}''
*''{{Wp|Muscari azureum|Muscari azureum}}''
*''{{Wp|Muscari latifolium|Muscari latifolium}}''
*''{{Wp|Muscari muscarimi|Muscari muscarimi}}'' (=''M. moschatum'')
*''{{Wp|Muscari racemosum|Muscari racemosum}}'' (= ''M. neglectum'')

{{Commonscat|Muscari}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>5kpt8chbum10ltm8qy785wi0pud0bip</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Vogelmelk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22920</id>
    <revision>
      <id>428469</id>
      <parentid>344462</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:41:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2834" sha1="bxk9j5eg5wqkcvnni8o3elmgu2mnucs" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Ornithogalum umbellatum Vogelmelk.JPG}}
'''Vogelmelk''' (''Ornithogalum'') is een geslacht van bolgewassen uit de [[../Aspergefamilie|Aspergefamilie]] (''Asparagaceae''). Eerder werd het geslacht bij de [[../Hyacintenfamilie|Hyacintenfamilie]] (''Hyacinthaceae'') ingedeeld. In de {{Wp|Heukels: indeling in de 23e druk|23e}} druk van de ''{{Wp|Heukels|Heukels}}'' wordt het geslacht [[../Vogelmelk|Vogelmelk]] ingedeeld in de {{Wp|Aspergefamilie|Aspergefamilie}} (''Asparageaceae''), maar volgens het {{Wp|APG II-systeem|APG II-systeem}} is het ook toegestaan het geslacht te plaatsen in de [[../Hyacintenfamilie|Hyacintenfamilie]] (''Hyacinthaceae''). De botanische naam ''Ornithógalum'' is afkomstig van een [[Oudgrieks]]e plantennaam, die vogelmelk betekent ('ornithos' = vogel, 'gala' = melk).

De meeste soorten komen van nature voor in Zuid-Europa en Klein-Azië, al zijn er ook een aantal soorten die van nature voorkomen in Zuid-Afrika. In de Lage landen komen vier soorten voor.

;Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Bestand:Ornithogalum umbellatum Jardin des Plantes.jpg|[[../Gewone vogelmelk|Gewone vogelmelk]] (''Ornithogalum umbellatum'')
Bestand:Ornithogalum_nutans_plant.jpg|[[../Knikkende vogelmelk|Knikkende vogelmelk]] (''Ornithogalum nutans'')
Bestand:Ornithogalum pyrenaicum 'Bath Asparagus' (Hyacinthaceae).jpg|Bosvogelmelk
Bestand:Ornithogalum pyramidale bgiu.jpg|Piramidevogelmelk
&lt;/gallery&gt;
Nog niet beschreven soorten:
* {{Wp|Bosvogelmelk|Bosvogelmelk}} (''Ornithogalum pyrenaicum'')
* {{Wp|Piramidevogelmelk|Piramidevogelmelk}} (''Ornithogalum piramidale'')
* ''{{Wp|Ornithogalum aureum|Ornithogalum aureum}}'' of ''{{Wp|Ornithogalum minatum|Ornithogalum minatum}}'' is een natuurlijke gele variatie.

Alle vogelmelk-soorten zijn wettelijk beschermd.

;Beschrijving
De trosvormig gegroepeerde bloemen staan op stelen die ontspringen in de oksels van lancetvormige, schutbladen. De [[../Plantkunde/Bloem|bloemen]] hebben zes kroonbladen met op het midden van de achterzijde een duidelijk herkenbare groene streep.

De vrucht is een zeshoekige [[../Plantkunde/Vrucht|doosvrucht]] en bevat zwarte zaden.

De vogelmelk-soorten hebben een 3 cm brede bol, van waaruit kleinere nevenbollen kunnen ontstaan.
De lijnvormige bladeren spruiten hier grondstandig uit voort. Ze zijn wat vlezig.

;Toepassingen
De bollen van de plant zijn eetbaar, vergelijkbaar met [[../Grote schorseneer|Grote schorseneer]]. De stengel met bloemknop van de bosvogelmelk wordt op dezelfde manier als asperges gegeten (in Parijs zeer gewild) en heet daar &quot;asperges de bois&quot;, niet te verwarren met de [[../Echte bosasperge|Echte bosasperge]] (''Asparagus acutifolius'').

{{Commonscat|Ornithogalum}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>bxk9j5eg5wqkcvnni8o3elmgu2mnucs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Blauwe druifjes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22922</id>
    <revision>
      <id>428468</id>
      <parentid>361813</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:41:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4029" sha1="spel21zldf402ku4g022bjbuyx1rtoo" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=2010-04-16 (50) Traubenhyazinthe, Grape hyacinth, Muscari botryoides.JPG}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|plaatje1= Hyacinthus botryoides — Flora Batava — Volume v5.jpg
|plaatje2= Muscaria botryoides ziedai.JPG
|plaatje3= 2010-04-16 (46) Traubenhyazinthe, Grape hyacinth, Muscari botryoides.JPG
|plaatje4= MuscariBotryoides001.JPG
|plaatje5= Muscari botryoides002.jpg
|divers= De plant groeit in Nederland vooral in graslanden, en langs duingebieden, maar is ook te vinden in het bos en in het weiland.
|familie= Asperge
|latijn= Asparagaceae
|geslacht= Druifhyacint
|soort= Muscari botryoides
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= {{Wp|Stinsenplant#Lijst van stinsenplanten|Stinsenplant}}.
|roodlijst= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de rode lijst staat --&gt;
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|wortel= &lt;!-- Omschrijving van de/het wortel/gestel --&gt;
|stengel= &lt;!-- Idem over de stengel --&gt;
|blad= 2 of 3 (of 4), 5-25 cm lang, 5-12 mm breed.
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= Maart tot in mei.
|kleur= De bloempjes staan dicht op elkaar, en zijn bijna kogelvormig. De onderste bloempjes zijn knikkend, en de bovenste zacht opstaand. Deze laatste meestal zonder stamper of meeldraden. De bloemen zijn blauw met een witte rand of zijn helemaal wit. Volwassen vruchtbare bloemen bolrond met een blauwe kroonbuis. Steriele bloemen kort gesteeld, weinig in aantal, van ongeveer dezelfde kleur als de vruchtbare. Bloeiwijze eerst vrij dicht, tenslotte tamelijk losbloemig, tot 7 cm lang. 
|vrucht= &lt;!-- Omschrijving van de vrucht of zaad --&gt;
|hoog= &lt;!-- Hoogte van de plant --&gt;
|grond1= Grasland, bos.
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &amp;#9684;
|water= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
'''&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot; style=&quot;color:blue;&quot;&gt;≋&lt;/span&gt;''' Zeer nat (waterplanten)
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot; style=&quot;color:blue;&quot;&gt;≈&lt;/span&gt; Nat (oevers, moerassen)
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot; style=&quot;color:blue;&quot;&gt;'''∼'''&lt;/span&gt; Vochtig/Normaal
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;≁&lt;/span&gt; Vrij droog
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;–&lt;/span&gt; Droog (rotstuinen) --&gt;
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= &lt;!-- Leeftijd --&gt;
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (S=scheuren/Z=zaaien/E=enten/enz.) --&gt;
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>spel21zldf402ku4g022bjbuyx1rtoo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Scilla lilio-hyacinthus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22924</id>
    <revision>
      <id>428467</id>
      <parentid>360244</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:41:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3866" sha1="lv1fe8ds2ofpe81e5sfmio4pdw27e2f" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Scilla lilio-hyacinthus01.JPG}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Scilla lilio-hyacinthus05.jpg
|plaatje2= Scilla lilio-hyacinthus01.jpg
|plaatje3= Scilla lilio-hyacinthus2.jpg
|plaatje4= Scilla lilio-hyacinthus buds2.jpg
|plaatje5= Scilla lilio-hyacinthus rosettes2.jpg
|divers= In het Nederlands wordt de soort ook de Pyrenese sterhyacint of Pyreneeënsterhyacint genoemd. In de tuin blijkt de soort in België en Nederland goed winterhard. De plant kan temperaturen tot -20 °C verdragen.
|familie= Asperge
|latijn= Asparagaceae
|geslacht= Sterhyacint
|soort= Scilla lilio-hyacinthus
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. stinsenplant, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de rode lijst staat --&gt;
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|wortel= &lt;!-- Omschrijving van de/het wortel/gestel --&gt;
|stengel= &lt;!-- Idem over de stengel --&gt;
|blad= &lt;!-- Idem over het blad --&gt;
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= April t/m juni.
|kleur= Stervormige bloemen, die tros- of aarvormig gerangschikt zijn.
|vrucht= &lt;!-- Omschrijving van de vrucht of zaad --&gt;
|hoog= 40
|grond1= &lt;!-- Voorkeur van de grondsoort waarin de plant het best groeit --&gt;
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
&lt;span style=&quot;color:orange;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; Volle zon
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◔&lt;/span&gt; Licht beschaduwd
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◑&lt;/span&gt; Halfschaduw
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◕&lt;/span&gt; Zwaar beschaduwd
● Schaduw --&gt;
|water= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
'''&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;≋&lt;/span&gt;''' Zeer nat (waterplanten)
&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;≈&lt;/span&gt; Nat (oevers, moerassen)
&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;'''∼'''&lt;/span&gt; Vochtig/Normaal
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;≁&lt;/span&gt; Vrij droog
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;–&lt;/span&gt; Droog (rotstuinen) --&gt;
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= &lt;!-- Leeftijd --&gt;
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (S=scheuren/Z=zaaien/E=enten/enz.) --&gt;
}}</text>
      <sha1>lv1fe8ds2ofpe81e5sfmio4pdw27e2f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Streephyacint</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22925</id>
    <revision>
      <id>428463</id>
      <parentid>361188</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:41:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3763" sha1="bpjlbix5dmv1544rb7c95zzat9tu6th" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Scilla mischtschenkoana2.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Scilla mischtschenkoana0.jpg
|plaatje2= Scilla mischtschenkoana1.jpg
|plaatje3= Scilla mischtschenkoana close-up.JPG
|plaatje4= Scilla mischtschenkoana in Jardin des Plantes.JPG
|divers= &lt;!-- Algemene omschrijving --&gt;
|familie= Asperge
|latijn= Asparagaceae
|geslacht= Sterhyacint
|soort= Scilla mischtschenkoana
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. stinsenplant, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de rode lijst staat --&gt;
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|wortel= &lt;!-- Omschrijving van de/het wortel/gestel --&gt;
|stengel= De bollen zijn vrij klein.
|blad= &lt;!-- Idem over het blad --&gt;
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= ?
|kleur= De bloemen zijn wit met een blauwe streep over de middenstreep van elk kroonblad. De meeldraden zijn geel. Soms tendeert de kleur naar licht roze of blauw-wit.
|vrucht= &lt;!-- Omschrijving van de vrucht of zaad --&gt;
|hoog= &lt;!-- Hoogte van de plant --&gt;
|grond1= &lt;!-- Voorkeur van de grondsoort waarin de plant het best groeit --&gt;
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
&lt;span style=&quot;color:orange;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; Volle zon
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◔&lt;/span&gt; Licht beschaduwd
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◑&lt;/span&gt; Halfschaduw
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◕&lt;/span&gt; Zwaar beschaduwd
● Schaduw --&gt;
|water= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
'''&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;≋&lt;/span&gt;''' Zeer nat (waterplanten)
&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;≈&lt;/span&gt; Nat (oevers, moerassen)
&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;'''∼'''&lt;/span&gt; Vochtig/Normaal
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;≁&lt;/span&gt; Vrij droog
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;–&lt;/span&gt; Droog (rotstuinen) --&gt;
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= &lt;!-- Leeftijd --&gt;
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (S=scheuren/Z=zaaien/E=enten/enz.) --&gt;
}}</text>
      <sha1>bpjlbix5dmv1544rb7c95zzat9tu6th</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Scilla peruviana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22926</id>
    <revision>
      <id>428465</id>
      <parentid>360246</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:41:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3891" sha1="dir6i54zq4nuhsu8a55ul6a31c5amok" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Scilla peruviana.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Gc35 scilla peruviana fl alba.jpg
|plaatje2= Bradner Gardens Park 13.jpg
|plaatje3= Peruanischer Blaustern IMG 4453.jpg
|plaatje4= Purple Bud (7099272125).jpg
|divers= De soortaanduiding peruviana ( = 'uit Peru') is het resultaat van een misverstand bij {{Wp|Carl Linnaeus|Carl Linnaeus}}. Hij kreeg een exemplaar uit Spanje met een schip dat 'Peru' heette. De soort wordt wel in tuinen aangeplant als sierplant vanwege haar bloemen.
|familie= Asperge
|latijn= Asparagaceae
|geslacht= Sterhyacint
|soort= Scilla peruviana
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. stinsenplant, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de rode lijst staat --&gt;
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|wortel= &lt;!-- Omschrijving van de/het wortel/gestel --&gt;
|stengel= 6-8 cm grote bol.
|blad= De vijf tot vijftien langwerpige bladeren zijn 15-60 cm lang.
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= Maart tot mei.
|kleur= Veertig tot honderd blauwe, 1-2 cm grote bloemen met zes kroonbladeren.
|vrucht= &lt;!-- Omschrijving van de vrucht of zaad --&gt;
|hoog= 15-40
|grond1= &lt;!-- Voorkeur van de grondsoort waarin de plant het best groeit --&gt;
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
&lt;span style=&quot;color:orange;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; Volle zon
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◔&lt;/span&gt; Licht beschaduwd
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◑&lt;/span&gt; Halfschaduw
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◕&lt;/span&gt; Zwaar beschaduwd
● Schaduw --&gt;
|water= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
'''&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;≋&lt;/span&gt;''' Zeer nat (waterplanten)
&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;≈&lt;/span&gt; Nat (oevers, moerassen)
&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;'''∼'''&lt;/span&gt; Vochtig/Normaal
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;≁&lt;/span&gt; Vrij droog
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;–&lt;/span&gt; Droog (rotstuinen) --&gt;
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= &lt;!-- Leeftijd --&gt;
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (S=scheuren/Z=zaaien/E=enten/enz.) --&gt;
}}</text>
      <sha1>dir6i54zq4nuhsu8a55ul6a31c5amok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Engelse veldiep</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22929</id>
    <revision>
      <id>428466</id>
      <parentid>361734</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:41:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4512" sha1="esaonl4ojbt5gehds1mkn0fsygyubda" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=English elm leaves.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|plaatje1= Ulmus suberosa — Flora Batava — Volume v15.jpg
|plaatje2= Dutch Elm Disease affecting a mature English Elm at Wst Point, NY June 2010.jpg
|plaatje3= English Elm Preston Park Brighton.jpg
|plaatje4= Ulmus procera 1.jpg
|plaatje5= English Elm avenue.jpg
|plaatje6= English elm foliage.jpg
|divers= &lt;!-- Algemene omschrijving --&gt;
|familie= Iepen
|latijn= Ulmaceae
|geslacht= Iep
|soort= Ulmus procera
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. stinsenplant, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de rode lijst staat --&gt;
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|wortel= &lt;!-- Omschrijving van de/het wortel/gestel --&gt;
|stengel= De kroon is hoog, smal en koepelvormig. De dikke, gedraaide takken groeien hoog aan de stam. De Engelse veldiep heeft een donkerbruine of grijze schors die diep gegroefd is. De boom heeft lange, slanke twijgen met een roodachtig bruine kleur en dichte beharing. De knoppen zijn puntig, eivormig en donkerbruin.
|blad= Eironde of ronde bladeren met een scheve bladvoet. De bladranden zijn dubbelgetand. De bladsteel is donzig en circa 5 mm lang. De bladeren zijn donkergroen en zijn voorzien van ruwe haartjes aan de bovenzijde. De herfstkleur is geel of goudkleurig.
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= ?
|kleur= Donkerrode bloemen met groepjes meeldraden. Ze verschijnen al voordat de bladeren aan de bomen komen.
|vrucht= Het zaad zit in een vleugel, dicht bij de inkeping. Eerst zijn deze bleekgroen, later worden ze bruin.
|hoog= 3500
|grond1= &lt;!-- Voorkeur van de grondsoort waarin de plant het best groeit --&gt;
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
&lt;span style=&quot;color:orange;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; Volle zon
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◔&lt;/span&gt; Licht beschaduwd
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◑&lt;/span&gt; Halfschaduw
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◕&lt;/span&gt; Zwaar beschaduwd
● Schaduw --&gt;
|water= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
'''&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot; style=&quot;color:blue;&quot;&gt;≋&lt;/span&gt;''' Zeer nat (waterplanten)
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot; style=&quot;color:blue;&quot;&gt;≈&lt;/span&gt; Nat (oevers, moerassen)
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot; style=&quot;color:blue;&quot;&gt;'''∼'''&lt;/span&gt; Vochtig/Normaal
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;≁&lt;/span&gt; Vrij droog
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;–&lt;/span&gt; Droog (rotstuinen) --&gt;
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= De boom is zeer gevoelig voor de {{Wp|iepziekte|iepziekte}}.
|keuken= Levert roodachtig bruin hout dat sterk, stevig en zwaar is en niet snel splijt. Het wordt vooral gebruikt voor binnen- en buitenmeubels en voor doodskisten. Daarnaast is het geschikt voor bruggen, heipalen, boten, enzovoort. De bast bevat looistof.
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= &lt;!-- Leeftijd --&gt;
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (S=scheuren/Z=zaaien/E=enten/enz.) --&gt;
}}</text>
      <sha1>esaonl4ojbt5gehds1mkn0fsygyubda</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Hollandse iep</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22930</id>
    <revision>
      <id>428470</id>
      <parentid>359029</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:41:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4528" sha1="mv7zoz0fptinwzynhkmbz9lhvnhhe7s" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Ulmus hollandica.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Ulmus x hollandica 'Belgica' cuttings.jpg
|plaatje2= RN Ulmus hollandica Christine Buisman (amsteldijk amsterdam) 030223c.JPG
|plaatje3= Ulmus x hollandica 'Jacqueline Hillier' 'Conica' nursery Palic.jpg
|plaatje4= RN Ulmus hollandica Commelin summer.JPG
|plaatje5= Ulmus x hollandica 'Belgica' in Donald Hall Road, Brighton.jpg
|divers= De '''Hollandse iep''' (Ulmus ×hollandica) is een hybride tussen de [[../Ruwe iep|ruwe iep]] (Ulmus glabra) en de [[../Gladde iep|gladde iep]] (Ulmus minor).
|familie= Iepen
|latijn= Ulmaceae
|geslacht= Iep
|soort= Ulmus ×hollandica
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. stinsenplant, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de rode lijst staat --&gt;
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|wortel= &lt;!-- Omschrijving van de/het wortel/gestel --&gt;
|stengel= Volwassen iepen hebben een gegroefde voedselrijke schors. Iepeschors werd vroeger veel gebruikt als veevoer.
|blad= De bladeren zijn veernervig en gezaagd, de beide helften zijn ongelijk. Iepen kan men herkennen aan het bezit van een scheve bladvoet. Op de plaats waar het blad aan de twijg vastzit loopt de ene helft van het blad verder door dan de andere.
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= &lt;!-- Periode waarin de plant in bloei staat --&gt;
|kleur= &lt;!-- Kleur van de bloem en (eventuele) andere omschrijving --&gt;
|vrucht= &lt;!-- Omschrijving van de vrucht of zaad --&gt;
|hoog= 3500
|grond1= &lt;!-- Voorkeur van de grondsoort waarin de plant het best groeit --&gt;
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
&lt;span style=&quot;color:orange;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; Volle zon
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◔&lt;/span&gt; Licht beschaduwd
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◑&lt;/span&gt; Halfschaduw
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◕&lt;/span&gt; Zwaar beschaduwd
● Schaduw --&gt;
|water= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
'''&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;≋&lt;/span&gt;''' Zeer nat (waterplanten)
&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;≈&lt;/span&gt; Nat (oevers, moerassen)
&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;'''∼'''&lt;/span&gt; Vochtig/Normaal
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;≁&lt;/span&gt; Vrij droog
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;–&lt;/span&gt; Droog (rotstuinen) --&gt;
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= De Hollandse iep is gevoelig voor de iepziekte. De schimmel wordt verspreid door de grote en de kleine iepenspintkever. De volwassen kevers voeren een rijpingsvraat uit aan de okselknoppen van gezonde bomen. Ze brengen zo een infectie tot stand. In zieke, reeds aangetaste bomen, zogenaamde broedbomen, leggen ze hun eieren in een gang onder de bast.
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= &lt;!-- Leeftijd --&gt;
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (S=scheuren/Z=zaaien/E=enten/enz.) --&gt;
}}</text>
      <sha1>mv7zoz0fptinwzynhkmbz9lhvnhhe7s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Linde</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22931</id>
    <revision>
      <id>428456</id>
      <parentid>327297</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:39:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4252" sha1="ns99yna25frq2hn5ln07q722ste0qve" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=linde.jpg}}
'''Linde''' (''Tilia'') is een geslacht van bomen uit de [[../Kaasjeskruidfamilie|kaasjeskruidfamilie]] (''Malvaceae''). De soorten van dit geslacht komen voor op het noordelijk halfrond in Europa, Noord-Amerika en Azië. Er worden ongeveer 25 soorten binnen dit geslacht onderscheiden.

;Soorten
In de Benelux komen hoofdzakelijk de volgende soorten en soortshybriden voor:
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Tilia_x_euchlora_v_redmond.jpg|[[../Amerikaanse linde|Amerikaanse linde]] (''Tilia americana'' var. ''americana'')
Tilia_platyphyllos_JPG2a.jpg|[[../Zomerlinde |Grootbladige linde]] of Zomerlinde (''Tilia platyphyllos'')
Tilia_x_vulgaris11.JPEG|[[../Hollandse linde|Hollandse linde]] (''Tilia vulgaris'')
Tilia_cordata1.jpg|[[../Winterlinde |Kleinbladige linde]] of Winterlinde (''Tilia cordata'')
Tilia_euchlora1.JPG|[[../Krimlinde|Krimlinde]] (''Tilia europea (x)'')
Tilia_tomentosa12.JPEG|[[../Zilverlinde|Zilverlinde]] (''Tilia tomentosa'')
&lt;/gallery&gt;
De Hollandse linde is een soort kruising tussen de kleinbladige en de grootbladige linde. De diverse soorten kennen daarnaast diverse variëteiten. Zo is de Zwarte linde een variëteit van de Hollandse linde evenals de Koningslinde en de Krimlinde.

De kleinbladige en de grootbladige linde komen van nature in de Benelux voor. Hij geldt als een van de grootste loofbomen en heeft zijn {{Wp|biotoop|biotoop}} met name in beekdalen. De linde kan zeer oud worden. De linde kan afhankelijk van de variëteit 15 tot 30 m hoog worden. De zwarte en de koningslinde worden het hoogst.

In juni bloeit de linde rijkelijk en wordt door {{Wp|bijen|bijen}} en {{Wp|hommels|hommels}} bestoven. Door voedselconcurrentie kunnen onder laatbloeiende lindebomen, vooral onder alleenstaande bomen, veel dode hommels liggen. Doordat er meer energie bij het rondvliegen verbruikt wordt dan er in de vorm van nectar verzameld kan worden, verhongeren de hommels.

De plant vermeerdert zich door zaden, stekken en door wortelopslag. Aan de steel van de bloeiwijze zit een langwerpig blaadje dat, als de rijpe vruchtjes naar beneden vallen, zorgt voor een tollende beweging, waardoor de zaden langer in de lucht blijven en dus door de wind verder verspreid kunnen worden.

De linde wordt veel gebruikt als leiboom, dan wordt hij wel leilinde genoemd. Takken worden hierbij horizontaal gebogen en aan een frame vastgemaakt. In volgende jaren worden de scheuten op de stam en scheuten die de verkeerde kant op groeien gesnoeid. Op die manier ontstaat een dicht bladerscherm dat met name in de zomer verkoeling in huis biedt. Ook knotlindes voor het beschaduwen van vee, markten of terrassen komen voor. Lindes worden veelvuldig aangeplant als herdenkingsboom.

Voordat de raffinage van suiker haar intrede deed was de linde belangrijk omdat de lindebloei veel honing produceert.

Van de bloemen van de linde kan kruidenthee gemaakt worden, in het Frans '''tilleuil''' genaamd (afgeleid van de geslachtsnaam 'Tilia').

Lindehout is een houtsoort dat zich zeer goed leent voor houtsnijwerk, draaiwerk en beeldhouwwerk, omdat het vrij zacht is, een fijne nerf heeft en gelijkmatig is opgebouwd. Het kernhout is rozewit tot geelwit en het spinthout wit tot lichtbruin. Een verse kuub hout weegt bijna 1000 kg.

;Waardplant
De linde kan zeer veel last hebben van de lindebladluis. De zilverlinde heeft hier echter weinig last van. De lindbladluis scheidt honingdauw, een suikerhoudend vocht, af, waarop weer schimmels zoals roetdauw groeien. De honingdauw kan voor zeer veel overlast zorgen. Bastaardrupsen van de lindebladwesp vreten het bladmoes vanaf de onderzijde weg, skeletteren genoemd. Bij langdurige droogte en in warmteperioden kan de linde aangetast worden door spint.

Dit geslacht is {{Wp|waardplant|waardplant}} voor onder andere:
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Caliroa annulipes 1 beentree.jpg|{{Wp|Caliroa annulipes|''Caliroa annulipes''}} (Lindebladwesp)
Eucallipterus tiliae 1.jpg|{{Wp|Eucallipterus tiliae|''Eucallipterus tiliae''}} (Lindebladluis)
ImageNeeded.png|{{Wp|Eotetranychus tiliarum|''Eotetranychus tiliarum''}} (Spint)
&lt;/gallery&gt;

{{Commonscat|Tilia}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>ns99yna25frq2hn5ln07q722ste0qve</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Hibiscus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22932</id>
    <revision>
      <id>428455</id>
      <parentid>314703</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:39:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1885" sha1="200sk4kelw45ke5e9d689su6bvjedsp" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Hibiscus schizopetalus.jpg}}
'''''Hibiscus''''' is een geslacht van circa 200 tot 220 soorten bloemplanten uit de ''[[../Kaasjeskruidfamilie|kaasjeskruidfamilie]]'', dat van nature voorkomt in mediterrane, subtropische en tropische gebieden over de hele wereld. Het geslacht omvat zowel eenjarige als meerjarige kruidachtige planten, houtige struiken en kleine bomen. De [[../Plantkunde/Blad|bladeren]] zijn afwisselend geplaatst, enkelvoudig, ovaal tot lancetvormig met vaak een gezaagde of gelobde rand. De [[../Plantkunde/Bloem|bloemen]] zijn groot, opvallend en trompetvormig. De kleuren variëren van wit, roze, rood, paars of geel en zijn 4–15 cm breed. De [[../Plantkunde/Vrucht|vruchten]] zijn droge, vijfhokkige doosvruchten, die meerdere [[../Plantkunde/Zaad|zaden]] per hok bevatten. De zaden komen tevoorschijn als de doosvrucht bij volledige rijpheid openklapt.

; Soorten
Veel soorten worden ook in de Benelux gekweekt voor hun opvallende bloemen. In de gematigde streken wordt de tuinhibiscus vermoedelijk het meest in de buitenlucht gekweekt.
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Hibiscus_trionum_bgiu_02.jpg|[[../Drie-urenbloem|Drie-urenbloem]] (''Hibiscus trionum'')
Hibiscus_bleu_1.jpg|[[../Tuinhibiscus|Tuinhibiscus]] (''Hibiscus syriacus'')
&lt;/gallery&gt;

; Waardplant
Dit geslacht is {{Wp|waardplant|waardplant}} voor onder andere de larven van verschillende {{Wp|Lepidoptera|Lepidoptera}}-soorten::
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Agrotis_segetum01.jpg|''{{Wp|Agrotis segetum|Agrotis segetum}}''
ImageNeeded.png|''{{Wp|Chionodes hibiscella|Chionodes hibiscella}}''
Hadula_trifolii01.jpg|''{{Wp|Discestra trifolii|Discestra trifolii}}''
ImageNeeded.png|''{{Wp|Hypercompe hambletoni|Hypercompe hambletoni}}''
&lt;/gallery&gt;

{{Commonscat|Hibiscus}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>200sk4kelw45ke5e9d689su6bvjedsp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Amerikaanse linde</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22933</id>
    <revision>
      <id>428457</id>
      <parentid>358561</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:39:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3401" sha1="fbddbx1g4gdk5gsfavr0isaqur5llkf" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=AmericanBasswood.JPG}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= NAS-131 Tilia americana.png
|plaatje2= Tilia x euchlora v redmond.jpg
|plaatje3= Tilia americana - American Basswood.jpg
|plaatje4= Tilia americana.jpg
|plaatje5= Tilia americana (American Linden) (28338400216).jpg
|divers= &lt;!-- Algemene omschrijving --&gt;
|familie= Kaasjeskruid
|latijn= Malvaceae
|geslacht= Linde
|soort= Tilia americana
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. stinsenplant, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de rode lijst staat --&gt;
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|wortel= &lt;!-- Omschrijving van de/het wortel/gestel --&gt;
|stengel= De jonge twijgen zijn appelgroen en kaal. De eivormige knoppen zijn groen.
|blad= De 8-20 cm grote bladeren zijn breed eirond en hebben een zeer scheve bladvoet. De geelachtiggroene, kale bladeren hebben zowel aan de boven- als onderzijde dezelfde kleur. De bladsteel is 3-5 cm lang.
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= Juli.
|kleur= Heldergele bloemen. Ze vormen hangende tuilen van zes tot vijftien bloemen. Het schutblad is langer dan de bloeiwijze.
|vrucht= De ronde vruchten hebben geen ribben.
|hoog= 2000
|grond1= ?&lt;!-- Voorkeur van de grondsoort waarin de plant het best groeit --&gt;
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large; color:blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= [[../Dieren#Lindebladluis|lindebladluis]], waardoor overlast door {{Wp|honingdauw|honingdauw}} wordt veroorzaakt.
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= O
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (S=scheuren/Z=zaaien/E=enten/enz.) --&gt;
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>fbddbx1g4gdk5gsfavr0isaqur5llkf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Hollandse linde</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22934</id>
    <revision>
      <id>428460</id>
      <parentid>359030</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:39:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4873" sha1="izq6inpak7010z72ws96f2wjn116sxc" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Tilia x europea seeds, Hollandse linde zaden.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= 233 Tilia vulgaris.jpg
|plaatje2= Tilia x europea seeds, Hollandse linde zaden (1).jpg
|plaatje3= Hollandse linde opslag (Tilia × europaea).jpg
|plaatje4= Eriophyes tiliae tiliae.JPG
|plaatje5= Tilia × europaea f. laciniata in Botanical garden, Minsk.JPG
|divers= De '''Hollandse linde''' (Tilia ×vulgaris, synoniem: Tilia ×europaea) is een hybride die is verkregen door de [[../Winterlinde|winterlinde]] te kruisen met de [[../Zomerlinde|zomerlinde]]. Het resultaat is een bekende sier- en schaduwboom die veel in Noordwest-Europa aangeplant wordt, bijvoorbeeld langs straten, in tuinen en op kerkhoven.
|familie= Kaasjeskruid
|latijn= Malvaceae
|geslacht= Linde
|soort= Tilia ×vulgaris
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. stinsenplant, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de rode lijst staat --&gt;
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|wortel= &lt;!-- Omschrijving van de/het wortel/gestel --&gt;
|stengel= Heeft een hoge, koepelvormige kroon. De schors is aanvankelijk dofgrijs en glad. Later wordt deze ruw en ontstaat er een heel netwerk van ondiepe groeven. Aan de voet zitten veel knobbels met opslag. De onderste takken zijn enigszins gebogen, de hogere opstijgend. De twijgen zijn groen en hebben een rode waas. Er zitten roodachtig bruine, eivormige knoppen aan.
|blad= De bladeren van de hollandse linde zijn hartvormig en hebben een lengte van 5-10 cm. De bladranden zijn scherpgezaagd en er is een scheve bladvoet. De bladsteel is groen, onbehaard en heeft een lengte van gemiddeld 3 cm. Het blad kleurt dofgroen van boven en bleekgroen van onder. Er zijn lichte of iets bruine haarbosjes in de oksels van de nerven. In de herfst worden de bladeren geel.
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= ?
|kleur= De bloemen zijn geelachtig wit. Ze vormen hangende bijschermen van vier tot tienstuks met een geelgroen schutblad.
|vrucht= De vruchten zijn eivormig, donzig en iets geribd. De doorsnede is iets minder dan 1 cm.
|hoog= 4000
|grond1= &lt;!-- Voorkeur van de grondsoort waarin de plant het best groeit --&gt;
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
&lt;span style=&quot;color:orange;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; Volle zon
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◔&lt;/span&gt; Licht beschaduwd
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◑&lt;/span&gt; Halfschaduw
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◕&lt;/span&gt; Zwaar beschaduwd
● Schaduw --&gt;
|water= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
'''&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;≋&lt;/span&gt;''' Zeer nat (waterplanten)
&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;≈&lt;/span&gt; Nat (oevers, moerassen)
&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;'''∼'''&lt;/span&gt; Vochtig/Normaal
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;≁&lt;/span&gt; Vrij droog
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;–&lt;/span&gt; Droog (rotstuinen) --&gt;
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= De hollandse linde levert hout voor houtsnijwerk. De bastvezels werden vroeger wel gebruikt voor touw en voor vlechtwerk.
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= &lt;!-- Leeftijd --&gt;
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (S=scheuren/Z=zaaien/E=enten/enz.) --&gt;
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>izq6inpak7010z72ws96f2wjn116sxc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Zilverlinde</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22935</id>
    <revision>
      <id>428459</id>
      <parentid>358789</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:39:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4149" sha1="t4i3sr0h70zkz3lgl2h41li3ioq9vxs" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=20140602Tilia tomentosa1.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Flore médicale des Antilles, ou, Traité des plantes usuelles (Pl. 365) (7795741956).jpg
|plaatje2= 20130820Tilia tomentosa6.jpg
|plaatje3= Липа войлочна.jpg
|plaatje4= Tilia tomentosa invadat de ciuperci xilofage în Copou (bulevardul Carol I), Iaşi.jpg
|plaatje5= 20140602Tilia tomentosa2.jpg
|divers= Verdraagt redelijk veel wind, stof en rook en kan goed in verharding worden toegepast. De boom heeft weinig last van druipen. Verder is hij goed bestand tegen droogte en wordt hij weinig aangetast door ziektes.
|familie= Kaasjeskruid
|latijn= Malvaceae
|geslacht= Linde
|soort= Tilia tomentosa
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. stinsenplant, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de rode lijst staat --&gt;
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|wortel= &lt;!-- Omschrijving van de/het wortel/gestel --&gt;
|stengel= Heeft een loodgrijze stam met ook op latere leeftijd nog een gladde bast, die echter pas bij zeer oude bomen minder glad is geworden. De gesteltakken zijn witviltig behaard.
|blad= De onderzijde van het blad is dicht behaard met sterharen en daardoor zilverwit van kleur.
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= half juli.
|kleur= Hangende bloeiwijzen (tuilen) met zeven tot tien viltig behaarde, sterk geurende bloemen.
|vrucht= &lt;!-- Omschrijving van de vrucht of zaad --&gt;
|hoog= 2500
|grond1= Geen bijzondere bodemeisen.
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
&lt;span style=&quot;color:orange;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; Volle zon
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◔&lt;/span&gt; Licht beschaduwd
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◑&lt;/span&gt; Halfschaduw
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◕&lt;/span&gt; Zwaar beschaduwd
● Schaduw --&gt;
|water= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
'''&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;≋&lt;/span&gt;''' Zeer nat (waterplanten)
&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;≈&lt;/span&gt; Nat (oevers, moerassen)
&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;'''∼'''&lt;/span&gt; Vochtig/Normaal
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;≁&lt;/span&gt; Vrij droog
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;–&lt;/span&gt; Droog (rotstuinen) --&gt;
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= &lt;!-- Leeftijd --&gt;
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= ?
|vermeeromschrijf= De boom wordt vegetatief vermeerderd door enting op een onderstam van de [[../Zomerlinde|zomerlinde]] (Tilia platyphyllos).
|vw= E
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>t4i3sr0h70zkz3lgl2h41li3ioq9vxs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Kaardebol</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22938</id>
    <revision>
      <id>428458</id>
      <parentid>306422</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:39:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1405" sha1="ped92zpstle45n99t3so0dnymr44h6y" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Karde blühend.jpg}}
'''Kaardebol''' (''Dipsacus'') is een geslacht van ongeveer veertien soorten bloeiende planten uit de [[../Kaardebolfamilie|kaardebolfamilie]] (''Dipsacaceae''). De Nederlandstalige naam 'kaarde' is afgeleid van het [[Latijn]]se ''carduus'', dat distel betekent. De botanische naam ''Dipsacus'' gaat terug op het [[Nieuwgrieks|Griekse]] 'dipsao' = 'ik heb dorst' of 'dipsa' = 'dorst'. 

Hoewel de planten stekelige stengels hebben, behoren ze niet tot de distels. Laatstgenoemden behoren namelijk tot de [[../Composietenfamilie|composietenfamilie]] ''Asteraceae''. De bloembouw van de kaarden is geheel anders.
; Soorten
In de Benelux komen twee soorten in het wild voor:
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Dipsacus fullonum 002.JPG|[[../Grote kaardebol|Grote kaardebol]] (''Dipsacus fullonum'')
Dipsacus pilosus 2.jpg|[[../Kleine kaardebol|Kleine kaardebol]] (''Dipsacus pilosus'')
&lt;/gallery&gt;
Verschillende flora zijn niet eensluidend in hun beschrijvingen. In tegenstelling van als zodanig in veel literatuur genoemd, werd de kaardebol nooit gebruikt voor het kaarden van wol dan wel vlas. De kaardebol werd vooral vroeger gebruikt om gevolde stoffen te ruwen (lakense stof e.d.). Dit ruwen wordt daarom ook kaarden genoemd.

{{Commonscat|Dipsacus}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>ped92zpstle45n99t3so0dnymr44h6y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Ruwbladigenfamilie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22939</id>
    <revision>
      <id>428461</id>
      <parentid>392973</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:40:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2813" sha1="28e5xp60n8g8m6ann3najl3qqpwmz6h" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=CynoglossumOfficinale-plant-kl.jpg}}
De '''Ruwbladigenfamilie''' (''Boraginaceae'') is een plantenfamilie. Wat er al dan niet tot deze familie hoort verschilt sterk, afhankelijk van de taxonomische opvattingen. In de {{Wp|Heukels: indeling in de 23e druk|23e druk}} van de ''{{Wp|Heukels|Heukels}}'' wordt uitgegaan van een ruime omschrijving, waarbij onder andere de Bosliefjesfamilie (''Hydrophyllaceae'') is ingevoegd in deze familie. In de ruime opvatting omvat de familie bomen, struiken, kruidachtige planten en soms lianen. De familie komt wereldwijd voor van gematigde streken tot in de tropen, met een concentratie rond de Middellandse Zee.

Een opvallend kenmerk is de ruwe beharing op stelen, bladeren en knoppen.

De bloeiwijze is een [[../Plantkunde/Bloeiwijze|schicht]].

In het {{Wp|Cronquist-systeem|Cronquist-systeem}} (1981) werd de Ruwbladigenfamilie ondergebracht bij de orde ''{{Wp|Lamiales|Lamiales}}''. In het {{Wp|APG II systeem|APG II systeem}} (2003) zijn ze niet ingedeeld in een orde, maar de ''{{Wp|Heukels' Flora van Nederland|Heukels}}'' gaat over tot een plaatsing in de orde ''{{Wp|Boraginales|Boraginales}}''. Dit wordt dan weer niet gevolgd in het APG III systeem (2009).

;Geslachten
In Nederland komen de volgende geslachten voor:
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Amsinckia_eastwoodiae.jpg|''[[../Amsinckia|Amsinckia]]''
Blaue_Borretsch_Blüte,_Borago_officinalis.JPG|''[[../Borago|Borago]]''
Nemophila-menziesii-20080330.JPG|[[../Bosliefje geslacht|Bosliefje]] (''Nemophila''}
BlueFlowerWade.JPG|''[[../Brunnera|Brunnera]]''
EchiumVulgare-bloem1-hr.jpg|''[[../Echium|Echium]]''
CynoglossumOfficinale-bloem-kl.jpg|[[../Hondstong|Hondstong]] (''Cynoglossum'')
Lappula_redowskii_var_redowskii_5.jpg|''[[../Lappula|Lappula]]''
Pulmonaria_officinalis_800.jpg|[[../Longkruid|Longkruid]] (''Pulmonaria'')
Nonea_pulla_pipi.jpg|''[[../Nonea|Nonea]]''
Cynoglottis barrelieri.jpg|[[../Ossentong|Ossentong]] (''Anchusa'')
Lithospermum_officinale_(plant).jpg|[[../Parelzaad|Parelzaad]] (''Lithospermum'')
Overblijvende ossentong Pentaglottis sempervirens closeup.jpg|''[[../Pentaglottis|Pentaglottis]]''
Phacelia.jpg|''[[../Phacelia (geslacht)|Phacelia]]''
Symphytum_MdE.jpg|[[../Smeerwortel|Smeerwortel]] (''Symphytum'')
&lt;!-- Myosotis.JPG|[[../Vergeet-mij-nietje|Vergeet-mij-nietje]] (''Myosotis'') --&gt;
&lt;/gallery&gt;
;Nog niet beschreven:
*''{{Wp|Asperugo|Asperugo}}''
*''{{Wp|Omphalodes|Omphalodes}}''

;Externe links
* [https://delta-intkey.com/angio/www/boragina.htm ''Boraginaceae'']
* [https://delta-intkey.com/angio/www/ehretiac.htm ''Ehretiaceae'']
* [https://delta-intkey.com/angio/www/hydrophy.htm ''Hydrophyllaceae'']
{{Commonscat|Boraginaceae}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>28e5xp60n8g8m6ann3najl3qqpwmz6h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Boerenkers</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22957</id>
    <revision>
      <id>428462</id>
      <parentid>321550</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:40:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1206" sha1="t3hs6o596txvlw3cliwnx5j4z4c23u1" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Gebirgs-Hellerkraut.jpg}}
'''Boerenkers''' (''Thlaspi'') is een geslacht van eenjarige, tweejarige en overblijvende&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;zz&quot;&gt;[https://zipcodezoo.com/Key/Plantae/Thlaspi_Genus.asp Zipzoo]&lt;/ref&gt; meest kruidachtige&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;dw&quot;&gt;[https://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Hellerkr%E4uter&amp;oldid=46723681 duitstalige wiki]&lt;/ref&gt; planten in de [[../Kruisbloemenfamilie|Kruisbloemenfamilie]] (Brassicaceae).

Het geslacht kent ongeveer 75 soorten in de gematigde streken van het euraziatisch continent. Veel soorten komen voor in zuidwest Azië en in west en Midden-Europa. 2 soorten zijn endemisch in China.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;zz&quot; /&gt;.

; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Thlaspi perfoliatum.jpg|[[../Doorgroeide boerenkers|Doorgroeide boerenkers]] (''Thlaspi perfoliatum'')
Feld-Kresse Lepidium campestre 5 11.JPG|[[../Witte krodde|Witte krodde]] (''Thlaspi arvense'')
Galmei-Täschelkraut (Thlaspi calaminare)-2.jpg|[[../Zinkboerenkers|Zinkboerenkers]] (''Thlaspi caerulescens'')
&lt;/gallery&gt;

{{Bron|bronvermelding=&lt;references /&gt;}}
{{Commonscat|Thlaspi}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>t3hs6o596txvlw3cliwnx5j4z4c23u1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Aubrieta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22958</id>
    <revision>
      <id>428474</id>
      <parentid>340583</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:42:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1321" sha1="6nmvapkh3mk31gm31ebojntc29pomyf" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Aubretia x cultorum1.jpg}}
'''''Aubrieta''''' is een geslacht uit de [[../Kruisbloemenfamilie|kruisbloemenfamilie]] (''Brassicaceae''). Het geslacht is door {{Wp|Michel Adanson|Michel Adanson}} vernoemd naar {{Wp|Claude Aubriet|Claude Aubriet}}, een Franse schilder van bloemen. Het geslacht is afkomstig uit het zuiden van Griekenland, maar de planten komen nu als verwilderde tuinplant in geheel Europa voor.

Het is een geslacht van kruipende, groenblijvende, overblijvende planten met kleine violette, roze of witte [[../Plantkunde/Bloem|bloemen]]. De soorten komen voor op rotsen of steenachtige oevers. De planten hebben een voorkeur voor lichte, goed gedraineerde grond en hebben een grote tolerantie voor verschillende zuurgraden. De planten groeien in de volle zon of gedeeltelijke schaduw.

;Nog niet beschreven
*''{{Wp|Aubrieta alba|Aubrieta alba}}''
*''{{Wp|Aubrieta canescens|Aubrieta canescens}}''
*''{{Wp|Aubrieta cultorum|Aubrieta cultorum}}'' - Grootbloemige aubrieta
*''{{Wp|Aubrieta deltoidea|Aubrieta deltoidea}}'' - Gewone aubrieta
*''{{Wp|Aubrieta pinardii|Aubrieta pinardii}}''
*''{{Wp|Aubrieta variegata|Aubrieta variegata}}''

{{Commonscat|Aubrieta}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>6nmvapkh3mk31gm31ebojntc29pomyf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Zandkool</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22960</id>
    <revision>
      <id>428477</id>
      <parentid>338555</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:42:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2318" sha1="qxos7rfj0tcl9i3g1ex4yt82nimerme" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Grote zandkool 23-08-2005 12.56.44.JPG}}
'''Zandkool''' (''Diplotaxis'') is een geslacht van eenjarige en overblijvende planten uit de [[../Kruisbloemenfamilie|Kruisbloemenfamilie]] (''Cruciferae'' oftewel ''Brassicaceae''). De botanische naam ''Diplotaxis'' is afgeleid van het Oudgriekse 'diplous' = dubbel en 'taxis' = rij. De naam verwijst naar de dubbele rij zaden in het [[../Plantkunde/Vrucht|hauwtje]].

Het geslacht komt van nature voor van West-Europa tot de Kaukasus en Syrië. In België en Nederland komen alleen de Grote zandkool en de Kleine zandkool voor.

De [[../Plantkunde/Blad|bladeren]] van de grote en de kleine zandkool worden sinds de Romeinse tijd in het Middellandse Zeegebied gebruikt als groente in salades, maar ook gekookt als groente of gebakken in pizza's. De bladeren zijn rijk aan vitamine C en ijzer.

; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Grote zandkool 23-08-2005 12.51.52.JPG|[[../Grote zandkool|Grote zandkool]] (''Diplotaxis tenuifolia'')
Diplotaxis muralis2 W.jpg|[[../Kleine zandkool|Kleine zandkool]] (''Diplotaxis muralis'')
&lt;/gallery&gt;

;Waardplant
Dit geslacht is {{Wp|waardplant|waardplant}} voor onder andere:
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
ImageNeeded.png|{{Wp|Ceutorhynchus contractus|''Ceutorhynchus contractus''}} (Nederlands)
Bestand:Chromatomyia.horticola4.-.lindsey.jpg|{{Wp|Chromatomyia horticola|''Chromatomyia horticola''}} (Nederlands)
ImageNeeded.png|{{Wp|Evergestis orficalis|''Evergestis orficalis''}} (Late koolmot)
Liriomyza strigata (Agromyzidae) - (leaf mine), Arnhem, the Netherlands.jpg|{{Wp|Liriomyza strigata|''Liriomyza strigata''}}
ImageNeeded.png|{{Wp|Liriomyza xanthocera|''Liriomyza xanthocera''}} (Nederlands)
Bestand:Phyllotreta.nemorum.-.calwer.43.16.jpg|{{Wp|Phyllotreta nemorum|''Phyllotreta nemorum''}} (Nederlands)
ImageNeeded.png|{{Wp|Phytomyza rufipes|''Phytomyza rufipes''}} (Nederlands)
Bestand:Plutella.xylostella.7383.jpg|{{Wp|Plutella xylostella|''Plutella xylostella''}} (Koolmot)
Scaptomyza flava.jpg|{{Wp|Scaptomyza flava|''Scaptomyza flava''}}
Bestand:Sitochroa.verticalis.mounted.jpg|{{Wp|Sitochroa verticalis|''Sitochroa verticalis''}} (Fijne golfbandmot)
&lt;/gallery&gt;

{{Commonscat|Diplotaxis}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>qxos7rfj0tcl9i3g1ex4yt82nimerme</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Hongerbloempje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22961</id>
    <revision>
      <id>428478</id>
      <parentid>302390</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:42:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1354" sha1="i9luiyi8gpoztvv6gvibu74216obyel" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=whitlowgrass-3.jpg}}
'''Hongerbloempje''' (''Draba'') is een geslacht uit de [[../Kruisbloemenfamilie|Kruisbloemenfamilie]] (''Brassicaceae''). Het zijn in het algemeen meerjarige, kruidachtige planten. De [[../Plantkunde/Vrucht|vruchten]] zijn hauwtjes.

; Soorten
In België en Nederland komt alleen het Wit hongerbloempje in het wild voor. Een aantal wordt als tuinplant gekweekt.
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Draba muralis route-ailly-sur-meuse 55 09042007 3.jpg|[[../Wit hongerbloempje|Wit hongerbloempje]] (''Draba muralis'')
&lt;/gallery&gt;
;Niet beschreven:
*''{{Wp|Draba alpina|Draba alpina}}''
*''{{Wp|Draba nemorosa|Draba nemorosa}}''
*''{{Wp|Draba dolomitica|Draba dolomitica}}''
*''{{Wp|Draba sauteri|Draba sauteri}}''
*''{{Wp|Draba aspera|Draba aspera}}''
*''{{Wp|Draba lasiocarpa|Draba lasiocarpa}}''
*''{{Wp|Draba hoppeana|Draba hoppeana}}''
*''{{Wp|Draba aizoides|Draba aizoides}}''
*''{{Wp|Draba pacheri|Draba pacheri}}''
*''{{Wp|Draba norvegica|Draba norvegica}}''
*''{{Wp|Draba fladnizensis|Draba fladnizensis}}''
*''{{Wp|Draba siliquosa|Draba siliquosa}}''
*''{{Wp|Draba stellata|Draba stellata}}''
*''{{Wp|Draba tomentosa|Draba tomentosa}}''
*''{{Wp|Draba dubia|Draba dubia}}''
{{Commonscat|Draba}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>i9luiyi8gpoztvv6gvibu74216obyel</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Kruidkers</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22962</id>
    <revision>
      <id>428475</id>
      <parentid>302508</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:42:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5437" sha1="dasg751nww6w8wtbtqx0on7vwfoydlr" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Steenkruidkers DSCF3979.JPG}}
'''Kruidkers''' (''Lepidium'') is een geslacht van circa 175 plantensoorten uit de [[../Kruisbloemenfamilie|Kruisbloemenfamilie]] (''Brassicaceae'').

De Peperkers en de Tuinkers worden in de keuken gebruikt. De soorten zijn eenjarige of meerjarige, kruidachtige planten. Enkele soorten zijn halfstruik of struik. Enkele soorten zijn klimplanten. De [[../Plantkunde/Blad|bladeren]] zijn afwisselend geplaatst en kunnen enkelvoudig of veerdelig zijn.

; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Lepidium virginicum var pubescens 3.jpg|[[../Amerikaanse kruidkers|Amerikaanse kruidkers]] (''Lepidium virginicum'')
ImageNeeded.png|[[../Dichtbloemige kruidkers|Dichtbloemige kruidkers]] (''Lepidium densiflorum'')
Lepidium graminifolium 2005.08.10 16.51.45.jpg|[[../Graskers|Graskers]] (''Lepidium graminifolium'')
Cardaria draba 20070415.jpg|[[../Pijlkruidkers|Pijlkruidkers]] (''Lepidium draba'')
Lepidium latifolium UGA5477926.jpg|[[../Peperkers|Peperkers]] (''Lepidium latifolium'')
Downy Pepperwort (Lepidium heterophyllum) - geograph.org.uk - 1393693.jpg|[[../Rozetkruidkers|Rozetkruidkers]] (''Lepidium heterophyllum'')
Lepidium ruderale Sturm21.jpg|[[../Steenkruidkers|Steenkruidkers]] (''Lepidium ruderale'')
Lepidium sativum vdg.jpg|[[../Tuinkers|Tuinkers]] (''Lepidium sativum'')
Lepidium campestre W.jpg|[[../Veldkruidkers|Veldkruidkers]] (''Lepidium campestre'')
&lt;/gallery&gt;
;Nog niet beschreven
Buiten België en Nederland zijn een aantal van de andere soorten in het wild:
* ''{{Wp|Lepidium africanum|Lepidium africanum}}''
* ''{{Wp|Lepidium amelum|Lepidium amelum}}''
* ''{{Wp|Lepidium biplicatum|Lepidium biplicatum}}''
* ''{{Wp|Lepidium bonariense|Lepidium bonariense}}''
* ''{{Wp|Lepidium catapycnon|Lepidium catapycnon}}''
* ''{{Wp|Lepidium desvauxii|Lepidium desvauxii}}''
* ''{{Wp|Lepidium didymum|Lepidium didymum}}''
* ''{{Wp|Lepidium drummondii|Lepidium drummondii}}''
* ''{{Wp|Lepidium echinatum|Lepidium echinatum}}''
* ''{{Wp|Lepidium ecuadoriense|Lepidium ecuadoriense}}''
* ''{{Wp|Lepidium englerianum|Lepidium englerianum}}''
* ''{{Wp|Lepidium fasciculatum|Lepidium fasciculatum}}''
* ''{{Wp|Lepidium flavum|Lepidium flavum}}''
* ''{{Wp|Lepidium flexicaule|Lepidium flexicaule}}''
* ''{{Wp|Lepidium foliosum|Lepidium foliosum}}''
* ''{{Wp|Lepidium fremontii|Lepidium fremontii}}''
* ''{{Wp|Lepidium genistoides|Lepidium genistoides}}''
* ''{{Wp|Lepidium ginninderrense|Lepidium ginninderrense}}''
* ''{{Wp|Lepidium howei-insulae|Lepidium howei-insulae}}''
* ''{{Wp|Lepidium hypenantion|Lepidium hypenantion}}''
* ''{{Wp|Lepidium hyssopifolium|Lepidium hyssopifolium}}''
* ''{{Wp|Lepidium heterophyllum|Lepidium heterophyllum}}''
* ''{{Wp|Lepidium jaredii|Lepidium jaredii}}''
* ''{{Wp|Lepidium lasiocarpum|Lepidium lasiocarpum}}'' is bestudeerd om verschillende theorieën over het ontkiemen van de zaden van eenjarigen in de woestijn te testen&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Philippi&quot;&gt;Bet-Hedging Germination of Desert Annuals: Variation Among Populations and Maternal Effects in Lepidium lasiocarpum, Thomas Philippi, The American Naturalist, Vol. 142, No. 3 (Sep., 1993)&lt;/ref&gt;
* ''{{Wp|Lepidium latipes|Lepidium latipes}}''
* ''{{Wp|Lepidium lyratogynum|Lepidium lyratogynum}}''
* ''{{Wp|Lepidium merrallii|Lepidium merrallii}}''
* ''{{Wp|Lepidium monoplocoides|Lepidium monoplocoides}}''
* ''{{Wp|Lepidium montanum|Lepidium montanum}}''
* ''{{Wp|Lepidium nitidum|Lepidium nitidum}}''
* ''{{Wp|Lepidium oxycarpum|Lepidium oxycarpum}}''
* ''{{Wp|Lepidium oxytrichum|Lepidium oxytrichum}}''
* ''{{Wp|Lepidium papillosum|Lepidium papillosum}}''
* ''{{Wp|Lepidium pedicellosum|Lepidium pedicellosum}}''
* ''{{Wp|Lepidium peregrinum|Lepidium peregrinum}}''
* ''{{Wp|Lepidium perfoliatum|Lepidium perfoliatum}}''
* ''{{Wp|Lepidium phlebopetalum|Lepidium phlebopetalum}}''
* ''{{Wp|Lepidium pholidogynum|Lepidium pholidogynum}}''
* ''{{Wp|Lepidium platypetalum|Lepidium platypetalum}}''
* ''{{Wp|Lepidium pseudohyssopifolium|Lepidium pseudohyssopifolium}}''
* ''{{Wp|Lepidium pseudoruderale|Lepidium pseudoruderale}}''
* ''{{Wp|Lepidium pseudotasmanicum|Lepidium pseudotasmanicum}}''
* ''{{Wp|Lepidium puberulum|Lepidium puberulum}}''
* ''{{Wp|Lepidium quitense|Lepidium quitense}}''
* ''{{Wp|Lepidium rotundum|Lepidium rotundum}}''
* ''{{Wp|Lepidium oleraceum|Lepidium oleraceum}}''
* ''{{Wp|Lepidium sagittulatum|Lepidium sagittulatum}}''
* ''{{Wp|Lepidium scandens|Lepidium scandens}}''
* ''{{Wp|Lepidium squamatum|Lepidium squamatum}}''
* ''{{Wp|Lepidium strictum|Lepidium strictum}}''
* ''{{Wp|Lepidium thurberi|Lepidium thurberi}}''
* ''{{Wp|Lepidium xylodes|Lepidium xylodes}}''

Klaus Mummenhoff, Holger Brüggemann en John L. Bowman onderzochten de moleculaire samenhang tussen 73 taxa in dit geslacht. Zij concludeerden dat er 3 hoofdlijnen waren: 1) de secties Lepia en Cardaria, 2) in Australië grex Monoplocoidea, terwijl de overige secties de 4e hoofdlijn vormen. Zij concludeerden dat in het {{Wp|Plioceen|Plioceen}}/{{Wp|Pleistoceen|Pleistoceen}} een snelle wereldwijde verspreiding plaatsgevonden&amp;nbsp;&lt;ref name&quot;&quot;MBB&quot;&gt;Chloroplast DNA phylogeny and biogeography of Lepidium (Brassicaceae), Klaus Mummenhoff, Holger Brüggemann and John L. Bowman, American Journal of Botany. 2001&lt;/ref&gt;.

{{Bron|bronvermelding=&lt;references/&gt;}}
{{Commonscat|Lepidium}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>dasg751nww6w8wtbtqx0on7vwfoydlr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Sinapis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22963</id>
    <revision>
      <id>428483</id>
      <parentid>331229</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:43:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1772" sha1="nsjz196g624izspyfbo17iflylvwgo3" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=ImageMoutarde1.jpg}}
'''''Sinapis''''' is een geslacht van kruidachtige planten uit de [[../Kruisbloemenfamilie|Kruisbloemenfamilie]] (''Brassicaceae''). In de Benelux komen in het wild de Herik en Witte mosterd voor.

Er is geen duidelijke scheiding met het geslacht  ''[[../Kool (geslacht)|Brassica]]''. Sommige soorten worden door een botanicus in het ''Sinapis'' en door een andere botanicus in ''Brassica'' geplaatst. 

Plantensoorten geteeld voor het maken van de specerij mosterd zijn onder meer de Witte mosterd die afkomstig is uit het Middellandse Zeegebied, de Zwarte mosterd en de Sareptamosterd.
; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Gele mosterd bloemen Sinapis alba.jpg|[[../Gele mosterd|Gele (of witte) mosterd]] (''Sinapis alba'')
Sinapis arvensis pont-aval-revigny-ornain 55 05062005 2.JPG|[[../Herik|Herik]] (''Sinapis arvensis'')
Brassica juncea wild mustard.JPG|[[../Sareptamosterd|Sareptamosterd]] (''Brassica juncea'')
Brassica nigra - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-170.jpg|[[../Zwarte mosterd|Zwarte mosterd]] (''Brassica nigra'')
&lt;/gallery&gt;

;Waardplant
Dit geslacht is {{Wp|waardplant|waardplant}} voor onder andere:
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Evergestis.forficalis.jpg|{{Wp|Lijnvalkmot|''Evergestis forficalis''}} (Lijnvalkmot)
Evergestis frumentalis.jpg|{{Wp|Evergestis frumentalis|''Evergestis frumentalis''}}
Artogeia mannii M 1.jpg|{{Wp|Scheefbloemwitje|''Pieris mannii''}} (Scheefbloemwitje)
Pontia chloridice.jpg|{{Wp|Klein resedawitje|''Pontia chloridice''}} (Klein resedawitje)
DJ001 Pontia daplidice UN.jpg|{{Wp|Resedawitje|''Pontia daplidice''}} (Resedawitje)
&lt;/gallery&gt;

{{Commonscat|Brassicaceae}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>nsjz196g624izspyfbo17iflylvwgo3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Tulp</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22966</id>
    <revision>
      <id>428479</id>
      <parentid>326756</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:43:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2492" sha1="n8n27avdv88r32zqbk4dkg4btenyqrz" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Tulp.jpg}}
'''Tulp''' (''Tulipa'') is een geslacht van eenzaadlobbige planten uit de [[../Leliefamiliel|leliefamilie]] (''Liliaceae''). Van origine komt de bloem uit Iran. In 1562 kwam de tulp via Antwerpen als eerste Europa binnen. Rond 1593 verschenen de eerste exemplaren in Nederland. De eerste gedocumenteerde exemplaren werden door {{Wp|Carolus Clusius|Carolus Clusius}} geplant in de door hem vanaf 1593 geleide {{Wp|Hortus botanicus Leiden|Hortus botanicus Leiden}}. De bostulp is de enige soort die in Nederland in het wild voorkomt en is ingeburgerd sinds de 19e eeuw. Ottomaanse sultans droegen een tulp op hun tulband als symbool. Het woord tulp is dan ook afkomstig van het Perzische ''tulipan'', wat tulband betekent.

; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Tulipa sylvestris 250406.jpg|[[../Bostulp |Bostulp ]] (''Tulipa sylvestris'')
&lt;/gallery&gt;

Tulpen kunnen niet in een warm klimaat worden gekweekt, omdat ze een koude nacht en een koude winter nodig hebben om te kunnen groeien. Tulpenbollen worden gewoonlijk in oktober en november geplant. De bloeiperiode loopt van april tot in juni. Behalve de gecultiveerde tulp kent men ook de 'botanische tulp', die vooral geschikt is voor in de tuin, omdat de bollen in de grond kunnen blijven zitten en het jaar daarop weer uitkomen.

Het kweken van nieuwe bollen gebeurt door in het najaar (oktober en november) tulpenbollen te planten. De knoppen tussen de bolrokken van deze bollen groeien uit tot nieuwe bollen waarbij de oude bol gebruikt wordt als voedsel. De knop die naast het groeipunt zit, de zogenaamde 'A' knop, groeit uit tot een grote bol die te verkopen is voor bloemproductie, of direct aan de consument. De geplante bol bevat naast de 'A' knop, tussen zijn bolrokken nog meer kleine groeiknoppen, de zogenaamde b, c, d en e knoppen, die uitgroeien tot kleine bolletjes (klisters). Deze klisters zitten aan de grote bol vast, en worden in de zomer tijdens het pellen (de wortels en oude huid van de bol verwijderen) van de grote bol afgehaald. In het volgende najaar worden zij weer geplant op het land, om uit te groeien tot een grote bol.

;Externe links
* [https://www.wild-natures.com/nl_photo063.html Greig's tulpen op een berghelling in Kazachstan]
* {{Link eFloras|1|133974|Tulipa}}
* {{Link eFloras|2|133974|Tulipa}}
* {{Link NCBI|13305|Tulipa}}

{{Commonscat|Tulipa}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>n8n27avdv88r32zqbk4dkg4btenyqrz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Venushaar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22967</id>
    <revision>
      <id>428481</id>
      <parentid>357113</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:43:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6350" sha1="t27exuadkyrbg6y89rzoqgfly2h806y" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Adiantum capillus-veneris habitus.jpg}}
'''''Adiantum''''' is de botanische naam van een geslacht uit de [[../Lintvarenfamilie|lintvarenfamilie]].

De wortelstok draagt samengestelde of soms enkelvoudige en ronde (bijv. ''A. reniforme'' van Madeira) bladeren met glimmende stelen, die eruit zien alsof ze zwart gelakt zijn, en licht tot sterk asymmetrische, dunne bladsegmenten, die bij besproeiing met water niet nat worden. De {{Wp|sorus|sori}} liggen aan de bladrand: de bladrand is om de sori geslagen en fungeert als {{Wp|indusium|indusium}}.

Alle soorten houden van lichte schaduw en hoge luchtvochtigheid. ''A. capillus-veneris'' verkiest een warm-gematigd tot subtropisch klimaat en groeit vaak in de sproeizone van beken en rivieren. Temperaturen tot -2°C worden verdragen en ook in Nederland kan hij op beschutte plaatsen niet al te strenge winters overleven.

Een aantal soorten is in Noordwest-Europa en Noord-Amerika winterhard, waaronder ''Adiantum pedatum'' en ''A. venustum''.

;Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
&lt;!-- gezocht|[[../NLnaam|''Latijn'']] (Nlnaam) --&gt;
Capelvenere01(Parco dei Nebrodi).JPG|[[../Echt venushaar|Echt venushaar]] (''Adiantum capillus-veneris'')
Gardenology.org-IMG 2355 rbgs11jan.jpg|[[../Fijn venushaar|Fijn venushaar]] (''Adiantum raddianum'')
Hufeisenfarn.jpg|[[../Hoefijzervaren|Hoefijzervaren]] (''Adiantum pedatum'')
Adiantum diaphanum - Wilhelma Zoo - Stuttgart, Germany - DSC01995.jpg|[[../Smal venushaar|Smal venushaar]] (''Adiantum diaphanum'')
&lt;/gallery&gt;

;Medicinaal gebruik
Al in de oudheid was Adiantum bekend als medicijn tegen diverse aandoeningen van de luchtwegen, ingenomen als afkooksel (thee) of als siroop.
Vanwege de gelijkenis van de bladsteel met donker, glanzend haar werd het gebruikt ter vevordering van haargroei. Tal van latere Europese Farmacopeeën vermelden het {{Wp|wortelstok|rizhoom}} en het blad als {{Wp|antiparasitisch|antiparasitisch}}, {{Wp|hoestdrank|antitussivum}},{{Wp|expectorant|expectorant}}, {{Wp|demulcent|demulcent}}, {{Wp|Antipyreticum|koortsverlagend}}, bloedstelpend, verkoelend, {{Wp|tonicum|tonicum}} en mild samentrekkend.
Aftreksels en siropen werden aanbevolen bij aandoeningen van de luchtwegen, {{Wp|bronchitis|bronchitis}}, loopneus, {{Wp|laryngitis|laryngitis}} en bij het ontgiften van alcoholici.

In Colombia wordt het toegepast als {{Wp|diaphoreticum|diaphoreticum}}, als verzachtend middel en bij problemen met het urinewegstelsel. Uitwendig gebruik omvat verlichting van insektenbeten en slangenbeten. Het aftreksel dient als shampoo tegen roos en andere huidaandoeningen, en wordt geacht haargroei te bevorderen.

In Zuidoost-Azië kennen ''A. caudatum'' en ''A. philippense'' hetzelfde medicinale gebruik als ''A. capillus-veneris'' in Europa en andere soorten in Zuid-Amerika.
In de Filipijnen gebruikt men de bladeren van ''A. caudatum'' inwendig tegen diabetes, hoest en koorts. Gestampte bladeren van ''A. philippense'' dienen als zalf op zwellingen en een afkooksel wordt gebruikt ter verlichting van buikpijn, koliek en dysenterie, en wordt beschouwd als tonicum voor de baarmoeder na het baren.

Heel jonge bladeren die nog stijf zijn opgerold worden wel gegeten als groente. De stelen en hoofdberven van de bladeren worden soms gebruikt voor het vlechten van manden.

;Bestanddelen
Over het algemeen zijn de soorten van de oude wereld rijker aan {{Wp|proanthocyaninen|proanthocyaninen}}, enkele {{Wp|flavonoïden|flavonoïden}} en enkele {{Wp|kaneelzuur|kaneelzuur}}esters dan de amerikaanse soorten. ''A. capillus-veneris'' heeft een lelie-achtig aroma en bevat onder meer filicine, filicinal, fernene, {{Wp|Beta-sitosterol|ß-sitosterol}}, {{Wp|stigmasterol|stigmasterol}}, {{Wp|Galluszuur|Galluszuur}}, capillarine, {{Wp|terpenoïden|terpenoïden}} (adiantone), flavonoïden ({{Wp|kaempferol|kaempferol}}, {{Wp|rutine|rutine}}, {{Wp|quercetine|quercetine}}), kaneelzuuresters, {{Wp|amygdaline|amygdaline}}, {{Wp|saponine|saponine}}, slijmstoffen en {{Wp|tannine|tannine}}.

;Werking
Van het extract van ''A. capillus-veneris'' is een {{Wp|Antimicrobieel middel|antimicrobiële werking}} aangetoond tegen ''Bacillus subtilis'', ''{{Wp|Candida (geslacht)|Candida albicans}}'', ''Candida pseudotropicalis'' (= ''{{Wp|Kefir|Candida kefyr}}''), ''{{Wp|Escherichia coli|Escherichia coli}}'', ''Proteus vulgaris'', ''Pseudomonas aeruginosa'' en ''{{Wp|Stafylokokken|Staphylococcus aureus}}''. Ook bevat deze soort een vluchtige olie die belemmerend werk op de groei van ''Aspergillus flavus'', ''Aspergillus niger'', ''Aspergillus fumigatus'', ''Bacillus subtilis'', ''Corynebacterium ovis'', ''Streptococcus pyogenes'' en ''Trichophyton mentagrophytes''. De remming is afhankelijk van de concentratie van de olie.
Het extract heeft een {{Wp|Hypoglykemie|hypogykemisch}} effect en verhoogt de glucosetolerantie. Het waterig-extract van een niet nader gespecificeerde ''Adiantum''-soort bracht een significante reductie teweeg op de {{Wp|aflatoxine|aflatoxine}}-productie door ''{{Wp|Aspergillus|Aspergillus parasiticus}}'' in landbouwprodukten als rijst, graan, maïs en pinda's.
Aftreksels van het rhizoom zijn effectiever dan van de bladeren.
Twee {{Wp|Triterpeen|triterpenoïde}} bestanddelen van ''A. monochlamys'', neohop-12-ene en adiantaan, werken sterk remmend op de {{Wp|Epstein-Barrvirus|Epstein-Barrvirus}}-activering opgeroepen door de tumor-promotor TPA.

{{Bronnen|1=&lt;br&gt;
* ''Cooper-Driver, G. &amp; {{Wp|Tony Swain|Swain, T.}}, 1977. Phenolic chemotaxonomy and phytogeography of Adiantum. {{Wp|Botanical Journal of the Linnean Society|Botanical Journal of the Linnean Society}} 74: 1--21.''
* ''Hoshizaki, B.J., 1970. The genus Adiantum in cultivation (Polypodiaceae). Baileya 17: 97--191.''
* ''Mahran, G.H., El Alfy, T.M., Taha, K.F. &amp; El Tantawy, M., 1990. Chemical composition and antimicrobial activity of the volatile oil and extracts of leaves of Adiantum capillus-veneris L. Bulletin of Faculty of Agriculture, University of Cairo 41: 555--572.''
* ''Afriastini, J.J., 2003. Adiantum L.. In: de Winter, W.P. and Amoroso, V.B. (eds.): Plant Resources of Sout-East Asia No. 15(2). Cryptogams: Ferns and fern allies. Backhuys Publishers, Leiden.''
}}

{{Commonscat|Adiantum}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>t27exuadkyrbg6y89rzoqgfly2h806y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Glechoma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22968</id>
    <revision>
      <id>428482</id>
      <parentid>316009</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:43:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1988" sha1="7n7w9k89s7opboa4wxi72rfebz1mlyt" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Glechoma-hederacea-total.JPG}}
'''''Glechoma''''' is een geslacht van twaalf soorten uit de [[../Lipbloemenfamilie|lipbloemenfamilie]] (''Lamiaceae'').

De [[../Plantkunde/Stengel|stengel]]s [[../Plantkunde/Wortel|wortel]]en op de {{Wp|knoop (plant)|knopen}} en vormen vaak bodembedekkende tapijten. De [[../Plantkunde/Blad|bladeren]] zijn vaak grof getand en zacht behaard. De recht opstijgende stengels dragen de kleine, buisvormige [[../Plantkunde/Bloem|bloemen]] in paren in de bladoksels.

Het geslacht is nauw verwant aan de geslachten  ''[[../Kattenkruid|Nepeta]]'', ''[[../Andoorn|Stachys]]'' en ''[[../Brunel|Prunella]]''.

; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
&lt;!-- ImageNeeded.png|[[../NLnaam|NLnaam]] (''Latijn'') --&gt;
Glechoma hederacea, Hondsdraf (3).jpg|[[../Hondsdraf|Hondsdraf]] (''Glechoma hederacea'')
&lt;/gallery&gt;
;Nog niet beschreven
*''{{Wp|Glechoma biondiana|Glechoma biondiana}}''
*''{{Wp|Glechoma decolorans|Glechoma decolorans}}''
*''{{Wp|Glechoma grandis|Glechoma grandis}}''
*''{{Wp|Glechoma hirsuta|Glechoma hirsuta}}''
*''{{Wp|Glechoma longituba|Glechoma longituba}}''
*''{{Wp|Glechoma nivalis|Glechoma nivalis}}''
*''{{Wp|Glechoma pharica|Glechoma pharica}}''
*''{{Wp|Glechoma serbica|Glechoma serbica}}''
*''{{Wp|Glechoma sinograndis|Glechoma sinograndis}}''

;Cultuur
In de tuin geven de planten de voorkeur aan volle zon of halfschaduw. Half voedzame grond, vochtig maar met goede afwatering.

Vermeerdering kan gebeuren door stekken en scheuren in voorjaar of herfst. De planten vormen een zijn goede bodembedekker.

;Externe links
*[https://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/feout?FAMILY_XREF=&amp;GENUS_XREF=Glechoma&amp;SPECIES_XREF=&amp;TAXON_NAME_XREF=&amp;RANK= ''Flora Europaea: Glechoma'']
*[https://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=113621 ''Flora of China: Glechoma'']
{{Commonscat|Glechoma}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>7n7w9k89s7opboa4wxi72rfebz1mlyt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Lamiastrum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22969</id>
    <revision>
      <id>428487</id>
      <parentid>392586</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:43:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1195" sha1="8z24gmu86bq1c2hvzftz0jgxjuzdrt9" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=LamiumGaleobdolonArgentum-plant-hr.jpg}}
'''''Lamiastrum''''' is een geslacht van waarschijnlijk een plantensoort uit de [[../Lipbloemenfamilie|lipbloemenfamilie]] (''Lamiaceae'').

; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
&lt;!-- gezocht|[[../NLnaam|''Latijn'']] (Nlnaam) --&gt;
Goldnessel (Lamium galeobdolon) 2.jpg|[[../Gele dovenetel|Gele dovenetel]] (''Lamiastrum galeobdolon'')
20130429Lamiastrum galeobdolon6.jpg|[[../Gele dovenetel|Bonte gele dovenetel]] (''Lamiastrum galeobdolon 'Florentinum' '')
&lt;/gallery&gt;
;(Nog) Niet beschreven
**''Lamiastrum galeobdolon'' subsp. ''galeobdolon''
**''Lamiastrum galeobdolon'' subsp. ''flavidum'' 
**''Lamiastrum galeobdolon'' subsp. ''montanum''
*''Lamiastrum galeobdolon'' 'Herman's Pride'
*''Lamiastrum galeobdolon'' 'Kirkcudbright Dwarf'
*''Lamiastrum galeobdolon'' 'Silberteppich'

;Bronnen
*[https://rbg-web2.rbge.org.uk/cgi-bin/nph-readbtree.pl/parent=/filename=feout/firstval=1/SID=253.1137826774?FAMILY_XREF=&amp;GENUS_XREF=Lamiastrum&amp;SPECIES_XREF=&amp;TAXON_NAME_XREF=&amp;RANK= Flora europaea]

{{Commonscat|Lamiastrum}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>8z24gmu86bq1c2hvzftz0jgxjuzdrt9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Lycopus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22970</id>
    <revision>
      <id>428484</id>
      <parentid>317038</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:43:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1334" sha1="fhuxbvx5sfmsvud03uaod94t6my275r" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Wolfspoot R0012819.JPG}}
'''''Lycopus''''' is een geslacht van een tien- tot dertigtal soorten uit de [[../Lipbloemenfamilie|lipbloemenfamilie]] (''Lamiaceae'').

; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
&lt;!-- ImageNeeded.png|[[../NLnaam|NLnaam]] (''Latijn'') --&gt;
Wolfspoot R0012816.JPG|[[../Wolfspoot|Wolfspoot]] (''Lycopus europaeus'')
&lt;/gallery&gt;
Dit is de enige in Europa van nature voorkomende soort. Deze soort komt zowel in België als in Nederland voor.

;Externe links
*[https://www.ipni.org/ipni/plantsearch?find_wholeName=&amp;find_searchAll=&amp;find_family=&amp;find_infrafamily=&amp;find_genus=lycopus&amp;find_infragenus=&amp;find_isAPNIRecord=on&amp;find_species=&amp;find_infraspecies=&amp;find_isGCIRecord=on&amp;find_authorAbbrev=&amp;find_publicationTitle=&amp;find_isIKRecord=on&amp;find_rankToReturn=all&amp;output_format=normal&amp;find_includePublicationAuthors=on&amp;find_includePublicationAuthors=off&amp;find_includeBasionymAuthors=on&amp;find_includeBasionymAuthors=off&amp;find_sortByFamily=on&amp;find_sortByFamily=off&amp;query_type=by_query&amp;back_page=query_ipni.html Ipni zoekresultaat] 
*[https://plants.usda.gov/java/nameSearch?keywordquery=lycopus&amp;mode=sciname&amp;submit.x=0&amp;submit.y=0 national Resources Conservation Service]

{{Commonscat|Lycopus}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>fhuxbvx5sfmsvud03uaod94t6my275r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Melissa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22971</id>
    <revision>
      <id>428486</id>
      <parentid>317071</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:43:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1247" sha1="3zaysnm2wtrr0n1gsiuvcqo882ed5wa" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Melissa_officinalis01.jpg}}
'''''Melissa''''' is een geslacht uit de [[../Lipbloemenfamilie|Lipbloemenfamilie]] (''Lamiaceae''). Het geslacht omvat vijf soorten vaste, kruidachtige planten die van nature voorkomen in Europa en Azië. De botanische naam ''Melissa'' is afgeleid van het [[Oudgrieks]]e woord voor bij. Dit vanwege de overdaad aan nectar die aanwezig is in de bloemen waardoor bijen worden aangetrokken. De stengels zijn rechthoekig, zoals dit ook het geval is bij alle andere planten uit de lipbloemenfamilie. De bladeren staan in paren tegenover elkaar en zijn over het algemeen in de vorm van een hart of ovaalvormig. Als ze gekneusd worden, geven ze een citroengeur af.

; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
&lt;!-- gezocht|[[../NLnaam|NLnaam]] (''Latijn'') --&gt;
Melissa officinalis.jpeg|[[../Citroenmelisse|Citroenmelisse]] (''Melissa officinalis'')

&lt;/gallery&gt;
;Nog niet beschreven
*''[[../Melissa axillaris|Melissa axillaris]]''
*''[[../Melissa bicornis|Melissa bicornis]]''
*''[[../Melissa flava|Melissa flava]]''
*''[[../Melissa yunnanensis|Melissa yunnanensis]]''

{{Commonscat|Melissa}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>3zaysnm2wtrr0n1gsiuvcqo882ed5wa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Munt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22972</id>
    <revision>
      <id>428485</id>
      <parentid>411247</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:43:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1897" sha1="3d7vvkr0vc2je55hdcpusu876njpudg" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Mentha aquatica (2005 09 18) - uitsnede.jpg}}
'''Munt''' (''Mentha'') is een geslacht van meerjarige planten uit de [[../Lipbloemenfamilie|lipbloemenfamilie]] (''Lamiaceae''). Ze hebben sterk geurende stoffen ({{Wp| menthol|menthol}}) die gebruikt worden in diverse producten als smaak- en geurstof, bijvoorbeeld in snoep, thee en tandpasta. De muntolie wordt met name gewonnen uit [[../Pepermunt|pepermunt]] en [[../Aarmunt|aarmunt]]. In de supermarkt of bij de groenteboer wordt meestal aarmunt verkocht.

De verschillende soorten van dit geslacht zijn niet altijd duidelijk begrensd en kunnen vaak gemakkelijk gekruist worden. 
; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Mentha Spicata.jpg|[[../Aarmunt|Aarmunt]] (''Mentha spicata'')
Menthaarvensis.JPG|[[../Akkermunt|Akkermunt]] (''Mentha arvensis'')
Mentha longifolia 2005.08.02 09.53.56.jpg|[[../Hertsmunt|Hertsmunt]] (''Mentha longifolia'')
Mentha pulegium 1.jpg|[[../Polei|Polei]] (''Mentha pulegium'')
Mentha aquatica bluete.jpeg|[[../Watermunt|Watermunt]] (''Mentha aquatica'')
Mentha suaveolens var variegata2.jpg|[[../Witte munt|Witte munt]] (''Mentha suaveolens'')
&lt;/gallery&gt;
{{Wp| Hybride (biologie)|Kruisingen}} zijn:
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Mentha-piperita.JPG|[[../Pepermunt|Pepermunt]] (''Mentha ×piperita''): pepermunt is een kruising tussen watermunt en aarmunt.
Mentha rotundifolia0.jpg|[[../Wollige munt|Wollige munt]] (''Mentha ×rotundifolia''): wollige munt is een kruising van hertsmunt en witte munt.
P1040252-Mentha-x-verticillata-most-alike.JPG|[[../Kransmunt|Kransmunt]] (''Mentha ×verticillata''): kransmunt is een kruising van akkermunt en watermunt.
&lt;/gallery&gt;

Zie ook: het artikel [[Kookboek/Munt|Munt]] in het Kookboek, over gebruik van munt in de keuken
{{Commonscat|Mentha}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>3d7vvkr0vc2je55hdcpusu876njpudg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Kattenkruid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22973</id>
    <revision>
      <id>428488</id>
      <parentid>316751</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:43:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2524" sha1="tpp3gppqh1tylli3spxjxfxuc1pp2w3" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Nepeta mussinii bluete.jpeg}}
'''Kattenkruid''' (''Nepeta'') of '''Neppe'''&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Nederduitsch letterkundig woordenboek
By Petrus Weiland, Pieter Weiland
Published by Ter drukkerij van J.P. van Dieren en comp., 1843
Item notes: Vol. 1
Original from Ghent University
Digitized Jun 10, 2008&lt;/ref&gt; is een geslacht van 250 soorten uit de [[../Lipbloemenfamilie|Lipbloemenfamilie]] (''Labiatae'' oftewel ''Lamiaceae''). Het geslacht is nauw verwant aan de geslachten ''[[../Glechoma|Glechoma]]'', ''[[../Andoorn|Stachys]]'' en ''[[../Brunel|Prunella]]''. Het geslacht komt van nature voor in Europa en Azië.

; Soorten
In Nederland komt in het wild (maar zeldzaam) voor:
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Nepeta mussinii2.jpg|[[../Blauw kattenkruid|Blauw kattenkruid]] (''Nepeta racemosa'')
Nepeta faassenii katzenminze.jpg|[[../Grijs kattenkruid|Grijs kattenkruid]] (''Nepeta faassenii'')
Nepeta cataria 1.jpg|[[../Wild kattenkruid|Wild kattenkruid]] (''Nepeta cataria'')
&lt;/gallery&gt;

De stengels wortelen op de knopen en vormen vaak bodembedekkende tapijten. De bladeren zijn vaak grof getand en zachtbehaard. De recht opstijgende stengels dragen de kleine, buisvormige bloemen in paren in de bladoksels.

;Cultuur
In de tuin geven de planten de voorkeur aan volle zon of halfschaduw en verlangen ze een humusrijke droge grond. Vermeerdering kan gebeuren door stekken en scheuren in voorjaar of herfst. Het zijn goede bodembedekkers.

Enkele cultivars:
*''Nepeta faassenii'' 'Dropmore Blue'
*''Nepeta faassenii'' 'Six Hills Giant'
*''Nepeta faassenii'' 'Walker's Low'
*''Nepeta racemosa'' 'Blue Wonder'
*''Nepeta racemosa'' 'Snowflake'

Katten houden van kattenkruid. Ze lijken erdoor te worden gedrogeerd. Elke kat reageert op zijn eigen manier op kattenkruid. Nadat ze de geur ervan hebben opgesnoven of van de plant hebben gegeten, rollen sommigen zich dramatisch miauwend of jankend over de grond, schurken ze tegen de plant aan of blijven ze onbeweeglijk staan met een doffe blik in de ogen. Soms bedekt het {{Wp|derde ooglid|derde ooglid}} het oog. Kwijlen en spinnen komt ook voor. Na tien à vijftien minuten is de &quot;betovering&quot; verbroken.
;Waardplant
Dit geslacht is {{Wp|waardplant|waardplant}} voor onder andere:
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Apis mellifera carnica worker hive entrance 3.jpg|[[../Dieren#Bij|''Apis mellifera'']] (Bijen)
&lt;/gallery&gt;

{{Referenties}}
{{Commonscat|Nepeta}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>tpp3gppqh1tylli3spxjxfxuc1pp2w3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Brunel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22975</id>
    <revision>
      <id>428498</id>
      <parentid>321649</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:43:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1123" sha1="95go0xsbj6dkd06mefwk7mpyqdzvyv9" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Prunella vulgaris bloemen.jpg}}
'''Brunel''' (''Prunella'') is een geslacht uit de [[../Lipbloemenfamilie|Lipbloemenfamilie]] (''Lamiaceae'').
Het geslacht telt vier soorten, verspreid over Noord-Amerika, Europa, Noord-Afrika en West-Azië.

In de Benelux komt met name de Gewone brunel (''Prunella vulgaris'') voor.
Vanaf Scandinavië naar het zuiden komt ook de Grote brunel (''Prunella grandiflora'') voor. In België komt ook de lage, kruipende Witte brunel (''Prunella laciniata'') voor. De Engelse naam van het geslacht is &quot;Self-heal&quot;, wat er op wijst dat ze tegen een serie kleine ongemakken aangewend kunnen worden.

; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
&lt;!-- gezocht|[[../NLnaam|''Latijn'']] (Nlnaam) --&gt;
Prunella vulgaris - Selfheal.jpg|[[../Gewone brunel|Gewone brunel]] (''Prunella vulgaris'')

&lt;/gallery&gt;
;Nog niet beschreven
* {{Wp|Grote brunel|Grote brunel}} (''Prunella grandiflora'')
* {{Wp|Witte brunel|Witte brunel}} (''Prunella laciniata'')

{{Commonscat|Brunel}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>95go0xsbj6dkd06mefwk7mpyqdzvyv9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Gamander</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22976</id>
    <revision>
      <id>428494</id>
      <parentid>294528</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:43:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2005" sha1="hu38izxwlg77f6q3km6cx2eijdyu5j5" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Valse salie IMG_0951.JPG}}
'''Gamander''' (''Teucrium'') is een geslacht van vaste planten uit de [[../Lipbloemenfamilie|Lipbloemenfamilie]] (''Lamiaceae'') De botanische naam ''Teucrium'' betekent 'Trojaanse plant'. In het Engels zowel als het Duits wordt het geslacht meestal ook 'gamander' genoemd.

De soorten in dit geslacht zijn kruidachtig, struiken of halfheesters. Ze komen van nature voor in Europa, van het Middellandse Zeegebied tot in West-Azië. Maar ook in de Benelux komen een aantal soorten in het wild voor. In het oosten van Noord-Amerika komt ''Teucrium canadense'' voor.

De soorten in dit geslacht hebben bloemen waarvan de lip lijkt te ontbreken. Waar bij andere geslachten zoals ''Ajuga'' de bovenlip gereduceerd kan zijn, ontbreekt deze schijnbaar hier. De reden is dat deze in tweeën gedeeld is en gesplitst in twee zijlappen. De onderlip lijkt vijflobbig te zijn.

; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Teucrium marum 002.JPG|[[../Amberkruid|Amberkruid]] (''Teucrium marum'')
Teucrium montanum.jpg|[[../Berggamander|Berggamander]] (''Teucrium montanum'')
Teucrium chamaedrys 290807.jpg|[[../Echte gamander|Echte gamander]] (''Teucrium chamaedris'')
Teucrium scordium1 eF.jpg|[[../Moerasgamander|Moerasgamander]] (''Teucrium scordium'')
Teucrium botrys eF.jpg|[[../Trosgamander|Trosgamander]] (''Teucrium botrys'')
Valse salie IMG 0951.JPG|[[../Valse salie|Valse salie]] (''Teucrium scorodonia'')
&lt;/gallery&gt;

; Waardplant
Dit geslacht is {{Wp|waardplant|waardplant}} voor onder andere de larven van een aantal {{Wp|Lepidoptera|Lepidoptera}}-soorten:
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Coleophora auricella.JPG|{{Wp|Coleophora auricella|''Coleophora auricella''}}
Coleophora chamaedriella.JPG|{{Wp|Coleophora chamaedriella|''Coleophora chamaedriella''}}
&lt;/gallery&gt;
De laatste voedt zich uitsluitend met ''Teucrium chamaedrys''.

{{Commonscat|Teucrium}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>hu38izxwlg77f6q3km6cx2eijdyu5j5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Lisdodde</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22978</id>
    <revision>
      <id>428489</id>
      <parentid>326786</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:43:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="577" sha1="fu6titl7337w7yzu8vug4qhbx2e0p83" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Typha latifolia MichaD.jpg}}
'''Lisdodde''' (''Typha'') is een geslacht uit de [[../Lisdoddefamilie|lisdoddefamilie]] (''Typhaceae'').

; Soorten
In de Benelux komen twee soorten uit dit geslacht voor: 
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Typha latifolia MichaD.jpg|[[../Grote lisdodde|Grote lisdodde]] (''Typha latifolia'')
Typha angustifolia1.JPG|[[../Kleine lisdodde|Kleine lisdodde]] (''Typha angustifolia'')
&lt;/gallery&gt;

{{Commonscat|Typha}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>fu6titl7337w7yzu8vug4qhbx2e0p83</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Moerasvaren (geslacht)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22979</id>
    <revision>
      <id>428493</id>
      <parentid>319216</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:43:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1062" sha1="tr10pf9o83a0m8dnkwaprto1tytpuqi" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Thelypteris palustris 03.jpg}}
'''Moerasvaren''' (''Thelypteris'') is een geslacht uit de [[../Moerasvarenfamilie|moerasvarenfamilie]] (''Thelypteridaceae''). Het geslacht telt ongeveer 875 soorten {{Wp|terrestrische plant|terrestrische}} varens, waarvan er één in België en Nederland voorkomt.

;Kenmerken
De moerasvarens hebben allen een kruipende of rechtstaande [[../Plantkunde/Wortel|wortelstok]] met harige of beklierde schubben. Ook de steel is beschubt of behaard en heeft aan de voet twee {{Wp|vaatbundel|vaatbundel}}s, die hogerop overgaan in één u-vormige vaatbundel. De bladen of [[../Plantkunde/Blad|veren]] zijn enkel geveerd.

De sporenhoopjes zitten op de onderzijde van de bladen, zijn klein en rond en afgedekt met een dekvliesje.

; Soort
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Thelypteris palustris 5475667.jpg|[[../Moerasvaren|Moerasvaren]] (''Thelypteris palustris'')
&lt;/gallery&gt;

{{Commonscat|Thelypteris}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>tr10pf9o83a0m8dnkwaprto1tytpuqi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Oreopteris</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22980</id>
    <revision>
      <id>428495</id>
      <parentid>327343</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:43:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1089" sha1="g0c0uxfmqp8akzgkxlsd8sqo66ult90" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Oreopteris.limbosperma3.-.lindsey.jpg}}
'''''Oreopteris''''' is een geslacht uit de [[../Moerasvarenfamilie|moerasvarenfamilie]] (''Thelypteridaceae''). Het geslacht bestaat uit drie soorten {{Wp|terrestrische plant|terrestrische}} varens, waarvan er één van nature voorkomt in België en Nederland.

;Kenmerken
De varens van dit geslacht hebben allemaal een korte, dikke, opstijgende [[../Plantkunde/Wortel|wortelstok]]. De bladeren of {{Wp|veer (varen)|veren}} staan in een bundel bij elkaar, hebben een korte [[../Plantkunde/Blad|bladsteel]] en een lange, vlakke bladschijf waarvan de randen niet omgeslagen zijn.

De {{Wp|sporenhoopje|sporenhoopje}}s zitten op de onderzijde van de bladen nabij de bladrand. Ze zijn klein en rond en afgedekt met een {{Wp|dekvliesje|dekvliesje}}.

; Soort
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Oreopteris.limbosperma.jpg|[[../Stippelvaren|Stippelvaren]] (''Oreopteris limbosperma'')
&lt;/gallery&gt;

{{Commonscat|Oreopteris}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>g0c0uxfmqp8akzgkxlsd8sqo66ult90</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Beukvaren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22981</id>
    <revision>
      <id>428490</id>
      <parentid>321469</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:43:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1252" sha1="5unnwsyu4p33exxfid5sxqhk7y81h1p" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Phegopteris connectilis (8337819176).jpg}}
'''''Phegopteris''''' is een geslacht uit de [[../Moerasvarenfamilie|moerasvarenfamilie]] (''Thelypteridaceae''). Het geslacht telt vier soorten terrestrische varens, waarvan er één van nature voorkomt in België en Nederland.

; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Phegopteris connectilis 2.jpg|[[../Smalle beukvaren|Smalle beukvaren]] (''Phegopteris connectilis'')
&lt;/gallery&gt;

;Kenmerken
De varens van dit geslacht hebben een lange, dunne en kruipende [[../Plantkunde/Wortel|wortelstok]]. De bladen of veren staan verspreid, zijn [[../Plantkunde/Blad|wigvormig]] of driehoekig van vorm en dubbel tot drievoudig geveerd. Een belangrijk kenmerk is dat de tegenoverstaande blaadjes aan de hoofdnerf met elkaar vergroeid zijn.

De [[../Plantkunde/Zaad|sporenhoopjes]] zitten op de onderzijde van de bladen, zijn klein en rond tot ellipsvormig en niet afgedekt met een dekvliesje.

;Externe links
* {{Link eFloras|1|124933|Phegopteris}}
* [https://homepages.caverock.net.nz/~bj/fern/phegopteris.htm ''Checklist of World Ferns'']: soortenlijst

{{Commonscat|Phegopteris}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>5unnwsyu4p33exxfid5sxqhk7y81h1p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Brugmansia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22983</id>
    <revision>
      <id>428497</id>
      <parentid>321645</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:43:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="926" sha1="tvywoylmw70kyjyziur0vzuyyc5tig1" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Datura stramonium 003.JPG}}
'''''Brugmansia''''' is de botanische naam van een geslacht van planten in de [[../Nachtschadefamilie|nachtschadefamilie]] (''Solanaceae''). De soorten in dit geslacht vielen vroeger onder het geslacht ''[[../Datura|datura]]''.

Alle soorten zijn zeer giftig. De planten zijn afkomstig uit Zuid-Amerika, en wel uit Peru en Chili. Intussen zijn ze als sierplant in Europa redelijk verbreid.

; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
&lt;!-- ImageNeeded.png|[[../NLnaam|NLnaam]] (''Latijn'') --&gt;
DaturaStramonium-plant-sm.jpg|[[../Doornappel|Doornappel]] (''Datura stramonium'')
&lt;/gallery&gt;

== Externe links ==
* {{Link eFloras|201|104698|Brugmansia}}
* {{Link NCBI|301914|Brugmansia}}
* [https://www.brugmansiadatura.nl/ Brugmansia fotos]

{{Commonscat|Brugmansia}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>tvywoylmw70kyjyziur0vzuyyc5tig1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Datura</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22984</id>
    <revision>
      <id>428496</id>
      <parentid>319319</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:43:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="479" sha1="7ivbr8foq47uoe5w0n1bp1cleen8cjw" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Datura stramonium white flower.jpg}}
'''''Datura''''' is de botanische naam van een geslacht van planten in de [[../Nachtschadefamilie|nachtschadefamilie]] (''Solanaceae''). 
Een aantal soorten die vroeger deel uitmaakten van dit geslacht, worden nu ingedeeld bij het geslacht ''[[../Brugmansia|brugmansia]]''.

{{Commonscat|Datura}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>7ivbr8foq47uoe5w0n1bp1cleen8cjw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Lycium</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22985</id>
    <revision>
      <id>428500</id>
      <parentid>389783</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:43:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="845" sha1="p9uv9bnhbgywj6o5s90ky0a0l35nkgx" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=LyciumBarbarum-bloem-hr.jpg}}
'''''Lycium''''' is de botanische naam van een geslacht uit de [[../Nachtschadefamilie|nachtschadefamilie]] (''Solanaceae''). De naam ''Lycium'' is afgeleid van de oude staat Lycië in Klein-Azië. Het geslacht telt een honderdtal soorten.

; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Lycium barbarum at Wolfberry Farm Berries Closeup Ningxia 174.jpg|[[../Boksdoorn|Boksdoorn]] (''Lycium barbarum'')
Lycium chinense 13.JPG|[[../Chinese boksdoorn|Chinese boksdoorn]] (''Lycium chinense'')
&lt;/gallery&gt;

;Externe links
* {{Link eFloras|2|119146|Lycium}}
* {{Link eFloras|11|119146|Lycium}}
* {{Link eFloras|60|119146|Lycium}}
* {{Link FloraBase|Lycium L.|22513}}

{{Commonscat|Lycium}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>p9uv9bnhbgywj6o5s90ky0a0l35nkgx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Petunia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22986</id>
    <revision>
      <id>428492</id>
      <parentid>283524</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:43:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3153" sha1="cbttgytw3lwhv2ottl4rwkl2m1kmm45" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Petunia-bloem-sm.jpg}}
'''''Petunia''''' is de botanische naam van een geslacht van planten in de [[../Nachtschadefamilie|Nachtschadefamilie]] (''Solanaceae''). Veel van de in tuinen voorkomende petunia soorten zijn hybriden. Het geslacht is nauw verwant aan ''{{Wp|Nicotiana|Nicotiana}}''. De naam zou zelfs van het Braziliaanse]] woord ''petun'' (=tabak) zijn afgeleid. En is ook een meerjarige plant gekweekt als eenjarige.

De eerste ''Petunia'' kwam in 1823 naar Europa. De witbloemige ''Petunia axillaris'' was de eerste, later ontstonden de Argentijnse, violette tot karmijnrood bloeiende ''Petunia violaceae''. Deze twee vormden de basis voor talloze {{Wp|hybride (biologie)|hybriden}}.

Er is geen overeenstemming over wat er al dan niet tot het geslacht hoort: volgens sommige alleen deze twee soorten plus de hybride. Andere botanici plaatsen hier veel meer soorten, zelfs als de planten die anders het geslacht ''{{Wp|Calibrachoa|Calibrachoa}}'' vormen buiten beschouwing gelaten worden.
; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Bestand:P1000489 Petunia axillaris (Solanaceae) Plant.JPG|[[../Petunia axillaris|''Petunia axillaris'']] (NLnaam)
ImageNeeded.png|[[../Petunia violaceae|''Petunia violaceae'']] (NLnaam)
&lt;/gallery&gt;

Kwekers, het eerst in Engeland, maar sinds lang ook in Frankrijk, België, Duitsland, Zwitserland en Japan, brengen zeer regelmatig nieuwe rassen op de markt. Deze gekweekte rassen vormen vaak dankbare zomerbloeiers in de tuin, waarbij de bloeiperiode bij sommige rassen al vroeg in het voorjaar begint, en die van anderen doorlopen tot in de late herfst. Hierbij moet aangetekend worden dat de oudere rassen slecht tegen regen kunnen, alhoewel ook deze oudere rassen zich na een regenbui snel herstellen.

Omdat de petunia gemakkelijk te kweken en te hybridiseren is, wordt de plant veel gebruikt in biologisch onderzoek.

;Onderhoud
Petunia's hebben het liefst een natte bodem. Uitgebloeide bloemen worden best verwijderd, net zoals het stengeltje waaraan de bloem groeide. Hiermee voorkomt men dat de plant sneller verwelkt. Begin augustus kan men het stengeltje laten hangen en hieruit zaad winnen. Men wacht best tot de zaadknopjes open springen. Men kan er de naam en kleur van de soort bij schrijven. Petunia's worden bij voorkeur in januari-februari (in een kas of serre) gezaaid. Vanaf mei, bij voorkeur na de {{Wp|IJsheiligen|IJsheiligen}}, kan men ze in de tuin zetten of in bloembakken- en potten. Het is mogelijk dat er bij het kweken ook planten met lichtere of donkerdere bloemen ontstaan. Deze nieuwe planten groeien sneller en het zaad is ook sneller rijp dan de voorganger (als men die in de winkel heeft gekocht). Slechts ongeveer de helft van de zaden ontkiemt.

== Externe links ==
* {{Link eFloras|2|124749|Petunia}}
* {{Link eFloras|11|124749|Petunia}}
* {{Link eFloras|60|124749|Petunia}}
* {{Link NCBI|4101|Petunia}}
** [https://www.surfinia.com/ Surfinia soorten website]
** [https://www.surfinia.com/ Surfinia soorten website]

{{Commonscat|Petunia}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>cbttgytw3lwhv2ottl4rwkl2m1kmm45</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Narcis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22988</id>
    <revision>
      <id>428491</id>
      <parentid>327637</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:43:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3007" sha1="ks26y2v3b04acli0pz3fmhaw747cjf0" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Påskeliljer.jpg}}
'''Narcis''' (''Narcissus'') is een geslacht van bolgewassen uit de [[../Narcisfamilie|narcisfamilie]] (''Amaryllidaceae''). De naam is afkomstig uit de [[Griekse mythologie]]. Narcissen zijn voorjaarsbollen en hebben een koude rustperiode nodig. Je vindt narcissen in vele soorten en kleuren: roze, oranje, rode, witte of gevlekte, dubbelbloemige bloemen, met grote gele trompetten of met trosjes van gele of witte bloemetjes. In tegenstelling tot bij de [[../Leliefamilie|leliefamilie]] komt bij deze familie een onderstandig vruchtbeginsel voor.

Je kunt narcissen rustig laten verwilderen; ze vermeerderen zich vanzelf en elk jaar zullen er meer bloemetjes komen.

; Soorten
Er zijn ongeveer 35 soorten narcissen.
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Narcissus poeticus.jpg|[[../Dichtersnarcis|Dichtersnarcis]] (''Narcissus poeticus'')
Narcissus pseudonarcissus 030405.jpg|[[../Wilde narcis|Wilde narcis]] (''Narcissus pseudonarcissus'')
&lt;/gallery&gt;
;Nog niet beschreven:
*{{Wp|Grootkronige narcis|Grootkronige narcis}}
*{{Wp|Kortkronige narcis|Kortkronige narcis}}
In Nederland en België komt alleen de Wilde narcis van nature voor.

;Classificatie van Narcissen
Narcissen worden ingedeeld in verschillende categorieën. De Royal Horticultural Society in Londen registreert alle soorten en omschrijft deze of het nu wilde soorten zijn of {{Wp|cultivar|cultivar}}s. De volgende 12 categorieën worden gehandhaafd:
* 1: Trompet; 1 bloem per steel. De trompet is langer dan de bloemblaadjes.
* 2: Groot-kronig; 1 bloem per steel. De trompet is langer dan 1/3 van de lengte van de bloemblaadjes maar niet langer dan de bloemblaadjes zelf.
* 3: Klein-kronig; 1 bloem per steel. De trompet is niet langer dan 1/3 van de lengte van de bloemblaadjes.
* 4: Dubbel; 1 of meer bloemen per steel. Verdubbeling van bloemblaadjes of een dubbele trompet of beide.
* 5: Triandrus; 1 of meer bloemen per steel. Bloemblaadjes wijzen sterk naar achteren.
* 6: Cyclamineus; 1 bloem per steel. Bloemblaadjes wijzen naar achteren. Bloem naar de grond gebogen ten opzichte van de steel.
* 7: Jonquilla; 1 tot 5 bloemen per steel. Hol- of trechtervormig trompetje. Vaak geurend.
* 8: Tazetta; 3 tot 20 bloemen per (stevige) steel. Bloemblaadjes wijzen niet naar achteren. Vaak geurend.
* 9: Poeticus; meestal 1 bloem per steel. Bloemblaadjes zuiver wit. Cup zeer kort of schijfvormig, vaak geel met groen hart en soms oranje rand. meestal geurend.
* 10: Bulbocodium; meestal 1 bloem per steel. Zeer kleine bloemblaadjes in verhouding tot de grote cup.
* 11: Spleet-kronig, onderverdeeld in twee groepen:
**a: Kraag-Narcis; de cup ligt opengeslagen over de bloemblaadjes. Meestal in 2 groepen van 3.
**b: Vlinder-Narcis; de cup ligt opengeslagen maar ietwat gedraaid over de bloemblaadjes.
* 12: Alle Narcissen die niet in een andere categorie vallen.

{{Commonscat|Narcissus}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>ks26y2v3b04acli0pz3fmhaw747cjf0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Narcisklokje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22989</id>
    <revision>
      <id>428499</id>
      <parentid>327896</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:43:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2000" sha1="e60of88kcue0x4x6tvue1yon60w0h5k" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Illustration Leucojum vernum0.jpg}}
'''Narcisklokjes''' (''Leucojum lato sensu'') zijn bolgewassen uit de [[../Narcisfamilie|narcisfamilie]] (''Amaryllidaceae'').

Bij de [[../Sneeuwklokje|sneeuwklokjes]] (''Galanthus'') zijn de drie binnenste – meestal uitgerande – tepalen kleiner dan de buitenste en vertonen één of twee groene honingmerken. Bij de narcisklokjes hebben de zes bloemblaadjes daarentegen allemaal dezelfde lengte. Het geslacht '''Leucojum lato sensu''' kent elf verschillende soorten. Twee daarvan, inheems maar zeldzaam in België en Nederland, worden vrij vaak gekweekt.

; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Leucojum-vernum-flower1.jpg|[[../Lenteklokje|Lenteklokje]] (''Leucojum vernum'')
Leucojum aestivum pulchellum.jpg|[[../Zomerklokje|Zomerklokje]] (''Leucojum aestivum'')
&lt;/gallery&gt;

Cladistiek en DNA-sequentie analyse hebben aangetoond dat deze twee soorten nauwer verwant zijn met het geslacht '''Galanthus''' dan bij de andere soorten, die nu worden ondergebracht bij het geslacht '''{{Wp|Acis (geslacht)|Acis}}'''. Deze negen soorten, die vooral uit erg droge streken voortkomen, zijn meestal inheems in een beperkt aantal Atlantische en mediterrane regio’s.

De wetenschappelijke naam is afgeleid van het Griekse λευκοίον (van λευκος = wit, en ίον = viooltje en andere geurige bloemen), dwz. plant met fraaie, witte bloemen.&amp;nbsp;&lt;ref&gt; Cornelis A. Backer, ''Verklarend woordenboek voor wetenschappelijke namen'', L.J. Veen, Amsterdam/Antwerpen,&lt;/ref&gt; De Nederlandse naam zal afkomstig zijn van de [[../Narcis|narcis]] en de klokvorm van de bloempjes.

{{Bron|bronvermelding=
&lt;references /&gt;
* [https://www.amaryllidaceae.org/Leucojum/index.htm Nomenclatuur van het geslacht ''Leucojum'']
* [https://www.amaryllidaceae.org/Acis/index.htm Nomenclatuur van het geslacht ''Acis'']}}

{{Commonscat|Leucojum}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>e60of88kcue0x4x6tvue1yon60w0h5k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:Vangelis/Voortgang WB</title>
    <ns>2</ns>
    <id>23129</id>
    <revision>
      <id>428412</id>
      <parentid>422990</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:23:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26636" sha1="0a8u6t110jdaprgwmm8ar770dd8hcx4" xml:space="preserve">Bedoeling van deze lijst is WikiBooks een oppepper te geven naar (re)activering van stilliggende bijdragen.&lt;br&gt;
;Pep
* '''Verzoek''' gestuurd aan gebruiker(s) op vermelde datum.
* Na een maand geen '''Reactie'''([[Bestand:X_mark.svg|10px]]) wordt aangenomen dat de gebruiker geen interesse meer heeft.

;Uitvoering
* Er wordt (weer) aan gewerkt([[Bestand:To_validate.svg|50px]]).
* Het boek staat op de 'Te doen lijst' van de gebruiker([[Bestand:Green_check.png|10px]]).
* Er wordt (voorlopig) niet meer aan gewerkt of de gebruiker(s) reageren niet en het is verplaatst naar [[Wikibooks:Wachtruimte|wachtruimte]]([[Bestand:Arrows-folder-categorize.svg|15px]]) op vermelde datum, gebruiker(s) op de hoogte gebracht.
* Module's zijn verwijderd wegens minimale inhoud([[Bestand:X_mark.svg|10px]]), gebruiker(s) op de hoogte gebracht.

;Gouden WikiBooks Opsteker
* Wegens werk aan het boek in de afgelopen maand([[Bestand:SMirC-thumbsup.svg|20px]]).

==== 100% ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!100% WikiBook {{100%}}
!Boeken die gemerkt zijn als 'af' ({{100%}}) (zie [[Hoofdpagina]]) verdwijnen van onderstaande lijst.
|}

==== 75% ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!75% WikiBook {{75%}}
!Auteur(s)
!Laatste bij
!Pep
!Reactie
!Uitvoering
|-
|[[Celbiologie]]
|[[Gebruiker:Jos Punie|Jos Punie]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Biohazard|Biohazard]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Rasbak|Rasbak]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Roeleboel|Roeleboel]]
|14 okt 2008&lt;br&gt; 30 nov 2004&lt;br&gt;18 dec 2004&lt;br&gt;18 apr 2007
|19 feb 2010
|[[Bestand:Green_check.png|10px]]&lt;br&gt; .&lt;br&gt; .&lt;br&gt; .
|[[Bestand:To_validate.svg|50px]]&lt;br&gt; .&lt;br&gt; .&lt;br&gt; .
|-
|[[Huisdierengids rat]]
|[[Gebruiker: Inge Habex |Inge Habex]]
|15 feb 2008
|21 feb 2010
|
|
|-
|[[Lineaire algebra]]
|[[Gebruiker: Nijdam |Nijdam]][[Bestand:SMirC-thumbsup.svg|20px]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Sanderd17|Sander]][[Bestand:SMirC-thumbsup.svg|20px]]
|3 mrt 2010&lt;br&gt; 25 feb 2010
|27 feb 2010
|nvt&lt;br&gt; nvt
|[[Bestand:To_validate.svg|50px]]&lt;br&gt; [[Bestand:To_validate.svg|50px]]
|-
|[[Matrixrekening]]
|[[Gebruiker: Jjitss|Jjitss]]
|23 jan 2008
|21 feb 2010
|
|
|-
|[[Vectormeetkunde]]
|[[Gebruiker: Jjitss|Jjitss]]
|17 jan 2008
|22 feb 2010
|
|
|-
|[[Papier]]
|[[Gebruiker:Pjetter|Pjetter]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]]
|26 jan 2009&lt;br&gt; 20 jan 2008
|21 feb 2010
|
|
|-
|[[Huisdierengids rat]]
|[[Gebruiker: Inge Habex |Inge Habex]]
|25 jan 2009
|1 feb 2018
|
|
|-
|[[Veilig op het internet]]
|[[Gebruiker: MADe | MADe]]
|26 dec 2009
|21 feb 2010
|
|
|-
|[[Overklokken]]
|[[Gebruiker: ACiDcHaOZ | ACiDcHaOZ]]
|29 nov 2007
|22 feb 2010
|
|
|-
|[[Firefox]]
|[[Gebruiker:MADe|MADe]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Jbib|Jbib]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Fruggo|Fruggo]]
|2 apr 2008&lt;br&gt; 4 mrt 2006&lt;br&gt; 18 jul 2007
|21 feb 2010
|
|
|-
|[[Maple]]
|[[Gebruiker:MADe|MADe]]
|12 aug 2006
|20 feb 2010
|
|
|-
|[[LaTeX]]
|[[Gebruiker:Nikolai1983|Nikolai1983]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]][[Bestand:SMirC-thumbsup.svg|20px]]
|7 aug 2005&lt;br&gt; 6 mrt 2010
|22 feb 2010&lt;br&gt; nvt
|.&lt;br&gt; [[Bestand:Green_check.png|10px]]
|.&lt;br&gt; [[Bestand:To_validate.svg|50px]]
|-
|[[Programmeren in TI-83+ Assembly]]
|[[Gebruiker:Willem1|Willem1]][[Bestand:SMirC-thumbsup.svg|20px]]
|2 mrt 2010
|22 feb 2010
|[[Bestand:Green_check.png|10px]]
|[[Bestand:To_validate.svg|50px]]
|-
|[[Programmeren in PL/1]]
|[[Gebruiker:Debris|Debris]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:84.193.136.96|84.193.136.96]]
|16 sep 2007&lt;br&gt; 23 nov 2007
|22 feb 2010
|
|
|-
|[[Programmeren in ASP.NET]]
|[[Gebruiker:Jbib|Jbib]]
|7 aug 2009
|22 feb 2010
|
|
|-
|[[Programmeren in PHP]]
|[[Gebruiker:Gabadubo|Gabadubo]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Ferry|Ferry]]
|1 mrt 2007&lt;br&gt; 4 mrt 2010
|22 feb 2010&lt;br&gt; nvt
| 
|.&lt;br&gt; [[Bestand:To_validate.svg|50px]]
|-
|[[Linux Systeembeheer]]
|[[Gebruiker: Bertvv | Bertvv]]
|30 dec 2009
|22 feb 2010
|[[Bestand:Green_check.png|10px]]
|[[Bestand:To_validate.svg|50px]]
|-
|[[Nieuwgrieks]]
|[[Gebruiker: Dirk math| Dirk math]][[Bestand:SMirC-thumbsup.svg|20px]]
|21 feb 2010
|22 feb 2010
|[[Bestand:Green_check.png|10px]]
|[[Bestand:To_validate.svg|50px]]
|-
|[[Latijn]]
|[[Gebruiker:Pkniest|Pkniest]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Sunlenko‎|Sunlenko‎]][[Bestand:SMirC-thumbsup.svg|20px]]
|2 aug 2007&lt;br&gt; 12 mrt 2010
|22 feb 2010
|
|.&lt;br&gt; [[Bestand:To_validate.svg|50px]]
|-
|[[Ab Urbe Condita]]
|[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]]
|18 jul 2009
|22 feb 2010
|
|
|-
|[[Alternatieve energie]]
|[[Gebruiker:Londenp|Londenp]]
|19 mei 2008
|22 feb 2010
|
|
|-
|[[Moodle]]
|
|
|
|
|
|-
|[[Onderwijstechnologie]]
|[[Gebruiker:Nathalieparys|Nathalieparys]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Sien.herbots|Sien.herbots]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Maya.dammans|Maya.dammans]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Ann|Ann]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Frederik.Questier|Frederik.Questier]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Fvmulder|Fvmulder]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Maarten delaere1|Maarten delaere1]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Jojacobs|Jojacobs]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Ward|Ward]]
|8 nov 2009
|nvt
|nvt
|[[Bestand:To_validate.svg|50px]]
|-
|[[Open standaarden]]
|[[Gebruiker: Mattias.Campe| Mattias.Campe]][[Bestand:SMirC-thumbsup.svg|20px]]
|10 feb 2010
|nvt
|nvt
|[[Bestand:To_validate.svg|50px]]
|-
|[[Programmeren in BASIC]]
|[[Gebruiker:Warddr|Warddr]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Sephiroth|Sephiroth]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:ACiDcHaOZ|ACiDcHaOZ]]
|25 jan 2008&lt;br&gt; 26 apr 2008&lt;br&gt; 28 sep 2007
|22 feb 2010
|
|
|-
|[[Programmeren in TI-Basic]]
|[[Gebruiker:Thexa4|Thexa4]]
|16 jun 2009
|22 feb 2010
|[[Bestand:Green_check.png|10px]]
|
|-
|[[Save Our Future Today, a SOFT revolution]]
|[[Gebruiker:Vangelis|Vangelis]]
|19 jul 2009
|nvt
|nvt
|[[Bestand:Green_check.png|10px]]
|-
|[[Scalable Vector Graphics]]
|[[Gebruiker: Pietn |Pietn]]
|28 jan 2008
|22 feb 2010
|
|
|-
|[[Sociale geschiedenis van Europa]]
|[[Gebruiker: Beetjedwars | Beetjedwars]][[Bestand:SMirC-thumbsup.svg|20px]]
|28 feb 2010
|nvt
|nvt
|[[Bestand:To_validate.svg|50px]]
|-
|[[Sociale geschiedenis van het Romeinse rijk]]
|[[Gebruiker: Beetjedwars | Beetjedwars]][[Bestand:SMirC-thumbsup.svg|20px]]
|8 feb 2010
|nvt
|nvt
|[[Bestand:To_validate.svg|50px]]
|-
|[[Sociale geschiedenis van de late oudheid]]
|[[Gebruiker: Beetjedwars | Beetjedwars]][[Bestand:SMirC-thumbsup.svg|20px]]
|8 feb 2010
|nvt
|nvt
|[[Bestand:To_validate.svg|50px]]
|-
|[[Tengwar]]
|[[Gebruiker: Dirk math | Dirk math]]
|16 apr 2007
|22 feb 2010
|
|
|-
|[[Toki Pona]]
|[[Gebruiker:JosN|JosN]][[Bestand:SMirC-thumbsup.svg|20px]]
|20 feb 2010
|nvt
|nvt
|[[Bestand:To_validate.svg|50px]]
|-
|[[Fysica]]
|[[Gebruiker: Tobe Baeyens | Tobe Baeyens]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Huibc|Huibc]][[Bestand:SMirC-thumbsup.svg|20px]]
|20 jul 2005&lt;br&gt; 12 mrt 2010
|19 feb 2010&lt;br&gt; .
|
|.&lt;br&gt; [[Bestand:To_validate.svg|50px]]
|-
|[[OpenERP]]
|[[Gebruiker: Avdsar|Avdsar]]
|20 aug 2008
|14 feb 2010
|
|
|-
|[[Vakantiereizen]]
|[[Gebruiker:Vangelis|JohnVangelis]]
|7 jul 2009
|nvt
|nvt
|[[Bestand:Green_check.png|10px]]
|-
|[[Vruchtbrengend woordenboek]]
|Velen
|17 dec 2009
|nvt
|nvt
|[[Bestand:To_validate.svg|50px]]
|-
|[[Vloeistofmechanica]]
|[[Gebruiker:MADe|MADe]]&lt;br&gt; [[Gebruiker: Eli Verbuyst |Eli Verbuyst]]
|25 nov 2005&lt;br&gt; 23 aug 2005
|21 feb 2010
|[[Bestand:Green_check.png|10px]]&lt;br&gt; .
|[[Bestand:X_mark.svg|10px]]&lt;br&gt; .
|-
|[[Wiskunde]]
|[[Gebruiker:Germanator | Germanator ]]
|9 apr 2006
|22 feb 2010
|
|
|-
|
|
|
|
|
|
|}

==== 50% ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!50% WikiBook {{50%}}
!Auteur(s)
!Laatste bij
!Pep
!Reactie
!Uitvoering
|-
|[[Analyse]]
|[[Gebruiker:RedRose|RedRose]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Robert Zboray|Robert Zboray]]
|21 jun 2007&lt;br&gt; 25 jul 2009&lt;br&gt; 3 mrt 2006
|22 feb 2010
|
|
|-
|[[Anorganische chemie]]
|[[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]]
|15 aug 2006
|22 feb 2010
|[[Bestand:Green_check.png|10px]]
|[[Bestand:Green_check.png|10px]]
|-
|[[Aquaristiek]]
|[[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Regular thijs|Regular thijs]]
|16 dec 2006&lt;br&gt;1 aug 2006
|1 feb 2018
|
|
|-
|[[Basiskennis informatica]]
|[[Gebruiker: Ronny Creygelman| Ronny Creygelman]]
|9 okt 2006
|23 feb 2010
|
|
|-
|[[Cursusboek Marifonie]]
|[[Gebruiker: Enschedem|Enschedem]]
|23 feb 2009
|23 feb 2010
|
|
|-
|[[Datacommunicatie in informatica]]
|[[Gebruiker: Ronny Creygelman| Ronny Creygelman]]
|9 okt 2006
|23 feb 2010
|
|
|-
|[[Deens]]
|[[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:JorisvS|JorisvS]]
|7 aug 2006&lt;br&gt; 14 mrt 2006
|12 feb 2010&lt;br&gt;
|.&lt;br&gt; [[Bestand:Green_check.png|10px]]
|
|-
|[[Dierengids rat]]
|[[Gebruiker: Inge Habex |Inge Habex]]
|29 okt 2007
|1 feb 2018
|
|
|-
|[[Farmacologie]]
|[[Gebruiker: Inge Habex |Inge Habex]]
|14 jul 2007
|1 feb 2018
|
|
|-
|[[Fries]]
|[[Gebruiker:193.110.130.103|193.110.130.103]]
|13 sep 2006
|23 feb 2010
|
|
|-
|[[Heraclitus over de natuur]]
|[[Gebruiker: Dmfcasimiri |Dmfcasimiri]][[Bestand:SMirC-thumbsup.svg|20px]]
|8 mrt 2010
|23 feb 2010
|[[Bestand:Green_check.png|10px]]
|[[Bestand:To_validate.svg|50px]]
|-
|[[HTML]]
|[[Gebruiker:Sephiroth|Sephiroth]]
|25 dec 2008
|23 feb 2010
|
|
|-
|[[Huisdierengids - Terrarium]]
|[[Gebruiker: Inge Habex |Inge Habex]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:B kimmel|B kimmel]]
|17 jun 2006&lt;br&gt; 19 jan 2008
|1 feb 2018
|
|
|-
|[[Kaartspel]]
|[[Gebruiker:Pjetter|Pjetter]]
|9 mei 2008
|23 feb 2010
|
|
|-
|[[Koningen aan de Nijl]]
|[[Gebruiker: Evil berry |Evil berry]]
|29 jan 2010
|nvt
|nvt
|[[Bestand:To_validate.svg|50px]]
|-
|[[Kantoorsoftware]]
|[[Gebruiker:86.39.66.39|86.39.66.39]]
|3 sep 2006
|23 feb 2010
|
|
|-
|[[Linux voor beginners]]
|[[Gebruiker:sanderd17|sanderd17]][[Bestand:SMirC-thumbsup.svg|20px]]
|13 feb 2010
|nvt
|nvt
|[[Bestand:To_validate.svg|50px]]
|-
|[[Mechanica van materialen]]
|[[Gebruiker: MADe|MADe]]
|3 aug 2006
|23 feb 2010
|
|
|-
|[[Mineralen verzamelen]]
|[[Gebruiker: Dion|Dion]]
|1 jul 2008
|23 feb 2010
|
|
|-
|[[Myalgische encefalomyelitis]]
|[[Gebruiker: Guido den Broeder| Guido den Broeder]]
|13 mei 2009
|23 feb 2010
|
|
|-
|[[Nederlandse geschiedenis]]
|[[Gebruiker:Evil_berry|Evil_berry]]
|29 dec 2006
|23 feb 2010
|
|
|-
|[[Omrekenen van eenheden]]
|[[Gebruiker:Londenp|Londenp]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]]
|?&lt;br&gt; ?
|23 feb 2010
|
|
|-
|[[Oracle]]
|[[Gebruiker: Elvisleegwater | Elvisleegwater]]&lt;br&gt; [[Gebruiker: Peresko| Peresko]]
|27 sep 2006&lt;br&gt; 15 sep 2007
|23 feb 2010
|
|
|-
|[[Plato]]
|[[Gebruiker:Beachcomber|Beachcomber]][[Bestand:SMirC-thumbsup.svg|20px]]
|25 feb 2010
|28 feb 2010
|[[Bestand:Green_check.png|10px]]
|[[Bestand:To_validate.svg|50px]]
|-
|[[Pools]]
|[[Gebruiker: Michiel1972| Michiel1972]]
|5 jul 2007
|23 feb 2010
|
|
|-
|[[Programmeren, de basis]]
|[[Gebruiker:Mattias.Campe| Mattias.Campe]]
|23 jul 2008
|23 feb 2010
|[[Bestand:Green_check.png|10px]]
|[[Bestand:Green_check.png|10px]]
|-
|[[Programmeren in C]]
|[[Gebruiker:Sephiroth|Sephiroth]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Nielius|Nielius]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:ElieDeBrauwer|ElieDeBrauwer]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Kleuske|Kleuske]]
|26 dec 2009&lt;br&gt; 14 feb 2005&lt;br&gt; 23 sep 2009&lt;br&gt; 23 jul 2007
|23 feb 2010
|.&lt;br&gt; .&lt;br&gt; .&lt;br&gt; [[Bestand:Green_check.png|10px]]
|.&lt;br&gt; .&lt;br&gt; .&lt;br&gt; [[Bestand:Green_check.png|10px]]
|-
|[[Programmeren in COBOL]]
|[[Gebruiker:Sephiroth|Sephiroth]]
|15 jun 2008
|23 feb 2010
|
|
|-
|[[Programmeren in Java]]
|[[Gebruiker:Willem1|Willem1]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:SeySayux|SeySayux]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Pittaman|Pittaman]]
|11 dec 2009&lt;br&gt; 22 aug 2008&lt;br&gt; 17 nov 2005
|23 feb 2010
|[[Bestand:Green_check.png|10px]]&lt;br&gt; .&lt;br&gt; .
|[[Bestand:Green_check.png|10px]]&lt;br&gt; .&lt;br&gt; .
|-
|[[Programmeren in Pascal]]
|[[Gebruiker: Wolvenraider | Wolvenraider]]
|13 jan 2010
|nvt
|nvt
|[[Bestand:To_validate.svg|50px]]
|-
|[[Programmeren in Python]]
|[[Gebruiker: Jsoeterbroek | Jsoeterbroek]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:RoestVrijStaal|RoestVrijStaal]]&lt;br&gt; [[Gebruiker: ElieDeBrauwer| ElieDeBrauwer]]
|23 okt 2005&lt;br&gt; 14 aug 2008&lt;br&gt; 30 mrt 2009
|23 feb 2010
|
|
|-
|[[Programmeren in REXX]]
|[[Gebruiker: 84.193.139.18 | 84.193.139.18]]
|8 sep 2007
|23 feb 2010
|
|
|-
|[[Russisch]]
|[[Gebruiker:193.190.11.97|193.190.11.97]]
|7 sep 2004
|23 feb 2010
|
|
|-
|[[Schaken]]
|[[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]]&lt;br&gt; [[Gebruiker: Catienpetji| Catienpetji]]
|20 aug 2008&lt;br&gt; 4 feb 2007
|23 feb 2010
|
|
|-
|[[Toetsenbank]]
|[[Gebruiker: Ischa1 |Ischa1]]
|26 mei 2009
|23 feb 2010
|
|
|-
|[[Trucs met de diabolo]]
|[[Gebruiker:193.43.89.89|193.43.89.89]]
|15 sep 2009
|1 mrt 2010
|
|
|-
|[[Verteltechnieken]]
|[[Gebruiker:Roelvermeulen|Roelvermeulen]]
|27 nov 2006
|23 feb 2010
|
|
|-
|[[Werken met MKVToolnix]]
|[[Gebruiker:Sephiroth|Sephiroth]]
|2 mei 2008
|23 feb 2010
|
|
|-
|[[West-Vlaams]]
|Velen
|30 jan 2010
|nvt
|nvt
|[[Bestand:To_validate.svg|50px]]
|-
|[[Zeilen met een open kielboot op Gooi- en Eemmeer]]
|[[Gebruiker:Gooimeerzeilen|Gooimeerzeilen]]
|20 nov 2009
|1 mrt 2010
|
|
|}

==== 25% ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!25% WikiBook {{25%}}
!Auteur(s)
!Laatste bij
!Pep
!Reactie
!Uitvoering
|-
|[[Abstracte algebra]]
|[[Gebruiker: Sanderd17 | Sanderd17]] 
|30 aug 2011
|
|
|[[Bestand:To_validate.svg|50px]]
|-
|[[Algemeen Beschaafd Chinees]]
|[[Gebruiker:Lie-Hap-Po|Lie-Hap-Po]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Bontenbal|Bontenbal]]
|02 jan 2008&lt;br&gt; 03 jan 2005
|.&lt;br&gt; 12 feb 2010
|[[Bestand:Green_check.png|10px]]&lt;br&gt; [[Bestand:X_mark.svg|10px]]
|[[Wikibooks:Wachtruimte|wachtruimte]]([[Bestand:Arrows-folder-categorize.svg|15px]])
|-
|[[Analytische_chemie]]
|[[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Londenp|Londenp]]
|13 mrt 2007&lt;br&gt; 5 sep 2007
|26 feb 2010
|[[Bestand:Green_check.png|10px]]&lt;br&gt; .
|x&lt;br&gt; .
|-
|[[Arabisch]]
|[[Gebruiker:Dion|Dion]]
|15 mrt 2008
|12 feb 2010
|[[Bestand:X_mark.svg|10px]]
|[[Wikibooks:Wachtruimte|wachtruimte]]([[Bestand:Arrows-folder-categorize.svg|15px]]) 7 mrt 2010
|-
|[[Atlas van Europa]]
|[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Willem1|Willem1]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Stefn|Stefn]][[Bestand:SMirC-thumbsup.svg|20px]]
|20 okt 2007&lt;br&gt; 15 nov 2009&lt;br&gt; 8 mrt 2010
|12 feb 2010&lt;br&gt; .&lt;br&gt; .
|.&lt;br&gt; [[Bestand:Green_check.png|10px]]&lt;br&gt; nvt
|.&lt;br&gt; [[Bestand:To_validate.svg|50px]]&lt;br&gt; [[Bestand:To_validate.svg|50px]]
|-
|[[Atlas_van_Noord-Amerika]]
|[[Gebruiker:DimiTalen|DimiTalen]]
|24 jan 2007
|12 feb 2010
|[[Bestand:X_mark.svg|10px]]
|[[Bestand:X_mark.svg|10px]]
|-
|[[Bambara]]
|[[Gebruiker:Chilly|Chilly]]
|8 dec 2008
|12 feb 2010
|[[Bestand:X_mark.svg|10px]]
|[[Bestand:Arrows-folder-categorize.svg|15px]] 8 mrt 2010
|-
|[[Basisvaardigheden_wiskunde]]
|[[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]]
|16 jul 2007
|26 feb 2010
|
|
|-
|[[Biochemie]]
|[[Gebruiker:Biohazard|Biohazard]]
|24 jan 2006
|26 feb 2010
|
|
|-
|[[Cascading_Style_Sheets]]
|[[Gebruiker:84.196.171.32|84.196.171.32]]
|8 mei 2007
|26 feb 2010
|
|
|-
|[[Catalaans]]
|[[Gebruiker:86.90.219.84|86.90.219.84]]
|14 mrt 2008
|26 feb 2010
|
|
|-
|[[Celbiologie]]
|[[Gebruiker:Biohazard|Biohazard]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Rasbak|Rasbak]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Roeleboel|Roeleboel]]
|30 nov 2004&lt;br&gt; 18 dec 2004&lt;br&gt; 18 apr 2007
|19 feb 2010
|
|
|-
|[[Chemie Centraal]]
|[[Gebruiker:MADe|MADe]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Londenp|Londenp]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Octostein|Octostein]]
|31 dec 2009&lt;br&gt; 24 mei 2007&lt;br&gt;  9 mei 2008&lt;br&gt; 20 dec 2009&lt;br&gt; 8 jun 2009&lt;br&gt; 7 dec 2007 
|25 feb 2010
|nvt&lt;br&gt; [[Bestand:Green_check.png|10px]]&lt;br&gt; .&lt;br&gt; nvt&lt;br&gt; [[Bestand:Green_check.png|10px]]&lt;br&gt; .
|[[Bestand:To_validate.svg|50px]]&lt;br&gt; [[Bestand:Green_check.png|10px]]&lt;br&gt; .&lt;br&gt; [[Bestand:To_validate.svg|50px]]&lt;br&gt; x&lt;br&gt; .
|-
|[[ Chemisch_rekenen]]
|[[Gebruiker:Londenp|Londenp]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:johanw|johanw]]
|9 mei 2008&lt;br&gt; 25 jul 2007
|26 feb 2010
|
|
|-
|[[Computerarchitectuur]]
|[[Gebruiker: Rutgeri | Rutgeri]]
|29 aug 2007
|12 feb 2010
|
|[[Wikibooks:Wachtruimte|wachtruimte]]([[Bestand:Arrows-folder-categorize.svg|15px]])
|-
|[[Dammen]]
|[[Gebruiker:Basvb|Basvb]]
|17 aug 2008
|
|[[Bestand:Green_check.png|10px]]
|x
|-
|[[Duits]]
|[[Gebruiker:Bdcooman|Bdcooman]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:RobertDeLaCroix|RobertDeLaCroix]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Algont|Algont]]
|20 feb 2006&lt;br&gt; 21 dec 2006&lt;br&gt; ?&lt;br&gt; 29 apr 2007
|26 feb 2010
|.&lt;br&gt; .&lt;br&gt; .&lt;br&gt; [[Bestand:Green_check.png|10px]]
|.&lt;br&gt; .&lt;br&gt; .&lt;br&gt; [[Bestand:Green_check.png|10px]]
|-
|[[Economie]]
|[[Gebruiker:RobertDeLaCroix|RobertDeLaCroix]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Germanator|Germanator]]
|21 dec 2006&lt;br&gt; 10 mei 2006
|26 feb 2010
|
|
|-
|[[EHBO]]
|[[Gebruiker: Octostein |Octostein]]
|21 dec 2007
|26 feb 2010
|
|
|-
|[[Elektriciteit]]
|[[Gebruiker: Nijdam|Nijdam]]
|29 nov 2009
|26 feb 2010
|
|
|-
|[[Elektronica]]
|[[Gebruiker: Eli Verbuyst |Eli Verbuyst]]
|24 aug 2005
|26 feb 2010
|
|
|-
|[[Engels]]
|[[Gebruiker:Bdcooman|Bdcooman]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Haumea‎|Haumea‎]]
|8 feb 2006&lt;br&gt; 5 mrt 2010
|26 feb 2010&lt;br&gt; nvt
|.&lt;br&gt; nvt
|.&lt;br&gt; [[Bestand:To_validate.svg|50px]]
|-
|[[Esperanto]]
|[[Gebruiker:Ghanssen|Ghanssen]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:195.35.129.175|195.35.129.175]]
|8 nov 2009&lt;br&gt; 5 jun 2005
|26 feb 2010
|nvt&lt;br&gt; [[Bestand:Green_check.png|10px]]
|[[Bestand:To_validate.svg|50px]]&lt;br&gt; .
|-
|[[Evolutie]]
|[[Gebruiker: Jos Punie | Jos Punie]][[Bestand:SMirC-thumbsup.svg|20px]]
|6 feb 2010
|
|[[Bestand:Green_check.png|10px]]
|[[Bestand:To_validate.svg|50px]]
|-
|[[Filosofisch woordenboek]]
|[[Gebruiker:Beachcomber|Beachcomber]][[Bestand:SMirC-thumbsup.svg|20px]]
|26 feb 2010
|
|[[Bestand:Green_check.png|10px]]
|[[Bestand:To_validate.svg|50px]]
|-
|[[Fourieranalyse]]
|[[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]]
|26 mei 2009
|26 feb 2010
|
|
|-
|[[Frans]]
|[[Gebruiker:Mtcv|Mtcv]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Guaka|Guaka]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Cars en travel|Cars en travel]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Algont|Algont]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Pjetter|Pjetter]]
|17 dec 2004&lt;br&gt; 23 jul 2004&lt;br&gt; 20 jul 2006&lt;br&gt; 14 mei 2007&lt;br&gt; 18 jul 2008
|26 feb 2010
|.&lt;br&gt; .&lt;br&gt; .&lt;br&gt; [[Bestand:Green_check.png|10px]]&lt;br&gt; .
|.&lt;br&gt; .&lt;br&gt; .&lt;br&gt; [[Bestand:Green_check.png|10px]]&lt;br&gt; .
|-
|[[Gebruik van de opdrachtprompt]]
|[[Gebruiker:Willem1|Willem1]][[Bestand:SMirC-thumbsup.svg|20px]]
|24 feb 2010
|
|
|[[Bestand:To_validate.svg|50px]]
|-
|[[Gender en diversiteit]]
|[[Gebruiker:Arwen|Arwen]]
|14 jul 2005
|28 feb 2010
|
|
|-
|[[Geneeskunde]]
|[[Gebruiker: Inge Habex |Inge Habex]]
|4 okt 2007
|1 feb 2018
|
|
|-
|[[Gitaar]]
|[[Gebruiker: Evil berry | Evil berry]][[Bestand:SMirC-thumbsup.svg|20px]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Beachcomber|Beachcomber]][[Bestand:SMirC-thumbsup.svg|20px]]
|16 feb 2010&lt;br&gt; 24 feb 2010
|
|[[Bestand:Green_check.png|10px]]
|[[Bestand:To_validate.svg|50px]]&lt;br&gt; [[Bestand:To_validate.svg|50px]]
|-
|[[Gotisch]]
|[[Gebruiker:BrahnTelpefin|BrahnTelpefin]]
|24 mei 2005
|28 feb 2010
|
|
|-
|[[Griekse_mythologie]]
|[[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Pjetter|Pjetter]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Vangelis|Vangelis]]
|.&lt;br&gt; .&lt;br&gt; 23 mrt 2009
|26 feb 2010
|.&lt;br&gt; .&lt;br&gt; [[Bestand:Green_check.png|10px]]
|.&lt;br&gt; .&lt;br&gt; [[Bestand:Green_check.png|10px]]
|-
|[[Gronings]]
|[[Gebruiker:81.205.234.85|81.205.234.85]]
|10 jun 2007
|28 feb 2010
|
|
|-
|[[Handboek practica onderwijs]]
|[[Gebruiker:212.142.45.216|212.142.45.216]]
|1 dec 2004
|28 feb 2010
|
|
|-
|[[Hengelsport]]
|[[Gebruiker:Jerre|Jerre]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:RensKoek|RensKoek]]
|5 nov 2007&lt;br&gt; 21 jan 2007
|28 feb 2010
|
|
|-
|[[Historische_atlas]]
|[[Gebruiker: Evil berry | Evil berry]]
|13 jun 2007
|26 feb 2010
|
|
|-
|[[Huisdierengids hamster]]
|[[Gebruiker: Inge Habex |Inge Habex]]
|?
|1 feb 2018
|
|
|-
|[[Huisdierengids hond]]
|[[Gebruiker: Inge Habex |Inge Habex]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Algont|Algont]]
|6 dec 2006&lt;br&gt; 6 mrt 2010
|1 feb 2018
|.&lt;br&gt; [[Bestand:Green_check.png|10px]]
|.&lt;br&gt; [[Bestand:To_validate.svg|50px]]
|-
|[[Inleiding Oude en Nieuwe Testament]]
|[[Gebruiker:Oversluizen|Oversluizen]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]]
|27 aug 2009&lt;br&gt; 23 dec 2009
|2 mrt 2010
|
|
|-
|[[Internationale business etiquette]]
|[[Gebruiker:Londenp|Londenp]]
|26 mei 2008
|28 feb 2010
|
|
|-
|[[Informatiekunde_voor_de_onderbouw_(OpenOffice.org)|Informatiekunde (OOo)]]
|[[Gebruiker:TeunSpaans|TeunSpaans]]
|23 dec 2006
|26 feb 2010
|
|
|-
|[[Indexen op genealogische bronnen]]
|[[Gebruiker: Dmfcasimiri |Dmfcasimiri]]
|23 nov 2008
|14 feb 2010
|[[Bestand:Green_check.png|10px]]
|[[Bestand:X_mark.svg|10px]]
|-
|[[Joomla]]
|[[Gebruiker:JW Reimelink|JW Reimelink]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Janwillem|Janwillem]]
|25 okt 2005&lt;br&gt; 18 sep 2005
|28 feb 2010
|
|
|-
|[[Kostprijsberekening en interne informatievoorziening]]
|[[Gebruiker:Pjetter|Pjetter]]
|27 dec 2008
|
|[[Bestand:Green_check.png|10px]]
|[[Bestand:Green_check.png|10px]]
|-
|[[Kunstgeschiedenis]]
|[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Beachcomber|Beachcomber]][[Bestand:SMirC-thumbsup.svg|20px]]
|26 apr 2008&lt;br&gt; 25 feb 2010
|26 feb 2010
|.&lt;br&gt; nvt
|.&lt;br&gt; [[Bestand:To_validate.svg|50px]]
|-
|[[Lassen en solderen]]
|[[Gebruiker:Philippe_landtmeters|Philippe_landtmeters]]
|13 sep 2009
|19 feb 2010
|
|[[Bestand:X_mark.svg|10px]]
|-
|[[Latijn (scholierenversie)]]
|[[Gebruiker:Crystalaero|Crystalaero]]
|5 aug 2008
|28 feb 2010
|
|
|-
|[[Leer jezelf ecologisch tuinieren]]
|[[Gebruiker:Vangelis|Vangelis]][[Bestand:SMirC-thumbsup.svg|20px]]
|19 feb 2010
|
|[[Bestand:Green_check.png|10px]]
|[[Bestand:To_validate.svg|50px]]
|-
|[[Limburgs]]
|[[Gebruiker:Guaka|Guaka]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:JorisvS|JorisvS]]
|12 mei 2005&lt;br&gt; 14 apr 2006
|14 feb 2010
|.&lt;br&gt; [[Bestand:Green_check.png|10px]]
|[[Bestand:Arrows-folder-categorize.svg|15px]] 13 mrt 2010
|-
|[[Litouws]]
|[[Gebruiker:Dion|Dion]]
|23 jun 2008
|28 feb 2010
|
|
|-
|[[Magische wetenschap]]
|[[Gebruiker: 193.190.11.97 |193.190.11.97]]
|4 nov 2005
|28 feb 2010
|
|
|-
|[[Methodiek van toegepast onderzoek]]
|[[Gebruiker:KKoolstra|K. Koolstra]]
|12 jan 2010
|28 feb 2010
|nvt
|[[Bestand:To_validate.svg|50px]]
|-
|[[Microsoft Access]]
|[[Gebruiker:AccessgoeroeInOpleiding|AccessgoeroeInOpleiding]]
|13 mei 2008
|28 feb 2010
|
|
|-
|[[Microsoft Office Excel]]
|[[Gebruiker: Sephiroth| Sephiroth]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Dagan|Dagan]][[Bestand:SMirC-thumbsup.svg|20px]]
|6 dec 2008&lt;br&gt; 25 feb 2010
|nvt&lt;br&gt; nvt
|nvt&lt;br&gt; nvt
|.&lt;br&gt; [[Bestand:To_validate.svg|50px]]
|-
|[[Modelspoorwegbouw]]
|[[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]]
|2 nov 2009
|28 feb 2010
|
|
|-
|[[Nederlands]]
|[[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]]
|25 feb 2008
|1 feb 2018
|
|
|-
|[[Noors]]
|[[Gebruiker:Yorian|Yorian]]
|6 nov 2007
|
|[[Bestand:Green_check.png|10px]]
|x
|-
|[[Ontwerp en bouw een besturingssysteem]]
|[[Gebruiker:Virtlink|Virtlink]]
|25 feb 2009
|
|[[Bestand:Green_check.png|10px]]
|[[Bestand:Green_check.png|10px]]
|-
|[[OpenERP]]
|[[Gebruiker: Avdsar|Avdsar]]
|20 aug 2008
|14 feb 2010
|
|
|-
|[[OpenOffice.org Calc]]
|[[Gebruiker: Bernard van der Wees|Bernard van der Wees]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Tobe Baeyens|Tobe Baeyens]]
|20 nov 2004&lt;br&gt; 21 mei 2005
|28 feb 2010
|
|
|-
|[[OpenOffice.org Impress]]
|[[Gebruiker:Tobe Baeyens|Tobe Baeyens]]
|22 mei 2005
|28 feb 2010
|
|
|-
|[[OpenStreetMap]]
|[[Gebruiker: Milovanderlinde|Milovanderlinde]]
|11 jun 2009
|28 feb 2010
|
|
|-
|[[Organische chemie]]
|[[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]]
|28 jan 2007
|28 feb 2010
|[[Bestand:Green_check.png|10px]]
|x
|-
|[[Oudgrieks]]
|[[Gebruiker:Wikibelgiaan|Wikibelgiaan]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Meleager|Meleager]]
|11 okt 2009&lt;br&gt;
|26 feb 2010&lt;br&gt; 1 mrt 2010
|
|
|-
|[[Over beroemde personen]]
|[[Gebruiker: Evil berry |Evil berry]]
|19 dec 2009
|26 feb 2010
|
|
|-
|[[Papiamento]]
|[[Gebruiker:190.88.15.102|190.88.15.102]]
|29 dec 2008
|24 feb 2010
|
|
|-
|[[Periodiek systeem]]
|[[Gebruiker: Effeietsanders|Effeietsanders]]
|29 jul 2006
|
|[[Bestand:Green_check.png|10px]]
|[[Bestand:Green_check.png|10px]]
|-
|[[Personenzorg I]]
|[[Gebruiker: Inge Habex |Inge Habex]]
|19 mei 2007
|1 feb 2018
|
|
|-
|[[Perzisch]]
|[[Gebruiker:Mtcv |Mtcv]]
|26 apr 2006
|28 feb 2010
|
|
|-
|[[Pinnacle Studio]]
|[[Gebruiker:80.127.104.181|80.127.104.181]]
|30 jul 2008
|22 feb 2010
|
|
|-
|[[Portugees]]
|[[Gebruiker:Jobdevries|Jobdevries]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Rvangoor|Rvangoor]]
|31 jan 2008&lt;br&gt; 30 mrt 2006
|28 feb 2010
|
|
|-
|[[Programmeren in C++]]
|[[Gebruiker:ElieDeBrauwer|ElieDeBrauwer]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Brecht|Brecht]]
|18 feb 2005&lt;br&gt; 22 feb 2007
|28 feb 2010
|
|
|-
|[[Programmeren in C Sharp]]
|[[Gebruiker:194.78.192.181|194.78.192.181]]
|26 aug 2005
|28 feb 2010
|
|
|-
|[[Programmeren in JavaScript]]
|[[Gebruiker:Warddr|Warddr]]
|18 jun 2007
|28 feb 2010
|
|
|-
|[[Programmeren in Ruby]]
|[[Gebruiker:Basaah|Basaah]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Medelezer|Medelezer]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:MADe|MADe]]
|20 jun 2006&lt;br&gt; 4 sep 2007&lt;br&gt; 24 jun 2006
|28 feb 2010
|
|
|-
|[[Programmeren in VB &amp; VBA]]
|[[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]]
|16 mrt 2009
|28 feb 2010
|
|
|-
|[[Programmeren in x86 assembler]]
|[[Gebruiker:Sephiroth|Sephiroth]]
|1 apr 2008
|28 feb 2010
|
|
|-
|[[Roemeens]]
|[[Gebruiker:Al|Al]]
|24 jun 2008
|28 feb 2010
|
|
|-
|[[Saterfries]]
|[[Gebruiker:Kening Aldgilles|Kening Aldgilles]]
|11 jul 2007
|28 feb 2010
|
|
|-
|[[Spaans]]
|[[Gebruiker:Dion|Dion]]
|22 jun 2008
|28 feb 2010
|
|
|-
|[[Staatsrecht in Nederland]]
|[[Gebruiker: Zerk |Zerk]]
|2 apr 2008
|28 feb 2010
|
|[[Wikibooks:Wachtruimte|wachtruimte]]([[Bestand:Arrows-folder-categorize.svg|15px]])
|-
|[[Tekstverwerking]]
|[[Gebruiker: Mattias.Campe| Mattias.Campe]]
|23 mrt 2007
|28 feb 2010
|[[Bestand:Green_check.png|10px]]
|[[Bestand:Green_check.png|10px]]
|-
|[[Turks]]
|[[Gebruiker:193.190.11.27|193.190.11.27]]
|28 sep 2005
|28 feb 2010
|
|
|-
|[[Verpleegkundige technieken]]
|[[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]]
|5 jun 2007
|1 feb 2018
|
|
|-
|[[Windows Vista]]
|[[Gebruiker:Gwiki|Gwiki]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]]
|14 mrt 2008&lt;br&gt; 5 feb 2007
|28 feb 2010
|
|
|-
|[[Windows XP]]
|[[Gebruiker:Catienpetji|Catienpetji]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:RoestVrijStaal|RoestVrijStaal]]
|10 apr 2008&lt;br&gt; 23 apr 2008
|28 feb 2010
|
|
|-
|[[Welsh]]
|[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Hansmuller|Hansmuller]]
|4 aug 2006&lt;br&gt; 8 aug 2009
|25 feb 2010
|.&lt;br&gt; [[Bestand:Green_check.png|10px]]
|.&lt;br&gt; [[Bestand:Green_check.png|10px]]
|-
|[[Woordenboek literatuur‎‎]]
|[[Gebruiker:J.G.G.|J.G.G.]][[Bestand:SMirC-thumbsup.svg|20px]]
|18 jul 2016
|
|
|[[Bestand:To_validate.svg|50px]]
|-
|[[Zeeuws]]
|[[Gebruiker:Steinbach|Steinbach]]
|16 sep 2007
|4 mrt 2010
|[[Bestand:Green_check.png|10px]]
|[[Bestand:To_validate.svg|50px]]
|-
|[[Zweeds]]
|[[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Lokixx|Lokixx]][[Bestand:SMirC-thumbsup.svg|20px]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Lova Falk|Lova Falk]]
|7 aug 2006&lt;br&gt; 3 mrt 2010&lt;br&gt; 5 okt 2008
|28 feb 2010
|.&lt;br&gt; nvt&lt;br&gt; .
|.&lt;br&gt; [[Bestand:To_validate.svg|50px]]&lt;br&gt; .
|}

==== 00% ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!00% WikiBook {{0%}}
!Auteur(s)
!Laatste bij
!Pep
!Reactie
!Uitvoering
|-
|[[Geheimschrift]]
|[[Gebruiker:Dagan|Dagan]][[Bestand:SMirC-thumbsup.svg|20px]]
|8 mrt 2010
|1 feb 2018
|
|[[Bestand:To_validate.svg|50px]]

|-
|[[Scheepsstabiliteit]]
|[[Gebruiker:Noplaar|Noplaar]]
|30 dec 2009
|24 feb 2010
|
|
|-
|[[Tips en trucs]]
|[[Gebruiker: Pjetter |Pjetter]]
|11 mei 2008
|24 feb 2010
|
|
|}</text>
      <sha1>0a8u6t110jdaprgwmm8ar770dd8hcx4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Melkwinning</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24624</id>
    <revision>
      <id>428292</id>
      <parentid>410919</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:00:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3687" sha1="nthpflem4gqx10lxn1wj5wo0jhuyf3d" xml:space="preserve">{{Bi}}

{{Index basis
|titel = milk2010
|inhoud = 
#[[Melkwinning/Melksamenstelling|'''Melksamenstelling''']]
#[[Melkwinning/Uierbouw|'''Uierbouw''']]
#[[Melkwinning/Melkinstallatie|'''Melkinstallatie''']]
#[[Melkwinning/Reinigen en ontsmetten|'''Reinigen en ontsmetten''']]
#[[Melkwinning/Koelen en bewaren van melk|'''Koelen en bewaren van melk''']]
#[[Melkwinning/Melkkwaliteit|'''Melkkwaliteit''']]
#[[Melkwinning/Melkstallen|'''Melkstallen''']]
#[[Melkwinning/Automatisch melken|'''Automatisch melken''']]
#[[Melkwinning/Uiergezondheid|'''Uiergezondheid''']]
}}

==Inhoud leerboek ==
Via Wikibooks wordt het boek Milk2010 beschikbaar gesteld. Er komt een basisboek bestaande uit hoofdstukken en paragrafen. Ieder hoofdstuk begint met een inleiding, een case, (stage)opdrachten, toetsvragen. Onder een hoofdstuk staan diverse paragrafen. Iedere paragraaf kent een stuk tekst van ca. 200 woorden. Enkele plaatjes of schema’s. Een blokje met verwijzingen naar verdiepingstekst. Een blok met verwijzing naar aanvullend materiaal.

De verdiepingstekst/verwijzingen bestaan uit documenten die zijn geüpload in het E-depot en zijn niet ergens anders beschikbaar. Indien het materiaal betreft dat ook al ergens anders is dan wordt gekeken of dit rechtstreeks gelinkt kan worden. Eventueel nadat het materiaal opgeslagen is bij ARTIK. Het aanvullend materiaal kan ook ergens anders staan, maar er moet dan wel een redelijke  mate van zekerheid bestaan dat dit ook op langere termijn beschikbaar blijft.

==Doel==
Het doel van het leerboek is:
Kennis aan te brengen zodat de melkwinning het veehouderijbedrijf goed kan worden uitgevoerd. Problemen die te maken hebben met de melkwinning in een vroeg stadium kunnen worden herkend en oplossingen kunnen worden aangedragen. Dit gebeurt door het leren beantwoorden van vragen uit de praktijk van de melkwinning. Dit zijn vragen van veehouders, maar kunnen ook vragen zijn van een dierenarts of een melkwinningsspecialist

==Concept-context benadering==
Het boek is gebaseerd op de concept-context benadering (zie https://www.nibi.nl) van het biologie-onderwijs.  Uitgangspunt zijn de contexten in de alledaagse leefwereld, beroepen en wetenschap die relevant zijn voor de leerlingen. De contexten geven relevantie en betekenis aan de biologische concepten. Een context is een probleembeschrijving. Een concept is een beschrijving van een hoeveelheid kennis.

Een arrangement is als volgt opgebouwd
*	Inleiding, 
**	context, case, 
**	opdrachten voor beroepspraktijkvorming
**	vragen opdrachten set
**	antwoordenset
*	Paragrafen in iedere paragraaf(max 8 paragrafen
**	Verdiepingsstof( eigen stukjes, handboek melkwinning, rapporten, querry artik
**	Materialen(tools, protocollen, etc.)
**	Verwijzingen melkmachine fabrikanten

==Uitgangspunten==
*	Opdrachten en vragen bevinden zich in de backoffice van het groene lab of een andere plaats die vrij toegankelijk is.(of ook in e-depot WUR)
*	Verdiepingsstof bevindt zich bij voorkeur in het E-depot. Het e-depot is een plek binnen groenkennisnet waar men materialen kan (laten) opslaan. Eventueel kan je later je materialen updaten waarbij de link  blijft bestaan. Een eis die gesteld wordt is dat materialen niet in het e-depot horen wanneer ze ook ergens anders staan. 
*	Verdiepingsstof wordt in een nieuw venster geopend, zodat de navigatie verder blijft bestaan.
*	Het onderscheid tussen verdiepingsstof en materialen is dat materialen horen bij de basisstof. Het is een verdere uitwerking daarvan. Een andere wijze, een voorbeeld een instrument.
*	Een bijzondere vorm van verdiepingsstof vormen de verwijzingen van de melkmachine fabrikanten..

{{Boek}}
{{Fase|2}}
[[Categorie:Techniek]]</text>
      <sha1>nthpflem4gqx10lxn1wj5wo0jhuyf3d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Melkwinning/Melkinstallatie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24815</id>
    <revision>
      <id>428290</id>
      <parentid>410917</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:00:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4478" sha1="g9s4zoqsd4m01o2m616dcn1qic3exvg" xml:space="preserve">{{Index basis

|titel = milk2010
|inhoud =	
|deel1 = Melkinstallatie	
|inhoud1 =
*[[Melkwinning/Melkinstallatie/Inleiding|Inleiding]]
*[[Melkwinning/Melkinstallatie/Apparatuur|Apparatuur]] 	
*[[Melkwinning/Melkinstallatie/Onderdelen|Onderdelen]]	
*[[Melkwinning/Melkinstallatie/Vacuümvoerend deel|Vacuümvoerend deel]]	
*[[Melkwinning/Melkinstallatie/Vochtvanger|Vochtvanger]]	
*[[Melkwinning/Melkinstallatie/Vacuümregulateur|Vacuümregulateur]]
*[[Melkwinning/Melkinstallatie/Vacuümleiding|De vacuümleiding]]
*[[Melkwinning/Melkinstallatie/Melkstel|Het melkstel]]
*[[Melkwinning/Melkinstallatie/Tepelhouders|De tepelhouders]]
*[[Melkwinning/Melkinstallatie/Drukwisselaar|De drukwisselaar]]
*[[Melkwinning/Melkinstallatie/Pulsatiecurve|De pulsatiecurve]]
*[[Melkwinning/Melkinstallatie/Melkvoerend gedeelte|Melkvoerend gedeelte]]
*[[Melkwinning/Melkinstallatie/Melkklauw|De melkklauw]]
*[[Melkwinning/Melkinstallatie/Melk-luchtafscheider|De melk-luchtafscheider]]
*[[Melkwinning/Melkinstallatie/Leidingen|De leidingen]]
*[[Melkwinning/Melkinstallatie/Registratieapparatuur|Registratieapparatuur]]
}}
[[Afbeelding:Uierbouw7.jpg|100px|left|]]
Omstreeks&amp;nbsp;1850 is er voor het eerst een poging gedaan om het arbeidsintensieve handmelken te vervangen door andere methoden van melkwinning. Allerlei methoden werden uitgeprobeerd. Pogingen om anders dan met zuigkracht te melken leverden geen bruikbare apparatuur op. Vooral het gebruik van een drukwisselaar, ook wel pulsator genoemd, gaf een grote stimulans aan verdere ontwikkeling van de machine.
Daarna is ook aan de constructie veel verbeterd. Het genoemde principe is sindsdien niet meer gewijzigd. Vanaf 1950 heeft het machinaal melken een grote vlucht genomen als gevolg van gebrek aan arbeidskrachten in de veehouderij en het streven naar kostprijsverlaging van de melk. 
&lt;!-- Fig. ….:  De melkmachine omstreeks 1880 --&gt;

De melkmachine is veruit de meest gebruikte machine op een veehouderijbedrijf . Met de bijbehorende werkzaamheden vraagt het melken zo’n 30 tot 40 procent van de totale arbeidsbehoefte. De afgelopen tijd is er veel veranderd bij de melkwinning. Zo is het aantal melkkoeien per bedrijf toegenomen. De machine&amp;shy;melktijden werden langer door de toegenomen melkgift. De capaciteit van de melkstal wordt dan ook steeds belangrijker. Moderne melkstallen hebben steeds meer standen en zijn in vergaande mate geautomatiseerd. Ook het automatisch melksysteem (AMS) is inmiddels een geaccepteerde techniek. Het aantal bedrijven met zo’n melksysteem neemt snel toe.

Kwalitatief goed melken wil zeggen:
*Snel en volledig melken, waardoor de melkproductie op peil blijft.
*Behoud van een goede uiergezondheid door een hygiënische werkwijze, een goede melktechniek en een juist afgesteld(e) melkmachine of automatisch melksysteem.

*Melk winnen met een goede kwaliteit. De melkkwaliteit moet voldoen aan hoge eisen. Dit vraagt een hygiënische werkwijze en een goede reiniging van de melkmachine of het automatisch melksysteem.
*Geen nadelige invloed op het welzijn van de koeien.
*De werkomstandigheden voor de melker moeten goed zijn.

Een goed samenspel tussen melker, koe en melkmachine is noodzakelijk. De melker speelt hierin een belangrijke rol. De koe zal op de juiste wijze moeten gestimuleerd moeten worden. De melker moet rekening houden met de fysiologische eigenschappen van het dier, de melkvorming, de melkafgifte, de uierbouw en de melkbaarheid. De melkwinningsapparatuur moet voldoen aan technische eisen. De melker moet de machine op de juiste wijze bedienen. Hygiëne, onderhoud, afstelling en gebruik van de melkmachine zijn belangrijk.

{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;70%&quot;
|-
!style=&quot;color: black; background-color:Aquamarine;text-align:left ;&quot; |
Melkmachinefabrikanten
!style=&quot;color: black; background-color:Aquamarine;text-align:left ;&quot; |[https://www.boumatic.com/language_dutch/index.htm/ bouwmatic]
!style=&quot;color: black; background-color:Aquamarine;text-align:left ;&quot; |[https://www.dairymaster.nl/ Dairymaster]
!style=&quot;color: black; background-color:Aquamarine;text-align:left ;&quot; |[https://du.delaval.nl/default.htm/ Delaval]
!style=&quot;color: black; background-color:Aquamarine;text-align:left ;&quot; |[https://www.fullwood.nl/ Fullwood]
!style=&quot;color: black; background-color:Aquamarine;text-align:left ;&quot; |[https://www.westfalia.com/nl/ GEA ]
!style=&quot;color: black; background-color:Aquamarine;text-align:left ;&quot; |[https://www.lely.com/nl/dairy-equipment/index.jsp/ Lely]
|}
{{Sub}}</text>
      <sha1>g9s4zoqsd4m01o2m616dcn1qic3exvg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Melkwinning/Reinigen en ontsmetten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24834</id>
    <revision>
      <id>428289</id>
      <parentid>292441</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:00:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2729" sha1="kwv0t2pr8pja3fg644r2v6ahfv1tz37" xml:space="preserve">{{Index basis
|titel = milk2010
|inhoud =
|deel1 = Reinigen en ontsmetten	
|inhoud1 =
*[[melkwinning/Reinigen en ontsmetten/Reiniging algemeen|Reiniging algemeen]] 	
*[[melkwinning/Reinigen en ontsmetten/Reinigingssystemen|Reinigingssystemen]]	
*[[melkwinning/Reinigen en ontsmetten/Nieuwe ontwikkelingen|Nieuwe ontwikkelingen]]	
*[[melkwinning/Reinigen en ontsmetten/Reinigingsfactoren|Reinigingsfactoren]]	
*[[melkwinning/Reinigen en ontsmetten/Turbulentie|Turbulentie]]
*[[melkwinning/Reinigen en ontsmetten/Reinigingsmiddelen|Reinigingsmiddelen]]
*[[melkwinning/Reinigen en ontsmetten/Veilig gebruik van reinigingsmiddelen|Veilig gebruik van reinigingsmiddelen]]
}}

==De reiniging van de melkinstallatie en van de tank==
Melk bevat van nature niet meer dan enkele duizenden kiemen per milliliter.  Maar soms gaat er iets fout en is het kiemgetal veel hoger. Een oorzaak van een verhoogd kiemgetal kan de onvoldoende reiniging en ontsmetting van de melkwinningsapparatuur en/of de melkkoeltank zijn. 

==Reinigingsmethoden==
De melkinstallatie wordt na elke melkbeurt grondig gereinigd en gedesinfecteerd. Dit kan op verschillen¬de manieren gebeuren. De drie processtappen (voorspoeling, hoofdreiniging en naspoeling) komen in vrijwel alle reinigingssystemen terug. 

==De voorspoeling==
De voorspoeling dient om melkresten zo veel mogelijk uit de installatie te verwijderen vóór de hoofdreiniging. Om dit te bereiken 
gaat het water slechts één keer rond. Het water voor de voorspoeling moet een temperatuur hebben van 40 tot maximaal 60°C. 
Boven lichaamstemperatuur is het melkvet vloeibaar 
en boven de 70°C krijg je eiwitneerslag/ gaat het eiwit 
vlokken vormen. Bovendien blijft de installatie beter 
op temperatuur.

==De hoofdreiniging== 
De hoofdreiniging is bedoeld om de installatie te reinigen en te ontsmetten. Dit gebeurt door de reinigingsvloeistof te laten circuleren. Daarbij ligt de begintemperatuur op 80°C. De eindtemperatuur mag niet lager zijn dan 40°C. De hoofdreiniging vindt meestal plaats met een alkalisch middel. Om aanslag te verwijderen is het wenselijk één keer per week te reinigen met een zuur middel. Hoe vaak dit moet is afhankelijk van de hardheid van het water en de hoogte van de reinigingstemperatuur. Om chloroformen in de (tank)melk te voorkomen, kunnen er chloorvrije reinigingsmiddelen worden toegepast.

==De naspoeling==
De naspoeling zorgt ervoor dat er geen resten reinigingsmiddel in de installatie achterblijven. Deze resten zouden anders bij de volgende melkbeurt in de tank komen. De naspoeling gebeurt altijd met koud leidingwater. Dit naspoelwater gaat (meestal) één keer rond. Bovendien koel je de installatie af, waardoor er minder bacteriegroei is.
{{Sub}}</text>
      <sha1>kwv0t2pr8pja3fg644r2v6ahfv1tz37</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Melkwinning/Koelen en bewaren van melk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24835</id>
    <revision>
      <id>428291</id>
      <parentid>219860</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:00:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2241" sha1="cj7gj0rszjv8mejz38ms4vku570m93b" xml:space="preserve">{{Boeksjabloon 
|titel = milk2010 
|inhoud = |deel1 =Koelen en bewaren van melk 
|inhoud1 =  
*[[melkwinning/Koelen en bewaren van melk/De melkkoeltank|De melkkoeltank]] 
*[[melkwinning/Koelen en bewaren van melk/De werking van het koelaggregaat|De werking van het koelaggregaat]] 
*[[melkwinning/Koelen en bewaren van melk/Warm waterbehoefte en koelen|Warm waterbehoefte en koelen]] 
*[[melkwinning/Koelen en bewaren van melk/Voorkoelen en warmteterugwinning|Voorkoelen en warmteterugwinning]] 
*[[melkwinning/Koelen en bewaren van melk/Energieverbruik|Energieverbruik]]
*[[melkwinning/Koelen en bewaren van melk/Hergebruik water|Hergebruik water]] 
}}
Om de melk 3 dagen op de boerderij te kunnen bewaren wordt de melk direct na de winning gekoeld tot een temperatuur van 3 – 4 °C.  

De melkkoeltank is een vast opgestelde, geïsoleerde RVS tank met een aangebouwd of losstaand koelaggregaat. De tank moet groot genoeg zijn voor de melk van 3 dagen. Maximaal 3 dagen want de bacteriegroei wordt wel geremd door de lage temperatuur, maar de oxydatieprocessen gaan door. Oxydatie wil zeggen dat de melk reageert met zuurstof, waardoor o.a. vrije vetzuren ontstaan. Oftewel: het melkvet wordt ranzig. Daarom moet melk voorzichtig worden geroerd en in het donker worden bewaard. 

'''Wanneer je melk wilt bewaren, moet je de melk:'''

*	Op een constante lage temperatuur houden;

*	In het donker bewaren;

*	Niet laten ontmengen;

*	Niet klutsen;

*	In een goed geventileerde, stofvrije ruimte bewaren.

Voor de berekening van de tankgrootte worden de volgende vuistregels gebruikt:
bij een gespreid afkalfpatroon: 			jaarleverantie x 0,0115
bij een voor- of najaarskalvende veestapel: 	jaarleverantie x 0,0125
bij een jaarleverantie &gt; 1.000.000 kg:		jaarleverantie x 0,010

Bij een te grote melkkoeltank kunnen problemen ontstaan in een periode met weinig melk.  Bij het eerste melkmaal kan het voorkomen dat de roerder en de koeling niet goed functioneren, zodat de melk niet goed wordt gekoeld of, in het andere geval vastvriest aan de wand. Ook kan luchtinslag optreden doordat de roerder slechts gedeeltelijk in de melk draait. Dit gaat vaak gepaard met enige botervorming. Intervalkoeling kan in dit geval een oplossing zijn.
{{Sub}}</text>
      <sha1>cj7gj0rszjv8mejz38ms4vku570m93b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428323</id>
      <parentid>428291</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:10:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2240" sha1="5nexm3f9gdf9dwvyou27vdp5858f7yw" xml:space="preserve">{{Index basis 
|titel = milk2010 
|inhoud = |deel1 =Koelen en bewaren van melk 
|inhoud1 =  
*[[melkwinning/Koelen en bewaren van melk/De melkkoeltank|De melkkoeltank]] 
*[[melkwinning/Koelen en bewaren van melk/De werking van het koelaggregaat|De werking van het koelaggregaat]] 
*[[melkwinning/Koelen en bewaren van melk/Warm waterbehoefte en koelen|Warm waterbehoefte en koelen]] 
*[[melkwinning/Koelen en bewaren van melk/Voorkoelen en warmteterugwinning|Voorkoelen en warmteterugwinning]] 
*[[melkwinning/Koelen en bewaren van melk/Energieverbruik|Energieverbruik]]
*[[melkwinning/Koelen en bewaren van melk/Hergebruik water|Hergebruik water]] 
}}
Om de melk 3 dagen op de boerderij te kunnen bewaren wordt de melk direct na de winning gekoeld tot een temperatuur van 3 – 4 °C.  

De melkkoeltank is een vast opgestelde, geïsoleerde RVS tank met een aangebouwd of losstaand koelaggregaat. De tank moet groot genoeg zijn voor de melk van 3 dagen. Maximaal 3 dagen want de bacteriegroei wordt wel geremd door de lage temperatuur, maar de oxydatieprocessen gaan door. Oxydatie wil zeggen dat de melk reageert met zuurstof, waardoor o.a. vrije vetzuren ontstaan. Oftewel: het melkvet wordt ranzig. Daarom moet melk voorzichtig worden geroerd en in het donker worden bewaard. 

'''Wanneer je melk wilt bewaren, moet je de melk:'''

*	Op een constante lage temperatuur houden;

*	In het donker bewaren;

*	Niet laten ontmengen;

*	Niet klutsen;

*	In een goed geventileerde, stofvrije ruimte bewaren.

Voor de berekening van de tankgrootte worden de volgende vuistregels gebruikt:
bij een gespreid afkalfpatroon: 			jaarleverantie x 0,0115
bij een voor- of najaarskalvende veestapel: 	jaarleverantie x 0,0125
bij een jaarleverantie &gt; 1.000.000 kg:		jaarleverantie x 0,010

Bij een te grote melkkoeltank kunnen problemen ontstaan in een periode met weinig melk.  Bij het eerste melkmaal kan het voorkomen dat de roerder en de koeling niet goed functioneren, zodat de melk niet goed wordt gekoeld of, in het andere geval vastvriest aan de wand. Ook kan luchtinslag optreden doordat de roerder slechts gedeeltelijk in de melk draait. Dit gaat vaak gepaard met enige botervorming. Intervalkoeling kan in dit geval een oplossing zijn.
{{Sub}}</text>
      <sha1>5nexm3f9gdf9dwvyou27vdp5858f7yw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Groene kipcurry</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25062</id>
    <revision>
      <id>428782</id>
      <parentid>416729</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:51:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1716" sha1="ko1vshwcxi80mrj783fnrrr6fra2wd9" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Green curry.jpg|200px]]
| Naam = Kookboek/Groene Kipcurry
| Categorie = Vleesrecept
| Porties = 4
| Energie = 290 KCal per portie
| Tijd = 1 uur
| Stippen = 2
}}

[[Kookboek/Recepten|Receptenindex]] | [[Kookboek/Thaise keuken|Thaise gerecht]]&lt;br&gt;

==Ingrediënten==
* 400 g magere {{Kb|p=kip|kipfilet}}
* 2 eetlepels {{Kb|p=kerrie|groene currypasta}}
* 2 theelepels {{Kb|p=olie|zonnebloemolie of koolzaadolie}}
* {{Kb|p=bouillon|bouillonpoeder of bouillonblokje}}
* 2 dl {{Kb|p=kokosmelk|kokosnootmelk}}
* 4 blaadjes {{Kb|djeroek poeroet}} (kafferlimoen)
* 100 g {{Kb|aubergine}}
* 2 kleine {{Kb|p=chilipeper|chilipepers}}
* 2 theelepels {{Kb|honing}}
* 3 EL {{Kb|vissaus}} (Thais)
* [[Kookboek/Zout|zout]]
* rode {{Kb|basilicum}}

==Bereidingswijze==
#Kipfilet in reepjes snijden. 
# Olie in een braadpan of wok verwarmen en currypasta aanbraden
# Bij lager vuur de kipfilet in de braadpan voegen. Kort roerbakken, maar niet dat het al gaar is
# Kokosnootmelk en wat bouillon bijgeven
# Djeroek peroet, gesneden aubergine en chilipepers bijgeven
# Honing en vissaus bijmengen
# Een paar minunten nakoken en met zout afmaken
# Basilicum kleiner knippen en pas kort voor het serveren bijvoegen

Als je de djeroek peroet nog uit het mengsel vist voor het serveren, hoeven de tafelgenoten dat niet zelf te doen en wordt het ook niet per ongeluk gegeten.

:Tip: je kan er nog wat verkleinde pistachenoten of cashew-nootjes bijmengen.
:Tip: in plaats van alle of een gedeelte van de basilicum kan je ook [[Kookboek/Koriander|koriander]] toevoegen.

Eet smakelijk!

{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Thaise keuken|Groene Kipcurry]]
[[Categorie:Kiprecept|Groene kipcurry]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>ko1vshwcxi80mrj783fnrrr6fra2wd9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Schuimpjes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25253</id>
    <revision>
      <id>428783</id>
      <parentid>425038</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:51:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1231" sha1="ceo94fu3surslokwlregjia5tqtcb1u" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Homemade meringues (16961016019).jpg|300px]]
| Categorie = 
| Porties = 
| Energie = 
| Tijd = 
| Stippen = 
}}
Schuimpjes zijn luchtige, zoete gebakjes gemaakt van eiwitten in combinatie met o.a. suiker en zout. Schuimpjes zijn vooral populair bij feestelijke gelegenheden.

==Ingrediënten==
*boter
*bloem
*2 eiwitten
*75-100 gram (kristal-/basterd-)suiker
*1 mespunt zout
*1-2 zakjes vanillesuiker of 2 theelepels oploskoffie

==Bereidingswijze==
#Leg 1-2 vellen aluminiumfolie of vetvrij bakpapier op de bakplaat, beboter de vellen en bestrooi ze met wat bloem.
#Verwarm de oven voor op 100&amp;nbsp;°C.
#Klop de eiwitten (zonder dooier) in een schone, geheel vetvrije kom zeer stijf met een garde. Voeg beetje bij beetje het zout en de verschillende suikers toe.
#Vul een spuitzak met een grote, gekartelde spuitmond met het schuimdeeg en spuit schuimpjes op de bakplaat. Maak ronde schuimpjes (torentjes) of langwerpige.
#Plaats de bakplaat iets onder het midden in de oven en zet de ovendeur met behulp van een houten blokje op een kier.
#Bak de schuimpjes in ca. 45 minuten af.

{{Wikipedia|Pagina=Schuimpje|Naam=Schuimpje}}
{{Sub}}
{{Links}}

[[Categorie:Eierrecept|{{SUBPAGENAME}}]]</text>
      <sha1>ceo94fu3surslokwlregjia5tqtcb1u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Bowl zonder alcohol</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25277</id>
    <revision>
      <id>428764</id>
      <parentid>421548</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:49:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="992" sha1="aa6rx5dwyl79ecpif0dnbcq78y49786" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Hückeswagen - Bahnhofstraße - 1 Bierbörse 08 ies.jpg|300px]]
| Categorie = Drank
| Porties = 8-10
| Energie = 
| Tijd = 13-14 uur doorlooptijd
| Stippen = 2
}}
[[Kookboek/Drank|Overzicht van beschreven drankrecepten]]&lt;br&gt;
&amp;nbsp;&lt;br&gt;

==Ingrediënten==
*300 gram {{Kb|suiker}}
*1 fles alcoholvrije wijn of ongezoet appelsap 
*1 kg {{Kb|p=aardbei|aardbeien}}
*1/2 fles spuit- of mineraalwater met koolzuur
*citroensap

==Bereiding==
#Los de suiker op in 50 ml heet water. Vervolgens laten afkoelen zodat er suikerstroop ontstaat.
#Was de aardbeien en haal de kroontjes eraf. 
#Schenk de stroop over de aardbeien en zet het geheel 12 uur in de koelkast.
#Voeg 2 uur voor consumptie de wijn toe, schep het geheel voorzichtig om.
#Schenk vlak voor het serveren ook het spuitwater erbij.
#Breng de bowl op smaak met wat citroensap.

{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Drank|Bowl]]
[[Categorie:Fruitrecept|Bowl]]
[[Categorie:Feestgerechten|Bowl]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>aa6rx5dwyl79ecpif0dnbcq78y49786</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Ravioli met wortelvulling</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25290</id>
    <revision>
      <id>428780</id>
      <parentid>410332</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:51:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1707" sha1="t8yvxz49eg874f1vgamqxgdiuzqz80b" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Naam = Kookboek/Ravioli met wortelvulling
| Afbeelding = 
| Onderschrift = 
| Categorie = Pastarecept
| Porties = 12
| Energie = 
| Tijd = 
| Stippen = 3
}}

==Ingrediënten==
===Voor de pasta===
*100 g {{Kb|bloem}}
*1 {{Kb|ei}}
*zout
*{{Kb|olijfolie}}
*pastamachine

===Voor de vulling===
*150 g {{Kb|p=wortel|peen}}
*halve ui
*rode ui
*sjalot
*2 teentjes knoflook
*blikje {{Kb|tomatenpuree}}
*olijfolie
*zout
*peper
*eetlepel {{Kb|mascarpone}} of {{Kb|p=kaas|roomkaas}}
*verse basilicum

===Voor de garnering===
*Parmezaanse {{Kb|kaas}}

==Bereiding==
===Pasta===
Doe de bloem in een kom, doe het ei erbij met een snufje zout en een klein scheutje olijfolie. Meng alles goed door elkaar tot een deeg en zet het weg om te laten rusten.

===Vulling===
Snipper de ui, de sjalot en de rode ui, en fruit deze op laag vuur in een beetje olijfolie, samen met de twee teentjes knoflook. Rasp de wortel fijn, en bak deze mee. Een klein beetje water toevoegen, en een tijdje laten pruttelen tot het mengsel gaar is. Op smaak brengen met peper en zout, en dan het blikje tomatenpuree toevoegen, samen met een lepel mascarpone. Op het eind de verse basilicum fijn snijden en door het mengsel roeren.

===Raviolis===
Maak nu vellen van het pastadeeg, en snijdt er rondjes mee uit van 4 en 5 centimeter (bijv. met een glas). Leg op het kleine rondje zoveel (zo hoog!) mogelijk van de vulling, en leg het grote rondje er bovenop. Druk het dicht met een vork, en kook de ravioli in ruim kokend water met een beetje zout in ongeveer drie minuten gaar. Serveren met parmezaanse kaas.
{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Pastarecept|{{SUBPAGENAME}}]]
[[Categorie:Italiaanse keuken|{{SUBPAGENAME}}]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>t8yvxz49eg874f1vgamqxgdiuzqz80b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Stamppot wortel en venkel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25320</id>
    <revision>
      <id>428781</id>
      <parentid>421544</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:51:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1430" sha1="mfvu4eg0h81jk67m9s36or4s09l1h20" xml:space="preserve">{{Infobox recept
|Naam=Stamppot wortel en venkel 
|Afbeelding= 
|Categorie = Stamppot 
|Porties=4
|Energie=
|Tijd=
|Stippen=2
}}
'''Stamppot wortel en venkel''' is een [[Kookboek/Stamppot|stamppot]]gerecht gemaakt van [[Kookboek/Wortel|wortel]] en [[Kookboek/Venkel|venkelknollen]].

==Ingrediënten:==
*1 kg {{Kb|p=Aardappel|aardappelen}}
*500 gram {{Kb|p=Venkel|venkelknollen}}
*1 kg {{Kb|p=Wortel|winterwortelen}}
*zout
*peper
*125 ml warme melk
*20 gram boter
*2 eetlepels fijngehakte {{Kb|bladselderij}} of peterselie

==Bereidingswijze==
#Schil de aardappelen en snijd ze in stukjes.
#Ontdoe de venkelknollen van de buitenste bladeren en snijd ze in grote stukken. Bewaar wat mooie blaadjes voor de garnering op het einde.
#Maak de wortelen schoon en snijd ze in dikke plakken.
#Breng water aan de kook en laat de aardappelen 10 minuten koken. Voeg wortel en venkel toe en laat het geheel nog eens ca. 15 minuten koken. Giet af als alles gaar is.
#Stoom de aardappelen en overige groenten op een laag vuur droog. Stamp het geheel vervolgens met een stamper fijn en voeg ondertussen beetje bij beetje de warme melk toe. 
#Roer er tenslotte een klontje boter doorheen en voeg de bladselderij of peterselie toe.
#Breng de stamppot op smaak met zout en peper en garneer met het venkelgroen.

{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Nederlandse keuken|Wortel]]
[[Categorie:Groentenrecept|Wortel]]
[[Categorie:Stamppot|Wortel]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>mfvu4eg0h81jk67m9s36or4s09l1h20</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Handboek Toetsplaza</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25946</id>
    <revision>
      <id>428287</id>
      <parentid>401540</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:00:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3762" sha1="bme5ldvyup6v1u4abrt9svamgjpu0bc" xml:space="preserve">{{Bi}}{{Index basis
naam cursus = [[Handboek Toetsplaza]]
|inhoud =
#[[Handboek Toetsplaza/Kwaliteit|Kwaliteit]]
#[[Handboek Toetsplaza/Nieuwe items&amp;toetsen|Nieuwe items&amp;toetsen]]
#[[Handboek Toetsplaza/Organisatie Toetsplaza|Organisatie Toetsplaza]]
#[[Handboek Toetsplaza/Inrichting servers|Inrichting servers]]
#[[Handboek Toetsplaza/Producten|Producten]]
}}
== Digitaal toetsen? ==
Digitale oefening en assessments binnen het onderwijs nemen een steeds grotere en belangrijkere plaats in. Het wordt ingezet om het onderwijs flexibeler, efficiënter en effectiever te maken. Letterlijk betekent ‘assessment’ schatting en beoordeling.  Assessments hebben vaak een formatief karakter. In de Nederlandse literatuur wordt assessment bijna altijd in verband gebracht met competenties. Zowel het meten van de basiskennis als het toepassen van kennis en vaardigheden zijn het doel van een assessment. Verder is kennisconstructie en niet reproductie het uitgangspunt.
Er wordt onderscheid gemaakt tussen formatieve en summatieve assessments. Formatieve assessments dienen als leermiddel. Zij bieden mogelijkheden tot interactie. De deelnemer leert van de toets, bijvoorbeeld omdat deze antwoorden toelicht, en hem met hints op weg helpt in de redenering. De toets is bruikbaar als oefening voor de deelnemer. Summatieve assessments oordelen. Zij dienen een betrouwbaar beeld te geven van het niveau van de leerling. Zij dienen geen direct [[Leren leren/Doel|leerdoel]], maar stellen zo eerlijk en nauwkeurig mogelijk de status vast.

== Assessments in het groene onderwijs ==
Het groene onderwijs heeft de handen ineen geslagen en houdt sinds een aantal jaren de landelijke toetsservice-omgeving Toetsplaza (www.toetsplaza.nl ) in de lucht. Toetsplaza bevat kant-klare-formatieve assessments. Daarnaast is een aantal instrumenten beschikbaar die voor verschillende doeleinden in het onderwijs ingezet kunnen worden. Het gaat daarbij om een 360º-feedbacktool, in te zetten voor het meten van de ontwikkeling van competenties bij zowel leerlingen als docenten.  Toetsplaza maakt gebruik van het programma QMP.
De meerwaarde van het gebruik van Toetsplaza wordt in toenemende mate (h)erkend. Er is binnen de instellingen een toenemende interesse voor gebruik van Toetsplaza, maar ook voor het leveren van een bijdrage aan de ontwikkeling van digitale assessment. Toetsplaza heeft als doel assessments te verzamelen, te selecteren en te redigeren. Vanuit dit perspectief is het essentieel dat de kwaliteit van Toetsplaza wordt verbeterd en geborgd. Dit kwaliteitshandboek levert hieraan een bijdrage. Binnen Toetsplaza is reeds een ander handboek ontwikkeld voor het QMP-beheer en daarmee ook specifiek bedoeld voor de QMP coördinatoren. Dit handboek wordt opgenomen in het kwaliteitshandboek. Enerzijds is de functie van het handboek dus het informeren over procedures en werkwijze binnen het groen onderwijs, anderzijds is het doel om kwaliteitsaspecten een plaats te geven.
 
Het handboek heeft naast de functies van  keurmerk en communicatiemiddel de volgende doelen: 
# Naslagwerk voor alle betrokkenen 
# Hulpmiddel voor het vastleggen van een kwaliteitssysteem 
# Vastlegging van kwaliteitscriteria 
# Expliciteren van procedures 
# &quot;Bewijsmiddel&quot; naar derden (bijv. de Inspectie) dat er een effectief kwaliteitssysteem is. 
 
== Leeswijzer ==
 
In het kwaliteitshandboek wordt ten eerste het begrip kwaliteit uitgewerkt in relatie tot Toetsplaza. Vervolgens wordt aan de hand van een aantal kwaliteitseisen invulling gegeven aan het uiteindelijke kwaliteitsdoel, dat wil zeggen het bereiken van maximale klanttevredenheid. In het laatste hoofdstuk wordt beschreven op welke wijze dit kwaliteitsdoel wordt geborgd.

{{Boek}}{{Fase|3}}
[[Categorie:Onderwijs]]</text>
      <sha1>bme5ldvyup6v1u4abrt9svamgjpu0bc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428317</id>
      <parentid>428287</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:06:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3763" sha1="971pyc51e0npzh346kpdhclehh3igqo" xml:space="preserve">{{Bi}}{{Index basis
|naam cursus = [[Handboek Toetsplaza]]
|inhoud =
#[[Handboek Toetsplaza/Kwaliteit|Kwaliteit]]
#[[Handboek Toetsplaza/Nieuwe items&amp;toetsen|Nieuwe items&amp;toetsen]]
#[[Handboek Toetsplaza/Organisatie Toetsplaza|Organisatie Toetsplaza]]
#[[Handboek Toetsplaza/Inrichting servers|Inrichting servers]]
#[[Handboek Toetsplaza/Producten|Producten]]
}}
== Digitaal toetsen? ==
Digitale oefening en assessments binnen het onderwijs nemen een steeds grotere en belangrijkere plaats in. Het wordt ingezet om het onderwijs flexibeler, efficiënter en effectiever te maken. Letterlijk betekent ‘assessment’ schatting en beoordeling.  Assessments hebben vaak een formatief karakter. In de Nederlandse literatuur wordt assessment bijna altijd in verband gebracht met competenties. Zowel het meten van de basiskennis als het toepassen van kennis en vaardigheden zijn het doel van een assessment. Verder is kennisconstructie en niet reproductie het uitgangspunt.
Er wordt onderscheid gemaakt tussen formatieve en summatieve assessments. Formatieve assessments dienen als leermiddel. Zij bieden mogelijkheden tot interactie. De deelnemer leert van de toets, bijvoorbeeld omdat deze antwoorden toelicht, en hem met hints op weg helpt in de redenering. De toets is bruikbaar als oefening voor de deelnemer. Summatieve assessments oordelen. Zij dienen een betrouwbaar beeld te geven van het niveau van de leerling. Zij dienen geen direct [[Leren leren/Doel|leerdoel]], maar stellen zo eerlijk en nauwkeurig mogelijk de status vast.

== Assessments in het groene onderwijs ==
Het groene onderwijs heeft de handen ineen geslagen en houdt sinds een aantal jaren de landelijke toetsservice-omgeving Toetsplaza (www.toetsplaza.nl ) in de lucht. Toetsplaza bevat kant-klare-formatieve assessments. Daarnaast is een aantal instrumenten beschikbaar die voor verschillende doeleinden in het onderwijs ingezet kunnen worden. Het gaat daarbij om een 360º-feedbacktool, in te zetten voor het meten van de ontwikkeling van competenties bij zowel leerlingen als docenten.  Toetsplaza maakt gebruik van het programma QMP.
De meerwaarde van het gebruik van Toetsplaza wordt in toenemende mate (h)erkend. Er is binnen de instellingen een toenemende interesse voor gebruik van Toetsplaza, maar ook voor het leveren van een bijdrage aan de ontwikkeling van digitale assessment. Toetsplaza heeft als doel assessments te verzamelen, te selecteren en te redigeren. Vanuit dit perspectief is het essentieel dat de kwaliteit van Toetsplaza wordt verbeterd en geborgd. Dit kwaliteitshandboek levert hieraan een bijdrage. Binnen Toetsplaza is reeds een ander handboek ontwikkeld voor het QMP-beheer en daarmee ook specifiek bedoeld voor de QMP coördinatoren. Dit handboek wordt opgenomen in het kwaliteitshandboek. Enerzijds is de functie van het handboek dus het informeren over procedures en werkwijze binnen het groen onderwijs, anderzijds is het doel om kwaliteitsaspecten een plaats te geven.
 
Het handboek heeft naast de functies van  keurmerk en communicatiemiddel de volgende doelen: 
# Naslagwerk voor alle betrokkenen 
# Hulpmiddel voor het vastleggen van een kwaliteitssysteem 
# Vastlegging van kwaliteitscriteria 
# Expliciteren van procedures 
# &quot;Bewijsmiddel&quot; naar derden (bijv. de Inspectie) dat er een effectief kwaliteitssysteem is. 
 
== Leeswijzer ==
 
In het kwaliteitshandboek wordt ten eerste het begrip kwaliteit uitgewerkt in relatie tot Toetsplaza. Vervolgens wordt aan de hand van een aantal kwaliteitseisen invulling gegeven aan het uiteindelijke kwaliteitsdoel, dat wil zeggen het bereiken van maximale klanttevredenheid. In het laatste hoofdstuk wordt beschreven op welke wijze dit kwaliteitsdoel wordt geborgd.

{{Boek}}{{Fase|3}}
[[Categorie:Onderwijs]]</text>
      <sha1>971pyc51e0npzh346kpdhclehh3igqo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Handboek Toetsplaza/Kwaliteit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26035</id>
    <revision>
      <id>428294</id>
      <parentid>364368</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:00:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13336" sha1="83vc0jt5qt2i8p6fwe6xonuptacsxqp" xml:space="preserve">{{Index basis
naam cursus = [[Handboek Toetsplaza]]
|inhoud =
#[[Toetsplaza/Kwaliteit |Kwaliteit ]]
#[[Toetsplaza/nieuwe items&amp;toetsen |Nieuwe items&amp;toetsen ]]
#[[Toetsplaza/Organisatie Toetsplaza|Organisatie Toetsplaza]]
#[[Toetsplaza/Inrichting servers|Inrichting servers]]
#[[Toetsplaza/Producten|Producten]]


}}

== Kwaliteit ==
Er zijn vele definities voor het begrip kwaliteit. Kwaliteit betekent in feite hoedanigheid, maar wordt vaak gebruikt om aan te duiden of iets of iemand aan zijn doel beantwoordt. Het betreft het leveren wat de klant eist en verwacht. Kwaliteitssystemen moeten de kwaliteit borgen van de producten en processen waarmee uiteindelijk aan de eisen en verwachtingen van de klant wordt voldaan. 

Een kwaliteitssysteem bestaat grofweg uit een kwaliteitshandboek en de daarbij behorende werkwijze. In het handboek staat hoe wordt gewerkt. De daadwerkelijke werkwijze moet stemmen met dit handboek. Een kwaliteitssysteem houdt in: “Zeggen wat je doet” (handboek) en “Doen wat je zegt” (werkwijze).
Voorgaande vertaald naar een kwaliteitshandboek voor Toetsplaza zijn de klanten de gebruikers, dat wil zeggen enerzijds de docenten die de producten (digitale assessments) binnen hun onderwijs inzet-ten, maar anderzijds ook de deelnemers. 

De werkwijze (Doen wat je zegt) betreft het traject van de ontwikkeling van assessments tot en met de plaatsing van het assessment binnen Toetsplaza. Om de kwaliteit van dit proces te borgen is duidelij-ke taakafbakening van betrokkenen noodzakelijk.
Voor de uitwerking van een kwaliteitssysteem voor Toetsplaza wordt onderstaand model als uitgangspunt genomen. 

 [[Bestand:Ontwikkelproces.JPG]]

== algemeen kwaliteitsdoel. ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!  ALGEMEEN KWALITEITSDOEL

Een bijdrage leveren aan de versterking van het onderwijsproces met aandacht voor de klanttevredenheid 

|}

Toelichting: 
Het vaststellen van de klanttevredenheid gebeurt op basis van een verzameling van diverse gegevens. 
De klanttevredenheid wordt in eerste instantie bepaald door de kwaliteit van het product (digitale as-sessments). Een kwalitatief hoogwaardig product kan echter alleen tot stand komen als hiervoor het ontwikkelproces goed is doorlopen.  

Streven is om met behulp van de PDCA-cirkel zowel de kwaliteit van het product als van het ontwikkelproces te borgen dan wel te verbeteren. Voor het bereiken van het algemene kwaliteitsdoel zijn in dit handboek een zevental kwaliteitseisen uitgewerkt, te weten:
# Elk digitaal assessment is een betrouwbaar, valide en transparant assessment.
# Elke assessment is onderdeel van de themastructuur gekoppeld aan de competentiekwalificatie-structuren.
# Alle assessments zijn ontwikkeld aan de hand van onderstaande richtlijnen.
# Bij ontwikkeling van de assessments worden verschillende vraagvormen gehanteerd.
# Alle betrokkenen zijn bekend met de inhoud van het kwaliteitshandboek en conformeren zich hieraan.
# Alle assessments worden ontwikkeld en aangeleverd volgens de afgesproken procedures. 
# Alle betrokkenen zijn verantwoordelijk voor de borging en verbetering van de kwaliteit van Toetsplaza.

== Het product ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!  1

Elke assessment is een betrouwbaar valide en transparant assessment

|}

In het kwaliteitsmodel staat het product, dat wil zeggen het digitale assessment centraal. Assessments spelen een belangrijke rol in het onderwijs. Op basis van de resultaten van assessments worden allerlei beslissingen genomen. Deze functie van assessments komt alleen tot zijn recht als de assessments aan bepaalde kwaliteitseisen voldoen. Hier ligt een grote verantwoordelijkheid voor de instellingen. Het is instellingafhankelijk op welke wijze en in welke mate aan deze kwaliteitseisen wordt voldaan. Belangrijke eisen zijn:
# Betrouwbaarheid; 
Een assessment wordt betrouwbaar genoemd als deze bij herhaalde afname onder dezelfde om-standigheden eenzelfde resultaat laat zien. Factoren zijn:
:* De opgaven moeten helder, kort en eenduidig zijn geformuleerd.
:* Het assessment in zijn geheel moet onderscheid maken tussen de ‘goede’ en ‘zwakke’ deel-nemers. De moeilijke opgaven moeten vooral door de ‘goede’ deelnemers correct beantwoord worden.
:* Aantal opgaven bij een assessment met weinig opgaven is de invloed van elke afzonderlijke opgave veel groter dan bij een assessment met veel opgaven.
# Transparantie
:* Deelnemers zijn op de hoogte van de [[Leren leren/Doel|leerdoelen]] die het assessment beoogt te meten.  
:* Deelnemers zijn op de hoogte van de vorm en de omvang van het assessment.
:* Deelnemers krijgen feedback over inhoud en resultaat van de assessment.

== Het ontwikkelproces ==
Het aspect ontwikkelproces is in een drietal deelthema’s onder te verdelen, te weten:&lt;br&gt;
-	Inhoud (Kwaliteitsdoel 2)&lt;br&gt;
-	Constructie (Kwaliteitsdoel 3 &amp; 4)&lt;br&gt;
-	Proces (Kwaliteits=doel 5 &amp; 6)&lt;br&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!  2

Elke assessment is onderdeel van de themastructuur gekoppeld aan de competentiekwalificatiestructuren.

|}

Thema's zijn opgebouwd op een logische wijze waarin de kerntaken en prestatieindicatoren terug te herleiden zijn. Daarnaast worden de niveaus van waaruit een thema is opgebouwd duidelijk gemaakt. Er worden diverse niveaus onderscheiden waarbij de vmbo en mbo niveaus voor die onderdelen waarbij ze gelijk zijn ook als gelijk worden beschouwd. Gebruikte terminologien zijn:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! vmbo                 !! mbo        
|-       
| basisberoeps (BB)         || niveau 1   
|-
| kaderberoeps  (KB)        || niveau 2   
|-
| Gemengde leerweg  (GL)    || niveau 3   
|-
| Theoretische leerweg (TL) || niveau 3   
|-
| Havo                      || niveau 4   
|}
Omdat de structuren in het vmbo en mbo niet eenduidig zijn zal niet altijd rechtstreeks de kwalificatiestructuur terug te herkennen zijn in de opbouw van het thema. Ook de wisseling in kwalificatiedossiers zorgt ervoor dat voor de opbouw van een thema meer een logische themaopbouw zal kennen dan een kwalificatiedossier opbouw. Dat laat echter niet onverlet dat de themastructuur wel zodanig moet zijn opgebouwd dat de verschillende onderdelen terug te herleiden zijn. 

Naast thema-structuren zal ook gebruik gemaakt worden methode-structuren. In dat geval zal een thema structuur worden ingericht naar de gebruikte methode. Echter ook dan zal de structuur terug te herleiden zijn naar de bijbehorende , onderliggende kwalificatiestructuur.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!  3

Alle assesments zijn ontwikkeld aan de hand van eenduidige en duidelijke richtlijnen.

|}

Digitale formatieve assessments bestaan uit gesloten vragen. Het ontwikkelproces van digitale assessments wijkt niet af van de  traditionele (niet-digitale) assessments. Het belangrijkste verschil tussen het ontwikkelen van digitale t.o.v. niet-digitale assessments is dat de keuze van vraagvormen uitgebreider is (zie bij kwaliteitseis 4). Het creëren van goede randvoorwaarden bij het afnemen van digitale assessments is essentieel (zie bijlage 1). Met deze randvoorwaarden wordt bij de ontwikkeling van assessments rekening gehouden.
Uitgangspunt bij de constructie van assessments is dat deze zijn gebaseerd op informatieobjecten en werkwijzers, die gerelateerd zijn aan kerntaken, competenties CKS (competentiegerichte kwalificatie-structuur) en/of eindtermen van het examenprogramma’s vmbo.

Richtlijnen voor ontwikkeling zijn:
* Toets in principe in één vraag één leerdoel.
* De vraag moet niet anders meten dan het bij de vraag behorende leerdoel.
* De alternatieven moeten helder en eenduidig zijn.
* De afleiders moeten geloofwaardig zijn voor degenen die de stof onvoldoende hebben bestu-deerd.
* De antwoordalternatieven mogen niet te veel verschillen in woordgebruik, omvang, lengte, e.d.
* De bedoeling van de vraag wordt expliciet in de stam aangegeven.
* Zowel de stam als de alternatieven zijn zo kort mogelijk geformuleerd.
* Het getoetste leerdoel wordt niet verborgen onder een hoeveelheid irrelevante informatie in de stam.
* Figuren moeten functioneel zijn: ze dragen bij tot het verhelderen van het probleem.
* Een ontkennende zin wordt,, in de stam vermeden.
* De alternatieven moeten grammaticaal in overeenstemming zijn met elkaar en met de stam
* Bij het beoordelen van uitspraken op hun juistheid, moeten ze ondubbelzinnig juist of onjuist zijn.
(ontleend aan: Wijnen en Alberts, 1993)

In bijlage 2 is een controlelijst toegevoegd, bedoeld om afgerond conceptmateriaal aan een kritische proeve te onderwerpen. 

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! 4

Bij ontwikkeling van de assessments worden vraagvormen gehanteerd die passen bij de vraag

|}

Uitgaande van voorgaande kwaliteitseisen en richtlijnen voor constructie van assessments zijn er binnen Toetsplaza een aantal specifieke vraagvormen. Voorbeelden zijn:
* Multiple choice (Meerkeuze) = Slechts één antwoord mag worden gekozen
* Multiple response (Meervoudig antwoord) = Er kunnen twee of meer antwoorden worden gekozen.
* Matching (Combineren) = Onderdelen uit een keuzelijst worden gematcht.
* Pull down (Selectie) = Uit een keuzelijst wordt het goede antwoord gekozen.
* Select the Blanc (Tekstmatch) = Bij gaten in de tekst wordt het juiste antwoord gekozen uit een keuzelijst..
* Ranking (Rangorde) = De mogelijkheden worden in de juiste volgorde geplaatst
* Hot spot/drag en drop = Er moet op de juiste plaats in een afbeelding worden geklikt.
* Numeric (Numeriek) = Er moet een getal worden ingetypt. 
* Matrix  = Per keuze wordt één antwoord aangeklikt.
* Invuloefening =  Het juiste antwoord wordt ingevuld. Er zijn hierbij geen keuzemogelijkheden.

In bijlage 3 zijn specifieke aandachtspunten per vraagvorm beschreven. 

Aandachtspunten zijn:
•	De assessments zijn geordend naar inhoudelijke thema’s of functie.
•	De assessments moeten dusdanig aantrekkelijk en interactief zijn, dat optimaal gebruik wordt gemaakt van de digitale leeromgeving.
•	Vragen in stelling-vorm worden omgezet in een meer interactief vraagtype.
•	Er zijn zowel toetsen voor het vmbo als mbo beschikbaar.
•	De feedback op een goed en fout antwoord moet duidelijk verschillen (zie bijlage 4) 
•	De scores sluiten aan bij de landelijke afspraken (zie bijlage 5) die hierover zijn gemaakt.

== Kwaliteitshandboek ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!  5

Alle betrokkenen zijn bekend met de inhoud van het kwaliteitshandboek 
en conformeren zich hieraan

|}

Binnen het ontwikkelproces voor het aanleveren van toetsen voor Toetsplaza zijn diverse personen c.q. groepen betrokken, te weten een projectleider, eindredactie (expertisegroep), redactie (buitenring) en auteurs (vakdocenten). Hierna wordt een omschrijving gegeven van de diverse taken (in willekeurige volgorde) van de betrokkenen.

'''Projectleider:'''
* geeft leiding aan de expertisegroep en is daarmee het aanspreekpunt. 
* bepaalt samen met de eindredactie de invulling van de thema’s;
* ontwikkelt samen met de eindredactie koers dan wel lange termijnplannen;
* vertegenwoordigt Toetsplaza naar buiten, geeft voorlichting en stimuleert het gebruik van Toets-plaza;
* kartrekker van het platform van QMP-coördinatoren;
* stuurt samen met de (eind)redactie de ontwikkelaars aan;
* motiveert en inspireert (eind)redacteuren door het aandragen van suggesties;
* vervult een brugfunctie tussen de ontwikkelaars en de gebruikers van de toetsen;
* verzamelt gebruikerservaringen;
* bewaakt de kwaliteit van Toetplaza met behulp van de PDCA-cirkel.

'''Eindredactie''' (expertisegroep):

* laatste die een item (toets) controleert alvorens deze binnen Toetsplaza wordt geplaatst;
* denkt mee over de koers van Toetsplaza;
* denkt mee over de invulling van thema’s en draagt hiervoor suggesties aan;
* is vraagbaak voor redacteuren;
* begeleidt redacteuren en geeft feedback op hun redactionele werk;
* zorgt voor de ontsluiting van toets- en oefenmaterialen; 
* levert eventueel zelf een bijdrage aan het redigeren dan wel ontwikkelen van digitale toetsen;
* levert als gebruiker zo mogelijk input voor de verzameling van gebruikerservaringen.

'''Redactie''' (buitenring):
* ordent en structureert aangeleverde items (toetsen);
* controleert items inhoudelijk, d.w.z. verbetert taal- en spelfouten en gaat na of de items juist, vol-ledig en relevant zijn;
* bewerkt aangeleverde items, zodat ze geschikt worden voor plaatsing binnen Toetsplaza;
* begeleidt auteurs (docenten) bij het samenstellen van een digitale toets;
* overlegt met de eindredactie en projectleider;
* ontwikkelt zelf digitale toetsen;
* levert als gebruiker zo mogelijk input voor de verzameling van gebruikerservaringen.

'''Auteurs''' (vakdocenten):
* is vakdocent binnen het groene onderwijs;
* levert (op vrijwillige basis) digitale items (toetsen) aan;
* maakt binnen het eigen onderwijs regelmatig gebruik van Toetsplaza;
* levert als gebruiker input voor de verzameling van gebruikerservaringen.


{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!  6

Alle assessments worden ontwikkeld en aangeleverd volgens 
de afgesproken procedures

|}

Om te bewerkstelligen dat alle betrokken hun taken op juiste wijze kunnen uitvoeren, zijn er binnen Toetsplaza afspraken gemaakt over werkwijzen en procedures. Het betreffen hier afspraken over het ontwikkelen van toetsen en over het daadwerkelijk plaatsen van de toets binnen Toetsplaza. Deze procedures zijn in tabelvorm stapsgewijs beschreven.
{{Sub}}</text>
      <sha1>83vc0jt5qt2i8p6fwe6xonuptacsxqp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428318</id>
      <parentid>428294</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:08:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13336" sha1="40lkk7s2nsh6t9gg7p8ddw63jp49hv6" xml:space="preserve">{{Index basis|naam cursus = [[Handboek Toetsplaza]]
|inhoud =
#[[Toetsplaza/Kwaliteit |Kwaliteit ]]
#[[Toetsplaza/nieuwe items&amp;toetsen |Nieuwe items&amp;toetsen ]]
#[[Toetsplaza/Organisatie Toetsplaza|Organisatie Toetsplaza]]
#[[Toetsplaza/Inrichting servers|Inrichting servers]]
#[[Toetsplaza/Producten|Producten]]


}}

== Kwaliteit ==
Er zijn vele definities voor het begrip kwaliteit. Kwaliteit betekent in feite hoedanigheid, maar wordt vaak gebruikt om aan te duiden of iets of iemand aan zijn doel beantwoordt. Het betreft het leveren wat de klant eist en verwacht. Kwaliteitssystemen moeten de kwaliteit borgen van de producten en processen waarmee uiteindelijk aan de eisen en verwachtingen van de klant wordt voldaan. 

Een kwaliteitssysteem bestaat grofweg uit een kwaliteitshandboek en de daarbij behorende werkwijze. In het handboek staat hoe wordt gewerkt. De daadwerkelijke werkwijze moet stemmen met dit handboek. Een kwaliteitssysteem houdt in: “Zeggen wat je doet” (handboek) en “Doen wat je zegt” (werkwijze).
Voorgaande vertaald naar een kwaliteitshandboek voor Toetsplaza zijn de klanten de gebruikers, dat wil zeggen enerzijds de docenten die de producten (digitale assessments) binnen hun onderwijs inzet-ten, maar anderzijds ook de deelnemers. 

De werkwijze (Doen wat je zegt) betreft het traject van de ontwikkeling van assessments tot en met de plaatsing van het assessment binnen Toetsplaza. Om de kwaliteit van dit proces te borgen is duidelij-ke taakafbakening van betrokkenen noodzakelijk.
Voor de uitwerking van een kwaliteitssysteem voor Toetsplaza wordt onderstaand model als uitgangspunt genomen. 

 [[Bestand:Ontwikkelproces.JPG]]

== algemeen kwaliteitsdoel. ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!  ALGEMEEN KWALITEITSDOEL

Een bijdrage leveren aan de versterking van het onderwijsproces met aandacht voor de klanttevredenheid 

|}

Toelichting: 
Het vaststellen van de klanttevredenheid gebeurt op basis van een verzameling van diverse gegevens. 
De klanttevredenheid wordt in eerste instantie bepaald door de kwaliteit van het product (digitale as-sessments). Een kwalitatief hoogwaardig product kan echter alleen tot stand komen als hiervoor het ontwikkelproces goed is doorlopen.  

Streven is om met behulp van de PDCA-cirkel zowel de kwaliteit van het product als van het ontwikkelproces te borgen dan wel te verbeteren. Voor het bereiken van het algemene kwaliteitsdoel zijn in dit handboek een zevental kwaliteitseisen uitgewerkt, te weten:
# Elk digitaal assessment is een betrouwbaar, valide en transparant assessment.
# Elke assessment is onderdeel van de themastructuur gekoppeld aan de competentiekwalificatie-structuren.
# Alle assessments zijn ontwikkeld aan de hand van onderstaande richtlijnen.
# Bij ontwikkeling van de assessments worden verschillende vraagvormen gehanteerd.
# Alle betrokkenen zijn bekend met de inhoud van het kwaliteitshandboek en conformeren zich hieraan.
# Alle assessments worden ontwikkeld en aangeleverd volgens de afgesproken procedures. 
# Alle betrokkenen zijn verantwoordelijk voor de borging en verbetering van de kwaliteit van Toetsplaza.

== Het product ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!  1

Elke assessment is een betrouwbaar valide en transparant assessment

|}

In het kwaliteitsmodel staat het product, dat wil zeggen het digitale assessment centraal. Assessments spelen een belangrijke rol in het onderwijs. Op basis van de resultaten van assessments worden allerlei beslissingen genomen. Deze functie van assessments komt alleen tot zijn recht als de assessments aan bepaalde kwaliteitseisen voldoen. Hier ligt een grote verantwoordelijkheid voor de instellingen. Het is instellingafhankelijk op welke wijze en in welke mate aan deze kwaliteitseisen wordt voldaan. Belangrijke eisen zijn:
# Betrouwbaarheid; 
Een assessment wordt betrouwbaar genoemd als deze bij herhaalde afname onder dezelfde om-standigheden eenzelfde resultaat laat zien. Factoren zijn:
:* De opgaven moeten helder, kort en eenduidig zijn geformuleerd.
:* Het assessment in zijn geheel moet onderscheid maken tussen de ‘goede’ en ‘zwakke’ deel-nemers. De moeilijke opgaven moeten vooral door de ‘goede’ deelnemers correct beantwoord worden.
:* Aantal opgaven bij een assessment met weinig opgaven is de invloed van elke afzonderlijke opgave veel groter dan bij een assessment met veel opgaven.
# Transparantie
:* Deelnemers zijn op de hoogte van de [[Leren leren/Doel|leerdoelen]] die het assessment beoogt te meten.  
:* Deelnemers zijn op de hoogte van de vorm en de omvang van het assessment.
:* Deelnemers krijgen feedback over inhoud en resultaat van de assessment.

== Het ontwikkelproces ==
Het aspect ontwikkelproces is in een drietal deelthema’s onder te verdelen, te weten:&lt;br&gt;
-	Inhoud (Kwaliteitsdoel 2)&lt;br&gt;
-	Constructie (Kwaliteitsdoel 3 &amp; 4)&lt;br&gt;
-	Proces (Kwaliteits=doel 5 &amp; 6)&lt;br&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!  2

Elke assessment is onderdeel van de themastructuur gekoppeld aan de competentiekwalificatiestructuren.

|}

Thema's zijn opgebouwd op een logische wijze waarin de kerntaken en prestatieindicatoren terug te herleiden zijn. Daarnaast worden de niveaus van waaruit een thema is opgebouwd duidelijk gemaakt. Er worden diverse niveaus onderscheiden waarbij de vmbo en mbo niveaus voor die onderdelen waarbij ze gelijk zijn ook als gelijk worden beschouwd. Gebruikte terminologien zijn:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! vmbo                 !! mbo        
|-       
| basisberoeps (BB)         || niveau 1   
|-
| kaderberoeps  (KB)        || niveau 2   
|-
| Gemengde leerweg  (GL)    || niveau 3   
|-
| Theoretische leerweg (TL) || niveau 3   
|-
| Havo                      || niveau 4   
|}
Omdat de structuren in het vmbo en mbo niet eenduidig zijn zal niet altijd rechtstreeks de kwalificatiestructuur terug te herkennen zijn in de opbouw van het thema. Ook de wisseling in kwalificatiedossiers zorgt ervoor dat voor de opbouw van een thema meer een logische themaopbouw zal kennen dan een kwalificatiedossier opbouw. Dat laat echter niet onverlet dat de themastructuur wel zodanig moet zijn opgebouwd dat de verschillende onderdelen terug te herleiden zijn. 

Naast thema-structuren zal ook gebruik gemaakt worden methode-structuren. In dat geval zal een thema structuur worden ingericht naar de gebruikte methode. Echter ook dan zal de structuur terug te herleiden zijn naar de bijbehorende , onderliggende kwalificatiestructuur.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!  3

Alle assesments zijn ontwikkeld aan de hand van eenduidige en duidelijke richtlijnen.

|}

Digitale formatieve assessments bestaan uit gesloten vragen. Het ontwikkelproces van digitale assessments wijkt niet af van de  traditionele (niet-digitale) assessments. Het belangrijkste verschil tussen het ontwikkelen van digitale t.o.v. niet-digitale assessments is dat de keuze van vraagvormen uitgebreider is (zie bij kwaliteitseis 4). Het creëren van goede randvoorwaarden bij het afnemen van digitale assessments is essentieel (zie bijlage 1). Met deze randvoorwaarden wordt bij de ontwikkeling van assessments rekening gehouden.
Uitgangspunt bij de constructie van assessments is dat deze zijn gebaseerd op informatieobjecten en werkwijzers, die gerelateerd zijn aan kerntaken, competenties CKS (competentiegerichte kwalificatie-structuur) en/of eindtermen van het examenprogramma’s vmbo.

Richtlijnen voor ontwikkeling zijn:
* Toets in principe in één vraag één leerdoel.
* De vraag moet niet anders meten dan het bij de vraag behorende leerdoel.
* De alternatieven moeten helder en eenduidig zijn.
* De afleiders moeten geloofwaardig zijn voor degenen die de stof onvoldoende hebben bestu-deerd.
* De antwoordalternatieven mogen niet te veel verschillen in woordgebruik, omvang, lengte, e.d.
* De bedoeling van de vraag wordt expliciet in de stam aangegeven.
* Zowel de stam als de alternatieven zijn zo kort mogelijk geformuleerd.
* Het getoetste leerdoel wordt niet verborgen onder een hoeveelheid irrelevante informatie in de stam.
* Figuren moeten functioneel zijn: ze dragen bij tot het verhelderen van het probleem.
* Een ontkennende zin wordt,, in de stam vermeden.
* De alternatieven moeten grammaticaal in overeenstemming zijn met elkaar en met de stam
* Bij het beoordelen van uitspraken op hun juistheid, moeten ze ondubbelzinnig juist of onjuist zijn.
(ontleend aan: Wijnen en Alberts, 1993)

In bijlage 2 is een controlelijst toegevoegd, bedoeld om afgerond conceptmateriaal aan een kritische proeve te onderwerpen. 

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! 4

Bij ontwikkeling van de assessments worden vraagvormen gehanteerd die passen bij de vraag

|}

Uitgaande van voorgaande kwaliteitseisen en richtlijnen voor constructie van assessments zijn er binnen Toetsplaza een aantal specifieke vraagvormen. Voorbeelden zijn:
* Multiple choice (Meerkeuze) = Slechts één antwoord mag worden gekozen
* Multiple response (Meervoudig antwoord) = Er kunnen twee of meer antwoorden worden gekozen.
* Matching (Combineren) = Onderdelen uit een keuzelijst worden gematcht.
* Pull down (Selectie) = Uit een keuzelijst wordt het goede antwoord gekozen.
* Select the Blanc (Tekstmatch) = Bij gaten in de tekst wordt het juiste antwoord gekozen uit een keuzelijst..
* Ranking (Rangorde) = De mogelijkheden worden in de juiste volgorde geplaatst
* Hot spot/drag en drop = Er moet op de juiste plaats in een afbeelding worden geklikt.
* Numeric (Numeriek) = Er moet een getal worden ingetypt. 
* Matrix  = Per keuze wordt één antwoord aangeklikt.
* Invuloefening =  Het juiste antwoord wordt ingevuld. Er zijn hierbij geen keuzemogelijkheden.

In bijlage 3 zijn specifieke aandachtspunten per vraagvorm beschreven. 

Aandachtspunten zijn:
•	De assessments zijn geordend naar inhoudelijke thema’s of functie.
•	De assessments moeten dusdanig aantrekkelijk en interactief zijn, dat optimaal gebruik wordt gemaakt van de digitale leeromgeving.
•	Vragen in stelling-vorm worden omgezet in een meer interactief vraagtype.
•	Er zijn zowel toetsen voor het vmbo als mbo beschikbaar.
•	De feedback op een goed en fout antwoord moet duidelijk verschillen (zie bijlage 4) 
•	De scores sluiten aan bij de landelijke afspraken (zie bijlage 5) die hierover zijn gemaakt.

== Kwaliteitshandboek ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!  5

Alle betrokkenen zijn bekend met de inhoud van het kwaliteitshandboek 
en conformeren zich hieraan

|}

Binnen het ontwikkelproces voor het aanleveren van toetsen voor Toetsplaza zijn diverse personen c.q. groepen betrokken, te weten een projectleider, eindredactie (expertisegroep), redactie (buitenring) en auteurs (vakdocenten). Hierna wordt een omschrijving gegeven van de diverse taken (in willekeurige volgorde) van de betrokkenen.

'''Projectleider:'''
* geeft leiding aan de expertisegroep en is daarmee het aanspreekpunt. 
* bepaalt samen met de eindredactie de invulling van de thema’s;
* ontwikkelt samen met de eindredactie koers dan wel lange termijnplannen;
* vertegenwoordigt Toetsplaza naar buiten, geeft voorlichting en stimuleert het gebruik van Toets-plaza;
* kartrekker van het platform van QMP-coördinatoren;
* stuurt samen met de (eind)redactie de ontwikkelaars aan;
* motiveert en inspireert (eind)redacteuren door het aandragen van suggesties;
* vervult een brugfunctie tussen de ontwikkelaars en de gebruikers van de toetsen;
* verzamelt gebruikerservaringen;
* bewaakt de kwaliteit van Toetplaza met behulp van de PDCA-cirkel.

'''Eindredactie''' (expertisegroep):

* laatste die een item (toets) controleert alvorens deze binnen Toetsplaza wordt geplaatst;
* denkt mee over de koers van Toetsplaza;
* denkt mee over de invulling van thema’s en draagt hiervoor suggesties aan;
* is vraagbaak voor redacteuren;
* begeleidt redacteuren en geeft feedback op hun redactionele werk;
* zorgt voor de ontsluiting van toets- en oefenmaterialen; 
* levert eventueel zelf een bijdrage aan het redigeren dan wel ontwikkelen van digitale toetsen;
* levert als gebruiker zo mogelijk input voor de verzameling van gebruikerservaringen.

'''Redactie''' (buitenring):
* ordent en structureert aangeleverde items (toetsen);
* controleert items inhoudelijk, d.w.z. verbetert taal- en spelfouten en gaat na of de items juist, vol-ledig en relevant zijn;
* bewerkt aangeleverde items, zodat ze geschikt worden voor plaatsing binnen Toetsplaza;
* begeleidt auteurs (docenten) bij het samenstellen van een digitale toets;
* overlegt met de eindredactie en projectleider;
* ontwikkelt zelf digitale toetsen;
* levert als gebruiker zo mogelijk input voor de verzameling van gebruikerservaringen.

'''Auteurs''' (vakdocenten):
* is vakdocent binnen het groene onderwijs;
* levert (op vrijwillige basis) digitale items (toetsen) aan;
* maakt binnen het eigen onderwijs regelmatig gebruik van Toetsplaza;
* levert als gebruiker input voor de verzameling van gebruikerservaringen.


{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!  6

Alle assessments worden ontwikkeld en aangeleverd volgens 
de afgesproken procedures

|}

Om te bewerkstelligen dat alle betrokken hun taken op juiste wijze kunnen uitvoeren, zijn er binnen Toetsplaza afspraken gemaakt over werkwijzen en procedures. Het betreffen hier afspraken over het ontwikkelen van toetsen en over het daadwerkelijk plaatsen van de toets binnen Toetsplaza. Deze procedures zijn in tabelvorm stapsgewijs beschreven.
{{Sub}}</text>
      <sha1>40lkk7s2nsh6t9gg7p8ddw63jp49hv6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Handboek Toetsplaza/Nieuwe items&amp;toetsen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26042</id>
    <revision>
      <id>428297</id>
      <parentid>360802</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:00:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20735" sha1="8er1s14mzogtfki2ykam33tmge3ec5i" xml:space="preserve">Richtlijnen bij het opzetten en vullen van Thema vragenbanken. Deze richtlijnen kun je ook goed gebruiken om een eigen vragenbank op te zetten.
{{Index basis
naam cursus = [[Handboek Toetsplaza]]
|inhoud =
#[[Toetsplaza/Kwaliteit |Kwaliteit ]]
#[[Toetsplaza/nieuwe items&amp;toetsen |nieuwe items&amp;toetsen ]]
#[[Toetsplaza/Organisatie Toetsplaza|Organisatie Toetsplaza]]
#[[Toetsplaza/Inrichting servers|Inrichting servers]]
#[[Toetsplaza/Producten|Producten]]


}}


== Benaming en Structuur van de bank ==
Redactieleden maken de structuur van itembanken. Hieronder staan de afspraken die we gemaakt hebben om ervoor te zorgen dat de structuur binnen de servers overzichtelijk blijft. 
Een hoofdtopic kan alleen worden aangemaakt door de [[Toetsplaza/Kwaliteit#kwaliteitshandboek|projectleider,]]
Onder een hoofdtopic worden subtopics aangemaakt. 
Binnen de eigen omgeving van een instelling kan onder het hoofdtopic iedere instelling zijn eigen structuur bouwen. Het is echter handig om zo veel mogelijk de structuur te handhaven zoals hieronder beschreven staat. Dan houd je je eigen omgeving overzichtelijk. Hierop wordt geen controle uitgeoefend. 

* Hoofdtopic wordt voluit geschreven, bijv.:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!  Thema PC
|}
:
* Subtopics nummeren, bijv.:
:01 Basisbegrippen van informatietechnologie
:02 Gebruik van de computer en beheer van bestanden
● Bij het subtopic waar de vragen uitkomen, ook de topicbeschrijving invullen. Dat is hetgeen de leerling ziet bij de assessmentuitkomst. Moet dus een goede, duidelijke omschrijving zijn. Als het nodig is om de topicuitkomsten op een bepaalde volgorde te krijgen, moeten de beschrijving ook genummerd zijn (anders krijg je alfabetische volgorde).
Topicbeschrijving kan hetzelfde zijn als topicnaam.
Bijvoorbeeld:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! 
 &lt;div style=&quot;text-align:left;&quot;&gt;
Topicnaam: 1.1.4 Computer prestaties&lt;br&gt;
Topicbeschrijving: 1.1.4 Computer prestaties&lt;/div&gt;
|}

* Wees consequent
* Houd waar nodig rekening met het ad random trekken van vragen bij het maken van assessments.
* Het kan nodig zijn om subsubtopics te maken per vraagtype.
* Het kan nodig zijn om subsubtopics te maken per soortgelijke vragen (waar er bijv. maar 1 van in de toets mag komen).
* Het kan nodig zijn om subsubtopics te maken per niveau.


== De vragen ==
Wanneer je start met het maken van de vragen dan zijn er een aantal stappen die je moet doorlopen voordat je kunt beginnen met het maken van de vragen.
Zet eerst de auteur goed, je weet dan welke auteur de vragen heeft gemaakt/geredigeerd. Dit instellen doe je bij “Auteur” (instellen onder Extra – Opties): 
Wanneer de vragen worden geredigeerd door het redactieteam dan wordt onder auteur ingevuld redactie gevolgd door het jaartal waarin de vragen worden geredigeerd.   Redactie 20** 

'''Coderingen'''
'''Vragen'''
Om vragen gemakkelijk op volgorde te zetten en om te kunnen zien waar welke vraag vandaan komt in een assesment is het belangrijk om een goede vraagcodering te hebben. De vraagcodering begint altijd met een verkorte benaming van het thema, gevolgd door subtopic en eindigt met een volgnummer en een korte term die iets zegt over de vraag. Het wordt afgeraden om het antwoord in de vraagcodering naar voren te laten komen. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! 
&lt;div style=&quot;text-align:left;&quot;&gt;
T-Paard-beweging-11006 tolt
t-pc-1.1.1-90002 betekenis PC&lt;/div&gt;
|}

'''Benaming van afbeeldingen.''' 
Ook de afbeelding begint met de verkorte benaming van het Thema, gevolgd door subtopic.Deze waar
nodig laten eindigen met een volgnummer (als er meerdere plaatjes van hetzelfde onderwerp
zijn). Als bijv. een afbeelding eigenlijk te groot is, dan laat je de originele afbeeldingen intact. Je verkleint de afbeelding(bijvoorbeeld met irfanview) en slaat deze onder een andere naam op.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! 
&lt;div style=&quot;text-align:left;&quot;&gt;
Originele: t-techniek-anemometer.jpg&lt;br&gt;
Gewijzigd: t-techniek-anemometer_400x300.jpg&lt;/div&gt;

|}

== meerkeuzevragen ==
afspraken rondom het maken van mc-vragen. 

Bij vragen werken we met een tekst veld en een vragendeel. Op dit moment staat het tekstveld(plaatje)links en de vraag rechts daarvan. Indien er geen plaatje of tekst aanwezig is dan .( wordt nog ingevuld)..

Bij meerkeuzevragen wordt aan iedere choice een outcome gekoppeld. Dit is nodig om een analyse te kunnen maken. Standaard wordt dit op de goede manier door QMP gemaakt. Standaard werkt QMP met id 0 voor de eerste choice/outcome, 1. voor de tweede choice/outcome. etc. 

Maken van een vraag:
Tussen de inleiding en de vraag hoort een lege regel. Om de lege regel tussen de inleidende tekst en de vraag te krijgen geef je [2x shift-ENTER]. Het verdient de voorkeur om in verschillende tekstvelden te werken.
Tussen de vraag en de choices zet qmp zelf een lege regel. Niet zelf ook nog een [ENTER] geven.

== Redigeren vragen ==
Bij het redigeren is het belangrijk om de volgende onderdelen van een vraag te controleren.
* Juiste vraagstelling (stam van de vraag)
* Geen overbodige zaken, goede leesbaarheid
* Goede vraaglayout
* Lege regels waar nodig (leesbaarheid)
* Ruimte tussen afbeelding en tekst
* afleiders kort en duidelijk houden
* waar nodig vetgedrukte woorden om ze 'uit' de tekst te lichten
* afleiders shuffelen, behalve bij getallen en andere logische volgorde, zoals
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! 
&lt;div style=&quot;text-align:left;&quot;&gt;
A I is juist&lt;br&gt;
B II is juist&lt;br&gt;
C I en II zijn juist&lt;br&gt;
D I en II zijn onjuist&lt;br&gt;
&lt;/div&gt;
|}

== 10 TIPS voor het construeren van MC vragen: ==
* Tip I: Doe niet met meer als met minder hetzelfde resultaat bereikt kan worden. Doe dus niet ingewikkelder dan nodig is.
* Tip II: De energie moet zich richten op de vraagbeantwoording, niet op verklaren van onduidelijk taalgebruik in de vraagformulering of extra tekstuele uitleg.
* Tip III: Zorg dat binnen de toets steeds bij hetzelfde vraagtype voor dezelfde eenduidige en herkenbare formulering is gekozen
(b.v. bij de alternatieven). Zorg dat alle alternatieven even aannemelijk zijn. Sluiten alle alternatieven grammaticaal aan
bij de stam van de vraag zelf?
* Tip IV: Verwijs nooit naar een antwoord of gegeven uit een vorige vraag. Men moet de items onafhankelijk van elkaar kunnen beantwoorden.
* Tip V: Gebruik geen (nergens) dubbele ontkenningen.
* Tip VI: Gebruik alternatieven die “even lang” zijn.
* Tip VII: Maak onderscheid tussen Gegevens, Beweringen en Stellingen en geef dit aan. Zorg dat twee stellingen die behoren tot dezelfde vraag hetzelfde kennisdomein afdekken.
* Tip VIII: Breng afwisseling aan door diverse vraagtypen te gebruiken.
* Tip IX: Maak onderscheid in de cognitieve niveaus van de vragen.
* Tip X: Vermijd woordjes zoals : soms, vaak, af en toe, meestal, ooit. Iedereen verstaat hieronder weer iets anders.

uit: Kwaliteitsverbetering met MC toetsvragen
Oktober 2002 Warnar Moll
Hogeschool van Amsterdam, Afdeling Onderwijsresearch &amp; Ontwikkeling (OrO)

== Feedback ==
De feedback voor een goed beantwoord en foutief beantwoord item moeten verschillen, dus niet bij zowel goed gescoord als fout gescoord antwoord de volgende feedback:

“Het goede antwoord is een xxxxxx”

Geef bij het maken van de vraag dus duidelijk twee verschillende feedbacks voor zowel het goede als het foute antwoord. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! goed antwoord  !! fout antwoord
|-
|“Goed.” of&lt;br&gt; “Goed. Deze xxxxx is inderdaad yyyyy.” ||“Fout. Deze xxxxx heeft als betekenis yyyyy.” of&lt;br&gt;
“Onjuist beantwoord. De naam van dit xxxxx is yyyyy.” of&lt;br&gt;
“Fout. Het juiste antwoord is xxxxx, omdat vvvvvvvv”
|}

Bij de 'goede' feedback kan het dus volstaan met alleen “Goed” of “Goed” met een uitgebreidere feedback.
Bij de 'foute' feedback wordt dus vaak ook aangegeven wat het goede antwoord is. Soms is het vanuit oogpunt van het leereffect niet verstandig om het goede antwoord te geven. In plaats daarvan wordt verwezen naar plaatsen waar de deelnemer alsnog het goede antwoord kan vinden. 

Houdt voor de leesbaarheid een lege regel aan tussen goed en fout en de rest van de feedback. Dit verhoogt de leesbaarheid. Het is ook mogelijk om een afbeelding van het juiste antwoord toe te voegen (instellen als HTML).
Bijvoorbeeld:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! “De juiste combinaties zijn:
&lt;br&gt;&lt;br&gt;
&lt;img src=&quot;%SERVER.GRAPHICS%01oe15-2E080-1-02-90033-namen.gif&quot;&gt;”
|}


laat de volgende feedback zien:&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;De juiste combinaties zijn:&lt;/span&gt;

[[Bestand:Feedback.JPG]]


== Score afspraken ==
Uitgangspunten:
Omdat we met een gezamenlijke opgavenbank werken moeten hier landelijke afspraken over worden gemaakt.
De cesuur is uiteindelijk bepalend voor het resultaat van een toets. De cesuur kan door de afnemende partij zelf worden ingesteld.
De wegingsfactor die aan een eindterm is gekoppeld bepaalt eigenlijk het aantal te behalen punten. 

Aannames:
het juiste vraagtype is gebruikt om een bepaalde eindterm te toetsen
gebruik van het juiste vraagtype krijgt veel aandacht tijdens het begeleidingstraject
aantal te behalen punten wordt bepaald door de denkhandeling die verricht moet worden, het aantal keuzes en de grootte van de eigen inbreng

Opmerkingen per vraagtype:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Vraagtype !! Soort !! Opmerkingen!! aantal punten
|-
| Opstel vraag (essay)|| open || Dit is een open vraag ||10
|-
| Tekst-match || open || bepalend is hier het antwoordmodel hoe ver mag een leerling gaan in het fout typen (spellen) Advies: ga daar niet te ver in (afhankelijk van doelgroep). In principe moet het uitgangspunt hier zijn exacte weergave || 10
|-
| Invulvraag (Fill in Blanks)|| Open || aantal keuzemogelijkheden bepaalt de score || 10 -12
|-
| Selectie vraag(pulldown-list)|| gesloten || aantal keuzemogelijkheden bepaalt de score || 10 -12
|-
| Matching|| gesloten || aantal keuzemogelijkheden bepaalt de score. Zoveel mogelijk vraag in zijn geheel beoordelen. || 10-12
|-
| Volgordevraag (Ranking) || gesloten || aantal keuzemogelijkheden bepaalt de score. Zoveel mogelijk vraag in zijn geheel beoordelen.|| 
|-
| Hot Spot vraag|| gesloten ||  || 10
|-
| Drag and drop || gesloten || aantal keuzemogelijkheden bepaalt de score|| 10 -12
|-
| Matrix|| gesloten || Geen maximum aan het aantal opties Score per goede optie is afhankelijk van het aantal opt || 10 -12
|-
| Meerkeuzevraag (Multiple choice)|| gesloten || afhankelijk van het aantal keuze zo veel mogelijk 2 of 3 afleiders gebruiken (maximaal 4 alternatieven)|| 10
|-
| Meervoudig antwoord vraag(Multiple response) || gesloten || in de vraag altijd opnemen hoeveel goede antwoorden er gekozen moeten worden aantal keuzemogelijkheden bepaalt de score || 10-12
|-
| Numerieke vraag || open || in tekst € opnemen Aangeven of bedrag met punt of comma weergegeven moet worden (wellicht wordt beide geaccepteerd)|| 10
|-
| Waar/Niet waar Ja/ Nee|| Gesloten || Zo min mogelijk gebruiken en verwerken in een matrixvraag || 5

|}

== Assessments ==
&lt;div style=&quot;text-align:center; font-size: large;&quot;&gt;''' Wees consequent binnen het Thema'''&lt;/div&gt;

Binnen questionmark worden drie soorten assessments onderscheiden. 
* diagnostisch, aangegeven met “(D)” aan eind van assessmentnaam
* formeel, aangegeven met “(F)” aan eind van assessmentnaam
* controle en/of inzage, aangegeven met “(CP)” aan eind van assessmentnaam

Begin eerst weer met de naam van de auteur goed te zetten.
Vervolgens start je met de naam van het assessment. Iedere naam begint met de verkorte naam van het thema en de naam van de toets. Vaak is dit de naam van een subtopic. Achter de naam komt het soort assessment tussen haakjes 
hieronder de tabel

hierboven de tabel

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! T-Boomverzorging 01 Assortiment blok 1 (D)

|}

Bij “T-BIO-01-01 Celdeling 2B (D)” komen de vragen uit het subtopic “2B” binnen de structuur:
:01 Anatomie en fysiologie mens
::01 Cellen, weefsels, erfelijkheid
:::03 Celdeling: mitose en meiose
::::2B

Het voordeel van deze manier van naamgeving is dat de assessments overzichtelijk blijven en daarom gemakkelijk terug te vinden zijn. Met name bij veel subtopics is dit belangrijk.


'''Opbouw van het assessment '''

● Controleblok

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!      !! Assessment Settings (Control Block)!! formatief diagnostisch!! formeel examen  !! inzage assessment 
|-
!Assessment!!Mogelijke instellingen!!     ||       ||  
|-
|          ||Assessment name  ||Met codering, bijv.:&lt;br&gt; T-GR-02-08-20 Onderhoud gras N3 (D)||Met codering, bijv.:&lt;br&gt; T-GR-02-08-20 Onderhoud gras N3 (F) ||Met codering, bijv.:&lt;br&gt; T-GR-02-08-20 Onderhoud gras N3 (I)
|-
|          ||Assessment description||Min of meer gelijk aan name,&lt;br&gt;Leerlingvriendelijk, gelijk aan vraagbloklabel,&lt;br&gt; bijv.: Onderhoud gras N3||Min of meer gelijk aan name,&lt;br&gt; Leerlingvriendelijk, gelijk aan vraagbloklabel,&lt;br&gt; bijv.: Onderhoud gras N3||gelijk aan assessmentname
|-

|          ||Assessment Type||Test||exam||Unset
|-
|          ||Anonymus results||-||-||-
|-
|          ||Record results in database||V||V||V
|-
|          ||Save what information||Full data||Full data||Summary data
|-
|          ||Assessment time limit||-||-||-
|-
|          ||Template file for assessment||T-xxxx||T-xxxx||AOC_redactie_xxx
|-
|          ||Save as you go||Off||Off||Off
|-
!Security !!               !!  !!   !!    
|-
|          ||Requires monitoring||-||Afhankelijk van||-
|-
|          ||Allow run from integration||V||-|-
|-
|          ||Require Questionmark Secure||-||Afhankelijk van||-
|-
|          ||Allow open access to assessment||V||-||-
|-
|          ||Set password to control scheduling||In beginsel NOOIT gebruiken||In beginsel NOOIT gebruiken||In beginsel NOOIT gebruiken
|-


|}


:○ Tabblad Controle: Resultaten opslaan in database en Volledige gegevens. Gebruik het voor sjabloonbestand: het Thema sjabloon per thema ; als deze er nog niet is, vragen bij de projectleider
:○ Tabblad Feedback: Einde van assessment en Alles
:○ Tabblad Beveiliging: niets instellen
:○ Tabblad Gerapporteerde topics: normaal gesproken niets veranderen
● Vragenblok
:○ Tabblad Algemeen: bij Bloknaam de naam van de toets (de leerling ziet deze naam in de kop van de toets), met hoofdletter laten beginnen, bijv.: “Celdeling” voor bovenstaand voorbeeld van assessment “T-BIO-01-01 Celdeling 2B (D)” Vragen in blok mengen
:○Tabblad Inleidende boodschap niet invullen
● Assessmentuitkomst
:○ Tabblad Uitkomst: Achter 'Resultaten met label' dezelfde naam invullen als onder vragenblok, dus bv. “Celdeling”  Scorebereik, bij gebruik van 1 assessmentuitkomst loopt deze van 0 tot 100 'Totale score op eindpagina weergegeven' aanvinken
:○ Eventueel meerdere assessmentuitkomsten toevoegen en instellen.
:(Bij een samengestelde toets, d.w.z. vragen komen uit verschillende topics, kan er voor gekozen worden om de topicuitkomsten te laten zien per topic. Dan moeten 'Topicfeedback op eindpagina weergeven' en Topicscores/uitkomsten op eindpagina weergegeven' worden aangevinkt. Gevolg is dat de Topicbeschrijvingen getoond worden met hun score (zie bij Benaming en  Structuur van de Bank). Het kan in dit geval nodig zijn om bij Controleblok de Gerapporteerde topics iets fijner in te stellen.)[[Bestand:Tabfeedback.JPG|right|400 px]]
:○ Tabblad Voorwaarden: niets instellen
:○ Tabblad Feedback: zie hiernaast voor de juiste tekst

:○ Tabblad Vertakkingen: niets invullen


'''Opbouw van het assessment bij formele toets'''
De opbouw van een formele toets is grotendeels gelijk aan een diagnostische toets. Let op de volgende verschillen:
* meerdere assessmentuitkomsten, d.w.z. meerdere scorebereiken (onvoldoende en voldoende), instelling afhankelijk van cesuur.
* assessmentfeedback aanpassen aan assessmentuitkomst


'''Opbouw van het assessment bij controle/inzage toets'''
De opbouw van een controle/inzage toets is grotendeels gelijk aan een diagnostische toets. Let op de volgende verschillen:
* Controleblok
:○ Controle: Resultaten opslaan in database NIET aanvinken
:○ Sjabloonbestand: AOC_redactie_ave.template gebruiken
* Vragenblok
:○ Vragen NIET in blok mengen
:○ naam is niet belangrijk
* Assessmentuitkomst
:○ niet belangrijk
{{Sub}}
=== MBO examens ===
Het is binnen toetsplaza naast de Creta toetsen ook andere officiele examens af te nemen.
Voor gewasbescherming, heftruckrijden en trekkerrijden staan er examens klaar. 

Je kunt ze gebruiken via: www.toetsplaza.nl/mboexamens

 
'''Afname van een theorie trekkerrijbewijs examen.''' 

Voor het afnemen van een toets kan de leerling nadat hij voor trekkerrijden heeft gekozen het juiste trekkerexamen aanklikken. Dit examen moet wel van te voren worden klaargezet. 
De leerling moet dan inloggen met zijn inlogaccount. Nadat de leerling heeft ingelogd volgt nog een tweede inlogscherm. Hierbij moet de beheerder inloggen. Dit is een extra beveiliging.


'''Rapportage van een theorie trekkerrijbewijs examen.'''

Op toetsplaza ziet u onder Toetsen een groene balk '''Beschrijving''' staan. Wanneer u daar op klikt ziet u de diverse links naar de rapportage van de verschillende trekkerexamens.
Hierbij logt u in met dezelfde beheerdersaccount die u gebruikt als beheerder.  NA het inloggen kunt u de rapportages opvragen. Eventueel is het mogelijk om op datum te filteren. Ook een coachingsrapport opvragen behoort tot de mogelijkheden. 

  
'''Leerlinginlog:'''

Inlog van leerlingen. Een leerlingen inlog is te verkrijgen via Toetsplaza. Vanuit toetsplaza gaat een bericht naar de qmp-coordinator en (eventueel) de examensecretaris van het aoc. Indien er geen qmp-coordinator is neem dan contact op met het expertise centrum.


'''Beheerdersaccount:'''

Inlog van beheerder. Een beheerder inlog is te verkrijgen via de qmp coordinator van de locatie. Indien er geen qmp-coordinator is neem dan contact op met het expertise centrum. 

Na start van een toets krijgt de leerling eerst een info-scherm. Daarna een invulformulier. Daar moet worden ingevuld:
Voornaam
Achternaam
Burger Service Nummer (BSN)
Geboortedatum
Geboorteplaats
(Opmerking hierbij. Dit zijn verplichte invulvelden, d.w.z. er moet iets worden ingevuld. Als je niet wilt of kunt werken met BSN -&gt; laat dan bijv. 99 invullen
Het is belangrijk de leerlingen erop te wijzen dat m.n. voornaam en achternaam goed/correct/netjes wordt ingevuld. Want anders heeft de rapportage veel minder zin. En het is veel moeilijker om zaken terug te vinden als dit slordig gedaan is)

 
'''Rapportage'''

Aan einde van een toets krijgt de leerling een rapportagescherm te zien. 
Van deze rapportage is ook een pdf te maken. Hiervoor moet er op de knop PDF geklikt worden.
Op deze rapportage zie je naast de behaalde punten ook een cijfer staan. Dit cijfer wordt geproduceerd aan de hand van de formele normeringstabel.
De behaalde punten zijn opgeslagen in het systeem en kunnen altijd worden teruggevonden. MAAR het geproduceerde cijfer wordt echter NIET opgeslagen in het systeem. Het wordt WEL meegenomen in de pdf. Als je geen pdf laat maken, is het verstandig om het cijfer te noteren.
Maar mocht het gebeuren dat je dat cijfer niet hebt genoteerd, kun je de punten dus wel altijd terughalen. En aan de hand van de normeringstabel alsnog het cijfer aflezen.
De punten zijn een factor 10 meer dan bij de papieren toets. Bij papier is maximum te behalen 40 pt. Bij de digitale is dat 400. Voor de score en het cijfer maakt dat natuurlijk geen verschil.

 
'''Beheerdersaccount bij opstarten van toets''' (dus die 2e inlog)

er zijn een aantal manieren hoe je het best om kunt gaan met inloggen:
* je kunt pc's opstarten en zelf als leerling inloggen en vervolgens als beheerder. Je zet dus als het ware de pc vast klaar voor toetsafname
* je kunt leerlingen laten inloggen met de algemene leerlingaccounts, je geeft dan elke leerling een andere. Vervolgens ga je langs de leerlingen om de 2e inlog te doen. Bij deze manier is het belangrijk om die 2e inlog afgeschermd te doen zodat de leerling niet mee kan kijken.
* je kunt de leerlingen zowel de leerlingaccount meedelen als de beheersers account. Maar dan moet je direct daarna het wachtwoord van het beheerdersaccount wijzigen.
(N.B. Het is trouwens altijd aan te raden om het wachtwoord van beheerdersaccount elke keer na een toets te wijzigen)
 
De eerste en tweede manieren zijn bij kleine aantallen leerlingen goed te doen.
Bij een grote groep is de derde manier de makkelijkste

 
'''Wijzigen van wachtwoord'''
Via: https://aoc03.qmark.nl/em/login.asp
Na inloggen klik je op Home
Bij Change My Password het wachtwoord wijzigen
 
Door deze manier van toetsafname staan de toetsen altijd gereed. Je hebt het dus vanaf dit moment geheel zelf in de hand. Meer dan klikken en inloggen hoef je niet te doen.
Mochten er nog vragen zijn of opmerkingen --&gt; laat het weten.</text>
      <sha1>8er1s14mzogtfki2ykam33tmge3ec5i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428319</id>
      <parentid>428297</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:09:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20735" sha1="fj5ghhn5czequhgp79gld4w3izy5bhw" xml:space="preserve">Richtlijnen bij het opzetten en vullen van Thema vragenbanken. Deze richtlijnen kun je ook goed gebruiken om een eigen vragenbank op te zetten.
{{Index basis|naam cursus = [[Handboek Toetsplaza]]
|inhoud =
#[[Toetsplaza/Kwaliteit |Kwaliteit ]]
#[[Toetsplaza/nieuwe items&amp;toetsen |nieuwe items&amp;toetsen ]]
#[[Toetsplaza/Organisatie Toetsplaza|Organisatie Toetsplaza]]
#[[Toetsplaza/Inrichting servers|Inrichting servers]]
#[[Toetsplaza/Producten|Producten]]


}}


== Benaming en Structuur van de bank ==
Redactieleden maken de structuur van itembanken. Hieronder staan de afspraken die we gemaakt hebben om ervoor te zorgen dat de structuur binnen de servers overzichtelijk blijft. 
Een hoofdtopic kan alleen worden aangemaakt door de [[Toetsplaza/Kwaliteit#kwaliteitshandboek|projectleider,]]
Onder een hoofdtopic worden subtopics aangemaakt. 
Binnen de eigen omgeving van een instelling kan onder het hoofdtopic iedere instelling zijn eigen structuur bouwen. Het is echter handig om zo veel mogelijk de structuur te handhaven zoals hieronder beschreven staat. Dan houd je je eigen omgeving overzichtelijk. Hierop wordt geen controle uitgeoefend. 

* Hoofdtopic wordt voluit geschreven, bijv.:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!  Thema PC
|}
:
* Subtopics nummeren, bijv.:
:01 Basisbegrippen van informatietechnologie
:02 Gebruik van de computer en beheer van bestanden
● Bij het subtopic waar de vragen uitkomen, ook de topicbeschrijving invullen. Dat is hetgeen de leerling ziet bij de assessmentuitkomst. Moet dus een goede, duidelijke omschrijving zijn. Als het nodig is om de topicuitkomsten op een bepaalde volgorde te krijgen, moeten de beschrijving ook genummerd zijn (anders krijg je alfabetische volgorde).
Topicbeschrijving kan hetzelfde zijn als topicnaam.
Bijvoorbeeld:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! 
 &lt;div style=&quot;text-align:left;&quot;&gt;
Topicnaam: 1.1.4 Computer prestaties&lt;br&gt;
Topicbeschrijving: 1.1.4 Computer prestaties&lt;/div&gt;
|}

* Wees consequent
* Houd waar nodig rekening met het ad random trekken van vragen bij het maken van assessments.
* Het kan nodig zijn om subsubtopics te maken per vraagtype.
* Het kan nodig zijn om subsubtopics te maken per soortgelijke vragen (waar er bijv. maar 1 van in de toets mag komen).
* Het kan nodig zijn om subsubtopics te maken per niveau.


== De vragen ==
Wanneer je start met het maken van de vragen dan zijn er een aantal stappen die je moet doorlopen voordat je kunt beginnen met het maken van de vragen.
Zet eerst de auteur goed, je weet dan welke auteur de vragen heeft gemaakt/geredigeerd. Dit instellen doe je bij “Auteur” (instellen onder Extra – Opties): 
Wanneer de vragen worden geredigeerd door het redactieteam dan wordt onder auteur ingevuld redactie gevolgd door het jaartal waarin de vragen worden geredigeerd.   Redactie 20** 

'''Coderingen'''
'''Vragen'''
Om vragen gemakkelijk op volgorde te zetten en om te kunnen zien waar welke vraag vandaan komt in een assesment is het belangrijk om een goede vraagcodering te hebben. De vraagcodering begint altijd met een verkorte benaming van het thema, gevolgd door subtopic en eindigt met een volgnummer en een korte term die iets zegt over de vraag. Het wordt afgeraden om het antwoord in de vraagcodering naar voren te laten komen. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! 
&lt;div style=&quot;text-align:left;&quot;&gt;
T-Paard-beweging-11006 tolt
t-pc-1.1.1-90002 betekenis PC&lt;/div&gt;
|}

'''Benaming van afbeeldingen.''' 
Ook de afbeelding begint met de verkorte benaming van het Thema, gevolgd door subtopic.Deze waar
nodig laten eindigen met een volgnummer (als er meerdere plaatjes van hetzelfde onderwerp
zijn). Als bijv. een afbeelding eigenlijk te groot is, dan laat je de originele afbeeldingen intact. Je verkleint de afbeelding(bijvoorbeeld met irfanview) en slaat deze onder een andere naam op.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! 
&lt;div style=&quot;text-align:left;&quot;&gt;
Originele: t-techniek-anemometer.jpg&lt;br&gt;
Gewijzigd: t-techniek-anemometer_400x300.jpg&lt;/div&gt;

|}

== meerkeuzevragen ==
afspraken rondom het maken van mc-vragen. 

Bij vragen werken we met een tekst veld en een vragendeel. Op dit moment staat het tekstveld(plaatje)links en de vraag rechts daarvan. Indien er geen plaatje of tekst aanwezig is dan .( wordt nog ingevuld)..

Bij meerkeuzevragen wordt aan iedere choice een outcome gekoppeld. Dit is nodig om een analyse te kunnen maken. Standaard wordt dit op de goede manier door QMP gemaakt. Standaard werkt QMP met id 0 voor de eerste choice/outcome, 1. voor de tweede choice/outcome. etc. 

Maken van een vraag:
Tussen de inleiding en de vraag hoort een lege regel. Om de lege regel tussen de inleidende tekst en de vraag te krijgen geef je [2x shift-ENTER]. Het verdient de voorkeur om in verschillende tekstvelden te werken.
Tussen de vraag en de choices zet qmp zelf een lege regel. Niet zelf ook nog een [ENTER] geven.

== Redigeren vragen ==
Bij het redigeren is het belangrijk om de volgende onderdelen van een vraag te controleren.
* Juiste vraagstelling (stam van de vraag)
* Geen overbodige zaken, goede leesbaarheid
* Goede vraaglayout
* Lege regels waar nodig (leesbaarheid)
* Ruimte tussen afbeelding en tekst
* afleiders kort en duidelijk houden
* waar nodig vetgedrukte woorden om ze 'uit' de tekst te lichten
* afleiders shuffelen, behalve bij getallen en andere logische volgorde, zoals
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! 
&lt;div style=&quot;text-align:left;&quot;&gt;
A I is juist&lt;br&gt;
B II is juist&lt;br&gt;
C I en II zijn juist&lt;br&gt;
D I en II zijn onjuist&lt;br&gt;
&lt;/div&gt;
|}

== 10 TIPS voor het construeren van MC vragen: ==
* Tip I: Doe niet met meer als met minder hetzelfde resultaat bereikt kan worden. Doe dus niet ingewikkelder dan nodig is.
* Tip II: De energie moet zich richten op de vraagbeantwoording, niet op verklaren van onduidelijk taalgebruik in de vraagformulering of extra tekstuele uitleg.
* Tip III: Zorg dat binnen de toets steeds bij hetzelfde vraagtype voor dezelfde eenduidige en herkenbare formulering is gekozen
(b.v. bij de alternatieven). Zorg dat alle alternatieven even aannemelijk zijn. Sluiten alle alternatieven grammaticaal aan
bij de stam van de vraag zelf?
* Tip IV: Verwijs nooit naar een antwoord of gegeven uit een vorige vraag. Men moet de items onafhankelijk van elkaar kunnen beantwoorden.
* Tip V: Gebruik geen (nergens) dubbele ontkenningen.
* Tip VI: Gebruik alternatieven die “even lang” zijn.
* Tip VII: Maak onderscheid tussen Gegevens, Beweringen en Stellingen en geef dit aan. Zorg dat twee stellingen die behoren tot dezelfde vraag hetzelfde kennisdomein afdekken.
* Tip VIII: Breng afwisseling aan door diverse vraagtypen te gebruiken.
* Tip IX: Maak onderscheid in de cognitieve niveaus van de vragen.
* Tip X: Vermijd woordjes zoals : soms, vaak, af en toe, meestal, ooit. Iedereen verstaat hieronder weer iets anders.

uit: Kwaliteitsverbetering met MC toetsvragen
Oktober 2002 Warnar Moll
Hogeschool van Amsterdam, Afdeling Onderwijsresearch &amp; Ontwikkeling (OrO)

== Feedback ==
De feedback voor een goed beantwoord en foutief beantwoord item moeten verschillen, dus niet bij zowel goed gescoord als fout gescoord antwoord de volgende feedback:

“Het goede antwoord is een xxxxxx”

Geef bij het maken van de vraag dus duidelijk twee verschillende feedbacks voor zowel het goede als het foute antwoord. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! goed antwoord  !! fout antwoord
|-
|“Goed.” of&lt;br&gt; “Goed. Deze xxxxx is inderdaad yyyyy.” ||“Fout. Deze xxxxx heeft als betekenis yyyyy.” of&lt;br&gt;
“Onjuist beantwoord. De naam van dit xxxxx is yyyyy.” of&lt;br&gt;
“Fout. Het juiste antwoord is xxxxx, omdat vvvvvvvv”
|}

Bij de 'goede' feedback kan het dus volstaan met alleen “Goed” of “Goed” met een uitgebreidere feedback.
Bij de 'foute' feedback wordt dus vaak ook aangegeven wat het goede antwoord is. Soms is het vanuit oogpunt van het leereffect niet verstandig om het goede antwoord te geven. In plaats daarvan wordt verwezen naar plaatsen waar de deelnemer alsnog het goede antwoord kan vinden. 

Houdt voor de leesbaarheid een lege regel aan tussen goed en fout en de rest van de feedback. Dit verhoogt de leesbaarheid. Het is ook mogelijk om een afbeelding van het juiste antwoord toe te voegen (instellen als HTML).
Bijvoorbeeld:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! “De juiste combinaties zijn:
&lt;br&gt;&lt;br&gt;
&lt;img src=&quot;%SERVER.GRAPHICS%01oe15-2E080-1-02-90033-namen.gif&quot;&gt;”
|}


laat de volgende feedback zien:&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;De juiste combinaties zijn:&lt;/span&gt;

[[Bestand:Feedback.JPG]]


== Score afspraken ==
Uitgangspunten:
Omdat we met een gezamenlijke opgavenbank werken moeten hier landelijke afspraken over worden gemaakt.
De cesuur is uiteindelijk bepalend voor het resultaat van een toets. De cesuur kan door de afnemende partij zelf worden ingesteld.
De wegingsfactor die aan een eindterm is gekoppeld bepaalt eigenlijk het aantal te behalen punten. 

Aannames:
het juiste vraagtype is gebruikt om een bepaalde eindterm te toetsen
gebruik van het juiste vraagtype krijgt veel aandacht tijdens het begeleidingstraject
aantal te behalen punten wordt bepaald door de denkhandeling die verricht moet worden, het aantal keuzes en de grootte van de eigen inbreng

Opmerkingen per vraagtype:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Vraagtype !! Soort !! Opmerkingen!! aantal punten
|-
| Opstel vraag (essay)|| open || Dit is een open vraag ||10
|-
| Tekst-match || open || bepalend is hier het antwoordmodel hoe ver mag een leerling gaan in het fout typen (spellen) Advies: ga daar niet te ver in (afhankelijk van doelgroep). In principe moet het uitgangspunt hier zijn exacte weergave || 10
|-
| Invulvraag (Fill in Blanks)|| Open || aantal keuzemogelijkheden bepaalt de score || 10 -12
|-
| Selectie vraag(pulldown-list)|| gesloten || aantal keuzemogelijkheden bepaalt de score || 10 -12
|-
| Matching|| gesloten || aantal keuzemogelijkheden bepaalt de score. Zoveel mogelijk vraag in zijn geheel beoordelen. || 10-12
|-
| Volgordevraag (Ranking) || gesloten || aantal keuzemogelijkheden bepaalt de score. Zoveel mogelijk vraag in zijn geheel beoordelen.|| 
|-
| Hot Spot vraag|| gesloten ||  || 10
|-
| Drag and drop || gesloten || aantal keuzemogelijkheden bepaalt de score|| 10 -12
|-
| Matrix|| gesloten || Geen maximum aan het aantal opties Score per goede optie is afhankelijk van het aantal opt || 10 -12
|-
| Meerkeuzevraag (Multiple choice)|| gesloten || afhankelijk van het aantal keuze zo veel mogelijk 2 of 3 afleiders gebruiken (maximaal 4 alternatieven)|| 10
|-
| Meervoudig antwoord vraag(Multiple response) || gesloten || in de vraag altijd opnemen hoeveel goede antwoorden er gekozen moeten worden aantal keuzemogelijkheden bepaalt de score || 10-12
|-
| Numerieke vraag || open || in tekst € opnemen Aangeven of bedrag met punt of comma weergegeven moet worden (wellicht wordt beide geaccepteerd)|| 10
|-
| Waar/Niet waar Ja/ Nee|| Gesloten || Zo min mogelijk gebruiken en verwerken in een matrixvraag || 5

|}

== Assessments ==
&lt;div style=&quot;text-align:center; font-size: large;&quot;&gt;''' Wees consequent binnen het Thema'''&lt;/div&gt;

Binnen questionmark worden drie soorten assessments onderscheiden. 
* diagnostisch, aangegeven met “(D)” aan eind van assessmentnaam
* formeel, aangegeven met “(F)” aan eind van assessmentnaam
* controle en/of inzage, aangegeven met “(CP)” aan eind van assessmentnaam

Begin eerst weer met de naam van de auteur goed te zetten.
Vervolgens start je met de naam van het assessment. Iedere naam begint met de verkorte naam van het thema en de naam van de toets. Vaak is dit de naam van een subtopic. Achter de naam komt het soort assessment tussen haakjes 
hieronder de tabel

hierboven de tabel

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! T-Boomverzorging 01 Assortiment blok 1 (D)

|}

Bij “T-BIO-01-01 Celdeling 2B (D)” komen de vragen uit het subtopic “2B” binnen de structuur:
:01 Anatomie en fysiologie mens
::01 Cellen, weefsels, erfelijkheid
:::03 Celdeling: mitose en meiose
::::2B

Het voordeel van deze manier van naamgeving is dat de assessments overzichtelijk blijven en daarom gemakkelijk terug te vinden zijn. Met name bij veel subtopics is dit belangrijk.


'''Opbouw van het assessment '''

● Controleblok

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!      !! Assessment Settings (Control Block)!! formatief diagnostisch!! formeel examen  !! inzage assessment 
|-
!Assessment!!Mogelijke instellingen!!     ||       ||  
|-
|          ||Assessment name  ||Met codering, bijv.:&lt;br&gt; T-GR-02-08-20 Onderhoud gras N3 (D)||Met codering, bijv.:&lt;br&gt; T-GR-02-08-20 Onderhoud gras N3 (F) ||Met codering, bijv.:&lt;br&gt; T-GR-02-08-20 Onderhoud gras N3 (I)
|-
|          ||Assessment description||Min of meer gelijk aan name,&lt;br&gt;Leerlingvriendelijk, gelijk aan vraagbloklabel,&lt;br&gt; bijv.: Onderhoud gras N3||Min of meer gelijk aan name,&lt;br&gt; Leerlingvriendelijk, gelijk aan vraagbloklabel,&lt;br&gt; bijv.: Onderhoud gras N3||gelijk aan assessmentname
|-

|          ||Assessment Type||Test||exam||Unset
|-
|          ||Anonymus results||-||-||-
|-
|          ||Record results in database||V||V||V
|-
|          ||Save what information||Full data||Full data||Summary data
|-
|          ||Assessment time limit||-||-||-
|-
|          ||Template file for assessment||T-xxxx||T-xxxx||AOC_redactie_xxx
|-
|          ||Save as you go||Off||Off||Off
|-
!Security !!               !!  !!   !!    
|-
|          ||Requires monitoring||-||Afhankelijk van||-
|-
|          ||Allow run from integration||V||-|-
|-
|          ||Require Questionmark Secure||-||Afhankelijk van||-
|-
|          ||Allow open access to assessment||V||-||-
|-
|          ||Set password to control scheduling||In beginsel NOOIT gebruiken||In beginsel NOOIT gebruiken||In beginsel NOOIT gebruiken
|-


|}


:○ Tabblad Controle: Resultaten opslaan in database en Volledige gegevens. Gebruik het voor sjabloonbestand: het Thema sjabloon per thema ; als deze er nog niet is, vragen bij de projectleider
:○ Tabblad Feedback: Einde van assessment en Alles
:○ Tabblad Beveiliging: niets instellen
:○ Tabblad Gerapporteerde topics: normaal gesproken niets veranderen
● Vragenblok
:○ Tabblad Algemeen: bij Bloknaam de naam van de toets (de leerling ziet deze naam in de kop van de toets), met hoofdletter laten beginnen, bijv.: “Celdeling” voor bovenstaand voorbeeld van assessment “T-BIO-01-01 Celdeling 2B (D)” Vragen in blok mengen
:○Tabblad Inleidende boodschap niet invullen
● Assessmentuitkomst
:○ Tabblad Uitkomst: Achter 'Resultaten met label' dezelfde naam invullen als onder vragenblok, dus bv. “Celdeling”  Scorebereik, bij gebruik van 1 assessmentuitkomst loopt deze van 0 tot 100 'Totale score op eindpagina weergegeven' aanvinken
:○ Eventueel meerdere assessmentuitkomsten toevoegen en instellen.
:(Bij een samengestelde toets, d.w.z. vragen komen uit verschillende topics, kan er voor gekozen worden om de topicuitkomsten te laten zien per topic. Dan moeten 'Topicfeedback op eindpagina weergeven' en Topicscores/uitkomsten op eindpagina weergegeven' worden aangevinkt. Gevolg is dat de Topicbeschrijvingen getoond worden met hun score (zie bij Benaming en  Structuur van de Bank). Het kan in dit geval nodig zijn om bij Controleblok de Gerapporteerde topics iets fijner in te stellen.)[[Bestand:Tabfeedback.JPG|right|400 px]]
:○ Tabblad Voorwaarden: niets instellen
:○ Tabblad Feedback: zie hiernaast voor de juiste tekst

:○ Tabblad Vertakkingen: niets invullen


'''Opbouw van het assessment bij formele toets'''
De opbouw van een formele toets is grotendeels gelijk aan een diagnostische toets. Let op de volgende verschillen:
* meerdere assessmentuitkomsten, d.w.z. meerdere scorebereiken (onvoldoende en voldoende), instelling afhankelijk van cesuur.
* assessmentfeedback aanpassen aan assessmentuitkomst


'''Opbouw van het assessment bij controle/inzage toets'''
De opbouw van een controle/inzage toets is grotendeels gelijk aan een diagnostische toets. Let op de volgende verschillen:
* Controleblok
:○ Controle: Resultaten opslaan in database NIET aanvinken
:○ Sjabloonbestand: AOC_redactie_ave.template gebruiken
* Vragenblok
:○ Vragen NIET in blok mengen
:○ naam is niet belangrijk
* Assessmentuitkomst
:○ niet belangrijk
{{Sub}}
=== MBO examens ===
Het is binnen toetsplaza naast de Creta toetsen ook andere officiele examens af te nemen.
Voor gewasbescherming, heftruckrijden en trekkerrijden staan er examens klaar. 

Je kunt ze gebruiken via: www.toetsplaza.nl/mboexamens

 
'''Afname van een theorie trekkerrijbewijs examen.''' 

Voor het afnemen van een toets kan de leerling nadat hij voor trekkerrijden heeft gekozen het juiste trekkerexamen aanklikken. Dit examen moet wel van te voren worden klaargezet. 
De leerling moet dan inloggen met zijn inlogaccount. Nadat de leerling heeft ingelogd volgt nog een tweede inlogscherm. Hierbij moet de beheerder inloggen. Dit is een extra beveiliging.


'''Rapportage van een theorie trekkerrijbewijs examen.'''

Op toetsplaza ziet u onder Toetsen een groene balk '''Beschrijving''' staan. Wanneer u daar op klikt ziet u de diverse links naar de rapportage van de verschillende trekkerexamens.
Hierbij logt u in met dezelfde beheerdersaccount die u gebruikt als beheerder.  NA het inloggen kunt u de rapportages opvragen. Eventueel is het mogelijk om op datum te filteren. Ook een coachingsrapport opvragen behoort tot de mogelijkheden. 

  
'''Leerlinginlog:'''

Inlog van leerlingen. Een leerlingen inlog is te verkrijgen via Toetsplaza. Vanuit toetsplaza gaat een bericht naar de qmp-coordinator en (eventueel) de examensecretaris van het aoc. Indien er geen qmp-coordinator is neem dan contact op met het expertise centrum.


'''Beheerdersaccount:'''

Inlog van beheerder. Een beheerder inlog is te verkrijgen via de qmp coordinator van de locatie. Indien er geen qmp-coordinator is neem dan contact op met het expertise centrum. 

Na start van een toets krijgt de leerling eerst een info-scherm. Daarna een invulformulier. Daar moet worden ingevuld:
Voornaam
Achternaam
Burger Service Nummer (BSN)
Geboortedatum
Geboorteplaats
(Opmerking hierbij. Dit zijn verplichte invulvelden, d.w.z. er moet iets worden ingevuld. Als je niet wilt of kunt werken met BSN -&gt; laat dan bijv. 99 invullen
Het is belangrijk de leerlingen erop te wijzen dat m.n. voornaam en achternaam goed/correct/netjes wordt ingevuld. Want anders heeft de rapportage veel minder zin. En het is veel moeilijker om zaken terug te vinden als dit slordig gedaan is)

 
'''Rapportage'''

Aan einde van een toets krijgt de leerling een rapportagescherm te zien. 
Van deze rapportage is ook een pdf te maken. Hiervoor moet er op de knop PDF geklikt worden.
Op deze rapportage zie je naast de behaalde punten ook een cijfer staan. Dit cijfer wordt geproduceerd aan de hand van de formele normeringstabel.
De behaalde punten zijn opgeslagen in het systeem en kunnen altijd worden teruggevonden. MAAR het geproduceerde cijfer wordt echter NIET opgeslagen in het systeem. Het wordt WEL meegenomen in de pdf. Als je geen pdf laat maken, is het verstandig om het cijfer te noteren.
Maar mocht het gebeuren dat je dat cijfer niet hebt genoteerd, kun je de punten dus wel altijd terughalen. En aan de hand van de normeringstabel alsnog het cijfer aflezen.
De punten zijn een factor 10 meer dan bij de papieren toets. Bij papier is maximum te behalen 40 pt. Bij de digitale is dat 400. Voor de score en het cijfer maakt dat natuurlijk geen verschil.

 
'''Beheerdersaccount bij opstarten van toets''' (dus die 2e inlog)

er zijn een aantal manieren hoe je het best om kunt gaan met inloggen:
* je kunt pc's opstarten en zelf als leerling inloggen en vervolgens als beheerder. Je zet dus als het ware de pc vast klaar voor toetsafname
* je kunt leerlingen laten inloggen met de algemene leerlingaccounts, je geeft dan elke leerling een andere. Vervolgens ga je langs de leerlingen om de 2e inlog te doen. Bij deze manier is het belangrijk om die 2e inlog afgeschermd te doen zodat de leerling niet mee kan kijken.
* je kunt de leerlingen zowel de leerlingaccount meedelen als de beheersers account. Maar dan moet je direct daarna het wachtwoord van het beheerdersaccount wijzigen.
(N.B. Het is trouwens altijd aan te raden om het wachtwoord van beheerdersaccount elke keer na een toets te wijzigen)
 
De eerste en tweede manieren zijn bij kleine aantallen leerlingen goed te doen.
Bij een grote groep is de derde manier de makkelijkste

 
'''Wijzigen van wachtwoord'''
Via: https://aoc03.qmark.nl/em/login.asp
Na inloggen klik je op Home
Bij Change My Password het wachtwoord wijzigen
 
Door deze manier van toetsafname staan de toetsen altijd gereed. Je hebt het dus vanaf dit moment geheel zelf in de hand. Meer dan klikken en inloggen hoef je niet te doen.
Mochten er nog vragen zijn of opmerkingen --&gt; laat het weten.</text>
      <sha1>fj5ghhn5czequhgp79gld4w3izy5bhw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Handboek Toetsplaza/Organisatie Toetsplaza</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26204</id>
    <revision>
      <id>428300</id>
      <parentid>281122</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:00:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7806" sha1="9cs6gas6vrmogwhwidnsbb6sgpj5zad" xml:space="preserve">{{Index basis
naam cursus = [[Handboek Toetsplaza]]
|inhoud =
#[[Toetsplaza/Kwaliteit |Kwaliteit ]]
#[[Toetsplaza/nieuwe items&amp;toetsen |nieuwe items&amp;toetsen ]]
#[[Toetsplaza/Organisatie Toetsplaza|Organisatie Toetsplaza]]
#[[Toetsplaza/Inrichting servers|Inrichting servers]]
#[[Toetsplaza/Producten|Producten]]


}}

== Organisatie van Toetsplaza. ==
De organisatie van Toetsplaza staat ook beschreven op de website van Toetsplaza:[https://www.toetsplaza.nl www.toetsplaza.nl] 
[[Bestand:orgmodeltoetsplaza.JPG|right|]]

Toetsplaza valt onder verantwoordelijkheid van de AOC Raad en wordt door de AOC's gezamenlijk bekostigd. Toetsplaza maakt gebruik van Question Mark Perception. In dit hoofdstuk zal stilgestaan worden bij de organisatie van de werkzaamheden. Binnen het hoofdstuk licentiestructuur zal voornamelijk  de afspraken rondom licenties aan bod komen.

== De expertisegroep ==
Binnen Toetsplaza vormt de expertisegroep een belangrijke rol wanneer het gaat om het inrichten en bijeen roepen van mensen rondom toetsen. Zij maken ieder jaar een plan de campagne waarin de doelen beschreven staan van dat jaar. 
Het expertiseteam bestaat uit 5 personen. De projectleider en 4 projectleden. In het expertiseteam zijn een aantal aoc's vertegenwoordigd. 
De landelijke expertisegroep is daarbij het centrum van al deze activiteiten. Daarbij gaat het in hoofdlijnen om de volgende activiteiten:

* Beheer en onderhoud van de landelijke QMP-infrastructuur
* Beheer en onderhoud van de inhoud van het toetsservice-omgeving
* Ontwikkeling en redactie toetspagina's obv bestaande toetsmaterialen
* Helpdesk en vraagbaak voor de AOC's
* Deskundigheidsbevordering/scholing QMP
* Stimuleren van het gebruik van QMP binnen de AOC's
* Begeleiding pilots o.a. P360 graden feedback
* Communicatie en PR
* Organisatie van het Platform QMP-coördinatoren en/of thema- en ontmoetingsbijeenkomsten

Namen en adressen van de medewerkers van Toetsplaza zijn te vinden op [https://www.toetsplaza.nl/pages/homepage/wie.php Toetsplaza: Wie]

== De buitenring ==
De buitenring is in 2009 in het leven geroepen ter versterking van de ontwikkeling en redactie van nieuwe items en toetsen.

== De qmp-coordinator ==
De QMP-coördinator heeft binnen de school in principe een coördinerende en stimulerende rol bij het gebruik van de toetsservice-omgeving. De daadwerkelijke rol en functie die de QMP-coördinator vervuld is sterk afhankelijk van de wijze waarop het betreffende AOC of de locatie deze rol wenst in te vullen. Ook is het afhankelijk van de variant die op locatie wordt gebruikt. Variant C voorziet in een grotere taak dan bij het gebruik van Variant B.

De volgende taken zijn voorzien:

* Begeleiding van docenten/auteur bij de invoer van nieuwe vragen in de toetsenbank
* Begeleiden en/of klaar zetten van toetsen voor de leerlingen
* Coördinatie van de afname van de toetsen
* Coördinatie rapportage van de resultaten
* Stimuleren van het gebruik van de toetsenbank
* Inrichten van het P360 graden instrument met vragen
* Klaar zetten van P360 graden assesments

Binnen veel scholen is nu de praktijk dat een enthousiaste docent deze rol op zich neemt. Om uiteindelijk een goede en brede implementatie van de toetsenbank te realiseren is het echter belangrijk dat deze rol expliciet wordt benoemd en hiervoor ook binnen de locatie tijd wordt gereserveerd.

Als QMP-coördinator maak je direct gebruik van de landelijke QMP-servers. Dit is alleen mogelijk als alle coördinatoren zich aan een aantal afspraken houden. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om de te volgen procedure en de naamgeving van assesments en het aanmaken van accounts. Deze afspraken staan bescheven in het QMP-handboek. Het handboek komt tijdens de training voor de QMP-coördinatoren uitgebreid aan bod. De werkzaamheden van qmp-coordinator zullen ook sterk samenhangen met de gekozen licentiestructuur van de instelling. 

== Overige rollen. ==
In het land zijn daarnaast veel mensen die met qmp werken. Dit kunnen docenten zijn die toetsvragen maken, toetsen klaarzetten of anders betrokken zijn bij digitale toetsing. Hoewel het ieder aoc vrij staat om binnen zijn/haar organisatie deze rollen ter verdelen, moeten zij binnen questionmark binnen de rechtenstructuur functioneren. Dit houdt in dat voor iedere gebruiker van de software rechten worden verleend op basis van de profielen zoals die binnen server zijn toegekend. 
Dit zijn:
auteur. Een medewerker van qmp met auteurs profiel heeft rechten om binnen de omgeving van zijn instelling vragen te maken, aan te passen 
schema/rapporteur. Een medewerker die assesments aanmaakt en schematiseert. 

deelnemers
Wellicht de belangrijkste rol vormen de deelnemers. Voor hen is toetsplaza in het leven geroepen. Zij worden  via de algemene login bestaande uit aoc- gevolgd door 4 karakters van de brincode (bijv aoc-14yd)  of via de persoonlijke brincode die bestaat uit brincode gevolgd door locatiecode en aoccode(leerling nummer) in het systeem tot leven geroepen. Het expertiseteam is verantwoordelijk voor de algemene login. zij zorgen dat deze gekoppeld zijn aan de toetspagina's en overige producten die door aoc's gebruikt kunnen worden. De qmp coordinator is verantwoordelijk voor de persoonlijke login van de deelnemers

== Licentiestructuur ==
De licentiestructuur gaat uit van drie soorten licenties:

&gt; Variant A: Groene Toetscontent

&gt; Variant B: QMP webbased

&gt; Variant C: QMP PC-versie + P360° feedback tool


----

'''Variant A: Groene Toetscontent via de toetspagina's'''

INHOUD&lt;br&gt;
&gt; Toetspagina's met een reeks aan kant-en-klare toetsen (enkelvoudig of ad random samengesteld).&lt;br&gt;
&gt; Geordend naar inhoudelijk thema's vmbo en mbo-groen of functie binnen de CKS mbo-groen of examenprogramma's vmbo-groen.&lt;br&gt;
&gt; Toegang tot deze toetsen via de Educatieve Content Catalogus (ECC) van het Ontwikkelcentrum.&lt;br&gt;

VOORWAARDEN&lt;br&gt;
&gt; Intern beleid en afspraken over de toepassing van de toetsen binnen het onderwijsprogramma.&lt;br&gt;
&gt; Docent heeft geen QMP-kennis nodig.&lt;br&gt;

GEBRUIK&lt;br&gt;
&gt; Via intranet, portaal, ELO van de onderwijsinstelling&lt;br&gt;
&gt; Algemene inlogcode: BRIN-code van de instelling of locatie&lt;br&gt;
&gt; Standaard pdf-rapportage met uitslag van de toets tbv docent en/of portfolio&lt;br&gt;


'''Variant B: QMP webbased'''

INHOUD&lt;br&gt;
&gt; Licentie webomgeving QMP&lt;br&gt;
&gt; Uitgebreide rapportage per groep en/of deelnemer&lt;br&gt;
&gt; Ondersteuning door landelijke expertisegroep (o.a. handboek QMP)&lt;br&gt;

VOORWAARDEN&lt;br&gt;
&gt; Intern beleid en afspraken over gebruik binnen het onderwijsprogramma.&lt;br&gt;
&gt; Inrichting organisatie en werkprocessen voor het klaar zetten en afnemen van toetsen.&lt;br&gt;
&gt; Benoemen van een QMP-coördinator.&lt;br&gt;
&gt; Deskundigheidsbevordering auteurs en QMP-coördinator van minimaal 4 dagdelen.&lt;br&gt;

GEBRUIK&lt;br&gt;
&gt; Inlogcode per deelnemer.&lt;br&gt;
&gt; Via het web eenvoudige vragen invoeren en/of wijzigen m.b.v. de landelijke vragenbank.&lt;br&gt;
&gt; Via het web toetsen samenstellen en afnemen in samenwerking met de QMP-coördinator.&lt;br&gt;


'''Variant C: QMP PC versie + P360º feedback tool'''

INHOUD&lt;br&gt;
&gt; Licentie Windows PC-versie&lt;br&gt;
&gt; Licentie P360º feedback tool&lt;br&gt;
&gt; Uitgebreide rapportage per groep en/of deelnemer&lt;br&gt;
&gt; Ondersteuning door de landelijke expertisegroep (o.a. handboek QMP en P360º)&lt;br&gt;

VOORWAARDEN&lt;br&gt;
&gt; Intern beleid en afspraken over gebruik binnen het onderwijsprogramma.&lt;br&gt;
&gt; Inrichting organisatie en werkprocessen door het klaar zetten en afnemen van toetsen.&lt;br&gt;
&gt; Benoemen van een QMP-coördinator.&lt;br&gt;
&gt; Deskundigheidsbevordering auteurs en QMP-coördinator van minimaal 6 dagdelen.&lt;br&gt;

GEBRUIK&lt;br&gt;
&gt; Inlogcode per deelnemer.&lt;br&gt;
&gt; Complexe vragen invoeren en/of wijzigen o.b.v. de landelijke vragenbank en in samenwerking met de QMP-coördinator.&lt;br&gt;
&gt; In samenwerking met de QMP-coördinator toetsen samenstellen en afnemen.
{{Sub}}</text>
      <sha1>9cs6gas6vrmogwhwidnsbb6sgpj5zad</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428320</id>
      <parentid>428300</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:09:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7806" sha1="5lahbrmd9n8ftv6252afiv7755plbsn" xml:space="preserve">{{Index basis|naam cursus = [[Handboek Toetsplaza]]
|inhoud =
#[[Toetsplaza/Kwaliteit |Kwaliteit ]]
#[[Toetsplaza/nieuwe items&amp;toetsen |nieuwe items&amp;toetsen ]]
#[[Toetsplaza/Organisatie Toetsplaza|Organisatie Toetsplaza]]
#[[Toetsplaza/Inrichting servers|Inrichting servers]]
#[[Toetsplaza/Producten|Producten]]


}}

== Organisatie van Toetsplaza. ==
De organisatie van Toetsplaza staat ook beschreven op de website van Toetsplaza:[https://www.toetsplaza.nl www.toetsplaza.nl] 
[[Bestand:orgmodeltoetsplaza.JPG|right|]]

Toetsplaza valt onder verantwoordelijkheid van de AOC Raad en wordt door de AOC's gezamenlijk bekostigd. Toetsplaza maakt gebruik van Question Mark Perception. In dit hoofdstuk zal stilgestaan worden bij de organisatie van de werkzaamheden. Binnen het hoofdstuk licentiestructuur zal voornamelijk  de afspraken rondom licenties aan bod komen.

== De expertisegroep ==
Binnen Toetsplaza vormt de expertisegroep een belangrijke rol wanneer het gaat om het inrichten en bijeen roepen van mensen rondom toetsen. Zij maken ieder jaar een plan de campagne waarin de doelen beschreven staan van dat jaar. 
Het expertiseteam bestaat uit 5 personen. De projectleider en 4 projectleden. In het expertiseteam zijn een aantal aoc's vertegenwoordigd. 
De landelijke expertisegroep is daarbij het centrum van al deze activiteiten. Daarbij gaat het in hoofdlijnen om de volgende activiteiten:

* Beheer en onderhoud van de landelijke QMP-infrastructuur
* Beheer en onderhoud van de inhoud van het toetsservice-omgeving
* Ontwikkeling en redactie toetspagina's obv bestaande toetsmaterialen
* Helpdesk en vraagbaak voor de AOC's
* Deskundigheidsbevordering/scholing QMP
* Stimuleren van het gebruik van QMP binnen de AOC's
* Begeleiding pilots o.a. P360 graden feedback
* Communicatie en PR
* Organisatie van het Platform QMP-coördinatoren en/of thema- en ontmoetingsbijeenkomsten

Namen en adressen van de medewerkers van Toetsplaza zijn te vinden op [https://www.toetsplaza.nl/pages/homepage/wie.php Toetsplaza: Wie]

== De buitenring ==
De buitenring is in 2009 in het leven geroepen ter versterking van de ontwikkeling en redactie van nieuwe items en toetsen.

== De qmp-coordinator ==
De QMP-coördinator heeft binnen de school in principe een coördinerende en stimulerende rol bij het gebruik van de toetsservice-omgeving. De daadwerkelijke rol en functie die de QMP-coördinator vervuld is sterk afhankelijk van de wijze waarop het betreffende AOC of de locatie deze rol wenst in te vullen. Ook is het afhankelijk van de variant die op locatie wordt gebruikt. Variant C voorziet in een grotere taak dan bij het gebruik van Variant B.

De volgende taken zijn voorzien:

* Begeleiding van docenten/auteur bij de invoer van nieuwe vragen in de toetsenbank
* Begeleiden en/of klaar zetten van toetsen voor de leerlingen
* Coördinatie van de afname van de toetsen
* Coördinatie rapportage van de resultaten
* Stimuleren van het gebruik van de toetsenbank
* Inrichten van het P360 graden instrument met vragen
* Klaar zetten van P360 graden assesments

Binnen veel scholen is nu de praktijk dat een enthousiaste docent deze rol op zich neemt. Om uiteindelijk een goede en brede implementatie van de toetsenbank te realiseren is het echter belangrijk dat deze rol expliciet wordt benoemd en hiervoor ook binnen de locatie tijd wordt gereserveerd.

Als QMP-coördinator maak je direct gebruik van de landelijke QMP-servers. Dit is alleen mogelijk als alle coördinatoren zich aan een aantal afspraken houden. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om de te volgen procedure en de naamgeving van assesments en het aanmaken van accounts. Deze afspraken staan bescheven in het QMP-handboek. Het handboek komt tijdens de training voor de QMP-coördinatoren uitgebreid aan bod. De werkzaamheden van qmp-coordinator zullen ook sterk samenhangen met de gekozen licentiestructuur van de instelling. 

== Overige rollen. ==
In het land zijn daarnaast veel mensen die met qmp werken. Dit kunnen docenten zijn die toetsvragen maken, toetsen klaarzetten of anders betrokken zijn bij digitale toetsing. Hoewel het ieder aoc vrij staat om binnen zijn/haar organisatie deze rollen ter verdelen, moeten zij binnen questionmark binnen de rechtenstructuur functioneren. Dit houdt in dat voor iedere gebruiker van de software rechten worden verleend op basis van de profielen zoals die binnen server zijn toegekend. 
Dit zijn:
auteur. Een medewerker van qmp met auteurs profiel heeft rechten om binnen de omgeving van zijn instelling vragen te maken, aan te passen 
schema/rapporteur. Een medewerker die assesments aanmaakt en schematiseert. 

deelnemers
Wellicht de belangrijkste rol vormen de deelnemers. Voor hen is toetsplaza in het leven geroepen. Zij worden  via de algemene login bestaande uit aoc- gevolgd door 4 karakters van de brincode (bijv aoc-14yd)  of via de persoonlijke brincode die bestaat uit brincode gevolgd door locatiecode en aoccode(leerling nummer) in het systeem tot leven geroepen. Het expertiseteam is verantwoordelijk voor de algemene login. zij zorgen dat deze gekoppeld zijn aan de toetspagina's en overige producten die door aoc's gebruikt kunnen worden. De qmp coordinator is verantwoordelijk voor de persoonlijke login van de deelnemers

== Licentiestructuur ==
De licentiestructuur gaat uit van drie soorten licenties:

&gt; Variant A: Groene Toetscontent

&gt; Variant B: QMP webbased

&gt; Variant C: QMP PC-versie + P360° feedback tool


----

'''Variant A: Groene Toetscontent via de toetspagina's'''

INHOUD&lt;br&gt;
&gt; Toetspagina's met een reeks aan kant-en-klare toetsen (enkelvoudig of ad random samengesteld).&lt;br&gt;
&gt; Geordend naar inhoudelijk thema's vmbo en mbo-groen of functie binnen de CKS mbo-groen of examenprogramma's vmbo-groen.&lt;br&gt;
&gt; Toegang tot deze toetsen via de Educatieve Content Catalogus (ECC) van het Ontwikkelcentrum.&lt;br&gt;

VOORWAARDEN&lt;br&gt;
&gt; Intern beleid en afspraken over de toepassing van de toetsen binnen het onderwijsprogramma.&lt;br&gt;
&gt; Docent heeft geen QMP-kennis nodig.&lt;br&gt;

GEBRUIK&lt;br&gt;
&gt; Via intranet, portaal, ELO van de onderwijsinstelling&lt;br&gt;
&gt; Algemene inlogcode: BRIN-code van de instelling of locatie&lt;br&gt;
&gt; Standaard pdf-rapportage met uitslag van de toets tbv docent en/of portfolio&lt;br&gt;


'''Variant B: QMP webbased'''

INHOUD&lt;br&gt;
&gt; Licentie webomgeving QMP&lt;br&gt;
&gt; Uitgebreide rapportage per groep en/of deelnemer&lt;br&gt;
&gt; Ondersteuning door landelijke expertisegroep (o.a. handboek QMP)&lt;br&gt;

VOORWAARDEN&lt;br&gt;
&gt; Intern beleid en afspraken over gebruik binnen het onderwijsprogramma.&lt;br&gt;
&gt; Inrichting organisatie en werkprocessen voor het klaar zetten en afnemen van toetsen.&lt;br&gt;
&gt; Benoemen van een QMP-coördinator.&lt;br&gt;
&gt; Deskundigheidsbevordering auteurs en QMP-coördinator van minimaal 4 dagdelen.&lt;br&gt;

GEBRUIK&lt;br&gt;
&gt; Inlogcode per deelnemer.&lt;br&gt;
&gt; Via het web eenvoudige vragen invoeren en/of wijzigen m.b.v. de landelijke vragenbank.&lt;br&gt;
&gt; Via het web toetsen samenstellen en afnemen in samenwerking met de QMP-coördinator.&lt;br&gt;


'''Variant C: QMP PC versie + P360º feedback tool'''

INHOUD&lt;br&gt;
&gt; Licentie Windows PC-versie&lt;br&gt;
&gt; Licentie P360º feedback tool&lt;br&gt;
&gt; Uitgebreide rapportage per groep en/of deelnemer&lt;br&gt;
&gt; Ondersteuning door de landelijke expertisegroep (o.a. handboek QMP en P360º)&lt;br&gt;

VOORWAARDEN&lt;br&gt;
&gt; Intern beleid en afspraken over gebruik binnen het onderwijsprogramma.&lt;br&gt;
&gt; Inrichting organisatie en werkprocessen door het klaar zetten en afnemen van toetsen.&lt;br&gt;
&gt; Benoemen van een QMP-coördinator.&lt;br&gt;
&gt; Deskundigheidsbevordering auteurs en QMP-coördinator van minimaal 6 dagdelen.&lt;br&gt;

GEBRUIK&lt;br&gt;
&gt; Inlogcode per deelnemer.&lt;br&gt;
&gt; Complexe vragen invoeren en/of wijzigen o.b.v. de landelijke vragenbank en in samenwerking met de QMP-coördinator.&lt;br&gt;
&gt; In samenwerking met de QMP-coördinator toetsen samenstellen en afnemen.
{{Sub}}</text>
      <sha1>5lahbrmd9n8ftv6252afiv7755plbsn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Handboek Toetsplaza/Inrichting servers</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26205</id>
    <revision>
      <id>428288</id>
      <parentid>281120</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:00:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4016" sha1="7gm9a33yyfhf4jt9mcwc75ks06lgtee" xml:space="preserve">{{Index basis
naam cursus = [[Handboek Toetsplaza]]
|inhoud =
#[[Toetsplaza/Kwaliteit |Kwaliteit ]]
#[[Toetsplaza/nieuwe items&amp;toetsen |nieuwe items&amp;toetsen ]]
#[[Toetsplaza/Organisatie Toetsplaza|Organisatie Toetsplaza]]
#[[Toetsplaza/Inrichting servers|Inrichting servers]]
#[[Toetsplaza/Producten|Producten]]


}}

== Inrichting servers ==
Er zijn 3 servers ingericht binnen de questionmark omgeving. Iedere server heeft zijn eigen doel en zijn groep mensen die op deze servers kunnen werken. De servers zijn op twee wijzes toegankelijk. Via BBA Browser based en via de Authoring software. De mogelijkheden van authoring software zijn groter dan bij browserbased. 

Binnen authoring software is er naast de mogelijkheid om op de servers(shared repository) te werken ook de mogelijkheid om op locale repositories te werken. Nadat je wijzigingen lokaal hebt toegepast zijn deze weer over te plaatsen naar de shared repository. 


== server 1 ==
Dit is een testserver. Op deze server wordt door een beperkt groepje mensen geexperimenteerd met inrichting van thema's nieuwe ontwikkelingen.Het is mogelijk dat een zeer beperkte groep mensen ook rechten krijgt om gezamenlijk een thema verder door te ontwikkelen. Op deze server vinden allerhande experimenten plaats ook met betrekking tot nieuwe ontwikkelingen.
De expertisegroep gebruikt deze omgeving om nieuwe thema's te ontwikkelen of bestaande thema's aan te passen. Ook nieuwe ontwikkelingen met creta, de cito-examens worden in eerste instantie hier uitgeprobeerd en getest.

Wanneer thema's geheel vernieuwe en gecontroleerd zijn dan worden ze op de server 03 en de server 02 geplaatst. Dit moet voorzichtig gebeuren omdat bestaande assesments die gebruike maken van de thema's door moeten draaien. 


== server 2 ==
Dit is de productieserver.
Op deze server staan de aoc's en de toetspagina's. Aoc's hebben kijkrechten in de toetspagina's. zij kunnen deze vragen bekijken en gebruiken in hun eigen toetsen. Tenminste als ze in de licentiestructuur variant B en/of C hebben. Het is mogelijk om zo assessments samen te stellen uit de thema-vragenbanken en de eigen vragensets van de aoc's.
De server 02 heeft als functie dat aoc's hier binnen hun eigen instellingsomgeving vragen kunnen ontwikkelen en assessments kunnen samenstellen. In principe hebben zij hierin volledige vrijheid. Er wordt aangeraden om de coderingen zoals die zijn aangegeven in het handboek na te leven. Het is mogelijk dat een zeer beperkte groep mensen ook rechten krijgt om gezamenlijk een thema verder door te ontwikkelen
Ook de p360 instrumenten krijgen op deze server hun plaats. 

Deze productieserver kent ook een ontwikkeldeel. Op het moment dat een aantal aoc's gezamenlijk een thema onder handen neemt dan kan de projectleider besluiten om een ontwikkelthema te maken. Dit is een bestaand thema dat gekopieerd wordt en waar de groep voor een bepaalde tijd aan werkt. Na verloop van tijd worden deze ontwikkelthema's weer opgenomen in de regulier thema's. 

Op de productieserver staan ook alle deelnemers. Het is van het grootste belang dat deze deelnemers op een goede wijze in het systeem terecht komen. zie daarvoor het hoofdstuk organisatie waar een toelichting staat op welke wijze deelnemers geuploaded kunnen worden in het systeem. 

== server 3 ==
Dit is de diagnostische server.
Op server 03 wordt niet gewerkt. Hier staan de kant en klare producten die binnen toetsplaza voor licentie A worden aangeboden. Het betreft de toetspagina's en de toetsen voor het ontwikkelcentrum en cito.
Van het CITO staan hier de trekkerrijbewijs, heftruckbewijs en gewasbescherming examens
Van het Ontwikkelcentrum staan hier de toetsen die zijn opgenomen in de CKS boekjes, de Vakwerktoetsen en de WPS toetsen. 

Van Creta staan hier de pretesten, de diagnostische en formatieve toetsen.[https://www.toetsplaza.nl/creta CRETA]

Van Toetsplaza staan hier de thema's die ook terug te vinden zijn op de toetspagina's. [https://www.toetsplaza.nl/pages/leerling.php Toetspagina's ]
{{Sub}}</text>
      <sha1>7gm9a33yyfhf4jt9mcwc75ks06lgtee</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428321</id>
      <parentid>428288</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:09:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4017" sha1="9isj4hm86itk8k2dj2umat2vpos2xww" xml:space="preserve">{{Index basis
|naam cursus = [[Handboek Toetsplaza]]
|inhoud =
#[[Toetsplaza/Kwaliteit |Kwaliteit ]]
#[[Toetsplaza/nieuwe items&amp;toetsen |nieuwe items&amp;toetsen ]]
#[[Toetsplaza/Organisatie Toetsplaza|Organisatie Toetsplaza]]
#[[Toetsplaza/Inrichting servers|Inrichting servers]]
#[[Toetsplaza/Producten|Producten]]


}}

== Inrichting servers ==
Er zijn 3 servers ingericht binnen de questionmark omgeving. Iedere server heeft zijn eigen doel en zijn groep mensen die op deze servers kunnen werken. De servers zijn op twee wijzes toegankelijk. Via BBA Browser based en via de Authoring software. De mogelijkheden van authoring software zijn groter dan bij browserbased. 

Binnen authoring software is er naast de mogelijkheid om op de servers(shared repository) te werken ook de mogelijkheid om op locale repositories te werken. Nadat je wijzigingen lokaal hebt toegepast zijn deze weer over te plaatsen naar de shared repository. 


== server 1 ==
Dit is een testserver. Op deze server wordt door een beperkt groepje mensen geexperimenteerd met inrichting van thema's nieuwe ontwikkelingen.Het is mogelijk dat een zeer beperkte groep mensen ook rechten krijgt om gezamenlijk een thema verder door te ontwikkelen. Op deze server vinden allerhande experimenten plaats ook met betrekking tot nieuwe ontwikkelingen.
De expertisegroep gebruikt deze omgeving om nieuwe thema's te ontwikkelen of bestaande thema's aan te passen. Ook nieuwe ontwikkelingen met creta, de cito-examens worden in eerste instantie hier uitgeprobeerd en getest.

Wanneer thema's geheel vernieuwe en gecontroleerd zijn dan worden ze op de server 03 en de server 02 geplaatst. Dit moet voorzichtig gebeuren omdat bestaande assesments die gebruike maken van de thema's door moeten draaien. 


== server 2 ==
Dit is de productieserver.
Op deze server staan de aoc's en de toetspagina's. Aoc's hebben kijkrechten in de toetspagina's. zij kunnen deze vragen bekijken en gebruiken in hun eigen toetsen. Tenminste als ze in de licentiestructuur variant B en/of C hebben. Het is mogelijk om zo assessments samen te stellen uit de thema-vragenbanken en de eigen vragensets van de aoc's.
De server 02 heeft als functie dat aoc's hier binnen hun eigen instellingsomgeving vragen kunnen ontwikkelen en assessments kunnen samenstellen. In principe hebben zij hierin volledige vrijheid. Er wordt aangeraden om de coderingen zoals die zijn aangegeven in het handboek na te leven. Het is mogelijk dat een zeer beperkte groep mensen ook rechten krijgt om gezamenlijk een thema verder door te ontwikkelen
Ook de p360 instrumenten krijgen op deze server hun plaats. 

Deze productieserver kent ook een ontwikkeldeel. Op het moment dat een aantal aoc's gezamenlijk een thema onder handen neemt dan kan de projectleider besluiten om een ontwikkelthema te maken. Dit is een bestaand thema dat gekopieerd wordt en waar de groep voor een bepaalde tijd aan werkt. Na verloop van tijd worden deze ontwikkelthema's weer opgenomen in de regulier thema's. 

Op de productieserver staan ook alle deelnemers. Het is van het grootste belang dat deze deelnemers op een goede wijze in het systeem terecht komen. zie daarvoor het hoofdstuk organisatie waar een toelichting staat op welke wijze deelnemers geuploaded kunnen worden in het systeem. 

== server 3 ==
Dit is de diagnostische server.
Op server 03 wordt niet gewerkt. Hier staan de kant en klare producten die binnen toetsplaza voor licentie A worden aangeboden. Het betreft de toetspagina's en de toetsen voor het ontwikkelcentrum en cito.
Van het CITO staan hier de trekkerrijbewijs, heftruckbewijs en gewasbescherming examens
Van het Ontwikkelcentrum staan hier de toetsen die zijn opgenomen in de CKS boekjes, de Vakwerktoetsen en de WPS toetsen. 

Van Creta staan hier de pretesten, de diagnostische en formatieve toetsen.[https://www.toetsplaza.nl/creta CRETA]

Van Toetsplaza staan hier de thema's die ook terug te vinden zijn op de toetspagina's. [https://www.toetsplaza.nl/pages/leerling.php Toetspagina's ]
{{Sub}}</text>
      <sha1>9isj4hm86itk8k2dj2umat2vpos2xww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Handboek Toetsplaza/Producten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26255</id>
    <revision>
      <id>428296</id>
      <parentid>344706</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:00:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3752" sha1="eck0nguohlya052jfq2pa71warrm29m" xml:space="preserve">{{Index basis
naam cursus = [[Handboek Toetsplaza]]
|inhoud =
#[[Toetsplaza/Kwaliteit |Kwaliteit ]]
#[[Toetsplaza/nieuwe items&amp;toetsen |nieuwe items&amp;toetsen ]]
#[[Toetsplaza/Organisatie Toetsplaza|Organisatie Toetsplaza]]
#[[Toetsplaza/Inrichting servers|Inrichting servers]]
#[[Toetsplaza/Producten|Producten]]


}}
Binnen toetsplaza wordt gebruik gemaakt van het programma Question Mark Perception. Hoewel het niet de bedoeling is om hier dit programma met alle handleidingen nog eens uit te leggen, willen we wel kort aangeven wat de mogelijkheden en onmogelijkheden zijn. Binnen dit hoofdstuk zal vooral verwezen worden naar handleidingen van Question Mark, Stoas en cursushandleidingen van Toetsplaza. Mocht je meer informatie willen dan kun je indien je aangesloten bent bij de instellingen van het groen onderwijs contact opnemen met de projectleider van  Toetsplaza. Ben je geïnteresseerd in question mark maar niet aangesloten bij het groene onderwijs, dan adviseren wij je contact op te nemen met STOAS in Wageningen. 

=== authoring manager ===
In de authoring manager heb je toegang tot de software van question mark. Je kunt wisselen tussen locale en shared repositorys.
Je kunt de benodigde software downloaden om eens uit te proberen. Je krijgt dan een volledig werkende 30 dagen versie. Je hebt dan zicht op de mogelijkheden en onmogelijkheden van de software. 

Alleen wanneer de instelling een zogenaamde [[Toetsplaza/Organisatie Toetsplaza|LICENTIE C]] heeft binnen de aangesloten groene onderwijsinstellingen dan is het mogelijk om een inlognaam en wachtwoord op te vragen bij de projectleider van de expertisegroep melkwinning.

=== browser based authoring. ===
Hierbij werk je op het internet direct op de shared repository. Je hebt hier iets minder mogelijkheden dan bij de authoring manager. Natuurlijk is dit ook afhankelijk van de rechten die je hebt.

=== versie 5 === 
In 2010 denken we na over de overstap naar versie 5. Versie 5 heeft met name voor de deelnemer voordelen. Zij hebben meer mogelijkheden om op een goede wijze gebruik te maken van digitaal toetsen.
Informatie over questionmark 5 vindt u op de pagina van questionmark. [https://www.questionmark.com/ned/download/index.aspx Questionmark 5]

=== secure browser ===
De secure browser is een applicatie die alle mogelijkheden van de computer afsluit, behalve die je nodig hebt voor het maken van een toets. Het is daarmee een instrument waarmee het mogelijk is om met de computer op een goede &quot;secure&quot; manier toetsen af te nemen. 

=== creta === 
CRETA is een project van een aantal AOC's en het CITO om voor Nederlands en Rekenen formatieve toetsen te ontwikkelen. Er zijn een aantal formatieve en summatieve toetsen beschikbaar op toetsplaza. www.toetsplaza.nl/creta

=== cito === 
In een aantal trajecten werkt het cito met question mark perception. Deze toetsen zijn benaderbaar vanuit toetsplaza. 

=== OC === 
Het Ontwikkelcentrum verzorgt leermaterialen voor het groene onderwijs. Zij hebben een ruim assortiment aan leermaterialen in de Educatieve Content Catalogus die onder meer ontsloten wordt via Wikiwijs. Een aantal van hun leerarrangementen zijn uitgerust met qmp-toetsen. Deze toetsen worden op de 03-server gehost. Zij zijn ook benaderbaar op de 02-server.

=== p360 === 
In samenwerking met de STOAS heeft question mark een p360 graden feedback instrument ontwikkeld. Dit instrument is gebruiksklaar. Het wordt op diverse plaatsen ingezet. Meer informatie vindt u in het handboek p360

=== Questionmark Live (QMLive) === 
QMLive wordt wel gezien als de wijze waarop Questionmark in de toekomst het maken van toetsen gemakkelijk wil maken. De toegang tot het maken van digitale toetsen wordt op deze wijze wel heel gemakkelijk gemaakt.
{{Sub}}</text>
      <sha1>eck0nguohlya052jfq2pa71warrm29m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428322</id>
      <parentid>428296</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:10:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3753" sha1="dlc251fwghwhugjkaxxikop6rjir6h8" xml:space="preserve">{{Index basis
|naam cursus = [[Handboek Toetsplaza]]
|inhoud =
#[[Toetsplaza/Kwaliteit |Kwaliteit ]]
#[[Toetsplaza/nieuwe items&amp;toetsen |nieuwe items&amp;toetsen ]]
#[[Toetsplaza/Organisatie Toetsplaza|Organisatie Toetsplaza]]
#[[Toetsplaza/Inrichting servers|Inrichting servers]]
#[[Toetsplaza/Producten|Producten]]


}}
Binnen toetsplaza wordt gebruik gemaakt van het programma Question Mark Perception. Hoewel het niet de bedoeling is om hier dit programma met alle handleidingen nog eens uit te leggen, willen we wel kort aangeven wat de mogelijkheden en onmogelijkheden zijn. Binnen dit hoofdstuk zal vooral verwezen worden naar handleidingen van Question Mark, Stoas en cursushandleidingen van Toetsplaza. Mocht je meer informatie willen dan kun je indien je aangesloten bent bij de instellingen van het groen onderwijs contact opnemen met de projectleider van  Toetsplaza. Ben je geïnteresseerd in question mark maar niet aangesloten bij het groene onderwijs, dan adviseren wij je contact op te nemen met STOAS in Wageningen. 

=== authoring manager ===
In de authoring manager heb je toegang tot de software van question mark. Je kunt wisselen tussen locale en shared repositorys.
Je kunt de benodigde software downloaden om eens uit te proberen. Je krijgt dan een volledig werkende 30 dagen versie. Je hebt dan zicht op de mogelijkheden en onmogelijkheden van de software. 

Alleen wanneer de instelling een zogenaamde [[Toetsplaza/Organisatie Toetsplaza|LICENTIE C]] heeft binnen de aangesloten groene onderwijsinstellingen dan is het mogelijk om een inlognaam en wachtwoord op te vragen bij de projectleider van de expertisegroep melkwinning.

=== browser based authoring. ===
Hierbij werk je op het internet direct op de shared repository. Je hebt hier iets minder mogelijkheden dan bij de authoring manager. Natuurlijk is dit ook afhankelijk van de rechten die je hebt.

=== versie 5 === 
In 2010 denken we na over de overstap naar versie 5. Versie 5 heeft met name voor de deelnemer voordelen. Zij hebben meer mogelijkheden om op een goede wijze gebruik te maken van digitaal toetsen.
Informatie over questionmark 5 vindt u op de pagina van questionmark. [https://www.questionmark.com/ned/download/index.aspx Questionmark 5]

=== secure browser ===
De secure browser is een applicatie die alle mogelijkheden van de computer afsluit, behalve die je nodig hebt voor het maken van een toets. Het is daarmee een instrument waarmee het mogelijk is om met de computer op een goede &quot;secure&quot; manier toetsen af te nemen. 

=== creta === 
CRETA is een project van een aantal AOC's en het CITO om voor Nederlands en Rekenen formatieve toetsen te ontwikkelen. Er zijn een aantal formatieve en summatieve toetsen beschikbaar op toetsplaza. www.toetsplaza.nl/creta

=== cito === 
In een aantal trajecten werkt het cito met question mark perception. Deze toetsen zijn benaderbaar vanuit toetsplaza. 

=== OC === 
Het Ontwikkelcentrum verzorgt leermaterialen voor het groene onderwijs. Zij hebben een ruim assortiment aan leermaterialen in de Educatieve Content Catalogus die onder meer ontsloten wordt via Wikiwijs. Een aantal van hun leerarrangementen zijn uitgerust met qmp-toetsen. Deze toetsen worden op de 03-server gehost. Zij zijn ook benaderbaar op de 02-server.

=== p360 === 
In samenwerking met de STOAS heeft question mark een p360 graden feedback instrument ontwikkeld. Dit instrument is gebruiksklaar. Het wordt op diverse plaatsen ingezet. Meer informatie vindt u in het handboek p360

=== Questionmark Live (QMLive) === 
QMLive wordt wel gezien als de wijze waarop Questionmark in de toekomst het maken van toetsen gemakkelijk wil maken. De toegang tot het maken van digitale toetsen wordt op deze wijze wel heel gemakkelijk gemaakt.
{{Sub}}</text>
      <sha1>dlc251fwghwhugjkaxxikop6rjir6h8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/UNIX</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26392</id>
    <revision>
      <id>428293</id>
      <parentid>405339</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:00:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7535" sha1="5expu6fjjwtvtb8up64ro8mi3ibyoli" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|titel = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Besturingssystemen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Wat is een besturingssysteem?|Wat is een besturingssysteem?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De taken van een besturingssysteem|De taken van een besturingssysteem]]
#'''Geschiedenis'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/UNIX|UNIX]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linus en Linux|Linus en Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Waarvoor gebruik je Linux?|Waarvoor gebruik je Linux?]]
#'''De gebruikersinterface'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Is Linux moeilijk?|Is Linux moeilijk?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux voor gebruikers zonder ervaring|Linux voor gebruikers zonder ervaring]]
#'''Wat heeft de toekomst in petto?'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux is Open Source|Linux is Open Source]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Gebruik van Open Source|Gebruik van Open Source]]
#'''Eigenschappen van Linux'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Voordelen van Linux|Voordelen van Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Nadelen van Linux|Nadelen van Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Opdracht De voor- en nadelen|Opdracht De voor- en nadelen]]
#'''Over kleuren en smaken'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux en GNU|Linux en GNU]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/GNU/Linux|GNU/Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De meegeleverde CD('s) en Ubuntu|De meegeleverde CD('s) en Ubuntu]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Zelf kiezen|Zelf kiezen]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}

Om te begrijpen waarom Linux zo populair is, moeten we teruggaan in de tijd. Het begon dertig jaar geleden...

Stel je een computer voor zo groot als een huis, of zelfs zo groot als een stadion. Zo groot waren de krachtige computers in die tijd. En als de afmetingen al een probleem vormden, was er iets dat de zaken nog veel meer bemoeilijkte: elke computer had een verschillend besturingssysteem. Software moest altijd op maat gemaakt worden, en software voor een gegeven systeem draaide niet op een ander. Het feit dat je met een systeem kon werken, gaf geen garantie dat je je ook zou kunnen behelpen op een ander.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Besturingssysteem'''
Een besturingssysteem (in het Engels operating system of afgekort OS) is het programma (meestal een geheel van samenwerkende programma's) dat bij opstarten van de computer als eerste in het geheugen geladen wordt, en dat de functionaliteiten aanbiedt om andere programma's te laten uitvoeren.
|}

Computers waren in die tijd ook extreem duur. Ook na de aankoop moesten er zware financiële offers gebracht worden om de gebruikers uit te leggen hoe ze de computer moesten bedienen. De totale prijs van een computerpark was monsterlijk hoog.

Op technologisch gebied was de wereld nog niet erg geavanceerd. Bijgevolg kon er aan het probleem “afmeting” gedurende tien jaar niet veel gedaan worden. Maar het probleem software werd wel aangepakt. In 1969 begon een team van ontwikkelaars in Bell Labs te werken aan een oplossing voor de problematiek van de compatibiliteit. Ze ontwikkelden een nieuw besturingssysteem dat volgende eigenschappen had:

# Het was simpel en elegant.
# Het was geschreven in de C-programmeertaal in plaats van in machinetaal.
# De code kon gerecycleerd worden: code gemaakt voor een bepaalde machine, kon mits minimale aanpassingen ook op een andere machine draaien. Dat was vroeger niet mogelijk.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Machinetaal'''
Machinetaal is de taal waarin instructies geschreven zijn die de processor van een computer direct kan uitvoeren, zonder tussenkomst van een vertaalprogramma. Machinetaal is verschillend voor elk merk en type van processor. Elke instructie heeft een code. Maar omdat die codes zo cryptisch zijn en dus moeilijk te onthouden, ontwikkelde men programmeertalen, die het allemaal een beetje menselijker moesten maken. Nu blijft nog steeds de Engelse term code bestaan: een programma zoals het door de programmeur “gecodeerd” of ingetypt werd. Deze term wordt ook gebruikt voor andere talen dan machinetaal.
|}

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||

'''Compatible'''
In informatica betekent de term compatibiliteit letterlijk “vereenigbaar met”, met andere woorden dat een zekere software, een programma, past of kan bestaan op een zekere hardware.
|}

De ontwikkelaars van Bell Labs noemden hun project UNIX.

Vooral de derde eigenschap, dat code opnieuw gebruikt kon worden in andere omstandigheden, was erg grensverleggend. Tot dan toe waren alle op de markt beschikbare besturingssystemen geschreven in een codetaal die specifiek voor een bepaalde hardware ontwikkeld was, de machinetaal. UNIX daarentegen had slechts behoefte aan een klein stukje speciale code, dat nu algemeen bekend is als de kernel. De kernel is het enige programma dat aangepast moet worden aan elk specifiek platform en vormt de basis van de UNIX omgeving. Het besturingssysteem en alle andere functies worden rond de kernel gebouwd en geschreven in een abstractere programmeertaal, C. Deze C taal werd speciaal ontwikkeld om het UNIX systeem te maken. C en UNIX gaan dus hand in hand. Door deze nieuwe techniek was het veel eenvoudiger geworden om een besturingssysteem te maken dat op vele verschillende types van hardware kon draaien.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||

'''Kernels en platformen'''
Kernels vind je overal, ook je MS Windows machine heeft er eentje. Een platform is de verzameling van hardware waarvoor programma's ontwikkeld worden.
|}

De softwarehuizen waren er als de kippen bij om zich aan te passen aan de nieuwe gebruiken, omdat ze haast zonder moeite vele tientallen keren meer software konden verkopen dan voorheen. Dit leidde tot gekke situaties: stel je eens voor dat verschillende computers van verschillende makelij over hetzelfde netwerk konden communiceren, of dat gebruikers plots met verschillende systemen konden werken, zonder nood aan extra opleiding. UNIX heeft er heel veel aan gedaan om de gebruikersvaardigheden compatibel te maken tussen systemen onderling.

De volgende twee decades brachten verdere ontwikkeling van het UNIX systeem. Je kon steeds meer doen met je UNIX computer en steeds meer hardware- en softwareverkopers ondersteunden UNIX in hun produktlijn.

Initieel vond je UNIX enkel in heel grote omgevingen met mainframes en minicomputers. Je moest al aan een universiteit werken, of voor de overheid of een grote financiële instelling om in aanraking te komen met een UNIX omgeving.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||

'''Mini vs. micro'''
Een minicomputer indertijd was niet echt zo klein. De PC van tegenwoordig valt trouwens in de categorie microcomputers.
|}
Maar de computers werden steeds kleiner, en rond het eind van de jaren tachtig hadden vele mensen thuis al een home computer. Er waren toen al verscheidene versies van UNIX voor de PC architectuur beschikbaar, maar geen enkele was vrij verkrijgbaar. En wat nog belangrijker is: ze waren verschrikkelijk traag. Bijgevolg hadden de meeste thuisgebruikers MS DOS of Windows 3.1.
{{Sub}}</text>
      <sha1>5expu6fjjwtvtb8up64ro8mi3ibyoli</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26393</id>
    <revision>
      <id>428295</id>
      <parentid>360576</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:00:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2703" sha1="m5t884f1zyf1nhot7y8zja5a16vpmuk" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;font:15px arial,sans-serif;border:1px solid lightgrey; padding:30px;text-align:justify&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:left&quot;&gt;
{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|titel = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Besturingssystemen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Wat is een besturingssysteem?|Wat is een besturingssysteem?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De taken van een besturingssysteem|De taken van een besturingssysteem]]
#'''Geschiedenis'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/UNIX|UNIX]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linus en Linux|Linus en Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Waarvoor gebruik je Linux?|Waarvoor gebruik je Linux?]]
#'''De gebruikersinterface'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Is Linux moeilijk?|Is Linux moeilijk?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux voor gebruikers zonder ervaring|Linux voor gebruikers zonder ervaring]]
#'''Wat heeft de toekomst in petto?'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux is Open Source|Linux is Open Source]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Gebruik van Open Source|Gebruik van Open Source]]
#'''Eigenschappen van Linux'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Voordelen van Linux|Voordelen van Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Nadelen van Linux|Nadelen van Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Opdracht De voor- en nadelen|Opdracht De voor- en nadelen]]
#'''Over kleuren en smaken'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux en GNU|Linux en GNU]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/GNU/Linux|GNU/Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De meegeleverde CD('s) en Ubuntu|De meegeleverde CD('s) en Ubuntu]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Zelf kiezen|Zelf kiezen]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}

Dit hoofdstuk gaat over de geschiedenis van Linux, of het nu allemaal zo moeilijk is, over de verschillende soorten Linux en waarvoor je het allemaal kan gebruiken, waarom wij Ubuntu gekozen hebben voor deze cursus. In dit hoofdstuk komende de volgende onderwerpen aan bod:
* Wat is een besturingssysteem en wat zijn de taken ervan?
* Wat is Linux?
* Ontstaansgeschiedenis van Linux en de wortels in UNIX.
* Is Linux niet dat systeem waar je alles in tekstbestanden moet doen?
* Heeft Linux een toekomst of is het maar tijdelijk?
* Wat zijn de voor- en nadelen van Linux?
* Wat is open source?
* Wat is GNU?
* Waar wordt Linux gebruikt?
* Moet je een computergenie zijn om Linux te gebruiken?
* Welke soorten Linux zijn er?
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
[[Bestand:NewTux.svg|Linux logo: Tux|300px|center]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>m5t884f1zyf1nhot7y8zja5a16vpmuk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linus en Linux</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26394</id>
    <revision>
      <id>428307</id>
      <parentid>364819</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:00:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7024" sha1="92yqc5crf2t404iszxbzc74zmrrdl7q" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|titel = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Besturingssystemen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Wat is een besturingssysteem?|Wat is een besturingssysteem?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De taken van een besturingssysteem|De taken van een besturingssysteem]]
#'''Geschiedenis'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/UNIX|UNIX]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linus en Linux|Linus en Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Waarvoor gebruik je Linux?|Waarvoor gebruik je Linux?]]
#'''De gebruikersinterface'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Is Linux moeilijk?|Is Linux moeilijk?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux voor gebruikers zonder ervaring|Linux voor gebruikers zonder ervaring]]
#'''Wat heeft de toekomst in petto?'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux is Open Source|Linux is Open Source]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Gebruik van Open Source|Gebruik van Open Source]]
#'''Eigenschappen van Linux'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Voordelen van Linux|Voordelen van Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Nadelen van Linux|Nadelen van Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Opdracht De voor- en nadelen|Opdracht De voor- en nadelen]]
#'''Over kleuren en smaken'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux en GNU|Linux en GNU]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/GNU/Linux|GNU/Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De meegeleverde CD('s) en Ubuntu|De meegeleverde CD('s) en Ubuntu]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Zelf kiezen|Zelf kiezen]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}

Begin jaren negentig werden de home PC's eindelijk krachtig genoeg om een volledige UNIX omgeving te kunnen ondersteunen. Linus Torvalds, toen een jongeman die computerwetenschappen studeerde aan de universiteit van Helsinki, wilde graag een gratis beschikbare, academische versie van UNIX maken en sloeg prompt aan het werk.
Hij begon vragen te stellen, op zoek naar antwoorden en oplossingen om UNIX op zijn eigen PC te krijgen. In 1991 schreef hij het volgende:

&lt;blockquote&gt;

Hallo Netlanders, Voor een project waaraan ik werk, in minix, ben ik geïnteresseerd in de POSIX standaard definitie. Kan iemand me vertellen waar ik die kan vinden? &lt;/blockquote&gt;

Van in het begin wilde Linus een gratis systeem dat volledig in regel zou zijn met de originele UNIX. Daarom vroeg hij het IEEE naar de POSIX standaarden, die tot op de dag van vandaag bepalen aan welke eisen een UNIX systeem moet voldoen.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''IEEE'''
Institute of Electronical and Electronics Engineers, een organisatie zonder winstoogmerk die ijvert voor de bevordering van de ontwikkeling van elektrische technologie.
|}

Plug-en-play bestond nog niet in die dagen, maar zoveel mensen toonden interesse voor een eigen UNIX, dat dat slechts een klein obstakel vormde. Nieuwe drivers voor allerlei hardware werden aan een steeds hoger tempo ontwikkeld. Zodra een nieuw stuk hardware op de markt kwam, was er wel iemand die het kocht en het onderwierp aan de Linux test, zoals het besturingssysteem van Linus al snel genoemd werd. Zodoende werden er meer en meer gratis stukjes code beschikbaar voor een steeds groter hardware-aanbod. En die programmeurs stopten niet bij hun eigen PC: elk stuk hardware dat ze in handen konden krijgen, was bruikbaar voor het Linux project.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Drivers'''
Een driver of stuurprogramma is een stukje hulpsoftware voor het aansturen van randapparaten zoals een CD-speler of een audiokaart. Op MS Windows moet je drivers dikwijls apart installeren nadat de installatie van het besturingssysteem voltooid is; op Linux zijn de drivers voor de meeste hardware meegeleverd met het besturingssysteem, zodat alles klaar is voor gebruik zodra de installatie van het besturingssysteem voltooid is.
|}

Die vrijwilligers werden toen trouwens aangeduid met denigrerende namen zoals nerd of freak. Maar dat vonden ze niet erg, zolang ze maar konden bijdragen aan de groei van de lijst van ondersteunde hardware. Dankzij deze mensen draait Linux nu niet enkel op nieuwe PC's, maar is het ook een uitgelezen keuze voor oude en exotische hardware, die waardeloos zou zijn als Linux niet zou bestaan.
[[Bestand:Linus Torvalds.jpeg|thumb|right|Linus Torvalds]]

Twee jaar na de oproep van Linus waren er al 12.000 Linuxgebruikers. Het project, dat zeer populair was bij hobbyisten, groeide gestadig binnen de bepalingen van de POSIX-standaard. Gedurende de volgende jaren werden alle UNIX-snufjes toegevoegd, met als eindresultaat het uit de kluiten gewassen besturingssysteem dat we vandaag kennen. Linux is nu een volledige UNIX-kloon, geschikt voor werkposten, mid-range en high-end servers. Vandaag de dag hebben vele van de belangrijke spelers op de hard- en softwaremarkt een eigen team van Linuxontwikkelaars in dienst; bij de computerboer om de hoek kan je zelfs voorgeïnstalleerde LinuxPC's kopen met officiële ondersteuning - ook al is er, toegegeven, nog veel hardware die niet of op omslachtige wijze ondersteund wordt.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Soorten computers'''
Wij werken hier met een desktop computer, eentje voor huis-, tuin- en keukengebruik zeg maar. Op gebied van kunnen zitten we hier in de laagste categorie. Aan het andere uiterste van de schaal heb je de high-end servers: computers die bijvoorbeeld in banken en hospitalen gebruikt worden en absoluut niet mogen uitvallen of falen. Daartussenin heb je de mid-range servers: de meeste bedrijven maken hiervan gebruik voor E-mail, opslaan van bestanden, afdrukken enzovoorts.
|}

[[Bestand:Tux.svg|thumb|Tux]]

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''De Pinguïn'''
Het Linux logo is een pinguïn die er vrij tevreden uitziet. Waarom? Ongeveer tien jaar geleden, in 1996 met de uitgave van de tweede versie van Linux, werd het systeem populair genoeg om op zoek te gaan naar een logo. Er werd een wedstrijd uitgeschreven. De “vader” van Linux, Linus Torvalds, vermeldde toen toevallig dat hij nogal van pinguïns houdt. Larry Ewing won de wedstrijd met dit ontwerp:
|}

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-draft.svg|50px|Opdracht]]
||
'''De geschiedenis van Linux'''
# LEG in je EIGEN woorden uit wat compatible betekent.
# Zoek op het internet minstens drie voorbeelden van hardware platforms. Welke herken je? Welk platform heb je zelf? (denk eens aan je pc, mobiel of spelcomputer)
# Waarvoor dient een kernel in een besturingssysteem?
# Wat is de functie van een driver in een besturingssysteem?
# Waar denk je dat de drivers zich bevinden in het besturingssysteem?
# Waar kun je Linux allemaal voor gebruiken?
|}
{{Sub}}</text>
      <sha1>92yqc5crf2t404iszxbzc74zmrrdl7q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Waarvoor gebruik je Linux?</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26395</id>
    <revision>
      <id>428298</id>
      <parentid>373611</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:00:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5340" sha1="p1p1gnsjitkqadz82byxwgl0ialqplz" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|titel = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Besturingssystemen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Wat is een besturingssysteem?|Wat is een besturingssysteem?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De taken van een besturingssysteem|De taken van een besturingssysteem]]
#'''Geschiedenis'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/UNIX|UNIX]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linus en Linux|Linus en Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Waarvoor gebruik je Linux?|Waarvoor gebruik je Linux?]]
#'''De gebruikersinterface'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Is Linux moeilijk?|Is Linux moeilijk?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux voor gebruikers zonder ervaring|Linux voor gebruikers zonder ervaring]]
#'''Wat heeft de toekomst in petto?'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux is Open Source|Linux is Open Source]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Gebruik van Open Source|Gebruik van Open Source]]
#'''Eigenschappen van Linux'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Voordelen van Linux|Voordelen van Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Nadelen van Linux|Nadelen van Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Opdracht De voor- en nadelen|Opdracht De voor- en nadelen]]
#'''Over kleuren en smaken'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux en GNU|Linux en GNU]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/GNU/Linux|GNU/Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De meegeleverde CD('s) en Ubuntu|De meegeleverde CD('s) en Ubuntu]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Zelf kiezen|Zelf kiezen]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}

In den beginnen concentreerde de aandacht van de ontwikkelaars zich op het netwerk aspect: de netwerkkaarten aan de praat krijgen en diensten zoals mail en web aanbieden. Bureautoepassingen zoals een grafische tekstverwerker en een rekenblad vormden een van de laatste barrières om te overwinnen. Vandaag is Linux klaar voor de desktopmarkt. We geven niet graag toe dat die markt overheerst wordt door Microsoft en zodoende rezen er tal van initiatieven uit de grond om Linux ook voor de desktop een aanvaardbare keuze te maken. Er werd gewerkt aan een gebruiksvriendelijke grafische omgeving, aan Microsoft-compatibele bureautoepassingen zoals tekstverwerkers, rekenbladen, presentaties en dergelijke. Ook de Belgische federale overheid had er oren naar en besliste in juni 2006 om vanaf 2008 enkel nog het nieuwe Open Document Formaat (ODT) te gebruiken voor officiële documenten, een formaat dat ontwikkeld werd door de Open Source gemeenschap. Dit formaat is een wereldwijd aanvaarde standaard die onveranderlijk is en waarvan de specificaties bekend zijn, in tegenstelling tot het MS Word formaat, dat met elke nieuwe Word-versie verandert en waarvan niemand precies weet hoe het nu echt in elkaar zit, waardoor oudere Word versies geen nieuwe Word bestanden kunnen lezen. Het nieuwe formaat wordt ondersteund door onder andere de bureautoepassingssuite OpenOffice.org.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Open Source'''
We gaan later dieper in op Open Source software. Onthou nu al dat Free/Libre Open Source Software of FLOSS te maken heeft met vrijheid van meningsuiting eerder dan met het feit dat zo'n software veelal gratis is.
|}

Van de andere kant is Linux welbekend als een stabiel en betrouwbaar platform, twee eigenschappen die bijzonder gewaardeerd worden als het gaat over databanken of commercieel uitgebate websites zoals bijvoorbeeld die van Amazon (https://www.amazon.com), de populaire on-line boekenwinkel, de site van de stad München, de US post Office en zo verder. Duidend is hier ook de richtlijn van de Europese Unie ter bevordering van het gebruik van Open Source software.

Ook Internetaanbieders en telecom-operatoren kennen de voordelen van Linux, bijvoorbeeld als firewall, proxy- of webserver. Je vindt ook een Linuxbox in de directe omgeving van elke UNIX systeembeheerder die een comfortabele werkomgeving op prijs stelt. Clusters van Linuxmachines worden gebruikt bij het maken van films zoals “Titanic”, “Shrek” en vele andere. Clusters worden ook gebruikt door zoekmachines zoals Google. Dit zijn slechts enkele van de meer veeleisende toepassingen van Linux.

Het verdient ook vermelding dat Linux niet enkel draait op werkposten en servers, maar ook op gadgets zoals PDA's, mobiele telefoons en een massa andere apparaten zoals afstandsbedieningen en experimentele horloges. Zodoende is Linux het enige systeem dat zoveel en zo'n gevarieerde hardware bedient.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-draft.svg|50px|Opdracht]]
||
'''Poster gebruiksdoeleinden Linux'''
In deze opdracht ga je een poster maken waarin je de verschillende gebruiksdoeleinden van Linux laat zien. Ga daarvoor eerst op zoek naar verschillende afbeeldingen waarin dit te zien is. Geef bij elke afbeelding aan (in woorden) wat er te zien is. Geef je poster ook een titel en neem het logo van Linux op. Van het logo zijn er duizenden leuke afbeeldingen te vinden. Het makkelijkste is om (op je windows computer) de GIMP te gebruiken. Je poster voeg je toe aan je logboek.
|}
{{Sub}}</text>
      <sha1>p1p1gnsjitkqadz82byxwgl0ialqplz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Is Linux moeilijk?</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26396</id>
    <revision>
      <id>428311</id>
      <parentid>364821</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:01:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4141" sha1="ltupms6r7765j2nxgpdx3qy1lexmze2" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|titel = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Besturingssystemen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Wat is een besturingssysteem?|Wat is een besturingssysteem?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De taken van een besturingssysteem|De taken van een besturingssysteem]]
#'''Geschiedenis'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/UNIX|UNIX]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linus en Linux|Linus en Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Waarvoor gebruik je Linux?|Waarvoor gebruik je Linux?]]
#'''De gebruikersinterface'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Is Linux moeilijk?|Is Linux moeilijk?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux voor gebruikers zonder ervaring|Linux voor gebruikers zonder ervaring]]
#'''Wat heeft de toekomst in petto?'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux is Open Source|Linux is Open Source]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Gebruik van Open Source|Gebruik van Open Source]]
#'''Eigenschappen van Linux'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Voordelen van Linux|Voordelen van Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Nadelen van Linux|Nadelen van Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Opdracht De voor- en nadelen|Opdracht De voor- en nadelen]]
#'''Over kleuren en smaken'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux en GNU|Linux en GNU]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/GNU/Linux|GNU/Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De meegeleverde CD('s) en Ubuntu|De meegeleverde CD('s) en Ubuntu]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Zelf kiezen|Zelf kiezen]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}

Of Linux moeilijk of gemakkelijk is om te leren, hangt natuurlijk af van de persoon aan wie je de vraag stelt. Ervaren gebruikers zullen antwoorden: “Nee, Linux is niet moeilijk”, want Linux is een ideaal besturingssysteem voor de zware gebruiker en voor programmeurs - het is juist door die mensen ontworpen.

Alles wat een goede programmeur nodig heeft, vind je op een linux systeem: compilers, bilbiotheken, ontwikkelings- en debuggereedschap. Deze paketten zitten standaard in de meeste Linux soorten of distributies. De C-compiler, waarmee je C-code omzet in eigenlijke programma's, wordt gratis meegeleverd - in tegenstelling tot vele UNIX-distributies, waar je moet betalen voor een gebruikerslicentie om software te mogen maken voor je systeem. Ook alle documentatie en handleidingen zijn beschikbaar, met daarin voorbeelden die je helpen om in recordtijd aan het nuttige werk te beginnen. Linux voelt als UNIX en overstappen van het een naar het ander is een natuurlijk proces.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Compiler'''
Programma om programma's te maken.

'''Debuggen'''
De fouten uit code halen.
|}

In het begin was computerexpert zijn zo'n beetje een voorwaarde om met Linux te kunnen starten. Diegenen die Linux onder de knie hadden, voelden zich vaak beter dan de rest van de “lusers” die het licht nog niet gezien hadden. Het antwoord “RTFM”, Read The F* Manual. was schering en inslag - en is dat soms nog steeds bij diegenen die niet beter weten dan hun (vermeende) kennis op die manier ten toon te spreiden. Hoewel de handleidingen met elk systeem meegeleverd waren, was het moeilijk om de juiste documentatie te vinden. En zelfs als je al het document vond dat je zocht, was het vaak in zodanig technische termen opgesteld dat het effectief onbruikbaar werd voor de nietsvermoedende beginner, die daardoor al snel ontmoedigd werd.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Luser'''
Nogal neerbuigende samentrekking van “loser” (verliezer) en “user” (gebruiker).
|}
De Linuxgemeenschap begon zich te realiseren dat als Linux ooit een belangrijke speler zou worden op de computermarkt, zij allen grote inspanningen moesten leveren om het systeem toegankelijker te maken. Stukje bij beetje kwamen de experts uit hun ivoren toren.
{{Sub}}</text>
      <sha1>ltupms6r7765j2nxgpdx3qy1lexmze2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux voor gebruikers zonder ervaring</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26397</id>
    <revision>
      <id>428302</id>
      <parentid>364822</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:00:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4507" sha1="pexyplxk09bcaf4vb90u7hu41sqru3n" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|titel = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Besturingssystemen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Wat is een besturingssysteem?|Wat is een besturingssysteem?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De taken van een besturingssysteem|De taken van een besturingssysteem]]
#'''Geschiedenis'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/UNIX|UNIX]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linus en Linux|Linus en Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Waarvoor gebruik je Linux?|Waarvoor gebruik je Linux?]]
#'''De gebruikersinterface'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Is Linux moeilijk?|Is Linux moeilijk?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux voor gebruikers zonder ervaring|Linux voor gebruikers zonder ervaring]]
#'''Wat heeft de toekomst in petto?'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux is Open Source|Linux is Open Source]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Gebruik van Open Source|Gebruik van Open Source]]
#'''Eigenschappen van Linux'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Voordelen van Linux|Voordelen van Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Nadelen van Linux|Nadelen van Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Opdracht De voor- en nadelen|Opdracht De voor- en nadelen]]
#'''Over kleuren en smaken'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux en GNU|Linux en GNU]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/GNU/Linux|GNU/Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De meegeleverde CD('s) en Ubuntu|De meegeleverde CD('s) en Ubuntu]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Zelf kiezen|Zelf kiezen]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}

Bedrijven zoals RedHat?, SuSE/Novell en Mandriva begonnen hun versie van Linux samen te stellen. Die bestond uit een specifieke set van pakketten en tools en werd geschikt gemaakt voor massaconsumptie. Ze integreerden een groot aantal Grafische User Interfaces (GUI's) met de onderliggende op tekstbestanden gebaseerde processen en diensten en maakten zo het beheer makkelijker. Een hedendaagse Linuxgebruiker heeft zo alle mogelijkheid om het systeem van binnen en van buiten te leren kennen, maar een diepgaande kennis is niet langer een noodzaak om met je Linux computer te kunnen werken.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''GUI'''
Grafische manier van werken, de muis wordt veel meer gebruikt dan het toetsenbord. MS Windows wordt normaal gezien met GUI's bediend, met andere woorden je hoeft slechts zeer zelden van het toetsenbord gebruik te maken. Het tegengestelde, de tekst interface, is op MS Windows het DOS venster of de command prompt.
|}

Je kan nu grafisch aanmelden en alle benodigde toepassingen starten zonder ook maar een toets op je toetsenbord aan te raken, terwijl je toch nog steeds de mogelijkheid hebt om je in het hart van je systeem te begeven. Door deze structuur is het mogelijk om in je systeem te groeien en is het zowel interessant voor nieuwe als voor ervaren gebruikers. Nieuwe gebruikers worden niet langer gedwongen om een lange leercurve te doorploeteren en moeilijke dingen te doen. Anderzijds ben je als ervaren gebruiker niet verplicht om op dezelfde - tegen dan tijdrovende - manier te werk te gaan als toen je voor het eerst in contact kwam met Linux.

Terwijl de ontwikkeling op het gebied van servers en diensten verder gaat, zijn er ook geweldige doorbraken op het gebied van de desktop user, de gebruiker die werkt met de grafische interface, dat is de groep die algemeen beschouwd wordt als de minst technisch aangelegde. Ontwikkelaars van bureautoepassingen doen grote inspanningen om de mooiste bureaubladen te maken die je ooit gezien hebt, of, als je dat wilt, om je Linux bureaublad er net zo te laten uitzien als je vroegere MS Windows of Apple werkstations. De laatste ontwikkelingen zijn op het gebied van driedimensionele (3D) toepassingen en ondersteuning voor USB apparaten, single-click updates (met 1 muisklik) van je systeem en van de pakketten en zo verder. Er wordt geprobeerd om al deze aspecten in een voor iedereen begrijpbare vorm voor te stellen. Wat volgt is een lijst van enkele opmerkelijke voorbeelden; de sites hebben een heleboel schermafdrukken die je al een idee geven van wat Linux kan zijn:
* https://www.gnome.org
* https://kde.org/screenshots
* https://www.openoffice.org
* https://www.mozilla.org
{{Sub}}</text>
      <sha1>pexyplxk09bcaf4vb90u7hu41sqru3n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux is Open Source</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26398</id>
    <revision>
      <id>428309</id>
      <parentid>377437</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:01:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3992" sha1="s04mgg7yuzqywyzjvncicb9xnqjsgtv" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|titel = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Besturingssystemen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Wat is een besturingssysteem?|Wat is een besturingssysteem?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De taken van een besturingssysteem|De taken van een besturingssysteem]]
#'''Geschiedenis'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/UNIX|UNIX]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linus en Linux|Linus en Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Waarvoor gebruik je Linux?|Waarvoor gebruik je Linux?]]
#'''De gebruikersinterface'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Is Linux moeilijk?|Is Linux moeilijk?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux voor gebruikers zonder ervaring|Linux voor gebruikers zonder ervaring]]
#'''Wat heeft de toekomst in petto?'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux is Open Source|Linux is Open Source]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Gebruik van Open Source|Gebruik van Open Source]]
#'''Eigenschappen van Linux'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Voordelen van Linux|Voordelen van Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Nadelen van Linux|Nadelen van Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Opdracht De voor- en nadelen|Opdracht De voor- en nadelen]]
#'''Over kleuren en smaken'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux en GNU|Linux en GNU]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/GNU/Linux|GNU/Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De meegeleverde CD('s) en Ubuntu|De meegeleverde CD('s) en Ubuntu]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Zelf kiezen|Zelf kiezen]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}

[[Bestand:Open Source Initiative.svg|left|thumb|Open source]]

Het idee achter opensourcesoftware is eenvoudig: als programmeurs de broncode van elkaar kunnen lezen, verdelen en bewerken, wordt die code beter. Men kan ze aanpassen en fouten eruit halen en dat alles aan een snelheid waarbij de prestaties van software ontwikkelaars in conventionele omgevingen in het niets verdwijnt. Deze software zal flexibeler zijn en van een betere kwaliteit dan software die ontwikkeld werd via de gewoonlijke weg, omdat meer mensen ze getest hebben in meer verschillende omstandigheden dan ooit mogelijk is wanneer je je code geheim wilt houden. Men noemt opensourcesoftware ook wel vrije software.

Het {{Wp|Open Source Initiative|Open Source Initiative}} (OSI) tracht dit duidelijk te maken in de commerciële wereld en langzaam maar zeker beginnen de voordelen door te dringen. Terwijl veel academici en technici al twintig jaar overtuigde aanhangers van opensource zijn, hadden de grote softwarehuizen iets als het internet nodig om hen ervan te overtuigen dat ze er wel bij kunnen varen.

Linux is nu lang voorbij het stadium dat het enkel gebruikt werd in de academische wereld, waar het geschikt was voor gebruik door slechts een handjevol mensen met een technische achtergrond. Linux is nu veel meer dan enkel een besturingssysteem: er is een hele infrastructuur ontwikkeld rond het instandhouden van de ontwikkeling, rond het maken en testen van programma's, ze aan te bieden aan de gebruikers, ondersteuning te bieden zowel commercieel als op vrijwillige basis, updates en aanpassingen te voorzien enzovoorts. Linux is klaar voor de uitdaging van een snel veranderende wereld.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-draft.svg|50px|Opdracht]]
||
Beschrijf in minimaal 300 woorden wat open source is. Gebruik ook externe bronnen. Vermeld ook welke bronnen je gebruikt hebt (dit hoort niet tot de 300 woorden). Verwerk hierin in ieder geval de volgende aspecten:

* Het idee achter open source
* Wat de alternatieven zijn voor open source. (Welk andere soorten software heb je?)
* Voorbeelden van opensourcesoftware en closedsourcesoftware.
* Wat onderscheidt opensourcesoftware van andere software?
|}
{{Sub}}</text>
      <sha1>s04mgg7yuzqywyzjvncicb9xnqjsgtv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Gebruik van Open Source</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26399</id>
    <revision>
      <id>428299</id>
      <parentid>364823</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:00:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6290" sha1="crqewzy77w0rw406gt3zppcelw1smzl" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|titel = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Besturingssystemen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Wat is een besturingssysteem?|Wat is een besturingssysteem?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De taken van een besturingssysteem|De taken van een besturingssysteem]]
#'''Geschiedenis'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/UNIX|UNIX]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linus en Linux|Linus en Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Waarvoor gebruik je Linux?|Waarvoor gebruik je Linux?]]
#'''De gebruikersinterface'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Is Linux moeilijk?|Is Linux moeilijk?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux voor gebruikers zonder ervaring|Linux voor gebruikers zonder ervaring]]
#'''Wat heeft de toekomst in petto?'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux is Open Source|Linux is Open Source]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Gebruik van Open Source|Gebruik van Open Source]]
#'''Eigenschappen van Linux'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Voordelen van Linux|Voordelen van Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Nadelen van Linux|Nadelen van Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Opdracht De voor- en nadelen|Opdracht De voor- en nadelen]]
#'''Over kleuren en smaken'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux en GNU|Linux en GNU]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/GNU/Linux|GNU/Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De meegeleverde CD('s) en Ubuntu|De meegeleverde CD('s) en Ubuntu]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Zelf kiezen|Zelf kiezen]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}

==Integratie met MS Windows==
Linux is waarschijnlijk het best bekende opensourceproject, maar daarom zeker niet het enige succesvolle. Een ander project dat er sterk toe heeft bijgedragen dat Linux zo populair werd, is SAMBA. Het resultaat van dit project is de ontcijfering van het Server Message Block/Common Internet File System (SMB/CIFS) protocol dat gebruikt wordt voor het delen van bestanden en printers op PC's. In gewone mensentaal betekent dit dat de SAMBA-mensen ervoor gezorgd hebben dat je Linuxmachine in een Microsoft Windows netwerk niet te onderscheiden is van een gewone Windows PC en dat je evengoed toegang hebt tot gedeelde bestanden en printers.

==Webserver==
Misschien nog succesvoller en zeker zichtbaarder is het Apache HTTP server project. Apache is een web server die draait op Windows, UNIX, Linux en vele andere besturingssystemen. Oorspronkelijk was het een aanpassing van bestaande broncode, een reeks van patch files, vandaar “A PatCHy? server”. Naderhand werd de naam geassocieerd met de Apache indianen, die bekend staan om hun strategische vaardigheden en hun uithoudingsvermogen. Apache is dan ook aantoonbaar sneller, stabieler en wendbaarder dan vele andere webservers. Hoewel er geen officiële ondersteuning voorhanden is vanwege de ontwikkelaars, geeft de Apache gebruikersgemeenschap antwoord op al je vragen. Commerciële ondersteuning wordt aangeboden door tal van derden.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Webserver'''
Een webserver is een machine op het internet die web pagina's aanbiedt aan mensen die ze opvragen met een browser. Een browser is een programma waarmee je op het Internet kan surfen.

'''Patch files'''
Patch files repareren fouten in software.
|}

==Bureautoepassingen==
In de categorie bureautoepassingen is er een heel scala van MS Office-achtige programma's beschikbaar, gaande van gedeeltelijke implementaties tot volledig gekloonde suites. Deze initiatieven hebben er in grote mate toe bijgedragen dat Linux een aanvaardbaar alternatief werd op de desktopmarkt: gebruikers hoeven niet meer te leren werken met een nieuwe toepassing, ze kunnen gewoon hun oude vertrouwde programma blijven gebruiken, alleen draait het nu op Linux en heeft het misschien een andere naam. Met zijn plaats op de desktopmarkt kreeg Linux eindelijk ook lof van de gewone gebruiker. En niet alleen lof: ook specifieke vragen en eisen, die met de dag verder gaan.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Suite'''
Een aantal bij elkaar horende programma's, zoals bijvoorbeeld een Office suite: een tekstverwerker, een rekenblad en een presentatieprogramma.ce

'''Desktop'''
De desktop verwijst naar het bureaublad, de presentatie van een computersysteem naar de gewone gebruiker toe. Op het bureaublad vind je bureautoepassingen of desktop applicaties, die je toelaten bureauwerk te doen: brieven schrijven, rekensommen maken, surfen, mail lezen en dergelijke.rce
|}

De Open Source gemeenschap bestaat voornamelijk uit mensen die al vele jaren bijdragen aan de ontwikkeling van Linux en alles wat daarbij hoort. Deze gemeenschap van werknemers en vrijwilligers waarborgt de positie van Linux, zowel op de desktopmarkt als in meer algemene ICT-toepassingen. Hoe meer nieuwe gebruikers, hoe meer vragen er gesteld worden. De Open Source gemeenschap verzekert de stroom van antwoorden en waakt over de kwaliteit ervan, zodat Linux immer stabieler en toegankelijker wordt.

Alle software opnoemen die beschikbaar is voor Linux is vrijwel onmogelijk en valt zeker buiten de beschrijving van deze cursus, omdat er tienduizenden pakketten zijn. Doorheen deze gids zullen we je de bekendste pakketten voorstellen, daarbij steeds de voorkeur gevend aan diegene die vrij en gratis beschikbaar zijn. Om toch alvast iets van de vrees en het ontzag van de beginnende gebruiker weg te nemen is hier al een schermafdruk van een van de meest gewilde programma's, namelijk OpenOffice.org. Zoals je kan zien werd er geen moeite bespaard om de vroegere Windows-gebruikers zich thuis te laten voelen. 
[[Bestand:OpenOffice.org Calc.png|thumb|OpenOffice.org Calc]]

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-draft.svg|50px|Opdracht]]
||
'''Jouw programma's'''
Maak een lijst van de programma's en apparaten die je absoluut wilt kunnen gebruiken onder Linux. Naarmate je het systeem beter leert kennen, kan je voor elk MS Windows of Apple programma een Linux alternatief vinden.
|}
{{Sub}}</text>
      <sha1>crqewzy77w0rw406gt3zppcelw1smzl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Voordelen van Linux</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26400</id>
    <revision>
      <id>428313</id>
      <parentid>321178</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:01:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6096" sha1="sgsct5jx3xhdfnq84o452oytjakgk59" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|titel = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Besturingssystemen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Wat is een besturingssysteem?|Wat is een besturingssysteem?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De taken van een besturingssysteem|De taken van een besturingssysteem]]
#'''Geschiedenis'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/UNIX|UNIX]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linus en Linux|Linus en Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Waarvoor gebruik je Linux?|Waarvoor gebruik je Linux?]]
#'''De gebruikersinterface'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Is Linux moeilijk?|Is Linux moeilijk?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux voor gebruikers zonder ervaring|Linux voor gebruikers zonder ervaring]]
#'''Wat heeft de toekomst in petto?'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux is Open Source|Linux is Open Source]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Gebruik van Open Source|Gebruik van Open Source]]
#'''Eigenschappen van Linux'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Voordelen van Linux|Voordelen van Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Nadelen van Linux|Nadelen van Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Opdracht De voor- en nadelen|Opdracht De voor- en nadelen]]
#'''Over kleuren en smaken'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux en GNU|Linux en GNU]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/GNU/Linux|GNU/Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De meegeleverde CD('s) en Ubuntu|De meegeleverde CD('s) en Ubuntu]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Zelf kiezen|Zelf kiezen]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}

De vele voordelen van Linux hebben meestal te maken met het feit dat het diep geworteld is in de UNIX wereld. Behalve het eerste dan:
==Linux is free==
Het Engelse “&lt;span class=&quot;quote&quot;&gt;free&lt;/span&gt;” moet je hier niet alleen verstaan als gratis, maar ook als vrijheid. Als je absoluut geen cent wilt uitgeven, hoef je zelfs niet eens een CD te kopen, want er zijn manieren om het hele systeem te downloaden en te installeren vanaf het Internet, gratis en voor niets. Er zijn geen registratiekosten, geen licenties per gebruiker, de updates zijn gratis en je kan de broncode gratis krijgen in het geval dat je je systeem wilt aanpassen.
Maar bovenal gaat Linux om vrijheid van meningsuiting: de meest gebruikte licentie is de GPL, de GNU Public License (zie &lt;span class=&quot;nolink&quot;&gt;[Linux en GNU]&lt;/span&gt; voor meer over GNU). Deze licentie zegt dat iedereen die dat wil, het recht heeft om zijn Linux te veranderen en om zijn eigen veranderingen te verspreiden. Op één voorwaarde: de code waarmee je programma gemaakt is, moet ook na de veranderingen beschikbaar zijn voor iedereen die jouw veranderingen wil. In de praktijk komt het erop neer dat je een Linux kernel kan nemen, er code kan aan toevoegen die je in staat stelt om te teletransporteren of door de tijd te reizen en het resultaat te verkopen, zolang je maar de code ter beschikking stelt die uitlegt hoe je dat allemaal voor elkaar gekregen hebt.

==Linux kan je op elk hardware platform draaien==
Een handelaar die een nieuw apparaat of een nieuw type computer op de markt wil brengen en nog niet beslist heeft welk besturingssysteem erop zal draaien (bijvoorbeeld voor de boordcomputer van je wagen of de programmeren van je wasmachine), kan een Linux kernel nemen en die laten werken op de nieuwe hardware. Documentatie over dit proces, dat men &lt;span class=&quot;emphasis&quot;&gt;''porten''&lt;/span&gt; noemt, is vrij beschikbaar.

==Linux is gemaakt om te blijven doorgaan==
Net zoals UNIX gaat een Linux systeem ervan uit dat het niet te pas en te onpas zal moeten herstarten. Daarom worden veel taken 's nachts uitgevoerd of automatisch op de agenda gezet voor uitvoer op een kalm moment, zodat het systeem beter presteert gedurende de drukke periodes, en de hardware evenwichtig gebruikt wordt. Deze eigenschap is ideaal voor toepassingen in omgevingen waar mensen niet de tijd of de mogelijkheid hebben om hun systemen dag en nacht te controleren, bijvoorbeeld in satellieten.

==Linux is veilig in gebruik==
Het beveiligingsmodel in Linux is gebaseerd op dat van UNIX, dat erom bekend staat zeer robuust te zijn. Maar Linux is niet enkel bestand tegen aanvallen vanaf het Internet: het past zich even goed aan aan andere situaties. Daarom zijn al je computers net zo veilig als je firewall.

== Linux is schaalbaar==
Van een mobiele telefoon met 2MB geheugen tot een petabyte cluster voor de opslag van data, bestaande uit honderden nodes (deelcomputers): voeg de nodige pakketten toe en Linux kan dat alles aan. Je hebt niet langer een supercomputer nodig, want je kan Linux gebruiken in grote projecten door gebruik te maken van de bouwstenen die meegeleverd worden met het systeem. Maar ook voor kleine projecten, zoals het recycleren van je oude Pentium, of projecten die over kleine dingen gaan, zoals het maken van een besturingssysteem voor een embedded processor, zoals bijvoorbeeld het processortje in je wasmachine, is Linux geschikt.

&lt;blockquote&gt;
'''Eenheden'''
* 1 bit = 1 geheugenplaats, een bit kan 0 of 1 zijn.
* 1 Byte = 8 bits.
* 1 Kilobyte (KB) = 1024 bytes.
* 1 Megabyte (MB) = 1024 kilobytes = 1.048.576 bytes.
* 1 Gigabyte (GB) = 1024 megabytes = 1.073.741.824 bytes.
* 1 Petabyte (PB) = ongeveer 1.000.000.000.000.000 bytes = heel veel data.&lt;/blockquote&gt;

==Korte debugtijd==
Linux en vele toepassingen hebben een heel korte debugtijd. Linux en de Linux toepassingen werden/worden ontwikkeld en getest door duizenden mensen. Dat heeft als resultaat dat fouten (bugs) in het systeem sneller duidelijk worden dan wanneer minder mensen eraan werken. Doordat er zoveel ontwikkelaars mee bezig zijn, is er ook sneller een oplossing eens een probleem gevonden is. Die tijd om tot een oplossing te komen (ontfoutingstijd of debugtijd) bedraagt in sommige gevallen slechts enkele uren. Daarna kan je verbeteringen downloaden van het Internet.
{{Sub}}</text>
      <sha1>sgsct5jx3xhdfnq84o452oytjakgk59</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Nadelen van Linux</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26401</id>
    <revision>
      <id>428303</id>
      <parentid>364824</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:00:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6210" sha1="64sfaljh343mac0ctxnhq4ev8dha4bv" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|titel = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Besturingssystemen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Wat is een besturingssysteem?|Wat is een besturingssysteem?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De taken van een besturingssysteem|De taken van een besturingssysteem]]
#'''Geschiedenis'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/UNIX|UNIX]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linus en Linux|Linus en Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Waarvoor gebruik je Linux?|Waarvoor gebruik je Linux?]]
#'''De gebruikersinterface'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Is Linux moeilijk?|Is Linux moeilijk?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux voor gebruikers zonder ervaring|Linux voor gebruikers zonder ervaring]]
#'''Wat heeft de toekomst in petto?'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux is Open Source|Linux is Open Source]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Gebruik van Open Source|Gebruik van Open Source]]
#'''Eigenschappen van Linux'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Voordelen van Linux|Voordelen van Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Nadelen van Linux|Nadelen van Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Opdracht De voor- en nadelen|Opdracht De voor- en nadelen]]
#'''Over kleuren en smaken'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux en GNU|Linux en GNU]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/GNU/Linux|GNU/Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De meegeleverde CD('s) en Ubuntu|De meegeleverde CD('s) en Ubuntu]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Zelf kiezen|Zelf kiezen]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}

==Er zijn veel te veel verschillende soorten Linux==
De Romeinen hadden al het spreekwoord “quot capites, tot rationes”: zoveel hoofden, zoveel meningen. Op het eerste zicht is het aantal Linuxdistributies beangstigend, of belachelijk, naargelang je standpunt. Maar dat betekent ook dat er voor elk wat wils is. En je hoeft geen expert te zijn om een voor jouzelf geschikte versie te vinden.

Als je aan een Linux gebruiker vraagt welke de beste distributie is, zal je steevast als antwoord krijgen dat het de distributie is die diezelfde gebruiker draait. Welke moet je dan kiezen? Maak je daar niet teveel zorgen over: elke distributie bevat immers min of meer dezelfde basispakketten. Daarbovenop bouwt men dan verder met specifieke pakketten, al dan niet van een derde partij, zodat de ene distributie meer geschikt wordt voor gebruik in het bedrijfsleven en de andere dan weer omgebouwd wordt tot een firewall die een bank moet beschermen tegen inbraken vanaf het Internet. Nog weer andere distributies leggen de focus op gebruiksvriendelijkheid en trachten de beste bureauomgeving aan te bieden. Hoe dan ook, de verschillen zijn meestal slechts oppervlakkig. De beste strategie is misschien wel om een aantal distributies te testen en dan diegene te nemen die jou het beste bevalt. Jammer genoeg heeft niet iedereen daar de tijd voor. Gelukkig is er advies te over beschikbaar als het gaat over het kiezen van een distributie. Als je snel even zoekt op Google bijvoorbeeld vind je gelijk een hoop goede raad. Wij maken je het alvast gemakkelijk met de meegeleverde CD's.

==Gebruiksvriendelijkheid==
Linux is niet gebruiksvriendelijk en verwarrend voor beginners. Het moet gezegd dat Linux, op zijn minst toch het hart van het systeem, niet zo gebruiksvriendelijk is als MS Windows en zeker moeilijker om mee te werken dan MacOS, maar...

Gegeven de populariteit van het systeem, werden er enorme inspanningen geleverd om Linux toegankelijker en handelbaarder te maken. Deze inspanningen werden vooral gericht op de ervaring van de nieuwe gebruikers. Als ervoor gezorgd kan worden dat die nieuwelingen een positieve ervaring hebben met een nieuw systeem, is de drempel minder hoog om verder te gaan en ook anderen aan te moedigen het eens te proberen.

==Vertrouwen==
Zo'n Open Source product, is dat wel te vertrouwen?

Hoe kan iets dat gratis is, ook betrouwbaar zijn? In tegenstelling tot gebruikers van closed source-programma's en besturingssystemen hebben Linuxgebruikers de keuze. Ze kunnen ervoor kiezen Linux te gebruiken of niet. Dat geeft hun een enorme voorsprong op gebruikers van al dan niet gratis propriëtaire software, die eigenlijk effectief vastzitten aan die software en niet de mogelijkheid hebben om iets anders te kiezen. Na lange periodes van tests komen de meeste Linuxgebruikers tot de conclusie dat Linux niet enkel even goed, maar in vele gevallen zelfs beter en sneller is dat de traditionele oplossingen.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Closed source'''
De term closed source werd in gebruik genomen om het tegengestelde van Open Source aan te duiden en wordt sindsdien gebruikt om alle software, waarvan de broncode niet toegankelijk is, aan te duiden. De gebruiker krijgt enkel een binaire (onveranderbare) versie van het programma.
|}

Linux bestaat al meer dan tien jaar. Als het geen betrouwbaar systeem geweest zou zijn, zou het al lang een stille dood gestorven zijn, terwijl het project nu juist miljoenen gebruikers telt. Die gebruikers kunnen het gedrag van hun systemen beïnvloeden en hun stem laten horen in de Linuxgemeenschap. Het gevolg? Linux wordt ontwikkeld in “bottom-up” stijl: hoe het systeem evolueert wordt in grote mate bepaald door zijn gebruikers. Het is waar dat het een project is dat nooit helemaal af zal zijn. Anderzijds is onze hedendaagse wereld continu onderhevig aan veranderingen, een ideale omgeving om het project levendig te houden en te blijven streven naar perfectie.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Propriëtaire software'''
Propriëtair betekent dat een individu of een bedrijf de exclusieve auteursrechten op de software heeft, en tegelijkertijd anderen toegang tot de broncode van de software weigert, en dus ook het recht om de software te kopiëren, te wijzigen en te bestuderen ontzegt. Het is dus een synoniem voor closed source
|}
{{Sub}}</text>
      <sha1>64sfaljh343mac0ctxnhq4ev8dha4bv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Opdracht De voor- en nadelen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26402</id>
    <revision>
      <id>428312</id>
      <parentid>399265</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:01:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2812" sha1="dpf8wcaztdp42r09kmrcjp9kyitrusm" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|titel = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Besturingssystemen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Wat is een besturingssysteem?|Wat is een besturingssysteem?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De taken van een besturingssysteem|De taken van een besturingssysteem]]
#'''Geschiedenis'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/UNIX|UNIX]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linus en Linux|Linus en Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Waarvoor gebruik je Linux?|Waarvoor gebruik je Linux?]]
#'''De gebruikersinterface'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Is Linux moeilijk?|Is Linux moeilijk?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux voor gebruikers zonder ervaring|Linux voor gebruikers zonder ervaring]]
#'''Wat heeft de toekomst in petto?'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux is Open Source|Linux is Open Source]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Gebruik van Open Source|Gebruik van Open Source]]
#'''Eigenschappen van Linux'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Voordelen van Linux|Voordelen van Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Nadelen van Linux|Nadelen van Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Opdracht De voor- en nadelen|Opdracht De voor- en nadelen]]
#'''Over kleuren en smaken'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux en GNU|Linux en GNU]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/GNU/Linux|GNU/Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De meegeleverde CD('s) en Ubuntu|De meegeleverde CD('s) en Ubuntu]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Zelf kiezen|Zelf kiezen]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}

==Inleiding==
Je gaat je voorbereiden op een discussie over het gebruik van Ubuntu. De centrale stellingen zijn:
# Ubuntu is een goed alternatief voor Windows
# Ubuntu is geen volwaardig desktop besturingssysteem.
# Op het gebied van servers is Linux niet weg te denken.
# Ubuntu is niet gebruiksvriendelijk en verwarrend voor beginners.
# Een besturingssysteem dat gratis is, is niet goed.
# Windows met Office is niet duur.

==Voorbereiding==
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-draft.svg|50px|Opdracht]]
||
# Lees eerst de paragrafen Voordelen van Linux en Nadelen van Linux.
# Bepaal voor elke stelling je standpunt. Geef minstens drie argumenten die je standpunt ondersteunen. Noteer dit kort met steekwoorden.
|}

==De groepsdiscussie==
# Nadat iedereen zich voorbereid heeft gaan we eerst de standpunten inventariseren. Deze worden op het bord genoteerd. Dit gebeurt door een stemming.
# Daarna wordt er argumenten aangevoerd voor elke standpunt.
# Als laatste volgt een groepsdiscussie.
{{Sub}}
[[Categorie:Opgaven]]</text>
      <sha1>dpf8wcaztdp42r09kmrcjp9kyitrusm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux en GNU</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26403</id>
    <revision>
      <id>428305</id>
      <parentid>364825</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:00:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5676" sha1="25ffn68vvsaquil7g35j47rmmlnl4jp" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|titel = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Besturingssystemen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Wat is een besturingssysteem?|Wat is een besturingssysteem?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De taken van een besturingssysteem|De taken van een besturingssysteem]]
#'''Geschiedenis'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/UNIX|UNIX]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linus en Linux|Linus en Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Waarvoor gebruik je Linux?|Waarvoor gebruik je Linux?]]
#'''De gebruikersinterface'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Is Linux moeilijk?|Is Linux moeilijk?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux voor gebruikers zonder ervaring|Linux voor gebruikers zonder ervaring]]
#'''Wat heeft de toekomst in petto?'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux is Open Source|Linux is Open Source]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Gebruik van Open Source|Gebruik van Open Source]]
#'''Eigenschappen van Linux'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Voordelen van Linux|Voordelen van Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Nadelen van Linux|Nadelen van Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Opdracht De voor- en nadelen|Opdracht De voor- en nadelen]]
#'''Over kleuren en smaken'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux en GNU|Linux en GNU]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/GNU/Linux|GNU/Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De meegeleverde CD('s) en Ubuntu|De meegeleverde CD('s) en Ubuntu]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Zelf kiezen|Zelf kiezen]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}

“GNU is not UNIX” - spreek uit “gnoe” - is een organisatie die in het leven werd geroepen om een gratis UNIX systeem te ontwikkelen. Varianten van dit systeem, die gebruik maken van de Linux kernel zijn wijdverspreid. Deze systemen worden vaak onder de noemer “Linux” geplaatst, hoewel het eigenlijk vollediger is om ze “GNU/Linux” systemen te noemen.

Hoewel de lijst van Linuxdistributies eindeloos is, zul je vele overeenkomsten aantreffen tussen twee willekeurige distributies, omdat elke Linux machine een doos is met blokken die je volgens je eigen inzichten en behoeften kan verwerken. Het systeem installeren is slechts het begin van een lange relatie. Want net als je denkt dat je een lekker draaiend systeempje hebt, zal Linux je verbeelding en creativiteit stimuleren en ga je er weer andere zaken van verwachten. En hoe meer je kan bereiken met een systeem, hoe meer je je eigen grenzen zal willen verleggen om nog gekkere toeren uit te halen.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Distributie'''
Een Linuxdistributie is een versie van het Linuxsysteem, bestaande uit de Linuxkernel, het GNU-besturingssysteem en bijhorende programma's. Voorbeelden zijn Ubuntu, Debian, RedHat, SuSE en Gentoo.
|}

Linux kan er verschillend uitzien, afhankelijk van de distributie, maar ook afhankelijk van je hardware en je persoonlijke smaak. Maar het blijft allemaal gestoeld op dezelfde bouwstenen: de GNU tools. Dit is een set van standaardwerktuigen om met je systeem om te gaan. Alle GNU tools zijn Open Source, zodat ze op eender welk systeem kunnen werken. De meeste distributies bevatten kant-en-klare versies van de belangrijkste tools, zodat je geen programmeur hoeft te zijn om een pakket op je systeem te krijgen. Als je daarentegen een doe-het-zelver bent, zal je nog meer van Linux genieten omdat elke distributie een reeks ontwikkelingsgereedschappen meelevert waarmee je nieuwe pakketten zelf kan opbouwen vanuit de broncode. Daardoor is het ook mogelijk dat je software op je systeem kan krijgen, zelfs als die niet in pakketvorm voor jouw specifieke distributie bestaat.

Dit is een overzicht van de bekendste GNU software:
* Bash: de GNU shell, zoiets als de command prompt in MS Windows, maar dan veel krachtiger.
* GCC: de GNU C Compiler: maakt van broncode programma's die kunnen draaien op jouw computer.
* Coreutils: een set van basis UNIX-gereedschappen, zoals ls (bestanden in mappen tonen), cat (inhoud van bestanden tonen) en chmod (eigenschappen van bestanden veranderen).
* Findutils: een set van werktuigen om bestanden te zoeken en vinden.
* Fontutils: om fonts (lettertypes) te converteren van een formaat naar een ander of om nieuwe fonts aan te maken.
* Gimp: GNU Image Manipulation Program: het Linux-equivalent van Photoshop.
* GNOME: de GNU desktopomgeving.
* Emacs: een krachtige teksteditor.
* Ghostscript en Ghostview: om met PostScript? bestanden te werken.
* GNU Photo: een programma om met digitale camera's te werken.
* Octave: een programmeertaal om numerieke berekeningen en beeldverwerking te doen.
* GNU SQL: relationele gegevensbank.
* Radius: een authenticatie- en accounting server.
* ...

Naast alle GNU software zijn er ook nog eens vele duizenden commerciële toepassingen voor Linux. Als je daar meer wilt over weten, lees je best de meegeleverde handleidingen. Doorheen deze cursus zullen we ons toeleggen op het verkennen van het aanbod aan vrije software, bij voorkeur die met een GNU licentie.

In het begin zal het gaan over programma's die op elk systeem aanwezig zijn. Naderhand zullen we wel iets verder gaan en het hier en daar ook over extra software hebben, die niet standaard meegeleverd wordt met je systeem en die ook niet ingelezen kan worden van de gebruikte CD's bij deze cursus. Voor de installatie van deze software verwijzen we naar hoofdstuk 3 van de cursus.
{{Sub}}</text>
      <sha1>25ffn68vvsaquil7g35j47rmmlnl4jp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/GNU/Linux</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26404</id>
    <revision>
      <id>428310</id>
      <parentid>321170</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:01:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2391" sha1="gehyrv7qhv9xgdklr2cko5ebapywz26" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|titel = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Besturingssystemen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Wat is een besturingssysteem?|Wat is een besturingssysteem?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De taken van een besturingssysteem|De taken van een besturingssysteem]]
#'''Geschiedenis'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/UNIX|UNIX]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linus en Linux|Linus en Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Waarvoor gebruik je Linux?|Waarvoor gebruik je Linux?]]
#'''De gebruikersinterface'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Is Linux moeilijk?|Is Linux moeilijk?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux voor gebruikers zonder ervaring|Linux voor gebruikers zonder ervaring]]
#'''Wat heeft de toekomst in petto?'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux is Open Source|Linux is Open Source]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Gebruik van Open Source|Gebruik van Open Source]]
#'''Eigenschappen van Linux'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Voordelen van Linux|Voordelen van Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Nadelen van Linux|Nadelen van Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Opdracht De voor- en nadelen|Opdracht De voor- en nadelen]]
#'''Over kleuren en smaken'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux en GNU|Linux en GNU]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/GNU/Linux|GNU/Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De meegeleverde CD('s) en Ubuntu|De meegeleverde CD('s) en Ubuntu]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Zelf kiezen|Zelf kiezen]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}

De Linuxkernel, die het hart van je systeem vormt, maakt geen deel uit van het GNU project maar gebruikt dezelfde licentie als de GNU-software. De overgrote meerderheid van hulpprogramma's en ontwikkelingsgereedschappen komen wel uit het GNU-project. Omdat elk bruikbaar Linuxsysteem sowieso een minimum aan gereedschappen moet bevatten, vinden sommige mensen dat je het moet hebben over GNU/Linux systemen.
[[Bestand:Gnu-color-reiss-head.jpg|thumb|Gekleurd GNU-logo]]
Ten einde een zo groot mogelijke onafhankelijkheid van de distributie te verkrijgen, is diezelfde GNU/Linux het onderwerp van deze cursus.
{{Sub}}</text>
      <sha1>gehyrv7qhv9xgdklr2cko5ebapywz26</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De meegeleverde CD('s) en Ubuntu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26405</id>
    <revision>
      <id>428301</id>
      <parentid>321168</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:00:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5856" sha1="3casclusbvmh839kiotzlgoq8wqwclc" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|titel = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Besturingssystemen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Wat is een besturingssysteem?|Wat is een besturingssysteem?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De taken van een besturingssysteem|De taken van een besturingssysteem]]
#'''Geschiedenis'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/UNIX|UNIX]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linus en Linux|Linus en Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Waarvoor gebruik je Linux?|Waarvoor gebruik je Linux?]]
#'''De gebruikersinterface'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Is Linux moeilijk?|Is Linux moeilijk?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux voor gebruikers zonder ervaring|Linux voor gebruikers zonder ervaring]]
#'''Wat heeft de toekomst in petto?'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux is Open Source|Linux is Open Source]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Gebruik van Open Source|Gebruik van Open Source]]
#'''Eigenschappen van Linux'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Voordelen van Linux|Voordelen van Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Nadelen van Linux|Nadelen van Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Opdracht De voor- en nadelen|Opdracht De voor- en nadelen]]
#'''Over kleuren en smaken'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux en GNU|Linux en GNU]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/GNU/Linux|GNU/Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De meegeleverde CD('s) en Ubuntu|De meegeleverde CD('s) en Ubuntu]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Zelf kiezen|Zelf kiezen]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}

Bij deze cursus krijg je een of twee cd's. Als je er twee hebt, is de eerste een Live CD. Als je de computer daarvan laat opstarten kom je in een Linux omgeving terecht die draait in het geheugen van je computer. Op de harde schijf wordt echter niets geïnstalleerd. Dit is een manier van werken die vandaag de dag veel gebruikt wordt om je te laten kennis maken met een distributie. Het is volledig veilig om ermee te werken, aan je bestaande data van bijvoorbeeld een MS Windows XP installatie wordt niet geraakt, terwijl je toch toegang hebt tot verreweg de meeste en zeker de voornaamste functies van het systeem dat je wenst te testen. Als je gedaan hebt met testen, herstart je je computer weer van de harde schijf en je bent in geen tijd terug in je oude vertrouwde omgeving.

Deze Live CD zullen we in het eerste deel van de cursus gebruiken in de oefeningen.

De tweede cd is de installatie-cd. Als je hiervan opstart, zullen er wel veranderingen doorgevoerd worden. Voor je deze cd gebruikt, verdient het aanbeveling kopieën te nemen van je bestaande data, of om deze CD enkel te gebruiken op een testcomputer. Als je genoeg schijfruimte hebt, kan je ook een dualboot systeem maken dat zowel MS Windows als Ubuntu kan starten.

Kreeg je slechts één enkele cd, dan combineert deze de functies van Live CD en installatie-cd.

De CD('s) is(zijn) kopie(ën) van de originele Ubuntu distributie. Het is louter toeval dat deze distributie nu op nummer 1 staat. Wij kozen ze vooral omdat Ubuntu een Afrikaans woord is dat “humaan” of “mensvriendelijk” betekent. De slogan van deze distributie is “Linux voor mensen” (in het Engels: Linux for Human beings). Dit is een verwijzing naar het algemeen gangbare idee dat Linux moeilijk zou zijn, zie Is Linux moeilijk?. Het team achter Ubuntu heeft publiekelijk de volgende verbintenissen aangegaan met zijn gebruikers:

* Ubuntu zal altijd gratis zijn, of je het nu thuis of in je bedrijf gebruikt.
* Ubuntu wordt commercieel ondersteund door honderden bedrijven over heel de wereld. Nieuwe versies komen er met de regelmaat van een klok: elke zes maanden. Voor elke versie zijn er minstens 18 maanden updates beschikbaar.
* Ubuntu zal speciaal moeite doen om alleen het beste van het beste op gebied van vertalingen en toegankelijkheid ter beschikking te stellen. Iedereen moet met een computer kunnen leren werken in zijn eigen taal. Dit is een van de voornaamste redenen voor onze keuze: van alle Linux distributies heeft Ubuntu momenteel de beste vertaling in het Nederlands, ook al is ze verre van volledig.
* Ubuntu verbindt zich ertoe om de principes van Open Source software ontwikkeling volledig na te leven.

Voor ons ook belangrijk is dat de basis van Ubuntu op 1 CD past, hoewel er momenteel meer dan 16.000 pakketten beschikbaar zijn. Programma's die niet op deze CD te vinden zijn, kan je downloaden van het Internet. Ubuntu is geschikt voor eindgebruikerssystemen en servers.

== Niet volledig open ==
Sommige puristen zullen waarlijk zeggen dat Ubuntu geen vrije Software is. En daarin hebben die mensen hier en daar wel gelijk. Ubuntu staat erom gekend om heel gemakkelijk te zijn voor de eindgebruiker, maar dat houdt ook in dat er hier en daar compromissen gemaakt moeten worden. Sommige stuurprogramma's voor randapparaten zijn zogenaamde binaries, waarvan de broncode niet beschikbaar gemaakt werd door de fabrikant. Ubuntu heeft er in sommige gevallen voor gekozen om die programma's toch mee te leveren, voor het gemak van de gebruiker, waardoor het systeem als geheel niet meer voldoet aan alle vereisten voor vrije Software.

Hoewel de auteur van deze cursus zich voor 100% inzet voor de verspreiding van vrije software heeft zij ook compromissen moeten sluiten. Ubuntu is het verst gevorderd op gebied van vertaling naar het Nederlands, en dat maakt het bij uitstek de laagdrempeligste Linuxdistributie. Om de drempel zo laag mogelijk te houden, werd deze cursus ook in het Nederlands geschreven. En een Nederlandstalige cursus voor een anderstalig systeem zou een beetje gek lijken.
{{Sub}}</text>
      <sha1>3casclusbvmh839kiotzlgoq8wqwclc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Zelf kiezen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26406</id>
    <revision>
      <id>428314</id>
      <parentid>321181</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:01:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4893" sha1="pivvh7i4revx22pt8qwtqzxhl7zgcz1" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|titel = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Besturingssystemen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Wat is een besturingssysteem?|Wat is een besturingssysteem?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De taken van een besturingssysteem|De taken van een besturingssysteem]]
#'''Geschiedenis'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/UNIX|UNIX]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linus en Linux|Linus en Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Waarvoor gebruik je Linux?|Waarvoor gebruik je Linux?]]
#'''De gebruikersinterface'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Is Linux moeilijk?|Is Linux moeilijk?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux voor gebruikers zonder ervaring|Linux voor gebruikers zonder ervaring]]
#'''Wat heeft de toekomst in petto?'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux is Open Source|Linux is Open Source]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Gebruik van Open Source|Gebruik van Open Source]]
#'''Eigenschappen van Linux'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Voordelen van Linux|Voordelen van Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Nadelen van Linux|Nadelen van Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Opdracht De voor- en nadelen|Opdracht De voor- en nadelen]]
#'''Over kleuren en smaken'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux en GNU|Linux en GNU]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/GNU/Linux|GNU/Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De meegeleverde CD('s) en Ubuntu|De meegeleverde CD('s) en Ubuntu]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Zelf kiezen|Zelf kiezen]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}

==Hardware==
Als je ooit zelf een Linuxdistributie zou moeten kiezen, is de belangrijkste factor in de keuze waarschijnlijk de hardware. Strikt gezien is compatibiliteit met je hardware het enige criterium dat je dient na te gaan, want elke distributie is een blokkendoos die je naar eigen voorkeur kan uitbreiden. LinuxPPC bijvoorbeeld is gemaakt voor de MacIntosh? en andere PowerPC's en draait niet op een gewone x86-gebaseerde PC, bijvoorbeeld een PC met een Intel processor. LinuxPPC draait op een nieuwe Mac, maar niet op een oude. Nog gewaagder is Sun hardware met Sparc of UltraSparc? CPUs, die elk een andere Linux vereisen.

Sommige distributies zijn geoptimaliseerd voor bepaalde processoren, zoals Athlon CPU's, terwijl ze toch nog net min of meer deftig draaien op 486, 586 en 686 Intel-gebaseerde machines. Sommige distributies voor speciale CPU's zijn niet zo betrouwbaar, omdat ze door veel minder mensen getest werden.

==Grote spelers==
De meeste distributies bestaan uit een set van programma's voor generische, zeg maar witte-producten PC's. Daarnaast bevatten ze speciale programma's met geoptimaliseerde kernels voor de x86 Intel familie. Deze distributies zijn goed getest en worden op regelmatige basis onderhouden. Ze leggen de nadruk op betrouwbare service en gebruiksgemak bij het installeren en updaten van pakketten. Voorbeelden van zulke distributies zijn Debian, Ubuntu, Fedora, SuSE en Mandriva, veruit de populairste systemen dus. Deze systemen zijn gewoonlijk ook gemakkelijk voor beginnende gebruikers terwijl ze toch geen beperkingen opleggen aan gevorderden of beroepsmatige gebruikers. Linux draait uiteraard ook op laptop computers en mid-range servers. Drivers (stuurprogramma's) voor nieuwe hardware komen enkel in een distributie na een lange weg van testen en verbeteren te hebben afgelegd, wat ten goede komt aan de stabiliteit.

==Bureauomgeving==
De bureauomgeving bevat alle toepassingen die je typisch op kantoor nodig hebt: een tekstverwerker, een rekenblad, een rekenmachine, een kalender, een tekenprogramma, een presentatieprogramma enzovoorts.

Op dit gebied heb je ook weer meerdere keuzes. De meest bekende bureauomgevingen zijn Gnome en KDE. De ene distributie kan standaard met Gnome werken, de andere met KDE. Over het algemeen zijn beide omgevingen beschikbaar in de grote distributies. Andere omgevingen zijn beschikbaar voor meer geavanceerde gebruikers. Welke omgeving je kiest hangt voor het grootste deel af van je persoonlijke voorkeur. De voorbeelden in de cursus komen uit een Gnome omgeving.

==Installatietype==
Het standaard installatieproces van een distributie biedt je gewoonlijk de mogelijkheid om te kiezen tussen verschillende basisopstellingen, zoals een werkpost of een server. Een werkpostinstallatie omvat dan alle programma's voor dagelijks “huis-tuin-en-keuken” gebruik van de computer, met onder andere bureautoepassingen, mail- en webtoepassingen en ontwikkelingsgereedschap. Een serverinstallatie omvat typisch allerlei netwerkdiensten zoals een mail server, web server, proxy server, file- en printserver en dergelijke.
{{Sub}}</text>
      <sha1>pivvh7i4revx22pt8qwtqzxhl7zgcz1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Samenvatting</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26407</id>
    <revision>
      <id>428304</id>
      <parentid>321177</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:00:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2228" sha1="8yrr1fi4tpvfr9matwnsixu38gi6s35" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|titel = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Besturingssystemen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Wat is een besturingssysteem?|Wat is een besturingssysteem?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De taken van een besturingssysteem|De taken van een besturingssysteem]]
#'''Geschiedenis'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/UNIX|UNIX]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linus en Linux|Linus en Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Waarvoor gebruik je Linux?|Waarvoor gebruik je Linux?]]
#'''De gebruikersinterface'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Is Linux moeilijk?|Is Linux moeilijk?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux voor gebruikers zonder ervaring|Linux voor gebruikers zonder ervaring]]
#'''Wat heeft de toekomst in petto?'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux is Open Source|Linux is Open Source]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Gebruik van Open Source|Gebruik van Open Source]]
#'''Eigenschappen van Linux'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Voordelen van Linux|Voordelen van Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Nadelen van Linux|Nadelen van Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Opdracht De voor- en nadelen|Opdracht De voor- en nadelen]]
#'''Over kleuren en smaken'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux en GNU|Linux en GNU]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/GNU/Linux|GNU/Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De meegeleverde CD('s) en Ubuntu|De meegeleverde CD('s) en Ubuntu]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Zelf kiezen|Zelf kiezen]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}
In dit inleidende hoofdstuk hebben we nader kennis gemaakt met Linux en met een aantal achterliggende filosofieën:
* Linux is een implementatie van UNIX.
* Het Linux besturingssysteem is geschreven in de C programmeertaal, net als UNIX.
* Over kleuren en smaken valt niet te twisten: er is een Linux voor iedereen.
* Linux maakt gebruik van de GNU tools, een set van vrij beschikbare gereedschappen om het systeem te beheren en ermee te werken.
{{Sub}}</text>
      <sha1>8yrr1fi4tpvfr9matwnsixu38gi6s35</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26408</id>
    <revision>
      <id>428306</id>
      <parentid>360577</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:00:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2106" sha1="0hhv5gkez3s23rli95komq3w1s67241" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;font:15px arial,sans-serif;border:1px solid lightgrey; padding:30px;text-align:justify&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:left&quot;&gt;
{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|titel = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#Starten van de Live CD
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/De standaardprocedure|De standaardprocedure]]
#De terminal
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Een terminal venster openen|Een terminal venster openen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Terminal afsluiten|Terminal afsluiten]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/De Live CD sessie afsluiten|De Live CD sessie afsluiten]]
#Basiscommando's
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Over het invoeren van commando's|Over het invoeren van commando's]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bestanden tonen met ls|Bestanden tonen met ls]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Mappen|Mappen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bestandstype|Bestandstype]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Inhoud van tekstbestanden|Inhoud van tekstbestanden]]
#Hulp
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Manpagina's|Manpagina's]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Andere manieren om documentatie te raadplegen|Andere manieren om documentatie te raadplegen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Grafische hulp|Grafische hulp]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Uitzonderingen|Uitzonderingen]]
#Met de shell leren werken
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Wat is een shell eigenlijk?|Wat is een shell eigenlijk?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bash truuks|Bash truuks]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}
Het is nu hoog tijd om Linux eindelijk eens met eigen ogen van dichterbij te bekijken. In dit hoofdstuk leer je:
* Van de Live CD starten.
* Hoe het standaard Ubuntu bureaublad eruit ziet.
* Wat een terminal venster is en hoe het te openen.
* Een aantal basiscommando's.
* Welke vormen van hulp en documentatie er ter beschikking zijn.
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
[[Bestand:Human-preferences-desktop.svg|300px|center]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>0hhv5gkez3s23rli95komq3w1s67241</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Samenvatting</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26409</id>
    <revision>
      <id>428308</id>
      <parentid>343088</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:00:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5909" sha1="2z619mhwa6ddc7lxku7y2ddl11jdn1c" xml:space="preserve">{{Index basis
|titel = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#Starten van de Live CD
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/De standaardprocedure|De standaardprocedure]]
#De terminal
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Een terminal venster openen|Een terminal venster openen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Terminal afsluiten|Terminal afsluiten]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/De Live CD sessie afsluiten|De Live CD sessie afsluiten]]
#Basiscommando's
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Over het invoeren van commando's|Over het invoeren van commando's]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bestanden tonen met ls|Bestanden tonen met ls]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Mappen|Mappen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bestandstype|Bestandstype]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Inhoud van tekstbestanden|Inhoud van tekstbestanden]]
#Hulp
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Manpagina's|Manpagina's]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Andere manieren om documentatie te raadplegen|Andere manieren om documentatie te raadplegen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Grafische hulp|Grafische hulp]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Uitzonderingen|Uitzonderingen]]
#Met de shell leren werken
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Wat is een shell eigenlijk?|Wat is een shell eigenlijk?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bash truuks|Bash truuks]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
In dit hoofdstuk maakten we kennis met de Live CD, de grafische omgeving en de terminal omgeving. We leerden een aantal basisvaardigheden, die we nu goed onder de knie moeten krijgen, willen we van de voordelen van Linux kunnen profiteren.

We kregen een inzicht in het basisgebruik van volgende commando's:
&lt;table border=&quot;1&quot; summary=&quot;Nieuwe commando's&quot;&gt;
  &lt;tr&gt;
    &lt;th align=&quot;left&quot;&gt;Commando
    &lt;/th&gt;
    &lt;th align=&quot;left&quot;&gt;Functie
    &lt;/th&gt;
    &lt;th align=&quot;left&quot;&gt;Hoe gebruiken?
    &lt;/th&gt;
  &lt;/tr&gt;
  &lt;tr&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;cd&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
    &lt;/td&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;In een andere map gaan
    &lt;/td&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;

&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;cd&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt; zonder mapnaam: brengt je altijd terug naar je home directory

&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;cd &lt;code class=&quot;filename&quot;&gt;map&lt;/code&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;: brengt je in de gegeven map, deze kan aangeduid worden met een absoluut of met een relatief pad.

    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  &lt;tr&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;ls&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
    &lt;/td&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Maak een lijst van bestanden in een map
    &lt;/td&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;

&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;ls&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt; zonder opties: maak een lijst van de bestanden in de huidige map.

&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;ls &lt;code class=&quot;filename&quot;&gt;bestand&lt;/code&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;: geeft de lijst van opgegeven bestanden of van de bestanden in de opgegeven map.

&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;ls &lt;code class=&quot;option&quot;&gt;-a&lt;/code&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;: toont ook verborgen bestanden waarvan de naam met een punt begint.

&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;ls &lt;code class=&quot;option&quot;&gt;-l&lt;/code&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;: lange lijst, geeft de eigenschappen van de bestanden weer.

    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  &lt;tr&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;pwd&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
    &lt;/td&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Toon het pad naar de huidige map
    &lt;/td&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;pwd&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;, zonder argumenten of opties.
    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  &lt;tr&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;file&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
    &lt;/td&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Toon het bestandstype
    &lt;/td&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;file &lt;code class=&quot;filename&quot;&gt;bestandsnaam&lt;/code&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  &lt;tr&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;cat&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
    &lt;/td&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Toon de inhoud van een tekstbestand op het scherm
    &lt;/td&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;cat &lt;code class=&quot;filename&quot;&gt;bestan(en)&lt;/code&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;: een of meerdere bestandsnamen als argument zijn mogelijk.
    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  &lt;tr&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;less&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
    &lt;/td&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Toon een tekstbestand bladzijde per bladzijde op het scherm
    &lt;/td&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;less &lt;code class=&quot;filename&quot;&gt;bestand&lt;/code&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;: spatiebalk voor de volgende bladzijde, &lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;keycap&quot;&gt;B&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt; voor de vorige, &lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;keycap&quot;&gt;Q&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt; om de toepassing te verlaten.
    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  &lt;tr&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;man&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
    &lt;/td&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Lees de handleiding van een commando
    &lt;/td&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;man &lt;em class=&quot;parameter&quot;&gt;&lt;code&gt;commando&lt;/code&gt;&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  &lt;tr&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;info&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
    &lt;/td&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Lees de handleiding van een commando
    &lt;/td&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;info &lt;em class=&quot;parameter&quot;&gt;&lt;code&gt;commando&lt;/code&gt;&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  &lt;tr&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;whatis&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
    &lt;/td&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Zoek in de index naar de beschrijving van een commando
    &lt;/td&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;whatis &lt;em class=&quot;parameter&quot;&gt;&lt;code&gt;commando&lt;/code&gt;&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  &lt;tr&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;apropos&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
    &lt;/td&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Zoek in de index naar een opgegeven zoekwoord
    &lt;/td&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;apropos &lt;em class=&quot;parameter&quot;&gt;&lt;code&gt;zoekwoord&lt;/code&gt;&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;
{{Sub}}</text>
      <sha1>2z619mhwa6ddc7lxku7y2ddl11jdn1c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Wat is een shell eigenlijk?</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26410</id>
    <revision>
      <id>428315</id>
      <parentid>321107</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:01:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2872" sha1="6hrbt1t175jm8ccs1us8awdjjzo9u6k" xml:space="preserve">{{Index basis
|titel = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#Starten van de Live CD
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/De standaardprocedure|De standaardprocedure]]
#De terminal
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Een terminal venster openen|Een terminal venster openen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Terminal afsluiten|Terminal afsluiten]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/De Live CD sessie afsluiten|De Live CD sessie afsluiten]]
#Basiscommando's
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Over het invoeren van commando's|Over het invoeren van commando's]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bestanden tonen met ls|Bestanden tonen met ls]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Mappen|Mappen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bestandstype|Bestandstype]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Inhoud van tekstbestanden|Inhoud van tekstbestanden]]
#Hulp
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Manpagina's|Manpagina's]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Andere manieren om documentatie te raadplegen|Andere manieren om documentatie te raadplegen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Grafische hulp|Grafische hulp]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Uitzonderingen|Uitzonderingen]]
#Met de shell leren werken
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Wat is een shell eigenlijk?|Wat is een shell eigenlijk?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bash truuks|Bash truuks]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Samenvatting|Samenvatting]]
}}

Zoals we reeds gezegd hebben, is een shell een programma dat wordt opgestart in een terminal venster. Het is de interface naar het hart van je computer. Een terminal venster zonder shell zou waardeloos zijn.

Als we een computer zouden vergelijken met een voertuig, kan je je voorstellen dat de kernel de motor is. De shell is het stuur. Trekken we deze vergelijking verder, dan zouden we kunnen zeggen dat een grafische interface, zoals Gnome, die je voornamelijk bestuurt met de muis, als een busje is, waarin je meerijdt als passagier. Je hebt namelijk niet veel te kiezen. Uit de uurregelingen - de menu's - kan je kiezen welke bus je neemt, maar je kan niet kiezen hoe die rijdt en waar die stopt. De shell laat je toe veel meer invloed uit te oefenen op je systeem. De meeste commando's op je systeem hebben via-via wel een grafische interface. Maar in zo'n interface alle mogelijke opties programmeren - zoals bijvoorbeeld de meer dan 40 opties bij het ls commando, is een helse opdracht. Meestal hebben grafische interfaces slechts een beperkte subset van de echte mogelijkheden van een commando. Werken met de shell biedt meer mogelijkheden, en bovendien gaat het na verloop van tijd ook veel sneller. De shell is dus niet enkel te vergelijken met een auto, eerder dan met een busje, het is ook nog eens een racewagen!
{{Sub}}</text>
      <sha1>6hrbt1t175jm8ccs1us8awdjjzo9u6k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bash truuks</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26411</id>
    <revision>
      <id>428324</id>
      <parentid>354307</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:10:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8006" sha1="kkflpi3h8sdtonba2kdm8s3lzjum6m1" xml:space="preserve">{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#Starten van de Live CD
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/De standaardprocedure|De standaardprocedure]]
#De terminal
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Een terminal venster openen|Een terminal venster openen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Terminal afsluiten|Terminal afsluiten]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/De Live CD sessie afsluiten|De Live CD sessie afsluiten]]
#Basiscommando's
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Over het invoeren van commando's|Over het invoeren van commando's]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bestanden tonen met ls|Bestanden tonen met ls]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Mappen|Mappen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bestandstype|Bestandstype]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Inhoud van tekstbestanden|Inhoud van tekstbestanden]]
#Hulp
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Manpagina's|Manpagina's]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Andere manieren om documentatie te raadplegen|Andere manieren om documentatie te raadplegen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Grafische hulp|Grafische hulp]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Uitzonderingen|Uitzonderingen]]
#Met de shell leren werken
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Wat is een shell eigenlijk?|Wat is een shell eigenlijk?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bash truuks|Bash truuks]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Samenvatting|Samenvatting]]
}}

Jaja, zal je zeggen, allemaal goed en wel, maar ik heb al veel moeten typen en dat gaat niet zo vlot voor mij. Inderdaad, zonder de juiste toetsencombinaties te kennen, is een shell niet zo leuk om mee te werken. Daarom gaan we die nu overlopen.

&lt;div class=&quot;table&quot;&gt;
  &lt;div class=&quot;table-contents&quot;&gt;
    &lt;table border=&quot;1&quot; summary=&quot;Toetsencombinaties in Bash&quot;&gt;
      &lt;tr&gt;
        &lt;th align=&quot;left&quot;&gt;Toets of combinatie van toetsen
        &lt;/th&gt;
        &lt;th align=&quot;left&quot;&gt;Functie
        &lt;/th&gt;
      &lt;/tr&gt;
      &lt;tr&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;keycap&quot;&gt;Ctrl&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;+&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;keycap&quot;&gt;A&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Plaatst de cursor aan het begin van de lijn, vlak achter de prompt.
        &lt;/td&gt;
      &lt;/tr&gt;
      &lt;tr&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;keycap&quot;&gt;Ctrl&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;+&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;keycap&quot;&gt;C&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Beëindigt een lopend programma en geeft je de prompt terug zodat je een nieuw commando kan starten.
        &lt;/td&gt;
      &lt;/tr&gt;
      &lt;tr&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;keycap&quot;&gt;Ctrl&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;+&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;keycap&quot;&gt;D&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Verlaat de huidige shell sessie, dit staat gelijk met &lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;exit&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt; of &lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;logout&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;.
        &lt;/td&gt;
      &lt;/tr&gt;
      &lt;tr&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;keycap&quot;&gt;Ctrl&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;+&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;keycap&quot;&gt;E&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Plaatst de cursor aan het einde van de lijn.
        &lt;/td&gt;
      &lt;/tr&gt;
      &lt;tr&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;keycap&quot;&gt;Ctrl&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;+&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;keycap&quot;&gt;H&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Genereert een &lt;span class=&quot;emphasis&quot;&gt;''backspace''&lt;/span&gt;, verwijdert het karakter links van de cursor.
        &lt;/td&gt;
      &lt;/tr&gt;
      &lt;tr&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;keycap&quot;&gt;Ctrl&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;+&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;keycap&quot;&gt;L&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Maakt de terminal leeg, zodat je prompt bovenaan komt te staan.
        &lt;/td&gt;
      &lt;/tr&gt;
      &lt;tr&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;keycap&quot;&gt;Ctrl&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;+&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;keycap&quot;&gt;R&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Zoek in de commandogeschiedenis
        &lt;/td&gt;
      &lt;/tr&gt;
      &lt;tr&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;keycap&quot;&gt;Ctrl&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;+&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;keycap&quot;&gt;Z&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Bevriest een programma.
        &lt;/td&gt;
      &lt;/tr&gt;
      &lt;tr&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Pijltjes naar links en rechts
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Beweeg de cursor over en weer op de commandolijn.
        &lt;/td&gt;
      &lt;/tr&gt;
      &lt;tr&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Pijltjes omhoog en omlaag
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Overloopt de commandogeschiedenis. Ga naar de lijn die je opnieuw wilt uitvoeren, editeer eventueel en druk &lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;keycap&quot;&gt;Enter&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;.
        &lt;/td&gt;
      &lt;/tr&gt;
      &lt;tr&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;keycap&quot;&gt;Shift&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;+&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;keycap&quot;&gt;PageUp&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt; en &lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;keycap&quot;&gt;Shift&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;+&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;keycap&quot;&gt;PageDown&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Overloop de terminalbuffer om tekst te zien die al van het scherm gerold is.
        &lt;/td&gt;
      &lt;/tr&gt;
      &lt;tr&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;keycap&quot;&gt;Tab&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Commando- of bestandsnaam vervolledigen. Als er meerdere mogelijkheden zijn, zal de shell je met een geluidje of een flits waarschuwen.
        &lt;/td&gt;
      &lt;/tr&gt;
      &lt;tr&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;keycap&quot;&gt;Tab&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt; &lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;keycap&quot;&gt;Tab&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Toont de mogelijke bestandsnamen of commandonamen om te vervolledigen.
        &lt;/td&gt;
      &lt;/tr&gt;
    &lt;/table&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;br class=&quot;table-break&quot; /&gt;
==Trager van de Live CD==
Afhankelijk van de snelheid van je CD speler, kan de reactietijd van de shell en van de toepassingen op het bureaublad nogal tegenvallen, zelfs al gebruik je alle features. Als we eenmaal de Ubuntu omgeving echt geïnstalleerd hebben, zal alles veel sneller gaan.

==Voorbeeld bestandsnamen vervolledigen==
Vooral de laatste twee lijnen uit bovenstaande tabel verdienen misschien een beetje extra uitleg. Je wilt bijvoorbeeld in de map &lt;code class=&quot;filename&quot;&gt;/usr/share/doc&lt;/code&gt; gaan. Dan typ je &lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;cd &lt;code class=&quot;filename&quot;&gt;/u&lt;/code&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;keycap&quot;&gt;Tab&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;code class=&quot;filename&quot;&gt;sh&lt;/code&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;keycap&quot;&gt;Tab&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;code class=&quot;filename&quot;&gt;do&lt;/code&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;keycap&quot;&gt;Tab&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;. Bij de laatste &lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;keycap&quot;&gt;Tab&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt; hoor je een biep of zie je een flits, omdat er meerdere mogelijkheden zijn. We zijn echter waar we wilden zijn, de shell heeft de bestandsnaam vervolledigd en je kan &lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;keycap&quot;&gt;Enter&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt; drukken.

==Mogelijke bestandsnamen tonen==
Willen we nu in &lt;code class=&quot;filename&quot;&gt;openoffice.org2-help-en-us&lt;/code&gt; gaan, dan volstaat het om &lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;cd &lt;code class=&quot;filename&quot;&gt;op&lt;/code&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt; te typen. Het systeem vervolledigd tot “&lt;span class=&quot;quote&quot;&gt;open&lt;/span&gt;”, maar daarna zijn er meerdere mappen waarvan de naam met dezelfde karakters begint. Druk nu twee keer &lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;keycap&quot;&gt;Tab&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt; om de mogelijkheden te laten zien. Druk dan &lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;keycap&quot;&gt;o&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;, de shell vervolledigd tot “&lt;span class=&quot;quote&quot;&gt;openoffice.org&lt;/span&gt;”. Typ nu &lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;keycap&quot;&gt;2-h&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt; gevolgd door &lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;keycap&quot;&gt;Tab&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt; en we zijn waar we wilden geraken. Niet vergeten nu nog &lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;keycap&quot;&gt;Enter&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt; te drukken, natuurlijk. Het systeem werkt eveneens voor commandonamen.

De betekenis van de andere combinaties komt later nog uitgebreider aan bod.

En nu oefenen! Je moet uiteindelijk sneller met de shell kunnen werken dan je de commando's kan uitspreken. Probeer vanaf nu alles te volgen en de oefeningen te doen en daarbij zo weinig mogelijk karakters in te typen.
{{Sub}}</text>
      <sha1>kkflpi3h8sdtonba2kdm8s3lzjum6m1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Wat is een besturingssysteem?</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26412</id>
    <revision>
      <id>428325</id>
      <parentid>321180</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:10:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3055" sha1="8buth2um9b3ofcytw9huaivev4e81no" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Besturingssystemen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Wat is een besturingssysteem?|Wat is een besturingssysteem?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De taken van een besturingssysteem|De taken van een besturingssysteem]]
#'''Geschiedenis'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/UNIX|UNIX]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linus en Linux|Linus en Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Waarvoor gebruik je Linux?|Waarvoor gebruik je Linux?]]
#'''De gebruikersinterface'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Is Linux moeilijk?|Is Linux moeilijk?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux voor gebruikers zonder ervaring|Linux voor gebruikers zonder ervaring]]
#'''Wat heeft de toekomst in petto?'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux is Open Source|Linux is Open Source]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Gebruik van Open Source|Gebruik van Open Source]]
#'''Eigenschappen van Linux'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Voordelen van Linux|Voordelen van Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Nadelen van Linux|Nadelen van Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Opdracht De voor- en nadelen|Opdracht De voor- en nadelen]]
#'''Over kleuren en smaken'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux en GNU|Linux en GNU]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/GNU/Linux|GNU/Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De meegeleverde CD('s) en Ubuntu|De meegeleverde CD('s) en Ubuntu]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Zelf kiezen|Zelf kiezen]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}

Een besturingssysteem (in het Engels operating system of afgekort OS) is software die na het opstarten van een computer in het geheugen geladen wordt en dan de functionaliteiten aanbiedt om andere programma's uit te voeren. Het besturingssysteem wordt meestal van de harde schijf gelezen, maar soms ook vanaf een USB-stick, cd-rom of dvd. Het besturingssysteem zorgt onder meer voor het starten en beëindigen van andere programma's, het regelt de toegang tot de hardware zoals harde schijf, het beeldscherm en de invoer van gegevens. Programma's die gestart kunnen worden heten ook wel applicaties. Voorbeelden hiervan zijn Mozilla Firefox en Paint.

[[Bestand:Operating system placement.svg|Operating system placement]]

Het besturingssysteem is als het ware de laag tussen de hardware van een computer en de programma's.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-draft.svg|50px|Opdracht]]
||
''' Wat is een besturingssysteem?'''
# Waarvoor dient een besturingssysteem op een computer?
# Waar bevindt dit besturingssysteem zich meestal als de computer uit staat?
# Noem vier namen van besturingssystemen. (Noem dus geen verschillende distributies of versies.)
# Een computer kan opgedeeld worden in lagen. Noem deze lagen en geef aan waarvoor ze dienen.
|}
{{Sub}}</text>
      <sha1>8buth2um9b3ofcytw9huaivev4e81no</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De taken van een besturingssysteem</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26413</id>
    <revision>
      <id>428326</id>
      <parentid>360491</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:11:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3909" sha1="sr5s937m1oi08iv3p1eeuo95izqm08r" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Besturingssystemen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Wat is een besturingssysteem?|Wat is een besturingssysteem?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De taken van een besturingssysteem|De taken van een besturingssysteem]]
#'''Geschiedenis'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/UNIX|UNIX]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linus en Linux|Linus en Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Waarvoor gebruik je Linux?|Waarvoor gebruik je Linux?]]
#'''De gebruikersinterface'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Is Linux moeilijk?|Is Linux moeilijk?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux voor gebruikers zonder ervaring|Linux voor gebruikers zonder ervaring]]
#'''Wat heeft de toekomst in petto?'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux is Open Source|Linux is Open Source]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Gebruik van Open Source|Gebruik van Open Source]]
#'''Eigenschappen van Linux'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Voordelen van Linux|Voordelen van Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Nadelen van Linux|Nadelen van Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Opdracht De voor- en nadelen|Opdracht De voor- en nadelen]]
#'''Over kleuren en smaken'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Linux en GNU|Linux en GNU]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/GNU/Linux|GNU/Linux]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/De meegeleverde CD('s) en Ubuntu|De meegeleverde CD('s) en Ubuntu]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Zelf kiezen|Zelf kiezen]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Wat is Linux?/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}

Hieronder is een overzicht gemaakt wat een besturingssysteem als taken heeft.
&lt;ul&gt;
  &lt;li&gt;
    &lt;p style=&quot;margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;Het '''opstarten''' van het systeem&lt;/p&gt;&lt;/li&gt;
  &lt;li&gt;
    &lt;p style=&quot;margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;Het '''verdelen''' van toegang tot '''systeembronnen''' (RAM-geheugen, opslag, printer etc.) tussen actieve programma's.&lt;/p&gt;&lt;/li&gt;
  &lt;li&gt;
    &lt;p style=&quot;margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;Actieve programma's de mogelijkheid bieden om een '''gebruikersinterface''' weer te geven. Vrijwel elk besturingssysteem heeft ook zelf een gebruikers-interface. Voorbeelden zijn de DOS prompt en Windows Verkenner.&lt;/p&gt;&lt;/li&gt;
  &lt;li&gt;
    &lt;p style=&quot;margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;'''Programma's uitvoeren'''. Het uit te voeren programma wordt naar het interne geheugen geschreven. De processor voert de opdracht uit.&lt;/p&gt;&lt;/li&gt;
  &lt;li&gt;
    &lt;p style=&quot;margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;'''Communicatie''' met randapparatuur:&lt;/p&gt;
    &lt;ul&gt;
      &lt;li&gt;
        &lt;p style=&quot;margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;Invoer: via randapparaten zoals het toetsenbord en de muis moet correct verwerkt worden.&lt;/p&gt;&lt;/li&gt;
      &lt;li&gt;Uitvoer: via randapparaten zoals de monitor en de printer, deze moeten de juiste instructies krijgen. &lt;/li&gt;
    &lt;/ul&gt;&lt;/li&gt;
  &lt;li&gt;
    &lt;p style=&quot;margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;'''Multitasking''': bepalen welk programma op welk moment moet draaien.&lt;/p&gt;&lt;/li&gt;
  &lt;li&gt;
    &lt;p style=&quot;margin-bottom: 0cm;&quot;&gt;'''Energiebeheer''' bij laptops en computers die op batterijen werken.&lt;/p&gt;&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-draft.svg|50px|Opdracht]]
||
'''De taken van een besturingssysteem'''

# Een besturingssysteem heeft enkele hoofdtaken zodat de gebruiker met de hardware kan werken. Noem ze op.
# Het beeldscherm van een laptop wordt gedimd (geeft minder licht) als de gebruiker een tijd het toetsenbord of muis niet aanraakt. Tot welke hoofdtaak van het besturingssysteem hoort dit?
# Communicatie met randapparatuur bestaat uit invoer en uitvoer. Geef 3 voorbeelden van invoer met randapparatuur dat door het besturingssysteem wordt verzorgt.
# Een besturingssysteem zorgt ook voor het uitvoeren van programma's. Wat is hier de rol van het interne geheugen in?
|}
{{Sub}}</text>
      <sha1>sr5s937m1oi08iv3p1eeuo95izqm08r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/De standaardprocedure</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26414</id>
    <revision>
      <id>428327</id>
      <parentid>321102</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:11:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6357" sha1="k20n7eo7ul6oof64ujh45vuwiw6jq1z" xml:space="preserve">{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#Starten van de Live CD
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/De standaardprocedure|De standaardprocedure ]]
#De terminal
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Een terminal venster openen|Een terminal venster openen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Terminal afsluiten|Terminal afsluiten]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/De Live CD sessie afsluiten|De Live CD sessie afsluiten]]
#Basiscommando's
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Over het invoeren van commando's|Over het invoeren van commando's]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bestanden tonen met ls|Bestanden tonen met ls]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Mappen|Mappen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bestandstype|Bestandstype]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Inhoud van tekstbestanden|Inhoud van tekstbestanden]]
#Hulp
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Manpagina's|Manpagina's]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Andere manieren om documentatie te raadplegen|Andere manieren om documentatie te raadplegen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Grafische hulp|Grafische hulp]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Uitzonderingen|Uitzonderingen]]
#Met de shell leren werken
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Wat is een shell eigenlijk?|Wat is een shell eigenlijk?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bash truuks|Bash truuks]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
==Opstarten==
Steek de Live CD in de CD-ROM speler en herstart je computer. Als die ingesteld is om van de CD te kunnen starten, krijg je het volgende scherm te zien:

[https://www.hackourlife.com/wp-content/uploads/2010/10/Ubuntu-10.10_0011.jpeg|Live CD startscherm]

Herstarten? Ja, je moet echt wel herstarten. Als je de CD gewoon insteekt en MS Windows blijft draaien, gebeurt er helemaal niets.
Als ik herstart, kom ik weer in Windows? Mogelijk is je PC niet ingesteld om van een CD te kunnen starten. Kijk in dat geval naar Bijlage E, BIOS Instellingen.
Ik zie iets anders? Als jouw opstartscherm er niet uitziet zoals dat in ons voorbeeld, dan heb je mogelijk een nieuwere versie van Ubuntu te pakken.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
Druk F2 om verder te gaan. 
|}

Je hebt een halve minuut om te beginnen aan het maken van aangepaste instellingen. Eens je begonnen bent, mag je er zo lang over doen als je wilt. Begin je echtere niet binnen een halve minuut, dan start de Live CD op met de standaard instellingen, in het Engels.
Taalkeuze

Markeer met behulp van de pijltjes naar omhoog en omlaag de taalkeuze: “Nederlands”:

==Verdere opstartprocedure==
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
Druk Enter. Het systeem wordt nu opgestart.
|}

Wij gaan er in de cursus van uit dat je computer op een netwerk zit, waar de configuratie automatisch gebeurt via DHCP. Vraag je netwerkbeheerder om raad indien je problemen denkt te hebben met de toegang tot je netwerk of tot het Internet.

[[Bestand:Ubuntu 10.10 (maverick meerkat) - domyslny wyglad pulpitu.png|Ubuntu 10.10 (maverick meerkat)]]

Op het bureaublad zie je het volgende, van boven naar onder:

# In de bovenste taakbalk: Het Ubuntu logo.
# Applications: menu met toepassingen.
# Places: een lijst van locaties van bestanden en een zoeker.
# System: allerlei instellingen.
# Een wereldbol: klik hier om de Firefox web browser op te starten en te surfen op het Internet.
# Een enveloppe en een klokje: het Evolution mailprogramma.
# Een reddingsboei: om de grafische hulpinterface te raadplegen.
# Een streepjeslijn die de scheiding vormt tussen de standaardtoepassingen en de applets en gadgets.
# Een luidspreker: om de sterkte van het geluid in te stellen.
# De datum en de tijd.
# Een icoon waarmee je de computer kan herstarten of uitzetten.
# Het bureaublad (in het Engels: desktop): klik eender waar op het bureaublad met de rechtermuistoets om een menu op te roepen waarmee je mappen, extra iconen en documenten kan aanmaken, het bureaublad opruimen en de achtergrond kan veranderen.
# Een mapje met voorbeelden (“Examples”), met een icoon van een hangslot erbij, wat erop duidt dat je niets kan veranderen in deze map. Dat is logisch, want je kan niet schrijven op de CD waarvan je nu bent opgestart.
# Een installatie-icoon om de data van de Live CD over te pompen naar de harde schijf van je computer en Ubuntu te installeren.
# In de onderste taakbalk: een ikoontje van het bureaublad: klik hierop om de desktop te tonen wanneer die verborgen is achter allerlei open vensters.
# Een scheidingsstreep, hierachter zullen kleine balkjes komen voor elk programma dat je opstart.
# Overzicht van de virtuele bureaubladen (rechtsonder): als je veel toepassingen wilt openen, is het soms gemakkelijker om ze te groeperen. Je hebt standaard beschikking over twee bureaubladen. Klik op de vierkantjes om van bureaublad te veranderen.
# De prullebak, hier kan je bestanden naartoe slepen om ze later van je systeem te verwijderen.

Ik had toch Nederlands geselecteerd? Inderdaad, niet alle tekst die je op de Live CD vindt, is in het Nederlands. Dat komt omdat de hoeveelheid data die op 1 CD past, beperkt is. Er werd een selectie gemaakt. Wanneer je later gaat installeren, worden de volledige, op dat moment beschikbare vertalingen, op je computer geplaatst.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-draft.svg|50px|Opdracht]]
||
'''Kijk eens rond'''
Het doel van deze cursus is, zoals reeds gezegd, niet om je te leren aanwijzen en klikken met de muis, want dan leer je enkel met de grafische interface van Ubuntu werken, terwijl Ubuntu slechts een middel is om een doel te bereiken, namelijk leren hoe een besturingssysteem werkt. Profiteer er nu dus van om in de menu's rond te kijken, want we gaan ze zeker niet allemaal overlopen. We gaan ons zo snel mogelijk in het hart van het systeem begeven, wat je hier ziet is slechts verpakking.
|}

==MS Windows versies==
De Live CD bevat ook MS Windows versies van sommige Linuxprogramma's. Om ze te bekijken en te proberen, steek je de Live CD in de CD-ROM speler wanneer MS Windows opgestart is. De .exe bestanden staan in de map programs.
{{Sub}}</text>
      <sha1>k20n7eo7ul6oof64ujh45vuwiw6jq1z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Een terminal venster openen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26415</id>
    <revision>
      <id>428330</id>
      <parentid>364826</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:11:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5496" sha1="e4p5t3ij7hqitisu73idjfzx4ygfrq4" xml:space="preserve">{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#Starten van de Live CD
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/De standaardprocedure|De standaardprocedure]]
#De terminal
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Een terminal venster openen|Een terminal venster openen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Terminal afsluiten|Terminal afsluiten]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/De Live CD sessie afsluiten|De Live CD sessie afsluiten]]
#Basiscommando's
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Over het invoeren van commando's|Over het invoeren van commando's]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bestanden tonen met ls|Bestanden tonen met ls]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Mappen|Mappen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bestandstype|Bestandstype]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Inhoud van tekstbestanden|Inhoud van tekstbestanden]]
#Hulp
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Manpagina's|Manpagina's]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Andere manieren om documentatie te raadplegen|Andere manieren om documentatie te raadplegen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Grafische hulp|Grafische hulp]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Uitzonderingen|Uitzonderingen]]
#Met de shell [[leren]] werken
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Wat is een shell eigenlijk?|Wat is een shell eigenlijk?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bash truuks|Bash truuks]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
Zoals reeds gezegd gaan we zo snel mogelijk “echt Linux leren”. Het hulpmiddel bij uitstek om tot de kern van het systeem door te dringen is de terminal. In plaats van grafisch met het systeem te werken, gaan we ons toeleggen op de tekstinterface die we via de terminal kunnen aanspreken. Met een terminal werken heeft verscheidene voordelen:

* In de terminal draait een programma, de shell, die de snelste manier is om met Linux te werken, eens je het wat gewoon bent.
* Via de terminal kan je ook op andere computers op het netwerk. Dat kan natuurlijk ook met andere programma's, maar die bieden telkens maar een deel van de functionaliteit. Met een terminal kan je op een andere computer dezelfde zaken als op je eigen computer.
* Een terminal laat ons toe verder te zien dan de grafische verpakking van een systeem. Door de terminal kunnen we eender welke Linux leren, terwijl je met een grafische omgeving aan een bepaalde distributie gebonden bent. Wat we in de terminal leren is eigenlijk gewoon UNIX (herinner je uit hoofdstuk 1 dat Linux een gratis UNIX kloon is). Als extraatje zal je na deze cursus dus ook met UNIX systemen zoals Solaris, HP/UX, AIX en IRIX kunnen werken, als je daar ook maar de terminal weet te vinden.
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Waarom heet het &quot;terminal&quot;? '''
Een terminal is een computer die eigenlijk alleen maar bestaat uit een scherm en een toetsenbord. Via een kabel treed je in verbinding met de hoofdcomputer. De verbinding kan rechtstreeks zijn of over een netwerk, bijvoorbeeld het telefoonnetwerk of het Internet. In de begindagen van UNIX was dit de enige manier om met de computer te werken. Een terminal venster is een simulatie van die vroegere terminals. Voor de mooie ogen van de gebruikers werd er rond de terminal allerlei versiering gebreid, zoals het bureaublad en verschillende thema's. Hoewel het primitief lijkt, is dit nog steeds de snelste manier om met een op UNIX gebaseerd systeem te werken. Omwille van het feit dat er met tekstbestanden en een tekst interface gewerkt wordt, verwijst men soms ook naar een text terminalrce
|}

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
Een terminal venster open je door in het menu Applications → Hulpmiddelen Terminalvenster te kiezen.
|}

De standaardkleur van de terminal is paars met een donker grijze rand. Als je dat niet leuk vindt, kan je de kleuren en het uitzicht aanpassen. Dat is trouwens een vuistregel in Linux: alles wat je niet aanstaat, kan je veranderen.

[[Bestand:Ubuntu 10.04 terminal1.png|Ubuntu 10.04 terminal1]]

Als je naast het terminal venster op het bureaublad klikt, wordt het venster grijs. Dit betekent dat het niet meer actief is. Je kan meerdere terminal vensters openen; gevorderde gebruikers kunnen zelfs via de tabblad functie verschillende terminals in eenzelfde venster openen.

==Tekst in de terminal==
Vanaf nu gaan we tekst, die in een terminal venster verschijnt, aanduiden met een gekleurde achtergrond in plaats van telkens schermafdrukken te tonen. We gebruiken deze methode om je aan te moedigen zelf de voorbeelden uit te proberen en zo stap voor stap ervaring op te bouwen. Op het einde van de cursus zou je zo een terminal-virtuoos moeten zijn!

==Knippen en plakken==
De standaard manier om in Linux te knippen en plakken (copy/paste functie) is tekst selecteren met de linkermuistoets, of door dubbel te klikken op een woord om het hele woord te selecteren, of om driedubbel te klikken om een hele lijn te selecteren. Gebruik de middelste muistoets om te plakken, in hetzelfde venster of een ander venster, waarin al dan niet dezelfde toepassing draait. Als je geen middelste muisknop hebt, druk dan tegelijkertijd de linkse en de rechtse muistoets in om te plakken. Met een touchpad op een draagbare computer kan je ook tekst selecteren, plakken gebeurt weer met de knoppen.
{{Sub}}</text>
      <sha1>e4p5t3ij7hqitisu73idjfzx4ygfrq4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Terminal afsluiten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26416</id>
    <revision>
      <id>428335</id>
      <parentid>358079</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:11:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4018" sha1="jl6w1d10cn2qxakmq6ap2kikfuys8cb" xml:space="preserve">{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#Starten van de Live CD
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/De standaardprocedure|De standaardprocedure]]
#De terminal
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Een terminal venster openen|Een terminal venster openen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Terminal afsluiten|Terminal afsluiten]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/De Live CD sessie afsluiten|De Live CD sessie afsluiten]]
#Basiscommando's
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Over het invoeren van commando's|Over het invoeren van commando's]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bestanden tonen met ls|Bestanden tonen met ls]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Mappen|Mappen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bestandstype|Bestandstype]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Inhoud van tekstbestanden|Inhoud van tekstbestanden]]
#Hulp
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Manpagina's|Manpagina's]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Andere manieren om documentatie te raadplegen|Andere manieren om documentatie te raadplegen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Grafische hulp|Grafische hulp]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Uitzonderingen|Uitzonderingen]]
#Met de shell leren werken
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Wat is een shell eigenlijk?|Wat is een shell eigenlijk?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bash truuks|Bash truuks]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
Er zijn een aantal manieren om een terminal venster af te sluiten. Let er wel op dat het venster actief is.
* Selecteer File → Close Window in het menu van het terminal venster. OF
* Druk met de linkermuistoets op het kruisje in de rechterbovenhoek van het venster. OF
* Gebruik de toetsencombinatie Ctrl+D. OF
* Typ het commando exit in het terminal venster, gevolgd door Enter. OF
* Gebruik de toetsencombinatie Shift+Ctrl+Q.

==Vensters openen==
Open verschillende terminal vensters en eventueel ook andere toepassingen, bijvoorbeeld een van de spelletjes die je kan vinden in het Applications → Spelletjes menu. Bemerk het verschil tussen een actief venster en een passief venster. Neem ook eens een ander virtueel bureaublad en open daar een toepassing.

==Gedrag van vensters==
Het standaard venstergedrag is om te klikken met de muis op het venster dat je actief wilt maken. Dit kan je echter als volgt veranderen:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
# Selecteer Vensters uit System → Voorkeuren.
# Onder het kopje “Window selection” kan je het vakje “Select windows when the mouse moves over them” aanvinken. Dit is de zogenaamde sloppy focus: als je de muis over een venster beweegt, wordt het actief, zelfs al heb je er niet in geklikt.
# Een bijkomende optie bij deze sloppy focus is het op de voorgrond brengen van het actieve venster - een venster kan immers actief zijn zonder dat het op de voorgrond staat.
# Kies de instelling die jou het best bevalt en druk daarna op de Close knop.
|}

==Traag==
Afhankelijk van de prestatie van je computer en de snelheid van je CD-ROM speler, kan het openen van verschillende toepassingen het systeem aanzienlijk vertragen. Mocht je vast komen te zitten, herstart dan gewoon de computer. Denk eraan om de CD uit te nemen voor MS Windows start indien je niet meer wilt verdergaan met de Live CD.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-draft.svg|50px|Opdracht]]
||
'''In Linux kun je alles aanpassen.'''
# Verander de tekstkleur van de terminal in Groene letters op een zwarte achtergrond. Beschrijf kort in je logboek hoe je dit gedaan hebt.
# Maak de achtergrond transparant. Beschrijf in je logboek hoe je dit gedaan hebt.
# Experimenteer met de instellingen. Noem minstens 3 dingen die je kunt aanpassen. Wanneer of waarom kunnen deze instellingen handig zijn?
# Noteer welke manier van afsluiten jij het handigst vind. 
|}
{{Sub}}</text>
      <sha1>jl6w1d10cn2qxakmq6ap2kikfuys8cb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/De Live CD sessie afsluiten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26417</id>
    <revision>
      <id>428329</id>
      <parentid>321101</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:11:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2387" sha1="pgufdezphi34yxxlmd25oy2i5qbpemc" xml:space="preserve">{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#Starten van de Live CD
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/De standaardprocedure|De standaardprocedure]]
#De terminal
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Een terminal venster openen|Een terminal venster openen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Terminal afsluiten|Terminal afsluiten]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/De Live CD sessie afsluiten|De Live CD sessie afsluiten]]
#Basiscommando's
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Over het invoeren van commando's|Over het invoeren van commando's]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bestanden tonen met ls|Bestanden tonen met ls]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Mappen|Mappen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bestandstype|Bestandstype]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Inhoud van tekstbestanden|Inhoud van tekstbestanden]]
#Hulp
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Manpagina's|Manpagina's]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Andere manieren om documentatie te raadplegen|Andere manieren om documentatie te raadplegen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Grafische hulp|Grafische hulp]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Uitzonderingen|Uitzonderingen]]
#Met de shell leren werken
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Wat is een shell eigenlijk?|Wat is een shell eigenlijk?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bash truuks|Bash truuks]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
Om de sessie te verlaten selecteer je uit het menu System → Quit. Er komen dan vier keuzemogelijkheden:

* &quot;Log out&quot;: afmelden. We zullen later zien wat de bedoeling van deze optie is.
* &quot;Lock Screen&quot;: schermbeveiliging starten.
* &quot;Switch User&quot;: aanmelden als een andere gebruiker. We komen hier later op terug.
* &quot;Restart the computer&quot;: de computer herstarten.
* &quot;Shut down&quot;: afmelden en de computer uitzetten.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
Kies &quot;Shut down&quot; indien je niets meer wilt doen, kies &quot;Restart the computer&quot; en neem de CD uit de lader indien je verder wilt werken op je eigen systeem.
|}

Gebruikers die geen muis kunnen bedienen, kunnen via het toetsenbord werken: gebruik de letters die bij elke optie onderlijnd zijn om die bepaalde optie te kiezen.
{{Sub}}</text>
      <sha1>pgufdezphi34yxxlmd25oy2i5qbpemc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Over het invoeren van commando's</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26418</id>
    <revision>
      <id>428328</id>
      <parentid>364827</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:11:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6172" sha1="743eai6seh9mg6voi657ck7db6kj1lx" xml:space="preserve">{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#Starten van de Live CD
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/De standaardprocedure|De standaardprocedure]]
#De terminal
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Een terminal venster openen|Een terminal venster openen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Terminal afsluiten|Terminal afsluiten]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/De Live CD sessie afsluiten|De Live CD sessie afsluiten]]
#Basiscommando's
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Over het invoeren van commando's|Over het invoeren van commando's]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bestanden tonen met ls|Bestanden tonen met ls]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Mappen|Mappen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bestandstype|Bestandstype]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Inhoud van tekstbestanden|Inhoud van tekstbestanden]]
#Hulp
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Manpagina's|Manpagina's]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Andere manieren om documentatie te raadplegen|Andere manieren om documentatie te raadplegen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Grafische hulp|Grafische hulp]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Uitzonderingen|Uitzonderingen]]
#Met de shell leren werken
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Wat is een shell eigenlijk?|Wat is een shell eigenlijk?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bash truuks|Bash truuks]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Standaard'''
Deze commando's zijn hetzelfde op alle Linux distributies.
|}

==De prompt==
Opdrachten of commando's worden ingegeven na de prompt. De prompt is een stukje text dat de shell in je terminal zet en dat informatie kan bevatten. Onze standaard prompt in de Live CD ziet er als volgt uit:
==Voorbeeld code om na te doen==
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 ubuntu@ubuntu:~$ 
|}

Deze prompt bevat volgende informatie:
* Voor de apenstaart (@): de gebruikersnaam waarmee je op het systeem aan het werken bent. We zullen later dieper ingaan op de verschillende gebruikersnamen. Onthoud nu al dat je op Linux altijd een gebruikersnaam hebt. Op basis daarvan worden je rechten op het systeem bepaald. Op de Live CD is slechts één gebruiker aangemaakt, die heet “ubuntu”.
* Na de apenstaart: de computernaam van het systeem. Dit is nodig voor netwerkverbindingen. Meer hierover in het laatste deel van de cursus. Deze computer heet “ubuntu”. Het zou kunnen dat je door middel van de netwerkdiensten die actief zijn in jouw netwerk, een andere naam krijgt.
* Na de dubbele punt: de map waarin je je bevindt. Uitleg hierover volgt zodadelijk.

==Een eenvoudig commando: pwd==
Sommige commando's kan je zonder meer ingeven en op Enter drukken om ze door te voeren. Een voorbeeld van zo'n commando is pwd, wat staat voor “present working directory”: toon de map waarin ik me voor het moment bevind.

Het pwd commando is een van de eenvoudigste die er zijn: je typt het in, drukt Enter en dat is het dan. Maar het is niet altijd zo eenvoudig.
Een commando met opties

Andere commando's worden gevolgd door opties, die bepalen hoe het commando zich moet gedragen. Een optie begint gewoonlijk met een streepje (-), zoals bijvoorbeeld in ls -a. Het ls commando geeft de inhoud van een map weer. De -a optie specifieert dat alle bestanden, ook diegene die verborgen zijn, getoond moeten worden.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Dadelijk meer'''
We bespreken zodadelijk het commando ls in meer detail, maak je nog niet ongerust over wat het doet en hoe het werkt.
|}

Opties kunnen ook gecombineerd worden, zoals in ls -al. De -l optie duidt aan dat we een lijst van alle eigenschappen van de bestanden willen zien. Gecombineerd met -a willen we dus een volledige lijst van zichtbare en onzichtbare bestanden, en we willen van al die bestanden alle eigenschappen zien.
Een commando met argumenten

GNU commando's herken je dikwijls aan het feit dat ze ook humanly readable opties hebben, dat zijn namen van opties die voluit geschreven worden in plaats van afgekort. Een voorbeeld is

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 ls --version
|}

wat uitleg geeft over de versie van het ls programma. Noteer dat we hier twee streepjes gebruiken om voor het commando aan te duiden waar de optie begint, terwijl we voor de gewone opties slechts één streepje zetten.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Humanly readable'''
Deze term betekent letterlijk “leesbaar voor mensen”, in tegenstelling tot de vaak cryptische, uit slechts één karakter bestaande opties.
|}

In laatste instantie kunnen commando's ook argumenten herkennen. Dit zijn objecten waarop het commando zal inwerken. Bijvoorbeeld: ls /etc geeft een overzicht van de inhoud van de configuratiemap /etc.

Hoe een commando zich kan gedragen wordt uitgelegd in de online help pagina's. Noteer dat we met online in deze context doelen op documentatie die op je computer staat, niet op het Internet. Meer hierover in Hulp.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-draft.svg|50px|Opdracht]]
||
'''Wat is een Commando?'''
# Wat is een prompt?
# Een prompt ben je wel eens eerder tegengekomen, namelijk bij het programmeren in Python. Er zijn veel overeenkomsten, maar ook verschillen. Wat is de grootste overeenkomst en wat is het grootste verschil?
# Beschrijf hoe het stukje informatie voor de prompt in elkaar zit. (zie de tekst onder de voorbeeldcode om na te doen met ubuntu@ubuntu:~$)
# Waarom is jou prompt anders dan in het boek?
# Maak in je logboek een apart hoofdstuk voor commando’s aan. Zet alvast de commando’s ls en pwd erin. Hierin kun je al je aantekeningen kwijt. Zo heb je een geheugensteuntje hoe een bepaald commando heet. Je moet zelf bepalen hoe je dit wilt indelen. Misschien is een alfabetische volgorde handig. 
|}
{{Sub}}</text>
      <sha1>743eai6seh9mg6voi657ck7db6kj1lx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bestanden tonen met ls</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26419</id>
    <revision>
      <id>428331</id>
      <parentid>321120</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:11:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4069" sha1="jcgvikx5n4bh2li3qbwzdzzlo3htm9a" xml:space="preserve">{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#Starten van de Live CD
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/De standaardprocedure|De standaardprocedure]]
#De terminal
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Een terminal venster openen|Een terminal venster openen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Terminal afsluiten|Terminal afsluiten]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/De Live CD sessie afsluiten|De Live CD sessie afsluiten]]
#Basiscommando's
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Over het invoeren van commando's|Over het invoeren van commando's]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bestanden tonen met ls|Bestanden tonen met ls]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Mappen|Mappen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bestandstype|Bestandstype]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Inhoud van tekstbestanden|Inhoud van tekstbestanden]]
#Hulp
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Manpagina's|Manpagina's]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Andere manieren om documentatie te raadplegen|Andere manieren om documentatie te raadplegen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Grafische hulp|Grafische hulp]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Uitzonderingen|Uitzonderingen]]
#Met de shell leren werken
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Wat is een shell eigenlijk?|Wat is een shell eigenlijk?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bash truuks|Bash truuks]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
Zonet zagen we dat het ls commando gebruikt wordt om de inhoud van mappen te tonen. De algemene syntax van dit commando is als volgt:
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 ls [optie(s)] [bestand(en)_of_map(pen)]
|}

Als je in handleidingen vierkante haken tegenkomt, betekenen die in deze context dat hetgeen ze omsluiten optioneel is. Inderdaad, ls werkt met of zonder bestandsnaam of mapnaam, en met of zonder opties. Zonder opties krijg je de inhoud van de huidige map te zien:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 ubuntu@ubuntu:~$ ls
 Desktop
|}

Verborgen bestanden of specifieke eigenschappen van bestanden/mappen worden niet getoond. De bestanden/mappen die getoond worden, staan in je home directory, de map waarin je geplaatst wordt bij het opstarten van de terminal. In deze map mag je doen wat je wilt. In bovenstaand voorbeeld is de home directory nogal cryptisch aangeduid met het tilde symbool (~). Meer hierover in de volgende sectie, de paragraaf “Mappen”.

Het overgrote deel van de rest van het systeem is beveiligd zodat je er als gewone gebruiker niets aan kan veranderen.

De huidige map wordt aangeduid met een puntje (.); je kan de huidige map in beeld brengen door de -a optie te gebruiken.
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
We gaan niet letterlijk alle computeroutput in de cursus opnemen, dan zou die immers veel te dik worden. Het is de bedoeling dat je de opdrachten zelf ingeeft!
|}

Als je deze optie, -a, opgeeft, zie je gelijk ook nog een ander bestand, namelijk .. (twee punten naast elkaar). Dit staat voor de parent directory of de map die de huidige map bevat. De huidige map bevat ook een aantal verborgen bestanden, die beginnen met een punt. Verschillende bestandstypes worden standaard met verschillende kleuren gemarkeerd: zwart voor gewone bestanden, blauw voor mappen, groen voor uitvoerbare bestanden (programma's). Er is een optie, --color, die standaard geaktiveerd is en dit resultaat geeft.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-draft.svg|50px|Opdracht]]
||
'''ls'''
# Voer alle commando’s uit die je tegenkomt. Neem de output op in je documentatie. Vergeet niet om het op een begrijpelijke manier te doen!
# Wat betekent het puntje?
# Verwerk in je hoofdstuk over commando’s wat het commando ls doet en welke opties je mee kunt geven aan het commando.
|}
{{Sub}}</text>
      <sha1>jcgvikx5n4bh2li3qbwzdzzlo3htm9a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Mappen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26420</id>
    <revision>
      <id>428337</id>
      <parentid>364828</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:11:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7588" sha1="2i2484o3a1bgxztgzxvl7t692gtn2du" xml:space="preserve">{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#Starten van de Live CD
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/De standaardprocedure|De standaardprocedure]]
#De terminal
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Een terminal venster openen|Een terminal venster openen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Terminal afsluiten|Terminal afsluiten]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/De Live CD sessie afsluiten|De Live CD sessie afsluiten]]
#Basiscommando's
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Over het invoeren van commando's|Over het invoeren van commando's]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bestanden tonen met ls|Bestanden tonen met ls]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Mappen|Mappen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bestandstype|Bestandstype]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Inhoud van tekstbestanden|Inhoud van tekstbestanden]]
#Hulp
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Manpagina's|Manpagina's]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Andere manieren om documentatie te raadplegen|Andere manieren om documentatie te raadplegen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Grafische hulp|Grafische hulp]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Uitzonderingen|Uitzonderingen]]
#Met de shell leren werken
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Wat is een shell eigenlijk?|Wat is een shell eigenlijk?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bash truuks|Bash truuks]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
Als we het over mappen of directory's hebben in Linux, is het van belang een overzicht te hebben van de structuur van het bestandssysteem. Net zoals in MS Windows gaan we uit van een boomstructuur. De stam van de boom wordt aangeduid met een schuine streep (/). Men spreekt ook wel van de root (wortel) van het mappensysteem.

[[Bestand:Fs-layout.png|Fs-lay-out]]

==Paden==
De weg om van de root naar een bepaalde map of een bepaald bestand te gaan, noemt men een pad of, in het Engels, path. Er zijn twee soorten paden:
# Een absoluut pad: er is geen twijfel over het beginpunt van het pad. Het start aan de root van het bestandssysteem. Dit wordt aangeduid met de schuine streep.
# Een relatief pad: het beginpunt van het pad is de huidige map. Zo'n pad begint niet met een schuine streep.

Merk opdat mappen- en bestandsnamen in paden van elkaar gescheiden worden door een schuine streep naar rechts, de slash (/). Verwar dit niet met MS-DOS, waar de namen met een backslash of schuine streep naar links (\) gescheiden worden! Zoals reeds gezegd in de inleiding betekent een backslash in UNIX/Linux dat een lijn die te lang is om afgedrukt te worden op 1 lijn, voortgaat op de volgende.

==Het cd commando==
Om van de ene map naar de andere te gaan, gebruiken we het cd commando. Een aantal voorbeelden:
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
'''Doe mee!'''
De onderstaande sequentie kan je in het terminal venster mee uitvoeren. Typ tussen elk cd commando ook eens ls, gevolgd door Enter elke keer, zodat je een idee krijgt van de verschillende bestanden en mappen op je systeem. We geven zodadelijk meer informatie over wat je te zien krijgt.

* cd /etc: brengt je naar de map etc direct aan de wortel van het bestandssysteem.
* cd sound: ga in de sound map in de map etc. Absoluut pad: /etc/sound.
* cd ..: ga in de map die de map sound bevat. Je bent weer in /etc, de parent directory van sound.
* cd X11/: ga, nog steeds in de map /etc direct twee mappen dieper. Let op de hoofdletter “X”!
* cd ../..: ga weer twee mappen dichter bij de root van het bestandssysteem. Je bent weer in /etc.
* cd: geen opties: brengt je altijd terug naar je home directory.
|}

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Verschillen'''
De inhoud van de root map kan lichtjes verschillen van de ene distributie tot de andere, en zelfs van de ene versie tot de andere binnen eenzelfde distributie.
|}

* bin: de belangrijkste binaire bestanden, programma's dus, die bestemd zijn voor iedereen. Voorbeeld: Ga in de bin map en typ ls. In de lijst zie je het commando ls staan.
* boot: hier bevindt zich o.a. de kernel, vmlinuz. De naam wordt gevolgd door een versienummer.
* dev: alle apparaten die met de computer verbonden kunnen worden, bijvoorbeeld /dev/input/mouse0.
* etc: map met configuratiebestanden, bijvoorbeeld /etc/profile, waarin o.a. bepaald wordt hoe je prompt eruit ziet.
* home: de map die alle home directory's van alle gebruikers bevat. Op de Live CD is er slechts een enkele echte gebruiker gekend, namelijk ubuntu. Bijgevolg vind je de map /home/ubuntu.
* initrd: extra info voor het starten van het systeem.
* lib: bibliotheekbestanden.
* media
* mnt
* opt: optionele softwarepakketten, leeg op de Live CD aangezien je in deze omgeving niets extra's kan installeren.
* proc: informatie over de processen die draaien op het systeem.
* root: de home directory van de administratieve gebruiker of systeembeheerder, root, niet verwarren met de root van het bestandssysteem! Meer hierover in het derde deel van de cursus.
* sbin: system binaries: commando's voor gebruik door de systeembeheerder.
* srv: diensten.
* sys: systeemmap.
* tmp: map voor het opslaan van tijdelijke bestanden aangemaakt door het systeem. Hoewel je hierin schrijfrechten hebt, is het niet de bedoeling dat je deze map actief gebruikt.
* usr: bestanden voor de gebruikers (user files): programma's, documentatie, bibliotheken enz. Noteer het verschil tussen voor de gebruiker (/usr) en van de gebruiker (/home/naam_van_de_gebruiker).
* var: variabele bestanden, bijvoorbeeld /var/tmp, een map waar je wel tijdelijke bestanden mag opslaan, bijvoorbeeld downloads van het Internet, kladbestanden, enz.

Gaandeweg zullen we verder kennismaken met de inhoud van deze mappen. Merk op dat je prompt mee verandert wanneer je je in een andere map begeeft. Zo hoef je niet telkens pwd uit te voeren als je even niet meer weet waar je je bevindt in het bestandssysteem.

==Grafisch browsen==
Klik op “Locations” en &quot;Computer&quot;. Klik vervolgens op &quot;Places&quot; en vervang het door “tree”. Klik dan op “File System” om nog eens de verschillende mappen en de indeling van het bestandssysteem te overlopen.

[[Bestand:Sistema de ficheros (Linux).png|Het Ubuntu Bestandssysteem]]

Merk op dat de standaardinstelling enkel mappen toont. Natuurlijk is de bin map niet leeg. Selecteer Edit → Preferences om het standaardgedrag aan te passen.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-draft.svg|50px|Opdracht]]
||
'''Mappen'''
# In Linux is de root een slash ‘/’. Welke root (of roots) heeft een windows computer?
# Wat is het verschil tussen een relatief en een absoluut pad?
# Hierboven staat een stukje ‘Doe mee’. Voer het cd commando uit en neem je uitvoer op in je documentatie.
# Neem het cd commando op in je hoofdstuk over commando’s. Vermeld wat het commando doet en welke opties je kent.
# Maak een nieuw hoofdstuk aan in je documentatie over de rootmap. Neem hierin op wat er zich allemaal in de root map bevindt. Probeer ook een beschrijving te geven wat deze mappen allemaal betekenen. Het is niet erg als je er nog niets van begrijpt. Gaandeweg kom je er mee in aanraking en kun je je documentatie aanpassen.
# Halverwege wordt gesproken over verschillen in de root map. Zijn er verschillen?
# Neem in het hoofstuk commando’s op wat het commando pwd doet.
# Maak een screenshot van de rootmap en verwerk deze in je documentatie. 
|}
{{Sub}}</text>
      <sha1>2i2484o3a1bgxztgzxvl7t692gtn2du</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bestandstype</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26421</id>
    <revision>
      <id>428332</id>
      <parentid>321100</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:11:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6092" sha1="4bt4408rltejs1t2rtvcej2f2f629gr" xml:space="preserve">{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#Starten van de Live CD
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/De standaardprocedure|De standaardprocedure]]
#De terminal
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Een terminal venster openen|Een terminal venster openen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Terminal afsluiten|Terminal afsluiten]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/De Live CD sessie afsluiten|De Live CD sessie afsluiten]]
#Basiscommando's
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Over het invoeren van commando's|Over het invoeren van commando's]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bestanden tonen met ls|Bestanden tonen met ls]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Mappen|Mappen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bestandstype|Bestandstype]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Inhoud van tekstbestanden|Inhoud van tekstbestanden]]
#Hulp
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Manpagina's|Manpagina's]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Andere manieren om documentatie te raadplegen|Andere manieren om documentatie te raadplegen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Grafische hulp|Grafische hulp]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Uitzonderingen|Uitzonderingen]]
#Met de shell leren werken
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Wat is een shell eigenlijk?|Wat is een shell eigenlijk?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bash truuks|Bash truuks]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
Soorten bestanden

Gedurende deze kleine rondleiding zijn we niet enkel zwarte, blauwe en groene bestandsnamen tegengekomen. Er zijn veel meer verschillende bestanden dan enkel mappen en gewone bestanden. Omdat men in UNIX geprobeerd heeft om alle verschillende soorten objecten van een besturingssysteem voor te stellen als bestanden, zodat ze op een eenvormige manier behandeld kunnen worden, zijn er meer types bestanden dan men op het eerste zicht zou denken. De belangrijkste zijn:

* mappen: bestanden die andere bestanden of mappen bevatten.
* Speciale bestanden: het mechanisme dat gebruikt wordt voor input en output. De meeste van deze bestanden bevinden zich in /dev.
* Links: een systeem gebruikt om een bestand op meerdere plaatsen in het systeem zichtbaar te maken.
* (Domein) sockets: een bestandstype voor netwerkcommunicatie tussen processen onderling.
* Named pipes: een bestandstype voor communicatie tussen processen zonder dat die gebruik maken van netwerksemantiek.

==Bestandstype achterhalen met het ls commando==
Er zijn verschillende mogelijkheden om het type bestand te weten te komen:

===Suffixen===
Door gebruik te maken van het commando ls -F: elke bestandsnaam wordt dan gevolgd door een symbool, behalve gewone bestanden, die hebben geen suffix (achtervoegsel). De betekenis van die symbolen is als volgt:

Suffix schema voor ls
 Karakter	Bestandstype
 /	map
 *	uitvoerbaar bestand, bv. een programma of een script
 @	link
 =	socket
 |	named pipe

Links en uitvoerbare bestanden zullen we later behandelen, sockets en pipes komen soms voor in de man pagina's (zie de paragraaf “Hulp”) maar zijn veelal een zaak van systeembeheerders en programmeurs.

===Kleurenschema===
Door gebruik te maken van het ls commando zonder opties, al dan niet met een bestandsnaam als argument, waarmee je via kleurcodes meer informatie krijgt:

Standaard ls kleurenschema
 Kleur	Bestandstype
 blauw	mappen
 rood	gecompresseerde archieven
 zwart	tekstbestanden
 rose	afbeeldingen
 cyaan	links
 geel	randapparaten of devices
 groen	uitvoerbare bestanden
 knipperend rood	gebroken links

Deze types van bestanden zullen later nog aan bod komen.

===Lange lijst===
Door ls -l uit te voeren, al dan niet met een bestandsnaam als argument. Zo krijg je een lijn per bestand te zien. Het eerste karakter van de lijn stelt het bestandstype voor:

Bestandstypes in een lange lijst
 Symbool	Betekenis
 -	gewoon bestand
 d	map (directory)
 l	link
 c	speciaal bestand
 s	socket
 p	named pipe
 b	blokapparaat
 c	karakterapparaat

==Het file commando==
Om nog meer details te weten te komen, gebruik je het file commando. Het geeft informatie over de aard en het formaat van bestanden. Enkele voorbeelden:

 ubuntu@ubuntu:~$ file Desktop
 Desktop: directory
 ubuntu@ubuntu:~$ file /etc/profile
 /etc/profile: ASCII English text
 ubuntu@ubuntu:~$ file /dev/input/mouse0
 /dev/input/mouse0: character special (13/32)
 ubuntu@ubuntu:~$ file /usr/share/doc/cdrecord/changelog.Debian.gz
 /usr/share/doc/cdrecord/changelog.Debian.gz: gzip compressed data, was &quot;changelog.Debian&quot;, from Unix, max compression
 ubuntu@ubuntu:~$ cd /usr/share/pixmaps
 ubuntu@ubuntu:/usr/share/pixmaps$ file gnome-logo-large.png
 gnome-logo-large.png: PNG image data, 198 x 225, 8-bit colormap, non-interlaced
 ubuntu@ubuntu:/usr/share/pixmaps$ cd
 ubuntu@ubuntu:~$ file /bin/ls
 /bin/ls: ELF 32-bit LSB executable, Intel 80386, version 1 (SYSV), for GNU/Linux 2.2.0, dynamically linked (uses shared libs), stripped
 ubuntu@ubuntu:~$ file /usr/share/doc/bzip2/manual_1.html
 /usr/share/doc/bzip2/manual_1.html: HTML document text

[Waarschuwing]	Hoofdlettergevoeligheid

Let er in bovenstaand voorbeeld op dat je rekening moet houden met de hoofdlettergevoeligheid van het systeem: “Desktop” is niet hetzelfde als “desktop”!

Je zal later wel merken dat file nog veel meer bestandstypes herkent, incluis bestanden die je normaliter typisch enkel op een MS Windows systeem terugvindt. In tegenstelling tot Windows gaat file kijken in de eerste paar bytes van een bestand om het bestandstype te achterhalen, en niet naar de suffix. Je mag dan ook de namen voor je bestanden vrij kiezen. Let er wel op dat UNIX, en dus ook Linux, hoofdlettergevoelig is. Bijgevolg kunnen file, File, FILE, fILE en filE vijf verschillende bestanden zijn.
[Opmerking]	Debian

In het vierde voorbeeld was er in de output van het file commando sprake van Debian. Dit is de Linuxdistributie waarvan Ubuntu afgeleid is. Hier en daar zal je nog referenties naar dit systeem tegenkomen.
{{Sub}}</text>
      <sha1>4bt4408rltejs1t2rtvcej2f2f629gr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Inhoud van tekstbestanden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26422</id>
    <revision>
      <id>428334</id>
      <parentid>321103</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:11:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3504" sha1="dcac5mvvmgxsxtn0lizs7p9o07pbh5f" xml:space="preserve">{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#Starten van de Live CD
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/De standaardprocedure|De standaardprocedure]]
#De terminal
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Een terminal venster openen|Een terminal venster openen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Terminal afsluiten|Terminal afsluiten]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/De Live CD sessie afsluiten|De Live CD sessie afsluiten]]
#Basiscommando's
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Over het invoeren van commando's|Over het invoeren van commando's]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bestanden tonen met ls|Bestanden tonen met ls]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Mappen|Mappen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bestandstype|Bestandstype]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Inhoud van tekstbestanden|Inhoud van tekstbestanden]]
#Hulp
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Manpagina's|Manpagina's]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Andere manieren om documentatie te raadplegen|Andere manieren om documentatie te raadplegen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Grafische hulp|Grafische hulp]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Uitzonderingen|Uitzonderingen]]
#Met de shell leren werken
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Wat is een shell eigenlijk?|Wat is een shell eigenlijk?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bash truuks|Bash truuks]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
==Enkel tekst!==
We hebben zo gehamerd op bestandstypes omdat we ons voornamelijk bezighouden met tekst terminals. Met de hulpmiddelen die we zodadelijk en in grote delen van de rest van de cursus zullen bespreken, kunnen we enkel de inhoud van tekstbestanden tonen. Als je geluk hebt, werkt zo'n commando of hulpprogramma ook op niet-tekstbestanden, zoals archieven of gecompileerde programma's. Als je minder geluk hebt, crasht je terminal. In geval van twijfel dus altijd eerst controleren of je wel met een tekstbestand te maken hebt, alvorens een hulpprogramma (commando) in textuele context uit te voeren!

==Het cat commando==
Het cat commando, van concatenate, is een van de meest gebruikte hulpprogramma's om inhoud van tekstbestanden over het scherm te laten lopen. Neem bijvoorbeeld de lijst met gebruikers op de computer (passwd, in de /etc map):

 ubuntu@ubuntu:~$ cat /etc/passwd
 root:x:0:0:root:/root:/bin/bash
 daemon:x:1:1:daemon:/usr/sbin:/bin/sh
 bin:x:2:2:bin:/bin:/bin/sh
 sys:x:3:3:sys:/dev:/bin/sh
 sync:x:4:65534:sync:/bin:/bin/sync
 games:x:5:60:games:/usr/games:/bin/sh
 man:x:6:12:man:/var/cache/man:/bin/sh
 ...

[Belangrijk]	Probeer dit eens

Wat bemerk je bij het uitvoeren van de opdracht cat /usr/share/doc/python/copyright?

==Het less commando==
Het probleem met cat is dat grotere bestanden van begin tot eind over het scherm rollen. Je kan dan wel met het schuivertje rechts in je terminalvenster proberen om het begin te zien te krijgen, maar bij echt grote bestanden zal dat niet lukken. Gebruik in dat geval less:

 ubuntu@ubuntu:~$ less /usr/share/doc/python/copyright

Enkele basisvaardigheden voor het gebruik van less:

* Druk op de spatiebalk om de volgende pagina te zien te krijgen.
* Druk B om terug te gaan.
* Druk Q om het less programma te verlaten.
* Je kan ook de pijltjes omhoog en omlaag gebruiken om te navigeren. In de volgende sektie (de paragraaf “Man pagina's”) behandelen we een voorbeeld.
{{Sub}}</text>
      <sha1>dcac5mvvmgxsxtn0lizs7p9o07pbh5f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Samenvatting</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26425</id>
    <revision>
      <id>428333</id>
      <parentid>321188</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:11:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9478" sha1="isrqkebkro5x7ya3zpe0mhyffx2lnvx" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Werken met bestanden'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Testbestanden aanmaken|Testbestanden aanmaken]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Bestanden manipuleren|Bestanden manipuleren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Werken met mappen|Werken met mappen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Werken met links|Werken met links]]
#'''Meer over de inhoud van bestanden'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Begin en eind|Begin en eind]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Tekst zoeken in een bestand|Tekst zoeken in een bestand]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Andere bestandsformaten|Andere bestandsformaten]]
#'''Beveiliging van bestanden'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Eigenschappen tonen|Eigenschappen tonen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Hoe werkt beveiliging van bestanden?|Hoe werkt beveiliging van bestanden?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Toegangsrechten veranderen|Toegangsrechten veranderen]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}

In dit hoofdstuk maakten we kennis met een heel aantal commando's. Een overzicht als geheugensteuntje:

&lt;div class=&quot;table&quot;&gt;

  &lt;div class=&quot;table-contents&quot;&gt;
    &lt;table border=&quot;1&quot; summary=&quot;Nieuwe commando's&quot;&gt;
      &lt;tr&gt;
        &lt;th align=&quot;left&quot;&gt;Commando
        &lt;/th&gt;
        &lt;th align=&quot;left&quot;&gt;Funktie
        &lt;/th&gt;
        &lt;th align=&quot;left&quot;&gt;Hoe gebruiken?
        &lt;/th&gt;
      &lt;/tr&gt;
      &lt;tr&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;chmod&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Toegangsrechten veranderen
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;chmod &lt;code class=&quot;option&quot;&gt;[opties]&lt;/code&gt; &lt;em class=&quot;parameter&quot;&gt;&lt;code&gt;toegekende_rechten&lt;/code&gt;&lt;/em&gt; &lt;code class=&quot;filename&quot;&gt;bestand(en)&lt;/code&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
        &lt;/td&gt;
      &lt;/tr&gt;
      &lt;tr&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;cp&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Kopiëren
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;

&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;cp &lt;code class=&quot;option&quot;&gt;[opties]&lt;/code&gt; &lt;code class=&quot;filename&quot;&gt;bronbestand(en) doelnaam&lt;/code&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;: zowel bronbestanden als doelnaam kunnen een map in plaats van een bestandsnaam zijn; indien meerdere bronbestanden moet de doelnaam een map zijn.

&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;cp &lt;code class=&quot;option&quot;&gt;-r&lt;/code&gt; &lt;code class=&quot;filename&quot;&gt;map1 map2&lt;/code&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;: kopieer &lt;code class=&quot;filename&quot;&gt;map1&lt;/code&gt; met inhoud naar &lt;code class=&quot;filename&quot;&gt;map2&lt;/code&gt;.

        &lt;/td&gt;
      &lt;/tr&gt;
      &lt;tr&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;find&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Uitgebreid zoeken
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;find &lt;code class=&quot;filename&quot;&gt;startmap&lt;/code&gt; &lt;code class=&quot;option&quot;&gt;[opties]&lt;/code&gt; &lt;em class=&quot;parameter&quot;&gt;&lt;code&gt;zoekcriteria&lt;/code&gt;&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
        &lt;/td&gt;
      &lt;/tr&gt;
      &lt;tr&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;grep&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Lijnen filteren
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;

&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;grep &lt;code class=&quot;option&quot;&gt;[opties]&lt;/code&gt; &lt;em class=&quot;parameter&quot;&gt;&lt;code&gt;zoekstring&lt;/code&gt;&lt;/em&gt; &lt;code class=&quot;filename&quot;&gt;bestand(en)&lt;/code&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;

&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;grep &lt;code class=&quot;option&quot;&gt;-v&lt;/code&gt; &lt;em class=&quot;parameter&quot;&gt;&lt;code&gt;zoekstring&lt;/code&gt;&lt;/em&gt; &lt;code class=&quot;filename&quot;&gt;bestand&lt;/code&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;: toon de lijnen in het bestand die de zoekstring niet bevatten.

&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;grep &lt;code class=&quot;option&quot;&gt;-i&lt;/code&gt; &lt;em class=&quot;parameter&quot;&gt;&lt;code&gt;zoekstring&lt;/code&gt;&lt;/em&gt; &lt;code class=&quot;filename&quot;&gt;bestand&lt;/code&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;: zoek hoofdletterongevoelig.

        &lt;/td&gt;
      &lt;/tr&gt;
      &lt;tr&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;head&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;De eerste lijnen van een bestand tonen
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;head &lt;code class=&quot;option&quot;&gt;-X&lt;/code&gt; &lt;code class=&quot;filename&quot;&gt;bestand&lt;/code&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;: waarin X een rond getal is: toon de X eerste lijnen van een bestand.
        &lt;/td&gt;
      &lt;/tr&gt;
      &lt;tr&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;ln&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Linken
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;ln &lt;code class=&quot;option&quot;&gt;[-s]&lt;/code&gt; &lt;code class=&quot;filename&quot;&gt;bronbestand doelnaam&lt;/code&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
        &lt;/td&gt;
      &lt;/tr&gt;
      &lt;tr&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;locate&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Eenvoudig zoeken
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;locate &lt;code class=&quot;filename&quot;&gt;bestand&lt;/code&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
        &lt;/td&gt;
      &lt;/tr&gt;
      &lt;tr&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;ls&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Lijst
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;

&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;ls&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt; zonder opties: maak een lijst van de bestanden in de huidige map.

&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;ls &lt;code class=&quot;filename&quot;&gt;bestand&lt;/code&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;: geeft de lijst van opgegeven bestanden of van de bestanden in de opgegeven map.

&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;ls &lt;code class=&quot;option&quot;&gt;-a&lt;/code&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;: toont ook verborgen bestanden waarvan de naam met een punt begint.

&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;ls &lt;code class=&quot;option&quot;&gt;-l&lt;/code&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;: lange lijst, geeft de eigenschappen van de bestanden weer.

        &lt;/td&gt;
      &lt;/tr&gt;
      &lt;tr&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;mkdir&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Map aanmaken
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;mkdir &lt;code class=&quot;filename&quot;&gt;mapnaam&lt;/code&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
        &lt;/td&gt;
      &lt;/tr&gt;
      &lt;tr&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;mv&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Verplaatsen en/of hernoemen
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;mv &lt;code class=&quot;filename&quot;&gt;bestand1 bestand2&lt;/code&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;: bestanden kunnen zowel gewone bestanden als mappen zijn.
        &lt;/td&gt;
      &lt;/tr&gt;
      &lt;tr&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;rm&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Verwijderen
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;rm &lt;code class=&quot;filename&quot;&gt;bestand(en)&lt;/code&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
        &lt;/td&gt;
      &lt;/tr&gt;
      &lt;tr&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;rmdir&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Map verwijderen
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;rmdir &lt;code class=&quot;filename&quot;&gt;mapnaam&lt;/code&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
        &lt;/td&gt;
      &lt;/tr&gt;
      &lt;tr&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;tail&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;De laatste lijnen van een bestand tonen
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;

&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;tail &lt;code class=&quot;option&quot;&gt;-X&lt;/code&gt; &lt;code class=&quot;filename&quot;&gt;bestand&lt;/code&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;: toon de laatste X lijnen van een bestand.

&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;tail &lt;code class=&quot;option&quot;&gt;-f&lt;/code&gt; &lt;code class=&quot;filename&quot;&gt;bestand&lt;/code&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;: toon continue de laatste lijnen van een bestand, ook als er gedurende het uitvoeren van het commando nieuwe lijnen bijkomen.

        &lt;/td&gt;
      &lt;/tr&gt;
      &lt;tr&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;touch&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Een leeg bestand aanmaken
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;touch &lt;code class=&quot;filename&quot;&gt;bestand(en)&lt;/code&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
        &lt;/td&gt;
      &lt;/tr&gt;
      &lt;tr&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;umask&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Het masker tonen
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;umask&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;: zonder opties
        &lt;/td&gt;
      &lt;/tr&gt;
      &lt;tr&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;which&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;Zoeken in het &lt;code class=&quot;varname&quot;&gt;PATH&lt;/code&gt;
        &lt;/td&gt;
        &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;strong class=&quot;command&quot;&gt;which &lt;em class=&quot;parameter&quot;&gt;&lt;code&gt;commando&lt;/code&gt;&lt;/em&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/span&gt;
        &lt;/td&gt;
      &lt;/tr&gt;
    &lt;/table&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;br class=&quot;table-break&quot; /&gt;

Er is dus heel wat documentatie te lezen!

En tot slot nog een overzicht van de toegangsrechten:

&lt;table border=&quot;1&quot; summary=&quot;Toegangsrechten&quot;&gt;
  &lt;tr&gt;
    &lt;th align=&quot;left&quot;&gt;Wie/Wat
    &lt;/th&gt;
    &lt;th align=&quot;left&quot;&gt;r(ead)
    &lt;/th&gt;
    &lt;th align=&quot;left&quot;&gt;w(rite)
    &lt;/th&gt;
    &lt;th align=&quot;left&quot;&gt;(e)x(ecute)
    &lt;/th&gt;
  &lt;/tr&gt;
  &lt;tr&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;u(ser)
    &lt;/td&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;4
    &lt;/td&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;2
    &lt;/td&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;1
    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  &lt;tr&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;g(roup)
    &lt;/td&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;4
    &lt;/td&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;2
    &lt;/td&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;1
    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  &lt;tr&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;o(ther)
    &lt;/td&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;4
    &lt;/td&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;2
    &lt;/td&gt;
    &lt;td align=&quot;left&quot;&gt;1
    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;
{{Sub}}</text>
      <sha1>isrqkebkro5x7ya3zpe0mhyffx2lnvx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Testbestanden aanmaken</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26426</id>
    <revision>
      <id>428336</id>
      <parentid>401169</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:11:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3351" sha1="m5thbxeq8m76cvzagadiagok5km9w78" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Werken met bestanden'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Testbestanden aanmaken|Testbestanden aanmaken]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Bestanden manipuleren|Bestanden manipuleren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Werken met mappen|Werken met mappen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Werken met links|Werken met links]]
#'''Meer over de inhoud van bestanden'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Begin en eind|Begin en eind]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Tekst zoeken in een bestand|Tekst zoeken in een bestand]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Andere bestandsformaten|Andere bestandsformaten]]
#'''Beveiliging van bestanden'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Eigenschappen tonen|Eigenschappen tonen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Hoe werkt beveiliging van bestanden?|Hoe werkt beveiliging van bestanden?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Toegangsrechten veranderen|Toegangsrechten veranderen]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}
Om enkele zinvolle tests te kunnen doen, moeten we eerst wat kladbestanden genereren. Uiteraard kan je dat doen door wat te surfen op het web en HTML pagina's te bewaren in je homedirectory of in /var/tmp. Of je zou OpenOffice.org kunnen starten, wat schrijven in een tekstbestand of een rekenblad en dat opslaan. Er zijn tal van toepassingen die toelaten om bestanden aan te maken. Het nadeel is meestal wel dat je daarvoor de toepassing in een grafische omgeving nodig hebt. Snel en makkelijk testbestanden creëren doe je met het commando touch in een terminal venster:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 ubuntu@ubuntu:~$ touch bestand1 bestand2 bestand3
 ubuntu@ubuntu:~$ ls
 bestand1 bestand2 bestand3 Desktop
|}

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-draft.svg|50px|Opdracht]]
||
'''Grootte van de testbestanden '''
Het bovenstaande commando maakt lege bestanden van 0 kilobyte aan. Heb je inmiddels al de man pagina van het ls commando gelezen? Dan weet je hoe je de grootte van een bestand kan zien!
|}

==Over naamgeving en achtervoegsels==
Voor het Linux systeem is het niet nodig om achtervoegsels zoals bijvoorbeeld .txt te gebruiken. Het systeem herkent ook zonder speciale achtervoegsels van welk type een bepaald bestand is. Je mag natuurlijk wel de achtervoegsels, zoals die op MS Windows gekend zijn, gebruiken zodat de organisatie van je bestanden voor jezelf duidelijker is. Ook grafische programma's voor bestandsbeheer maken soms gebruik van de achtervoegsels om iconen aan bestanden toe te wijzen. In de tekstomgeving maakt het echter niet uit welke uitgang een bestand heeft.

Je mag je bestanden eender welke naam geven, er is geen beperking op het aantal karakters, behalve dan de lengte van een commandolijn, maar dat zijn vele honderden karakters. Behoed je echter voor het gebruik van tekens die voor de shell een speciale betekenis hebben, zoals (, ), ,?, {, }, /, ?, *, ', &quot;, ~, `, &amp;, $, ! en |. Houd er ook rekening mee dat het Linux systeem hoofdlettergevoelig is.
{{Sub}}</text>
      <sha1>m5thbxeq8m76cvzagadiagok5km9w78</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Bestanden manipuleren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26427</id>
    <revision>
      <id>428338</id>
      <parentid>364829</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:12:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11134" sha1="16b3fngclut2bbm8rl1hfj48tgqcl6s" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Werken met bestanden'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Testbestanden aanmaken|Testbestanden aanmaken]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Bestanden manipuleren|Bestanden manipuleren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Werken met mappen|Werken met mappen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Werken met links|Werken met links]]
#'''Meer over de inhoud van bestanden'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Begin en eind|Begin en eind]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Tekst zoeken in een bestand|Tekst zoeken in een bestand]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Andere bestandsformaten|Andere bestandsformaten]]
#'''Beveiliging van bestanden'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Eigenschappen tonen|Eigenschappen tonen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Hoe werkt beveiliging van bestanden?|Hoe werkt beveiliging van bestanden?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Toegangsrechten veranderen|Toegangsrechten veranderen]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}
==Kopiëren==
Om een exacte kopie te maken van een bestand gebruiken we het cp commando, van copy. De syntax is eenvoudig genoeg:

 cp bronmap/bronbestand doelmap/doelbestand

Praktisch:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 ubuntu@ubuntu:~$ cp bestand1 bestand4
 ubuntu@ubuntu:~$ cp bestand1 /var/tmp/testje 
 ubuntu@ubuntu:~$ cp /var/tmp/testje bestand5
 ubuntu@ubuntu:~$ cp /var/tmp/testje /var/tmp/testje2
 ubuntu@ubuntu:~$ cp bestand3 /var/tmp 
|}

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-dialog-warning.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Overschrijf geen bestanden! '''
Let goed op, want met Linux ben jij de baas. Als het doelbestand al bestaat, wordt het zonder waarschuwing overschreven. We zullen in Deel 3 bespreken wat we aan dit standaardgedrag kunnen veranderen.
|}

Een aantal opmerkingen:

* Als je geen mappen specifieert, hetzij met een absoluut, hetzij met een relatief pad, dan gaat het cp commando ervan uit dat je in de huidige map wilt werken. Dit geldt zowel voor het doelbestand als voor het bronbestand. Voorbeeld: cp bestand1 bestand2.
* Als je enkel een doelmap specifieert en geen doelnaam, blijft de naam van het bronbestand behouden. Voorbeeld: cp bestand1 map1/.
* Je kan meerdere bestanden tegelijk kopiëren, maar dan moet het laatste argument (= de laatste bestandsnaam) een naam van een map zijn. Voorbeeld: cp bestand1 bestand2 bestand3 map1.
* Om meerdere bestanden tegelijk naar een map te kopiëren mag je de zogenaamde wildcards ? en * gebruiken. Een vraagteken staat gelijk met 1 karakter, een sterretje staat gelijk met eender welk aantal karakters. Bijvoorbeeld:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 ubuntu@ubuntu:~$ cp bestand? /var/tmp 
 ubuntu@ubuntu:~$ ls /var/tmp
 bestand1 bestand2 bestand3 bestand4 testje 
 ubuntu@ubuntu:~$ cp be* Desktop 
|}

Kan je nog volgen? Probeer al deze voorbeelden ook zelf uit. Dat zal je helpen om Linux in de vingers te krijgen. Gebruik ook het veelvuldig gebruik van ls. Het commando komt overal van pas.

==Verplaatsen==
Voor het verplaatsen en/of hernoemen van bestanden en mappen gebruiken we het commando mv, wat staat voor move. De syntax is gelijkaardig aan die van het cp commando:

 mv bronmap/bronbestand doelmap/doelbestand

Een aantal voorbeelden:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 ubuntu@ubuntu:~$ mv /var/tmp/testje bestand5
 ubuntu@ubuntu:~$ mv Desktop/be* . 
 ubuntu@ubuntu:~$ mv bestand1 /var/tmp 
|}

Weet je nog? De punt staat voor de huidige map. We zagen al eerder dat het ls commando daarover informatie kan geven. Je kan . en .. ook zelf gebruiken op de opdrachtregel. Noteer dat je ls zowel voor gewone bestanden als voor mappen gebruikt om verschillende eigenschappen ervan op te vragen, zie ook de paragraaf “Werken met mappen”.

Kan je vanuit de map, waarin je je bevindt wanneer je net een terminal venster geopend hebt, een testbestand naar .. verhuizen? Wat gebeurt er? Wat is het absolute pad voor de map waarin je huidge werkmap zich bevindt? Heb je een vermoeden wat er hier gaande is?

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Verschillende inhoud'''
Als je aan het experimenteren gaat, kan het wel eens gebeuren dat je niet exact hetzelfde op je scherm ziet als in de cursus. Beschouw bovenstaande als voorbeelden van hoe je commando's gebruikt. Schrik niet mocht je foutmeldingen krijgen. Probeer te begrijpen wat er gebeurt, zowel door de boodschappen van de shell te analyzeren als door verschillende commando's uit te proberen. Oefening is de beste leermeester!
|}

Dit commando heeft ook effect op mappen, mits gebruik van een speciale optie. Meer hierover in de paragraaf Mappen aanmaken en de paragraaf Mappen verwijderen.

==Zoeken==
===Eenvoudig zoeken op bestandsnaam===
Recht-toe recht-aan bestanden of mappen zoeken kan je met behulp van het commando locate (lokaliseer). Bijvoorbeeld:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 ubuntu@ubuntu:~$ locate Desktop 
|}

Deze opdracht geeft alle absolute paden weer waarin het woord Desktop voorkomt. Let wel:

* Dit programma baseert zich op de inhoud van een database die normaliter 's nachts wordt aangemaakt. De Live CD bevat een oude database, vandaar de foutboodschap die je ziet telkens je dit commando gebruikt.
* Indien je computer niet opstaat 's nachts, zal de database opgebouwd worden na het opstarten. In elk geval zullen namen van bestanden en mappen die aangemaakt werden na de laatste indexatie niet weergegeven worden. Probeer bij wijze van test een locate met als argument een nieuw aangemaakt testbestand bestand6.
* Zoals alle commando's is ook dit commando hoofdlettergevoelig. Probeer bijvoorbeeld maar eens locate desktop in plaats van locate Desktop.

===Gedetailleerd zoeken van bestanden===
Om bestanden te vinden die recenter aangemaakt zijn, of om bestanden met bepaalde eigenschappen te zoeken, hebben we het find commando, van vinden. Dit commando bestaat al ongeveer even lang als UNIX zelf, wat zich uit in de ietwat archaïsche syntax:

 find zoekmap zoekopties? zoekakties?

Bij dit commando moet je dus eigenlijk weten wat je zoekt en waar je het gelaten hebt, want je moet zowel kunnen specifiëren welk object je zoekt als waar je de zoekaktie wilt beginnen. Optioneel kan je verdere bepalingen geven van wat er met de gevonden bestanden moet gebeuren. Een eenvoudig voorbeeld:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 ubuntu@ubuntu:~$ touch bestand6
 ubuntu@ubuntu:~$ find ~ -name bestand6
 /home/ubuntu/bestand6  
|}

De tilde (~) beduidt je homedirectory. Je ziet hier dat het volle pad daarnaartoe /home/ubuntu is. Indien je je daar bevindt, kan je ook . gebruiken als startpunt van de zoekopdracht. Vanaf het startpunt worden alle lager gelegen mappen in de hiërarchie van het bestandssysteem doorzocht. Elke bestandsnaam die de opgegeven zoeknaam bevat, in dit geval bestand6 wordt met het volle pad ernaartoe op het scherm gezet.

Met find kan je veel meer dan enkel op naam zoeken: je kan bestanden zoeken die groter of kleiner dan een bepaalde grootte zijn, ouder of nieuwer dan een bepaald tijdstip, veranderd voor of na een bepaalde datum, bestanden die van bepaalde gebruikers of groepen zijn, van een bepaald type of met bepaalde toegangspermissies. Op de gevonden bestanden kunnen meteen ook zoekakties uitgeoefend worden. De zoekaktie is standaard -ls, een lijst tonen van de gevonden bestanden. Je zou de gevonden bestanden bijvoorbeeld ook gelijk kunnen verwijderen door een andere zoekaktie op te geven.

===Commando's zoeken met which===
Als je wilt weten waar een bepaald commando zich bevindt, gebruik dan which met de naam van het commando als argument. Voorbeelden:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 ubuntu@ubuntu:~$ which ls
 /bin/ls 
|}

Het which commando zoekt in alle mappen die gedefinieerd zijn in de PATH variabele. Deze variabele bevat een lijst van mappen waarin zich programma's bevinden. De shell leest de lijst in en vindt zo commando's die je intikt.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Variabelen'''
Variabelen bepalen hoe de shell werkt. Meer over variabelen in Hoofdstuk 12, Netwerken van het derde lespakket.
|}

De inhoud van een variabele bekijk je als volgt:
 
 echo $VARIABELE

In dit geval geeft dat: 
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 ubuntu@ubuntu:~$ echo $PATH
 /usr/local/bin:/usr/local/sbin:/sbin:/usr/sbin:/bin:/usr/bin:/usr/bin/X11:/usr/games 
|}

Het which commando vertelt je dus in welk van deze mappen een gegeven commando zich bevindt.

De mappen worden gescheiden door een dubbele punt. De eerste map waarin een commando gevonden wordt, wordt als resultaat op het scherm gezet. Als geen enkele map het gezochte commando bevat, is er geen output. Dat wil echter niet zeggen dat het commando niet op je systeem te vinden is. Misschien zit het in een map die niet doorzocht wordt. Hoe je dit probleem oplost, bekijken we in Deel 3.

===Commando's zoeken met behulp van de shell===
Vergeet ook niet dat je commando's kan zoeken, of beter, vervolledigen, door enkele beginletters te tikken in een terminal en dan de Tab-toets te gebruiken. Als er slechts één enkele mogelijkheid is, zal de shell het commando vervolledigen. Als er meerdere mogelijkheden zijn, krijg je een (visuele) bel. Druk twee keer op de Tab om een lijst van de opties te krijgen.

Gebruik de Bash feature Ctrl+R om te zoeken in de commandogeschiedenis:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 ubuntu@ubuntu:~$ typ nu ctrl+R?
 (reverse-i-search)`':
|}

Typ nu een sequentie van karakters die voorkomt in het commando dat je wilt herhalen, bijvoorbeeld “fi” van find. Met commando bedoelen we hier wel de gehele commandoregel, inclusief argumenten, opties en bestandsnamen. Dus je kan ook een sequentie van een lange bestandsnaam opgeven, om die niet opnieuw te hoeven tikken. De shell zal proberen om aan te vullen. Wordt er niets gevonden, typ dan Ctrl+C. Wordt er wel iets gevonden maar is het nog niet hetgeen je zocht, typ dan wat meer karakters of gebruik de pijltjes om omhoog en omlaag te rollen door de commandogeschiedenis.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Control sequenties '''
Het gebruik van de Ctrl-toets gevolgd door een letter wordt ook wel eens weergegeven met een accent circumflex, bijvoorbeeld “^R” voor Ctrl+R en “^C” voor Ctrl+C.
|}
{{Sub}}</text>
      <sha1>16b3fngclut2bbm8rl1hfj48tgqcl6s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Werken met mappen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26428</id>
    <revision>
      <id>428339</id>
      <parentid>364830</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:12:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2787" sha1="h6ab9vucdk1cdi942b5af9lkvju7ld9" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Werken met bestanden'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Testbestanden aanmaken|Testbestanden aanmaken]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Bestanden manipuleren|Bestanden manipuleren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Werken met mappen|Werken met mappen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Werken met links|Werken met links]]
#'''Meer over de inhoud van bestanden'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Begin en eind|Begin en eind]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Tekst zoeken in een bestand|Tekst zoeken in een bestand]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Andere bestandsformaten|Andere bestandsformaten]]
#'''Beveiliging van bestanden'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Eigenschappen tonen|Eigenschappen tonen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Hoe werkt beveiliging van bestanden?|Hoe werkt beveiliging van bestanden?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Toegangsrechten veranderen|Toegangsrechten veranderen]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}
==Mappen aanmaken==
Een nieuwe map maak je met het mkdir commando (make directory). Geef één of meerdere mapnamen als argument:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 ubuntu@ubuntu:~$ mkdir map1 map2 map3
|}

Controleer met het ls commando wat het resultaat is. Je ziet onmiddellijk het verschil: mappen worden in blauw aangeduid. De argumenten kunnen eens te meer absolute of relatieve paden naar mappen zijn. Als je geen pad meegeeft, gaat het programma ervan uit dat je een map in de huidige map wilt aanmaken.

==Mappen verwijderen==
Een lege map verwijderen doe je met het rmdir (remove directory) commando.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-draft.svg|50px|Opdracht]]
||
'''En mappen die niet leeg zijn?'''
Maak een map aan en plaats daarin een bestand. Wat gebeurt er als je deze map wilt verwijderen?
|}

Mappen die nog bestanden bevatten verwijder je door eerst de bestanden te verwijderen uit de map. Daarna kan je rmdir gebruiken met de naam van de lege map als argument.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Dat is toch veel werk?'''
Inderdaad, als je op die manier een aantal volle mappen leeg moet maken, is de lol er snel af. Eén van je taken bij dit cursusdeel bestaat erin een snellere manier te vinden om van volle mappen af te raken. De taken worden beschreven aan het einde van dit hoofdstuk, daar vind je ook hints die je zullen helpen de oplossing te vinden.
|}
{{Sub}}</text>
      <sha1>h6ab9vucdk1cdi942b5af9lkvju7ld9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Werken met links</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26429</id>
    <revision>
      <id>428340</id>
      <parentid>364831</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:12:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7233" sha1="fuyhlfroahz0zbv0b7wy69hbz5uv1b4" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Werken met bestanden'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Testbestanden aanmaken|Testbestanden aanmaken]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Bestanden manipuleren|Bestanden manipuleren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Werken met mappen|Werken met mappen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Werken met links|Werken met links]]
#'''Meer over de inhoud van bestanden'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Begin en eind|Begin en eind]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Tekst zoeken in een bestand|Tekst zoeken in een bestand]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Andere bestandsformaten|Andere bestandsformaten]]
#'''Beveiliging van bestanden'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Eigenschappen tonen|Eigenschappen tonen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Hoe werkt beveiliging van bestanden?|Hoe werkt beveiliging van bestanden?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Toegangsrechten veranderen|Toegangsrechten veranderen]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}
==Wat zijn links?==
In sommige gevallen zal je merken dat de volledige info van een bestand begint met de letter “l”, van link. Het systeem met links wordt veel gebruikt op UNIX- en Linuxsystemen om plaats te besparen. Een link is eigenlijk niets meer dan een manier om twee of meer bestandsnamen te koppelen aan dezelfde bestandsdata.

Om links te begrijpen, moeten we iets meer weten over hoe een bestand in het bestandssysteem opgeslagen wordt. Per map zijn er een zeker aantal inodes beschikbaar, dat zijn wegwijzers naar de datablokken die de inhoud van een bestand vormen. In de interne structuur van de map bevindt zich een lijst waarin bestandsnaam, overeenkomstige inode en overeenkomstige datablokken met elkaar gerelateerd worden. Het systeem maakt intern geen onderscheid tussen gewone bestanden, mappen of andere bestandstypes. Alle soorten data worden eenvoudigweg beschouwd als bestanden met een inodenummer dat verwijst naar de datablokken voor dat bestand.

Er zijn twee manieren om bestanden te linken:

* Een harde link: associeert twee of meer bestandsnamen met dezelfde inode. Harde links delen dezelfde datablokken op de harde schijf en gedragen zich onderling onafhankelijk van elkaar. Elk gewoon bestand is in principe een hardlink naar zichzelf, vandaar dat bestanden die je net aangemaakt hebt het getal “1” hebben in de tweede kolom van de volledige bestandsinformatie die je kan opvragen met ls -l bestand.
* Een symbolische link of symlink: een klein databestand is een pointer (wegwijzer) naar een andere bestandsnaam. Een symbolische link is niet onafhankelijk van het doelbestand: als het doelbestand verdwijnt, werkt de link niet meer.

Het voordeel van een symbolische link is dat dit type link partities kan overspannen. Een harde link moet binnen eenzelfde partitie blijven. Toch worden harde links op sommige systemen gebruikt om redenen van robuustheid: als je de link verwijdert, of het bestand zelf, blijven toch de bestandsdata (de inhoud) bestaan, toegankelijk via de bestandsnaam of via de linknaam. Een harde link kan dus eigenlijk nooit stuk gemaakt worden: de inhoud van het bestand wordt nooit verwijderd door de linknaam of de bestandsnaam te verwijderen. Als gewone gebruiker zal je echter meestal met symbolische links werken, omdat ze beter zichtbaar zijn.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Partitie'''
Een partitie is het Linux-equivalent van een drive op MS Windows.
|}

Onderstaande tekening verduidelijkt het een en ander:

[[Bestand:Symbolic Links.png|Symbolic Links]]

* hlink is een harde link naar bestand: ze delen dezelfde inode N1.
* slink is een symbolische link naar bestand, met een aparte inode N2, die via de linkdatablokken naar het oorspronkelijke bestand verwijst.

Let op: bestand, hlink en slink zijn slechts namen van bestanden. De naam van een bestand staat min of meer los van de inhoud ervan.

Gezien beide soorten links ultiem naar de datablokken van het doelbestand verwijzen, gedragen links zich op dezelfde manier als het doelbestand zelf.

Men zou kunnen argumenteren dat er nog een derde soort van link is, de zogenaamde user-space link, die vergelijkbaar is met de shortcuts of snelkoppelingen in MS Windows. Dit zijn bestanden die meta-data bevatten die enkel geïnterpreteerd kan worden door de grafische bestandenbeheerder. Voor ons Linux systeem en voor de shell zijn dit echter bestanden als alle andere. Dit soort links eindigt bijvoorbeeld met de suffix .desktop of .lnk en aanmaken is eenvoudig genoeg met behulp van de features van je grafische omgeving. Gezien deze bestanden van geen betekenis zijn voor het werk dat we in deze cursus verrichten op de commandoregel, gaan we hier niet verder op in.

==Links aanmaken==
Het meest gebruikt op Linux systemen zijn symbolische links, omdat ze eenvoudig te onderscheiden zijn van gewone bestanden en verder voordelen hebben die te maken hebben met de indeling van je harde schijf of schijven.

Links worden heel veel gebruikt in de /usr/lib map, die bibliotheken voor de meeste programma's bevatten. Elke bibliotheek heeft een versienummer, dat natuurlijk verandert bij elke update van het programma waarvoor ze dient. Om niet telkens de hele code te moeten aanpassen wanneer er een nieuwe bibliotheek beschikbaar is, gebruiken we enkel de naam van de bibliotheek, eventueel gevolgd door het hoofdnummer van de versie, maar verder zonder detail.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Bibliotheek'''
Bibliotheken zijn hulpbestanden waarin alle funtionaliteiten van een programma gedefinieerd worden.
|}

Bijvoorbeeld:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 ubuntu@ubuntu:/usr/lib$ ls -l libaudiofile*
 lrwxrwxrwx  1 root root         21  2005-04--14 15:15 libaudiofile.so.0 -&gt; libaudiofil
 e.so.0.0.2
 -rw-r--r--  1 root root 132012 2005-04-14 15:15 libaudiofile.so.0.0.2
|}

Merk op dat de link zelf slechts een klein bestandje is: 21 bytes. Het eerste karakter op de lijn van de link is een “l”, we herkennen de link door de verwijzing “-&gt;”, gevolgd door de naam van het bestand waar de link naar wijst.

Zelf een symbolische link aanmaken doe je als volgt:

 ln -s doelbestand linknaam

Bijvoorbeeld:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
 ubuntu@ubuntu:~$ ln -s bestand1 link_naar_1
 ubuntu@ubuntu:~$ ls -l
 total 2
 -rw-r--r-- 1 ubuntu ubuntu      0 2006-05-31 12:56 bestand1
 lrwxrwxrwx 1 ubuntu ubuntu      8 2006-05-31 14:41 link_naar_1 -&gt; bestand1
|}

Merk op dat in bovenstaande schermoutput enkel de relevante bestandsnamen weergegeven worden, uiteraard staan er ondertussen al wel meer bestanden in je map.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''En alweer ls'''
Ook voor het controleren van links gebruiken we het ls commando.
|}
{{Sub}}</text>
      <sha1>fuyhlfroahz0zbv0b7wy69hbz5uv1b4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Tekst zoeken in een bestand</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26431</id>
    <revision>
      <id>428342</id>
      <parentid>364832</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:12:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3128" sha1="h2dj1b9yj40ceyfilphvltd95exxv5r" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Werken met bestanden'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Testbestanden aanmaken|Testbestanden aanmaken]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Bestanden manipuleren|Bestanden manipuleren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Werken met mappen|Werken met mappen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Werken met links|Werken met links]]
#'''Meer over de inhoud van bestanden'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Begin en eind|Begin en eind]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Tekst zoeken in een bestand|Tekst zoeken in een bestand]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Andere bestandsformaten|Andere bestandsformaten]]
#'''Beveiliging van bestanden'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Eigenschappen tonen|Eigenschappen tonen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Hoe werkt beveiliging van bestanden?|Hoe werkt beveiliging van bestanden?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Toegangsrechten veranderen|Toegangsrechten veranderen]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}
Het programma grep is eenvoudig maar zeer krachtig voor het filteren van lijnen output die een bepaalde string (= zoekwoord) bevatten. Er zijn letterlijk duizenden toepassingen die van het grep commando gebruik maken.

Vrijwel alle UNIX-systemen hebben een online woordenboek. Op onze Ubuntu bevindt het zich in /usr/share/dict/words. Standaard staat daar een Engels woordenboek, een Brits woordenboek en een Amerikaans woordenboek.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Ook in het Nederlands'''
Je kan van het Internet ook een Nederlands woordenboek downloaden. De woordenboeken worden bijvoorbeeld gebruikt door programma's die spellingscontroles doen.
|}

Om grep te demonstreren, zullen we het woordenboek gebruiken.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 ubuntu@ubuntu:~$ grep story /usr/share/dict/words
 clerestory
 clerestory's
 history
 history's
 prehistory
 prehistory's
 story
 story's
 storybook
 storybook's
 storybooks
 storyteller
 storyteller's
 storytellers
|}

Het woordenboek is slechts een bestand dat per lijn een woord bevat. Wat we doen in bovenstaand voorbeeld is alle lijnen van dat bestand tonen, waarin ergens de string “story” voorkomt. Dit commando heeft, zoals de meeste, weer een hele reeks opties. De meest gebruikte zijn -i, om hoofdletterongevoelig te zoeken, en -v om juist die lijnen die de zoekstring niet bevatten op het scherm te zetten.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-draft.svg|50px|Opdracht]]
||
'''Lijnen tellen'''
Lees man grep. Wat is de optie om te tellen hoeveel keer een string in een bestand voorkomt?
|}

Om de output van bijvoorbeeld locate en find te filteren, zodat die korter wordt, zullen we er dikwijls een grep commando aanbreien. Hoe dat gaat, zien we in Deel 2.
{{Sub}}</text>
      <sha1>h2dj1b9yj40ceyfilphvltd95exxv5r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Eigenschappen tonen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26433</id>
    <revision>
      <id>428347</id>
      <parentid>364833</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:12:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2894" sha1="f5v7om8rdufekstxdnsrtv189830hmh" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Werken met bestanden'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Testbestanden aanmaken|Testbestanden aanmaken]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Bestanden manipuleren|Bestanden manipuleren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Werken met mappen|Werken met mappen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Werken met links|Werken met links]]
#'''Meer over de inhoud van bestanden'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Begin en eind|Begin en eind]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Tekst zoeken in een bestand|Tekst zoeken in een bestand]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Andere bestandsformaten|Andere bestandsformaten]]
#'''Beveiliging van bestanden'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Eigenschappen tonen|Eigenschappen tonen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Hoe werkt beveiliging van bestanden?|Hoe werkt beveiliging van bestanden?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Toegangsrechten veranderen|Toegangsrechten veranderen]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}
Om alle eigenschappen van een bestand te tonen, incluis de toegangsrechten, gebruiken we het ls commando als volgt:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 ubuntu@ubuntu:~$ ls -la /etc/passwd
 rw-r--r-- 1 ubuntu ubuntu 0 2006-05-31 12:56 bestand1 
|}

We zien dan tien kolommen. Let wel: het eerste karakter van de eerste kolom wordt hier als aparte kolom beschouwd. De kolommen hebben de volgende betekenis:

# eerste karakter van de eerste kolom: bestandstype. De voornaamste zijn d (directory of map) en - (gewoon bestand).
# tweede tot en met tiende karakter: drie groepen van drie karakters die de bestandspermissies voorstellen.
# tweede kolom: aantal (hard)links naar het bestand.
# derde kolom: loginnaam van de eigenaar van het bestand.
# vierde kolom: groepnaam van de eigenaar van het bestand.
# vijfde kolom: grootte in bytes van het bestand. Gebruik ls -lah voor een weergave van de grootte in kilobyte, megabyte of gigabyte.
# zesde tot achtste kolom: datum van de laatste verandering.
# negende kolom: de naam van het bestand

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Volledige info'''
De volledige verklaring van het bovenstaande vind je in info coreutils ls. De man pagina van ls heeft slechts een kort overzicht van de opties.
|}

Wanneer de opgegeven bestandsnaam de naam van een map is, zal voor elk bestand in de map bovenstaande informatie getoond worden. Je krijgt ook de informatie voor de huidige map (die waarvan je de info opvraagt) en de moedermap, de map die de opgevraagde map bevat.
{{Sub}}</text>
      <sha1>f5v7om8rdufekstxdnsrtv189830hmh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Hoe werkt beveiliging van bestanden?</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26434</id>
    <revision>
      <id>428341</id>
      <parentid>321187</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:12:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4398" sha1="ilvz6ez4yb1taoi5jjksug9g0lld9b2" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Werken met bestanden'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Testbestanden aanmaken|Testbestanden aanmaken]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Bestanden manipuleren|Bestanden manipuleren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Werken met mappen|Werken met mappen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Werken met links|Werken met links]]
#'''Meer over de inhoud van bestanden'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Begin en eind|Begin en eind]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Tekst zoeken in een bestand|Tekst zoeken in een bestand]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Andere bestandsformaten|Andere bestandsformaten]]
#'''Beveiliging van bestanden'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Eigenschappen tonen|Eigenschappen tonen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Hoe werkt beveiliging van bestanden?|Hoe werkt beveiliging van bestanden?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Toegangsrechten veranderen|Toegangsrechten veranderen]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}

==Grafische weergave==
Het beveiligingssysteem van Linux is gebaseerd op dat van UNIX en is op zijn minst even rigide - in sommige gevallen is het zelfs nog strenger. Op een Linuxsysteem behoort elk bestand toe aan een zekere gebruiker en een zekere groep. Deze kenmerken bepalen wie toegang heeft tot het bestand, en wat voor toegang het betreft: lezen, schrijven of uitvoeren. Dit is in zekere mate vergelijkbaar met de eigenschappen van bestanden op MS Windows. Ook met onze Ubuntu kunnen we grafisch de eigenschappen van bestanden opvragen:
Handeling met de muis.

* Selekteer Bestandsbeheer uit Applications → Hulpmiddelen.
* Door met de rechtermuisknop op de naam van een bestand te klikken, komt er een menu tevoorschijn.
* Kies hier Properties.
* Selekteer het tabblad Permissions.

TODO Figuur Beveiliging van bestanden

Windows-achtig zicht op bestandseigenschappen.

Elk bestand heeft drie soorten toegangsrechten:

# Rechten voor de eigenaar van het bestand;
# Rechten voor leden van de groep die eigenaar is van het bestand;
# Rechten voor gebruikers die noch eigenaar zijn, noch in de groepeigenaar zitten.

Voor elke groep kunnen er drie rechten toegekend worden:

* Lezen (r van read): je mag de inhoud van het bestand zien.
* Schrijven (w van write): je mag de inhoud van het bestand veranderen.
* Uitvoeren (x van execute): indien het een programma betreft, mag je het opstarten. Let wel: voor dit recht is leesrecht een vereiste. Het uitvoerrecht op een map wil zeggen dat je in de map mag gaan.

==Tekstuele weergave==
Deze drie groepen worden wel eens voorgesteld door de karakters “u” (user), “g” (group) en “o” (others).

De drie groepen worden in de uitgebreide info van ls -l weergegeven in de eerste kolom, tweede tot en met tiende karakter. Je ziet ze in de grafische eigenschappen (zie bovenstaande figuur) ook in “Text view”, bijvoorbeeld voor ons testbestand bestand1 hierboven “-rw-r--r--”. Het eerste streepje duidt erom dat het hier om een gewoon bestand gaat, en dus geen directory of ander speciaal bestandstype. Verder zien we:

# Tweede tot en met vierde karakter: “rw-”: toegansrechten voor de eigenaar van het bestand: lezen en schrijven wel, uitvoeren niet (streepje).
# Vijfde tot en met zevende karakter: “r--”: toegansrechten voor alle gebruikers in de groep “ubuntu”: lezen wel, schrijven en uitvoeren niet (streepjes).
# Achtste tot en met tiende karakter: “r--”: toegansrechten voor alle gebruikers die niet in de vorige categorieën vallen: lezen wel, schrijven en uitvoeren niet (streepjes).

De toegangsrechten hebben elk een waarde: 4 voor lezen, 2 voor schrijven en 1 voor uitvoeren. Als het recht niet toegekend wordt, heeft het waarde nul. Als we voor elke groep van gebruikers (eigenaar, groepseigenaar en anderen) de waarden samentellen, bekomen we drie cijfers tussen 0 en 7. Dit wordt weergegeven in “Number view”, voor ons testbestand zijn deze cijfers 6 voor de eigenaar, 4 voor de groep en 4 voor de anderen. Deze cijfers kunnen gebruikt worden om de toegangsrechten van een bestand te veranderen op de commandoregel.
{{Sub}}</text>
      <sha1>ilvz6ez4yb1taoi5jjksug9g0lld9b2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Toegangsrechten veranderen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26435</id>
    <revision>
      <id>428348</id>
      <parentid>364834</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:12:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9253" sha1="s8cxb9p6505i1303qhjiu6f465i7jb3" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Werken met bestanden'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Testbestanden aanmaken|Testbestanden aanmaken]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Bestanden manipuleren|Bestanden manipuleren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Werken met mappen|Werken met mappen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Werken met links|Werken met links]]
#'''Meer over de inhoud van bestanden'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Begin en eind|Begin en eind]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Tekst zoeken in een bestand|Tekst zoeken in een bestand]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Andere bestandsformaten|Andere bestandsformaten]]
#'''Beveiliging van bestanden'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Eigenschappen tonen|Eigenschappen tonen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Hoe werkt beveiliging van bestanden?|Hoe werkt beveiliging van bestanden?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Toegangsrechten veranderen|Toegangsrechten veranderen]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Werken met bestanden/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}
==Standaardbeveiliging==
Bestanden die aangemaakt worden op een Linuxsysteem hebben altijd toegangsbeperkingen. Bestanden die je zelf aanmaakt, zijn per definitie niet uitvoerbaar. Een van de neveneffecten van deze strikte manier van werken is dat je op Linux dus gerust een E-mail met een virus mag openen en het virus downloaden. Het zal gewoon blijven staan waar je het plaatst en verder niets doen, want het zal nooit “automagisch” uitvoerbaar worden - zou het überhaupt al werken op je systeem. Dit komt door het zogenaamde gebruikersmasker of user mask. Dat is een waarde die wordt afgetrokken van de standaard numerieke waarde van de toegangsrechten, die bepaald wordt in een van de bibliotheken op je systeem.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Automagisch'''
Automatisch + magisch
|}

Typ het commando umask om het gebruikersmasker te weten te komen:

 ubuntu@ubuntu:~$ umask 0022

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Speciale toegangsrechten '''
We zagen reeds dat de toegangsrechten voor de gebruiker, de groep en de anderen door drie cijfers voorgesteld worden. Er is echter nog een vierde groep van toegangsrechten, met een speciale betekenis. Doorgaans worden die rechten enkel door systeembeheerders gebruikt. We mogen er als gewone gebruiker vanuit gaan dat de waarde van deze speciale rechten gelijk is aan nul. De speciale rechten komen op de eerste positie, vandaar de eerste nul in de maskerwaarde. Het zou bijgevolg dus ook juister zijn om de waarde van de rechten van het testbestand uit het voorbeeld voor te stellen als “0644”. Dit noemen we ook wel eens de octale waarde.
|}

De standaard toegangsrechten voor een gewoon bestand worden in de bibliotheek bepaald als “0666”, dus lezen en schrijven (4+2) voor de drie groepen van gebruikers, zonder speciale rechten. Voor een map is het echter “0777”, lezen, schrijven en uitvoeren (4+2+1) voor de drie groepen, want een map moet uitvoerbaar zijn, anders kan je er niet ingaan. Van deze waarden wordt telkens de waarde van het masker afgetrokken:

 Gewone bestanden
  0666
 -0022
  ----
  0644
 
 Mappen
  0777
 -0022
 -----
  0755

Een gewoon bestand heeft dus standaard lees- en schrijfrecht voor de eigenaar, en enkel leesrecht voor de groepseigenaar en de gebruikers die niet de eigenaar zijn en ook niet in de groep zitten die eigenaar is van het bestand.

Een map heeft naast deze rechten ook uitvoerrecht, anders kan je niet in de map gaan.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-draft.svg|50px|Opdracht]]
||
'''Het uitvoerrecht op mappen'''
# Je kan dit nagaan door op eender welke manier een bestand aan te maken. Gebruik het mkdir commando om de standaardrechten op een map te controleren.
# Probeer het volgende en noteer wat er gebeurt.
#* Maak een map aan: mkdir een_map.
#* Neem voor alle gebruikersgroepen het uitvoerrrecht weg door het commando chmod a-x een_map uit te voeren.
#* Probeer cd een_map.
#* Kijk de rechten op de map na met het commando ls -ld een_map.

Opgelet met kopiëren! Als je bestanden kopieert, worden de toegangsrechten overgenomen. Een kopie van een uitvoerbaar bestand zal dus ook uitvoerbaar zijn.
|}

==Het chmod commando==
Toegansgrechten veranderen met de grafische interface behoeft geen uitleg. Wij gaan hier bespreken hoe je op de commandoregel de rechten van bestanden kan veranderen. Waarom, vraag je je misschien af, het is toch gemakkelijker om een paar keer met de muis te klikken? Vast wel, maar als je bijvoorbeeld op een machine op het Internet bestanden moet manipuleren, of je zit bijvoorbeeld thuis en je moet iets doen op een machine van je bedrijf, zal het doorgaans moeilijk of onmogelijk zijn de grafische interface te gebruiken. Normaliter zal je wel in de mogelijkheid zijn om via een beveiligde verbinding in een terminalvenster te werken.

In een terminalvenster gebruiken we het programma chmod, wat staat voor change mode. Niemand zegt echter de volledige naam van het commando. In het Engels is in de UNIX-en Linuxwereld “to chmod” een algemeen aanvaard werkwoord, en ook in het Nederlands spreken we inmiddels van “chmodden” als we doelen op het veranderen van de toegangspremissies van bestanden of mappen.

De syntax is als volgt:

 chmod [optie(s)] mode bestand

De meest gebruikte optie is -R (recursive), om alle bestanden in een map, incluis alle mappen in die map, dezelfde toegangsrechten te geven. De mode kan je bepalen door ofwel de octale waarde van de gewenste permissie op te geven, ofwel door de symbolen u, g en o en r, w en x te gebruiken.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-draft.svg|50px|Opdracht]]
||
'''Chmod voorbeeld: een script'''
# Open in Applications → Hulpmiddelen het Tekst-editor programma.
# Schrijf daarin het volgende:
 echo &quot;Ik leer Linux&quot;
# Sla het op in je homedirectory door File → Save as te selecteren uit het menu van dit programma.
# Noem het bestand bijvoorbeeld “mijn_eerste_script” en bewaar door op Save te klikken.
# Neem nu je terminalvenster terug.
# Controleer met ls of het script in je homedirectory staat. Als je je niet in je homedirectory bevindt, typ dan cd om naar die map te gaan.
# Een programma uitvoeren dat zich niet in een map in de lijst van de PATH bevindt, doe je door ofwel het volledige pad op te geven, ofwel door een relatief pad op te geven. In dit geval wordt het dus ofwel /home/ubuntu/mijn_eerste_script ofwel ./mijn_eerste_script.
# Denk eraan om de Bash features te gebruiken en zo weinig mogelijk zelf tekst te typen!
# Je zal echter merken dat het bestand niet uitvoerbaar is, als je de vervolledigingsfunkties van de shell gebruikt, werkt de Tab-toets zelfs niet eens. Typ je toch manueel de naam van het bestand, dan krijg je een foutmelding:
 ubuntu@ubuntu:~$ ./mijn_eerste_script bash: ./mijn_eerste_script: Permission denied 
# Gebruiken we nu het chmod commando om het bestand uitvoerbaar te maken:
 ubuntu@ubuntu:~$ chmod 744 mijn_eerste_script 
# Hiermee geven we aan de eigenaar van het bestand lees-, schrijf- en uitvoerrechten (4+2+1); de andere twee groepen krijgen enkel leesrechten.
# Probeer nu opnieuw het programma uit te voeren.

Evengoed hadden we het volgende chmod commando kunnen geven:

 chmod u+x mijn_eerste_script

Daarbij gaan we uit van de standaard toegangsrechten 644, en we voegen het recht op uitvoeren toe aan de rechten van de eigenaar van het bestand.
|}

===Overzicht van de octale waarden===
Onderstaande tabel probeert ter referentie de numerieke waarden voor toegangscontrole een betekenis te geven.

 Opdracht 	        Betekenis
 chmod 400 bestand 	Bescherm een bestand tegen accidenteel overschrijven.
 chmod 500 map 	        Bescherm jezelf tegen per ongeluk verwijderen, hernoemen of verhuizen van bestanden of mappen in deze map.
 chmod 600 bestand 	Een privébestand dat enkel veranderd kan worden door de eigenaar.
 chmod 644 bestand 	Een publiek leesbaar bestand dat enkel veranderd kan worden door de eigenaar.
 chmod 660 bestand 	Gebruikers die in dezelfde groep zitten als jij kunnen dit bestand veranderen, anderen hebben geen enkel toegangsrecht.
 chmod 700 bestand 	Enkel de eigenaar heeft alle toegangsrechten, alle andere gebruikers hebben geen enkel recht.
 chmod 755 bestand 	Voor bestanden die leesbaar en uitvoerbaar zijn door andere gebruikers, maar enkel door de eigenaar veranderd kunnen worden.
 chmod 770 bestand 	Standaard mode voor bestandsdeling binnen een groep.
 chmod 777 bestand 	Iedereen mag alles.

Volledige achtergrond vind je in man chmod. Mocht je het ooit nodig hebben om bestanden van eigenaar of van groep te veranderen, lees dan ook de man pagina's van de commando's chown en chgrp.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Permissies en find'''
Gebruik het find commando om bestanden met een bepaald recht te zoeken. Less de man pagina van find voor meer info over dit onderwerp.
|}
{{Sub}}</text>
      <sha1>s8cxb9p6505i1303qhjiu6f465i7jb3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26438</id>
    <revision>
      <id>428346</id>
      <parentid>360580</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:12:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1957" sha1="lcws84lr8aqej30bl8l161re3hxfgql" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;font:15px arial,sans-serif;border:1px solid lightgrey; padding:30px;text-align:justify&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:left&quot;&gt;
{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Basiskennis'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/WJe computer op een netwerk|Je computer op een netwerk]]
&lt;!--
Wat hiermee te doen?
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/Netwerkinstellingen maken|Netwerkinstellingen maken]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/Netwerpgereedschappen|Netwerpgereedschappen]]
#'''Netwerktoepassingen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/WWW|WWW]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/E-mail|E-mail]]

Bestanden verzenden misschien met ssh ofzo
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/Bestanden verzenden|Bestanden verzenden]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/Chat en conferencing|Chat en conferencing]]
--&gt;
#'''Werken op andere computers'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/Via de commandoregel|Via de commandoregel]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/Grafische toepassingen|Grafische toepassingen]]
&lt;!--
weglaten?
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/Windows netwerk|Windows netwerk]]
--&gt;
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}

In dit hoofdstuk bespreken we de basisfunctionaliteiten van een computer op het netwerk:

* Wat je moet weten over netwerken.
* Netwerktoegang configureren.
* Informatie opvragen over de netwerkinstellingen.
* Internet/Intranet toepassingen zoals mail, web en FTP.
* Informatie opvragen over andere computers op het netwerk.
* Programma's uitvoeren op andere computers.

Let wel: we leggen in deze cursus niet uit hoe je je eigen netwerk bouwt. Daarvoor is een boel meer achtergrondkennis nodig, systeembeheerkennis om te beginnen. Wat wel uitgelegd wordt is hoe je via Linux op een bestaand netwerk kan verbinden.

[[Bestand:Human-emblem-web.svg|Netwerk|300px|center]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
{{Sub}}</text>
      <sha1>lcws84lr8aqej30bl8l161re3hxfgql</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/WJe computer op een netwerk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26439</id>
    <revision>
      <id>428349</id>
      <parentid>364836</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:12:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5335" sha1="01o75ieeg7sedjul3fw6jezu2fpe5cz" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Basiskennis'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/WJe computer op een netwerk|Je computer op een netwerk]]
&lt;!--
Wat hiermee te doen?
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/Netwerkinstellingen maken|Netwerkinstellingen maken]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/Netwerpgereedschappen|Netwerpgereedschappen]]
#'''Netwerktoepassingen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/WWW|WWW]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/E-mail|E-mail]]

Bestanden verzenden misschien met ssh ofzo
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/Bestanden verzenden|Bestanden verzenden]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/Chat en conferencing|Chat en conferencing]]
--&gt;
#'''Werken op andere computers'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/Via de commandoregel|Via de commandoregel]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/Grafische toepassingen|Grafische toepassingen]]
&lt;!--
weglaten?
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/Windows netwerk|Windows netwerk]]
--&gt;
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}
==IP adressen==
Een netwerk van computers kan je vergelijken met een straat met huizen: via de straten kan je naar andere huizen, andere steden en andere landen. Elk huis wordt bepaald door een huisnummer, een straatnaam, een stad en een land. Bij computers is het ongeveer net zo, alleen worden de gegevens voorgesteld door 4 getallen: het IP adres.

Het IP of Internet Protocol adres wordt niet alleen voor Internet gebruikt, maar ook voor netwerken die niet publiek toegankelijk zijn, zoals dat van je bedrijf of dat bij je thuis. Het IP adres van een computer heeft de vorm a.b.c.d, met a, b, c en d elk getallen tussen 0 en 255.

Elke netwerkinterface moet een IP adres hebben om via het netwerk data te kunnen uitwisselen. Een netwerkinterface, zoals een netwerkkaart of een draadloze netwerkkaart, kan je je voorstellen als de brievenbus van een huis.

Er zijn twee grote soorten IP adressen:

* Een vast IP adres: blijft altijd hetzelfde, je kiest het eenmaal of krijgt het toegewezen van de netwerkbeheerder.
* Een dynamisch IP adres: kan variëren, het wordt toegewezen door een DHCP server. DHCP staat voor Dynamic Host Configuration Protocol. Een DHCP server kan niet alleen IP adressen toewijzen, maar ook andere informatie, nodig voor comfortabel gebruik van het netwerk, doorgeven. Dynamische IP adressen worden veel gebruikt in bedrijfsomgevingen en door Internetaanbieders voor particulieren.

Welk soort IP adres je ook gebruikt, het moet altijd uniek zijn. Als twee computers op hetzelfde netwerk hetzelfde adres hebben, loopt het mis. Het zou zijn alsof je het verkeerde huisnummer op een brief schrijft: de data komt op de verkeerde plaats toe. Kies dus nooit zomaar een adres. Vraag raad aan je netwerkbeheerder of je Internet provider als je niet weet welk type adres je moet kiezen.

==Namen van computers en netwerken==
Omdat het voor mensen moeilijk is om reeksen van getallen te onthouden, geven we de computer naast een IP adres ook een naam. Net zoals het IP adres, moet een computernaam, ook wel hostname genoemd, uniek zijn binnen eenzelfde netwerk.

Ook al gebruiken wij mensen liever namen dan nummers, intern gebruiken de computers enkel nummers. De lijsten van namen en bijhorende nummers worden bijgehouden op een DNS server. DNS staat voor Domain Name System. Zowel computers als netwerken hebben een naam en een nummer. Een netwerknaam wordt ook wel een domeinnaam genoemd. Elke computer op een netwerk heeft naast een computernaam ook een domeinnaam. Je kan het vergelijken met de naam van de stad in het adres van een huis.

Als je manueel een vast IP adres instelt, moet je veelal het IP adres van de DNS server kennen. Krijg je daarentegen de netwerkinformatie van een DHCP server, dan zal die vaak de informatie over de DNS server meesturen en hoef je je er verder niets van aan te trekken.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Al ingesteld'''
De computernaam heb je al ingesteld tijdens de installatie van de computer (zie de paragraaf “Computernaam”). Zelfs als je toen niet over netwerktoegang beschikte, heb je toch een naam moeten ingeven voor je computer.
Verbindingen tussen netwerken
|}

Net zoals wij via wegwijzers en verkeerswisselaars onze weg vinden naar een andere stad of naar een ander land, zijn er op een computernetwerk machines die het verkeer leiden. Zulke machines noemt men routers. Je computer moet altijd met minstens 1 router contact kunnen maken, anders kan hij geen data naar een ander netwerk sturen of data van een ander netwerk ontvangen.

Stel je zelf het IP adres van je computer in, dan moet je ook het IP adres van een router opgeven. Deze router wordt ook wel eens default gateway genoemd, de standaard weg naar andere netwerken. Als je via een DHCP server netwerkinformatie krijgt, hoef je je hier eens te meer niets van aan te trekken.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Soorten netwerken'''
Er zijn vele verschillende soorten netwerken. Het meest gebruikt is het TCP/IP netwerk. Dit is ook het type netwerk dat op het Internet gebruikt wordt. We gaan ervan uit dat je computer zich in dit soort netwerk bevindt.
|}
{{Sub}}</text>
      <sha1>01o75ieeg7sedjul3fw6jezu2fpe5cz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/Via de commandoregel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26440</id>
    <revision>
      <id>428344</id>
      <parentid>321137</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:12:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5445" sha1="k6cox58apm4looty5wmofik9phn2a2o" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Basiskennis'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/WJe computer op een netwerk|Je computer op een netwerk]]
&lt;!--
Wat hiermee te doen?
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/Netwerkinstellingen maken|Netwerkinstellingen maken]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/Netwerpgereedschappen|Netwerpgereedschappen]]
#'''Netwerktoepassingen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/WWW|WWW]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/E-mail|E-mail]]

Bestanden verzenden misschien met ssh ofzo
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/Bestanden verzenden|Bestanden verzenden]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/Chat en conferencing|Chat en conferencing]]
--&gt;
#'''Werken op andere computers'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/Via de commandoregel|Via de commandoregel]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/Grafische toepassingen|Grafische toepassingen]]
&lt;!--
weglaten?
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/Windows netwerk|Windows netwerk]]
--&gt;
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}
Veilig werken op andere computers op het netwerk, zelfs op het Internet, doe je met het ssh commando van de SSH-suite. We verwijzen naar de paragraaf “Algemeen over SSH” voor theoretische achtergrond. De syntax van het commando:

 ssh gebruiker@computernaam

Praktisch gaat het als volgt in zijn werk:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 willy@ubuntu:~$ ssh leerling@leerling-computer-55 
 The authenticity of host 'werkpost10 (10.2.12.10)' can't be established.
 RSA key fingerprint is ce:bd:c1:ce:3c:3b:c6:07:76:78:2f:f9:34:82:8a:bc.
 Are you sure you want to continue connecting (yes/no)? yes
 Warning: Permanently added 'leerling-computer-55,10.2.12.10)' (RSA) to the list of known hosts.
 leerling's password:
 Last login: Mon Aug 21 18:23:22 2006 from 10.2.3.2 
 leerling@leerling-computer-55:/export/home/www-data&gt; 
|}

Je ziet:
* De machine “leerling-computer-55” is nog niet bekend. We moeten expliciet toestemming geven om te verbinden door voluit “yes” te typen.
* We verbinden op deze machine niet als gebruiker willy, maar wel als gebruiker leerling.
* De informatie over deze machine (de combinatie gebruikersnaam, computernaam, IP adres en sleutel) wordt opgeslagen voor latere controles. Zo kan het programma met haast onfeilbare zekerheid determineren dat er niemand is die op een snode manier probeert om jouw gegevens te onderscheppen, bijvoorbeeld door te doen alsof zijn computer degene is waarop jij wilt verbinden. Het is niet mogelijk om op een andere computer dezelfde sleutel aan te maken, zelfs al zou men er nog in slagen om een computer met dezelfde naam en hetzelfde IP adres als jouw bestemming op het netwerk te laten verschijnen.
* Bijkomend wordt ook het wachtwoord van de gebruiker, wiens identiteit je op de andere computer wilt aannemen, opgevraagd. Ken je dat wachtwoord niet of is de gebruiker niet gekend, dan kom je er niet in.
* Zodra de verbinding tot stand gekomen is, verandert de prompt, ten teken dat je nu op een andere machine aan het werken bent. Je kan nu commando's intypen, net zoals je dat op je eigen machine zou doen.

Verbreek de verbinding door ^D in te geven via het toetsenbord.
[Belangrijk] 	SSH naar jouw eigen machine

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-draft.svg|50px|Opdracht]]
||
'''Inloggen op je eigen computer via ssh'''
# Als je de mogelijkheid hebt om vanop een andere machine op het netwerk te proberen een beveiligde verbinding te maken naar je Linux computer (bv. met Putty vanop MS Windows, of vanop een andere UNIX of Linux machine), zal je zien dat Ubuntu standaard weigert om de connectie tot stand te brengen. Welk pakket moet je installeren opdat dit wel mogelijk wordt?
# Installeer eventueel het pakket dat je mist.
# Je eigen computer heeft de computernaam localhost. Log via ssh in op je eigen computer met de gebruiker leerling. Noteer in je logboek hoe je dit gedaan hebt.
# Als je nog niet eerder bent ingelogd op je eigen computer vraagt ssh om de vingerafdruk te controleren (RSA key fingerprint). Leg uit waarom dit nodig is om veiliger te kunnen inloggen op computers op afstand.
# Probeer via de ssh-login enkele commando's uit. Wat valt je op?
|}

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-draft.svg|50px|Opdracht]]
||
'''Inloggen bij je buur via ssh'''
# Vind door middel van het commando ifconfig uit wat het IP-adres is van je buur.
# Log via ssh in bij je buur.
# Bekijk met het commando history welke commando's je buur heeft ingevoerd. Zie je daadwerlijk de commando's van je buur?
# Bedenk 10 dingen die je handig 'op afstand' kan doe met ssh
# Met de parameter 'remove' van het pakketbeheer kun je applicaties verwijderen.
## Controleer of cbm geïnstalleerd staat op de computer van je buur.
## Start deze op.
# Verwijder cbm van de computer van je buur.
## Controleer dat cbm daadwerkelijk verwijderd is.
## Open een terminal-venster op de computer van je buur en controleer nogmaals dat cbm verwijderd is.
## Installeer cbm weer en controleer dit.
# Installeer de applicatie gtk-recordmydesktop op de computer van je buur. Deze applicatie kan schermopnames maken en heb je later nodig. Na installatie is deze applicatie terug te vinden in het toepassingen-menu van je buurman onder audio en video.
|}
{{Sub}}</text>
      <sha1>k6cox58apm4looty5wmofik9phn2a2o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/Grafische toepassingen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26441</id>
    <revision>
      <id>428343</id>
      <parentid>321136</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:12:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2831" sha1="htq7o4837hjx5sidkpqb6u3x29l6806" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Basiskennis'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/WJe computer op een netwerk|Je computer op een netwerk]]
&lt;!--
Wat hiermee te doen?
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/Netwerkinstellingen maken|Netwerkinstellingen maken]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/Netwerpgereedschappen|Netwerpgereedschappen]]
#'''Netwerktoepassingen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/WWW|WWW]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/E-mail|E-mail]]

Bestanden verzenden misschien met ssh ofzo
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/Bestanden verzenden|Bestanden verzenden]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/Chat en conferencing|Chat en conferencing]]
--&gt;
#'''Werken op andere computers'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/Via de commandoregel|Via de commandoregel]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/Grafische toepassingen|Grafische toepassingen]]
&lt;!--
weglaten?
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/Windows netwerk|Windows netwerk]]
--&gt;
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}
Met het ssh commando kan je automatisch grafische programma's vanop een andere computer op je eigen computer krijgen. Start eerst een ssh sessie naar de computer waar het programma staat dat je wilt gebruiken, en start het dan op vanop de commandoregel, bij voorkeur met gebruik van de &amp; om het programma los van de terminal sessie te draaien. Achter de schermen regelt de SSH-suite alle toegangsrechten voor het gebruik van je scherm, het instellen van de afbeeldingsbestemming en dergelijke.
Start nu een ssh sessie naar een andere UNIX of Linux machine, en je kan de grafische toepassingen die op die machines geïnstalleerd zijn, nu ook op jouw machine gebruiken. In het onderstaande voorbeeld wordt een ssh sessie gestart naar je eigen computer. Door er -X achter te typen geef je aan dat je de schermen wilt doorsturen.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-draft.svg|50px|Opdracht]]
||
'''Eerst lokaal testen'''
# Voer het onderstaande commando uit om lokaal in te loggen.
 ssh localhost -X
# Om te testen of ssh doet wat het moet doen, gebruik je best een klein programma, zoals bijvoorbeeld xcalc of xclock.
|}

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-draft.svg|50px|Opdracht]]
||
'''Toepassingen starten bij je buur'''
# Log in via ssh op de computer van je buur zodat automatisch grafische programma's vanop een andere computer op je eigen computer krijgt.
# Start firefox op de computer van je buur, zodat het scherm bij jou weer wordt gegeven.
# Bedenk 3 situaties waarin inloggen via ssh op deze manier handig kan zijn.
# Probeer ook de volgende applicaties:
#* xclock
#* gedit (sla een bestand op op het bureaublad van je buur)
#* gnome-control-center
|}
{{Sub}}</text>
      <sha1>htq7o4837hjx5sidkpqb6u3x29l6806</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26443</id>
    <revision>
      <id>428345</id>
      <parentid>360582</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:12:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1340" sha1="ji8leulc54978hshtbgmlnmhp6a0l8l" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;font:15px arial,sans-serif;border:1px solid lightgrey; padding:30px;text-align:justify&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:left&quot;&gt;
{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Voor je aan een installatie begint'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Welke distributie kies ik?|Welke distributie kies ik?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Het werkblad|Het werkblad]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Andere overwegingen|Andere overwegingen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Onze installatie|Onze installatie]]
#'''Harde schijf indelen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Partities|Partities]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Bestandssystemen|Bestandssystemen]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Het installatieproces|'''Het installatieproces''']]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Samenvatting|'''Samenvatting''']]
}}
}}

De volgende aandachtspunten bij de installatie van een systeem met Linux komen in dit hoofdstuk aan bod:

* Voorbereiding: informatie over je computer verzamelen.
* Welke gebruikers zullen er met de computer werken?
* Hoe zal ik de harde schijf indelen?
* Welke soort installatie neem ik?
* Welke pakketten installeer ik?
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
{{Sub}}</text>
      <sha1>ji8leulc54978hshtbgmlnmhp6a0l8l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Welke distributie kies ik?</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26444</id>
    <revision>
      <id>428350</id>
      <parentid>343479</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:14:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3294" sha1="2g42oatqeqcttgof9mmj9cza7p3avhb" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Voor je aan een installatie begint'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Welke distributie kies ik?|Welke distributie kies ik?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Het werkblad|Het werkblad]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Andere overwegingen|Andere overwegingen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Onze installatie|Onze installatie]]
#'''Harde schijf indelen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Partities|Partities]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Bestandssystemen|Bestandssystemen]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Het installatieproces|'''Het installatieproces''']]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Samenvatting|'''Samenvatting''']]
}}
}}
Hoewel Linux in het geval van Ubuntu heel eenvoudig te installeren is, zijn er algemeen toch een aantal zaken die je dient te weten voor je aan de installatie van een computer begint. Vroeg of laat zal je wel eens een ander systeem willen of moeten installeren. Een vraag die al meteen rijst is: &quot;Welke distributie kies ik?&quot;

Gezien alle Linuxdistributies (lees: Linuxsoorten) gebaseerd zijn op dezelfde kernel en dezelfde basispakketten, die aangepast kunnen worden om aan elke nood te voldoen, dien je vooral na te gaan of een gegeven distributie op jouw hardware zal werken. Een voorbeeld: TODO voorbeeld van telefoon invoegen

Sommige distributies zijn geoptimaliseerd voor een bepaalde soort CPU, bijvoorbeeld de Athlon CPU. Ze draaien wel op standaard Intel processoren, maar ze draaien net iets beter op de bepaalde CPU waarvoor ze aangepast zijn. Sommige distributies die speciaal aangepast zijn voor specifieke hardware zijn niet zo betrouwbaar, omdat ze door minder mensen getest worden.

De meeste distributies bestaan uit een set van programma's voor generische PCs, met daarbovenop speciale geoptimaliseerde kernels voor de x86 Intel-gebaseerde processoren. Deze distributies zijn goed getest en worden regelmatig onderhouden. Ze leggen de nadruk op betrouwbaarheid, gebruiksgemak en eenvoudige updateprocedures. Voorbeelden van zo'n distributies zijn Debian, Ubuntu, Fedora, SuSE en Mandriva - geen wonder dat deze distributies dan ook de populairste van het moment zijn. Ze zijn eenvoudig te gebruiken, ook voor beginners, terwijl ze gevorderden niet beletten om mits geavanceerdere configuraties het uiterste uit hun systeem te halen.

Linux werkt ook uitstekend op draagbare computers en mid-range servers. Drivers voor nieuwe hardware worden enkel mee in de distributie gestoken na uitgebreide tests, zodat de distributie in haar geheel robuust blijft. Daardoor kan het zijn dat niet alle hardware onmiddellijk ondersteund is. De Live CD kan helpen om te bepalen of al je randapparaten herkend worden door Ubuntu.

&lt;gallery&gt;
File:Debian-8-desktop-background.png|Debian 4.0 Etch Live cd
File:UbuntuStudio9.10 Multitasking.png|Ubuntu Studio 9.10
File:Ubuntu Netbook Edition 10.04 Favoriten.png|Ubuntu Netbook Edition 10.04
File:Fedora 14 GNOME.png|Fedora 14 met GNOME
File:Suse_desk.png|Suse 10.0
File:Mandriva 2010.png|Mandriva 2010
File:Gentoo kde amule konversation amarok.png|Gentoomet KDE
&lt;/gallery&gt;
{{Sub}}</text>
      <sha1>2g42oatqeqcttgof9mmj9cza7p3avhb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Het werkblad</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26445</id>
    <revision>
      <id>428351</id>
      <parentid>321162</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:14:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1618" sha1="l7hryffj8gy96o51ev7y2zy8s9o83l7" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Voor je aan een installatie begint'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Welke distributie kies ik?|Welke distributie kies ik?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Het werkblad|Het werkblad]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Andere overwegingen|Andere overwegingen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Onze installatie|Onze installatie]]
#'''Harde schijf indelen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Partities|Partities]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Bestandssystemen|Bestandssystemen]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Het installatieproces|'''Het installatieproces''']]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Samenvatting|'''Samenvatting''']]
}}
}}
[[Bestand:Gnome-2.20-screenshot.png|thumb|GNOME 2.20]]

[[Bestand:Mandriva 2010.png|thumb|KDE 4 op Mandriva 2010]]

Wanneer we het hebben over de desktopomgeving, zullen er onvermijdelijk altijd twee grote stromingen opduiken. De ene gebruiker zal zweren bij Gnome, terwijl de andere KDE ten hemel prijst. Wat kies je dan?

Sommige distributies starten standaard op met Gnome, andere met KDE. De meeste distributies leveren echter beide omgevingen. Waarom? Heel eenvoudig: welke omgeving je kiest, hangt af van je eigen persoonlijke voorkeur. Je zit bovendien nooit vast aan je keuze: wil je vandaag met het ene systeem werken en morgen met het andere, dan volstaat het de selectie te maken op het moment dat je met je computer begint te werken
{{Sub}}</text>
      <sha1>l7hryffj8gy96o51ev7y2zy8s9o83l7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Andere overwegingen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26446</id>
    <revision>
      <id>428354</id>
      <parentid>321160</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:14:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1821" sha1="pffsnonts9yexfdw8w5vrjad6yle9ge" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Voor je aan een installatie begint'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Welke distributie kies ik?|Welke distributie kies ik?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Het werkblad|Het werkblad]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Andere overwegingen|Andere overwegingen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Onze installatie|Onze installatie]]
#'''Harde schijf indelen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Partities|Partities]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Bestandssystemen|Bestandssystemen]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Het installatieproces|'''Het installatieproces''']]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Samenvatting|'''Samenvatting''']]
}}
}}
De meeste distributies bieden je tijdens de installatieprocedure de mogelijkheid om te kiezen tussen verschillende basisopstellingen, zoals een werkpost, een server of een ontwikkelingsmachine. Het verschil bestaat uit de gekozen set extra pakketten: weer zullen de basispakketten die nodig zijn op elk systeem geïnstalleerd worden, met daarbovenop een set van gebruikersapplicaties voor een werkpost, servertoepassingen voor een server of programmeertools voor een ontwikkelingsmachine. Experts kunnen elke combinatie van pakketten kiezen.

Wat ook de keuze is, je zit nooit vast. Heb je later toch een bepaald pakket nodig dat je niet tijdens de installatie bent tegengekomen, dan kan dat eenvoudig bijgevoegd worden. Op ons systeem, Ubuntu, kunnen zelfs pakketten, die benodigd zijn opdat het nieuwe pakket zou werken, automatisch mee geïnstalleerd worden, zodat je als gebruiker geen moeite hebt om het nieuwe pakket aan de praat te krijgen.
{{Sub}}</text>
      <sha1>pffsnonts9yexfdw8w5vrjad6yle9ge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Onze installatie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26447</id>
    <revision>
      <id>428353</id>
      <parentid>364837</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:14:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4029" sha1="qkqeauw23d3eq73te82herxj31ryix5" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Voor je aan een installatie begint'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Welke distributie kies ik?|Welke distributie kies ik?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Het werkblad|Het werkblad]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Andere overwegingen|Andere overwegingen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Onze installatie|Onze installatie]]
#'''Harde schijf indelen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Partities|Partities]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Bestandssystemen|Bestandssystemen]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Het installatieproces|'''Het installatieproces''']]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Samenvatting|'''Samenvatting''']]
}}
}}
==Systeemeisen==
Met de aanbevolen minimum systeemeisen&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;test&quot;&gt;[https://wiki.ubuntu-nl.org/FAQ#Watzijndeminimalesysteemeisenvooreencomputer.2ComUbuntutekunnendraaien.3F], Veelgestelde vragen over Ubuntu (FAQ).&lt;/ref&gt; kan een onervaren gebruiker Ubuntu eenvoudig installeren en gebruiken. In de regel zullen computers (desktops en laptops) die goed werken met Windows Xp, Vista, Win7 of OS X sneller werken met de Ubuntu desktop. Stel zelf eenvoudig vast of alle hardware werkt door Ubuntu uit te proberen met de LiveCD.

===Ubuntu Desktop===
* 1&amp;nbsp;GHz x86 processor
* 1 Gb intern geheugen (RAM)
* 15 GB ruimte op de harde schijf (dit kan eenvoudig gesplitst worden in een 5GB / en 10GB /home)
* Grafische kaart en monitor met een resolutie van 1024x768
* CD/DVD speler of een USB aansluiting (of beiden)
* Bij voorkeur een internet verbinding

===Ubuntu Server (niet-grafisch)===
* 300&amp;nbsp;MHz x86 processor
* 128 MB intern geheugen (RAM)
* 1 GB diskruimte
* Grafische kaart en monitor met een resolutie van 640x480
* CD speler

==Standaard werkstation==
In deze cursus zullen we beginnen bij het begin: we gaan een standaard werkstation installeren. Zorg ervoor dat, net zoals bij het opstarten van de Live CD, je computer is ingesteld om te kunnen starten van de CD-ROM.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-dialog-warning.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Alle data worden overschreven'''
Bij een standaardinstallatie zullen alle bestaande programma's en data overschreven worden!
|}

Het is vrij eenvoudig om met Ubuntu een zogenaamde dual-boot computer te maken: als er al een besturingssysteem op je computer staat, een versie van MS Windows bijvoorbeeld, dan kan die naast de Ubuntu-installatie bestaan. In plaats van de hele harde schijf te gebruiken om Ubuntu te installeren, zorg je dan dat je een vrije partitie hebt (een afgezonderd deel van de schijf of een tweede harde schijf) waarop voldoende plaats is voor Ubuntu. We bespreken deze opstelling echter niet in deze cursus, omdat er heel veel configuratiemogelijkheden zijn. We zullen tijdens de installatieprocedure wel zeggen wanneer je kan kiezen voor dit soort van installatie. Voor de afwijkende opstelling volstaat het om de installatieinstructies van de CD-ROM nauwgezet te volgen.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Dual-boot'''
Als je met een dual-boot systeem wilt beginnen, is het best om altijd eerst MS Windows te installeren en daarna pas Linux. Werk je in de omgekeerde volgorde, dan loop je het risico dat de MS Windows installatie je Linux installatie teniet doet. Staat er al MS Windows op je computer, dan is de kans groot dat de hele schijf in beslag genomen wordt. Je zal dan aan de slag moeten met bijvoorbeeld PartitionMagic (Windows) of GParted (Linux, aanwezig op de LiveCD van Ubuntu) om een stuk van de harde schijf vrij te maken voor Linux.
|}

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-dialog-warning.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Maak backups!'''
De auteur is niet verantwoordelijk voor verlies van data. Belangrijke programma's en gegevens kopieer je dus best eerst naar een veilige plek.
|}

&lt;references/&gt;
{{Sub}}</text>
      <sha1>qkqeauw23d3eq73te82herxj31ryix5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Partities</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26448</id>
    <revision>
      <id>428352</id>
      <parentid>333456</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:14:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2034" sha1="dy5e9xsr49dl7mu9zu1b2saceb58edq" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Voor je aan een installatie begint'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Welke distributie kies ik?|Welke distributie kies ik?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Het werkblad|Het werkblad]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Andere overwegingen|Andere overwegingen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Onze installatie|Onze installatie]]
#'''Harde schijf indelen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Partities|Partities]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Bestandssystemen|Bestandssystemen]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Het installatieproces|'''Het installatieproces''']]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Samenvatting|'''Samenvatting''']]
}}
}}
Omdat men het handig vond om de harde schijf in meerdere stukken te kunnen opsplitsen, zijn partities verzonnen. Een partitie is een stuk van je harde schijf. Er zijn verschillende redenen te bedenken waarom je partities zou willen gebruiken. Je kunt het bijvoorbeeld handig vinden om verschillende data op verschillende stukken te plaatsen.

In Windows worden partities genummerd met letters, zoals C:, D:, E: en F:. Onder Linux worden partities genummerd met sdb1, sdb2, sdb3 en sdb4:
[[Bestand:Gparted interface.jpg|Een Windowsinstallatie bekeken onder Linux.]]

Onder Linux zijn harde schijven gelabeld sda, sdb, sdc, enz. Achter dit label komt de partitienummer. Zo is geeft het bovenstaande plaatje de tweede harde schijf in de computer weer.

Een voorbeeld van een dual-boot configuratie. Op partities 2 en 3 staat linux en op partitie 1 Windows:
[[Bestand:GParted 0.3.5 -- 2008, 06.png|Dual-boot configuratie]]

Als je verschillende besturingssystemen, zoals Windows en Linux, naast elkaar wilt kunnen gebruiken, dan kan dat zelfs niet anders dan door beide op andere partities te zetten. Meerdere besturingssystemen gebruiken heet ook wel dual-booten.
{{Sub}}</text>
      <sha1>dy5e9xsr49dl7mu9zu1b2saceb58edq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Bestandssystemen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26449</id>
    <revision>
      <id>428357</id>
      <parentid>399581</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:14:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2170" sha1="rqzjnjrrcuv1ng0grxyrrzks8dx5kwk" xml:space="preserve">{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Voor je aan een installatie begint'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Welke distributie kies ik?|Welke distributie kies ik?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Het werkblad|Het werkblad]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Andere overwegingen|Andere overwegingen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Onze installatie|Onze installatie]]
#'''Harde schijf indelen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Partities|Partities]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Bestandssystemen|Bestandssystemen]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Het installatieproces|'''Het installatieproces''']]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Samenvatting|'''Samenvatting''']]
}}

Partities moeten worden geformatteerd voordat je er echt bestanden op kunt opslaan. Daarbij wordt er een bestandssysteem op aangemaakt. Er bestaan vele verschillende bestandssystemen. De volgende tabel toont een aantal veel voorkomende en het besturingssysteem waarbij het gebruikt wordt. Je kunt een bestandssysteem vergelijken met een index van een boek. Wanneer de computer een bestand zoekt kijkt hij in de index waar hij het bestand op de schijf kan vinden. Formateren is de schijf voorzien van een lege index.

&lt;table cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;341&quot;&gt; 
  &lt;tr valign=&quot;TOP&quot;&gt;
    &lt;td width=&quot;147&quot;&gt;
      &lt;p&gt;'''Besturingssysteem'''&lt;/p&gt;
    &lt;/td&gt;
    &lt;td width=&quot;176&quot;&gt;
      &lt;p&gt;'''Bestandssysteem'''&lt;/p&gt;
    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  &lt;tr valign=&quot;TOP&quot;&gt;
    &lt;td width=&quot;147&quot;&gt;
      &lt;p&gt;Linux&lt;/p&gt;
    &lt;/td&gt;
    &lt;td width=&quot;176&quot;&gt;
      &lt;p&gt;ext2, ext3, ext4 of Reiser, swap&lt;/p&gt;
    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  &lt;tr valign=&quot;TOP&quot;&gt;
    &lt;td width=&quot;147&quot;&gt;
      &lt;p&gt;MS-DOS &lt;/p&gt;
    &lt;/td&gt;
    &lt;td width=&quot;176&quot;&gt;
      &lt;p&gt;FAT16&lt;/p&gt;
    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  &lt;tr valign=&quot;TOP&quot;&gt;
    &lt;td width=&quot;147&quot;&gt;
      &lt;p&gt;Windows 95 en 98&lt;/p&gt;
    &lt;/td&gt;
    &lt;td width=&quot;176&quot;&gt;
      &lt;p&gt;FAT16 of FAT32 &lt;/p&gt;
    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt;
  &lt;tr valign=&quot;TOP&quot;&gt;
    &lt;td width=&quot;147&quot;&gt;
      &lt;p&gt;Windows NT of XP&lt;/p&gt;
    &lt;/td&gt;
    &lt;td width=&quot;176&quot;&gt;
      &lt;p&gt;FAT of NTFS &lt;/p&gt;
    &lt;/td&gt;
  &lt;/tr&gt; 
&lt;/table&gt;
{{Sub}}</text>
      <sha1>rqzjnjrrcuv1ng0grxyrrzks8dx5kwk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Samenvatting</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26450</id>
    <revision>
      <id>428356</id>
      <parentid>321165</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:14:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1385" sha1="fj9k4j0urlc5uci8ia08cityyp8pvks" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Voor je aan een installatie begint'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Welke distributie kies ik?|Welke distributie kies ik?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Het werkblad|Het werkblad]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Andere overwegingen|Andere overwegingen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Onze installatie|Onze installatie]]
#'''Harde schijf indelen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Partities|Partities]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Bestandssystemen|Bestandssystemen]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Het installatieproces|'''Het installatieproces''']]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Ubuntu installatie/Samenvatting|'''Samenvatting''']]
}}
}}
De standaardinstallatie van Ubuntu verloopt als volgt:
* Taal kiezen
* Land kiezen
* Toetsenbord instellen
* Netwerktoegang configureren
* Computernaam opgeven
* Schijf indelen
* Desgewenst extra taalpakketten toevoegen (de eigenlijke installatie gebeurt later want de pakketten worden afgehaald van het Internet)
* Tijdzone instellen
* Gebruiker(s) aanmaken
* Resolutie instellen

Virtuele machine
Geavanceerde gebruikers kunnen Ubuntu desgewenst installeren in een virtuele omgeving zoals bijvoorbeeld VMware.
{{Sub}}</text>
      <sha1>fj9k4j0urlc5uci8ia08cityyp8pvks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26455</id>
    <revision>
      <id>428360</id>
      <parentid>360581</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:14:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1738" sha1="9mryfcwpngcvrtj0hngg27e1sexs24k" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;font:15px arial,sans-serif;border:1px solid lightgrey; padding:30px;text-align:justify&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:left&quot;&gt;
{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Eenvoudige redirections'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/Wat zijn standaard input, output en error?|Wat zijn standaard input, output en error?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/De output redirection operatoren|De output redirection operatoren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/Pipes en output redirection combineren|Pipes en output redirection combineren]]
#'''Geavanceerd gebruik van redirection'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/Het gebruik van descriptoren|Het gebruik van descriptoren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/Het tee commando|Het tee commando]]
#'''Filters'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/Output herstructureren|Output herstructureren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/Meer grep toepassingen|Meer grep toepassingen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/Het sort commando|Het sort commando]]

#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}

Dit hoofdstuk is cruciaal in het leerprocess van elke UNIX- of Linuxstudent. We zullen dieper ingaan op de funktionaliteiten van de shell om ons systeem optimaal te kunnen gebruiken. Volgende onderwerpen komen ter sprake:

* Wat zijn standaard output, input en error?
* Output wordt input.
* Hoe stuur ik output naar een bestand?
* Hoe voorkom ik het overschrijven van bestanden?
* Verschillende commando's combineren.
* Hoe kan ik output filteren?
* Wat kan ik doen met foutboodschappen?
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
{{Sub}}</text>
      <sha1>9mryfcwpngcvrtj0hngg27e1sexs24k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Processen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26458</id>
    <revision>
      <id>428365</id>
      <parentid>373489</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:14:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2461" sha1="ldddakv75h5kfqo1x282qbztkec0v7d" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;border:1px solid lightgrey; padding: 5px; text-align: justify&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:left&quot;&gt;
{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Wat je moet weten over processen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat is een proces?|Wat is een proces?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Soorten processen|Soorten processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Eigenschappen van processen|Eigenschappen van processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Informatie over een proces opzoeken|Informatie over een proces opzoeken]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De levenscyclus van een proces|De levenscyclus van een proces]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Signalen|Signalen]]
#'''Hoe je computer opstart en afsluit'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De opstartprocedure|De opstartprocedure]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De afsluitprocedure|De afsluitprocedure]]
#'''Processen beheren'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Werk voor de systeembeheerder|Werk voor de systeembeheerder]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Hoe lang zal het duren?|Hoe lang zal het duren?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Performance|Performance]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Belasting|Belasting]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat kan ik doen?|Wat kan ik doen?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Processen onderbreken|Processen onderbreken]]
#'''Processen programmeren voor automatische uitvoering'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Maak gebruik van de daluren|Maak gebruik van de daluren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het sleep commando|Het sleep commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het at commando|Het at commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het cron systeem|Het cron systeem]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}

Nu we eindelijk over ons eigen systeem beschikken, kunnen we dieper ingaan op de vraag hoe het eigenlijk functioneert:

* Welke programma's draaien er op mijn computer?
* Wat zijn daemons?
* Wat is multi-user en multi-tasking processing?
* Wat zijn de eigenschappen van processen?
* Wat zijn runlevels?
* Hoe start en stop ik programma's?
* Samenhang tussen programma's.
* Hoe kan ik de snelheid en de responstijd van mijn systeem beïnvloeden?
* Hoe kan ik taken automatisch laten uitvoeren?
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
{{Sub}}</text>
      <sha1>ldddakv75h5kfqo1x282qbztkec0v7d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat is een proces?</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26459</id>
    <revision>
      <id>428355</id>
      <parentid>388690</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:14:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5502" sha1="lqsw57jcgeabspxs47jyjodhei559c5" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Wat je moet weten over processen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat is een proces?|Wat is een proces?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Soorten processen|Soorten processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Eigenschappen van processen|Eigenschappen van processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Informatie over een proces opzoeken|Informatie over een proces opzoeken]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De levenscyclus van een proces|De levenscyclus van een proces]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Signalen|Signalen]]
#'''Hoe je computer opstart en afsluit'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De opstartprocedure|De opstartprocedure]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De afsluitprocedure|De afsluitprocedure]]
#'''Processen beheren'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Werk voor de systeembeheerder|Werk voor de systeembeheerder]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Hoe lang zal het duren?|Hoe lang zal het duren?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Performance|Performance]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Belasting|Belasting]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat kan ik doen?|Wat kan ik doen?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Processen onderbreken|Processen onderbreken]]
#'''Processen programmeren voor automatische uitvoering'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Maak gebruik van de daluren|Maak gebruik van de daluren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het sleep commando|Het sleep commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het at commando|Het at commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het cron systeem|Het cron systeem]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}
Op een UNIX systeem, zoals onze Ubuntu Linux, zijn er twee grote entiteiten. Enerzijds heb je bestanden. Alle soorten objecten op het systeem, zoals gewone bestanden, mappen, links, speciale bestanden om met randapparatuur te communiceren enzovoorts, worden zo veel mogelijk behandeld onder de algemene noemer “bestand”. Bestanden op zichzelf doen niets, ze staan gewoon op de harde schijf of op een ander opslagmedium. We hebben processen nodig om de bestanden te manipuleren, zodat we een werkbare omgeving krijgen.

Processen zijn altijd uitvoerbare bestanden, die in het geheugen geladen worden en daar instructies doorgeven naar de processor. Neem er nog even hoofdstuk drie uit lespakket 1 bij: uitvoerbare bestanden hebben een “x” in minstens een van de groepen “user”, “group” of “other”. Nemen we als voorbeeld het commando ls:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 willy@ubuntu:~$ which ls
 /bin/ls 
 willy@ubuntu:~$ ls -l /bin/ls
 rwxr-xr-x 1 root root 71912 2005-09-05 11:14 /bin/ls 
|}

Zolang niemand het ls commando gebruikt om een lijst van bestanden op te vragen, is ls gewoon een bestand. Maar omdat het uitvoerbaar is, kan het instructies beginnen te geven aan de processor, wanneer het door de shell opgeroepen wordt. Zolang ls in het geheugen zit en instructies uitdeelt, is het een process.

==De multi-user omgeving==
Sommige commando's starten een enkel proces, zoals ls. Andere commando's starten een hele serie processen. Een voorbeeld van zo'n proces is je webbrowser. Bovendien kun je meerdere processen tegelijk opstarten: een terminalvenster, een browser, een E-mail-programma, een tekenprogramma, enzovoort. Dit fenomeen heet multi-tasking, letterlijk: meerdere taken uitvoeren.

Naast deze eigenschap beschikt Linux, net zoals UNIX, waarvan het afgeleid is, over de mogelijkheid om verschillende gebruikers tegelijk te bedienen. Die gebruikers kunnen lokaal werken via het scherm, het toetsenbord en de muis, of ze kunnen zich vanaf het netwerk verbinden met de computer, of ze kunnen afzonderlijke schermen en toetsenborden hebben, terminals genaamd. Dat is de multi-userfunctie van het systeem, letterlijk: veel gebruikers.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Terminals, is dat niet ouderwets?'''
Bijvoorbeeld in de Albert Heijn, waar elke kassier via een terminal op de hoofdcomputer werkt, worden terminals veel gebruikt.
|}

Het is duidelijk dat er een methode moet zijn om alle processen van alle gebruikers in toom te houden: we willen niet dat één gebruiker alle geheugen van de computer gebruikt, of alle ruimte op de harde schijf, of alle kracht van de processor, want dan kunnen de andere gebruikers niet meer werken. Er moet ook functionaliteit voorzien worden zodat gebruikers nu eens het ene programma, dan weer het andere kunnen gebruiken, zonder de programma's telkens te moeten afsluiten. Soms moet er ook voor gezorgd worden dat programma's blijven doordraaien, zelfs als de gebruiker zich afmeldt.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-draft.svg|50px|Opdracht]]
||
'''Wat is een besturingssysteem?'''
# Start htop in een venster terwijl je de opdrachten in een ander venster doet. Wanneer htop niet geïnstalleerd is moet je dit programma installeren.
# Start het ps commando.
# Lees de handleiding (man pagina's) van ps. Hoe geef je alle processen weer die van you zijn?
# Start het commando find /. Wat voor effect heeft dit commando op de systeembelasting? Stop het commando.

|}

In de volgende paragrafen geven we een overzicht van deze functionaliteit.
{{Sub}}</text>
      <sha1>lqsw57jcgeabspxs47jyjodhei559c5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Soorten processen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26460</id>
    <revision>
      <id>428358</id>
      <parentid>364839</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:14:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8675" sha1="1wfs0usvtz7t6p53945yudy0p0famo7" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Wat je moet weten over processen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat is een proces?|Wat is een proces?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Soorten processen|Soorten processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Eigenschappen van processen|Eigenschappen van processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Informatie over een proces opzoeken|Informatie over een proces opzoeken]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De levenscyclus van een proces|De levenscyclus van een proces]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Signalen|Signalen]]
#'''Hoe je computer opstart en afsluit'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De opstartprocedure|De opstartprocedure]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De afsluitprocedure|De afsluitprocedure]]
#'''Processen beheren'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Werk voor de systeembeheerder|Werk voor de systeembeheerder]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Hoe lang zal het duren?|Hoe lang zal het duren?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Performance|Performance]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Belasting|Belasting]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat kan ik doen?|Wat kan ik doen?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Processen onderbreken|Processen onderbreken]]
#'''Processen programmeren voor automatische uitvoering'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Maak gebruik van de daluren|Maak gebruik van de daluren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het sleep commando|Het sleep commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het at commando|Het at commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het cron systeem|Het cron systeem]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}
==Interactieve processen==
===Processen in de voorgrond===
Interactieve processen worden gestart en gecontroleerd vanuit een terminal sessie. Met andere woorden: er moet iemand aangemeld zijn op het systeem, lokaal of via het netwerk, om het proces te kunnen starten; een interactief proces wordt niet automatisch opgestart als onderdeel van de initialisatie van het systeem.

Interaktieve processen kunnen draaien in de voorgrond, dat wil zeggen dat ze de terminal bezet houden vanwaar ze opgestart zijn. Zolang het proces draait, kan je in dat terminal venster geen ander proces opstarten. Een voorbeeld:
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 willy@ubuntu:~$ find /usr -name test 
|}

Het doorzoeken van de /usr map duurt even, zolang kan je niets doen in datzelfde venster. Je kan uiteraard wel een ander terminal venster openen en daar verder werken. Een ander voorbeeld is het bekijken van een bestand met less. Tot nu toe hebben we vooral met processen in de voorgrond gewerkt, hoewel de tijd die nodig was om een programma uit te voeren dikwijls zodanig kort was dat je misschien niet hebt gemerkt dat het proces de terminal bezet hield.

===Processen in de achtergrond===
Alternatief kunnen processen ook in de achtergrond draaien. In dat geval wordt de terminal niet bezet gehouden en kan je andere taken uitvoeren terwijl het programma actief is.

De shell heeft een speciaal mechanisme, job control, die het gemakkelijk maakt om meerdere processen te behandelen. Dit mechanisme zorgt ervoor dat het proces dat je nodig hebt in de voorgrond draait.

Een proces in de achtergrond draaien is enkel nuttig voor die programma's die geen input nodig hebben. Een proces wordt typisch in de achtergrond gedraaid wanneer men verwacht dat het lang zal duren eer het proces zijn taken vervuld heeft.

Een proces in de achtergrond plaatsen doe je door in de shell achter het opgegeven commando een ampersant te plaatsen. Bijvoorbeeld:
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 willy@ubuntu:~$ xterm &amp; 
 [1] 7990 
 willy@ubuntu:~$  
|}

Bovenstaand commando start een eenvoudiger type van terminal venster, waarin je opdrachten kan geven. In het venster vanwaar je het programma hebt opgestart, krijg je de prompt terug en je kan verder werken. We zien meteen ook al een eerste procesattribuut: het procesidentificatienummer, kortweg PID. Het PID van het eerste commando dat in de achtergrond draait is hier 7990. Het wordt voorafgegaan door het jobnummer, hier 1, tussen vierkante haken.

Elk proces heeft een PID. We bespreken zodadelijk hoe we aan de hand van deze informatie processen kunnen manipuleren.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Jobnummer vs. procesnummer'''
Het jobnummer wordt door de shell gebruikt (zie tabel), zodat e als gebruiker geen lange getallen hoeft in te geven om processen te beheren.
|}

===Processen beheren===
De volgende tabel geeft een overzicht van de commando's en deelcommando's die gebruikt worden om processen te switchen tussen de voorgrond en de achtergrond.

 (deel van) Commando 	Betekenis
 commandonaam 	        Draait het commando in de voorgrond.
 commandonaam &amp; 	Draait het commando in de achtergrond en geeft de terminal vrij.
 jobs 	                Toon de commando's die in de achtergrond aan het draaien zijn.
 Ctrl+Z             	Bevries het commando (in het Engels: suspend).
 Ctrl+C 	        Beëindig het commando dat in de voorgrond draait.
 %n 	                Elk commando in de achtergrond krijgt een jobnummer (in bovenstaand voorbeeld: 1). 
                        Gebruik de uitdrukking % met dit nummer om naar een proces te verwijzen, 
                        bv. fg %2 om het tweede in de achtergrond geplaatste commando weer in de voorgrond te zetten.
 bg  	                Aktiveer een bevroren commando terug, na Ctrl+Z.
 fg 	                Breng een commando van de achtergrond naar de voorgrond.
 kill 	                Beëindig een programma dat in de achtergrond draait.

Op het kill commando komen we zodadelijk nog terug.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-draft.svg|50px|Opdracht]]
||
'''Oefenen'''
# Start vanuit een terminal venster een rekenmachine met het xcalc commando.
# Bevries het proces en zet het daarna in de achtergrond.
# Start een tweede terminal met het commando xterm.
# Breng ook dit proces naar de achtergrond (eerst bevriezen, in het eerste terminal venster).
# Vraag een lijst van draaiende commando's op.
# Breng het eerste commando weer in de voorgrond en beëindig het.
# Vraag weer een lijst van jobs op.
# Breng het xterm programma weer op de voorgrond. Wat gebeurt er als je nu iets in wilt typen in het eerste terminal venster? Waarom?
# Beëndig het xterm proces.
# Ga weer naar het terminal venster vanwaaruit je de commando's gestart hebt. Start nog een rekenmachine, deze keer direct in de achtergrond.
# Vraag weer een lijst van draaiende commando's op.
# Wat is de betekenis van het plus- en het minteken na het jobnummer?
# Sluit alle vensters.
|}

==Automatische processen==
Naast interactieve processen, opgestart door de gebruikers van een systeem, zijn er ook automatische of batch processen. Die worden niet opgestart vanuit een terminal venster. Ze wachten eerst op uitvoering in een daartoe bestemde map. Vandaaruit worden ze opgeroepen door een programma dat de wachtrij analyzeert en de programma's systematisch uitvoert. Het programma dat het eerste in de wachtrij terecht kwam, wordt ook het eerst uitgevoerd. De naam van dit systeem is “FIFO”, wat staat voor “first in, first out”.

Er zijn twee manieren om automatische processen uit te voeren:

# Op een gegeven datum en tijd: dit gebeurt door middel van het dat commando.
# Alternatief kan met het aan het systeem overlaten om te bepalen wanneer een goed moment is om automatische taken uit te voeren door gebruik te maken van het batch commando.

De eerste methode is ook voor gewone gebruikers nuttig en wordt later in dit hoofdstuk besproken. De tweede methode wordt meestal in grotere omgevingen toegepast en is veeleer een werk voor systeembeheerders en zware gebruikers; vandaar valt die methode buiten de scoop van deze cursus.

==Daemons==
Daemons, Engels voor “demonen”, zijn serverprocessen die continu draaien. Meestal worden ze opgestart wanneer het systeem opstart, waarna ze in de achtergrond wachten tot hun diensten vereist zijn.

Zelfs als je zelf geen servers draait op je thuis-PC, zijn er daemons actief. Een voorbeeld is de daemon die nagaat of je wilt inloggen: zelfs als je nog niet aangemeld bent, draait dit proces. Zo is er ook een netwerkdaemon, die constant “luistert” of er geen netwerkverbindingen moeten worden gemaakt.
{{Sub}}</text>
      <sha1>1wfs0usvtz7t6p53945yudy0p0famo7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Eigenschappen van processen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26461</id>
    <revision>
      <id>428359</id>
      <parentid>364840</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:14:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4738" sha1="gqjyi0vcipc8mndwv020zdzhyuaqdih" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Wat je moet weten over processen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat is een proces?|Wat is een proces?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Soorten processen|Soorten processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Eigenschappen van processen|Eigenschappen van processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Informatie over een proces opzoeken|Informatie over een proces opzoeken]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De levenscyclus van een proces|De levenscyclus van een proces]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Signalen|Signalen]]
#'''Hoe je computer opstart en afsluit'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De opstartprocedure|De opstartprocedure]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De afsluitprocedure|De afsluitprocedure]]
#'''Processen beheren'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Werk voor de systeembeheerder|Werk voor de systeembeheerder]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Hoe lang zal het duren?|Hoe lang zal het duren?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Performance|Performance]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Belasting|Belasting]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat kan ik doen?|Wat kan ik doen?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Processen onderbreken|Processen onderbreken]]
#'''Processen programmeren voor automatische uitvoering'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Maak gebruik van de daluren|Maak gebruik van de daluren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het sleep commando|Het sleep commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het at commando|Het at commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het cron systeem|Het cron systeem]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}
Elk proces heeft een aantal vaste eigenschappen:

* Het procesidentificatienummer of PID: een uniek nummer dat gebruikt wordt om naat het proces te verwijzen.
* Het PID van het proces dat dit proces gestart heeft: parent process ID of PPID- letterlijk: het PID van de ouder.
* Het zogenaamde nice number: de mate van vriendelijkheid van dit proces: laat het nog veel processorcapaciteit over aan andere processen, of juist niet?
* De terminal van waaruit dit proces opgestart werd, als het om een interaktief proces gaat. Dit wordt aangeduid met een tty number.
* De gebruikersnaam van de gebruiker aan wie het proces toebehoort.
* De groepsnaam van de groep aan wie het proces toebehoort.

Merk op dat de gebruikersnaam bestaat uit een echte gebruikersnaam (real username of RUID) en een effectieve gebruikersnaam (effective username of EUID). De echte gebruiker is diegene die het commando opstartte, de effectieve gebruikersnaam bepaalt de toegangsrechten. Gewoonlijk zijn RUID en EUID hetzelfde, en het proces heeft dezelfde toegangsrechten als de gebruiker. Een voorbeeld om duidelijk te maken wat hiermee bedoeld wordt: de browser firefox:
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 willy@ubunty:~$ which firefox
 /usr/bin/firefox
 willy@ubunty:~$ ls -l /usr/bin/firefox
 lrwxrwxrwx 1 root root 30 2006-06-06 14:17 /usr/bin/firefox -&gt; ../lib/mozilla-firefox/firefox
 willy@ubunty:~$ ls -l /usr/libmozilla-firefox/firefox
 rwxr-xr-x 1 root root 11170 2005-10-10 17:31 /usr/lib/mozilla-firefox/firefox
|}

Wat zien we hier?
* firefox zit in de /usr/bin map.
* /usr/bin/firefox is een symbolische link naar /usr/lib/mozilla-firefox/firefox.
* De eigenaar van dat bestand is root.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Wie ben ik?'''
Gebruik het id commando om na te gaan als welke gebruiker je aan het werken bent.
|}

De systeembeheerder, root, is de baas van het systeem en heeft alle rechten op alle bestanden. Men zou dus op het eerste zicht kunnen denken dat je met firefox meer zou kunnen dan met bijvoorbeeld het cat commando.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
Probeer maar eens cat /etc/shadow, dus het bekijken van het bestand waarin de versleutelde wachtwoorden van alle gebruikers van het systeem zitten. Je zal zien dat dit niet lukt. Ook als je in firefox de URL file:///etc/shadow ingeeft, gebeurt er niet veel. Dit komt omdat je de browser opstart met je eigen toegangsrechten, en niet met die van de eigenaar van het commando (kan je nagaan m.b.v. ps -ef). Gelukkig maar, of het hele systeem van toegangsrechten zou op losse schroeven komen te staan.
|}

Hetzelfde geldt voor de toegangsrechten van de groep die eigenaar is van het commando en jouw eigen groepsnaam, waarmee je het commando opstart.
{{Sub}}</text>
      <sha1>gqjyi0vcipc8mndwv020zdzhyuaqdih</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Informatie over een proces opzoeken</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26462</id>
    <revision>
      <id>428362</id>
      <parentid>364841</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:14:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8344" sha1="5if2nf2e4zogi13p1ue9bn1fcfrqkbo" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Wat je moet weten over processen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat is een proces?|Wat is een proces?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Soorten processen|Soorten processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Eigenschappen van processen|Eigenschappen van processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Informatie over een proces opzoeken|Informatie over een proces opzoeken]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De levenscyclus van een proces|De levenscyclus van een proces]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Signalen|Signalen]]
#'''Hoe je computer opstart en afsluit'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De opstartprocedure|De opstartprocedure]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De afsluitprocedure|De afsluitprocedure]]
#'''Processen beheren'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Werk voor de systeembeheerder|Werk voor de systeembeheerder]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Hoe lang zal het duren?|Hoe lang zal het duren?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Performance|Performance]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Belasting|Belasting]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat kan ik doen?|Wat kan ik doen?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Processen onderbreken|Processen onderbreken]]
#'''Processen programmeren voor automatische uitvoering'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Maak gebruik van de daluren|Maak gebruik van de daluren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het sleep commando|Het sleep commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het at commando|Het at commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het cron systeem|Het cron systeem]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}
==Korte info met ps==
Een van de meest gebruikte commando's voor het opvragen van procesinformatie is ps (afkorting van het Engelse “process”). Zonder opties krijg je enkel de processen te zien die verbonden zijn met de terminal sessie vanwaaruit je ps oproept:
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 willy@ubunty:~$ ps
 PID TTY TIME CMD
 7268 pts/0 00:00:00 bash
 8240 pts/0 00:00:00 xterm
 8266 pts/0 00:00:00 xcalc
 9855 pts/0 00:00:00 ps
|}

Noteer: de commando's die in de vorige oefening werden opgestart, zijn hier nog actief.

We zien 4 kolommen met informatie:

1. PID: het proces-identificatienummer.
2. TTY: het terminal type en nummer waaraan het proces verbonden is. Wij gebruiken pts, pseudo-terminals, in tegenstelling tot echte terminals waarbij je een toetsenbord en een scherm hebt, waarmee je niets anders kan doen dan 1 enkele shell openen, in een tekstuele omgeving (te vergelijken met DOS vroeger). Pseudo-terminals zijn terminal vensters in een grafische omgeving, of verbindingen van op een netwerk.
3. TIME: een relatieve indicatie van de tijd die het aantal processor cycli dat het proces al verbruikt heeft. Gewone processen van gebruikers verbruiken slechts een klein deel van de totale processor kracht.
4. CMD: de naam van het commando.

==Uitgebreide info met ps opties==
Normaal gezien draaien er tientallen, honderden of duizenden processen op een systeem. We hebben dus manieren nodig om die processen uit te filteren die voor ons van belang zijn, tezamen met de bijhorende proces informatie. Dit doen we door opties bij ps te gebruiken en dan de shell te gebruiken om de resultaten te filteren.

Het meest gebruikt is wellicht de constructie

 ps -ef

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-draft.svg|50px|Opdracht]]
||
'''Voer uit'''	
Geef het bovenstaande commando in in een terminal venster. Rol de schuifbalk aan de rechterzijkant van het venster naar boven toe, totdat je ziet waar de output van dit commando begint.
|}

Op een systeem zoals hetgeen waarmee je nu werkt, valt de lijst van processen nog mee. Je krijgt een lijst met 8 kolommen te zien, waarvan deze het meest relevant zijn:

* UID: de naam van de gebruiker die het proces opstartte.
* PID: procesidentificatienummer.
* PPID: procesidentificatienummer van het parent process, het proces dat dit proces opstartte.
* TTY: de terminal waaraan het proces verbonden is, “?” wil zeggen dat het proces niet aan een terminal verbonden is.
* CMD: de volle naam van het commando waarmee het proces werd opgeroepen.

De man pagina van ps bevat veel voorbeelden van het gebruik van de andere opties. Je vindt er ook meer uitleg over de informatie in de andere kolommen. In het volgende hoofdstuk gaan we verder in op het filteren van de output, zodat er meer relevante informatie getoond wordt. We willen namelijk niet elke keer gaan zoeken in deze lijst naar het specifieke proces dat we onder de loep willen nemen.

==Het top commando==
Het top commando geeft min of meer dezelfde informatie als ps -ef, maar hier wordt de informatie om de vijf seconden opgefrist. Bovendien hebben we hier al automatisch een zeker vorm van sorteren: de zwaarste processen, dat wil zeggen de processen die het meeste processortijd verbruiken, worden bovenaan in de lijst getoond. We krijgen ook niet alle processen te zien. Al naargelang de grootte van je terminal venster wordt de lijst ingekort. We krijgen dus een “top” van de processen te zien.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-draft.svg|50px|Opdracht]]
||
'''Meedoen'''
Geef het top commando in, zonder opties, gevolgd door Enter. We bespreken hieronder verder de output.
|}

Naast de info over de processen, onder de zwarte balk, zien we bovenaan nog een aantal andere gegevens over het systeem:

* De output van het uptime commando, met daarin informatie over hoe lang het systeem al draait, hoeveel gebruikers er verbonden zijn en wat de belasting is, zie ook de paragraaf Belasting. Meer info in man uptime.
* Het aantal processen en de status ervan: er draait altijd slechts 1 proces tegelijk op de CPU, terwijl de andere in een wachtrij staan. Zo werkt multitasking: de processor neemt een proces uit de wachtrij, helpt het een beetje verder en plaatst het weer in de wachtrij, om het volgende proces een beetje verder te helpen. Dit alles gaat echter zo snel, dat het lijkt alsof er tientallen of zelfs honderden processen tegelijk draaien.
* De belasting van de processor(s): moet de processor veel berekeningen maken, dan is de belasting hoog. Als de processor gewoon data moet doorgeven, zonder er zware bewerkingen op uit te voeren, is de belasting laag. Programma's die veel rekenkracht vereisen, zoals toepassingen voor grafische beeldverwerking en analyzeprogramma's vergen veel van de processor. Zo zal het zwaarste programma op jouw systeem waarschijnlijk X zijn, de grafische server die ervoor zorgt dat alle vensters op je bureaublad staan en dat de juiste gegevens in het juiste venster verschijnen.
* Gebruik van het geheugen: alle programma's die actief zijn, nemen een plaatsje in op het geheugen.
* Gebruik van de swap space (het virtuele geheugen, zie de paragraaf Schijfindeling?): als er teveel programma's draaien, wordt alle beschikbare plaats in het geheugen opgevuld. Een speciale plek op de harde schijf wordt dan gebruikt als extra geheugen.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-draft.svg|50px|Opdracht]]
||
'''Documentatie'''
Lees man top en man ps voor meer informatie. Blijf niet te lang hangen als je iets niet begrijpt, en ook niet als het te moeilijk wordt. Lees gewoon verder in de cursus, en neem er later, telkens je het commando gebruikt, de man pagina weer bij. We kunnen niet alles tegelijk vertellen, de gaten zullen later langzamerhand opgevuld worden.
|}

==De samenhang tussen de processen==
We hebben het al enkele keren over parent processes gehad. Waar komen onze processen vandaan? Gebruik het pstree commando om de processtructuur te tonen.

De meeste processen stammen af van init, het initiële proces waarmee het systeem gestart wordt. Meer hierover in de paragraaf Hoe je computer opstart en afsluit?.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Waar is pstree?'''	
Voer het pstree commando in in een terminal venster, gevolgd door Enter. Waar zit het pstree commando zelf in deze boomstructuur? Welk proces is de ouder (het parent process) van pstree?
|}
{{Sub}}</text>
      <sha1>5if2nf2e4zogi13p1ue9bn1fcfrqkbo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De levenscyclus van een proces</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26463</id>
    <revision>
      <id>428361</id>
      <parentid>364842</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:14:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7488" sha1="41upwfdsqiymvivd7ckb8cu770znxx1" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Wat je moet weten over processen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat is een proces?|Wat is een proces?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Soorten processen|Soorten processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Eigenschappen van processen|Eigenschappen van processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Informatie over een proces opzoeken|Informatie over een proces opzoeken]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De levenscyclus van een proces|De levenscyclus van een proces]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Signalen|Signalen]]
#'''Hoe je computer opstart en afsluit'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De opstartprocedure|De opstartprocedure]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De afsluitprocedure|De afsluitprocedure]]
#'''Processen beheren'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Werk voor de systeembeheerder|Werk voor de systeembeheerder]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Hoe lang zal het duren?|Hoe lang zal het duren?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Performance|Performance]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Belasting|Belasting]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat kan ik doen?|Wat kan ik doen?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Processen onderbreken|Processen onderbreken]]
#'''Processen programmeren voor automatische uitvoering'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Maak gebruik van de daluren|Maak gebruik van de daluren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het sleep commando|Het sleep commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het at commando|Het at commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het cron systeem|Het cron systeem]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}
==Een proces aanmaken==
Een nieuw proces wordt aangemaakt doordat een bestaand proces een exacte kopie van zichzelf maakt. Dit child process (letterlijk: het kind van het ouderproces) is eigenlijk net hetzelfde als het ouderproces, enkel het procesidentificatienummer verschilt. Deze procedure heet men een fork (letterlijk: een vork of splitsing).

Na de fork wordt de geheugenruimte van het kindproces overschreven met de nieuwe procesdata: het commando dat gevraagd werd, wordt in het geheugen geladen. Dit noemt men een exec.

Het geheel van kopiëren en overschrijven heet dan fork-and-exec. Alle processen worden op deze manier gemaakt. Zelfs init, het eerste proces met PID 1, werd zo gecreëerd door de kernel.

Onderstaand schema geeft weer hoe bijvoorbeeld een ls proces afstamt van je shell, bash:

Figuur 5.1. Het fork-and-exec mechanisme
geheugeninhoud verandert.

De fork wordt hier met een horizontale pijl voorgesteld. Bemerk dat enkel het procesidentificatienummer verandert.

De verticale pijlen stellen de exec voor. Hier blijft het procesidentificatienummer gelijk, maar de geheugeninhoud wordt verwisseld.

==De rol van init==
Zoals we reeds konden zien aan de output van het pstree commando, hebben veel processen init als ouderproces, terwijl dat helemaal niet mogelijk is. Nemen we bijvoorbeeld ons systeem dat in grafische mode draait: er moeten allerlei programma's opgestart worden om het grafische loginscherm te tonen, daarna moet de desktop gestart worden door middel van een desktopmanager, dan volgt de venstermanager (windowmanager), dan start je een terminal venster en daarin draait een shell waarmee je commando's kan ingeven. Wat gebeurt hier dan?

De verklaring is tamelijk eenvoudig: veel programma's “demoniseren” hun kindprocessen, zodanig dat die kunnen blijven draaien als de ouder stopt (zie de paragraaf “Daemons”). Het init proces neemt de rol van peetvader van zulke processen: als de ouder sterft, vallen ze onder de verantwoordelijkheid van init.
	Voorbeeld van demoniseren

* Start de web browser firefox vanuit een terminal venster.
* Indien je dat nog niet gedaan had, bevries het proces en laat het verderdraaien in de achtergrond.
* Gebruik pstree om na te gaan welk proces het ouderproces van firefox is.
* Sluit het terminal venster.
* firefox blijft draaien.
* Neem een nieuw terminal venster.
* Gebruik het pstree commando om na te gaan wat er met firefox gebeurd is.

Heel af en toe wil het nog wel eens mislopen met de “adoptie” van processen. Een proces dat geen ouderproces heeft, noemt men een zombie. Je kon deze term ook zien in de output van het top commando. Het systeem heeft geen vat meer op zo'n zombieproces, het blijft in het geheugen hangen tot je de computer herstart. Meestal duidt het voorkomen van zombieprocessen op slecht geprogrammeerde applicaties.
Een proces beëindigen

Wanneer een proces normaal eindigt, geeft het een code, de exit status, door aan de ouder. Als alles goed verlopen is, is de exit status nul. Men mag ervan uitgaan dat er iets foutliep als de exit status niet nul is. De mogelijke waarden van de exit status worden gedocumenteerd in de man pages en de systeembibliotheken. Ze zijn voor elk commando verschillend en worden bijvoorbeeld in scripts gebruikt om na te gaan of een opdracht al dan niet gelukt is. Ook programmeurs maken veelvuldig gebruik van de exit status van commando's.

De waarde van de exit status van shell commando's wordt opgeslagen in een speciale variabele, aangeduid met $?. Met het echo commando kan je de inhoud van deze variabele bekijken.

==Zoeken in tekst met grep==
Hieronder een voorbeeld met grep. Een exit status van 0 betekent dat de zoekstring gevonden werd in het opgegeven bestand:
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 willy@ubuntu:~$ grep willy /etc/passwd
 willy:x:1000:1000:Willy,,,:/home/willy:/bin/bash
 willy@ubuntu:~$ echo $?
 0
|}

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''/etc/passwd?'''

Het /etc/passwd bestand bevat een lijst van alle gebruikersnamen die op je systeem gekend zijn. De informatie is gerangschikt in kolommen die gescheiden worden door dubbele punten. We zien hier over gebruiker willy het volgende:

# gebruikersnaam;
# een “x” die het wachtwoord verbergt - de wachtwoorden zitten in /etc/shadow;
# het identificatienummer van de gebruiker;
# het identificatienummer van de groep waarvan de gebruiker deel uitmaakt;
# omschrijving of naam van de gebruiker;
# het pad naar de home map van de gebruiker;
# de shell voor deze gebruiker;
|}

Een exit status van 1 betekent dat de zoekstring niet gevonden werd, maar niet noodzakelijk dat de shell een foutmelding geeft:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 willy@ubuntu:~$ grep blah /etc/passwd
 willy@ubuntu:~$ echo $?
 1
|}

Een exit status van 2 lokt wel een foutmelding uit, bijvoorbeeld wanneer de optie niet herkend wordt of het opgegeven bestand niet gevonden wordt:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 willy@ubuntu:~$ grep blah /etc/blabla
 grep: /etc/blabla: Onbekend bestand of map
 willy@ubuntu:~$ echo $?
 2
 willy@ubuntu:~$ grep --blah bleble /etc/passwd
 grep: optie niet herkend `--blah'
 Gebruik: grep OPTIE?... PATROON BESTAND?...
 Probeer `grep --help' voor meer informatie.
 willy@ubuntu:~$ echo $?
 2
|}

Deze methode om een gecodeerd resultaat terug te geven stamt van de C programmeertaal. Vandaar dat de code ook wel eens return code genoemd wordt.
{{Sub}}</text>
      <sha1>41upwfdsqiymvivd7ckb8cu770znxx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Signalen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26464</id>
    <revision>
      <id>428364</id>
      <parentid>321154</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:14:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2791" sha1="6rxd2glvnvutror345nk67lfpmpd515" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Wat je moet weten over processen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat is een proces?|Wat is een proces?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Soorten processen|Soorten processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Eigenschappen van processen|Eigenschappen van processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Informatie over een proces opzoeken|Informatie over een proces opzoeken]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De levenscyclus van een proces|De levenscyclus van een proces]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Signalen|Signalen]]
#'''Hoe je computer opstart en afsluit'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De opstartprocedure|De opstartprocedure]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De afsluitprocedure|De afsluitprocedure]]
#'''Processen beheren'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Werk voor de systeembeheerder|Werk voor de systeembeheerder]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Hoe lang zal het duren?|Hoe lang zal het duren?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Performance|Performance]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Belasting|Belasting]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat kan ik doen?|Wat kan ik doen?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Processen onderbreken|Processen onderbreken]]
#'''Processen programmeren voor automatische uitvoering'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Maak gebruik van de daluren|Maak gebruik van de daluren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het sleep commando|Het sleep commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het at commando|Het at commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het cron systeem|Het cron systeem]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}
Processen eindigen omdat ze een signaal krijgen. Je kan verschillende signalen naar een proces sturen. Om dat te doen gebruik je het kill commando (zie de paragraaf Het kill commando. Met de optie -l krijg je een lijst van de mogelijke waarden van de signalen. De meeste worden echter intern door de programma's op je systeem gebruikt. Als gewone gebruiker heb je doorgaans enkel de volgende signalen nodig:

 '''Naam           Waarde  Betekenis'''
 SIGTERM        15      Beëindigt het proces op een ordelijke manier.
 SIGINT          2      Onderbreek het proces. Een proces kan dit signaal negeren.
 SIGKILL         9      Onderbreek het proces. Een proces kan dit signaal niet negeren.
 SIGHUP          1      Voor demonen: laat het proces zijn configuratiebestand(en) opnieuw inlezen.

We gaan zodadelijk verder in op het gebruik van de signalen.

Je kan meer lezen over hoe een proces op een bepaald signaal zal reageren in man signal.
{{Sub}}</text>
      <sha1>6rxd2glvnvutror345nk67lfpmpd515</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De afsluitprocedure</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26465</id>
    <revision>
      <id>428363</id>
      <parentid>321141</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:14:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3106" sha1="mxs8dp5vlzg35pt1crzw9ui3u2fbngj" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Wat je moet weten over processen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat is een proces?|Wat is een proces?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Soorten processen|Soorten processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Eigenschappen van processen|Eigenschappen van processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Informatie over een proces opzoeken|Informatie over een proces opzoeken]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De levenscyclus van een proces|De levenscyclus van een proces]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Signalen|Signalen]]
#'''Hoe je computer opstart en afsluit'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De opstartprocedure|De opstartprocedure]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De afsluitprocedure|De afsluitprocedure]]
#'''Processen beheren'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Werk voor de systeembeheerder|Werk voor de systeembeheerder]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Hoe lang zal het duren?|Hoe lang zal het duren?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Performance|Performance]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Belasting|Belasting]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat kan ik doen?|Wat kan ik doen?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Processen onderbreken|Processen onderbreken]]
#'''Processen programmeren voor automatische uitvoering'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Maak gebruik van de daluren|Maak gebruik van de daluren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het sleep commando|Het sleep commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het at commando|Het at commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het cron systeem|Het cron systeem]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}
Het is doorgaans geen goed idee om een computer zomaar af te zetten. Als het systeem niet de tijd krijgt om bestandssystemen te vergrendelen, bijvoorbeeld, kunnen er data verloren gaan. Ook als processen zomaar afgebroken worden, zonder dat ze de bestanden die ze geopend hebben, kunnen afsluiten, kunnen er problemen optreden. Zulke problemen kwamen vroeger vaak voor na stroompannes.

Vandaag de dag wordt er echter alles aan gedaan om de moeilijkheden tot een minimum te beperken. Of je nu via de grafische interface afmeldt, of je drukt de powerknop op je computer zelf in, of je drukt Ctrl+Alt+Del, telkens zal init merken wat er gaande is en proberen via de initscripts voor runlevel 0 of 6 alle processen mooi te laten afsluiten. Het systeem wordt volledig gestopt of herstart op een propere manier, er blijven geen onafgewerkte taken rondslingeren.

Concreet zal init gaan kijken in de mappen etc/rc0.d of /etc/rc6.d, alnaargelang de vereiste actie stoppen of herstarten is, en alle scripts uitvoeren.
Als gewone gebruiker kan je enkel via de grafisch interface het systeem afzetten of herstarten. De commando's init, shutdown en halt, die door het systeem aanroepen worden, zijn via de terminal interface enkel toegankelijk voor de systeembeheerder
{{Sub}}</text>
      <sha1>mxs8dp5vlzg35pt1crzw9ui3u2fbngj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Werk voor de systeembeheerder</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26466</id>
    <revision>
      <id>428366</id>
      <parentid>341704</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:14:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2855" sha1="qwn6agecdmkfk42sdwva9lpbjcx6vj0" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Wat je moet weten over processen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat is een proces?|Wat is een proces?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Soorten processen|Soorten processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Eigenschappen van processen|Eigenschappen van processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Informatie over een proces opzoeken|Informatie over een proces opzoeken]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De levenscyclus van een proces|De levenscyclus van een proces]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Signalen|Signalen]]
#'''Hoe je computer opstart en afsluit'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De opstartprocedure|De opstartprocedure]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De afsluitprocedure|De afsluitprocedure]]
#'''Processen beheren'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Werk voor de systeembeheerder|Werk voor de systeembeheerder]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Hoe lang zal het duren?|Hoe lang zal het duren?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Performance|Performance]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Belasting|Belasting]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat kan ik doen?|Wat kan ik doen?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Processen onderbreken|Processen onderbreken]]
#'''Processen programmeren voor automatische uitvoering'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Maak gebruik van de daluren|Maak gebruik van de daluren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het sleep commando|Het sleep commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het at commando|Het at commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het cron systeem|Het cron systeem]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}
Hoewel het beheer van het systeem, incluis processen, eerder een werkje voor de systeembeheerder is, kan het zeker geen kwaad om als gewone gebruiker een minimale kennis over deze materie te vergaren. Je hebt immers het recht om je eigen processen te beheren, ook al heb je normaal gezien niets te zeggen over processen die door andere gebruikers opgestart worden. En ook op systemen waar je de enige gebruiker bent, is het nuttig te weten hoe je je processen optimaal kan laten draaien.

We gaan ons dus buigen over het probleem “performantie”, maar dan op een heel globale manier. We gaan het niet hebben over moeilijk te traceren hardware-problemen of optimalisatie van code. Dat is met de basiskennis die we nu hebben nog een veel te moeilijk onderwerp.

In plaats daarvan zullen we de dagelijkse problemen van de gewone gebruiker bespreken en methodes aanhalen die je zullen helpen om je systeem optimaal te gebruiken. Zoals je zal zien, is dat vooral een kwestie van “eerst denken, dan doen”.
{{Sub}}</text>
      <sha1>qwn6agecdmkfk42sdwva9lpbjcx6vj0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Performance</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26467</id>
    <revision>
      <id>428368</id>
      <parentid>321151</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:15:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2851" sha1="e4ns1g2ew3w6wawwb1fwjj292jsspji" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Wat je moet weten over processen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat is een proces?|Wat is een proces?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Soorten processen|Soorten processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Eigenschappen van processen|Eigenschappen van processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Informatie over een proces opzoeken|Informatie over een proces opzoeken]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De levenscyclus van een proces|De levenscyclus van een proces]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Signalen|Signalen]]
#'''Hoe je computer opstart en afsluit'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De opstartprocedure|De opstartprocedure]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De afsluitprocedure|De afsluitprocedure]]
#'''Processen beheren'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Werk voor de systeembeheerder|Werk voor de systeembeheerder]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Hoe lang zal het duren?|Hoe lang zal het duren?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Performance|Performance]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Belasting|Belasting]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat kan ik doen?|Wat kan ik doen?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Processen onderbreken|Processen onderbreken]]
#'''Processen programmeren voor automatische uitvoering'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Maak gebruik van de daluren|Maak gebruik van de daluren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het sleep commando|Het sleep commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het at commando|Het at commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het cron systeem|Het cron systeem]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}
Voor een gebruiker betekent performance “het snel uitvoeren van commando's”. Voor een systeembeheerder daarentegen betekent performantie veel meer dan dat: de beheerder moet de performantie van het systeem optimaliseren voor het hele systeem, inbegrepen alle gebruikers, processen en diensten. De performantie van een systeem kan afhangen van duizend kleine dingen waarmee geen rekening gehouden wordt in het time commando:

* Het uit te voeren programma kan slecht geschreven zijn of het kan de computer suboptimaal gebruiken.
* De snelheid van harde schijven, controllers en allerlei soorten interfaces kan een programma vertragen.
* De snelheid van het netwerk kan een blokkerende factor zijn.
* Het aantal gebruikers op het systeem en het aantal taken die gelijktijdig worden uitgevoerd, kunnen vertragend werken.
* Het tijdstip kan een rol spelen als gevolg van bovenstaande factoren.
* ...

Vooral wanneer je niet de enige gebruiker bent op een systeem, zal je hiermee rekening moeten houden.
{{Sub}}</text>
      <sha1>e4ns1g2ew3w6wawwb1fwjj292jsspji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Maak gebruik van de daluren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26468</id>
    <revision>
      <id>428367</id>
      <parentid>321150</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:15:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2881" sha1="8fof1sxixonbgw4pf4a48ucx8vn9us3" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Wat je moet weten over processen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat is een proces?|Wat is een proces?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Soorten processen|Soorten processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Eigenschappen van processen|Eigenschappen van processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Informatie over een proces opzoeken|Informatie over een proces opzoeken]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De levenscyclus van een proces|De levenscyclus van een proces]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Signalen|Signalen]]
#'''Hoe je computer opstart en afsluit'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De opstartprocedure|De opstartprocedure]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De afsluitprocedure|De afsluitprocedure]]
#'''Processen beheren'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Werk voor de systeembeheerder|Werk voor de systeembeheerder]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Hoe lang zal het duren?|Hoe lang zal het duren?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Performance|Performance]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Belasting|Belasting]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat kan ik doen?|Wat kan ik doen?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Processen onderbreken|Processen onderbreken]]
#'''Processen programmeren voor automatische uitvoering'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Maak gebruik van de daluren|Maak gebruik van de daluren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het sleep commando|Het sleep commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het at commando|Het at commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het cron systeem|Het cron systeem]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}
Een multi-user systeem zoals Linux kan heel wat te lijden hebben, maar de ergste momenten zijn gewoonlijk gedurende de kantooruren. En of een systeem nu bij je thuis staat of op kantoor, 's ochtends, 's avonds, 's nachts en in het weekend gebeurt er meestal niet veel. Deze idle time gebruiken en zo de belasting spreiden in de tijd kan veel goedkoper zijn dan de aanschaf van nieuwe, snellere machines, die je zou nodig hebben als je alles tegelijk wilt doen.

Er zijn drie manieren uitgestelde taken in te plannen:

* Een korte tijd wachten en daarna de taak uitvoeren, gebruik makend van het sleep commando. Het tijdstip van uitvoering hangt af van het tijdstip waarop de taak gepland werd.
* De taak uitvoeren op een welbepaald tijdstip met het at commando. Het tijdstip van uitvoering is niet afhankelijk van het tijdstip van planning.
* Een taak steeds opnieuw uitvoeren, maandelijks, wekelijks, dagelijks, elk uur of elke minuut, door gebruik te maken van de cron faciliteit.

We zullen elk van de mogelijkheden nu bespreken.
{{Sub}}</text>
      <sha1>8fof1sxixonbgw4pf4a48ucx8vn9us3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De opstartprocedure</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26470</id>
    <revision>
      <id>428369</id>
      <parentid>364843</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:15:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9675" sha1="2qn94ggryowigflphk4qx41xl4jk1g9" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Wat je moet weten over processen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat is een proces?|Wat is een proces?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Soorten processen|Soorten processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Eigenschappen van processen|Eigenschappen van processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Informatie over een proces opzoeken|Informatie over een proces opzoeken]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De levenscyclus van een proces|De levenscyclus van een proces]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Signalen|Signalen]]
#'''Hoe je computer opstart en afsluit'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De opstartprocedure|De opstartprocedure]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De afsluitprocedure|De afsluitprocedure]]
#'''Processen beheren'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Werk voor de systeembeheerder|Werk voor de systeembeheerder]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Hoe lang zal het duren?|Hoe lang zal het duren?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Performance|Performance]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Belasting|Belasting]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat kan ik doen?|Wat kan ik doen?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Processen onderbreken|Processen onderbreken]]
#'''Processen programmeren voor automatische uitvoering'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Maak gebruik van de daluren|Maak gebruik van de daluren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het sleep commando|Het sleep commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het at commando|Het at commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het cron systeem|Het cron systeem]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}
==BIOS fase==
Wanneer je de startknop van je computer indrukt, zoekt de processor de BIOS informatie. De BIOS staat op een vaste plaats in een geheugentype dat enkel leesbaar, en niet overschrijfbaar, is. De BIOS kan met sommige randapparatuur, zoals apparaten om gegevens op te slaan, communiceren op een zeer elementair niveau.
==MBR fase==
De BIOS test het systeem en de randapparaten en bepaalt van welk apparaat er gestart moet worden: diskette, CD-ROM, harde schijf, ... Op het gekozen apparaat zoekt de BIOS naar een dataset, de Master Boot Record of MBR genaamd, die zich altijd op een vaste plaats aan het begin van de opslagruimte bevindt. Deze dataset wordt in het geheugen geladen en neemt controle over het systeem.

De MBR werd opgevuld tijdens de installatie van het besturingssysteem.
==De bootloader fase==
De MBR bevat instructies om de bootloader te laden. De bootloader is een programma dat verschillende besturingssystemen kan starten. Op ons systeem heet dat programma GRUB, wat staat voor GRand Unified Bootloader. GRUB zoekt en laadt de kernel en geeft daarmee de controle aan het eigenlijke besturingssysteem.

Indien je met een dual-boot systeem werkt, kun je in deze fase kiezen welk besturingssysteem opgestart zal worden.
==De kernel fase==
De kernel initialiseert de randapparaten door hun modules (drivers, stuurprogramma's) te laden, activeert het virtuele geheugen en zorgt ervoor dat in eerste instantie de belangrijkste data toegankelijk zijn. Daarna start de kernel init, het eerste proces.
	Enkel voor PC's met Linux

Deze procedure geldt enkel voor x86-gebaseerde PC's. De servers op het werk, bijvoorbeeld, hebben een heel andere manier om op te starten.

Bovendien is deze procedure specifiek voor Linux. Andere besturingssystemen, zoals MS Windows, gebruiken een andere methode om de kernel in het geheugen te laden.

Meer informatie kan je vinden in man boot.
==De init fase==
===De inittab===
Eerst leest init zijn configuratiebestand in, /etc/inittab. Dit bestand verwijst naar een script waarmee init het systeem verder initialiseert: paden worden geconfigureerd, de klok ingesteld, seriële en parallelle poorten worden geïnitialiseerd, enzovoort.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Over configuratiebestanden'''

Je zal nog vaak bestandsnamen tegenkomen die eindigen in “tab”. Dit staat voor “tabel”.
|}

===Runlevels===
Verder bevat het configuratiebestand informatie over het standaard runlevel. Een runlevel is een configuratie van processen. Alle UNIX-achtige systemen hebben doorgaans verschillende procesconfiguraties, die aangeduid worden met een nummer:

* 0: halt: stop alle processen en zet het systeem uit.
* 1: single user mode: configuratie waarin alleen de systeembeheerder, root, toegang heeft tot het systeem. De processen, die noodzakelijk zijn om meerdere gebruikers toe te laten, worden niet opgestart.
* 2-5: multi-user mode: configuraties waarin meer dan 1 gebruiker toegelaten worden. Standaard komt je systeem in runlevel 2. De overige multi-user runlevels kunnen volgens eigen voorkeur ingesteld worden, bijvoorbeeld een kiosklevel, waarin de computer een web browser opstart en er geen authenticatie nodig is, of een serverlevel waarin bepaalde diensten opgestart kunnen worden.
* 6: herstart: sluit alle processen op een ordelijke manier af en ga dan weer naar het standaard runlevel.

Terwijl het systeem draait, kan je met behulp van init van het ene runlevel naar het andere gaan. Ga je van een lager naar een hoger level, dan worden er doorgaans extra processen gestart. Om van een hoger naar een lager level te gaan, worden er meestal processen gestopt. Systeembeheerders passen de procedures frequent toe voor onderhoud van machines. Als gewone gebruiker volstaat het te weten dat het afmeldmenu je een grafische interface geeft om init voor normale doeleinden te gebruiken, het is te zeggen het afzetten van de machine, wat dus overeenstemt met init 0.
===RC mappen en scripts===
Per runlevel is er een rc map. Rc staat voor resource configuration, letterlijk de configuratie van de middelen. In die rc mappen zitten de scripts die de processen voor een bepaald runlevel zullen opstarten. De scripts worden één voor één gelezen en uitgevoerd door init.

Er zijn twee soorten scripts: sommige beginnen met de letter S, andere met een K.

 
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
Kijk bijvoorbeeld in /etc/rc2.d. Alle scripts zijn symbolische links naar scripts in de map /etc/init.d.
|}

Begint de naam van een link met een S, dan wordt het bijhorende opstartscript in /etc/init.d aangeroepen met het argument “start”, waardoor een proces of een serie van processen gestart wordt.

Indien de naam van een link in een runlevel map begint met een K, dan wordt het bijhorende script in /etc/init.d aangeroepen met het argument “stop”. De K staat in dat geval voor “kill” en er zullen dus processen beëindigd worden.

De combinatie van scripts met hun S- en K-links noemt men initscripts.

Tijdens het opstarten zie je welke scripts uitgevoerd worden: per script wordt een lijn op het scherm gedrukt, met op het einde statusinformatie. Als de betreffende processen werden opgestart, komt er “ok?”, anders “failed?”.

===Virtuele consoles===
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
Naast virtuele desktops heeft je systeem ook virtuele consoles. Dit zijn simulaties van de vroegere tekst terminals. Je kan ze bereiken door de toetsencombinatie Ctrl+Alt+F1 in te geven. Dan ben je op de eerste console, waar je een prompt ziet die vraagt om je gebruikersnaam. Geef je die in, dan zal je wachtwoord gevraagd worden. Na het aanmelden krijg je een shell omgeving, maar ditmaal zonder de decoraties van een terminal venster.
|}

Naar de tweede virtuele console ga je vandaaruit met Alt+F2, naar de derde met Alt+F3, en zo verder tot de zesde console. Op de zevende F-toets zit de grafische console. Je kan op meerdere consoles tegelijk aanmelden en taken uitvoeren.

De virtuele consoles worden gebruikt op systemen die geen grafische kaart hebben, bijvoorbeeld op servers. Ook blinden maken er gebruik van, omdat ze meestal toch niets hebben aan grafische toepassingen. En als je snel even wat wilt checken op een (trage) machine, is het ook handiger om niet eerst de hele grafische omgeving te moeten opstarten. Je ziet standaard misschien wel het grafische aanmeldscherm, maar door de sequentie Ctrl+Alt+F1 in te geven, kan je tekstueel aanmelden.

De virtuele consoles worden door init opgestart met behulp van het getty commando.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Ctrl+Alt+Del'''

Het init proces leest in zijn configuratiebestand ook wat er moet gebeuren wanneer de sequentie Ctrl+Alt+Del ingevoerd wordt via het toetsenbord. Welk commando wordt dan opgeroepen?
|}

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-draft.svg|50px|Opdracht]]
||
'''Booting en init.'''
* Can you reboot the system as a normal user? Why is that?
* According to your current run level, name the steps that are taken during shutdown.
* How do you change the system run level? Switch from your default run level to run level 1 and vice versa.
* Make a list of all the services and daemons that are started up when your system has booted.
* Which kernel is currently load at startup?
* Suppose you have to start some exotic server at boot time. Up until now, you logged in after booting the system and started this server manually using a script named deliver_pizza in your home directory. What do you have to do in order to have the service start up automatically in run level 4, which you defined for this purpose only?
|}
{{Sub}}</text>
      <sha1>2qn94ggryowigflphk4qx41xl4jk1g9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Manpagina's</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26472</id>
    <revision>
      <id>428372</id>
      <parentid>364844</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:15:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8585" sha1="6px8nq9r53z32jan9knb4i5u0psjchy" xml:space="preserve">{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#Starten van de Live CD
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/De standaardprocedure|De standaardprocedure]]
#De terminal
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Een terminal venster openen|Een terminal venster openen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Terminal afsluiten|Terminal afsluiten]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/De Live CD sessie afsluiten|De Live CD sessie afsluiten]]
#Basiscommando's
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Over het invoeren van commando's|Over het invoeren van commando's]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bestanden tonen met ls|Bestanden tonen met ls]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Mappen|Mappen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bestandstype|Bestandstype]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Inhoud van tekstbestanden|Inhoud van tekstbestanden]]
#Hulp
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Manpagina's|Manpagina's]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Andere manieren om documentatie te raadplegen|Andere manieren om documentatie te raadplegen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Grafische hulp|Grafische hulp]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Uitzonderingen|Uitzonderingen]]
#Met de shell leren werken
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Wat is een shell eigenlijk?|Wat is een shell eigenlijk?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bash truuks|Bash truuks]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-dialog-warning.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Wees gewaarschuwd!'''
In GNU/Linux gaat het erom om zelfstandig te worden, je plan te kunnen trekken. Zoals gewoonlijk zijn er verschillende manieren om hetzelfde doel te bereiken. Je mag altijd vragen stellen aan een meer ervaren Linux gebruiker maar hoewel de meesten zeer vredelievend en geduldig zijn, zal men toch van je verwachten dat je zelf eerst al je bronnen uitgeput hebt. Eerst zelf proberen een probleem opzoeken is de vuistregel.
|}

==Man pagina's==
Veel beginnende gebruikers vrezen de man pages of manuals (handleidingen) een beetje, omdat ze zo'n overweldigende bron van documentatie zijn. Vrijwel elk programma en elk bestand op je systeem hebben een of meerdere handleidingen. Bovendien zijn de handleidingen in het Engels opgesteld, wat voor ons Nederlanders een extra hindernis vormt. Ze zijn echter heel gestructureerd, zoals blijkt uit onderstaand voorbeeld, dat wordt opgeroepen met het man commando. Zelf heeft dat commando natuurlijk ook een man page. De opdracht om de handleiding van het man commando te tonen is dus:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 man man
|}

De eerste pagina ziet er zo uit:

 MAN(1)                      Manual pager utils                      MAN(1) 
 
 NAME
    man - an interface to the on-line reference manuals
 
 SYNOPSIS
    man  [-c|-w|-tZ]  [-H[browser]] [-T[device]] [-adhu7V] [-i|-I] [-m sys
    tem[,...]] [-L locale] [-p string] [-C file] [-M path] [-P  pager]  [-r
    prompt] [-S list] [-e extension] [[section] page ...] ...
    man -l [-7] [-tZ] [-H[browser]] [-T[device]] [-p string] [-P pager] [-r
    prompt] file ...
    man -k [apropos options] regexp ...
    man -f [whatis options] page ... 
 
 DESCRIPTION
    man is the systems manual pager. Each page argument given  to  man  is
    normally  the  name of a program, utility or function.  The manual page
    associated with each of these arguments is then found and displayed.  A
    section,  if  provided, will direct man to look only in that section of
    the manual.  The default action is to search in all  of  the  available
    sections, following a pre-defined order and to show only the first page
    found, even if page exists in several sections. 
 
  Manual page man(1) line 1

De man pages worden getoond met behulp van het less commando. Je gebruikt dus dezelfde toetsencombinaties om door de tekst te navigeren, zie de paragraaf “Het less commando”.

De man pages zijn allemaal min of meer volgens dezelfde structuur opgebouwd:

* Eerste lijn: Het boekdeel waaruit deze man page komt. Bijvoorbeeld: “MAN(1)”, het eerste boek, bevat handleidingen voor gebruikersopdrachten. In het midden staat de titel van de categorie van commando's of bestanden.
* NAME: de naam van de opdracht of het bestand en een korte uitleg.
* SYNOPSIS: de syntax van een commando: korte opsomming van de opties en/of argumenten die aanvaard worden door dat commando.
* DESCRIPTION: uitgebreide beschrijving.
* EXAMPLES: voorbeelden van standaardgebruik.
* OVERVIEW: overzicht.
* DEFAULTS: standaardgedrag.
* OPTIONS: alle mogelijke opties die een bepaald commando aanvaardt, in het lang en het breed uitgelegd.
* EXIT STATUS: het cijfer dat doorgegeven wordt aan de uitvoerder wanneer het commando gedaan heeft. Nul is OK, andere cijfers worden hier verklaard en zijn afhankelijk van het programma zelf.
* ENVIRONMENT: variabelen die een invloed uitoefenen op het commando.
* FILES: configuratiebestanden die dit programma beïnvloeden.
* SEE ALSO: gerelateerde commando's.
* HISTORY: geschiedenis van het ontstaan.
* AUTHOR: informatie over de auteur(s).
* REPORTING BUGS: contactinformatie.
* COPYRIGHT: zegt iets over de licentie waarmee een programma meegeleverd wordt.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Boeken'''

Men spreekt van de boeken met man pagina's. Deze term stamt nog van in de tijd dat men de man pagina's afdrukte en inbond. Het eerste boek bevatte uitleg van de gebruikerscommando's; het tweede boek bevatte info over zogenaamde system calls, dat zijn functies voor de kernel; het derde boek bevatte uitleg over de honderden verschillende bibliotheken of libraries; het vierde boek ging over speciale bestanden in /dev; het vijfde boek over configuratiebestanden enzovoorts. De documentatie bij een systeem vormde zo gemakkelijk een uit de kluiten gewassen boekenplank vol, er waren makkelijk 15 tot 20 boeken. Om papier te besparen en de documentatie handelbaarder te maken, werd ze gaandeweg in digitale vorm meegeleverd met het besturingssysteem.
|}

Niet al deze hoofdingen komen aan bod in elke man pagina. Sommige commando's hebben meerdere man pagina's. Een voorbeeld vind je hieronder: als een configuratiebestand met instellingen voor het commando dezelfde naam heeft als het commando. Een derde man pagina kan bijvoorbeeld over de bilbiotheken gaan die bij het commando horen. Gebruik de -a optie om alle pagina's over een bepaald onderwerp te zien. Ze worden dan de ene na de andere over het scherm gerold, met behulp van het less programma. Wil je enkel een specifieke pagina zien, dan geef je het nummer van het boek op waarin je wilt kijken, bijvoorbeeld:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 man 5 passwd
|}

Het nummer van het juiste boek vinden, wordt uitgelegd in de paragraaf “Apropos en whatis”.

Deze man pagina gaat over het bestand /etc/passwd waarin alle gebruikers van een systeem opgesomd worden, terwijl man passwd eigenlijk het equivalent is van man 1 passwd, de handleiding voor het passwd commando om je wachtwoord te veranderen. Noteer dat het veranderen van het wachtwoord nu nog niet gaat, gezien je opgestart bent van de Live CD en dus geen opdrachten kan uitvoeren die iets veranderen aan het systeem.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-draft.svg|50px|Opdracht]]
||
'''Handleiding less commando'''
Lees zelf de handleiding voor het less commando. Open twee terminals en roep in beide de man page op. Gebruik de ene terminal om de man page te lezen, de tweede om de functionaliteiten van less te testen.
|}

De man pages en andere documentatie over het Linux systeem kunnen voor nieuwe gebruikers nogal zwaar op de maag liggen. Het is ook zo'n enorme hoeveelheid informatie, dat het moeilijk is alles ineens te vatten. En in een cursus kunnen we natuurlijk niet alles ineens uitleggen, of niemand zou hem lezen. Maak je in elk geval niet ongerust als je grote delen van de man pagina's niet begrijpt, en geef de moed niet op. Gaandeweg zal het makkelijker worden. Als je de hele Linux cursus doorgenomen hebt, doe je er best aan de besproken man pages nog eens door te nemen. Dan zal je er al heel wat meer van begrijpen. En houd altijd in gedachten dat ook de meest ervaren gebruikers niet alles uit het hoofd kennen en dat die mensen ook nog elke dag man pagina's lezen.
{{Sub}}</text>
      <sha1>6px8nq9r53z32jan9knb4i5u0psjchy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Andere manieren om documentatie te raadplegen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26473</id>
    <revision>
      <id>428370</id>
      <parentid>364845</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:15:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6731" sha1="mjw63jrami5997ji05bqohpbdeh309k" xml:space="preserve">{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#Starten van de Live CD
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/De standaardprocedure|De standaardprocedure]]
#De terminal
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Een terminal venster openen|Een terminal venster openen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Terminal afsluiten|Terminal afsluiten]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/De Live CD sessie afsluiten|De Live CD sessie afsluiten]]
#Basiscommando's
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Over het invoeren van commando's|Over het invoeren van commando's]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bestanden tonen met ls|Bestanden tonen met ls]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Mappen|Mappen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bestandstype|Bestandstype]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Inhoud van tekstbestanden|Inhoud van tekstbestanden]]
#Hulp
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Manpagina's|Manpagina's]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Andere manieren om documentatie te raadplegen|Andere manieren om documentatie te raadplegen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Grafische hulp|Grafische hulp]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Uitzonderingen|Uitzonderingen]]
#Met de shell leren werken
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Wat is een shell eigenlijk?|Wat is een shell eigenlijk?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bash truuks|Bash truuks]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
==Info==
De info pagina's vormen een andere indexering van de hulpdocumentatie. Ze hebben gewoonlijk meer recente informatie en sommigen vinden ze gemakkelijker om te gebruiken. De man pages zijn geïntegreerd in de info pagina's: als er geen info pagina beschikbaar is voor een bepaald commando of bestand, zal info gewoon de man pagina voor dat commando of bestand tonen.
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-draft.svg|50px|Opdracht]]
||
'''Starten met info'''

Typ zelf info ls in een terminal venster en vergelijk dit met de man pagina. Wat is het verschil? Bepaal zelf of je een man- dan wel een info-type bent.
|}

==Apropos en whatis==
Een korte index van verklaringen voor een commando kan je oproepen door het whatis commando te gebruiken, bijvoorbeeld:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 ubuntu@ubuntu:~$ whatis ls
 ls                   (1)  - list directory contents
|}

Dit toont korte informatie over het commando. Je kan dan de desbetreffende man pagina oproepen voor verdere uitleg, bijvoorbeeld in bovenstaand geval door man ls in te geven.

Het whatis commando haalt zijn informatie van een index die opgemaakt wordt op basis van de korte beschrijving in de man page van het betreffende commando of bestand. Als je echter niet weet welk commando je moet gebruiken, kan je met apropos het juiste vinden. Hier wordt niet enkel op commando gezocht (de eerste kolom), maar er wordt ook gekeken naar de eigenlijke beschrijving (laatste kolom). Stel dat je niet weet hoe je een web browser kan starten, doe dan het volgende:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 ubuntu@ubuntu:~$ apropos browser
 firefox (1)          - a Web browser for X11 derived from the Mozilla browser
 gthumb (1)           - an image viewer and browser for GNOME
 infobrowser (1)      - read Info documents
 mozilla (1)          - a Web browser for X11 derived from the Mozilla browser
 mozilla-firefox (1)  - a Web browser for X11 derived from the Mozilla browser
 sensible-browser (1) - sensible editing, paging, and web browsing
 smbtree (1)          - A text based smb network browser
 viewres (1)          - graphical class browser for Xt
 w3m (1)              - a text based Web browser and pager
 www-browser (1)      - a text based Web browser and pager
 x-www-browser (1)    - a Web browser for X11 derived from the Mozilla browser
|}

Er zijn niet enkel web browsers, maar ook info browsers, image browsers, lokale network browsers, tekstgebaseerde web browsers enzovoorts. Als je later extra pakketten installeert op je Linux machine, zal je niet alleen deze resultaten zien, maar ook die betreffende ontwikkelingspakketten die nodig zijn of je kunnen helpen om browsers te schrijven.

Om het juiste commando te vinden, kijk je naar het nummer van het boek in de man pages waarin een resultaatlijn voorkomt (tussen haakjes in de eerste kolom). Je mag ervan uitgaan dat een resultaat uit het eerste boek, aangeduid met “(1)”, een door gewone gebruikers uitvoerbaar programma is.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Allemaal browsers'''

Web browser: om te surfen; info browser: om documentatie te raadplegen; image browser: om beelden te tonen; network browser: om de machines op een netwerk in kaart te brengen; tekstbrowser: web browser zonder beelden, wordt bijvoorbeeld gebruikt door blinden die met de brailleregel surfen.
|}

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-draft.svg|50px|Opdracht]]
||
'''Start het juiste programma'''

Afgaand op bovenstaande resultaten, welk programma zou je starten in de command prompt? Probeer je keuze uit door de naam van het commando, gevolgd door Enter in te geven.
|}

Ter vergelijking het verschil met whatis:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 ubuntu@ubuntu:~$ whatis browser
 browser: nothing appropriate.
|}

==De help optie==
De meeste GNU commando's hebben ondersteuning voor de --help. Dit toont hoe je het commando gebruikt en geeft een korte uitleg over de beschikbare opties. Een voorbeeld:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 ubuntu@ubuntu:~$ cat --help
 Usage: cat [OPTION] [FILE]...
 Concatenate FILE(s), or standard input, to standard output. 
 
   -A, --show-all           equivalent to -vET
   -b, --number-nonblank    number nonblank output lines
   -e                       equivalent to -vE
   -E, --show-ends          display $ at end of each line
   -n, --number             number all output lines
   -s, --squeeze-blank      never more than one single blank line
   -t                       equivalent to -vT
   -T, --show-tabs          display TAB characters as ^I
   -u                       (ignored)
   -v, --show-nonprinting   use ^ and M- notation, 
     			   except for LFD and TAB
   --help     display this help and exit
   --version  output version information and exit
 
 With no FILE, or when FILE is -, read standard input. 
 
 Report bugs to &lt;bug-textutils@gnu.org&gt;.
|}
{{Sub}}</text>
      <sha1>mjw63jrami5997ji05bqohpbdeh309k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Grafische hulp</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26474</id>
    <revision>
      <id>428371</id>
      <parentid>364846</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:15:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2477" sha1="2lnq9t0ow409cnzamgwmqoapkksmn7s" xml:space="preserve">{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#Starten van de Live CD
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/De standaardprocedure|De standaardprocedure]]
#De terminal
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Een terminal venster openen|Een terminal venster openen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Terminal afsluiten|Terminal afsluiten]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/De Live CD sessie afsluiten|De Live CD sessie afsluiten]]
#Basiscommando's
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Over het invoeren van commando's|Over het invoeren van commando's]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bestanden tonen met ls|Bestanden tonen met ls]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Mappen|Mappen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bestandstype|Bestandstype]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Inhoud van tekstbestanden|Inhoud van tekstbestanden]]
#Hulp
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Manpagina's|Manpagina's]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Andere manieren om documentatie te raadplegen|Andere manieren om documentatie te raadplegen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Grafische hulp|Grafische hulp]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Uitzonderingen|Uitzonderingen]]
#Met de shell leren werken
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Wat is een shell eigenlijk?|Wat is een shell eigenlijk?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bash truuks|Bash truuks]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
De Gnome helper toepassing heeft niet alleen de informatie van de man pages, maar geeft ook een overzicht van de grafische omgeving, mogelijke applets die je kan toevoegen aan allerlei balken, en nog veel meer.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
Start deze toepassing door op het vraagteken in de bovenste taakbalk van je openingsscherm te klikken (zie de paragraaf “Opgestart”). Je gebruikt deze toepassing net zoals een gewone web browser: links zijn blauw, klik erop met de linker muisknop.
|}
[[Bestand:Gnome Help - Een toepassing installeren.png|Figuur 2.11. De Gnome help browser]]

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Specifieke configuratie'''

Het vraagteken is specifiek voor deze Ubuntu. In sommige andere distributies zal je het hulpprogramma in een menu terugvinden in plaats van in de taakbalk.
|}
{{Sub}}</text>
      <sha1>2lnq9t0ow409cnzamgwmqoapkksmn7s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Uitzonderingen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26475</id>
    <revision>
      <id>428373</id>
      <parentid>321125</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:15:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3466" sha1="peixpyyzp4aau7cj7vaslc06i01jwnb" xml:space="preserve">{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#Starten van de Live CD
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/De standaardprocedure|De standaardprocedure]]
#De terminal
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Een terminal venster openen|Een terminal venster openen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Terminal afsluiten|Terminal afsluiten]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/De Live CD sessie afsluiten|De Live CD sessie afsluiten]]
#Basiscommando's
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Over het invoeren van commando's|Over het invoeren van commando's]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bestanden tonen met ls|Bestanden tonen met ls]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Mappen|Mappen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bestandstype|Bestandstype]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Inhoud van tekstbestanden|Inhoud van tekstbestanden]]
#Hulp
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Manpagina's|Manpagina's]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Andere manieren om documentatie te raadplegen|Andere manieren om documentatie te raadplegen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Grafische hulp|Grafische hulp]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Uitzonderingen|Uitzonderingen]]
#Met de shell leren werken
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Wat is een shell eigenlijk?|Wat is een shell eigenlijk?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Bash truuks|Bash truuks]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Aan de slag/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
Sommige commando's hebben geen afzonderlijke documentatie, omdat ze deel uitmaken van een ander programma. Voorbeelden zijn cd, pwd en exit. Deze commando's zijn een onderdeel van het shell programma Bash dat opgestart wordt in een terminal. Men noemt deze commando's ook wel eens shell builtin commands. Voor meer informatie over deze commando's moet je de handleiding van bash lezen.

Als je hebt zitten spelen met de instellingen van je Linux- of shellomgeving, kan het zijn dat de man pages er wel nog zijn, maar dat de man, apropos, whatis en info commando's ze niet meer vinden. We komen hierop terug in deel 3 van de cursus als we het over de MANPATH variabele hebben.

Sommige programma's hebben enkel een instructieset of referenties daarnaar in /usr/share/doc/&lt;programma_naam&gt;. Met cat of less kan je de bestanden daar bekijken.

In het onwaarschijnlijk geval dat je documentatie zou verwijderen - doe dit nooit bewust! - kan je een pakket plus alle documentatie ervoor opnieuw installeren. Ook dit wordt behandeld in deel 3.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-draft.svg|50px|Opdracht]]
||
'''Handleidingen'''

# Vraag de handleiding op van het commando ls. Zoek uit hoe je de uitgebreide weergave kan laten zien met het commando ls. Dit heet 'use a long listing format '.
# Vraag de handleiding op van het commando gs. Wat doet dit commando? Voer het commando maar eens uit!
# Vraag de handleiding op van het commando halt. Wat doet dit commando? Voer het commando maar eens uit! Waarom mag dit volgende de handleiding niet?
# Wat doet het commando computer-janitor? Gebruik het commando whatis.
# Gebruik het commando apropos om uit te zoeken welke games er geïnstalleerd zijn.
# Gebruik het commando apropos om uit te zoeken welk programma geïnstalleerd is om cds en dvds te branden.
# Neem in je lijstje met commando's op wat whatis en apropos doen. Dit zijn zeer handige commando's!
|}
{{Sub}}</text>
      <sha1>peixpyyzp4aau7cj7vaslc06i01jwnb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Hoe lang zal het duren?</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26480</id>
    <revision>
      <id>428377</id>
      <parentid>364847</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:15:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3354" sha1="f536je2q35dq7tgh2p5mqqhd1ec08o9" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Wat je moet weten over processen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat is een proces?|Wat is een proces?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Soorten processen|Soorten processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Eigenschappen van processen|Eigenschappen van processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Informatie over een proces opzoeken|Informatie over een proces opzoeken]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De levenscyclus van een proces|De levenscyclus van een proces]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Signalen|Signalen]]
#'''Hoe je computer opstart en afsluit'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De opstartprocedure|De opstartprocedure]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De afsluitprocedure|De afsluitprocedure]]
#'''Processen beheren'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Werk voor de systeembeheerder|Werk voor de systeembeheerder]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Hoe lang zal het duren?|Hoe lang zal het duren?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Performance|Performance]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Belasting|Belasting]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat kan ik doen?|Wat kan ik doen?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Processen onderbreken|Processen onderbreken]]
#'''Processen programmeren voor automatische uitvoering'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Maak gebruik van de daluren|Maak gebruik van de daluren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het sleep commando|Het sleep commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het at commando|Het at commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het cron systeem|Het cron systeem]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}
Het time commando werkt als een chronometer. Het geeft aan hoeveel uur, minuten en seconden een opdracht duurt om uit te voeren. Je gebruikt het door het te plaatsen vóór het commando dat je wilt uitvoeren. Een voorbeeld: berekenen hoe lang het duurt om de /usr map te doorzoeken:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 willy@ubuntu:~$ time find /usr
 &lt;--output weggelaten--&gt; 
 
 real 0m14.859s
 user 0m0.006s
 sys 0m0.441s
|}

De echte tijd (real) is natuurlijk hetgeen ons als gewone gebruiker het meest interesseert. De andere twee indicaties duiden op processen van de gebruiker van het commando en processen die door het systeem zelf worden opgestart.
	
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Nog time'''

Wat we hier net besproken hebben, is het time commando dat ingebouwd is in de Bash shell. Met /usr/bin/time krijg je uitgebreidere informatie, zie de man pagina's.
|}

De uitvoering van gewone commando's duurt over het algemeen niet zo lang, enkele seconden hooguit. Het chronometreren van commando's wordt pas interessant voor taken waarvan je verwacht dat ze lang zullen duren, bijvoorbeeld backups of het maken van software. Door het time commando regelmatig eens te gebruiken in zulke omstandigheden, krijg je een idee van hoe lang het zal duren om in de toekomst gelijkaardige commando's uit te voeren. Het laat je ook toe om adequaat de snelheid van twee computers te vergelijken.
{{Sub}}</text>
      <sha1>f536je2q35dq7tgh2p5mqqhd1ec08o9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Belasting</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26481</id>
    <revision>
      <id>428375</id>
      <parentid>364848</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:15:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4360" sha1="0i8x5v5j9e0flg6d2kp7qohyzgl6k66" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Wat je moet weten over processen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat is een proces?|Wat is een proces?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Soorten processen|Soorten processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Eigenschappen van processen|Eigenschappen van processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Informatie over een proces opzoeken|Informatie over een proces opzoeken]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De levenscyclus van een proces|De levenscyclus van een proces]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Signalen|Signalen]]
#'''Hoe je computer opstart en afsluit'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De opstartprocedure|De opstartprocedure]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De afsluitprocedure|De afsluitprocedure]]
#'''Processen beheren'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Werk voor de systeembeheerder|Werk voor de systeembeheerder]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Hoe lang zal het duren?|Hoe lang zal het duren?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Performance|Performance]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Belasting|Belasting]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat kan ik doen?|Wat kan ik doen?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Processen onderbreken|Processen onderbreken]]
#'''Processen programmeren voor automatische uitvoering'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Maak gebruik van de daluren|Maak gebruik van de daluren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het sleep commando|Het sleep commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het at commando|Het at commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het cron systeem|Het cron systeem]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}
Zoals we reeds zagen met het top commando, kan je met het commando uptime informatie krijgen over de belasting van het systeem. Geef het commando gewoon in, zonder opties of argumenten:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 willy@ubuntu:~$ uptime
  10:10:04 up 49 min, 2 users, load average: 0.00, 0.00, 0.02
|}

Dit commando geeft van links naar rechts het volgende weer:

* De huidige tijd.
* Het aantal dagen, uren en minuten dat het systeem al aan het draaien is.
* Hoeveel gebruikers er momenteel aangemeld zijn.
* De belasting van het systeem gedurende de laatste minuut, de laatste 5 minuten en de laatste 15 minuten.

De belasting van het systeem wordt uitgedrukt met een relatief getal. Je kan met andere woorden niet zeggen of het veel of weinig is als je niet weet wat normaal is voor je systeem. Sommige systemen lijken wel constant te slapen, omdat de belasting aangeduid wordt met 0:00; andere, met meerdere processoren, kunnen een belasting van 78 tonen en perfect draaien. Je moet dus regelmatig dit commando gebruiken, zodat je de output kan interpreteren wanneer je de indruk hebt dat het traag gaat.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Load'''

Belasting wordt in het Engels load genoemd. Je zult de term vast wel eens tegenkomen in man pagina's en andere documentatie.
|}

Houd er verder ook rekening mee dat dat verschillende systemen zich verschillend kunnen gedragen onder ogenschijnlijk dezelfde omstandigheden. Bijvoorbeeld het afspelen van een muziek- of video-CD kan traag gaan op een systeem met 2x speed CD-ROM speler, en snel op een ander systeem dat een 40x speed CD-ROM speler heeft, hoewel beide systemen de zelfde processorsnelheid hebben.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-draft.svg|50px|Opdracht]]
||
'''Berichten sturen'''
# Open two terminals or terminal windows again and use write to send a message from one to the other.
# Issue the dmesg command. What does it tell?
# How long does it take to execute ls in the current directory?
# Based on process entries in /proc, owned by your UID, how would you work to find out which processes these actually represent?
# How long has your system been running?
# Which is your current TTY?
# Name 3 processes that couldn't have had init as an initial parent.
# Name 3 commands which use SUID mode. Explain why this is so.
# Name the commands that are generally causing the highest load on your system.
|}
{{Sub}}</text>
      <sha1>0i8x5v5j9e0flg6d2kp7qohyzgl6k66</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat kan ik doen?</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26482</id>
    <revision>
      <id>428379</id>
      <parentid>364849</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:15:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12595" sha1="n1aiwowwyfknhsli3zgh3ulnbg4vyhp" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Wat je moet weten over processen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat is een proces?|Wat is een proces?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Soorten processen|Soorten processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Eigenschappen van processen|Eigenschappen van processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Informatie over een proces opzoeken|Informatie over een proces opzoeken]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De levenscyclus van een proces|De levenscyclus van een proces]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Signalen|Signalen]]
#'''Hoe je computer opstart en afsluit'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De opstartprocedure|De opstartprocedure]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De afsluitprocedure|De afsluitprocedure]]
#'''Processen beheren'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Werk voor de systeembeheerder|Werk voor de systeembeheerder]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Hoe lang zal het duren?|Hoe lang zal het duren?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Performance|Performance]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Belasting|Belasting]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat kan ik doen?|Wat kan ik doen?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Processen onderbreken|Processen onderbreken]]
#'''Processen programmeren voor automatische uitvoering'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Maak gebruik van de daluren|Maak gebruik van de daluren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het sleep commando|Het sleep commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het at commando|Het at commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het cron systeem|Het cron systeem]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}
==Algemene bedenkingen==
Een uitgebreide werkomgeving, zoals bijvoorbeeld een bureaublad waarop je veel extra toeters en bellen ingesteld hebt, kan je werk vertragen. Vooral als je niet elk jaar een nieuwe computer wilt kopen, is bescheidenheid hier een deugd.

In de tekstomgeving kunnen variabelen en paden (zie lespakket 3) die verkeerd ingesteld zijn ervoor zorgen dat het systeem er langer over doet om opdrachten en bestanden te vinden.
==Prioriteit==
Sommige taken, waarvan het geen rol speelt of ze nu supersnel of aan normale snelheid uitgevoerd worden, zullen toch standaard opstarten met een hoge prioriteit, en zo andere processen beletten om een redelijk aandeel van de processorcyclussen te gebruiken.

De prioriteit van een proces wordt aangeduid met een nice nummer (van het Engels: aardig, vriendelijk). Een programma met een hoog nice nummer is vriendelijker voor het systeem en zal andere processen ook de kans geven om cycli op de processor te gebruiken. Een laag nice nummer daarentegen betekent dat het proces egoïstisch is en zo veel mogelijk cycli voor zichzelf houdt.

De prioriteit van een proces aanpassen is enkel nuttig voor processen die veel processorkracht gebruiken, zoals bijvoorbeeld rekentoepassingen en compilers. Processen die veel I/O operaties doen worden automatisch beloond door het systeem en krijgen een hogere prioriteit - en dus een lager nice nummer. Input via het toetsenbord, bijvoorbeeld, krijgt altijd de hoogste prioriteit.
	
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Compiler'''

Een compiler is het programma dat geschreven code omzet naar een programma dat door de processor uitgelezen kan worden.
|}
	
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''I/O'''

I/O staat voor Input/Output. Hiermee wordt bedoeld de datastromen van en naar de processor, bijvoorbeeld wanneer de processor een proces uit de wachtrij in het geheugen uitleest (zie de paragraaf Het top commando).
|}

De prioriteit van een programma instellen afwijkend van de standaardwaarde doe je met het nice commando. Maar meestal zal je merken dat een programma, dat al aan het draaien is, teveel belasting veroorzaakt voor de processor. Om de prioriteit aan te passen zonder het proces te onderbreken, gebruik je renice. Gezien we in deze cursus geen processen opstarten die zodanig veel belasting veroorzaken dat de prioriteit ervan veranderd moet worden, gaan we niet verder in op het gebruik van deze commando's. Dit commando wordt meestal ook door systeembeheerders gebruikt, wanneer gewone gebruikers teveel resources van het systeem in beslag nemen. Lees de man pages mocht je ze nodig hebben, bijvoorbeeld op de servers op het werk.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-dialog-warning.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Interactieve programma's'''

Onthoud dat het geen goed idee is om een interaktief programma van prioriteit te veranderen, of dat te doen bij een proces dat in de voorgrond draait.
|}

==CPU verbruik==
Zoals we reeds zagen, zijn er op een Linuxsysteem altijd meerdere programma's die de processor(en) gelijktijdig willen gebruiken, ook al ben je de enige gebruiker van het systeem. Elk programma heeft een zeker aantal CPU-cycli nodig om te kunnen werken. Het kan dus gebeuren dat er niet genoeg cycli zijn omdat de processor te druk bezig is. Het uptime geeft niet echt nauwkeurige informatie, je moet weten wat normaal is op je systeem om de waarden van de gemiddelden te kunnen interpreteren. Er zijn een aantal zaken die je kan uitproberen wanneer je vermoedt dat de processor de vertragende faktor is:

* Start zware programma's wanneer de belasting laag is, bijvoorbeeld 's nachts. Zie de volgende sektie voor meer informatie over automatische uitvoering van taken.
* Voorkom dat het systeem onnodig werk doet: stop programma's en diensten die je niet gebruikt, gebruik locate in plaats van find, enzovoorts.
* Draai zware taken met een lage prioriteit.

Als geen van deze oplossingen een optie is op jouw systeem, dan moet je misschien overwegen om de CPU te vervangen door een sneller model.
Geheugen

Wanneer een draaiend proces meer geheugen verwacht dan er fysisch beschikbaar is, zal het Linuxsysteem niet stilvallen of op een andere manier falen. In plaats daarvan begint het te swappen (letterlijk van het Engels to swap, omwisselen): de inhoud van het fysische geheugen wordt gecopieerd naar een locatie op de harde schijf, zodat er ruimte vrijkomt om om meer processen te bedienen. Deze manier van werken vertraagt het systeem natuurlijk enorm, want de toegang naar schijven is honderden of zelfs duizenden keren trager dan de toegang naar het geheugen. Het top commando kan gebruikt worden om informatie te geven over de beschikbare ruimte om te swappen (zie de paragraaf Het top commando?). Bij voorkeur komt swappen niet of slechts heel weinig voor.

Probeer het volgende wanneer je ziet dat je machine veel swapt:

* Stop, kill of renice de grootste geheugenvreters. Zie de paragraaf Processen onderbreken voor meer over het kill commando om processen te onderbreken.
* Voeg meer geheugen toe.
* Verfijn de instellingen van het systeem. Dit gaat echter verder dan het onderwerp van deze cursus, tuning is een taak voor systeembeheerders.

==I/O verbruik==
===Analyseprogramma's===
Hoewel I/O limieten systeembeheerders veel hoofdbrekens kunnen bezorgen, zijn er op Linux niet echt handige gereedschappen om de I/O performantie te meten. Het meest gebruikt zijn vmstat, netstat en iostat. Grafische programma's interpreteren de output van deze commando's.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''I/O limiet?'''

De I/O limiet is de maximale hoeveelheid data die per tijdseenheid naar een bepaald apparaat gestuurd kan worden. Een voorbeeld dat je vast wel kent: CD's schrijven kan snel gaan of traag gaan, afhankelijk van de snelheid van het schrijfstation. Net zo is het voor verschillende types van harde schijven, geheugen en andere onderdelen van de computer.
|}

Elk randapparaat heeft zijn eigen specifieke problemen. Toch kunnen de I/O problemen in twee grote categorieën opgedeeld worden: problemen te wijten aan te weinig beschikbare bandbreedte op het netwerk en problemen te wijten aan de traagheid van harde schijven.
===Netwerk I/O===
Volgende problemen kunnen zich voordoen op het netwerk:

* Overbelasting: De hoeveelheid data die over het netwerk moet passeren, is groter dan de capaciteit van het netwerk, zodat alle taken die netwerkaktiviteit vereisen voor alle gebruikers traag gaan. Deze problemen kunnen opgelost worden door het netwerk op te kuisen, diensten die niet gebruikt worden te desactiveren of door het netwerk te herconfigureren, bijvoorbeeld door beter geschikte netwerkhardware te plaatsen.
* Problemen met de integriteit van het netwerk: Deze problemen treden op wanneer data op weg door het netwerk beschadigd worden en kunnen enkel opgelost worden door het falende netwerkapparaat op te sporen en te vervangen, bijvoorbeeld de netwerkkaart van de computer, de kabels of de apparatuur die ervoor zorgt dat de data de juiste weg volgt over het netwerk.

===Schijf I/O===
Vertragingen te wijten aan trage schijven zijn veel moeilijker op te sporen. De schijfproblemen worden als volgt opgedeeld:

* Per-proces transfer te laag: de snelheid van lezen of schrijven van een enkel proces is onvoldoende, bijvoorbeeld omdat het proces heel veel leesoperaties moet doen. De snelheid van het systeem is in dit geval wel OK als dat bepaald proces niet draait.
* Geaggregeerde snelheid is te laag: het systeem is traag voor alle processen.

De oplossingen hangen af van de aard van het probleem. Lezen en schrijven kan traag gaan omdat de harde schijf aan het stuk gaan is, dat is het meest voordehandliggend en vervanging van de schijf verhelpt het probleem. Als alle hardware naar behoren funktioneert, wordt het echter ingewikkelder. Een mogelijke oplossing is meer schijven plaatsen, zodat er naar verschillende schijven tegelijk I/O kan zijn. Of je kan overwegen om snellere controllers te gebruiken of, in bedrijfsomgevingen, om over te stappen op een andere architectuur.
===Soorten gebruikers===
Gebruikers kunnen onderverdeeld worden in verschillende klassen, afhankelijk van hun gedrag en gebruik van het systeem:

* Gebruikers die een (groot) aantal lichte commando's draaien: jij bijvoorbeeld, de beginnende gebruiker.
* Gebruikers die weinig, maar zware processen draaien: simulaties, berekeningen, wetenschappelijke toepassingen, emulatoren of andere programma's die veel geheugen en grote bestanden gebruiken.
* Gebruikers die weinig processen draaien maar veel processorcapaciteit verbruiken, bijvoorbeeld ontwikkelaars van programma's.

Je kan kijken welke gebruikers er op het systeem aangemeld zijn door middel van het w commando, daarmee kan je ook zien wat de gebruikers aan het doen zijn:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 willy@ubuntu:~$ w
 11:19:16 up 1:59, 2 users, load average: 0,00, 0,00, 0,00
 USER TTY FROM LOGIN@ IDLE JCPU PCPU WHAT
 willy :0 - 09:22 ?xdm? 3:20 1.18s x-session-manage
 willy pts/0 :0.0 09:23 0.00s 0.37s 0.02s w 
|}

In de eerste lijn herkennen we de output van het uptime commando. Daarna volgt info over de gebruikers:

* USER: de gebruikersnaam
* TTY: de (pseudo)terminal waarop de gebruiker werkt. :0 betekent dat de gebruiker op het eerste scherm aan het werken is, pts/0 is het eerste terminal venster.
* FROM: van waar is de gebruiker aangemeld: een streepje betekent lokaal, voor pseudoterminals zie je het displaynummer en -subnummer waarop het terminal venster getoond wordt.
* LOGIN@: tijdstip waarop de sessie gestart werd.
* IDLE: de zogenaamde idletime duidt aan hoe lang de gebruiker al niets aan het doen is. Voor een grafische login staat er ?xdm?: het is niet relevant om hier idletime te geven, omdat de gebruiker vast ook allerlei commando's aan het uitvoeren is of processen draaiende heeft. Dat moet je dan nagaan met ps.
* JCPU: de tijd dat de processor bezig is geweest met alle commando's die vanuit deze terminal draaien. Niet relevant voor de grafische sessie.
* PCPU: de tijd dat de processor bezig is geweest met het proces, genoemd in het laatste veld.
* WHAT: het proces dat de gebruiker nu draait.

===Grafisch gereedschap===
[[Bestand:GNOME System Monitor memory size and network rate.png|thumb|GNOME System Monitor memory size and network rate]]

Er is een heel gamma aan grafische programma's ter beschikking, die het makkelijker maken om de output van de vaak cryptische tekstcommando's te analyzeren. Een voorbeeld is gnome-system-monitor, die je kan opstarten vanuit een terminal venster:
{{Sub}}</text>
      <sha1>n1aiwowwyfknhsli3zgh3ulnbg4vyhp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Processen onderbreken</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26483</id>
    <revision>
      <id>428374</id>
      <parentid>388776</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:15:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5171" sha1="l2gcvelottgs2u1zlf8kuqoklifl73v" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Wat je moet weten over processen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat is een proces?|Wat is een proces?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Soorten processen|Soorten processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Eigenschappen van processen|Eigenschappen van processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Informatie over een proces opzoeken|Informatie over een proces opzoeken]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De levenscyclus van een proces|De levenscyclus van een proces]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Signalen|Signalen]]
#'''Hoe je computer opstart en afsluit'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De opstartprocedure|De opstartprocedure]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De afsluitprocedure|De afsluitprocedure]]
#'''Processen beheren'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Werk voor de systeembeheerder|Werk voor de systeembeheerder]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Hoe lang zal het duren?|Hoe lang zal het duren?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Performance|Performance]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Belasting|Belasting]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat kan ik doen?|Wat kan ik doen?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Processen onderbreken|Processen onderbreken]]
#'''Processen programmeren voor automatische uitvoering'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Maak gebruik van de daluren|Maak gebruik van de daluren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het sleep commando|Het sleep commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het at commando|Het at commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het cron systeem|Het cron systeem]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}
==Wat zijn de opties?==
(Paragraaf herschrijven met top of htop)

Zelfs al kan je de processen van andere gebruikers niet beïnvloeden, dan kan je toch je eigen processen in toom houden. Je kan nu al informatie over processen opvragen en je weet welke restricties er kunnen optreden. Wanneer je merkt dat een van de processen die je zelf hebt opgestart, te veel middelen gebruikt, heb je twee mogelijkheden:

* Zorg dat het proces minder belastend is door middel van het renice commando; hiervoor moet je het proces niet onderbreken.
* Stop het proces.

==De prioriteit veranderen==
[[Bestand:Top.PNG|thumb|Top]]
Het werken met nice en renice vereist een uitgebreide kennis van het systeem. Er is echter een gemakkelijkere manier: top (zie de paragraaf Het top commando). Een belastend proces zal vermoedelijk een negatieve nicewaarde hebben in de kolom “NI”. Werk als volgt:

* Spoor het procesidentificatienummer op.
* Typ r.
* Vul het PID van het proces in en druk Enter.
* Geef de nice waarde in en druk Enter. Twintig is gewoonlijk een goede keuze, dat betekent dat vanaf nu het proces maximaal 1/5 van de processorcapaciteit zal gebruiken.

Voorbeelden van processen die je zo behandelt zijn emulatoren, virtuele machines, compilers enzovoorts.

==Het kill-commando==
Een proces stoppen omdat het hangt, op hol slaat of te veel of te grote bestanden aanmaakt, doe je met kill. Als je daartoe de gelegenheid hebt, probeer dan eerst de zachtaardige manier en stuur een SIGTERM signaal (zie de paragraaf Signalen). Dit instrueert het proces om af te handelen waar het mee bezig is volgens de procedures zoals beschreven in de code van het programma. Op die manier wordt alle rommel opgeruimd en worden er geen bestanden beschadigd. Ga als volgt te werk:

* Zoek het procesidentificatienummer van het proces dat je wilt stoppen met behulp van ps -ef.
* Gebruik het commando kill -15 PID_nummer.
* Ga na met ps of het proces echt wel weg is.

Van sommige processen raak je echter niet zo makkelijk af. Probeer dan in eerste instantie kill -2, een interruptiesignaal. Dat is hetzelfde als een programma onderbreken met Ctrl+C als het in de voorgrond draait.

Als ook dat niet helpt, zit er niet veel anders op dan het sterkste signaal te sturen, een SIGKILL, met kill -9.

Kijk in elk geval altijd na met ps of het stoppen gelukt is.

Shells zijn doorgaans het moeilijkst om te stoppen, en dat is maar goed ook. Stel je voor dat je telkens een nieuwe terminal zou moeten openen, wanneer je Ctrl+C invoert...

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-draft.svg|50px|Opdracht]]
||
'''Xcalc'''
# Start xcalc direct in de achtergrond zodat je direct de prompt weer kunt gebruiken.
# Wat doet kill -9 -1 ?
|}

==Het xkill commando==
[[Bestand:Xkill (before killing).png|thumb|Xkill (before killing)]]

Grafische programma's die vasthangen kan je proberen stoppen met xkill. Na het ingeven van dit commando verandert de muispijl in een doodshoofd. Beweeg het doodshoofd over het venster van het programma dat je wilt stoppen en klik met de linkermuistoets.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-draft.svg|50px|Opdracht]]
||
'''Xclock'''
# Start xclock in de voorgrond de grafische mode. 
# Laat xclock dan in de achtergrond draaien. 
# Stop het programma met het kill commando. 
# Hoe heb je dit gedaan?
|}
{{Sub}}</text>
      <sha1>l2gcvelottgs2u1zlf8kuqoklifl73v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het sleep commando</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26484</id>
    <revision>
      <id>428380</id>
      <parentid>364850</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:15:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5435" sha1="ek7d4s2ojcn8awyyk73u1a90l0dh648" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Wat je moet weten over processen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat is een proces?|Wat is een proces?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Soorten processen|Soorten processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Eigenschappen van processen|Eigenschappen van processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Informatie over een proces opzoeken|Informatie over een proces opzoeken]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De levenscyclus van een proces|De levenscyclus van een proces]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Signalen|Signalen]]
#'''Hoe je computer opstart en afsluit'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De opstartprocedure|De opstartprocedure]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De afsluitprocedure|De afsluitprocedure]]
#'''Processen beheren'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Werk voor de systeembeheerder|Werk voor de systeembeheerder]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Hoe lang zal het duren?|Hoe lang zal het duren?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Performance|Performance]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Belasting|Belasting]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat kan ik doen?|Wat kan ik doen?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Processen onderbreken|Processen onderbreken]]
#'''Processen programmeren voor automatische uitvoering'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Maak gebruik van de daluren|Maak gebruik van de daluren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het sleep commando|Het sleep commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het at commando|Het at commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het cron systeem|Het cron systeem]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}
==Wat doet sleep?==
De man of info pagina van sleep is waarschijnlijk een van de kortste documentaties over programma's ooit. Het enige dat sleep doet, is wachten. Standaard wordt de wachttijd uitgedrukt in seconden. Hoewel programmeurs de sleep functie beter kennen dan gewone gebruikers, kunnen we het programma toch nuttig toepassen, ook als gewone gebruiker.

==Voorbeeld: lunchtijd==
Iemand belt je op om te vragen of je mee komt lunchen, en je zegt “OK, ik ben er over een half uurtje”, maar je verdrinkt zowat in het werk en zal bijna zeker de afspraak vergeten. Gebruik het volgende commando in zo'n geval:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
Onderstaand voorbeeld kan je zelf makkelijk testen.
 willy@ubuntu:~$ (sleep 1800; echo -e &quot;\a Etenstijd..&quot;) &amp;
|}

Exact een half uur later (1800 seconden) zal je een belsignaal horen en een tekst in je terminal venster zien verschijnen.

Deze combinatie van commando's verdient wel wat verdere uitleg:

* Twee commando's worden na elkaar uitgevoerd: sleep en echo. Ze worden van elkaar gescheiden door een puntkomma.
* De twee commando's worden gezamenlijk in de achtergrond geplaatst door ze tussen ronde haken te zetten, die gevolgd worden door een ampersand.
* Eerst wordt het sleep commando uitgevoerd. Als dat voltooid is volgt echo, waarmee je tekst op het scherm kan zetten. We zagen het gebruik van echo reeds eerder om de inhoud van variabelen te tonen.
* Met de -e bij echo geef je aan dat speciale karakters geïnterpreteerd moeten worden, zoals bijvoorbeeld “\a”, wat staat voor een belkarakter. Zie de man pagina van echo voor meer informatie.
* Het is een goede gewoonte om strings (series van karakters) tussen aanhalingstekens te zetten, zodat ze allemaal tezamen beschouwd worden. Doe je dat niet, dan beschouwt het systeem elke string na een spatie als een nieuwe string. Als je ooit shell programma's gaat schrijven, moet je dit weten.

Het echo commando kan natuurlijk ook vervangen worden door een ander commando, bijvoorbeeld een zware taak die je moet uitvoeren wanneer de andere gebruikers naar huis zijn, maar je moet zelf ook je trein halen en wilt niet wachten totdat iedereen weg is, en het is al 20 voor 5:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 willy@ubuntu:~$ (sleep 5000; zwaar_programma) &amp;
|}
Daarna kan je uitloggen of je scherm vergrendelen.

==Voorbeeld: grote afdrukopdrachten==
Stel je voor: je hebt net op het werk een drietal boeken van het Internet geplukt en je wilt ze afdrukken om ze thuis rustig te kunnen lezen. Maar als je alles in één keer afdrukt, zullen je collega's gedurende een uur of langer niets kunnen afdrukken, omdat jouw bestanden zo groot zijn. Gebruik het volgende commando om je collega's tussen elk boek 20 minuten de kans te geven om een briefje van enkele bladzijden af te drukken:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 willy@ubuntu:~$ lp boek_1; sleep 1200; lp boek_2; sleep
 1200; lp boek_3
|}

Het lp-commando wordt gebruikt om via het terminal venster bestanden af te drukken. Het instellen van printers en afdrukken van bestanden wordt verder besproken in de paragraaf Geluid afspelen.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Sleep voor programmeurs'''

Programmeurs kennen de sleep functie zeer goed, bijvoorbeeld opdat een programma een bepaalde tijd op input van de gebruiker zou wachten alvorens verder te gaan.
|}
{{Sub}}</text>
      <sha1>ek7d4s2ojcn8awyyk73u1a90l0dh648</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het at commando</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26485</id>
    <revision>
      <id>428381</id>
      <parentid>364851</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:15:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5293" sha1="59idi2kp7supvuu2mygoyryw9cvfr4q" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Wat je moet weten over processen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat is een proces?|Wat is een proces?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Soorten processen|Soorten processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Eigenschappen van processen|Eigenschappen van processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Informatie over een proces opzoeken|Informatie over een proces opzoeken]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De levenscyclus van een proces|De levenscyclus van een proces]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Signalen|Signalen]]
#'''Hoe je computer opstart en afsluit'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De opstartprocedure|De opstartprocedure]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De afsluitprocedure|De afsluitprocedure]]
#'''Processen beheren'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Werk voor de systeembeheerder|Werk voor de systeembeheerder]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Hoe lang zal het duren?|Hoe lang zal het duren?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Performance|Performance]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Belasting|Belasting]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat kan ik doen?|Wat kan ik doen?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Processen onderbreken|Processen onderbreken]]
#'''Processen programmeren voor automatische uitvoering'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Maak gebruik van de daluren|Maak gebruik van de daluren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het sleep commando|Het sleep commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het at commando|Het at commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het cron systeem|Het cron systeem]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}
==Wat doet at?==
Het at commando voert andere commando's uit op een gegeven tijdstip. De opties bij at zijn tamelijk gebruiksvriendelijk. Geef het at commando in, gevolgd door het tijdstip waarop de geplande taak uitgevoerd moet worden. Daarmee kom je in de at omgeving, gekenmerkt door de at prompt. Hier geef je het commando of de commando's in die gepland moeten worden. Als je gedaan hebt, typ je Ctrl+D en de taak wordt gepland.
==Voorbeeld: compileren==
Hieronder een voorbeeld van het maken van een programma, het zou bijvoorbeeld een experimentele versie van firefox kunnen zijn. Op UNIX en Linux gebeurt het wel vaker dat je een programma zelf vanaf de broncode moet maken of compileren, zoals dat heet. Daarvoor heb je twee commando's nodig: het eerste is configure, een programma dat meegeleverd wordt met de broncode, dat je systeem analyzeert en bepaalt op welke manier de software voor jouw computer gebouwd moet worden. Het tweede commando is make, dat je normaalgezien op elk UNIX_achtig systeem vindt. Het maken van software kan wel eens zware belastingen tot gevolg hebben. Daarom kan je die taak beter 's avonds of 's nachts uitvoeren, zodat niemand er last van heeft (incluis jijzelf). Wat vooraf ging: je hebt in zo'n gevallen de broncode van het Internet of een ander medium afgehaald, je hebt ze uitgepakt en dan kan je beginnen. Het maken van de software wordt om half drie 's nachts gedaan in dit voorbeeld:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 willy@ubuntu:~$ at 2:30
 warning: commands will be executed using /bin/sh
 at&gt; cd /var/tmp/firefox_experiment
 at&gt; ./configure
 at&gt; make
 at&gt; &lt;EOT&gt;
 job 1 at 2006-06-24 02:30
 willy@ubuntu:~$ 
|}

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Weet je nog?'''

Waarom zou hier het commando ./configure gebruikt worden, en niet gewoon configure?
|}

Op het moment dat je Ctrl+D drukt, komt de melding “&lt;EOT&gt;”, wat staat voor End OF Transmission. Je krijgt nog eens te zien wanneer de taak uitgevoerd zal worden.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Fictie'''

Bovenstaand voorbeeld is een fictieve opdracht. In het echte leven kan je gelijkaardige opdrachten laten uitvoeren, maar de bestandsnamen zullen zeker verschillen. In elk geval vereist het beschikking over broncode van een programma.
|}

==De commando's atq en atrm==
Je kan een overzicht krijgen van alle at jobs met het commando atq:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 willy@ubuntu:~$ atq
 1 2006-06-23 02:30 a willy
|}

Indien je je bedenkt, bijvoorbeeld omdat er bij nader inzien een fout in je commando's geslopen is, gebruik dan het atrm commando om de job te verwijderen. Gebruik het jobnummer uit de eerste kolom van de output van atq als argument:
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 willy@ubuntu:~$ atrm 1
 willy@ubuntu:~$ atq
 willy@ubuntu:~$ 
|}

Controleer altijd met atq of je opdracht gelukt is.

Lees de man pagina's van at, atq en atrm.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Testbestanden aanmaken'''

Kijk hoe laat het nu is. Voer een at commando in dat over een half uur uitgevoerd wordt en dat in de map /var/tmp een testmap aanmaakt, met daarin drie testbestanden.
|}
{{Sub}}</text>
      <sha1>59idi2kp7supvuu2mygoyryw9cvfr4q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het cron systeem</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26486</id>
    <revision>
      <id>428376</id>
      <parentid>364852</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:15:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11628" sha1="fa9fy496x17c0qfc1n92q1ivl632y9o" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block
|
{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Wat je moet weten over processen'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat is een proces?|Wat is een proces?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Soorten processen|Soorten processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Eigenschappen van processen|Eigenschappen van processen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Informatie over een proces opzoeken|Informatie over een proces opzoeken]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De levenscyclus van een proces|De levenscyclus van een proces]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Signalen|Signalen]]
#'''Hoe je computer opstart en afsluit'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De opstartprocedure|De opstartprocedure]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/De afsluitprocedure|De afsluitprocedure]]
#'''Processen beheren'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Werk voor de systeembeheerder|Werk voor de systeembeheerder]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Hoe lang zal het duren?|Hoe lang zal het duren?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Performance|Performance]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Belasting|Belasting]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Wat kan ik doen?|Wat kan ik doen?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Processen onderbreken|Processen onderbreken]]
#'''Processen programmeren voor automatische uitvoering'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Maak gebruik van de daluren|Maak gebruik van de daluren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het sleep commando|Het sleep commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het at commando|Het at commando]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Het cron systeem|Het cron systeem]]
#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Processen/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
}}
==Wat is cron?==
De cron daemon draait constant op je systeem. Deze dienst gaat elke minuut na of er taken uit te voeren zijn voor de gebruikers of voor de diensten die op een systeem draaien. De taken worden opgeslagen in zogenaamde crontabs (tabellen). Elke gebruiker kan een crontab hebben, waarin elke lijn een taak voorstelt die regelmatig herhaald moet worden. Verder is er ook nog een crontab waarin de systeem-specifieke taken vernoemd worden, zoals bijvoorbeeld:

* Dagelijks de index maken waarvan het locate commando gebruik maakt;
* Dagelijks nagaan of er updates zijn voor de software op het systeem;
* Er dagelijks voor zorgen dat logbestanden, waarin informatie wordt opgeslagen over wat er allemaal op het systeem gebeurd is, niet te groot worden.
* Dagelijks en wekelijks een index maken van alle man pagina's, zodat apropos en whatis kunnen werken.

Andere taken kunnen zijn: het maken van backups, rapporten opmaken en doorsturen, systeeminformatie analyzeren en doormailen naar de administrator, herinneringsbrieven mailen, enzovoorts. Alle taken die periodiek uitgevoerd moeten worden, komen voor opname in het cron systeem in aanmerking.

De crontabs voor het systeem vind je in de /etc map, die van de gebruikers in /var/spool/cron/crontabs, maar die map is niet toegankelijk voor de niet-gepriviligieerde gebruiker. In /var/spool/cron vind je ook nog atjobs en atspool, omdat de at jobs onder de verantwoordelijkheid van de cron daemon vallen.
==Cron gebruiken==
Om een crontab te kunnen maken, moeten we een editor kunnen gebruiken. Voorlopig zullen we de standaard teksteditor gebruiken, nano. Het is belangrijk om een tekst editor te gebruiken, en niet zomaar eender welke word processor. Die laatste gaat namelijk allerlei formateringsinformatie stockeren in het bestand dat je wilt schrijven, en daar kan ons systeem niet mee om. We moeten het bestanden geven waarin elk karakter leesbaar is en waarin elk karakter ingelezen kan worden zoals het zich voordoet, toch op zijn minst wanneer het configuratiebestanden betreft. Je kan je dit voorstellen als zou je met Notepad op MS Windows een Office document proberen te openen (.doc): Notepad ziet ook alle formateringsinformatie en kan er niet mee om, zodat je allerlei rare karakters op je scherm krijgt en haast niets van de eigenlijke tekst kan lezen.

Dus willen we een editor die geen extra informatie opslaat, een “WYSIWYG” of “What You See Is What You Get” editor. We zullen later zien dat nano niet de enige mogelijkheid is, en zeker niet de standaard op alle Linux systemen.
==De crontab bewerken==
Om je persoonlijke crontab te editen, geef je het commando crontab -e in. Met de -e zal er een slot op het bestand in /var/spool/cron/crontabs/jouw_gebruikersnaam gezet worden, zodat je niet twee keer hetzelfde bestand kan editeren. Mocht dat slot er niet zijn, dan zou je je crontab kunnen beginnen schrijven, afgeleid worden en in een tweede terminal venster een nieuwe crontab openen, waarmee je de veranderingen van de eerste zou kunnen overschrijven.

Na het ingeven van dat commando krijg je een relatief leeg scherm, de nano editor heeft een nieuw, tijdelijk bestand voor je geopend.

Deze editor werkt zeer gemakkelijk, de mogelijke acties staan onderaan beschreven. Bijvoorbeeld om een bestand af te sluiten, staat er dat je “^X” moet ingeven. Het circumflex accent staat voor een combinatie met de Ctrl toets, je moet dus Ctrl+X ingeven om een bestand weg te schrijven.

Bij wijze van test zullen we elke 5 minuten een testbestand laten aanmaken in /var/tmp. Ga als volgt te werk:
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
* Geef daarvoor de volgende regel in:

 0,5,10,15,20,25,30,35,40,45,50,55 * * * * touch /var/tmp/`date`

* Als je klaar bent, druk je Ctrl+X.
* Op de vraag of je de gemodificeerde buffer wilt bewaren, antwoord je met J.
* Aanvaard de voorgestelde plaats om het bestand te bewaren door Enter te drukken.
* Hiermee verlaat je de editor en kom je terug in de shell terecht. Je krijgt de boodschap:

 crontab: installing new crontab
|}

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''De /tmp map'''

De /tmp map is voorbehouden voor het systeem en de programma's die erop draaien. Bijvoorbeeld editors gebruiken ze om tijdelijke bestanden op te slaan. Je kan echter nakijken met ls /tmp dat het crontab commando het bestand onmiddellijk naar /var/spool/cron/crontabs/willy versluisd heeft.

Moet je zelf tijdelijk iets opslaan, bijvoorbeeld om iets af te halen van het Internet of om iets te testen, gebruik dan de map /var/tmp, die is voor dat doel voorbehouden. Deze scheiding is er omdat op vele systemen de map /tmp eigenlijk in het fysische geheugen zit, in plaats van dat het een map op de harde schijf is. Als je /tmp gebruikt op zo'n systemen, vul je dus eigenlijk het geheugen op en zal zo'n systeem sneller gaan swappen, wat voor enorme vertragingen kan zorgen. En als /tmp helemaal vol geraakt, kan dat voor vele programma's bovendien desastreuze gevolgen hebben. Op ons systeem loopt het niet direct zo'n vaart, maar je maakt er wel best een goede gewoonte van om je aan deze regel te houden. Zo kom je niet in de problemen wanneer je later op andere Linux of UNIX systemen gaat werken.
|}

Gebruik het crontab -l commando om de crontab op het scherm te tonen:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 willy@ubuntu:~$ crontab -l
 0,5,10,15,20,25,30,35,40,45,50,55 * * * * touch &quot;/var/tmp/`date`&quot;
|}

We zien hier een nieuwe shell constructie in de laatste kolom, waar we de uit te voeren opdracht weergeven. Het zijn de zogenaamde backticks of grave accenten. Alles wat daartussenstaat zal uitgevoerd worden als commando. Het date commando geeft de datum weer:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 willy@ubuntu:~$ date
 ma jun 23 12:04:21 CEST 2006
|}

Omdat er ook een uuraanduiding met seconden in voorkomt, kunnen we op die manier elke vijf minuten een nieuwe bestandsnaam maken. Indien we bestandsnaam bij touch gewoon /var/tmp/date zouden opgeven, zouden we elke vijf minuten hetzelfde bestand opnieuw aanmaken.
==Het tijdstip van uitvoering bepalen==
[[Bestand:Crontabks4.th.png|thumb|Crontabks4.th]]
Hoe weet cron nu wanneer een bepaalde taak uitgevoerd moet worden?

De cron daemon kijkt elke minuut alle crontabs en alle atjobs na. In de crontabs geef je het tijdstip op in de eerste vijf kolommen; zoals we reeds zagen volgt in de zesde kolom de uit te voeren opdracht. De kolommen hebben volgende betekenis:

* Eerste veld: de minuten na het uur waarop een taak uitgevoerd dient te worden. Mogelijke waarden zijn 0 tot en met 59.
* Tweede veld: het uur waarop een taak uitgevoerd moet worden. Mogelijke waarden zijn 0 tot en met 23.
* Derde veld: de dag van de maand waarop een taak moet uitgevoerd worden. Mogelijke waarden van 1 tot en met 31.
* Vierde veld: de maand van het jaar waarop een taak uitgevoerd moet worden. Mogelijke waarden van 1 tot en met 12.
* Vijfde veld: dag van de week waarop een taak uitgevoerd moet worden. Mogelijke waarden zijn van 0 tot en met 7, zowel 0 als 7 stellen zondag voor, zodanig dat er geen vergissingen kunnen optreden (maandag is altijd 1).

Gebruik het streepje om een doorlopende reeks op te geven, bijvoorbeeld 1-5 in het vijfde veld wil zeggen van maandag tot vrijdag.

Gebruik komma's om een onderbroken reeks op te geven, bijvoorbeeld zoals we net deden in het veld voor de minuten na het uur.

Gebruik een sterretje in het betreffende veld om aan te geven dat het commando uitgevoerd moet worden elke minuut, elk uur, elke dag, elke maand en/of elke dag van de week.

==Een taak deactiveren==
Om een taak niet meer uit te voeren, open je opnieuw de editor met het commando crontab -e. Je crontab kan uiteraard meerdere geautomatiseerde taken bevatten. Ga met de pijltjestoetsen naar de te verwijderen taak, en zet er een hekje voor (#), bijvoorbeeld ons testje:
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 # 0,5,10,15,20,25,30,35,40,45,50,55 * * * * touch &quot;/var/tmp/`date`&quot;
|}

Verlaat de editor met Ctrl+X, antwoord met J en druk Enter.

Je zal de melding krijgen dat de crontab veranderd is. Doorgaans worden lijnen die beginnen met een hekje beschouwd als commentaar, maar ze worden niet door het programma, waarvoor ze bestemd zijn, ingelezen. Zo kan je een overzicht houden van veranderingen die je aan bestanden aanbrengt, of waarom je een bepaalde opdracht zus of zo hebt ingegeven. Op die manier kom je niet in de problemen wanneer je na lange tijd een configuratiebestand opnieuw moet editeren: je zal nog exact weten wat de bedoeling is als je er altijd voor zorgt om commentaar bij te schrijven.

Alternatief kan je natuurlijk ook gewoon de desbetreffende regel uit de crontab verwijderen en de crontab wegschrijven. Doe dit als je zeker bent dat je die taak niet meer zal moeten uitvoeren. Indien je ze nog wel ooit eens zal moeten uitvoeren, is het beter de commentaar-methode te gebruiken, dat bespaart typwerk op termijn.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-draft.svg|50px|Opdracht]]
||
'''Scheduling'''
# Gebruik sleep om een herinnering te maken dat je pasta in tien minuten klaar is.
# Create an at job that copies all files in your home directory to /var/tmp within half an hour. You may want to create a sub-directory in /var/tmp.
# Make a cronjob that does this task every Monday to Friday during lunch.
# Check that it works.
# Make a mistake in the crontab entry, like issuing the nonexistent command coppy instead of cp. What happens upon execution of the task?
|}
{{Sub}}</text>
      <sha1>fa9fy496x17c0qfc1n92q1ivl632y9o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/Wat zijn standaard input, output en error?</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26487</id>
    <revision>
      <id>428378</id>
      <parentid>364853</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:15:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2653" sha1="7wxz3rx45jdke43shjidbjgriw4y358" xml:space="preserve">{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Eenvoudige redirections'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/Wat zijn standaard input, output en error?|Wat zijn standaard input, output en error?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/De output redirection operatoren|De output redirection operatoren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/Pipes en output redirection combineren|Pipes en output redirection combineren]]
#'''Geavanceerd gebruik van redirection'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/Het gebruik van descriptoren|Het gebruik van descriptoren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/Het tee commando|Het tee commando]]
#'''Filters'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/Output herstructureren|Output herstructureren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/Meer grep toepassingen|Meer grep toepassingen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/Het sort commando|Het sort commando]]

#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
De meeste Linux commando's lezen input, zoals de inhoud van een bestand, argumenten en opties. Ze schrijven output. Standaard komt de input van het toetsenbord, output komt op het scherm in een terminalvenster.

Je toetsenbord wordt het standaard input apparaat genoemd. Men kort dit af als stdin. Je scherm noemt men het standaard output apparaat, afgekort als stdout.

Foutmeldingen van commando's worden als een appart type output behandeld, hoewel ze standaard naar hetzelfde apparaat als de standaard output gestuurd worden. Die foutmeldingen noemt men standaard error, afgekort stderr.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Gnome-dialog-question.svg|50px|Uitleg]]
||
'''Moet dat allemaal in het Engels?'''

In dit hoofdstuk worden tamelijk veel Engelse termen gebruikt. Enerzijds is dit om je gewend te maken aan de vakliteratuur, anderzijds zijn er in veel gevallen geen Nederlandse namen voorhanden. Zelf namen verzinnen leek ons niet erg nuttig, gezien zo'n zelfverzonnen termen nergens anders voorkomen; mocht je ze gebruiken in een zoekmachine zoals Google, zou je geen resultaten terugkrijgen. Dus houden we ons grotendeels aan de Engelse termen.
|}

Linux is een zeer flexibel systeem. De standaardinstellingen hoeven niet noodzakelijk. Zo zou standaard input een bestand kunnen zijn in plaats van een toetsenbord, en standaard output zou een printer kunnen zijn in plaats van je scherm. In de volgende secties bespreken we de vele mogelijkheden van deze zogenaamde redirection: een ander apparaat dan het standaard apparaat gebruiken als input, output en/of error.
{{Sub}}</text>
      <sha1>7wxz3rx45jdke43shjidbjgriw4y358</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/De output redirection operatoren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26488</id>
    <revision>
      <id>428382</id>
      <parentid>371598</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:15:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8316" sha1="fxzzqemnh3brsatl4d7r7s9qv2fvy0j" xml:space="preserve">{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Eenvoudige redirections'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/Wat zijn standaard input, output en error?|Wat zijn standaard input, output en error?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/De output redirection operatoren|De output redirection operatoren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/Pipes en output redirection combineren|Pipes en output redirection combineren]]
#'''Geavanceerd gebruik van redirection'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/Het gebruik van descriptoren|Het gebruik van descriptoren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/Het tee commando|Het tee commando]]
#'''Filters'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/Output herstructureren|Output herstructureren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/Meer grep toepassingen|Meer grep toepassingen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/Het sort commando|Het sort commando]]

#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
=De &gt; operator=
==Gebruik==
Als je de output van een commando wilt opslaan in een bestand, gebruik je de “&gt;” operator na het commando, gevolgd door de naam van het bestand waarin je de output kwijt wilt:

commando opties argumenten &gt; bestandsnaam

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Output naar een bestand sturen]]
||
 willy@ubuntu:~$ date
 za jun 29 08:49:41 CEST 2006
 willy@ubuntu:~$ date &gt; datum
 willy@ubuntu:~$ cat datum
 za jun 29 08:49:41 CEST 2006
 willy@ubuntu:~$ ls -l &gt; mijn_home_vandaag
 willy@ubuntu:~$ cat datum mijn_home_vandaag &gt; mijn_home_20060629
|}

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-draft.svg|50px|Opdracht]]
||
'''Bekijk het bestand'''
# Wat zit er in het bestand mijn_home_20060629?
|}

We zagen al eerder het gebruik van de zogenaamde backticks. Probeer, in plaats van zelf de datum op te geven, eens het volgende:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|De datum in bestandsnamen]]
||
 willy@ubuntu:~$ cat datum mijn_home_vandaag &gt; mijn_home_`date +%y%m%d`
|}

==Overschrijven voorkomen==
Wees voorzichtig als je op deze manier de output van een commando in een bestand stopt. Als de opgegeven bestandsnaam al bestaat, zal de inhoud zonder waarschuwing overschreven worden.

Wil je niet het risico lopen om bestanden te overschrijven, geef dan eerst het volgende commando in:

 set -o noclobber

Dit instrueert je shell om een melding te geven wanneer je dreigt een bestaand bestand te overschrijven.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Uitproberen!]]
# Maak een testbestand aan met touch.
# Geef de shell de noclobber optie mee.
# Probeer de output van het date commando in het testbestand te steken.
# Wat gebeurt er?
# Open een nieuw terminal venster en probeer daarin het testbestand te overschrijven met de output van het date commando. Wat gebeurt er?
|}

We zullen in het derde lespakket zien hoe we deze optie permanent kunnen maken.

== Beknotten van bestanden ==
Als we “niets” naar een bestaand bestand sturen, is dat hetzelfde als het bestand leegmaken. Let in het volgende voorbeeld op de grootte van het bestand:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Bestanden leegmaken]]
||
 willy@ubuntu:~$ ls -l mijn_home_060626
 -rw-r--r-- 1 willy willy 877 2006-06-29 08:54 mijn_home_060626
 willy@ubuntu:~$ &gt; mijn_home_060626
 willy@ubuntu:~$ ls -l mijn_home_060626
 -rw-r--r-- 1 willy willy   0 2006-06-29 08:54 mijn_home_060626
|}

Dit beknotten of leegmaken van bestanden noemt men truncating.

= De | operator =
== Gebruik ==
De “|” operator wordt gebruikt om de output van een commando te gebruiken als input voor een tweede commando.

Het verticale streepje noemt men in het Engels een pipe. Vandaar dat dit proces ook wel eens pipen genoemt wordt. De Nederlandse term is pijplijn.
==Voorbeeld van een pipe met ps en grep==
In het vorige hoofdstuk zagen we dat proceslijsten vaak heel lang kunnen zijn. Soms zijn ze zo lang, dat je terminalbuffer overstroomt. In dat geval kan je het schuivertje rechts van het venster niet gebruiken om helemaal naar het begin van de output terug te rollen. Bovendien is het sowieso niet handig om telkens te moeten gaan zoeken in zoveel output. Met een pipe en het grep commando kunnen we veel handiger en sneller werken. Bijvoorbeeld om enkel het browserproces te tonen:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Combineer ps en grep]]
||
Zorg ervoor dat je eerst de browser gestart hebt, via het icoon in de bovenste taakbalk of via de commandoregel.
 willy@ubuntu:~$ ps -ef | grep fire
 willy	7871	1 15 09:06 ? 	    00:00:04 /usr/lib/mozilla-firefox/firefox-bin -a firefox
 willy 	7902 7296  0 09:07 pts/0    00:00:00 grep fire
|}

Op systemen die weinig belast zijn, krijg je wel eens het grep commando zelf te zien, naast de lijnen die je eigenlijk gevraagd had.
Voorbeeld van een pipe met ls en grep

Een lange lijst van alle bestanden in de /etc map werkt niet handig. Stel dat we alle bestanden willen zien die met cron te maken hebben:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Lange lijsten voorkomen]]
||
 willy@ubuntu:~$ ls -l /etc | grep cron
 -rw-r--r--  1 root  root    364 2005-05-03 04:10 anacrontab
 drwxr-xr-x  2 root  root   4096 2006-06-06 14:20 cron.d
 drwxr-xr-x  2 root  root   4096 2006-06-06 14:23 cron.daily
 drwxr-xr-x  2 root  root   4096 2006-06-06 14:20 cron.hourly
 drwxr-xr-x  2 root  root   4096 2006-06-06 14:26 cron.monthly
 -rw-r--r--  1 root  root    651 2005-05-03 01:09 crontab
 drwxr-xr-x  2 root  root   4096 2006-06-06 14:20 cron.weekly
|}

Noteer dat ls de lijnen alfabetisch sorteert. Het enige dat grep doet, is de lijnen met de gevraagde string eruithalen en op het scherm zetten. Bijgevolg is ook deze output alfabetisch gesorteerd.
==Voorbeeld van een pipe met ls en less==
Wil je toch alles zien in een lange lijst die niet op het scherm kan, gebruik dan het volgende commando:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Voorbeeld code om na te doen]]
||
 ls -l map | less
|}
Gebruik de normale toetsen om binnen het less commando te navigeren.
==Voorbeeld met twee pipes==
Nemen we weer het voorbeeld van de paragraaf “Voorbeeld van een pipe met ls en grep”. Als we nu uit deze output enkel de lijnen willen die de string “crontab” niet bevatten, dan maken we de pijplijn wat langer, door de output van het grep commando te gebruiken voor een tweede grep:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Twee pipes]]
||
 willy@ubuntu:~$ ls -l /etc | grep cron | grep -v crontab
 drwxr-xr-x  2 root  root   4096 2006-06-06 14:20 cron.d
 drwxr-xr-x  2 root  root   4096 2006-06-06 14:23 cron.daily
 drwxr-xr-x  2 root  root   4096 2006-06-06 14:20 cron.hourly
 drwxr-xr-x  2 root  root   4096 2006-06-06 14:26 cron.monthly
 drwxr-xr-x  2 root  root   4096 2006-06-06 14:20 cron.weekly
|}

=De &gt;&gt; operator=

De &gt;&gt; operator wordt gebruikt om output van een commando aan een bestaand bestand te hangen, zonder de inhoud te overschrijven. Neem er nog even de oefening van de paragraaf “Gebruik” bij. Daarin maakten we twee bestanden aan, datum en mijn_home_vandaag, die we later samenvoegden tot één enkel bestand. Dit kan ook in één stap:

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|
[[Bestand:Human-emblem-documents.svg|50px|Doe mee]]
Dit is een goede oefening om het gebruik van de shell in de vingers te krijgen.
 willy@ubuntu:~$ date &gt; mijn_home_`date+%y%m%d` ; ls -l &gt;&gt; mijn_home_`date+%y%m%d`
Met echo zijn er ook vele mogelijkheden:
 willy@ubuntu:~$ echo &quot;meer geld&quot; &gt; verlanglijstje
 willy@ubuntu:~$ echo &quot;minder werk&quot; &gt;&gt; verlanglijstje
 willy@ubuntu:~$ date &gt;&gt; verlanglijstje
 willy@ubuntu:~$ cat verlanglijstje
 meer geld
 minder werk
 za jun 29 09:36:12 CEST 2006
|}
=De &lt; operator=

Iets moeilijker om te begrijpen is de input redirection. De operator is “&lt;” en wordt gebruikt om bijvoorbeeld een bestand als input te gebruiken voor een commando dat in normale omstandigheden geen bestanden als input zou aanvaarden. Input redirection leest moeilijker dan output redirection, het komt doorgaans niet natuurlijk over en wordt daarom enkel gebruikt door gevorderden.
{{Sub}}</text>
      <sha1>fxzzqemnh3brsatl4d7r7s9qv2fvy0j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijsarchitect/Doel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26751</id>
    <revision>
      <id>428383</id>
      <parentid>424507</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:15:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24971" sha1="hnxmhruk90odbvs4co16x9dzf2fm9i9" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
== Trajectdoelen ==

=== Maatwerk ===
Een onderwijsarchitect is ervan overtuigd dat wanneer docenten zomaar een ontwerp via een goed voorbeeld volgen, er los van de voordelen (
* Docenten hebben snel een concreet een beeld vormen van het eindresultaat.
* Docenten kunnen gemakkelijk en snel door een ontwerp navigeren.
* De ontwerpen kunnen redelijk gemakkelijk (afhankelijk van de specialisatie) worden overgenomen door de docenten.
* Doordat de handleiding en de het voorbeeld zijn geïntegreerd biedt dit een overzichtelijk en logisch geheel.
* In de meeste gevallen is het voorbeeld eenvoudig te kopiëren en hoeft alleen inhoudelijk te worden gewijzigd. En daarmee kan het ontwerp makkelijker worden overgenomen.
) in de praktijk het zwaarder wegende nadeel is dat de docent iets doet wat niet per se optimaal bij hem of haar past. Daarom haalt hij niet het maximale uit zichzelf, terwijl hij juist een belangrijk instrument in het onderwijs is, zo niet het allerbelangrijkste. Vandaar dat een onderwijsarchitect in elk traject opnieuw zowel bij de docent als zijn organisatie passende doelen formuleert en die slim laat samenvallen met hetgeen de lerende dient te leren.

Doordat in het ontwerp de wens en de eigen kracht van de docent uitgangspunten zijn, leert hij/zij het werk anders te doen, vaste patronen te doorbreken en nieuwe motivatie en inspiratie te vinden. Waar allerlei veranderingstrajecten in het onderwijs er op gericht zijn leerlingen of studenten meer individueel, meer “op maat gemaakt” onderwijs aan te bieden, uitgaande van de uniciteit van ieder mens, daar doet een onderwijsarchitect hetzelfde voor onderwijsgevenden: een onderwijsleersituatie op maat. Een onderwijsarchitect is dan ook, in keukentermen, geen recept met vaste ingrediënten en hoeveelheden, maar maakt het mogelijk om ieder “gerecht” af te stemmen op de smaak van de “eter”, de onderwijsgevende.

Vragen die een onderwijsarchitect zo typisch kan ontvangen zijn bijvoorbeeld:
* “Hoe bewijs ik de kwaliteit van ons onderwijs naar derden toe?” 
* “Hoe pas ik mezelf en mijn onderwijs aan de veranderde opleiding aan?” 
* “Hoe activeer en motiveer ik de deelnemers het meest?” 
* “Hoe maak ik opdrachten en opgaven die mijn doelen het beste trainen en toetsen?” 
* “Hoe stel ik de kwaliteit van trainingsmiddelen (websites, studieboeken, software, instructies, instrumenten) vast?” 
* “Hoe zet ik ICT op de beste manier in?” 
* “Hoe kan ik goede praktijkvoorbeelden en adviezen van anderen passend inzetten?” 
* “Hoe benoem ik mijn doelen helder en volledig zonder over onderliggende wensen en motieven heen te kijken?” 
* “Hoe gebruik ik effectief en efficiënt mijn kennis, vaardigheden, ervaringen en houding?” 
* “Hoe ga ik om met kenmerken van en verschillen tussen deelnemers?”

=== Investering ===
Een onderwijsarchitect vraagt van de leraar of docent slechts een beperkte investering in tijd en energie. Natuurlijk gaat altijd enige “kost voor de baat”, maar omdat het gaat om een verandering die door de leraar gewenst wordt en die in een relatief korte tijd gerealiseerd wordt, staat die investering alleszins in verhouding tot het resultaat. Dat moet ook het doel zijn van het ontwerptraject. Gangbaar is dat er voor de diverse gesprekken wordt uitgegaan van ongeveer twee klokuren per gesprek. Daarnaast zal de leraar voor eigen voorbereiding en evaluatie enige uren moeten rekenen, afhankelijk van de eenvoud of de complexiteit van het gewenste ontwerp. Maar het trajectdoel voor de onderwijsarchitect is dat deze investering in het niet valt tegenover de opbrengsten.

=== Verdiensten ===
Een onderwijsarchitect zet, door deskundig herontwerp van het werk, de aanwezige talenten van een onderwijsprofessional optimaal in voor de onderwijsorganisatie. 
De voordelen die het ontwerptraject dienen op te leveren:
* De persoon of zijn organisatie hoeft niet te veranderen; alleen de inrichting van het werk wordt verbeterd. Aanpassingen kunnen zodoende beheerst, snel en deskundig worden doorgevoerd. Daarom kan een onderwijsarchitect vaak garanderen dat een professional meetbaar per direct effectiever en efficiënter gaat werken. 
* De professional achterhaalt in nauw samenspel met een expert zijn persoonlijke kracht. Hij wordt gestimuleerd (verscholen) talenten, wensen, overtuigingen, motieven en voorkeuren te doorgronden. Rekening houdend met de omgeving koppelt hij via de werksituatie zijn persoon aan de doelen van de organisatie. Kortom; hij wordt geprofessionaliseerd in het ontwikkeling van werk in relatie tot zijn persoon en omgeving.
* De professional staat centraal; hij voelt zich gehoord, gewaardeerd en zijn inspanning worden direct beloond. Een onderwijsarchitect levert professionals die zeer gemotiveerd zijn zichzelf verder te ontwikkelen.

=== Afspraken ===
Een onderwijsarchitect werkt met concrete en haalbare ontwerpen waarin de doelen en de rendementen meetbaar zijn. De gewenste rendementen worden vooraf vastgesteld en zullen worden geëvalueerd nadat het ontwerp is uitgevoerd. Tijdens de uitvoering van het ontwerp door de onderwijsprofessional wordt ondersteuning gegeven door een onderwijsarchitect die de professional persoonlijk begeleidt. Deze ondersteuning kan op verzoek van de professional op maat worden geleverd. De trajecten waarin het onderwijswerk wordt herontworpen zijn kortdurend en werpen na enkele afspraken hun eerste vruchten al af.

De rendementsafspraken worden zowel bepaald door de onderwijsinstelling als de professional zelf. Op die manier wordt een betere afstemming binnen het onderwijs bevorderd en kunnen beide partijen hun doelen bereiken.

Vanwege de effectiviteit van het onderwijsrecept geven veel onderwijsarchitecten een “no-cure-no-pay-garantie” en gaat daarbij uit van een 100% klanttevredenheid. Het voordeel van de methode is dat de werkwijze in elk organisatorisch kader past, ongeacht onderwijsvisie of onderwijsfilosofie, levensovertuiging of geloofsrichting. Diversiteit werkt niet remmend maar juist stimulerend op de ontwikkeling van de school, haar onderwijsprofessionals en haar onderwijsontwikkeling.

Voorbeelden van afspraken:
* “……..De arbeidsuren zullen met minimaal 50% reduceren. De gemiddelde scores zullen met meer dan een punt stijgen. De cursisten zullen meer creatief ontwerpen, de cursus als relevanter ervaren en een groei in interesse en betrokkenheid tonen……..” 
* “……..Kostenbesparing en versnelling van het ontwerpen en implementeren van het opleidingsprogramma beiden met minimaal 20%.........” 
* “……..Een passend herontwerp van een vak binnen een vernieuwde opleiding. Binnen de kosten (arbeidsuren eigen medewerkers) die de opleiding hiervoor in ieder geval had moeten maken, hebben wij het ontwerp ook nog eens béter gemaakt. Studenten behalen leerdoelen die van kennis en begrip naar analyse- en reflectieniveau zijn gebracht. Bovendien zal het vak nu een voortrekkersrol vervullen in het gebruik maken van e-learning instrumenten………” 
* “……..Met minder inspanning door de opleiders een 100% slagingspercentage voor deelnemers die vereiste activiteiten hebben gepleegd. De leerdoelen worden daarbij ook nog eens verzwaard van kennisreproductie naar kennisproductie…….” 
* “……..Na ons herontwerp kiest minimaal 1/3 van alle deelnemers voor de vervolgopleiding………”

== Onderwijsdoelen ==

=== Doelgroep ===
De doelgroep is de manager die direct of indirect verantwoordelijk is voor het opleiden van de professionals uit de organisatie, verder genoemd professionaliseringmanager. Zij zullen diegene zijn die beslissen of een onderwijsarchitect wordt ingeschakeld. Deze professionaliseringmanagers hebben behoefte aan professionaliseringdiensten die aantrekkelijk zijn voor de organisatie en de professional zelf. Het professionaliseren van mensen is duur en tijdrovend in de zin van de kosten van de dienst zelf, het motiveren van professionals en het faciliteren (vrij roosteren van uren, extra ondersteuning). Of die investering zich terugbetaald in de zin dat het product of de dienst effectiever of efficiënter wordt is onzeker. Immers de vertaalslag van training van een professional in een concrete verbetering van de dienst of het product is niet gegarandeerd. Als dit al het geval is dan zal dat pas op termijn te merken zijn.

Professionaliseringsmanagers zien we aan basisscholen, middelbare scholen, ROC's, AOC's, hogescholen en universiteiten in veel functies terug: leden van College van Bestuur, bestuurders, opleidingsdirecteuren, onderwijsdirecteuren, directeuren Educatie, divisiedirecteuren Educatie, faculteitsdirecteuren, afdelingsdirecteuren, decanen, rectoren, hoofden onderwijs, opleidingscoördinatoren, coördinatoren onderwijsvernieuwing, beleidsmedewerkers, opleidingsmanagers, managers Educatie, managers kwaliteitszorg, kwaliteitsmanagers, kwaliteitscoördinatoren, kwaliteitszorgmedewerkers, stafmedewerkers, HR directeuren, HR managers, personeelsmanagers, personeelsfunctionarissen en medewerkers en managers P&amp;O.

De onderwijsprofessional is diegene die een onderwijsarchitect begeleidt. De praktijk leert dat wanneer een professional zelf actief zoekt en met een goede onderbouwing aangeeft welke professionaliseringdienst hij of zij wenst, dit meestal door de organisatie wordt gehonoreerd. De meeste docenten in het hoger onderwijs of beroepsonderwijs zien het onderwijs echter als een bijzaak. Ze hebben primair interesse of worden beloond voor het beroep of het doen van wetenschappelijk onderzoek. Verlichting van de onderwijstaak is voor deze groep, die het vaak erg druk heeft, zeer welkom. Docenten die wel een hart voor het onderwijs hebben, voelen zich alleen staan in hun pogingen het onderwijs te verbeteren. Er wordt wel verwacht dat ze als onderwijsprofessional moeten opereren maar er wordt geen adequate scholing tegenover gesteld. Daarnaast ervaren ze vaak het onderwijsproces als eenzaam. Ze worden weinig uitgenodigd tot diepgaande reflectie en analyse. Deze professionals zijn daarnaast zeer sceptisch. Door eerdere slechte ervaringen met al die cursussen, coachingstrajecten en opleidingen.

=== Aanbieders ===
Een belangrijke schakel tussen de onderwijsmanager, professional en een onderwijsarchitect zijn de interne afdelingen voor onderwijsondersteuning. Samenwerking kan voor alle betrokken partijen voordelen opleveren. De afdelingen hebben als doel het onderwijs aan de instelling te verbeteren, wat een moeizaam proces is. Er zijn tal van grote kostbare onderwijsprojecten, maar die blijken de investering nauwelijks waard. De effecten zijn vaak minimaal, tijdelijk en bereiken de docenten nauwelijks. Men zou graag een stevige verankering in de onderwijsorganisatie willen realiseren. Docenten persoonlijk benaderen om professionalisering te initiëren. Een sterke binding te houden met het werkveld om voorbeelden van goed gebruik en wensen van docenten en onderwijsmanagers te verzamelen. Een onderwijsarchitect kan dit bewerkstelligen via de afdelingen voor onderwijsondersteuning op te treden.

Aanbieders van particuliere opleidingen of onderwijsondersteunende afdelingen binnen organisaties kunnen behoefte hebben de dienst van een onderwijsarchitect in eigen huis te hebben. Onderwijskundigen, onderwijsadviseurs, beleidsadviseurs, docententrainers, didactici, adviseurs Educatie kunnen worden getraind om de methodiek en vaardigheden die een onderwijsarchitect vraagt eigen te maken. Een onderwijsarchitect is voor organisatieadvies bureaus een welkome aanvulling op hun portfolio. Bij het doorvoeren van veranderingen binnen organisaties of afdelingen wordt er veel aandacht besteed aan kostenbeheersing, efficiënter en klantgerichter werken. Het succes van de door te voeren veranderingen valt of staat met de professionele houding en vaardigheid van de medewerkers. Een onderwijsarchitect zal de gewenste houding en vaardigheidsverandering bij deze medewerkers kunnen bereiken.

=== Docentdoelen ===
''Ik ben getrouwd met mijn werk.'' '''''Ik denk dat je partner de relatie veel zakelijker ziet.'''''

Een onderwijsarchitect herontwerpt onderwijsleersituaties. Het werk van de docent als onderwijsprofessional wordt optimaal ingericht. Daarbij richt een onderwijsarchitect zich niet op verandering van de persoon en ook niet op de invoering van een ander systeem of onderwijsconcept. Het werk van de docent wordt gekoppeld aan zijn/haar persoonlijke kwaliteiten en kracht. Binnen de randvoorwaarden van een bestaand onderwijsconcept, de schoolsituatie en vastgestelde ontwikkelingsdoelen van de organisatie c.q het onderwijs, ontwerpt een onderwijsarchitect, in de vrije ruimte die iedere docent heeft, een onderwijssituatie op maat. De doelen van het onderwijs, de onderwijsdoelen, staan dus voorop voor een onderwijsarchitect. In die doelen komen ontwikkelingsdoelen voor de docent niet of nauwelijks voor. De docent wil deze afhankelijkheid ook niet, omdat de afgesproken rendementen daarmee onzekerder kunnen worden.

Een onderwijsarchitect is er van overtuigd dat het onderwijs hoog gekwalificeerd vakmanschap vraagt en dat leraren en docenten dan ook professionals zijn met veel persoonlijke en beroepsmatige kwaliteiten en een hoge motivatie. Leraren en docenten moeten ook zo tegen zichzelf aankijken. Wanneer vergroting van effectiviteit van (een deel van) het onderwijs noodzakelijk is, moet dan ook worden aangesloten bij de eigen kwaliteiten, kracht en motivatie van de docent, en moet uitgegaan worden van zijn/haar professionele behoeften en wensen. Dat biedt de beste kansen voor succesvolle veranderingen, met relatief kortdurende invoeringstrajecten, waarbij de docent zichzelf kan blijven, meer werkplezier ervaart en het onderwijs meer rendement heeft. Vandaar dat de doelen van de docent sterk meewegen.

Een onderwijsarchitect is geen mediatior. Het is niet zijn doel het gezamenlijk door partijen zelf oplossen van een geschil met behulp van hem als een neutrale derde, de conflictbemiddelaar ofwel de mediator. Een onderwijsarchitect is niet neutraal, hij staat naast de docent. Het is voor hem van groot belang dat de docent een goede relatie heeft met de organisatie, omdat die voor de docent zelf vaak heel belangrijk is, en dat is dan ook vrijwel altijd een zeer gewenst bijeffect van de begeleiding. Het doel van mediation is niet een oplossing waar alle partijen 100% enthousiast over zijn (zou wel mooi zijn, maar gebeurt zelden). Daarin staat een onderwijsarchitect geheel anders, hij streeft dit wel na en belooft dit ook meestal. Daarnaast heeft de mediator slechts de procesregie in handen, een onderwijsarchitect neemt ook de inhoudelijke regie in handen.

=== Professionalisering ===
Een onderwijsarchitect staat voor professionaliseren met een geconcretiseerde opbrengst. Professionals uit welk vakgebied dan ook ervaren hun gewenste bijscholing bij een onderwijsarchitect vaak niet meer als een dure onzekere tijdrovende nevenactiviteit. Als een storende inspanning naast drukke dagelijkse werkzaamheden. Als een investering die zich op lange termijn terugbetaalt; als dit al gebeurt. De deelnemer weet namelijk precies wat de opbrengsten zijn en kan er meestal zeker van zijn dat die ook bereikt worden. Als het gaat om een coachingstraject van projectmanagers, kan de norm uitgedrukt worden in termen van minder budgetoverschrijding en uitloop in doorlooptijd.

Een onderwijsarchitect motiveert de onderwijsprofessional om te professionaliseren. Deelname aan scholing is anders een grote zorg voor managers verantwoordelijk voor scholing van hun medewerkers. Daarnaast wordt door een onderwijsarchitect heel helder de resultaten van de werkwijze neergezet. Managers kunnen de uitvoering van hun scholingsbeleid daardoor effectief sturen en monitoren.

=== Organisatiedoelen ===
Een onderwijsarchitect steunt en ondersteunt het leren op de werkplek. Hij begeleidt de professional bij dat deel van zijn dagelijkse bezigheden dat de professional wil verbeteren. Daarbij blijft de professional aan het roer. De onderwijsarchitect weet door speciale technieken de professional te prikkelen tot het verbeteren van zijn werk. De professional en zijn organisatie zien zodoende direct tastbare effecten van de begeleiding. Daarbij werkt de onderwijsarchitect effectief én efficiënt. Hij combineert het ontwikkelen van de professional met het direct verbeteren van zijn werk. De deelnemer hoeft niets anders te doen dan zij/hij normaal al doet. Alleen doet zij/hij dit met een onderwijsarchitect blijvend sneller en beter.

Een onderwijsarchitect levert maatwerk en richt zich puur op de wensen van de organisatie. De organisatie hoeft zich niet aan te passen een bepaalde methodiek. De kracht van een onderwijsarchitect zit namelijk in de unieke mix van vaardigheden van de onderwijsarchitect. De onderwijsarchitect is bijzonder deskundig in zijn vak en in het effectief coachen van professionals. De specifieke combinatie van persoonlijke, interpersoonlijke, deskundige en coachende vaardigheden is zijn geheim.

==[[Leren leren/Doel|Leerdoelen]]==
{{Index basis
|naam cursus = Leerdoelen
|inhoud =
*Cognitieve leerdoelen
#Kennis
#Begrip
#Toepassing
#Oplossing
#Reflectie
*Affectieve leerdoelen
#Aandacht
#Interesse
#Waardering
#Inleven
#Houding
}}
''Veelweterij brengt geen wijsheid.'' - {{Wp|Heraclitus|Heraclitus}}.

=== Belang ===
De onderwijskundige literatuur staat bol van veralgemeende analyses van studerenden, docerenden en hun leeromgeving. Doelstellingen komen pas aan bod als men spreekt over onderwijsverbetering; als dit al gebeurt. Onderbelicht is een cruciaal onderdeel in onderwijsontwikkeling; een grondige verdieping in hoe men de individuele onderliggende motieven, wensen, verwachtingen, overtuigingen en voorkeuren van de direct betrokkenen bij het onderwijs achterhaalt en vervolgens adequaat beschrijft.

Wanneer u goed onderwijs definieert als het bewerkstelligen van efficiënt en effectief leren, dan is genoemde ondergeschikte rol vreemd. Doelgericht en doelmatig kan men alleen werken als men de werkelijke doelen heel helder en duidelijk heeft geëxpliciteerd. Niet zozeer omdat studenten een beschrijving van concrete eindgedragingen nodig hebben - die halen ze wel uit voorbeeld tentamenvragen of uitgewerkte eindopdrachten -, maar omdat het ontwerp van het onderwijs daaraan dienstbaar moet zijn. De verantwoordelijken voor het onderwijs zijn alleen tevreden te krijgen als hun werkelijke persoonlijke doelen zijn vervuld. Vandaar dat bij een onderwijsarchitect de docent en de organisatie centraal staan. Hoe men genoemde persoonlijk doelen achterhaalt vindt u op andere plekken in dit boek. Het is aan de onderwijsarchitect de bestaande onderwijssituatie zorgvuldig op onevenwichtigheden tussen wat men beoogt (doelen) en wat men uiteindelijk toetst te controleren en uiteraard deze niet zelf in zijn ontwerp te creëren.

===Terminologie===
Een onderwijsarchitect is voorzichtig met een POP voor de docent (uitgaan van een nog komende persoonlijke ontwikkeling bij een onderwijsontwerp is bouwen op een zwak fundament) maar spreekt juist graag een PPP af. Competentie is een container begrip waarin kennis, begrip en houding samenkomen. Een onderwijsarchitect maakt geen onderscheid maken tussen leerdoel en competentie. In de dagelijkse praktijk van onderwijsontwikkeling leidt dit alleen maar tot onduidelijkheid. Wel ondersteunt een onderwijsarchitect de huidige ontwikkelingen betreft het competentiegericht onderwijs. Niet omdat het een innovatief model betreft, kijk maar eens in honderd jaar oude onderwijsliteratuur, maar omdat elke extra aandacht voor het inrichten van het onderwijs door hem wordt toegejuicht. Of dit nu competentiegericht onderwijs of e-learning of onderwijsarchitect als innovatie zelf is. Voor competentiegericht onderwijs is het kijken naar het leren vanuit het gezichtspunt van het uiteindelijke beroep de start van het ontwerpen.

===Niveau===
Er zijn in de onderwijskundige literatuur verschillende ordeningen voor cognitieve leerdoelen. Een [[onderwijsarchitect]] hanteert om het ontwerp en de communicatie eenvoudig en duidelijk te houden, de volgende indeling; kennis, begrip, toepassing, analyse, reflectie. Hij hanteert niet het woord inzicht in deze indeling omdat die moeilijk is te concretiseren (we hebben geen apparaat om op het hoofd te plaatsen om inzicht te meten).  De indeling lijkt op die van {{Wp|en:Bloom's Taxonomy|Bloom}} (''The Taxonomy of Educational Objectives, The Classification of Educational Goals, Handbook I: Cognitive Domain, by Benjamin Bloom (editor), M. D. Englehart, E. J. Furst, W. H. Hill, and David Krathwohl''), uitgezonderd de hoge tak waar synthese en evaluatie zijn ondergebracht in reflectie; een begrip die een nog bredere betekenis dan deze termen omvat. Andere ordeningen lijken hierop (zoals van de Amerikaanse psycholoog {{Wp|J.P. Guilford|Guilford}} in reproduceren, convergent denken, divergent denken en evaluatief denken) maar zijn minder handig in het onderwijsontwerp.

Belangrijk voor het inrichten van het onderwijs is het vaststellen van het hoogste leerdoelniveau. Elk leerdoelsoort kent zijn eigen niveau indeling. De indeling dwingt docenten ertoe om explicieter te maken wat hun doel is. Vaak leggen de docenten in hun verwachtingen of hun communicatie de lat te laag. Men verwacht bijvoorbeeld dat iemand met een glimmend goedgevulde gereedschapskist een huis kan bouwen. Wil men een huis bouwen dan moet men eveneens goed vaststellen wat de eigen wensen, mogelijkheden en beperkingen zijn en in het licht hiervan het huis ontwerpen. Voordeel van de hogere niveau’s is dat het geleerde langer tot zelfs levenslang beklijft. Denk maar terug aan emotionele belangrijke gebeurtenissen uit het verleden waarin uw reflectie en houding werden aangesproken. De details van die gebeurtenis kunt u nu nog noemen en de levenslessen heeft u blijvend geïntegreerd in uw persoonlijkheid. Daarnaast doen de hogere niveaus vanzelf een beroep op doelen op een lager niveau&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;ORLICH&quot;&gt;{{Citeer boek | Achternaam = Orlich, C, Harder, R., Callahan, R., Trevisian, M., en Brown, A. | Titel = '''Teaching strategies: A guide to effective instruction''' | Datum = 2004 | Plaats = Boston | Uitgever = Houghton Mifflin Company}}&lt;/ref&gt;.

===Hiërarchie===
Wanneer men de hiërarchie onderzoekt en relaties legt tussen leerdoelen op de verschillende niveaus van toepassing, ontstaat er een boomstructuur met toenemende specificering. Deze structuur noemt men een leerdoelhiërarchie.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Tolga Könik, John E. Laird - '''Learning goal hierarchies from structured observations and expert annotation''' - Machine Learning, Volume 64, Numbers 1-3, September 2006&lt;/ref&gt; Een leerdoelhiërarchie ontstaat ook als men binnen een {{Wp|onderwijsblok|onderwijsblok}} de meerdere leerdoelen groepeert en koppelt van algemeen naar detail. Daarbij zijn er vaak impliciete relaties. {{Wp|reflectie (onderwijs)|Reflectie}} impliceert {{Wp|analyse|analyse}}, analyse impliceert {{Wp|ervaring|ervaring}}, ervaring impliceert {{Wp|begrip|begrip}} en begrip impliceert {{Wp|kennis|kennis}}.

Wil men een huis kunnen bouwen (toepassen), dan kan men nog zo goed zijn in reflectie, ontwerpen en timmeren maar zonder gereedschap komt het huis er niet. Reflectie impliceert analyse, en analyse impliceert ervaring, ervaring impliceert begrip, en begrip impliceert kennis. Hetzelfde geldt voor de affectieve leerdoelniveaus. Een onderwijsarchitect stelt hoofdleerdoel(en) op het hoogste niveau samen zodat de lagere subleerdoelen daar vanzelf onder gaan vallen. Hij benoemt eerst algemeenheden en laat zich niet leiden door detail leerstofindelingen. Die komen vanzelf bij de uitwerking van hoofddoelen naar subdoelen naar subsubdoelen enzovoort.  Zo ontstaat een leerdoelstructuur (boom) waarin de stam het hoofdleerdoel op het hoogste en meest veralgemeende niveau is (dit lijkt op een beschrijving die vaak met competenties wordt vereenzelvigd).

Een vaardighedenhiërarchie is een grafische weergave van de beschrijving van een complexe vaardigheid in de vorm van een boomstructuur. In een complexe vaardigheid wordt beschreven om welke beroepstaak het in een bepaald onderwijsblok gaat: in één lange zin is beschreven welke taak moet worden uitgevoerd, om welk product het precies gaat en in welke context dat moet worden uitgevoerd, c.q. geleverd. Daaronder hangen de samenstellende vaardigheden die nodig zijn om deze opdracht te kunnen uitvoeren.

{{Opmaak
 | Voettekst
 | Referentie = * {{En}} Kaplan A., Midgley C. – '''The relations between perceptions of the classroom goal structure and early adolescent's affect in school''' – Learning and individual Differences, 11, 187-212, 1999
* {{En}} Thepchai Supnithi, Akiko Inaba, Mitsuru Ikeda, Jun’ichi Toyoda, Riichiro Mizoguchi - '''Learning Goal Ontology Supported by Learning Theories for Opportunistic Group Formation''' - ISIR, Osaka University
}}</text>
      <sha1>hnxmhruk90odbvs4co16x9dzf2fm9i9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:Canp/hoofdpagina</title>
    <ns>2</ns>
    <id>27807</id>
    <revision>
      <id>428410</id>
      <parentid>406445</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:23:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7451" sha1="kjnqc13lvzxakymap54rbstxy7dte5d" xml:space="preserve">&lt;!--
*****************************************************
*                    LEES DIT EERST !!!
* Via dit vak kunt u de inhoud van de hoofdpagina van Wikibooks NL
* aanpassen. Misbruik van deze mogelijkheid door het vandaliseren van deze
* pagina zal tot gevolg hebben dat u DIRECT de toegang tot Wikibooks NL
* ontnomen zal worden via het blokkeren van uw IP adres.
******************************************************
*  JE BOEK OP HET RECHTER DEEL VAN DE PAGINA KRIJGEN.
* Om je boek op het rechter deel van de pagina te krijgen moet
* je de informatie in de infobox (zie Wikibooks:Infobox) van je 
* boek aanpassen. Enkel boeken met een voortgang van 75% of 100%
* komen op het rechter deel te staan.
*
* Als je Infobox aangepast is, dan zal een botje de wijzigingen opmerken 
* en de hoofdpagina zelf aanpassen. Als je de hoofdpagina aangepast hebt
* zonder je infobox aan te passen, dan zal het botje die wijziging op de 
* hoofdpagina terugdraaien.
******************************************************
--&gt;__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{| width=&quot;100%&quot; style=&quot;margin-top:0.3em; color: black; background-color:rgb(253, 252, 248); border:2px solid rgb(95, 150, 211);padding:0.3em;&quot;
| style=&quot;font-size: 105%;&quot; |
Wikibooks is een site waarop u volledig gratis '''leerboeken''', lesmateriaal en vele andere naslagen van onderwerpen zo divers als men maar bedenken kan kunt terugvinden, [[Wikibooks:Vrije inhoud|die u mag aanpassen, aanvullen en overal mag gebruiken*]]. Zie ook onze [[Wikibooks:Missie, visie en uitgangspunten|missie en visie]].&lt;br&gt;
|}

{| cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;width:100%; border:none; padding:0px;&quot;
|-
&lt;!-- linker kolom --&gt;
| width=&quot;100%&quot; valign=&quot;top&quot; style=&quot;border:1px solid #DDDDF7;color: black; background-color:white;padding:0.3em;-moz-border-radius:10px&quot;|


{|width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;5&quot; style=&quot;color: black; background-color:transparent;&quot;
|-
|[[Bestand:P_Food.png|30px]]&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'''[[Kookboek|Dagmenu van {{LOCALDAY}} {{LOCALMONTHNAME}} uit het kookboek]]'''&lt;/span&gt;
|-
|style=&quot;font-size:120%;center:left;&quot;|

{| valign=&quot;top&quot; align=&quot;left&quot;
|-
|{{Kookboek {{LOCALDAY}} {{LOCALMONTHNAME}}}}
||

*[[Geo-visualisatie]] - Naslagwerk over het maken kaarten met een Geografisch Informatie Systeem.
*[[Programmeren in PHP]] - Leer de basisbeginselen van PHP.
*[[Netwerken]] - Tips over netwerken.
*[[Van Idee tot Publicatie]] - Leer wetenschappelijke publicaties te schrijven.

|}

*[[Kosmografie]] Een online-handboek voor het thema kosmografie, in het Vlaamse aardrijkskunde-onderwijs.
*[[Hoe een Rubiks kubus op te lossen]] - Leer zelf een Rubiks kubus op te lossen
*[[Puzzeltocht]] - Leer een puzzeltocht te organiseren.
*[[De Kleine Trekkersgids]] - Een overzicht van alle dingen waar men aan zou moeten denken wanneer ze op reis gaan.
*[[Sociale geschiedenis van het Romeinse rijk]] Sociale geschiedenisvan het Romeinse rijk (180 voor - 180 na Chr.)
*[[Sociale geschiedenis van Byzantium]] - Sociale geschiedenis van Byzantium (900-1060).
*[[Sociale_geschiedenis_van_Toscane_(1300-1500)]] - Sociale geschiedenis van Toscane (1300-1500)
*[[Sociale geschiedenis van de vroege Middeleeuwen]] - Sociale geschiedenisvan de vroege Middeleeuwen (500 - 1000)
*[[Sociale geschiedenis in de literatuur 1500-1795]] - Sociale geschiedenis in de literatuur 1500-1795
*[[Heksenvervolging in Europa (1300-1720)]] - Volk, kerk en magie 1500-1700
* [[Kleuren|Kleuren (kinderboek)]] Leer uw peuter alle kleuren onthouden d.m.v. de mooie foto's.
* [[Sociale geschiedenis van Europa]] - Sociale geschiedenis van Europa. Beschrijving van het leven van de mensen.


== Meer boeken... ==
{|width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;color: black; background-color:transparent;&quot;
|-
|style=&quot;font-size:12pt;&quot;|

&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size:95%;&quot;|
{{Gestarte boeken}}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size:95%;border-top:1px solid silver&quot;|
[[Afbeelding:Nuvola apps package toys.png|left|50px]]
{{Wikibooks:Junior boeken}}
|}
&lt;!-- ruimte tussen kolommen --&gt;
|&amp;nbsp;&amp;nbsp;
|}


{|style=&quot;border:1px solid #CCF7CC;color: black; background-color:#EEFFEE;padding:0.3em; -moz-border-radius:10px;&quot; valign=top|
|-
|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;[[Bestand:P_Psychology2.png|30px]]&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'''[[:Categorie:Boeken in Wikibooks|Catalogus Wiki Boeken]]'''&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size:95%&quot; |{{Exacte wetenschap}}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size:95%;border-top:1px dashed #6A5ACD&quot;|
{{Technologie}}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size:95%;border-top:1px dashed #6A5ACD&quot;|
{{Informatica}} 
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size:95%;border-top:1px dashed #6A5ACD&quot;|
{{Taal- en letterkunde}}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size:95%;border-top:1px dashed #6A5ACD&quot;|
{{Geschiedenis}}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size:95%;border-top:1px dashed #6A5ACD&quot;|
{{Samenleving}}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size:95%;border-top:1px dashed #6A5ACD&quot;|
{{Psyche en metafysica}}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size:95%;border-top:1px dashed #6A5ACD&quot;|
{{Expressie}}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size:95%;border-top:1px dashed #6A5ACD&quot;|
{{Diversen}}
&lt;!----------------------------------------------&gt;
|-
|style=&quot;font-size:95%;border-top:1px solid silver&quot;|
&lt;!----------------------------------------------&gt;
'''&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;Zusterprojecten&lt;/span&gt;''':
{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;1&quot; width=100% style=&quot;width: 100%; font-size: 95%;&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
| {{Klik | Afbeelding = Wikimedia Community Logo.svg | Grootte = 28px | Link = m:Hoofdpagina }}
| [[m:Hoofdpagina Nederlands|Meta-Wiki]]
| {{Klik | Afbeelding = Commons-logo-en.png | Grootte = 28px | Link = commons:Hoofdpagina }}
| [[commons:Hoofdpagina|Commons]]
| {{Klik | Afbeelding = Wikiquote-logo.svg | Grootte = 28px | Link = q:Hoofdpagina }}
| [[q:Hoofdpagina|Wikiquote]]
|-
| {{Klik | Afbeelding = Wikipedia-logo.png | Grootte = 28px | Link = w:Hoofdpagina }} 
| [[w:Hoofdpagina|Wikipedia]]
| {{Klik | Afbeelding = Wikisource-logo.png | Grootte = 28px | Link = s:Hoofdpagina }} 
| [[s:Hoofdpagina|Wikisource]]
| {{Klik | Afbeelding = Wiktionary-only logo-tr.png | Grootte = 28px | Link = wikt:Hoofdpagina }}
| [[wikt:Hoofdpagina|WikiWoordenboek]]
|-
| {{Klik | Afbeelding = Wikinews-logo.png | Grootte = 28px | Link = Wikinews }}
| [[Wikinews:|Wikinews]]
| {{Klik | Afbeelding = Wikispecies-logo.png | Grootte = 28px | Link = wikispecies:Main Page }}
| [[wikispecies:Hoofdpagina|Wikispecies]]
| {{Klik | Afbeelding = Wikimedia-logo.svg | Grootte = 28px | Link = chapter:Hoofdpagina }}
| [[chapter:Hoofdpagina|Wikimedia NL]]
|}
|}
|}
{| width=&quot;100%&quot; style=&quot;margin-top:1em; color: black; background-color:rgb(253, 252, 248); border:2px solid rgb(95, 150, 211);padding:0.3em;-moz-border-radius:10px;&quot;
|-
| &lt;div style=&quot;text-align:center; font-weight:bold; margin-top:0.8em;&quot;&gt;
[[Wikibooks:portaal]]
- [[m:Wikibooks/Table|Lijst van alle wikibooks]]&lt;!--
- [[m:How to start a new Wikibooks portal|Start een Wikibooks-portaal in een andere taal]]--&gt;
&lt;/div&gt;
|}&lt;!--Please no interlanguage here. Interlanguage is in a template.--&gt;


--&gt;</text>
      <sha1>kjnqc13lvzxakymap54rbstxy7dte5d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Mosselen au gratin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27865</id>
    <revision>
      <id>428786</id>
      <parentid>421545</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:51:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1920" sha1="h10yyrj4cwp08y9r14dfesp5nv0tnxs" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Naam = Kookboek/mosselen au gratin
| Afbeelding = [[Bestand:Gegratineerde mosselen.jpg|300px]]
| Onderschrift = Gegratineerde mosselen in de schelp
| Categorie = Schelprecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 
| Stippen =  3
}}

'''Mosselen au gratin'''

==Ingrediënten==
* 2 kg {{Kb|p=mossel|mosselen}}
* 2 witte koolbladeren
* 1 ui
* 1 winterpeen
* 0,5 theelepel {{Kb|kervel}}
* 0,5 fles {{Kb|bier}}
* 40 gram boter
* 3 eetlepels bloem
* 250 gram geraspte goudse {{Kb|kaas}}
* 3 tenen knoflook
* worchestershire sauce
* maggi

==Bereidingswijze==
# Was de mosselen goed en ontdoe ze van de baarden. Gooi de gebroken of openstaande mosselen weg!
# Doe het bier met de schoongemaakte ui, de koolbladen, de winterpeen en kervel in een pan en leg hierop de mosselen. Sluit de pan en breng het geheel aan de kook.
# Zodra het vocht naar boven komt, het vuur even laag zetten, de pan goed schudden, het vuur weer hoog zetten en nogmaals het vocht omhoog laten komen.
# De mosselen zijn nu gaar, laat ze afkoelen en haal ze uit de schelpen maar bewaar het (gezeefde) kookvocht.
# Smelt de boter in een pan, voeg de bloem toe en laat dit even gaar worden. Voeg langzaam en beetje bij beetje het kookvocht toe tot een vla-achtige saus ontstaat en laat deze even doorkoken.
# Roer nu de kaas door de saus, maar houd iets achter.
# Breng de saus op smaak met worcestershire sauce en maggi, haal hem dan van het vuur en roer de uitgeperste knoflooktenen erdoor.
# Verdeel de mosselen over enkele vuurvaste schaaltjes en verdeel hierover ook de saus.
# Strooi de achtergehouden kaas eroverheen en zet de schaaltjes ongeveer 20 minuten in een voorverwarmde oven van 250 graden tot er een bruin korstje op zit.
# Serveren met (stok)brood en {{Kb|kruidenboter}}.
[[it:Libro di cucina/Ricette/Cozze Gratinate]]

{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Schelprecept|Mosselen]]
[[Categorie:Ovenschotel|Mosselen]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>h10yyrj4cwp08y9r14dfesp5nv0tnxs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/Pipes en output redirection combineren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27923</id>
    <revision>
      <id>428386</id>
      <parentid>309900</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:16:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1695" sha1="espkcdlzdqfauumpdfpey93cgl3t2tc" xml:space="preserve">{{Index basis
|naam cursus = [[Ubuntu: Linux voor mensen]]
|inhoud =
#'''Eenvoudige redirections'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/Wat zijn standaard input, output en error?|Wat zijn standaard input, output en error?]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/De output redirection operatoren|De output redirection operatoren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/Pipes en output redirection combineren|Pipes en output redirection combineren]]
#'''Geavanceerd gebruik van redirection'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/Het gebruik van descriptoren|Het gebruik van descriptoren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/Het tee commando|Het tee commando]]
#'''Filters'''
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/Output herstructureren|Output herstructureren]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/Meer grep toepassingen|Meer grep toepassingen]]
##[[Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/Het sort commando|Het sort commando]]

#[[Ubuntu: Linux voor mensen/Input en output/Samenvatting|Samenvatting]]
}}
Het gebeurt zeer vaak dat verschillende operatoren gecombineerd worden in een commando. De output van een pijplijn, die kan bestaan uit één of meerdere pipes, wordt dikwijls opgeslagen in een bestand.

Een voorbeeld: al je eigen processen in een bestand steken:

 willy@ubuntu:~$ ps -ef | grep willy &gt; mijn_processen

Nu kan je rustig met less het bestand mijn_processen bestuderen. Of je had natuurlijk ook een pipe met daarachter less kunnen gebruiken.

Als je bovenstaand commando gebruikt, hebben de kolommen in de output geen hoofdingen. Hoe krijg je de titels van de kolommen ook in het bestand mijn_processen?
{{Sub}}</text>
      <sha1>espkcdlzdqfauumpdfpey93cgl3t2tc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Suikerbrood</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28668</id>
    <revision>
      <id>428769</id>
      <parentid>400060</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:50:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1167" sha1="ksl2ujmhz8xmqg2z4yrrtvyhek7jbki" xml:space="preserve">{{Infobox recept
|
| Naam = Kookboek/Suikerbrood
| Afbeelding = [[Bestand:Suikerbroodsneetje (cropped).jpg|300px]]
| Categorie = Zoetigheid
| Porties = 1 brood
| Energie = 
| Tijd = 2 uur
| Stippen = 3
}}
==Ingrediënten==
* 500 g {{Kb|p=bloem|tarwebloem}}
* 250 ml handwarm water
* 9 g zout
* 11 g {{Kb|suiker}}
* 200 g [[suikergrein]]
* 25 g boter
* 1 g kaneel
* 10 g {{Kb|gist}} (instant)

==Recept==
*Kneed een mooi glad [[deeg]] van alle ingrediënten behalve de suikergrein en laat dit in een kom met folie afgedekt ruim 20 minuten [[rijzen]]. 
*Druk het gerezen deeg plat en rol het tot een bal. Laat het weer rijzen.  
*Voeg na 20 minuten de suikergrein toe en verspreid dit gelijkmatig over het deeg. 
*[[bloem (keuken)|Bebloem]] de ondergrond en druk hierop het deeg uit tot een plak, vouw deze weer op en druk opnieuw plat. 
*Rol nu het deeg stevig op en druk de rol met de naad naar onder in een ingevette [[cakevorm]]. 
*Laat het deeg nog 45 minuten rijzen onder folie. 
*Verwarm de oven voor (220 °C / 6) en bak het brood in een half uur goudbruin.


[[Categorie:Broodrecept - zelf brood maken|Suikerbrood]]
[[Categorie:Zoetigheid|Suikerbrood]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>ksl2ujmhz8xmqg2z4yrrtvyhek7jbki</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:KKoolstra/Onderzoek/Onzekerheid</title>
    <ns>2</ns>
    <id>29374</id>
    <revision>
      <id>428797</id>
      <parentid>413981</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:58:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27726" sha1="dof16lc0ghf9m6o7x03po0zurmekyow" xml:space="preserve">{{Meten en onzekerheid}}
=2. Onzekerheid=
Een veelgehoorde uitpraak is ''meten is weten''. Waarom dan toch de nadruk op onzekerheid in dit boek over meten? Nu is het inderdaad zo dat metingen, in ieder geval ''valide'' metingen, ervoor zorgen dat de onzekerheid over de werkelijke situatie wordt verminderd. Toch is het een illusie te denken dat je door te meten alles kunt weten. 

==Waarom is meten onzeker?==
Het doel van meten is om informatie te verzamelen over een werkelijke toestandsgrootheid van een object (meetvariabele). Er zijn echter goede redenen om te veronderstellen dat de werkelijke toestand van een object zelden exact zal overeenkomen met de gemeten waarden:
* metingen hebben een beperkte precisie
* meetinstrumenten geven niet altijd de juiste waarde aan
* bij het bedienen van meetinstrumenten kunnen fouten worden gemaakt
* de werkelijke waarde van de toestandsgrootheid varieert vaak in plaats en tijd
* etc.

Een voorbeeld: stel dat we de hoogteligging van een toren willen meten ten opzichte van een bekende referentiehoogte. We kunnen hiervoor bijvoorbeeld een [[w:GPS|GPS]] gebruiken met een precisie op centimeter-niveau. We kunnen kiezen voor andere meetinstrumenten met een grotere nauwkeurigheid, maar de precizie van aflezen of waarmee digitaal meetresultaten worden getoond is echter altijd eindig. Belangrijker is echter dat de afgelezen waarde niet altijd juist is. Door kleine afwijkingen in de afstelling van het meetinstrument kunnen fouten in de meetwaarde ontstaan. Deze fouten kunnen nog groter worden indien de meetinstrumenten fout worden bediend. Ten slotte varieert de werkelijke waarde van de toestandsgrootheid vaak in plaats en tijd. Zelfs al definiëren we de hoogte van de toren als het verschil tussen het allerhoogste punt en het [[w:NAP|NAP]], dan blijft het probleem dat de hoogte van de toren varieert in de tijd. Bij warm weer zal het gebouw uitzetten, bij koud weer krimpen. Zo varieert de hoogte van de [[w:Eiffeltoren|Eiffeltoren]] ca. 15 cm afhankelijk van de temperatuur. 

===Steekproeven===
De variabiliteit van het gemetene naar plaats en tijd is nog een relatief klein probleem bij het meten van de hoogte van een toren. Lastiger wordt het als de stijfheid van de ondergrond van een geheel bouwkavel of wegtracé moet worden gemeten, of bijvoorbeeld de gemiddelde intensiteit van het verkeer over de [[w:Rijksweg 10|A10]] op een gemiddelde werkdag. Gelukkig is het mogelijk om betrouwbare uitspraken te doen op basis van een beperkt aantal metingen, mits deze metingen een voldoende representatief beeld geven van het geheel. In dit geval spreken we van een [[w:steekproef|steekproef]].&amp;nbsp;&lt;ref&gt;De onderstaande paragraaf is een bewerking van het lemma steekproef van nl.wikipedia. Versie: [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Steekproef&amp;oldid=27321810]; auteurs: [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Steekproef&amp;action=history].&lt;/ref&gt;

Er zijn echter meer goede redenen om te kiezen voor een steekproef van beperkte omvang:

*Het is gemakkelijker en goedkoper om slechts een deel van de populatie te onderzoeken.
*Als snelheid gewenst is, kan niet de hele populatie onderzocht worden.
*Bij [[Meten en onzekerheid/Meten #Destructieve en niet-destructieve metingen|destructief onderzoek]] zou de hele populatie verloren gaan.

In de steekproeftheorie beschouwen we de hierboven genoemde objecten (bouwkavel, wegtracé, verkeer over een weg) als een [[w:Populatie (statistiek)|populatie]] van verschillende plaatsen en tijdstippen. Men kan op verschillende manieren een steekproef verkrijgen. Als alle elementen uit de populatie dezelfde kans hebben om in de steekproef te worden opgenomen, spreekt men van een [[w:aselect|aselecte]] steekproef. Men spreekt van een selecte steekproef wanneer de elementen niet op toevalsbasis uit een populatie worden genomen. Zorgt men ervoor dat de verhouding mannen en vrouwen in de steekproef voorkomen ongeveer gelijk is aan deze verhouding in de bevolking dan heet de steekproef [[w:representatief|representatief]] (althans wat het kenmerk ''[[w:sekse|geslacht]]'' betreft). De keuze bepaalt in grote mate de validiteit van verdere analyse.

===Voorbeelden van blijvende onzekerheid na meting===
Stel dat we willen toetsen of de [[w:dichtheid (natuurkunde)|verdichtingsgraad]] van de fundering van een nieuwe weg voldoende groot is. Het weglichaam is 2,3 km lang en 15 m breed. We steken op 25 verschillende plekken een monster en bepalen met behulp van een [[w:proctorproef|proctorproef]] de verdichtingsgraad. Puur uitgaande van de meetresultaten, weet je eigenlijk niets meer dan de verdichtingsgraad die bereikt was op 25 verschillende plekken, notabene plekken die door het '[[Meten en onzekerheid/Meten #Destructieve en niet-destructieve metingen|destructieve]]' karakter van de meting aangetast zijn. 

Op basis van onze [[w:geotechniek|geotechnische]] kennis en ervaring mogen we echter veronderstellen dat de verdichtingsgraad tussen twee nabij gelegen plekken niet veel van elkaar verschilt. Bovendien kunnen we uit de 25 metingen ook iets afleiden over de orde grootte van de onderlinge verschillen. 

Het vakgebied dat zich bezighoudt met het verbinden van algemene conclusies uit een beperkte steekproef is de [[w:statistiek|statistiek]]. Dit vakgebied is nauw verwant aan - en volgens sommigen een onlosmakelijk onderdeel van - de kansrekening, welke zich bezighoudt met het rekenen met onzekerheid. Om een getalsmatige uitspraak te kunnen doen over de (on)zekerheid voor en na de metingen m.b.t. tot de verdichtingsgraad zullen we dus eerst een manier moeten vinden om onzekerheid in getallen uit te drukken. Dit kan met behulp van de begrippen ''kans'' en ''entropie''.

{|style=&quot;border:2px solid #000000;&quot;
|
[[Bestand:Zand oven.jpg|right|400 px|Om het vochtgehalte te bepalen, wordt het monster gewogen, gedroogd in een oven en opnieuw gewogen.]]
[[Bestand:Proctorproef.jpg|right|400px|Een machine met een gewicht van 2,5 kg met een oppervlakte van 50,8 mm slaat met 25 slagen per laag het monster aan.]]

'''Proctorproef'''&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Deze tekst is een bewerking van het lemma [[w:proctorproef|Proctorproef]] op nl.wikipedia. Versie: zie [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Proctorproef&amp;oldid=28843230]; auteurs: zie [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Proctorproef&amp;action=history]&lt;/ref&gt;

De proctorproef is een testprocedure die wordt toegepast om de dichtheid van een grondmonster te bepalen zodat men de funderingsstabiliteit van de grond kan vaststellen. De naam verwijst naar de Amerikaanse ingenieur Ralph R. Proctor die in 1933 de eerste varianten van de proef ontwikkelde. 

Er moet eerst worden bepaald wat het vochtgehalte van de genomen grondmonsters is. De grondmonsters worden genomen met een cilinder van een bepaalde inhoud. Het vochtgehalte wordt gemeten door ongeveer 150 gram nat zand uit een monster in de ovenschaal te doen, dit gewicht wordt dan genoteerd. Hierna wordt dit zand enkele minuten verwarmd in een oven. Op regelmatige tijdstippen wordt gewogen en indien het gewicht niet meer dan 0,1% afwijkt van de vorige meting wordt het monster als droog beschouwd. Nu wordt het droge gewicht gemeten, en zo is bekend hoeveel vocht het betreffende monster bevat.

De maximale dichtheid wordt bepaald aan de hand van een test. Een machine met een gewicht van 2,5 kg met een oppervlakte van 50,8 mm slaat met 25 slagen per laag het monster aan, het aantal lagen verschilt per inhoud van de cilinder (3 tot 5), de lagen zijn gemiddeld 40 mm dik. De foto toont de cilinder met inhoud die wordt aangeslagen door het betreffende gewicht. 

Om vervolgens de maximale proctordichtheid te bepalen wordt als volgt te werk gegaan:
Men begint met een normale waarde (het vochtgehalte zoals deze met het monster was geleverd) en vervolgens voegt men een x aantal % aan water toe en voert de test nogmaals uit. Dit gebeurt zo vaak totdat de dichtheid begint te dalen.
|}

==Onzekerheid en kansbegrip==
Kansrekening is een tak van de wiskunde die zich bezighoudt met situaties waarin het toeval een rol speelt, met als gevolg dat er geen zekerheid is over allerlei uitkomsten. Kansrekening is ontstaan vanuit de maatschappelijke behoefte om zo effectief mogelijk om te gaan met onzekerheden. De kansrekening tracht mathematische hulpmiddelen aan te reiken aan een zeer breed scala van maatschappelijke activiteiten en wetenschappen, om binnen een omgeving met onzekerheden toch gefundeerde keuzes te kunnen maken of conclusies te kunnen trekken.Zie voor een (wiskundige) inleiding in de [[Discrete Kansrekening|Discrete Kansrekening]] het gelijknamige wikiboek.

===Intuïtieve uitleg van het begrip kans&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Deze paragraaf is een bewerking van het lemma [[w:kansrekening|Kansrekening]] van nl.wikipedia; zie: [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kansrekening&amp;oldid=28041936]; auteurs: zie [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kansrekening&amp;action=history] en de module [[Discrete Kansrekening/Basisbegrippen/Intuïtief kansbegrip]] uit het wikiboek [[Discrete Kansrekening]]. Versie: zie [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Discrete_Kansrekening/Basisbegrippen/Intu%C3%AFtief_kansbegrip&amp;oldid=137484]; auteurs: zie [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Discrete_Kansrekening/Basisbegrippen/Intu%C3%AFtief_kansbegrip&amp;action=history]&lt;/ref&gt;===
In een situatie waarin het toeval een rol speelt zal tevoren vaak niet bekend zijn wat de ''uitkomst'' van een ''[[w:gebeurtenis (kansrekening)|gebeurtenis]]'' (een
waarneming of meting) is. Wel kan meestal van tevoren aangegeven worden wat de ''mogelijke'' uitkomsten zijn. De kans is dan een maat voor de waarschijnlijkheid van iedere uitkomst. Deze kansmaat heeft een aantal (wenselijke) eigenschappen. Als alle uitkomsten even waarschijnlijk (of, zo je wilt, onwaarschijnlijk) zijn, dan hebben ze logischgewijs dezelfde kans. Verder moeten we, net als bij meetvariabelen, een schaal definiëren om een getalswaarde te kunnen gaan geven. Dit doen we door 0% waarschijnlijkheid (het minimum) te laten overeenkomen met een kans van 0 en 100% waarschijnlijkheid (het maximum) overeen te laten komen met een kans van 1. Ten slotte willen we dat tussen een kans van 0 en 1 er een logische schaling is, zodat we een kans van 1/2 mogen opvatten als dat de betreffende uitkomst even waarschijnlijk wel als niet kan gebeuren.

We gaan nu proberen in een aantal situaties op intuïtieve gronden kansen toe te kennen aan mogelijke uitkomsten.

{|style=&quot;border:2px solid #000000;&quot;
|
'''Voorbeeld 1'''&lt;br&gt;
Drie rode ballen en één zwarte heb je gestopt in een schaal. De ballen voelen allemaal hetzelfde. Je pakt, zonder in de schaal te kijken, ‘willekeurig’ een bal. Wat is de kans dat de bal rood is?
|}

In dit voorbeeld is er sprake van vier gelijkwaardige mogelijkheden, waarvan er drie leiden tot de uitkomst ''rood''. De meeste mensen zullen daarom ervoor kiezen om aan deze gebeurtenis de kans &lt;math&gt;\tfrac{3}{4}&lt;/math&gt; toe te kennen. 

{|style=&quot;border:2px solid #000000;&quot;
|
'''Voorbeeld 2'''&lt;br&gt;
We werpen een zuivere dobbelsteen (dwz. een exacte kubus, gemaakt van een homogeen materiaal en de 6 zijden voorzien van de ogenaantallen 1 tot en met 6, zonder de gewichtsverdeling te verstoren). Wat is de kans op het gooien van een '6'? En wat is de kans op het gooien van een even aantal ogen?
|}

Ook hier is er sprake van een (fysische) symmetrie. Op grond van de symmetrie van de dobbelsteen zeggen we dat elk van de mogelijke uitkomsten (ogenaantallen) 1 tot en met 6 gelijke kans van optreden heeft. Het begrip symmetrie is de basis voor de ''klassieke'' definitie van het begrip kans. Het werd geïntroduceerd door Laplace (1749-1827). In een symmetrisch experiment wordt de kans op een gebeurtenis A gegeven door de fractie voor A gunstige (dat wil zeggen tot A behorende) uitkomsten #A ten opzichte van het totaal aantal mogelijke uitkomsten #S:

:&lt;math&gt;P(A) = \frac{\# A}{\# S}&lt;/math&gt;

De kans op een '6' is daarmee &lt;math&gt;\tfrac{1}{6}&lt;/math&gt; en de kans op een 'even aantal ogen' &lt;math&gt;\tfrac {3}{6} = \tfrac{1}{2}&lt;/math&gt;.

{|style=&quot;border:2px solid #000000;&quot;
|
'''Voorbeeld  3'''&lt;br&gt;
Er is een longontsteking bij je geconstateerd. Uit onderzoek weet de behandelend arts dat in gelijkwaardige gevallen 92% van de patiënten geneest na een behandeling met antibiotica. Verder heeft de arts geen relevante informatie om de kans op genezing na deze behandeling in te schatten. Hoe groot acht je de kans dat je geneest na de behandeling?
|}

In dit voorbeeld is het niet mogelijk om alleen op basis van 'symmetrie' kansen toe te kennen. Toch zullen veel mensen bereid zijn om de genoemde 92% patiënten die geneest te vertalen naar een kans(schatting) van 0,92. Als we intuïtief twijfelen aan de 'hardheid' van deze kans, dan heeft dat waarschijnlijk als oorzaak dat we (1) de betrouwbaarheid niet weten van het empirische gegeven dat 92% geneest en (2) niet weten of we, als we andere informatie zouden hebben, niet tot andere conclusies zouden komen. Bijvoorbeeld: wat nu als uit ander onderzoek blijkt dat mensen met een vergelijkbare medische geschiedenis lagere kans hebben om te genezen na deze ene kuur?

===Naar een algemene kansdefintie===
[[Bestand:NYW-DKfreqq1000.png|thumb|right|400px|Illustratie van de convergentie van de relatieve frequentie naar de kans bij 1000 worpen met een symmetrische munt.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Bron: Nijdam, W. &amp; W. Albers, [[Discrete Kansrekening]]. [https://nl.wikibooks.org|].&lt;/ref&gt;]]
Op basis van de bovenstaande voorbeelden kunnen we concluderen dat er verschillende aanknopingspunten zijn om het begrip 'kans' te definiëren. In situaties met een symmetrische uitkomstenruimte kunnen we de (klassieke) kansdefinitie van Laplace toepassen. Deze kansdefinitie heeft echter twee belangrijke beperkingen. De klassieke definitie veronderstelt een eindige uitkomstenruimte, terwijl we ook experimenten in onze beschouwingen willen betrekken waarbij de uitkomstenruimte oneindig veel elementen bevat. Bovendien is in veel situaties niet duidelijk hoe je een dergelijke 'symmetrische' uitkomstenruimte moet definiëren, bijvoorbeeld als het gaat om het gooien van een asymmetrisch voorwerp als een punaise in plaats van een symmetrische munt of dobbelsteen. 

Een andere intuïtieve benadering is het ervaringsfeit dat het herhaald uitvoeren van hetzelfde experiment leidt tot dezelfde relatieve frequentie op de lange duur. Op basis hiervan kun je wanneer bijvoorbeeld een uitkomst in 30% van een lange reeks waarnemingen optreedt, dit interpreteren als dat deze uitkomst (globaal) 30% kans van optreden heeft voor ieder experiment. 

De overeenkomst is voor eindige aantallen experimenten echter nooit exact; alleen bij een fictieve oneindige rij experimenten komt de denkbeeldige relatieve frequentie overeen met de kans. Het gelijkstellen van het begrip 'kans' aan deze denkbeeldige relatieve frequentie in een oneindige reeks heeft echter een zware prijs: hierdoor verliest het begrip alle relatie met onze (eindige) werkelijkheid. 

Bovenstaande modellen (symmetrie en relatieve frequentie) zijn nodig om het begrip kans te koppelen aan onze waarneembare werkelijkheid en helpen het begrip intuïtief te begrijpen. Voor een wiskundig éénduidige definitie zijn deze echter niet voldoende. Daarom wordt het begrip kans in de volgende paragraaf [[w:axioma|axiomatisch]] ingevoerd. De kans, aangeduid met 'P', zal aan een gebeurtenis de kans van optreden ''P(A)'' toekennen volgens een drietal vastgestelde regels (zie onder ''formele definitie van het begrip kans''). De begrippen: uitkomst, gebeurtenis en kans vormen de basis waarop de gehele kansrekening rust.

===Formele definitie van het begrip kans&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Deze paragraaf is een bewerking van het lemma [[w:axioma's van de kansrekening|Axioma's van de kansrekening]] van nl.wikipedia. Versie: [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Axioma%27s_van_de_kansrekening&amp;oldid=26265147]; auteurs: [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Axioma%27s_van_de_kansrekening&amp;action=history].&lt;/ref&gt;===
De [[w:axioma's van de kansrekening|axioma's van de kansrekening]] zijn enkele door de Russische wiskundige [[w:Andrej Kolmogorov|Kolmogorov]] geformuleerde wiskundige uitganspunten, op basis waarvan alle regels van de kansrekening kunnen worden afgeleid. Het is als het ware een formele wiskundige definitie van het begrip kans. Hierdoor is het mogelijk om te redeneren over en rekenen met kansen als abstract begrip, onafhankelijk van de vraag hoe we in werkelijkheid bepalen wat de 'kans' is van een reële gebeurtenis zoals beschreven in de drie bovenstaande voorbeelden.

====Kansruimte====
Bij kansrekening hebben we te maken met een willekeurige (niet-[[w:lege verzameling|lege]]) [[w:Verzameling (wiskunde)|verzameling]] Ω en een [[w:collectie (wiskunde)|collectie]] deelverzamelingen daarvan, &lt;math&gt;\scriptstyle \mathcal{F}&lt;/math&gt;, de [[w:gebeurtenis (kansrekening)|gebeurtenissen]]. Op de collectie gebeurtenissen is een kans ''P'' (van 'Probabilitas') gedefinieerd. De verzameling Ω kan worden gezien als de verzameling van de mogelijke uitkomsten van een kansexperiment; daarom wordt Ω de 'uitkomstenruimte' genoemd en de elementen van Ω uitkomsten. 

Er is echter wel een technische beperking die voor niet-wiskundigen lastig uit te leggen is, maar wel van belang is om paradoxale uitkomsten te voorkomen in situaties waarbij de uitkomstenruimte uit een 'oneindig' aantal elementen bestaat. Niet iedere deelverzameling van Ω kan als gebeurtenis optreden; de deelverzamelingen die wel als gebeurtenis kunnen optreden vormen een speciale collectie &lt;math&gt;\scriptstyle \mathcal{F}&lt;/math&gt;. Om te garanderen dat allerlei met een of meer gebeurtenissen samenhangende deelverzamelingen van Ω ook tot de gebeurtenissen behoren, wordt gëeist dat &lt;math&gt;\scriptstyle \mathcal{F}&lt;/math&gt; een [[w:Sigma-algebra|σ-algebra]] is. 
Een dergelijk drietal &lt;math&gt;\scriptstyle (\Omega,\mathcal{F},P)&lt;/math&gt; heet ''kansruimte'' en is een bijzonder geval van wat in de wiskunde, specifiek de maattheorie, een [[w:maatruimte|maatruimte]] wordt genoemd.

Over het algemeen kan niet iedere deelverzameling van Ω als gebeurtenis optreden; de deelverzamelingen die wel als gebeurtenis kunnen optreden vormen een speciale collectie &lt;math&gt;\scriptstyle \mathcal{F}&lt;/math&gt;. De kans ''P'' moet voldoen aan de volgende voorwaarden, de zgn. axioma's van Kolmogorov:&lt;br&gt;
'''Axioma 1: de kans van een gebeurtenis E is niet-negatief:'''
:&lt;math&gt;P(E)\in\mathbb{R}\land P(E)\geq 0 \qquad \forall E\in F&lt;/math&gt;
'''Axioma 2: De kans op een zekere gebeurtenis (de vereniging van alle mogelijke gebeurtenissen is genormeerd op  1:'''
:&lt;math&gt;P(\Omega) = 1 \!&lt;/math&gt;
'''Axioma 3: Voor gebeurtenissen die niet tegelijkertijd kunnen optreden, kun je de kans dat een van deze gebeurtenissen optreedt, berekenen als de som van de kansen op de afzonderlijke gebeurtenissen:'''
:&lt;math&gt;P(E_1 \cup E_2 \cup \cdots) = \sum_{i=1}^\infty P(E_i)&lt;/math&gt; voor iedere [[w:aftelbare verzameling|aftelbare]] [[w:rij (wiskunde)|rij]] [[w:disjuncte verzamelingen|disjuncte]] gebeurtenissen &lt;math&gt;E_1, E_2, ...&lt;/math&gt;.

====Voorbeeld====
Bij eenmaal gooien met een dobbelsteen is de uitkomstenruimte (verzameling mogelijke uitkomsten) Ω = {1,2,3,4,5,6}. Welk ogenaantal boven zal komen bij een worp met een dobbelsteen, weten we tevoren niet - dat is ook juist de bedoeling - maar we weten wel dat er slechts de mogelijkheden 1 tot en met 6 zijn. De verzameling van de mogelijke uitkomsten van zo'n toevalsexperiment wordt 'uitkomstenruimte' (of 'uitkomstenverzameling') genoemd en veelal aangeduid met Ω. De kans op een van de ogenaantallen 1 tot en met 6, dus de kans op heel Ω, is 1. De kans op een van de ogenaantallen uit {1,2,3,5,6} is gelijk aan de kans op een uitkomst uit {1,5} plus de kans op een uitkomst uit {2,3,6}. Bij een zuivere dobbelsteen zal de kans op elk van de gebeurtenissen {1}, {2}, ...,{6} hetzelfde zijn en dus gelijk aan &lt;math&gt;\tfrac {1}{6}&lt;/math&gt;. Voor de hiervoor genoemde gebeurtenissen geldt dan: 

:&lt;math&gt;P(\{1,2,3,5,6\}) = \tfrac{5}{6} = \tfrac{2}{6} + \tfrac{3}{6}=P(\{1,5\})+P(\{2,3,6\})&lt;/math&gt;.

Behalve de vraag welke uitkomst de worp met de dobbelsteen heeft, is er ook behoefte om vragen als &quot;Is de uitkomst een even ogenaantal?&quot; of &quot;Heb je meer dan 4 gegooid?&quot; te beantwoorden. Deze vragen hebben betrekking op meer dan een uitkomst, de eerste op de uitkomsten 2, 4 en 6, en de tweede op de uitkomsten 5 en 6. Het resultaat 'even uitkomst' en evenzo 'meer ogen dan 4' wordt een ''[[w:gebeurtenis (kansrekening)|gebeurtenis]]'' genoemd en voorgesteld door respectievelijk de deelverzamelingen {2,4,6} en {5,6} van de uitkomstenruimte.

====Vergelijking met intuïtief geformuleerde eigenschappen====
Eerder in dit hoofdstuk hebben we op basis van wat gevoelsmatig logisch is (plus bepaalde vrij arbitraire afspraken, zoals dat we de maximale kans normeren op 1), een aantal eigenschappen genoemd die wenselijk zijn voor een kansmaat. We vertalen deze naar de volgende desiderata (wenselijke eigenschappen) ten aanzien van een kansmaat:

# Aan uitkomsten die equivalent of anderszins even waarschijnlijk zijn, kennen we dezelfde unieke kans toe.
# Een onmogelijke gebeurtenis (een gebeurtenis die geen deel uitmaakt van de set van mogelijke gebeurtenissen) heeft kans 0.
# Een zekere gebeurtenis Ω (de vereniging van alle mogelijke gebeurtenissen) heeft kans 1.
# Een gebeurtenis A die even waarschijnlijk is als zijn complement (de gebeurtenis niet-A), heeft als kans &lt;math&gt;\tfrac {1}{2}&lt;/math&gt;

Met uizondering van eigenschap 1, die meer te maken heeft met hoe wij kansen toekennen aan gebeurtenissen, kunnen deze eigenschappen direct uit de axioma's van Kolmogorov worden afgeleid. Zo garandeert de combinatie van het tweede en derde axioma de eigenschap dat als gebeurtenis A even waarschijnlijk is als gebeurtenis niet-A, deze allebei kans &lt;math&gt;\tfrac {1}{2}&lt;/math&gt; moeten hebben. Immers: 
* A en niet-A zijn twee disjuncte gebeurtenissen, waarvan de vereniging per definitie gelijk is aan de hele kansruimte Ω. De kans op A of niet-A is 1 op grond van het tweede axioma.
* A en niet-A (_A) zijn disjuncte gebeurtenissen, dus volgens het derde axioma is P(Ω)de som van P(A) en P(_A).
* A en niet-A zijn even waarschijnlijk, dus per definitie geldt P(A) = P(_A).
* De enige oplossing voor P(A) + P(A) = 1 is P(A) = &lt;math&gt;\tfrac{1}{2}&lt;/math&gt;.

----
Het onderstaande gedeelte is echt nog 'klad'

==Het bepalen van kanswaarden==
Theoretisch: verschillende benaderingen
* frequentistisch: kansen bepalen uit relatieve frequentie bij groot aantal waarnemingen
(traditie Von Mises e.a.)
* epistemisch

===Verschillende interpretaties van het begrip kans===
Het begrip ''kans'' is axiomatisch gedefinieerd en kan op verschillende wijze geïnterpreteerd kan worden. De belangrijkste interpretaties zijn:&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Deze paragraaf is een bewerking van het lemma [[w:Kans (statistiek)|kans (statistiek)]] van nl.wikipedia. Versie: [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kans_%28statistiek%29&amp;oldid=26497100]; auteurs: [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kans_%28statistiek%29&amp;action=history].&lt;/ref&gt;

* Klassiek: als uitdrukking voor het optreden van gelijk mogelijke uitkomsten.
* Frequentistisch:  als relatieve frequentie of frequentiequotiënt.
* Subjectief: als subjectieve mate van persoonlijke overtuiging
* Logisch: als uitbreiding op de deterministische [[w:logica|logica]], waarbij [[w:logische implicatie|logische implicaties]] niet enkel waar of onwaar kunnen zijn, maar een mate van waarschijnlijkheid bezitten. 

==== Klassiek ====
In de klassieke opvatting wordt aan elk van een eindig aantal, zeg n, uitkomsten die alle even waarschijnlijk zijn, de kans 1/n toegekend. Men spreekt ook wel van symmetrie.
Deze definitie heeft als voordeel dat zij bruikbaar is zonder het experiment te hoeven uitvoeren. Deze interpretatie heeft dus niets van doen met (denkbeeldige) experimenten, maar geeft uitdrukking aan een ''kennispositie'' (epistemologische kans-interpretatie).

==== Frequentistisch ====
Bij de frequentie-interpretatie vatten we de kans p op het optreden van een onzekere gebeurtenis op als het frequentiequotiënt van het optreden van die gebeurtenis in een zeer lange reeks experimenten. De kans is altijd een getal tussen 0 en 1, of in procenten uitgedrukt tussen 0 en 100%.

==== Subjectief ====
In de subjectieve kansopvatting is kans een subjectief begrip waarmee de mate van iemands persoonlijke overtuiging wordt aangegeven. Vaak wordt deze kansopvatting [[w:Bayesiaanse statistiek|Bayesiaans]] genoemd, maar dat is in feite niet correct. Bayesiaanse statistiek is een logisch gevolg van een subjectieve kansopvatting, maar ook van de hieronder genoemde logische kansopvatting.

==== Logisch ====
...

==== Voorbeelden ====
[[Bestand:Wuerfel rot.jpg|thumb|right|200px|Dobbelstenen]]
Een voorbeeld van de frequentie-interpretatie is het werpen met een duidelijk niet zuivere [[Munt (betaalmiddel)|munt]]. In een lange reeks worpen zal bv. blijken dat de kans op &quot;kop&quot; rond de waarde 0,57 varieert en deze waarde lijkt te naderen. We zeggen dan dat voor deze munt de kans op de uitkomst &quot;kop&quot; gelijk is aan 0,57.

Een voorbeeld van symmetrie is het werpen met een zuivere munt. Zonder te werpen stellen we de kansen op de uitkomsten [[w:Kruis of munt|&quot;kop&quot; en &quot;munt&quot;]] beide op 1/2.

Stel nu echter dat ons verteld wordt dat onze munt onzuiver is, maar dat wijzelf geen enkel experiment met de munt hebben gedaan. Bij de epistemologische kans-opvatting is de kans op &quot;munt&quot; bij onze eerste experiment nog steeds 1/2, terwijl de frequentist zal beweren dat dat nu juist niet zo is. Zelfs na een enkel experiment weten we al meer en de aanhanger van de epistemologische kans-opvatting zal zijn kans aanpassen.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Zie [[w:E.T. Jaynes|Jaynes, E.T.]], 2003, ''Probability Theory, the Logic of Science''; hoofdstukken 6, 18&lt;/ref&gt;

Bij een worp met een ideale (of: zuivere) dobbelsteen, heeft vanwege de symmetrie elke zijde dezelfde kans, dus 1/6, om boven te komen. Ook hier is het onze kennispositie die ons deze toewijzing laat maken.

De uitkomst van het gooien van dobbelstenen is bij een experiment niet alleen gegeven door het al of niet zuiver-zijn van de dobbelsteen, ook de beginvoorwaarden van het werpen spelen een rol. Dit laat nogmaals zien dat de kans 1/6 niets anders is dan een epistemologisch verantwoorde toekenning, men kent immers de experimentele situatie niet.

===Monty Hall probleem===
Toelichting: aan de hand van het Monty Hall probleem

==Onzekerheid en entropie==
De kans op een bepaalde uitkomst is, losjes gedefinieerd, een getal dat uitdrukt in welke mate je deze uitkomst wel of niet mag verwachten in een gegeven situatie. Iedere mogelijke uitkomst heeft daarbij een eigen kanswaarde. Het is echter ook interessant om de totale onzekerheid over de uitkomst uit te drukken in één enkel getal. Hiervoor zijn verschillende maten beschikbaar, elk met eigen voor- en nadelen. Niet alle maten zijn echter bruikbaar voor alle [[Meten en onzekerheid/Meten#meetniveau|meetniveaus]]. Zo kan de [[w:variantie|variantie]]  voor interval- en ratiovariabelen worden gebruikt als maat van onzekerheid, maar deze is niet geschikt voor variabelen met een ordinaal of nominaal meetniveau. Een maat die echter bruikbaar is voor alle meetniveaus is entropie.

Hoewel er verschillende maten zijn voor entropie, is de meest gebruikte - vanwege een aantal interessante eigenschappen die we hier niet verder zullen behandelen - de [[w:entropie (informatietheorie)|Shannon Entropie]].

{{Voetnoten}}

{{Bladeren2
|Boek=Meten en onzekerheid
|vorige=Meten
|tekstvorige=1. Meten
|huidige=Metingen
|volgende=Onderzoek
|tekstvolgende=3. Onderzoek
}}
{ {Sub}}</text>
      <sha1>dof16lc0ghf9m6o7x03po0zurmekyow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:KKoolstra/Topologie</title>
    <ns>2</ns>
    <id>29607</id>
    <revision>
      <id>428796</id>
      <parentid>413982</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:58:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21379" sha1="envlpq5zeoqnnm343p25mopeumu58jv" xml:space="preserve">{{Infrastructuurplanning}}
__NOTOC__

{{Titel
|hoofdstuk=Verdiepingshoofdstuk C
|titel=Topologische structuur en ruimtelijke analyse
}}

Topologie is een belangrijk kenmerken van geografische informatiesystemen. Het maakt het mogelijk om allerlei soorten analyses te doen, zoals overlay-, buffer- en netwerkanalyse (zie [[Infrastructuurplanning/Toetsing|hoofdstuk 10: Toetsing]]. Bovendien kunnen topologieregels worden gebruikt om inconsistenties in GIS-kaartlagen op te sporen, zoals bijvoorbeeld het niet juist aansluiten van twee aangrenzende gebieden. 

==Topologische verbanden&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Deze paragraaf is een bewerking van een deel van het hoofdstuk ''Vervolg GIS'' van het wikiboek [[Geo-visualisatie]]; versie: zie [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Geo-visualisatie/Vervolg_GIS&amp;oldid=225425], auteurs: zie [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Geo-visualisatie/Vervolg_GIS&amp;action=history]&lt;/ref&gt;==
Een belangrijk kenmerk van geoinformatie is dat tussen de verschillende objecten topologische verbanden bestaan. Het begrip topologie heeft betrekking op de onderlinge ligging van objecten. De topologie (of topologische structuur) van een GIS-bestand kan worden omschreven als de set van regels over hoe objecten (punten, lijnen vlakken) onderling verbonden dienen te zijn, op elkaar dienen aan te sluiten, welke richting zij dienen te hebben en hoeveel exemplaren (nul, één of meer) van het ene in het andere mogen liggen. Een iets nettere definitie is 'het geheel van regels hoe onderling bij elkaar horende geografisch objecten - de punten, de lijnen en de vlakken - hun geometrie delen' (zie bovenstaande figuur).

Voor een GIS kunnen topologieregels aangewend worden om bestanden te controleren. Dit kan achteraf gebeuren, maar ook tijdens het tekenen zelf. Topologie gaat verder dan objectgerichtheid. Topologie beschrijft niet alleen dat de objecten (bijvoorbeeld de lijnen die wegen voorstellen) niet mogen overlappen, maar ook dat zij beginnen bij een andere weg, bij een kruispunt, dat zij wellicht eenrichtingsverkeer hebben, en dergelijke. Door topologische (controle- en of teken-) tools, is een bestand dat voor navigatiedoeleinden gebruikt wordt, van zo hoge kwaliteit dat de gebruikers 'nooit' de verkeerde kant op worden gestuurd. 

Een voorbeeld: op het oog is het misschien duidelijk dat op een kaart een huis A, gelegen in Wijk B, via de wegen C, D en vervolgens E, naar huis F in Wijk G kan komen. Voor een GIS betekent dit dat de wegen C, D en E elkaar ''moeten'' raken, dat huis A in (en niet ernaast!) het vlak van Wijk B moet liggen, en dat huis F in Wijk G moet liggen. Dit kan exact worden afgedwongen door die topologische regels. Een huis ligt in een wijk, niet op een weg of in het water. Een weg kent een rijrichting en komt bij minimaal één andere weg uit. Die rijrichting is nodig om te zien of anders niet een andere route bereden had moeten worden. Behalve voor navigatiedoeleinden is dit ook handig voor netwerkanalyses, het plannen van optimale busroutes, en dergelijke.

==Topologie bij het digitaliseren van kaarten&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Deze paragraaf is een bewerking van een deel van het hoofdstuk ''Inleiding GIS'' van het wikiboek [[Geo-visualisatie]]; versie: zie [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Geo-visualisatie/Inleiding_GIS&amp;oldid=213345], auteurs: zie [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Geo-visualisatie/Inleiding_GIS&amp;action=history]&lt;/ref&gt;==
{{Afbeelding vast|afbeelding=objectgericht_tekenen.PNG|breedte=750px|bijschrift=Wel of niet objectgeoriënteerd tekenen bepaalt de waarde ervan voor een GIS. In dit voorbeeld zijn twee aangrenzende kadastrale percelen op drie verschillende wijzen getekend. Links zijn '''lijnen''' getekend, rechts zijn '''objecten''' getekend (objectgeoriënteerd).}}

Met name bij CAD-data en handmatige digitalisatie van bestaande kaarten en tekeningen worden lijnen van objecten niet altijd netjes exact op elkaar aangesloten, zogeheten '''undershoots'''. Dat is ook niet erg wanneer deze data 'slechts' voor visualisatie wordt gebruikt, zolang er maar niet te ver op wordt ingezoomd. Het is dan ook niet erg dat de tekenaars de lijnen te ver doortrekken daar waar ze op een andere lijn hadden moeten eindigen, zogeheten '''overshoots''' (of '''dangles'''). Met andere woorden CAD-bestanden worden lang niet altijd wat we noemen 'objectgeoriënteerd' opgebouwd.''' 'Spaghetti-digitalisering' '''is de wat licht negatief bedoelde naam voor het 'niet objectgericht karteren of digitaliseren'. Bij verwerking in een GIS is dit objectgeoriënteerd zijn vrijwel altijd een noodzaak. 

Met '''objectgeoriënteerd''' (ook vaak objectgericht genoemd) wordt bedoeld dat de lijnen niet getekend zijn om allerlei grenzen aan te geven, maar om de objecten aan te geven. Begin- en eindpunten van lijnen zijn niet lukraak gekozen, maar stoppen en starten daar waar het object ook begint en eindigt. Ook voor vlakken geldt dat die niet omgeven worden door lukraak getekende lijnen, maar door één omhullende lijn. Twee rechthoekige aangrenzende percelen worden niet weergegeven door 7 of 8 lijnen, maar door 2 vlakken (zie figuur). Bovendien zijn de van een objectgeoriënteerde dataset vrijwel altijd ook meteen koppelbaar gemaakt aan beschrijvingen in andere (administratieve) databases.

Tijdens het digitaliseren met CAD-software of achteraf met een GIS is middels topologische regels af te dwingen dat lijnen en vlakken objectgeoriënteerd worden getekend of opgeslagen. Er is bijvoorbeeld in te stellen dat lijnen op minimaal twee andere lijnen moeten aansluiten, anders had die lijn één lijn moeten zijn. Of dat vlakken (in het geval van grondgebruik of percelen) elkaar niet mogen overlappen. 

===Slivers===
[[Afbeelding:Slivers.PNG|thumb|right|Slivers zijn niet sluitende of overlappende vlakken, daar waar dat niet het geval zou mogen zijn. Vaak zie je dit pas wanneer er sterk is ingezoomd op deze grensgebieden.]]

Zoals je bij lijnen under- en overshoots hebt, zo heb je bij vlakken zogeheten '''slivers''', ook wel sliver-polygonen genoemd. Een Nederlandse term bestaat hier niet voor. Slivers zijn polygonen (vlakken) die elkaar onterecht niet raken - er zitten dan gaten tussen de vlakken - of elkaar onterecht overlappen. Zo dienen gemeentegrenzen (de omtrekken van de vlakken die gemeentes beschrijven) van naburige gemeente te sluiten. Er mogen nooit gebieden zijn waarvoor geldt dat die niet tot een bepaalde gemeente vallen. Ook mogen de gemeentes elkaar niet overlappen. Bij veel soorten geo-informatie mogen géén slivers vóórkomen. Denk aan bodemkaarten, hoogtezones, geluidsniveau's en allerlei bestuurlijke indelingen. Er kan namelijk op één plek altijd maar één (niet meer en niet minder) waarde van toepassing zijn; er is op een bepaalde plek maar één bodemsoort, één hoogtezone, een geluidsniveau en één provincie van toepassing. Er kan op één punt niet géén bodemsoort voorkomen, of twee bodemsoorten.

Slivers ontstaan vaak door het samenvoegen (of 'mergen') van verschillende bestanden van verschillende nauwkeurigheid of beheerd door verschillende instanties. Bijvoorbeeld: meerdere, naburige gemeentes leveren de door hun beheerde of in kaart gebrachte gemeentegrenzen aan één persoon die ze wil combineren.

Met allerlei GIS-tools zijn deze tekortkomingen (want dat zijn slivers!) op te sporen, en soms ook gedeeltelijk automatisch te verwijderen binnen een bepaalde marge en - helaas - met een risico dat de data toch gewijzigd wordt waar je dat niet wilt. Ook kunnen deze fouten handmatig verbeterd worden. Met allerlei '''snapping'''-tools kunnen - achteraf - of bij het tekenen zelf minieme over- en undershoots, dus ook slivers, voorkomen of verbeterd worden. Bij het gebruik van snapping tijdens het tekenen of wijzigen, wordt door het GIS-programma afgedwongen dat de punten goed worden geplaatst. Punten die je 'op zicht' ongeveer over een vertex (knikpunt) van een naburig vlak of lijn heen legt, komen zo ook daadwerkelijk exact op die ene vertex te liggen.

Beter is het om ''topologieregels'' in te voeren. Bijvoorbeeld: &quot;een (gemeente)vlak dient over de gehele omtrek aangrenzend te zijn met een ander (gemeente)vlak (of zee)&quot;. Veel, duur en intensief correctiewerk wordt zo voorkomen en analyses zullen daarna betrouwbaar zijn en geen hiaten vertonen, zoals lantaarnpalen die niet aan een beheerder of gemeente worden toebedeeld.

Overigens: voor sommige vlakken kunnen mogen wél overlappen en gaten voorkomen; die overlappen worden dan ook géén slivers genoemd. Denk aan stankcirkels rondom dicht bij elkaar liggende varkensboerderijen, of verzorgingsgebieden van concurrerende winkelcentra.

==Soorten topologieën&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Deze paragraaf is een bewerking van een deel van het hoofdstuk ''Vervolg GIS'' van het wikiboek [[Geo-visualisatie]]; versie: zie [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Geo-visualisatie/Vervolg_GIS&amp;oldid=225425], auteurs: zie [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Geo-visualisatie/Vervolg_GIS&amp;action=history]&lt;/ref&gt;==
{{Afbeelding vast
|afbeelding=GIS hierarchic model.png
|breedte=600px
|bijschrift=Een GIS-model gebruikt punten om lijnen en lijnen om vlakken te beschrijven. (b=punt en of vertex, c=lijnsegment, l=lijn, p=polygoon (vlak). Dankzij deze strakke hiërarchie kunnen topologieregels worden afgedwongen en kunnen inconsistenties tussen informatielagen worden opgespoord en verbeterd. Daarnaast kunnen GIS-modellen zonder inconsistenties als netwerkmodellen worden gebruikt.}}

Topologie is voor een GIS van wezenlijk belang. Wanneer we ruimtelijk onderzoek doen, of op basis van kaarten beslissingen willen nemen, dan willen we dat de objecten, patronen en hun onderlinge relaties op de juiste plek liggen, niet met elkaar in tegenspraak zijn. De hoofdstad van een provincie ligt ook daadwerkelijk in die provincie, de zijrivier eindigt ook exact in een hoofdrivier, en een weg de is afgesloten met paaltjes is ook in mijn GIS afgesloten naar de hoofdweg toe. En in het tweede figuur: Een gemeentegrens gaat niet door de zee, maar komt overeen met de objecten (hier: water en grasland) van het eiland. Alleen wanneer bestanden onderling deze zekerheden hebben, kunnen we deze ruimtelijke informatie met een goed resultaat gebruiken voor:
:* navigatievragen; bijvoorbeeld: hoe kan ik het kortst of snelst van A via B naar C.
:* netwerkanalyses; bijvoorbeeld: berekeningen die niet gebaseerd zijn op absolute afstanden ('door de lucht') maar op relatieve afstanden ('via de weg') en capaciteitsvraagstukken (de weerstand of snelheden zijn dan bekend per lijnstuk/wegsoort).
:* rijtijdengebieden weergeven; bijvoorbeeld wat is het exacte bereik vanaf verschillende ambulance- of brandweerposten na melding (binnen 12 minuten en binnen 15 minuten), en wat zijn misschien betere locaties voor deze posten, nu er een nieuwe woonwijk is bijgebouwd.
:* het uitvoeren van overige ruimtelijke analyses op zowel route(lijn-)netwerken als vlakobjecten.

Dit betekent dat er verschillende soorten topologieën kunnen worden gebouwd. Een netwerktopologie (zoals in het laatste voorbeeld) focust op de onderlinge relaties tussen knooppunten, schakels en rijrichtingen in een netwerk. Bij een polygoon-topologie gaat het om de relaties tussen gebieden en de relaties daartussen (bijvoorbeeld dat polygonen elkaar niet mogen overlappen, maar ook geen gaten mogen bevatten). Bij een punt-topologie gaat het ten slotte om de onderlinge ligging van punten. 

Door de topologische verbanden in een bestand op te slaan in de database, wordt het mogelijk om bepaalde analyses efficiënt te doen. Zo is het bijvoorbeeld mogelijk om bij een netwerk-topologie de korste of snelste weg te zoeken van A naar B. Doordat ieder lijnstuk 'weet' aan welke knooppunten deze grenst en ieder knooppunt welke lijnstukken er samen komen, is het mogelijk om stap voor stap paden te zoeken. Doordat bovendien de lengte van lijnen standaard wordt opgeslagen als lijnkenmerk - en het mogelijk is dit uit te breiden met eigenschappen als snelheid, rijrichting, etc., is het mogelijk om ook bijvoorbeeld een 'snelste' route te zoeken in een netwerktopologie.

===Donutpolygonen===
{{Afbeelding vast|afbeelding=Donut polygonen en topologie voorbeelden.PNG|breedte=500px|bijschrift=Donutpolygonen en nut/noodzaak topologieregels. Donutpolygonen zijn vlakken met gaten er in. Door topologieregels toe te passen wordt afgedwongen dat er geen slivers/gaten ontstaan. De gebruikte vertices voor vlakken die aangrenzend moeten zijn met andere vlakken of lijnen, zijn zo altijd en exact overeenkomstig met die van de aangrenzende vlakken of de er langslopende lijnen. Dit bespaart beheerwerk en levert consistente bestanden op die zich voor veelsoortige, ruimtelijke analyses lenen.}}

In het bovenstaande figuur kunnen we het percentage grasland en percentage water per gemeente berekenen. We krijgen niet het probleem dat er dubbeltellingen zijn, omdat het grasland als een gemeentevullende vlak is getekend, met er overheen een meer... Dat is de reden voor het bestaan van zogenaamde ''donutpolygonen''. Een typisch Amerikaanse term (GIS en de donut zijn hier beiden zo'n beetje uitgevonden!) voor vlakken waar een gat in zit. Voor cartografische toepassingen is dit principe niet altijd nodig, maar voor analytische (GIS) toepassingen wel. Zo zijn er in Nederland kadastrale percelen die gaten kennen: Denk aan en plein, waarbinnen een Kerk staat. De kerk staat op een kadastraal perceel van een kerkelijke gemeente, het plein is vaak van een gemeente. Bij automatische, ruimtelijke (GIS-) analyses (&quot;van wie is deze kerk?&quot;) moet de uitkomst niet zijn: twee eigenaren. Bij 'oude' GIS-software en oude geo-informatie-bestanden was de uitkomst in dergelijke gevallen nog wel eens dat er twee percelen / perceeleigenaren tevoorschijn kwamen. Sinds 15 jaar is dit geen probleem meer dankzij de donutpolygonen. Eén vlak kan één of meer gaten kennen. In het figuur zie je een meer met een gat, en een eiland met een gat. Er zijn dus twee donutpolygonen. Middels topologische regels worden onderlinge mogelijke gaten en overlaps (slivers) voorkomen.

==Coördinaten creëren met een GIS indien er geen coördinaten zijn&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Deze paragraaf is een bewerking van een deel van het hoofdstuk ''Vervolg GIS'' van het wikiboek [[Geo-visualisatie]]; versie: zie [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Geo-visualisatie/Vervolg_GIS&amp;oldid=225425], auteurs: zie [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Geo-visualisatie/Vervolg_GIS&amp;action=history]&lt;/ref&gt;==
Hierboven hebben we gezien dat door de topologische structuur van GIS het mogelijk is om objecten ruimtelijk aan elkaar te relateren. Deze 'ruimtelijke intelligentie' van GIS maakt het ook mogelijk om coördinaten te creëren in situaties waar deze nog niet aanwezig zijn in het oorspronkelijke bestand, maar waar er wel indirecte locatiegegevens zijn, zoals de een relatieve locatie of een adres.

===Geocoderen===
'''Geocoderen''' is het toevoegen van x- en y-coördinaten aan gegevens die die nog niet hebben op basis van een bepaalde locatieaanduiding. Die locatieaanduiding kan nauwkeurig (adres, dus postcode met huisnummer) zijn, of minder nauwkeurig (zoals alleen de postcode of een gemeentenaam). Twee voorbeelden:
* Een lijst met gemeentes waar zich een vestiging bevindt van universiteiten of andere objecten, is in een geo-informatie-bestand om te zetten door de zwaartepunten van de gemeente toe te voegen als extra kolom aan die lijst. De oorspronkelijke lijst bevatte een kolom gemeentenamen en een kolom met de naam van die universiteit. Na het geocoderen is er een kolom x en een kolom y toegevoegd. Door deze actie is de x en de y (dus de locatie) per adres bekend, en dus kunnen al deze adressen op de kaart worden weergegeven! Voor deze actie dient de GIS-ser over een bestand met gemeentes te beschikken. 
* Een lijst met adressen van restaurants is door het geocoderen om te zetten in een (geo-informatie-) bestand waarmee direct een kaart gemaakt kan worden met restaurants. Er zijn commerciële aanbieders voor geocoderen, omdat er anders grote en dure adressenbestanden zouden moeten worden ingekocht.

===Lineair refereren===
'''Lineair refereren''' is het toevoegen van x- en y-coördinaten aan gegevens op basis van een opgegeven afstand vanaf een bepaald nulpunt op een bepaalde lijn. Stel je een snelweg voor, de A50, die begint met kilometrering 0 (het nulpunt) bij Zwolle en eindigt bij kilometrering 58 in Arnhem (zie onderstaande figuur)

{{Afbeelding vast
|afbeelding=Lineair Refereren input voorbeeld bestanden A50.PNG
|breedte=750px
|bijschrift=Mogelijke input bij lineair refereren. Het belangrijkste is de beschikking over een 'as' (lijn, zoals een snelweg of meetraai), waarvan het nulpunt bekend is, en hoe met de lijn mee een afstand oploopt. Administratieve tabel gegevens die refereren aan dezelfde afstandsmaat, kunnen nu op deze lijn geprojecteerd worden. In blauw zijn de benodigde kolommen die bij deze techniek gebruikt worden. (zie voor het resultaat de figuur hierna).
}}

De locatie van kruisende infrastructuur (zoals een duiker onder de weg), ongelukken of de onderhoudstoestand van het wegdek kan nu met een afstand (kilometrering) worden aangeduid tezamen met de naam van die weg. Is er op de A50 een ongeluk geregistreerd bij kilometrering 7,5 (7.500 meter in de figuur), dan is exact de x- en y-coördinaat van dat ongeluk te berekenen, namelijk op exact op (7,5/58)&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt; deel va die A50, startende bij het nulpunt in Zwolle. Noodzakelijk hierbij is uiteraard een goed gedigitaliseerde A50. Bovendien moet dat niet zomaar een lijnobject zijn, maar het moet bekend zijn in welke richting de kilometrering oploopt. In de tabel is de blauwe pijl een aantal 'blauwe' kolommen aangegeven. Deze kolommen zijn essentieel voor het lineair refereren. Op het moment dat lineair refereren niet gebruikt wordt om puntobjecten, maar lijnobjecten weer te geven, spreekt men van '''dynamische segmentatie'''. Dynamische segmentatie is dus een bijzondere soort van lineair refereren. De bovenste tabel (inspectiegegevens met de onderhoudsstatus) van de figuur geeft hier een voorbeeld van. In de figuur hierna is het resultaat te zien.

{{Afbeelding vast
|afbeelding=Lineair Refereren output voorbeeld bestanden A50.PNG
|breedte=750px
|bijschrift=Mogelijke output als resultaat van lineair refereren. Zowel puntgegevens (gebeurtenissen) als kenmerken die zich afspelen op de as (lijngegevens) kunnen zo geprojecteerd worden op een kaart, zonder dat er oorspronkelijk van een coördinaat sprake was! In dit geval worden twee verschillende tabellen visueel gecombineerd. Er kan geanalyseerd worden of het aantal ongevallen over een bepaald tijdvak een relatie heeft met de onderhoudsstaat.
}}

Met lineair refereren worden tekeningen dus automatisch gegenereerd. Door - simpel gezegd - een GIS naar een database te laten kijken, wordt de kaart gemaakt. Het bijzondere is dat op het moment dat die database verandert, de kaart ook verandert. Wanneer in het bovenstaand voorbeeld een wegvak bij nader inzien als kwaliteit toch 'Goed' in plaats van 'Matig' met zich meekrijgt, dan verschiet onmiddellijk de kleur van oranje naar groen. De moeite die het bijhouden van tekeningen kost is daardoor tot een minimum beperkt, terwijl de actualiteit en juistheid van de tekening maximaal geborgd zijn. Het getoonde voorbeeld maakt duidelijk dat GIS ook een duidelijke rol kan spelen op het gebied van assetmanagement, dat wil zeggen, het beheren (bouwen, onderhouden, gebruiken en slopen) van infrastructuur.


===Reverse geocoding===
Hierboven zijn geocoderen (Engels: 'geocoding') en lineair refereren behandeld. Wanneer het omgekeerde gebeurt - voor beíde technieken - wordt dit 'reverse geocoding' genoemd. Hier is geen Nederlandse term voor, maar het betekent zoiets als omgekeerd geocoderen. Het wordt niet zo vaak gebruikt. '''Reverse geocoding''' is het omzetten van een bekende locatie (met een x- en y- coördinaat) naar een adres. Het kan op twee manieren:
:# De uitkomst is een kilometrering langs een een bepaalde weg, en het juiste wegnummer. Bijvoorbeeld de locatie van een gevaarlijke tankvrachtwagen met GPS, die in een file is vast komen te zitten. Dankzij de GPS is de locatie bekend, dankzij een GIS kan deze locatie worden omgerekend naar wegnummer (A50) en de juiste kilometrering, bijvoorbeeld 32,421
:# De uitkomst is een (post)adres.
Hieronder zie je dit schematisch weergegeven.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! input
! ouput
|-
| (x&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;,y&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;)
| (wegnummer = &quot;A50&quot;, kilometrering = 32,421)
|-
| (x&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;,y&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)
| (straatnaam = &quot;Stationsstraat&quot;, huisnummer = 12, plaatsnaam = &quot;Kedichem&quot;)
|}

Een '''offset''' (de minimale afstand van de locatie tot de weg) kan ook tot de ouput behoren. Bijvoorbeeld de locatie van een zendmast die zich 53 meter naast de middenberm van een snelweg blijkt te bevinden:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! input
! ouput
|-
| (x&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;,y&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;)
| (wegnummer = &quot;A50&quot;, kilometrering = 32,421, offset = 53 meter)
|}

De meeste GIS-applicaties kennen deze functie, waarmee dan vele locaties gelijktijdig en automatisch kunnen worden omgezet naar dergelijke (administratieve) aanduidingen.

{{Voetnoten}}

{{Bladeren2
|Boek=Infrastructuurplanning
|vorige=Geo-informatie
|tekstvorige=B. Geo-informatie
|huidige=C. Topologie
}}
{ {Sub}}</text>
      <sha1>envlpq5zeoqnnm343p25mopeumu58jv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:Erik Baas/common.js</title>
    <ns>2</ns>
    <id>29822</id>
    <revision>
      <id>428285</id>
      <parentid>428231</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T13:59:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>428285</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="34297" sha1="kwgc2kra9z6nwgrt010nbncn1ig2y07" xml:space="preserve">// &lt;nowiki&gt;

$(function () {
  // importScript('Gebruiker:Erik Baas/markeer.js');  /* markeer &amp; next*/
  // watisdit();
  // insertTekst();
  // massDelete();
  automatePurgeConfirmationDialog();
  // if (mw.config.get('wgTitle').indexOf(&quot;Programmeren in TI-Basic/&quot;) &gt; -1) { autoEdit(); }  // 20260420
  replaceObsoleteHTMLTags();
  markeerLintErrors();
  addSubpagesLink();
  // loadWikidataInfo();
  fWikidata();
  autoSave();
  addPurgeTab();  // check: altijd als laatste!
  return;
});

function autoSave() {
  if (mw.config.get('wgPageContentModel') != &quot;javascript&quot; &amp;&amp;
      mw.config.get('wgNamespaceNumber')  != 828) {               // -js, -module
    if (mw.config.get('wgAction') == 'edit') {
      document.getElementById('wpSummary').value = 'lf';
      setTimeout(autoSave_sub, 10000);
    }
  }
  return;
}

function autoSave_sub() {
  document.getElementById(&quot;wpSave&quot;).click(); 
  return;
}

function fWikidata() {  /* Zoek in Wikidata - bron: [[w:Gebruiker:Zanaq/fwikidata.js]] (c) 2013 Zanaq, GPL
  * Voegt een link &quot;Zoek in Wikidata&quot; toe aan de sectie &quot;hulpmiddelen&quot;. */
  var title = mw.config.get('wgTitle');
  mw.util.addPortletLink('p-tb',
    'https://www.wikidata.org/w/index.php?button=&amp;title=Special%3ASearch&amp;search=' + encodeURIComponent(title.substr(title.lastIndexOf('/') + 1)),
    'Zoek in WikiData',
    'ca-wikidata',
    'Zoek in Wikidata');
  return;
};

function watisdit() {
  const collection = document.getElementsByClassName(&quot;cdx-button&quot;);
  alert(collection[0].innerHTML + ' *** ' + collection[1].innerHTML);
  return;
};

function autoEdit() {
  if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 0) { // 0=(main), 3=Overleg gebruiker, 10=Template
    if (mw.config.get('wgAction') == 'view') {
      if (mw.config.get('wgDiffOldId') == null) {  // of wgDiffNewId ?
        window.location += '?action=edit';
      }
    }
  }
  return;
}

function loadWikidataInfo() {
  /* Wikidata; 20260130
  bron: https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Wikidata&amp;oldid=70312736#Geschiedenis
  geeft onder paginatitel korte info over onderwerp in Wikidata */
  if ( mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ) === 0 ) {
    // importScriptURI(&quot;//www.wikidata.org/w/index.php?title=User:Yair rand/WikidataInfo.js&amp;action=raw&amp;ctype=text/javascript&quot;);
    importScriptURI(&quot;//nl.wikibooks.org/w/index.php?title=User:Erik_Baas/WikidataInfo.js&amp;action=raw&amp;ctype=text/javascript&quot;);
  }
  return;
}

function addSubpagesLink() {
/*
 * Voegt een link &quot;Subpagina's&quot; toe aan de sectie &quot;hulpmiddelen&quot;. 
 * Gebaseerd op de code in [[:commons:MediaWiki:Common.js]].
 * Bron: https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-subpages.js
 * Onderhoud: [[User:Krinkle]]
 */ 
    var i18n = {
        en: &quot;Subpages&quot;,
        fr: &quot;Sous-pages&quot;,
        nl: &quot;Subpagina's&quot;
    };
    if ( [ 'Special', 'File', 'Category' ].indexOf( mw.config.get( 'wgCanonicalNamespace' ) ) === -1 ) {
        var text = i18n[ mw.config.get( 'wgUserLanguage' ) ] || i18n.nl;
        var link = mw.util.getUrl( 'Speciaal:Voorvoegselindex/' + mw.config.get( 'wgPageName' ) + '/' );
        mw.util.addPortletLink( 'p-tb', link, text, '', 'Subpagina\'s van deze pagina');
    };
 return;
}

function replaceObsoleteHTMLTags() {
 var prev = '', sub='', subColor='', subFace='', subSize='', found='', text='', res='', X, Y, Z;
 var objSummary = document.getElementById('wpSummary');
 var obj = document.getElementById('wpTextbox1');
 if (obj == null) return;                                           /* exit */
 if (! (mw.config.get('wgPageContentModel') == 'wikitext')) return; /* exit */
 var text = '' + obj.value;
 if (text.search(/{{Wiu[2,3]/i) &gt; -1) {
  alert('Stop: werk in uitvoering!');
  return;                                   /* exit */
 }

 createDebug();

/* &lt;font&gt; */
while (true) {
 // common pt. 1
 X = /&lt;font.*?&gt;/i.exec(text);   // .exec: if not found: X=null, X[0] etc. = undefined !!
 if (X == null) break;  // geen font-tags
 X = X + ''; // !!
 subColor = subFace = subSize = X.replace(/(\x22|\x27)/g, &quot;&quot;);   // - ' en &quot;

 /* &lt;font color&gt; */
 if (subColor.search(/color/i) &gt; -1) {
  subColor = /color *= *[a-z,0-9,#]*/i.exec(subColor) + '';  // !!
  if (subColor) {
   subColor = subColor.replace(/ *= */, &quot;: &quot;) + &quot;;&quot;;
   subColor = subColor.toLowerCase();
  }
 }
 else {subColor = null;} // geen color-attribute

 /* &lt;font face&gt; */
 if (subFace.search(/face/i) &gt; -1) {
  subFace = subFace.replace(/ *, */g, &quot;,&quot;);
  subFace = /face *= *[a-z,0-9,\,]*/i.exec(subFace) + '';  // !!
  if (subFace) {
   subFace = subFace.replace(/,/g, ', ');
   subFace = subFace.replace(/face *= */i, 'font-family: ') + ';';
  }
 }
 else {subFace = null;} // geen face-attribute

 /* &lt;font size&gt; */
  // todo
  // tijdelijk: subSize = null;
 if (subSize.search(/size/i) &gt; -1) {

  debug(subSize);  // &lt;font color=red face=Tahoma size=3&gt;
  subSize = /(?&lt;=size *= *).*?(?=(\x20,'&gt;'))/i.exec(subSize) + '';
  debug(subSize);  // 

  // subSize = subSize.replace(/.../, &quot;...&quot;);
 }
 else {subSize = null;} // geen size-attribute

// tijdelijk: 
subSize = null;

 // common pt. 2
 Y = '&lt;span style=&quot;';
  //debug(Y);
 if (subColor) Y += subColor;
  //debug(Y);
 if (subFace)  Y += (subColor ? ' ' : '') + subFace;
  //debug(Y);
 if (subSize)  Y += (subColor || subFace ? ' ' : '') + subSize;
  //debug(Y);
 Y += '&quot;&gt;';
  //debug(Y);

 text = text.replace(X,Y);
 text = text.replace(/&lt;\/font/ig, &quot;&lt;/span&quot;);
} // while (true)

 /*
 ToDo:
 - font color/size/face !!!
 - uitzonderingen maken voor elementen tussen blockquote-, nowiki-, pre- en comment-tags !
 */


 /*** Obsolete elements:***/

 /* &lt;big&gt; */
 text = text.replace(/(&lt;big&gt;){3,6}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: xx-large;&quot;&gt;'); //xxx-large werkt niet in Chrome !
 text = text.replace(/(&lt;big&gt;){2}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;');
 // 20220106: x-large voor zon en water
 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf(&quot;Leer jezelf ecologisch tuinieren&quot;) &gt; -1) {
  text = text.replace(/(?&lt;=\| *zon *=.*)&lt;big&gt;/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;');
  text = text.replace(/(?&lt;=\| *water *=.*)&lt;big&gt;/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;');
 }
 text = text.replace(/&lt;big/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;');
 text = text.replace(/(&lt;\/big *[a-z|0-9]*&gt;){1,6}/ig, &quot;&lt;/span&gt;&quot;);

 /* &lt;center&gt; */
 text = text.replace(/&lt;center/ig, '&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;');
 text = text.replace(/&lt;\/center/ig, &quot;&lt;/div&quot;);

 /* &lt;small&gt; */
 text = text.replace(/(&lt;small&gt;){3,6}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: xx-small;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/(&lt;small&gt;){2}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/&lt;small/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;');
 text = text.replace(/(&lt;\/small *[a-z|0-9]*&gt;){1,6}/ig, &quot;&lt;/span&gt;&quot;);

 /* &lt;source&gt; 20220116 */
 text = text.replace(/&lt;source/ig,'&lt;syntaxhighlight');
 text = text.replace(/&lt;\/source/ig,'&lt;/syntaxhighlight');

 /* &lt;strike&gt; */
 text = text.replace(/&lt;strike/ig, &quot;&lt;s&quot;);
 text = text.replace(/&lt;\/strike/ig, &quot;&lt;/s&quot;);

 /* &lt;tt&gt; */
 text = text.replace(/&lt;tt/ig, &quot;&lt;code&quot;);
 text = text.replace(/&lt;\/tt/ig, &quot;&lt;/code&quot;);

 /*** Diversen: ***/

 /* &lt;br&gt; */
 text = text.replace(/\x20*&lt;\/?br\x20?\/? ?&gt;/ig, &quot;&lt;br&gt;&quot;);

 /* &lt;br clear=left/right/all/both&gt; */
 text = text.replace(/\x20*&lt;br clear ?= ?(\x22|\x27)?left(\x22|\x27)?\x20?\/?&gt;/ig,       '&lt;br style=&quot;clear: left;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/\x20*&lt;br clear ?= ?(\x22|\x27)?right(\x22|\x27)?\x20?\/?&gt;/ig,      '&lt;br style=&quot;clear: right;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/\x20*&lt;br clear ?= ?(\x22|\x27)?(all|both)(\x22|\x27)?\x20?\/?&gt;/ig, '&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;');

 /* &lt;hr&gt; */
 text = text.replace(/&lt;\/?hr\x20?\/?&gt;/ig, &quot;&lt;hr&gt;&quot;);

 text = text.replace(/\[\[categorie/ig, &quot;[[Categorie&quot;);
 text = text.replace(/\[\[afbeelding/ig, &quot;[[Afbeelding&quot;);

 /* prettytable */
 text = text.replace(/prettytable/ig, &quot;wikitable&quot;);

 /* WSBN nummer  :-( */
 text = text.replace(/\[WSBN( |-|_)?nummer/ig, &quot;       [WSBN&quot;);

 text = text.replace(/.*Hier.*onderhoudsmeldingen.*\n/ig, &quot;&quot;);

 /* . ná &lt;ref&gt; */
 while(true) {
  X = /(?&lt;!\.) ?&lt;ref&gt;.*?&lt;\/ref&gt;\./.exec(text);
  if (X == null) break;
  Y = X[0].replace(/ ?&lt;ref&gt;/,'.&lt;ref&gt;');
  Y = Y.replace('&lt;/ref&gt;.','&lt;/ref&gt;');
  text = text.replace(X,Y);
 }

 /* sjablonen en Magic Words */
 text = text.replace(/{{{/g, &quot;aW~d6-8Ht#yV_5&quot;);  // vervang &quot;{{{&quot; tijdelijk door code om varabelen te onderscheiden van sjablonen

 /* Magic Words - 20230323 */
 text = text.replace(/\{\{#categorytree:/g, &quot;{{#Categorytree:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{#expr:/g,         &quot;{{#Expr:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{\s?#if:\s?/ig,    &quot;{{#If:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#invoke:/g,     &quot;{{#Invoke:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#pos:/g,        &quot;{{#Pos:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#switch:/g,     &quot;{{#Switch:&quot;);

 /* Magic Words met 2 hoofdletters: 20230421 */ 
 text = text.replace(/\{\{ ?#ife/ig, &quot;{{#IfE&quot;);

 /* oud:
 text = text.replace(/\{\{ ?#iferror:/g,   &quot;{{#IfError:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#ifexpr:/g,    &quot;{{#IfExpr:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#ifexist:/g,   &quot;{{#IfExist:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#ifeq:/g,      &quot;{{#IfEq:&quot;);
 */

 /* ISBN 20230625 */
 // text = text.replace(/ISBN\s{1,3}/ig, &quot;{{ISBN|&quot;);
 // debug (&quot;ISBN checken!&quot;);
 // text = text.replace(/(?&lt;=\{\{ISBN\|[0-9%s]{8,13})(( )|\.|,|\n)/ig, &quot;}} &quot;);  //  &lt;-


 /* ISBN exp. 20240121 */
 text = text.replace(/ISBN\s{1,3}([0-9]\-?)*/ig, &quot;{{$&amp;}}&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ISBN\s{1,3}/ig, &quot;{{ISBN|&quot;);


 /* Sjabloonredirects vervangen 20220209 */
 text = text.replace(/{{Beg(innetje)?}}/ig, &quot;{{Begin}}&quot;);

 text = text.replace(/{{Alleen afdrukken ?(\|\n|\n\|)/ig, '{{Alleen afdrukken inline\n|\n'); // extra \n tbv. sommige wikicodes
 text = text.replace(/{{Alleen afdrukken ?\|/ig,          '{{Alleen afdrukken inline|');
 text = text.replace(/{{Herhalen ?\|/ig,                  '{{Repeat|');
 text = text.replace(/{{Niet afdrukken ?(\|\n|\n\|)/ig,   '{{Niet afdrukken block\n|\n');    // extra \n tbv. sommige wikicodes
 text = text.replace(/{{Niet afdrukken ?\|/ig,            '{{Niet afdrukken block|');
 text = text.replace(/\n\| *Moeilijkheid *= *[ a-zA-Z]*/ig, '');   // 20251012

 text = text.replace(/{{Zieook ?(\|\n|\n\|)/ig,           '{{Zie ook\n|\n');                 // extra \n tbv. sommige wikicodes
 text = text.replace(/{{Zieook ?\|/ig,                    '{{Zie ook|');

 /* text = text.replace(/{{Crd ?\|/ig,                       '{{Akkoord|');  klaar */
 /* text = text.replace(/{{Akkoorden ?\|/ig,                 '{{Akkoord|');  klaar */

 // eerst toepassen op _alle_ sjablonen, ipv. check op overbodige &quot;|&quot; ?


 /* sjabloonnaam met hoofdletter */
 {
  while(true){
   X = /{{[a-z]/.exec(text);
   if (X == null) break;
   Y = X[0].toUpperCase();
   text = text.replace(X,Y);
  }

 /* Idem in Sjabloon:Tl: 20230421  -- ToDo 
  while(true){
   X = /{{tl\|[A-Za-z]/i.exec(text);
   alert(&quot;X1=&quot; + X);
   if (X == null) break;
   alert(&quot;X2=&quot; + X);
   Y = X[0].toUpperCase();
   alert(&quot;Y=&quot; + Y);
   text = text.replace(X, &quot;{{Tl|&quot; + Y);
   alert(&quot;3=&quot; + text.replace(X, &quot;{{Tl|&quot; + Y));

  / alert(X + &quot; - &quot; Y + &quot; - &quot; + text.replace(X, &quot;{{Tl|&quot; + Y));
  }
*/

  // overbodige pipe na sjabloonnaam
  prev = text;
  text = text.replace(/(?&lt;={{[a-z,0-9, ,-]*) *\| *\n/ig, '\n|\n');
  if (!(prev == text)) {
   debug('checken: evt. eerste sjabloonparameter(s)!'); // alert
  }
 }

 text = text.replace(/aW~d6-8Ht#yV_5/g, &quot;{{{&quot;);     // herstel code naar &quot;{{{&quot;            ---------------

 /* {{Sub}} onderaan */
 X = text.search(/{{sub}}/i);
 if (X &gt; -1 &amp;&amp; X &lt; 50) {text = text.replace(/{{sub}}\n?/i, '') + '{{Sub}}';}

 /* lege regels voor {{sub}} */
 text = text.replace(/\n ?\n*{{sub}}/ig,'\n{{Sub}}');

 /* &lt;tr&gt; |- */
 text = text.replace(/\|-+/g, &quot;|-&quot;);

 /* overbodige laatste &lt;tr&gt; */
 text = text.replace(/ *\|-\x20*\n *\|}/g, &quot;|}&quot;);

 /* wikicode hr: 4 streepjes */
 text = text.replace(/^-{5,}/g,  &quot;----&quot;);
 text = text.replace(/\n-{5,}/g, &quot;\n----&quot;);

 /* http:// */
 prev = text;
 text = text.replace(/http:\/\//ig, 'https://');
 if (!(prev == text)) {debug('Check externe links (https)!');}  // alert

 /* &quot;xxe eeuw&quot; in tekst */ {  // 20220119
  /* disabled: mag geen _links_ wijzigen ! 20220215 
   text = text.replace(/(?&lt;=(1|2)?[0-9])e eeuw/g,'&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt; eeuw');
   text = text.replace(/(?&lt;=(1|2)?[0-9])e-eeuw/g,'&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;-eeuw');
  */
 }

 text = text.replace(/\[\[categorie:/ig, &quot;[[Categorie:&quot;);
 text = text.replace(/\[\[:categorie:/ig, &quot;[[:Categorie:&quot;);

 /* Afsluitende tag op Categorie: 20220124, v2 */
 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 14) {
  text = text.replace(/'''{{PAGENAME}}(?!''')/i, &quot;'''{{PAGENAME}}'''&quot;);
 }

 /* Check op nested span tags - 20220218 */
 /*
 if (text.search(/&lt;\/span( color)?&gt; ?&lt;\/span&gt;/i) &gt; -1 ){
  // alert('Check: nested span tags!?');
  text = text.replace(/&quot;&gt;&lt;span style=&quot;/ig, ' ')                    // erg bot: alleen voor eco tuin ??
  text = text.replace(/&lt;\/span( color)?&gt;&lt;\/span&gt;/ig, '&lt;/span&gt;'); //  ,,
 }
 */

 /* {{Fase0..4}} -&gt; {{Fase|0..4}} */
 text = text.replace(/\{\{Fase(?=[0-4])/ig, '{{Fase|');  // 20250810
 text = text.replace(/\{\{Fase([1-4])/ig,   &quot;{{Fase|$1&quot;);     // 20260514 dubbel

 /* geen lege regel na kopje - 20230724 */
 text = text.replace(/==\n\n(?!==)/g, &quot;==\n&quot;);

 // komma vóór &lt;ref&gt; // 20251004
 text = text.replace(/ \&lt;\/ref\&gt;/ig,  '&lt;/ref&gt;');
 text = text.replace(/ \&lt;\/cite\&gt;/ig, '&lt;/cite&gt;');

 // links wp fixen:  // 20251004
 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 0) {
   text = text.replace(/\[\[:?w:(nl:)?(.*?)\]\]/ig  , '{{Wp|$2}}');
 }
 text = text.replace(/\{\{W\|/ig, '{{Wp|');        // 20251008
 text = text.replace(/\{\{W[^a-zA-Z]/ig, &quot;{{Wp&quot;);  // dubbel

 // objSummary.value = 'Lintfouten: Verouderde HTML elementen';
 // document.getElementById('wpSummary').value = 'lf'; // 20260323

 text = text.replace(/\{\{Sjabloon:/ig, &quot;{{&quot;);

 //aap  *******  . + * ? ^ $ ( ) [ ] { } | / \  ********

 // template:
 // text = text.replace(/\{\{/ig, &quot;{{&quot;);

 text = text.replace(/\{\{Leer jezelf ecologisch tuinieren/ig, &quot;{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren&quot;);
 text = text.replace(/\{\{00%/ig, &quot;{{0%&quot;);
 text = text.replace(/\{\{Navigatie([\|,\n])/ig, &quot;{{Bladeren2$1&quot;);  // 20260516
 text = text.replace(/\{\{Recepten/ig, &quot;{{Navigatie recepten&quot;);
 text = text.replace(/\{\{Recept/ig, &quot;{{Infobox recept&quot;); // 2260516
 text = text.replace(/\{\{Talen/ig, &quot;{{Taal- en letterkunde&quot;);

 /*
 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf(&quot;Programmeren in TI-Basic/&quot;) &gt; -1) {   // 20260420
   text = text.replace(/\{\{Links\}\}\n/i, &quot;&quot;);
   // text = text + String.fromCharCode(13, 10) + &quot;{{Links}}&quot;;
   text = text + &quot;{{Links}}&quot;;
 }
 */

 /* 20260413:
 text = text.replace(/ategorie:GFDL afbeeldingen/ig,        &quot;ategorie:Bestanden met GFDL Licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeelding naar licentie/ig, &quot;ategorie:Bestand naar licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeelding beschikbaar op commons met dezelfde naam/ig,     &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand beschikbaar op commons met dezelfde naam&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeelding beschikbaar op commons/ig,                       &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand beschikbaar op commons&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeeldingen niet te verplaatsen naar Wikimedia Commons/ig, &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand niet te verplaatsen naar Wikimedia Commons&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:PD-afbeeldingen/ig,                 &quot;ategorie:Bestanden met PD Licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Ewmulti-afbeeldingen/ig,            &quot;ategorie:Bestanden met Ewmulti Licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen zonder geldige licentie/ig,             &quot;ategorie:Bestanden zonder geldige licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Verplaats naar Wikimedia Commons/ig,       &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand te verplaatsen naar Wikimedia Commons&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen met Creative Commons Licentie by-sa/ig, &quot;ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie by-sa&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen met Creative Commons Licentie by/ig,    &quot;ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie by&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen/ig,             &quot;ategorie:Bestand&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Creative Commons-afbeeldingen/ig,   &quot;ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie&quot;);
 */

 text = text.replace(/\{\{Information/i, &quot;{{Informatie&quot;);

 //text = text.replace(/\{\{Links\}\}\n/i, &quot;&quot;);  // 20260412
 //text = text.replace(/\{\{Sub\}\}/i, &quot;{{Sub}}\n{{Links}}&quot;);

 text = text.replace(/Youtube/g, &quot;YouTube&quot;);  // 20260406

 text = text.replace(/{{Clearboth/ig, &quot;{{Clear both&quot;); // 20260323
 text = text.replace(/{{Clearleft/ig, &quot;{{Clear left&quot;);

 text = text.replace(/( |&amp;nbsp;){0,3}&lt;ref(?!erences)/ig, '&amp;nbsp;&lt;ref');  // 1 spatie voor &lt;ref&gt;   20260121
 text = text.replace(/&lt;ref(.*)?&gt; &lt;ref/ig, '&lt;ref$1&gt;&lt;ref');                // tenzij 2 x ref na elkaar

 text = text.replace(/\{\{L\|(.*)\}\}/ig, '[[../$1/]]');    //  {{L|x}} -&gt; [[../x/]]  20251229

 text = text.replace(/#DOORVERWIJZING ?/ig, '#Redirect ');

 text = text.replace(/\{\{Boeksjabloon[^ \(]/ig, '{{Index basis\n');
 text = text.replace(/\|naam cursus/ig, '|titel');

 if (mw.config.get('wgPageName').indexOf('Sjabloon:Index_') &gt; -1) {   // mw.config.get('wgPageName') geeft {{FULLPAGENAME}} !
  text = text.replace(/## ?\[\[/g , '**[[');
  text = text.replace(/# ?\[\[/g  , '*[[');
 // ???  text = text.replace(/\[\[Categorie:Sjablonen index\]\]\n?/ig, '');
 }

 // {{tl}}:
 // text = text.replace(/\{\{tl\|(a-z)/ig, '{{Tl|' + '$1'.toUpperCase());                       // werkt niet
 // text = text.replace(/\{\{tl\|(a-z)/ig, '{{Tl|' + String($1).charAt(0).toUpperCase());       // crasht

 // komma in getal -&gt; punt - verder testen! - werkt maar t/m 999,999! :
 // text = text.replace(/([0-9]{1,3}),([0-9]{3})/g, '$1.$2');

 text = text.replace(/\{\{Schaak\/Bord\|=/ig , '{{Schaak/Bord2'); // 20251030
 text = text.replace(/\|\n\|=/ig             , '|\n|');
 text = text.replace(/(\n[1-8].*?)= ?\n/ig   , '$1\n');
 text = text.replace(/(\n[1-8].*?)= ?\n/ig   , '$1\n');

 text = text.replace(/\{\{HTML-standaardattributen/ig, '{{HTML standaardattributen');
 text = text.replace(/\{\{HTML (tags|elementen)/ig,    '{{Navigatie HTML elementen');  // 20251016
 text = text.replace(/\[\[(:)?File:/ig,                '[[$1Bestand:');                // 20251009
 text = text.replace(/\[\[(:)?Image:/ig,               '[[$1Afbeelding:');
 text = text.replace(/\n\n?\{\{Recepten\}\}/ig,        '\n{{Navigatie recepten}}');    // 20251012
 text = text.replace(/\{\{Beg\}\}/ig,                  '{{Begin}}');                   // 20251022
 text = text.replace(/\{\{Boekenplanken\}\}/ig,        '{{Navigatie boekenplanken}}'); // 20251022

 /*** Eenmalige acties ***/
 text = text.replace(/\[\[Kookboek\/\bDessert\b/ig,     '[[Kookboek/Nagerecht');     // 20251012
 text = text.replace(/\{\{TOCRechts/ig,             '{{TOC rechts');             // 20230417
 text = text.replace(/\{\{Wikt(?=(\||\}))/ig,       '{{Wiktionary');             // 20230514
 text = text.replace(/\{\{Woordenboek Index\}/ig,   '{{Alfabet met links}');     // 20230520
 text = text.replace(/se wikipedia/ig,              'stalige Wikipedia');        // 20230614
 text = text.replace(/background: ?none;? ?/ig,     '');                         // 20250711
 text = text.replace(/\n?\n\n\n\{\{Recepten\}\}/ig,     '\n\n{{Recepten}}');              // 20250805
 text = text.replace(/\{\{Recept\n\|\n/ig,              '{{Recept\n');                    // 20250805  
 text = text.replace(/(?&lt;![a-zA-Z])NB(\.(\:)?|\:) ?/g,  'NB ');                           // 20250817
 text = text.replace(/Wiskunde voor MBO techniek\//g,   'Wiskunde voor MBO techniek 1/'); // 20250824

 /*** Archief eenmalige acties ***/
 /*
 text = text.replace(/\{\[Clear both/ig , &quot;{{Clear both&quot;);
 text = text.replace(/{{Clearright/ig   , &quot;{{Clear right&quot;);
 text = text.replace(/{{Boeken/ig       , &quot;{{Post-it/Boeken&quot;);

 // tbv. Maatschappijleer/Alfabetische woordenlijst maatschappijleer - 20260303:
 // text = text.replace(/; ?&lt;&lt;!-- ?/ig , ';&lt;!--');
 // text = text.replace(/ ?--&gt;span&gt;/ig , '--&gt;');
 // text = text.replace(/;&lt;\/span&gt;/ig  , ';');

 // text = text.replace(/\[\[Categorie:Land\]\]/ig, '[[Categorie:Land in Europa]]');  // 20260125

 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('Atlas van') &gt; -1) {      // wd-properties vervangen; 20260119
   text = text.replace(/(property|statements):P18/ig,   '$1:afbeelding');
   text = text.replace(/(property|statements):P31/ig,   '$1:is een');
   text = text.replace(/(property|statements):P35/ig,   '$1:staatshoofd');
   text = text.replace(/(property|statements):P47/ig,   '$1:grenst aan');
   text = text.replace(/(property|statements):P122/ig,  '$1:regeringsvorm');
   text = text.replace(/(property|statements):P206/ig,  '$1:gelegen in of aan waterlichaam');
   text = text.replace(/(property|statements):P361/ig,  '$1:onderdeel van');
   text = text.replace(/(property|statements):P571/ig,  '$1:datum van oprichting of creatie');
   text = text.replace(/(property|statements):P1539/ig, '$1:vrouwelijke bevolking');
   text = text.replace(/(property|statements):P1540/ig, '$1:mannelijke bevolking');
   text = text.replace(/(property|statements):P2131/ig, '$1:bruto binnenlands product');
}

 // tbv. [[Wikibooks:Lijst van eigenschappen van Wikidata-items]]: (20251211))
 text = text.replace(/\&lt;br\&gt;\[\[d:Property talk:P[0-9]{1,5}\|talk\]\]\&lt;br\&gt;\[\[d:Wikidata:Database reports\/Constraint violations\/P[0-9]{1,5}\|covi\]\]\|/ig, '|');

 // voor [[Onderwijs in relatie tot P2P]] :
 text = text.replace(/tot P2P\/(.*)/g, 'tot P2P/$1|$1]]');

 text = text.replace(/{{StringReplace ?\|/ig,             '{{Replace|');
 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 3) { // &quot;Overleg gebruiker&quot;;  20251116
   text = text.replace(/\{\{Zandbak\}\}/ig, '{{Zb}}');
 }

 text = text.replace(/\{\{Bladeren(2|3)/ig,         '{{Bladeren4');              // 20230531
 text = text.replace(/\[\[Categorie:Weglaten bij afdrukken.*?\]\]\n?/ig, '');  // 20251024
 text = text.replace(/\{\{Miljoen/ig, '{{Afronden');  // 20251005

 // lintfouten: Ingebedde stijlregel voor de achtergrondkleur zonder bijbehorende tekstkleur  // 20250711
 text = text.replace(/(color: ?(black|inherit); ?)?background(-color)?:/ig, 'color: inherit; background-color:');

 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 14) {                // 20251009
  if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('- inhoud') &gt; -1) {
   text = text.replace(/\n?\[\[Categorie:Hoofdstuk.*?\]\]\n?/ig, '');
   if (text.indexOf('Categorie:Inhoud') &gt; -1) {
    // window.location.assign('https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Categorie:Inhoud');
    return;
   }   
   text = text.replace(/\n?\[\[Categorie:Inhoud\]\]\n?/ig, '');
   text = text + '[[Categorie:Inhoud]]\n';  // toevoegen indien cat:hoofdstuk nog niet aanwezig

   // werkt niet (edit wordt niet opgeslagen):
   // var Button = document.getElementById(&quot;wpSave&quot;);
   // Button.click();
  }
 }

 var X = mw.config.get('wgPageName');
 document.write(X + '__');
 var Y = X.search('Wikibooks:Infobox/');
 document.write(Y + '__');
 if (Y &gt; -1) {
   document.write('ja__');
   text = text.replace(/--\&gt;\|.*boekenplank.*(taal( en letterkunde)?|talen)/ig, '--&gt;| boekenplank    = Taal en letterkunde');// 2025100?
 }

 text = text.replace(/\{\{Abc\}\}/ig,               '{{Alfabet met ankers}}');   // 20230414
 text = text.replace(/\[\[Categorie\:Sjablonen sjabloondocumentatie/ig, '[[Categorie:Sjabloondocumentatie');

 text = text.replace(/Moderne/g      , 'moderne');      // 20251006
 text = text.replace(/Hedendaagse/g  , 'hedendaagse');
 text = text.replace(/Architectuur/g , 'architectuur');
 // rode (wp-)links ontlinken:
 // tbv. [[Veelvoorkomende misvattingen/Wetenschap en technologie]]
 // &quot;lazy&quot; mode: (.*?) - https://javascript.info/regexp-greedy-and-lazy ! :-)

 // problemen:
 //  * afb. met link(s) in de caption gaan stuk           -&gt; handmatig op te lossen
 //  * links met afwijkende omschrijving worden zichtbaar -&gt; niet  ,,

 // 2: te behouden links veiligstellen:
 text = text.replace(/\[\[((Afbeelding|Bestand|bibcode|doi|File|Image|Media):.*?)\]\]/ig, 'REPL251005pre$1REPL251005post');

 // 3: alle overige links omzetten naar tekst:
 text = text.replace(/\[\[(.*?)\]\]/ig, '$1');
 text = text.replace(/\[\[(.*?)\]\]/ig, '$1'); // 2e keer tbv. geneste links!

 // 4: te behouden links herstellen:
 text = text.replace(/REPL251005pre/g,  '[[');
 text = text.replace(/REPL251005post/g, ']]');
*/

/*
 text = text.replace(/{{Receptmetafbeelding/ig,           '{{Infobox recept');               // 20230312, 20251011
 te gretig;  text = text.replace(/,\&lt;ref\&gt;(.*)\&lt;\/ref\&gt;/ig               , '&lt;ref&gt;$1&lt;/ref&gt;,');       // 20251004
 text = text.replace(/\[Spaans\/Les( |_)0/ig                             , '[Spaans/Les ');         // 20250930
 text = text.replace(/Categorie\:Ingrediënt\/Drank/ig                    , 'Categorie:Drank')       // 20250929
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Fruit/ig          , 'Categorie:Fruit')       //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Gevogelte/ig      , 'Categorie:Gevogelte')   //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Graan/ig          , 'Categorie:Graan')       //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Groente/ig        , 'Categorie:Groente')     //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Zuivel/ig         , 'Categorie:Zuivel')      //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Vruchtensap/ig    , 'Categorie:Vruchtensap') //   ,,
*/

 /* text = text.replace(/Italiaans.*Antwoorden.*\]\]/g, mw.config.get('wgTitle') + '/Antwoorden]]'); // 20250920 */
 /* text = text.replace(/Italiaans\/Les0?/g,           'Italiaans/Les ');                            // 20250920 */
 /* text = text.replace(/ hele )/ig, ' heel ');  //20250920 */
 /* text = text.replace(/WikiJunior/g,                 'Wikijunior');               // 20250718 */
 /* text = text.replace(/\{\{TOCLinks/ig,              '{{TOC links');              // 20230417 */
 /* text = text.replace(/\/(.{1,65})\]\]/ig, '/$1|$1]]'); // 20250903 */
 /* text = text.replace(/\{\{Uitleg\|(.{5,43})\|(.{5,43})\}\}/ig, '{{Hover|tekst=$2|hovertekst=$1}}');  // 20250901 */
 /* text = text.replace(/\{\{Tuin(\n|\|)/i,                '{{Tuinkalender');                // 20250803 */
 /* text = text.replace(/\{\{Tuinkalender\|Pagina.*tuinieren\/(.*)\|tuinkalender\]\]\n?\|Onderdeel\=(.*)\n\}\}/i, '{{Tuinkalender|$1|$2}}');  // 20250831 */
 /* text = text.replace(/(?&lt;=g)allerij/ig,               'alerij');                   // 20230614 */
 /* text = text.replace(/(?&lt;=t)utti frutti/ig,           'uttifrutti');               // 20250817 */
 /* text = text.replace(/\{\{\#babel\:/ig,               '{{Babel|');                 // 20250813 */
 /* text = text.replace(/\n/g, ']]\n');  // 20250812 */
 /* text = text.replace(/gerbuik/g, 'gebruik'); // 20250806 */
 /* text = text.replace(/\{\{Noindex\}\}/ig,             '__NOINDEX__');    */
 /* text = text.replace(/\{\{Clear\}\}/ig,               '{{Clearboth}}');  */
 /* text = text.replace(/\| ?Naam ? ?= ? ?{{PAGENAME}}/, '| Naam = ');               // 20250805 */

 /* text = text.replace(/Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek/ig, 'Categorie:Sjablonen talen en dialecten'); */
 /* text = text.replace(/Categorie\:Fase(?=[0-4])/ig, 'Categorie:Fase ');*/         // 20250803

 /* 1e img van Sjabloon:Gestarte boeken verwijderen */
 // text = text.replace(/ ?\[\[Bestand:.-4\.svg\|.px\]\] ?/ig , '\n');  // 20250722
 // text = text.replace(/  /ig                                , ' ');
 // text = text.replace(/\* ? ?/ig                            , '&lt;br&gt;\n');
 // text = text.replace(/\]\] \{\{/ig                         , ']]{{');
 // text = text.replace(/\{\{0%/ig                            , '00%');

 //text = text.replace(/Chillipepers\.nl/ig, 'chillipepers.nl');  // 20250722
 //text = text.replace(/Chillipeper\.nl/ig,  'chillipeper.nl');   //   ,,
 // text = text.replace(/Basiskennis( |_)chemie6\//g, 'Basiskennis chemie 6/'); // 20250906
 // // document.getElementById('wpSummary').value = 'lf'; werkt niet!??

// ---------------------------------------------------------------------------------------------
 /* tbv. lintfouten op overleg gebruiker */
 // text = text.replace(/('''|\&lt;\/?b\&gt;)/ig, &quot;&quot;);                                 /* 20230627 */

 /* tbv. verkeerd geneste tags op overleg:gebruiker */
 // text = text.replace(/\&lt;\/?span.*?\&gt;/ig, &quot;&quot;);                                 /* 20230627 */
 // obj.value = 'Lintfouten: Verkeerd geneste tags';

 /* test: CSS beter leesbaar maken - 20230519 */
 text = text.replace(/(?&lt;=style\=\&quot;.*): *(?=\&gt;)/ig, &quot;: &quot;);  /* too greedy; check &quot;http(s):, /File: etc. ! */
 text = text.replace(/(?&lt;=style\=\&quot;); ?(?=\&quot;)/ig,           &quot;; &quot;);


 /* ------ oud -------------
 text = text.replace(/\[\[Categor(ie|y):Sjablonen(?=[\||\]\]])/ig, '[[Categorie:Sjablonen Wikibooks-gebruikers');
 text = text.replace(/\[\[Categor(ie|y):Sjablonen(?=[\||\]\]])/ig, '[[Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek');
 // &quot;xxe eeuw&quot; in titel  {  // 20220119
  var title = mw.config.get('wgTitle');
  var pattern = /(?&lt;=(1|2)?[0-9])e-eeuw/;
  if (text.search(/{{DISPLAYTITLE:/) == -1) {
   if (title.search(pattern) &gt; -1) {
    text = '{{DISPLAYTITLE:' + title.replace(pattern,'&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;-eeuw') + '}}' j+ text;
   }
  }
  else debug('{{DISPLAYTITLE: is niet vervangen');
 }

 // tijdelijk (tbv &quot;Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt&quot;)
 text = text.replace(/{{cat\|?/ig, &quot;{{Cat&quot;);
 text = text.replace(/{{boekcat\|/ig, &quot;{{Boekcat&quot;);
 text = text.replace(&quot;'''{{PAGENAME}}&quot;, &quot;'''{{PAGENAME}}'''&quot;);
 */
 /* verplaatsen naar andere categorie:
 text = text.replace(/\[\[Categorie:Aardrijkskunde/ig, &quot;[[Categorie:Geografie&quot;);
 */
 /* sig BeeBringer:
 text = text.replace(/\[\[Bestand:BeeBringer.png\‎]\].*?\&lt;\/sup&gt;/, '\n[[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] [[Overleg_gebruiker:BeeBringer|overleg]]');
 text = text.replace(/u wijzingen/, 'uw wijzigingen');
 */

 /* div. typefouten */
 // text = text.replace(/(?&lt;=w)ijzingen/, 'ijzigingen');
 text = text.replace(/paramaters/, 'parameters');

 /*** Einde ***/
 /* niets veranderd? */
 if (obj.value == text) return;                                   /* exit */

 obj.value = text;                                                /* klaar om op te slaan */
 // obj.value = obj.value + '\n\n' + text;  // TIJDELIJK!!

 /*** Samenvatting ***/
 var obj = document.getElementById('wpSummary');
 // obj.value = 'cat'; 
 // obj.value = 'Lintfouten: Verouderde HTML-elementen';
 // obj.value = 'Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt';

/* tijdelijk (voor eenmalige acties): */
// obj.value = '[[Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek]]';
// obj.value = '[[Categorie:Sjablonen Wikibooks-gebruikers]]';

 /*** Niet volgen tenzij reeds eerder gevolgd ***/
 var obj = document.getElementById('ca-watch');
 if (obj) {document.getElementById('wpWatchthis').checked = false;}
 return;
}

function addPurgeTab() {
 /* Voegt een &quot;purge&quot; tabje toe
 (bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Pjetter/monobook.js) */
 if(!document.getElementById) return;
 var x = document.getElementById('ca-history');
 if(! x) { return; }
 var tabs = document.getElementById('p-cactions').getElementsByTagName('ul')[0];
 if(x.children) { x = x.children[0]; }
 else { x = x.childNodes[0]; }
 addlilink(tabs, x.href.replace(/=history/, &quot;=purge&quot;), 'purge', 'ca-purge');
 // ta['ca-purge'] = ['g', 'Purge the internal cache for this page']; // &quot;ta is not defined&quot;
}

function addlilink(tabs, url, name, id) {
 /* voegt tabjes toe
 (bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Pjetter/monobook.js) */
 var na = document.createElement('a');
 na.href = url;
 na.appendChild(document.createTextNode(name));
 var li = document.createElement('li');
 li.id = id;
 li.appendChild(na);
 tabs.appendChild(li);
 return li;
}

function experiment() { // (om 'Inklappen' resp. 'Uitklappen' te vervangen)
 UitklapDivHide = '▲'; // U+25B2 kleiner: ▴ u+25B4   werkt niet
 UitklapDivShow = '▼'; // U+25BC kleiner: ▾ u+25BE    ,,    ,,
}

function automatePurgeConfirmationDialog() {
/* Automate purge confirmation dialog. (https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Purge) */
 if (mw.config.get('wgAction') === 'purge' ) {
  $('form[action*=&quot;action=purge&quot;]').submit();
 }
 return;
}

function markeerLintErrors() {  // 20220114
 // Markeert aantallen &gt; 0 op Speciaal:LintErrors met een rode achtergrond.
 if (! (mw.config.get('wgPageName') == 'Speciaal:LintErrors')) return;  /* exit */
 var list = document.getElementsByTagName(&quot;BDI&quot;);
 if (list.length == 0) return;
 for (i=0; i&lt;list.length; i++) {
  if (! (list[i].innerHTML == '(0 fouten)')) {
   list[i].style.background = '#ff8080';
  }
 }
 return;
}

function createDebug() {  // v2, 20220113
 // Creëert een debug-venster direct boven het bewerkingsvak.
 var obj = document.getElementById('wpTextbox1');
 var parent = document.getElementById('editform');        
 var newItem = document.createElement(&quot;DIV&quot;);
 newItem.id = 'debug';
 newItem.style.display='none';
 var textnode = document.createTextNode(&quot;&quot;);
 newItem.appendChild(textnode);
 parent.insertBefore(newItem, obj);
}

function debug(txt) {
 // Voegt een regel tekst toe aan het debug-venster.
 var obj = document.getElementById('debug');
 if (obj == null) return;                        /* exit */                 
 obj.style.display = 'block';
 obj.innerHTML = obj.innerHTML + txt.replace(/&lt;/g,'&amp;lt;') + '&lt;br&gt;';
}

function massDelete() {  /* tbv. verwijderen ~450 pagina's, zie lijst op LJET/Gewenste pagina's */
 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('Leer jezelf') == -1) return;
 if (mw.config.get('wgAction') != 'delete') return;
 document.getElementById('ooui-php-2').value = 'Verwijdersessie 3 september 2025';
 document.getElementById(&quot;deleteconfirm&quot;).submit(); 
 return;
}

function insertTekst() {
 var title = mw.config.get('wgTitle');
 if ((title.search(/Kookboek [0-9]{1,2} /i)) == 0) {
  if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 10) {
   if (mw.config.get('wgAction') == 'view') {
    window.location += '?action=edit';
    var text = document.getElementById('wpTextbox1').value;
    text = '__EXPECTUNUSEDCATEGORY__\n' + text;
   }
  }
 }
 return;
}

function capFirst(str) {
 /* fix all-caps en camel-case */
 return str[0].toUpperCase() + str.slice(1).toLowerCase();
}

// &lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>kwgc2kra9z6nwgrt010nbncn1ig2y07</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428316</id>
      <parentid>428285</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:05:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>Boeksjabloon</comment>
      <origin>428316</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="34238" sha1="8jjlb8bl7dwq50w31f1kbngn0djxr1n" xml:space="preserve">// &lt;nowiki&gt;

$(function () {
  // importScript('Gebruiker:Erik Baas/markeer.js');  /* markeer &amp; next*/
  // watisdit();
  // insertTekst();
  // massDelete();
  automatePurgeConfirmationDialog();
  // if (mw.config.get('wgTitle').indexOf(&quot;Programmeren in TI-Basic/&quot;) &gt; -1) { autoEdit(); }  // 20260420
  replaceObsoleteHTMLTags();
  markeerLintErrors();
  addSubpagesLink();
  // loadWikidataInfo();
  fWikidata();
  autoSave();
  addPurgeTab();  // check: altijd als laatste!
  return;
});

function autoSave() {
  if (mw.config.get('wgPageContentModel') != &quot;javascript&quot; &amp;&amp;
      mw.config.get('wgNamespaceNumber')  != 828) {               // -js, -module
    if (mw.config.get('wgAction') == 'edit') {
      document.getElementById('wpSummary').value = 'lf';
      setTimeout(autoSave_sub, 10000);
    }
  }
  return;
}

function autoSave_sub() {
  document.getElementById(&quot;wpSave&quot;).click(); 
  return;
}

function fWikidata() {  /* Zoek in Wikidata - bron: [[w:Gebruiker:Zanaq/fwikidata.js]] (c) 2013 Zanaq, GPL
  * Voegt een link &quot;Zoek in Wikidata&quot; toe aan de sectie &quot;hulpmiddelen&quot;. */
  var title = mw.config.get('wgTitle');
  mw.util.addPortletLink('p-tb',
    'https://www.wikidata.org/w/index.php?button=&amp;title=Special%3ASearch&amp;search=' + encodeURIComponent(title.substr(title.lastIndexOf('/') + 1)),
    'Zoek in WikiData',
    'ca-wikidata',
    'Zoek in Wikidata');
  return;
};

function watisdit() {
  const collection = document.getElementsByClassName(&quot;cdx-button&quot;);
  alert(collection[0].innerHTML + ' *** ' + collection[1].innerHTML);
  return;
};

function autoEdit() {
  if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 0) { // 0=(main), 3=Overleg gebruiker, 10=Template
    if (mw.config.get('wgAction') == 'view') {
      if (mw.config.get('wgDiffOldId') == null) {  // of wgDiffNewId ?
        window.location += '?action=edit';
      }
    }
  }
  return;
}

function loadWikidataInfo() {
  /* Wikidata; 20260130
  bron: https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Wikidata&amp;oldid=70312736#Geschiedenis
  geeft onder paginatitel korte info over onderwerp in Wikidata */
  if ( mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ) === 0 ) {
    // importScriptURI(&quot;//www.wikidata.org/w/index.php?title=User:Yair rand/WikidataInfo.js&amp;action=raw&amp;ctype=text/javascript&quot;);
    importScriptURI(&quot;//nl.wikibooks.org/w/index.php?title=User:Erik_Baas/WikidataInfo.js&amp;action=raw&amp;ctype=text/javascript&quot;);
  }
  return;
}

function addSubpagesLink() {
/*
 * Voegt een link &quot;Subpagina's&quot; toe aan de sectie &quot;hulpmiddelen&quot;. 
 * Gebaseerd op de code in [[:commons:MediaWiki:Common.js]].
 * Bron: https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-subpages.js
 * Onderhoud: [[User:Krinkle]]
 */ 
    var i18n = {
        en: &quot;Subpages&quot;,
        fr: &quot;Sous-pages&quot;,
        nl: &quot;Subpagina's&quot;
    };
    if ( [ 'Special', 'File', 'Category' ].indexOf( mw.config.get( 'wgCanonicalNamespace' ) ) === -1 ) {
        var text = i18n[ mw.config.get( 'wgUserLanguage' ) ] || i18n.nl;
        var link = mw.util.getUrl( 'Speciaal:Voorvoegselindex/' + mw.config.get( 'wgPageName' ) + '/' );
        mw.util.addPortletLink( 'p-tb', link, text, '', 'Subpagina\'s van deze pagina');
    };
 return;
}

function replaceObsoleteHTMLTags() {
 var prev = '', sub='', subColor='', subFace='', subSize='', found='', text='', res='', X, Y, Z;
 var objSummary = document.getElementById('wpSummary');
 var obj = document.getElementById('wpTextbox1');
 if (obj == null) return;                                           /* exit */
 if (! (mw.config.get('wgPageContentModel') == 'wikitext')) return; /* exit */
 var text = '' + obj.value;
 if (text.search(/{{Wiu[2,3]/i) &gt; -1) {
  alert('Stop: werk in uitvoering!');
  return;                                   /* exit */
 }

 createDebug();

/* &lt;font&gt; */
while (true) {
 // common pt. 1
 X = /&lt;font.*?&gt;/i.exec(text);   // .exec: if not found: X=null, X[0] etc. = undefined !!
 if (X == null) break;  // geen font-tags
 X = X + ''; // !!
 subColor = subFace = subSize = X.replace(/(\x22|\x27)/g, &quot;&quot;);   // - ' en &quot;

 /* &lt;font color&gt; */
 if (subColor.search(/color/i) &gt; -1) {
  subColor = /color *= *[a-z,0-9,#]*/i.exec(subColor) + '';  // !!
  if (subColor) {
   subColor = subColor.replace(/ *= */, &quot;: &quot;) + &quot;;&quot;;
   subColor = subColor.toLowerCase();
  }
 }
 else {subColor = null;} // geen color-attribute

 /* &lt;font face&gt; */
 if (subFace.search(/face/i) &gt; -1) {
  subFace = subFace.replace(/ *, */g, &quot;,&quot;);
  subFace = /face *= *[a-z,0-9,\,]*/i.exec(subFace) + '';  // !!
  if (subFace) {
   subFace = subFace.replace(/,/g, ', ');
   subFace = subFace.replace(/face *= */i, 'font-family: ') + ';';
  }
 }
 else {subFace = null;} // geen face-attribute

 /* &lt;font size&gt; */
  // todo
  // tijdelijk: subSize = null;
 if (subSize.search(/size/i) &gt; -1) {

  debug(subSize);  // &lt;font color=red face=Tahoma size=3&gt;
  subSize = /(?&lt;=size *= *).*?(?=(\x20,'&gt;'))/i.exec(subSize) + '';
  debug(subSize);  // 

  // subSize = subSize.replace(/.../, &quot;...&quot;);
 }
 else {subSize = null;} // geen size-attribute

// tijdelijk: 
subSize = null;

 // common pt. 2
 Y = '&lt;span style=&quot;';
  //debug(Y);
 if (subColor) Y += subColor;
  //debug(Y);
 if (subFace)  Y += (subColor ? ' ' : '') + subFace;
  //debug(Y);
 if (subSize)  Y += (subColor || subFace ? ' ' : '') + subSize;
  //debug(Y);
 Y += '&quot;&gt;';
  //debug(Y);

 text = text.replace(X,Y);
 text = text.replace(/&lt;\/font/ig, &quot;&lt;/span&quot;);
} // while (true)

 /*
 ToDo:
 - font color/size/face !!!
 - uitzonderingen maken voor elementen tussen blockquote-, nowiki-, pre- en comment-tags !
 */


 /*** Obsolete elements:***/

 /* &lt;big&gt; */
 text = text.replace(/(&lt;big&gt;){3,6}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: xx-large;&quot;&gt;'); //xxx-large werkt niet in Chrome !
 text = text.replace(/(&lt;big&gt;){2}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;');
 // 20220106: x-large voor zon en water
 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf(&quot;Leer jezelf ecologisch tuinieren&quot;) &gt; -1) {
  text = text.replace(/(?&lt;=\| *zon *=.*)&lt;big&gt;/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;');
  text = text.replace(/(?&lt;=\| *water *=.*)&lt;big&gt;/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;');
 }
 text = text.replace(/&lt;big/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;');
 text = text.replace(/(&lt;\/big *[a-z|0-9]*&gt;){1,6}/ig, &quot;&lt;/span&gt;&quot;);

 /* &lt;center&gt; */
 text = text.replace(/&lt;center/ig, '&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;');
 text = text.replace(/&lt;\/center/ig, &quot;&lt;/div&quot;);

 /* &lt;small&gt; */
 text = text.replace(/(&lt;small&gt;){3,6}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: xx-small;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/(&lt;small&gt;){2}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/&lt;small/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;');
 text = text.replace(/(&lt;\/small *[a-z|0-9]*&gt;){1,6}/ig, &quot;&lt;/span&gt;&quot;);

 /* &lt;source&gt; 20220116 */
 text = text.replace(/&lt;source/ig,'&lt;syntaxhighlight');
 text = text.replace(/&lt;\/source/ig,'&lt;/syntaxhighlight');

 /* &lt;strike&gt; */
 text = text.replace(/&lt;strike/ig, &quot;&lt;s&quot;);
 text = text.replace(/&lt;\/strike/ig, &quot;&lt;/s&quot;);

 /* &lt;tt&gt; */
 text = text.replace(/&lt;tt/ig, &quot;&lt;code&quot;);
 text = text.replace(/&lt;\/tt/ig, &quot;&lt;/code&quot;);

 /*** Diversen: ***/

 /* &lt;br&gt; */
 text = text.replace(/\x20*&lt;\/?br\x20?\/? ?&gt;/ig, &quot;&lt;br&gt;&quot;);

 /* &lt;br clear=left/right/all/both&gt; */
 text = text.replace(/\x20*&lt;br clear ?= ?(\x22|\x27)?left(\x22|\x27)?\x20?\/?&gt;/ig,       '&lt;br style=&quot;clear: left;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/\x20*&lt;br clear ?= ?(\x22|\x27)?right(\x22|\x27)?\x20?\/?&gt;/ig,      '&lt;br style=&quot;clear: right;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/\x20*&lt;br clear ?= ?(\x22|\x27)?(all|both)(\x22|\x27)?\x20?\/?&gt;/ig, '&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;');

 /* &lt;hr&gt; */
 text = text.replace(/&lt;\/?hr\x20?\/?&gt;/ig, &quot;&lt;hr&gt;&quot;);

 text = text.replace(/\[\[categorie/ig, &quot;[[Categorie&quot;);
 text = text.replace(/\[\[afbeelding/ig, &quot;[[Afbeelding&quot;);

 /* prettytable */
 text = text.replace(/prettytable/ig, &quot;wikitable&quot;);

 /* WSBN nummer  :-( */
 text = text.replace(/\[WSBN( |-|_)?nummer/ig, &quot;       [WSBN&quot;);

 text = text.replace(/.*Hier.*onderhoudsmeldingen.*\n/ig, &quot;&quot;);

 /* . ná &lt;ref&gt; */
 while(true) {
  X = /(?&lt;!\.) ?&lt;ref&gt;.*?&lt;\/ref&gt;\./.exec(text);
  if (X == null) break;
  Y = X[0].replace(/ ?&lt;ref&gt;/,'.&lt;ref&gt;');
  Y = Y.replace('&lt;/ref&gt;.','&lt;/ref&gt;');
  text = text.replace(X,Y);
 }

 /* sjablonen en Magic Words */
 text = text.replace(/{{{/g, &quot;aW~d6-8Ht#yV_5&quot;);  // vervang &quot;{{{&quot; tijdelijk door code om varabelen te onderscheiden van sjablonen

 /* Magic Words - 20230323 */
 text = text.replace(/\{\{#categorytree:/g, &quot;{{#Categorytree:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{#expr:/g,         &quot;{{#Expr:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{\s?#if:\s?/ig,    &quot;{{#If:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#invoke:/g,     &quot;{{#Invoke:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#pos:/g,        &quot;{{#Pos:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#switch:/g,     &quot;{{#Switch:&quot;);

 /* Magic Words met 2 hoofdletters: 20230421 */ 
 text = text.replace(/\{\{ ?#ife/ig, &quot;{{#IfE&quot;);

 /* oud:
 text = text.replace(/\{\{ ?#iferror:/g,   &quot;{{#IfError:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#ifexpr:/g,    &quot;{{#IfExpr:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#ifexist:/g,   &quot;{{#IfExist:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#ifeq:/g,      &quot;{{#IfEq:&quot;);
 */

 /* ISBN 20230625 */
 // text = text.replace(/ISBN\s{1,3}/ig, &quot;{{ISBN|&quot;);
 // debug (&quot;ISBN checken!&quot;);
 // text = text.replace(/(?&lt;=\{\{ISBN\|[0-9%s]{8,13})(( )|\.|,|\n)/ig, &quot;}} &quot;);  //  &lt;-


 /* ISBN exp. 20240121 */
 text = text.replace(/ISBN\s{1,3}([0-9]\-?)*/ig, &quot;{{$&amp;}}&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ISBN\s{1,3}/ig, &quot;{{ISBN|&quot;);


 /* Sjabloonredirects vervangen 20220209 */
 text = text.replace(/{{Beg(innetje)?}}/ig, &quot;{{Begin}}&quot;);

 text = text.replace(/{{Alleen afdrukken ?(\|\n|\n\|)/ig, '{{Alleen afdrukken inline\n|\n'); // extra \n tbv. sommige wikicodes
 text = text.replace(/{{Alleen afdrukken ?\|/ig,          '{{Alleen afdrukken inline|');
 text = text.replace(/{{Herhalen ?\|/ig,                  '{{Repeat|');
 text = text.replace(/{{Niet afdrukken ?(\|\n|\n\|)/ig,   '{{Niet afdrukken block\n|\n');    // extra \n tbv. sommige wikicodes
 text = text.replace(/{{Niet afdrukken ?\|/ig,            '{{Niet afdrukken block|');
 text = text.replace(/\n\| *Moeilijkheid *= *[ a-zA-Z]*/ig, '');   // 20251012

 text = text.replace(/{{Zieook ?(\|\n|\n\|)/ig,           '{{Zie ook\n|\n');                 // extra \n tbv. sommige wikicodes
 text = text.replace(/{{Zieook ?\|/ig,                    '{{Zie ook|');

 /* text = text.replace(/{{Crd ?\|/ig,                       '{{Akkoord|');  klaar */
 /* text = text.replace(/{{Akkoorden ?\|/ig,                 '{{Akkoord|');  klaar */

 // eerst toepassen op _alle_ sjablonen, ipv. check op overbodige &quot;|&quot; ?


 /* sjabloonnaam met hoofdletter */
 {
  while(true){
   X = /{{[a-z]/.exec(text);
   if (X == null) break;
   Y = X[0].toUpperCase();
   text = text.replace(X,Y);
  }

 /* Idem in Sjabloon:Tl: 20230421  -- ToDo 
  while(true){
   X = /{{tl\|[A-Za-z]/i.exec(text);
   alert(&quot;X1=&quot; + X);
   if (X == null) break;
   alert(&quot;X2=&quot; + X);
   Y = X[0].toUpperCase();
   alert(&quot;Y=&quot; + Y);
   text = text.replace(X, &quot;{{Tl|&quot; + Y);
   alert(&quot;3=&quot; + text.replace(X, &quot;{{Tl|&quot; + Y));

  / alert(X + &quot; - &quot; Y + &quot; - &quot; + text.replace(X, &quot;{{Tl|&quot; + Y));
  }
*/

  // overbodige pipe na sjabloonnaam
  prev = text;
  text = text.replace(/(?&lt;={{[a-z,0-9, ,-]*) *\| *\n/ig, '\n|\n');
  if (!(prev == text)) {
   debug('checken: evt. eerste sjabloonparameter(s)!'); // alert
  }
 }

 text = text.replace(/aW~d6-8Ht#yV_5/g, &quot;{{{&quot;);     // herstel code naar &quot;{{{&quot;            ---------------

 /* {{Sub}} onderaan */
 X = text.search(/{{sub}}/i);
 if (X &gt; -1 &amp;&amp; X &lt; 50) {text = text.replace(/{{sub}}\n?/i, '') + '{{Sub}}';}

 /* lege regels voor {{sub}} */
 text = text.replace(/\n ?\n*{{sub}}/ig,'\n{{Sub}}');

 /* &lt;tr&gt; |- */
 text = text.replace(/\|-+/g, &quot;|-&quot;);

 /* overbodige laatste &lt;tr&gt; */
 text = text.replace(/ *\|-\x20*\n *\|}/g, &quot;|}&quot;);

 /* wikicode hr: 4 streepjes */
 text = text.replace(/^-{5,}/g,  &quot;----&quot;);
 text = text.replace(/\n-{5,}/g, &quot;\n----&quot;);

 /* http:// */
 prev = text;
 text = text.replace(/http:\/\//ig, 'https://');
 if (!(prev == text)) {debug('Check externe links (https)!');}  // alert

 /* &quot;xxe eeuw&quot; in tekst */ {  // 20220119
  /* disabled: mag geen _links_ wijzigen ! 20220215 
   text = text.replace(/(?&lt;=(1|2)?[0-9])e eeuw/g,'&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt; eeuw');
   text = text.replace(/(?&lt;=(1|2)?[0-9])e-eeuw/g,'&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;-eeuw');
  */
 }

 text = text.replace(/\[\[categorie:/ig, &quot;[[Categorie:&quot;);
 text = text.replace(/\[\[:categorie:/ig, &quot;[[:Categorie:&quot;);

 /* Afsluitende tag op Categorie: 20220124, v2 */
 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 14) {
  text = text.replace(/'''{{PAGENAME}}(?!''')/i, &quot;'''{{PAGENAME}}'''&quot;);
 }

 /* Check op nested span tags - 20220218 */
 /*
 if (text.search(/&lt;\/span( color)?&gt; ?&lt;\/span&gt;/i) &gt; -1 ){
  // alert('Check: nested span tags!?');
  text = text.replace(/&quot;&gt;&lt;span style=&quot;/ig, ' ')                    // erg bot: alleen voor eco tuin ??
  text = text.replace(/&lt;\/span( color)?&gt;&lt;\/span&gt;/ig, '&lt;/span&gt;'); //  ,,
 }
 */

 /* {{Fase0..4}} -&gt; {{Fase|0..4}} */
 text = text.replace(/\{\{Fase(?=[0-4])/ig, '{{Fase|');  // 20250810
 text = text.replace(/\{\{Fase([1-4])/ig,   &quot;{{Fase|$1&quot;);     // 20260514 dubbel

 /* geen lege regel na kopje - 20230724 */
 text = text.replace(/==\n\n(?!==)/g, &quot;==\n&quot;);

 // komma vóór &lt;ref&gt; // 20251004
 text = text.replace(/ \&lt;\/ref\&gt;/ig,  '&lt;/ref&gt;');
 text = text.replace(/ \&lt;\/cite\&gt;/ig, '&lt;/cite&gt;');

 // links wp fixen:  // 20251004
 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 0) {
   text = text.replace(/\[\[:?w:(nl:)?(.*?)\]\]/ig  , '{{Wp|$2}}');
 }
 text = text.replace(/\{\{W\|/ig, '{{Wp|');        // 20251008
 text = text.replace(/\{\{W[^a-zA-Z]/ig, &quot;{{Wp&quot;);  // dubbel

 // objSummary.value = 'Lintfouten: Verouderde HTML elementen';
 // document.getElementById('wpSummary').value = 'lf'; // 20260323

 text = text.replace(/\{\{Sjabloon:/ig, &quot;{{&quot;);

 //aap  *******  . + * ? ^ $ ( ) [ ] { } | / \  ********

 // template:
 // text = text.replace(/\{\{/ig, &quot;{{&quot;);

 text = text.replace(/\{\{Boeksjabloon/ig, &quot;{{Index basis&quot;);

 text = text.replace(/\{\{Leer jezelf ecologisch tuinieren/ig, &quot;{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren&quot;);
 text = text.replace(/\{\{00%/ig, &quot;{{0%&quot;);
 text = text.replace(/\{\{Navigatie([\|,\n])/ig, &quot;{{Bladeren2$1&quot;);  // 20260516
 text = text.replace(/\{\{Recepten/ig, &quot;{{Navigatie recepten&quot;);
 text = text.replace(/\{\{Recept/ig, &quot;{{Infobox recept&quot;); // 2260516
 text = text.replace(/\{\{Talen/ig, &quot;{{Taal- en letterkunde&quot;);

 /*
 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf(&quot;Programmeren in TI-Basic/&quot;) &gt; -1) {   // 20260420
   text = text.replace(/\{\{Links\}\}\n/i, &quot;&quot;);
   // text = text + String.fromCharCode(13, 10) + &quot;{{Links}}&quot;;
   text = text + &quot;{{Links}}&quot;;
 }
 */

 /* 20260413:
 text = text.replace(/ategorie:GFDL afbeeldingen/ig,        &quot;ategorie:Bestanden met GFDL Licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeelding naar licentie/ig, &quot;ategorie:Bestand naar licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeelding beschikbaar op commons met dezelfde naam/ig,     &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand beschikbaar op commons met dezelfde naam&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeelding beschikbaar op commons/ig,                       &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand beschikbaar op commons&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeeldingen niet te verplaatsen naar Wikimedia Commons/ig, &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand niet te verplaatsen naar Wikimedia Commons&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:PD-afbeeldingen/ig,                 &quot;ategorie:Bestanden met PD Licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Ewmulti-afbeeldingen/ig,            &quot;ategorie:Bestanden met Ewmulti Licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen zonder geldige licentie/ig,             &quot;ategorie:Bestanden zonder geldige licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Verplaats naar Wikimedia Commons/ig,       &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand te verplaatsen naar Wikimedia Commons&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen met Creative Commons Licentie by-sa/ig, &quot;ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie by-sa&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen met Creative Commons Licentie by/ig,    &quot;ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie by&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen/ig,             &quot;ategorie:Bestand&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Creative Commons-afbeeldingen/ig,   &quot;ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie&quot;);
 */

 text = text.replace(/\{\{Information/i, &quot;{{Informatie&quot;);

 //text = text.replace(/\{\{Links\}\}\n/i, &quot;&quot;);  // 20260412
 //text = text.replace(/\{\{Sub\}\}/i, &quot;{{Sub}}\n{{Links}}&quot;);

 text = text.replace(/Youtube/g, &quot;YouTube&quot;);  // 20260406

 text = text.replace(/{{Clearboth/ig, &quot;{{Clear both&quot;); // 20260323
 text = text.replace(/{{Clearleft/ig, &quot;{{Clear left&quot;);

 text = text.replace(/( |&amp;nbsp;){0,3}&lt;ref(?!erences)/ig, '&amp;nbsp;&lt;ref');  // 1 spatie voor &lt;ref&gt;   20260121
 text = text.replace(/&lt;ref(.*)?&gt; &lt;ref/ig, '&lt;ref$1&gt;&lt;ref');                // tenzij 2 x ref na elkaar

 text = text.replace(/\{\{L\|(.*)\}\}/ig, '[[../$1/]]');    //  {{L|x}} -&gt; [[../x/]]  20251229

 text = text.replace(/#DOORVERWIJZING ?/ig, '#Redirect ');

 if (mw.config.get('wgPageName').indexOf('Sjabloon:Index_') &gt; -1) {   // mw.config.get('wgPageName') geeft {{FULLPAGENAME}} !
  text = text.replace(/## ?\[\[/g , '**[[');
  text = text.replace(/# ?\[\[/g  , '*[[');
 // ???  text = text.replace(/\[\[Categorie:Sjablonen index\]\]\n?/ig, '');
 }

 // {{tl}}:
 // text = text.replace(/\{\{tl\|(a-z)/ig, '{{Tl|' + '$1'.toUpperCase());                       // werkt niet
 // text = text.replace(/\{\{tl\|(a-z)/ig, '{{Tl|' + String($1).charAt(0).toUpperCase());       // crasht

 // komma in getal -&gt; punt - verder testen! - werkt maar t/m 999,999! :
 // text = text.replace(/([0-9]{1,3}),([0-9]{3})/g, '$1.$2');

 text = text.replace(/\{\{Schaak\/Bord\|=/ig , '{{Schaak/Bord2'); // 20251030
 text = text.replace(/\|\n\|=/ig             , '|\n|');
 text = text.replace(/(\n[1-8].*?)= ?\n/ig   , '$1\n');
 text = text.replace(/(\n[1-8].*?)= ?\n/ig   , '$1\n');

 text = text.replace(/\{\{HTML-standaardattributen/ig, '{{HTML standaardattributen');
 text = text.replace(/\{\{HTML (tags|elementen)/ig,    '{{Navigatie HTML elementen');  // 20251016
 text = text.replace(/\[\[(:)?File:/ig,                '[[$1Bestand:');                // 20251009
 text = text.replace(/\[\[(:)?Image:/ig,               '[[$1Afbeelding:');
 text = text.replace(/\n\n?\{\{Recepten\}\}/ig,        '\n{{Navigatie recepten}}');    // 20251012
 text = text.replace(/\{\{Beg\}\}/ig,                  '{{Begin}}');                   // 20251022
 text = text.replace(/\{\{Boekenplanken\}\}/ig,        '{{Navigatie boekenplanken}}'); // 20251022

 /*** Eenmalige acties ***/
 text = text.replace(/\[\[Kookboek\/\bDessert\b/ig,     '[[Kookboek/Nagerecht');     // 20251012
 text = text.replace(/\{\{TOCRechts/ig,             '{{TOC rechts');             // 20230417
 text = text.replace(/\{\{Wikt(?=(\||\}))/ig,       '{{Wiktionary');             // 20230514
 text = text.replace(/\{\{Woordenboek Index\}/ig,   '{{Alfabet met links}');     // 20230520
 text = text.replace(/se wikipedia/ig,              'stalige Wikipedia');        // 20230614
 text = text.replace(/background: ?none;? ?/ig,     '');                         // 20250711
 text = text.replace(/\n?\n\n\n\{\{Recepten\}\}/ig,     '\n\n{{Recepten}}');              // 20250805
 text = text.replace(/\{\{Recept\n\|\n/ig,              '{{Recept\n');                    // 20250805  
 text = text.replace(/(?&lt;![a-zA-Z])NB(\.(\:)?|\:) ?/g,  'NB ');                           // 20250817
 text = text.replace(/Wiskunde voor MBO techniek\//g,   'Wiskunde voor MBO techniek 1/'); // 20250824

 /*** Archief eenmalige acties ***/
 /*
 text = text.replace(/\{\[Clear both/ig , &quot;{{Clear both&quot;);
 text = text.replace(/{{Clearright/ig   , &quot;{{Clear right&quot;);
 text = text.replace(/{{Boeken/ig       , &quot;{{Post-it/Boeken&quot;);

 // tbv. Maatschappijleer/Alfabetische woordenlijst maatschappijleer - 20260303:
 // text = text.replace(/; ?&lt;&lt;!-- ?/ig , ';&lt;!--');
 // text = text.replace(/ ?--&gt;span&gt;/ig , '--&gt;');
 // text = text.replace(/;&lt;\/span&gt;/ig  , ';');

 // text = text.replace(/\[\[Categorie:Land\]\]/ig, '[[Categorie:Land in Europa]]');  // 20260125

 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('Atlas van') &gt; -1) {      // wd-properties vervangen; 20260119
   text = text.replace(/(property|statements):P18/ig,   '$1:afbeelding');
   text = text.replace(/(property|statements):P31/ig,   '$1:is een');
   text = text.replace(/(property|statements):P35/ig,   '$1:staatshoofd');
   text = text.replace(/(property|statements):P47/ig,   '$1:grenst aan');
   text = text.replace(/(property|statements):P122/ig,  '$1:regeringsvorm');
   text = text.replace(/(property|statements):P206/ig,  '$1:gelegen in of aan waterlichaam');
   text = text.replace(/(property|statements):P361/ig,  '$1:onderdeel van');
   text = text.replace(/(property|statements):P571/ig,  '$1:datum van oprichting of creatie');
   text = text.replace(/(property|statements):P1539/ig, '$1:vrouwelijke bevolking');
   text = text.replace(/(property|statements):P1540/ig, '$1:mannelijke bevolking');
   text = text.replace(/(property|statements):P2131/ig, '$1:bruto binnenlands product');
}

 // tbv. [[Wikibooks:Lijst van eigenschappen van Wikidata-items]]: (20251211))
 text = text.replace(/\&lt;br\&gt;\[\[d:Property talk:P[0-9]{1,5}\|talk\]\]\&lt;br\&gt;\[\[d:Wikidata:Database reports\/Constraint violations\/P[0-9]{1,5}\|covi\]\]\|/ig, '|');

 // voor [[Onderwijs in relatie tot P2P]] :
 text = text.replace(/tot P2P\/(.*)/g, 'tot P2P/$1|$1]]');

 text = text.replace(/{{StringReplace ?\|/ig,             '{{Replace|');
 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 3) { // &quot;Overleg gebruiker&quot;;  20251116
   text = text.replace(/\{\{Zandbak\}\}/ig, '{{Zb}}');
 }

 text = text.replace(/\{\{Bladeren(2|3)/ig,         '{{Bladeren4');              // 20230531
 text = text.replace(/\[\[Categorie:Weglaten bij afdrukken.*?\]\]\n?/ig, '');  // 20251024
 text = text.replace(/\{\{Miljoen/ig, '{{Afronden');  // 20251005

 // lintfouten: Ingebedde stijlregel voor de achtergrondkleur zonder bijbehorende tekstkleur  // 20250711
 text = text.replace(/(color: ?(black|inherit); ?)?background(-color)?:/ig, 'color: inherit; background-color:');

 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 14) {                // 20251009
  if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('- inhoud') &gt; -1) {
   text = text.replace(/\n?\[\[Categorie:Hoofdstuk.*?\]\]\n?/ig, '');
   if (text.indexOf('Categorie:Inhoud') &gt; -1) {
    // window.location.assign('https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Categorie:Inhoud');
    return;
   }   
   text = text.replace(/\n?\[\[Categorie:Inhoud\]\]\n?/ig, '');
   text = text + '[[Categorie:Inhoud]]\n';  // toevoegen indien cat:hoofdstuk nog niet aanwezig

   // werkt niet (edit wordt niet opgeslagen):
   // var Button = document.getElementById(&quot;wpSave&quot;);
   // Button.click();
  }
 }

 var X = mw.config.get('wgPageName');
 document.write(X + '__');
 var Y = X.search('Wikibooks:Infobox/');
 document.write(Y + '__');
 if (Y &gt; -1) {
   document.write('ja__');
   text = text.replace(/--\&gt;\|.*boekenplank.*(taal( en letterkunde)?|talen)/ig, '--&gt;| boekenplank    = Taal en letterkunde');// 2025100?
 }

 text = text.replace(/\{\{Abc\}\}/ig,               '{{Alfabet met ankers}}');   // 20230414
 text = text.replace(/\[\[Categorie\:Sjablonen sjabloondocumentatie/ig, '[[Categorie:Sjabloondocumentatie');

 text = text.replace(/Moderne/g      , 'moderne');      // 20251006
 text = text.replace(/Hedendaagse/g  , 'hedendaagse');
 text = text.replace(/Architectuur/g , 'architectuur');
 // rode (wp-)links ontlinken:
 // tbv. [[Veelvoorkomende misvattingen/Wetenschap en technologie]]
 // &quot;lazy&quot; mode: (.*?) - https://javascript.info/regexp-greedy-and-lazy ! :-)

 // problemen:
 //  * afb. met link(s) in de caption gaan stuk           -&gt; handmatig op te lossen
 //  * links met afwijkende omschrijving worden zichtbaar -&gt; niet  ,,

 // 2: te behouden links veiligstellen:
 text = text.replace(/\[\[((Afbeelding|Bestand|bibcode|doi|File|Image|Media):.*?)\]\]/ig, 'REPL251005pre$1REPL251005post');

 // 3: alle overige links omzetten naar tekst:
 text = text.replace(/\[\[(.*?)\]\]/ig, '$1');
 text = text.replace(/\[\[(.*?)\]\]/ig, '$1'); // 2e keer tbv. geneste links!

 // 4: te behouden links herstellen:
 text = text.replace(/REPL251005pre/g,  '[[');
 text = text.replace(/REPL251005post/g, ']]');
*/

/*
 text = text.replace(/{{Receptmetafbeelding/ig,           '{{Infobox recept');               // 20230312, 20251011
 te gretig;  text = text.replace(/,\&lt;ref\&gt;(.*)\&lt;\/ref\&gt;/ig               , '&lt;ref&gt;$1&lt;/ref&gt;,');       // 20251004
 text = text.replace(/\[Spaans\/Les( |_)0/ig                             , '[Spaans/Les ');         // 20250930
 text = text.replace(/Categorie\:Ingrediënt\/Drank/ig                    , 'Categorie:Drank')       // 20250929
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Fruit/ig          , 'Categorie:Fruit')       //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Gevogelte/ig      , 'Categorie:Gevogelte')   //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Graan/ig          , 'Categorie:Graan')       //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Groente/ig        , 'Categorie:Groente')     //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Zuivel/ig         , 'Categorie:Zuivel')      //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Vruchtensap/ig    , 'Categorie:Vruchtensap') //   ,,
*/

 /* text = text.replace(/Italiaans.*Antwoorden.*\]\]/g, mw.config.get('wgTitle') + '/Antwoorden]]'); // 20250920 */
 /* text = text.replace(/Italiaans\/Les0?/g,           'Italiaans/Les ');                            // 20250920 */
 /* text = text.replace(/ hele )/ig, ' heel ');  //20250920 */
 /* text = text.replace(/WikiJunior/g,                 'Wikijunior');               // 20250718 */
 /* text = text.replace(/\{\{TOCLinks/ig,              '{{TOC links');              // 20230417 */
 /* text = text.replace(/\/(.{1,65})\]\]/ig, '/$1|$1]]'); // 20250903 */
 /* text = text.replace(/\{\{Uitleg\|(.{5,43})\|(.{5,43})\}\}/ig, '{{Hover|tekst=$2|hovertekst=$1}}');  // 20250901 */
 /* text = text.replace(/\{\{Tuin(\n|\|)/i,                '{{Tuinkalender');                // 20250803 */
 /* text = text.replace(/\{\{Tuinkalender\|Pagina.*tuinieren\/(.*)\|tuinkalender\]\]\n?\|Onderdeel\=(.*)\n\}\}/i, '{{Tuinkalender|$1|$2}}');  // 20250831 */
 /* text = text.replace(/(?&lt;=g)allerij/ig,               'alerij');                   // 20230614 */
 /* text = text.replace(/(?&lt;=t)utti frutti/ig,           'uttifrutti');               // 20250817 */
 /* text = text.replace(/\{\{\#babel\:/ig,               '{{Babel|');                 // 20250813 */
 /* text = text.replace(/\n/g, ']]\n');  // 20250812 */
 /* text = text.replace(/gerbuik/g, 'gebruik'); // 20250806 */
 /* text = text.replace(/\{\{Noindex\}\}/ig,             '__NOINDEX__');    */
 /* text = text.replace(/\{\{Clear\}\}/ig,               '{{Clearboth}}');  */
 /* text = text.replace(/\| ?Naam ? ?= ? ?{{PAGENAME}}/, '| Naam = ');               // 20250805 */

 /* text = text.replace(/Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek/ig, 'Categorie:Sjablonen talen en dialecten'); */
 /* text = text.replace(/Categorie\:Fase(?=[0-4])/ig, 'Categorie:Fase ');*/         // 20250803

 /* 1e img van Sjabloon:Gestarte boeken verwijderen */
 // text = text.replace(/ ?\[\[Bestand:.-4\.svg\|.px\]\] ?/ig , '\n');  // 20250722
 // text = text.replace(/  /ig                                , ' ');
 // text = text.replace(/\* ? ?/ig                            , '&lt;br&gt;\n');
 // text = text.replace(/\]\] \{\{/ig                         , ']]{{');
 // text = text.replace(/\{\{0%/ig                            , '00%');

 //text = text.replace(/Chillipepers\.nl/ig, 'chillipepers.nl');  // 20250722
 //text = text.replace(/Chillipeper\.nl/ig,  'chillipeper.nl');   //   ,,
 // text = text.replace(/Basiskennis( |_)chemie6\//g, 'Basiskennis chemie 6/'); // 20250906
 // // document.getElementById('wpSummary').value = 'lf'; werkt niet!??

// ---------------------------------------------------------------------------------------------
 /* tbv. lintfouten op overleg gebruiker */
 // text = text.replace(/('''|\&lt;\/?b\&gt;)/ig, &quot;&quot;);                                 /* 20230627 */

 /* tbv. verkeerd geneste tags op overleg:gebruiker */
 // text = text.replace(/\&lt;\/?span.*?\&gt;/ig, &quot;&quot;);                                 /* 20230627 */
 // obj.value = 'Lintfouten: Verkeerd geneste tags';

 /* test: CSS beter leesbaar maken - 20230519 */
 text = text.replace(/(?&lt;=style\=\&quot;.*): *(?=\&gt;)/ig, &quot;: &quot;);  /* too greedy; check &quot;http(s):, /File: etc. ! */
 text = text.replace(/(?&lt;=style\=\&quot;); ?(?=\&quot;)/ig,           &quot;; &quot;);


 /* ------ oud -------------
 text = text.replace(/\[\[Categor(ie|y):Sjablonen(?=[\||\]\]])/ig, '[[Categorie:Sjablonen Wikibooks-gebruikers');
 text = text.replace(/\[\[Categor(ie|y):Sjablonen(?=[\||\]\]])/ig, '[[Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek');
 // &quot;xxe eeuw&quot; in titel  {  // 20220119
  var title = mw.config.get('wgTitle');
  var pattern = /(?&lt;=(1|2)?[0-9])e-eeuw/;
  if (text.search(/{{DISPLAYTITLE:/) == -1) {
   if (title.search(pattern) &gt; -1) {
    text = '{{DISPLAYTITLE:' + title.replace(pattern,'&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;-eeuw') + '}}' j+ text;
   }
  }
  else debug('{{DISPLAYTITLE: is niet vervangen');
 }

 // tijdelijk (tbv &quot;Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt&quot;)
 text = text.replace(/{{cat\|?/ig, &quot;{{Cat&quot;);
 text = text.replace(/{{boekcat\|/ig, &quot;{{Boekcat&quot;);
 text = text.replace(&quot;'''{{PAGENAME}}&quot;, &quot;'''{{PAGENAME}}'''&quot;);
 */
 /* verplaatsen naar andere categorie:
 text = text.replace(/\[\[Categorie:Aardrijkskunde/ig, &quot;[[Categorie:Geografie&quot;);
 */
 /* sig BeeBringer:
 text = text.replace(/\[\[Bestand:BeeBringer.png\‎]\].*?\&lt;\/sup&gt;/, '\n[[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] [[Overleg_gebruiker:BeeBringer|overleg]]');
 text = text.replace(/u wijzingen/, 'uw wijzigingen');
 */

 /* div. typefouten */
 // text = text.replace(/(?&lt;=w)ijzingen/, 'ijzigingen');
 text = text.replace(/paramaters/, 'parameters');

 /*** Einde ***/
 /* niets veranderd? */
 if (obj.value == text) return;                                   /* exit */

 obj.value = text;                                                /* klaar om op te slaan */
 // obj.value = obj.value + '\n\n' + text;  // TIJDELIJK!!

 /*** Samenvatting ***/
 var obj = document.getElementById('wpSummary');
 // obj.value = 'cat'; 
 // obj.value = 'Lintfouten: Verouderde HTML-elementen';
 // obj.value = 'Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt';

/* tijdelijk (voor eenmalige acties): */
// obj.value = '[[Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek]]';
// obj.value = '[[Categorie:Sjablonen Wikibooks-gebruikers]]';

 /*** Niet volgen tenzij reeds eerder gevolgd ***/
 var obj = document.getElementById('ca-watch');
 if (obj) {document.getElementById('wpWatchthis').checked = false;}
 return;
}

function addPurgeTab() {
 /* Voegt een &quot;purge&quot; tabje toe
 (bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Pjetter/monobook.js) */
 if(!document.getElementById) return;
 var x = document.getElementById('ca-history');
 if(! x) { return; }
 var tabs = document.getElementById('p-cactions').getElementsByTagName('ul')[0];
 if(x.children) { x = x.children[0]; }
 else { x = x.childNodes[0]; }
 addlilink(tabs, x.href.replace(/=history/, &quot;=purge&quot;), 'purge', 'ca-purge');
 // ta['ca-purge'] = ['g', 'Purge the internal cache for this page']; // &quot;ta is not defined&quot;
}

function addlilink(tabs, url, name, id) {
 /* voegt tabjes toe
 (bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Pjetter/monobook.js) */
 var na = document.createElement('a');
 na.href = url;
 na.appendChild(document.createTextNode(name));
 var li = document.createElement('li');
 li.id = id;
 li.appendChild(na);
 tabs.appendChild(li);
 return li;
}

function experiment() { // (om 'Inklappen' resp. 'Uitklappen' te vervangen)
 UitklapDivHide = '▲'; // U+25B2 kleiner: ▴ u+25B4   werkt niet
 UitklapDivShow = '▼'; // U+25BC kleiner: ▾ u+25BE    ,,    ,,
}

function automatePurgeConfirmationDialog() {
/* Automate purge confirmation dialog. (https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Purge) */
 if (mw.config.get('wgAction') === 'purge' ) {
  $('form[action*=&quot;action=purge&quot;]').submit();
 }
 return;
}

function markeerLintErrors() {  // 20220114
 // Markeert aantallen &gt; 0 op Speciaal:LintErrors met een rode achtergrond.
 if (! (mw.config.get('wgPageName') == 'Speciaal:LintErrors')) return;  /* exit */
 var list = document.getElementsByTagName(&quot;BDI&quot;);
 if (list.length == 0) return;
 for (i=0; i&lt;list.length; i++) {
  if (! (list[i].innerHTML == '(0 fouten)')) {
   list[i].style.background = '#ff8080';
  }
 }
 return;
}

function createDebug() {  // v2, 20220113
 // Creëert een debug-venster direct boven het bewerkingsvak.
 var obj = document.getElementById('wpTextbox1');
 var parent = document.getElementById('editform');        
 var newItem = document.createElement(&quot;DIV&quot;);
 newItem.id = 'debug';
 newItem.style.display='none';
 var textnode = document.createTextNode(&quot;&quot;);
 newItem.appendChild(textnode);
 parent.insertBefore(newItem, obj);
}

function debug(txt) {
 // Voegt een regel tekst toe aan het debug-venster.
 var obj = document.getElementById('debug');
 if (obj == null) return;                        /* exit */                 
 obj.style.display = 'block';
 obj.innerHTML = obj.innerHTML + txt.replace(/&lt;/g,'&amp;lt;') + '&lt;br&gt;';
}

function massDelete() {  /* tbv. verwijderen ~450 pagina's, zie lijst op LJET/Gewenste pagina's */
 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('Leer jezelf') == -1) return;
 if (mw.config.get('wgAction') != 'delete') return;
 document.getElementById('ooui-php-2').value = 'Verwijdersessie 3 september 2025';
 document.getElementById(&quot;deleteconfirm&quot;).submit(); 
 return;
}

function insertTekst() {
 var title = mw.config.get('wgTitle');
 if ((title.search(/Kookboek [0-9]{1,2} /i)) == 0) {
  if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 10) {
   if (mw.config.get('wgAction') == 'view') {
    window.location += '?action=edit';
    var text = document.getElementById('wpTextbox1').value;
    text = '__EXPECTUNUSEDCATEGORY__\n' + text;
   }
  }
 }
 return;
}

function capFirst(str) {
 /* fix all-caps en camel-case */
 return str[0].toUpperCase() + str.slice(1).toLowerCase();
}

// &lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>8jjlb8bl7dwq50w31f1kbngn0djxr1n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428393</id>
      <parentid>428316</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:20:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>428393</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="34176" sha1="ftoekgvztz0nj7sgvrlgpeuk6t4oy2s" xml:space="preserve">// &lt;nowiki&gt;

$(function () {
  // importScript('Gebruiker:Erik Baas/markeer.js');  /* markeer &amp; next*/
  // watisdit();
  // insertTekst();
  // massDelete();
  automatePurgeConfirmationDialog();
  // if (mw.config.get('wgTitle').indexOf(&quot;Programmeren in TI-Basic/&quot;) &gt; -1) { autoEdit(); }  // 20260420
  replaceObsoleteHTMLTags();
  markeerLintErrors();
  addSubpagesLink();
  // loadWikidataInfo();
  fWikidata();
  autoSave();
  addPurgeTab();  // check: altijd als laatste!
  return;
});

function autoSave() {
  if (mw.config.get('wgPageContentModel') != &quot;javascript&quot; &amp;&amp;
      mw.config.get('wgNamespaceNumber')  != 828) {               // -js, -module
    if (mw.config.get('wgAction') == 'edit') {
      document.getElementById('wpSummary').value = 'lf';
      setTimeout(autoSave_sub, 10000);
    }
  }
  return;
}

function autoSave_sub() {
  document.getElementById(&quot;wpSave&quot;).click(); 
  return;
}

function fWikidata() {  /* Zoek in Wikidata - bron: [[w:Gebruiker:Zanaq/fwikidata.js]] (c) 2013 Zanaq, GPL
  * Voegt een link &quot;Zoek in Wikidata&quot; toe aan de sectie &quot;hulpmiddelen&quot;. */
  var title = mw.config.get('wgTitle');
  mw.util.addPortletLink('p-tb',
    'https://www.wikidata.org/w/index.php?button=&amp;title=Special%3ASearch&amp;search=' + encodeURIComponent(title.substr(title.lastIndexOf('/') + 1)),
    'Zoek in WikiData',
    'ca-wikidata',
    'Zoek in Wikidata');
  return;
};

function watisdit() {
  const collection = document.getElementsByClassName(&quot;cdx-button&quot;);
  alert(collection[0].innerHTML + ' *** ' + collection[1].innerHTML);
  return;
};

function autoEdit() {
  if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 0) { // 0=(main), 3=Overleg gebruiker, 10=Template
    if (mw.config.get('wgAction') == 'view') {
      if (mw.config.get('wgDiffOldId') == null) {  // of wgDiffNewId ?
        window.location += '?action=edit';
      }
    }
  }
  return;
}

function loadWikidataInfo() {
  /* Wikidata; 20260130
  bron: https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Wikidata&amp;oldid=70312736#Geschiedenis
  geeft onder paginatitel korte info over onderwerp in Wikidata */
  if ( mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ) === 0 ) {
    // importScriptURI(&quot;//www.wikidata.org/w/index.php?title=User:Yair rand/WikidataInfo.js&amp;action=raw&amp;ctype=text/javascript&quot;);
    importScriptURI(&quot;//nl.wikibooks.org/w/index.php?title=User:Erik_Baas/WikidataInfo.js&amp;action=raw&amp;ctype=text/javascript&quot;);
  }
  return;
}

function addSubpagesLink() {
/*
 * Voegt een link &quot;Subpagina's&quot; toe aan de sectie &quot;hulpmiddelen&quot;. 
 * Gebaseerd op de code in [[:commons:MediaWiki:Common.js]].
 * Bron: https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-subpages.js
 * Onderhoud: [[User:Krinkle]]
 */ 
    var i18n = {
        en: &quot;Subpages&quot;,
        fr: &quot;Sous-pages&quot;,
        nl: &quot;Subpagina's&quot;
    };
    if ( [ 'Special', 'File', 'Category' ].indexOf( mw.config.get( 'wgCanonicalNamespace' ) ) === -1 ) {
        var text = i18n[ mw.config.get( 'wgUserLanguage' ) ] || i18n.nl;
        var link = mw.util.getUrl( 'Speciaal:Voorvoegselindex/' + mw.config.get( 'wgPageName' ) + '/' );
        mw.util.addPortletLink( 'p-tb', link, text, '', 'Subpagina\'s van deze pagina');
    };
 return;
}

function replaceObsoleteHTMLTags() {
 var prev = '', sub='', subColor='', subFace='', subSize='', found='', text='', res='', X, Y, Z;
 var objSummary = document.getElementById('wpSummary');
 var obj = document.getElementById('wpTextbox1');
 if (obj == null) return;                                           /* exit */
 if (! (mw.config.get('wgPageContentModel') == 'wikitext')) return; /* exit */
 var text = '' + obj.value;
 if (text.search(/{{Wiu[2,3]/i) &gt; -1) {
  alert('Stop: werk in uitvoering!');
  return;                                   /* exit */
 }

 createDebug();

/* &lt;font&gt; */
while (true) {
 // common pt. 1
 X = /&lt;font.*?&gt;/i.exec(text);   // .exec: if not found: X=null, X[0] etc. = undefined !!
 if (X == null) break;  // geen font-tags
 X = X + ''; // !!
 subColor = subFace = subSize = X.replace(/(\x22|\x27)/g, &quot;&quot;);   // - ' en &quot;

 /* &lt;font color&gt; */
 if (subColor.search(/color/i) &gt; -1) {
  subColor = /color *= *[a-z,0-9,#]*/i.exec(subColor) + '';  // !!
  if (subColor) {
   subColor = subColor.replace(/ *= */, &quot;: &quot;) + &quot;;&quot;;
   subColor = subColor.toLowerCase();
  }
 }
 else {subColor = null;} // geen color-attribute

 /* &lt;font face&gt; */
 if (subFace.search(/face/i) &gt; -1) {
  subFace = subFace.replace(/ *, */g, &quot;,&quot;);
  subFace = /face *= *[a-z,0-9,\,]*/i.exec(subFace) + '';  // !!
  if (subFace) {
   subFace = subFace.replace(/,/g, ', ');
   subFace = subFace.replace(/face *= */i, 'font-family: ') + ';';
  }
 }
 else {subFace = null;} // geen face-attribute

 /* &lt;font size&gt; */
  // todo
  // tijdelijk: subSize = null;
 if (subSize.search(/size/i) &gt; -1) {

  debug(subSize);  // &lt;font color=red face=Tahoma size=3&gt;
  subSize = /(?&lt;=size *= *).*?(?=(\x20,'&gt;'))/i.exec(subSize) + '';
  debug(subSize);  // 

  // subSize = subSize.replace(/.../, &quot;...&quot;);
 }
 else {subSize = null;} // geen size-attribute

// tijdelijk: 
subSize = null;

 // common pt. 2
 Y = '&lt;span style=&quot;';
  //debug(Y);
 if (subColor) Y += subColor;
  //debug(Y);
 if (subFace)  Y += (subColor ? ' ' : '') + subFace;
  //debug(Y);
 if (subSize)  Y += (subColor || subFace ? ' ' : '') + subSize;
  //debug(Y);
 Y += '&quot;&gt;';
  //debug(Y);

 text = text.replace(X,Y);
 text = text.replace(/&lt;\/font/ig, &quot;&lt;/span&quot;);
} // while (true)

 /*
 ToDo:
 - font color/size/face !!!
 - uitzonderingen maken voor elementen tussen blockquote-, nowiki-, pre- en comment-tags !
 */


 /*** Obsolete elements:***/

 /* &lt;big&gt; */
 text = text.replace(/(&lt;big&gt;){3,6}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: xx-large;&quot;&gt;'); //xxx-large werkt niet in Chrome !
 text = text.replace(/(&lt;big&gt;){2}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;');
 // 20220106: x-large voor zon en water
 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf(&quot;Leer jezelf ecologisch tuinieren&quot;) &gt; -1) {
  text = text.replace(/(?&lt;=\| *zon *=.*)&lt;big&gt;/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;');
  text = text.replace(/(?&lt;=\| *water *=.*)&lt;big&gt;/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;');
 }
 text = text.replace(/&lt;big/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;');
 text = text.replace(/(&lt;\/big *[a-z|0-9]*&gt;){1,6}/ig, &quot;&lt;/span&gt;&quot;);

 /* &lt;center&gt; */
 text = text.replace(/&lt;center/ig, '&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;');
 text = text.replace(/&lt;\/center/ig, &quot;&lt;/div&quot;);

 /* &lt;small&gt; */
 text = text.replace(/(&lt;small&gt;){3,6}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: xx-small;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/(&lt;small&gt;){2}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/&lt;small/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;');
 text = text.replace(/(&lt;\/small *[a-z|0-9]*&gt;){1,6}/ig, &quot;&lt;/span&gt;&quot;);

 /* &lt;source&gt; 20220116 */
 text = text.replace(/&lt;source/ig,'&lt;syntaxhighlight');
 text = text.replace(/&lt;\/source/ig,'&lt;/syntaxhighlight');

 /* &lt;strike&gt; */
 text = text.replace(/&lt;strike/ig, &quot;&lt;s&quot;);
 text = text.replace(/&lt;\/strike/ig, &quot;&lt;/s&quot;);

 /* &lt;tt&gt; */
 text = text.replace(/&lt;tt/ig, &quot;&lt;code&quot;);
 text = text.replace(/&lt;\/tt/ig, &quot;&lt;/code&quot;);

 /*** Diversen: ***/

 /* &lt;br&gt; */
 text = text.replace(/\x20*&lt;\/?br\x20?\/? ?&gt;/ig, &quot;&lt;br&gt;&quot;);

 /* &lt;br clear=left/right/all/both&gt; */
 text = text.replace(/\x20*&lt;br clear ?= ?(\x22|\x27)?left(\x22|\x27)?\x20?\/?&gt;/ig,       '&lt;br style=&quot;clear: left;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/\x20*&lt;br clear ?= ?(\x22|\x27)?right(\x22|\x27)?\x20?\/?&gt;/ig,      '&lt;br style=&quot;clear: right;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/\x20*&lt;br clear ?= ?(\x22|\x27)?(all|both)(\x22|\x27)?\x20?\/?&gt;/ig, '&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;');

 /* &lt;hr&gt; */
 text = text.replace(/&lt;\/?hr\x20?\/?&gt;/ig, &quot;&lt;hr&gt;&quot;);

 text = text.replace(/\[\[categorie/ig, &quot;[[Categorie&quot;);
 text = text.replace(/\[\[afbeelding/ig, &quot;[[Afbeelding&quot;);

 /* prettytable */
 text = text.replace(/prettytable/ig, &quot;wikitable&quot;);

 /* WSBN nummer  :-( */
 text = text.replace(/\[WSBN( |-|_)?nummer/ig, &quot;       [WSBN&quot;);

 text = text.replace(/.*Hier.*onderhoudsmeldingen.*\n/ig, &quot;&quot;);

 /* . ná &lt;ref&gt; */
 while(true) {
  X = /(?&lt;!\.) ?&lt;ref&gt;.*?&lt;\/ref&gt;\./.exec(text);
  if (X == null) break;
  Y = X[0].replace(/ ?&lt;ref&gt;/,'.&lt;ref&gt;');
  Y = Y.replace('&lt;/ref&gt;.','&lt;/ref&gt;');
  text = text.replace(X,Y);
 }

 /* sjablonen en Magic Words */
 text = text.replace(/{{{/g, &quot;aW~d6-8Ht#yV_5&quot;);  // vervang &quot;{{{&quot; tijdelijk door code om varabelen te onderscheiden van sjablonen

 /* Magic Words - 20230323 */
 text = text.replace(/\{\{#categorytree:/g, &quot;{{#Categorytree:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{#expr:/g,         &quot;{{#Expr:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{\s?#if:\s?/ig,    &quot;{{#If:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#invoke:/g,     &quot;{{#Invoke:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#pos:/g,        &quot;{{#Pos:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#switch:/g,     &quot;{{#Switch:&quot;);

 /* Magic Words met 2 hoofdletters: 20230421 */ 
 text = text.replace(/\{\{ ?#ife/ig, &quot;{{#IfE&quot;);

 /* oud:
 text = text.replace(/\{\{ ?#iferror:/g,   &quot;{{#IfError:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#ifexpr:/g,    &quot;{{#IfExpr:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#ifexist:/g,   &quot;{{#IfExist:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#ifeq:/g,      &quot;{{#IfEq:&quot;);
 */

 /* ISBN 20230625 */
 // text = text.replace(/ISBN\s{1,3}/ig, &quot;{{ISBN|&quot;);
 // debug (&quot;ISBN checken!&quot;);
 // text = text.replace(/(?&lt;=\{\{ISBN\|[0-9%s]{8,13})(( )|\.|,|\n)/ig, &quot;}} &quot;);  //  &lt;-


 /* ISBN exp. 20240121 */
 text = text.replace(/ISBN\s{1,3}([0-9]\-?)*/ig, &quot;{{$&amp;}}&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ISBN\s{1,3}/ig, &quot;{{ISBN|&quot;);


 /* Sjabloonredirects vervangen 20220209 */
 text = text.replace(/{{Beg(innetje)?}}/ig, &quot;{{Begin}}&quot;);

 text = text.replace(/{{Alleen afdrukken ?(\|\n|\n\|)/ig, '{{Alleen afdrukken inline\n|\n'); // extra \n tbv. sommige wikicodes
 text = text.replace(/{{Alleen afdrukken ?\|/ig,          '{{Alleen afdrukken inline|');
 text = text.replace(/{{Herhalen ?\|/ig,                  '{{Repeat|');
 text = text.replace(/{{Niet afdrukken ?(\|\n|\n\|)/ig,   '{{Niet afdrukken block\n|\n');    // extra \n tbv. sommige wikicodes
 text = text.replace(/{{Niet afdrukken ?\|/ig,            '{{Niet afdrukken block|');
 text = text.replace(/\n\| *Moeilijkheid *= *[ a-zA-Z]*/ig, '');   // 20251012

 text = text.replace(/{{Zieook ?(\|\n|\n\|)/ig,           '{{Zie ook\n|\n');                 // extra \n tbv. sommige wikicodes
 text = text.replace(/{{Zieook ?\|/ig,                    '{{Zie ook|');

 /* text = text.replace(/{{Crd ?\|/ig,                       '{{Akkoord|');  klaar */
 /* text = text.replace(/{{Akkoorden ?\|/ig,                 '{{Akkoord|');  klaar */

 // eerst toepassen op _alle_ sjablonen, ipv. check op overbodige &quot;|&quot; ?


 /* sjabloonnaam met hoofdletter */
 {
  while(true){
   X = /{{[a-z]/.exec(text);
   if (X == null) break;
   Y = X[0].toUpperCase();
   text = text.replace(X,Y);
  }

 /* Idem in Sjabloon:Tl: 20230421  -- ToDo 
  while(true){
   X = /{{tl\|[A-Za-z]/i.exec(text);
   alert(&quot;X1=&quot; + X);
   if (X == null) break;
   alert(&quot;X2=&quot; + X);
   Y = X[0].toUpperCase();
   alert(&quot;Y=&quot; + Y);
   text = text.replace(X, &quot;{{Tl|&quot; + Y);
   alert(&quot;3=&quot; + text.replace(X, &quot;{{Tl|&quot; + Y));

  / alert(X + &quot; - &quot; Y + &quot; - &quot; + text.replace(X, &quot;{{Tl|&quot; + Y));
  }
*/

  // overbodige pipe na sjabloonnaam
  prev = text;
  text = text.replace(/(?&lt;={{[a-z,0-9, ,-]*) *\| *\n/ig, '\n|\n');
  if (!(prev == text)) {
   debug('checken: evt. eerste sjabloonparameter(s)!'); // alert
  }
 }

 text = text.replace(/aW~d6-8Ht#yV_5/g, &quot;{{{&quot;);     // herstel code naar &quot;{{{&quot;            ---------------

 /* {{Sub}} onderaan */
 X = text.search(/{{sub}}/i);
 if (X &gt; -1 &amp;&amp; X &lt; 50) {text = text.replace(/{{sub}}\n?/i, '') + '{{Sub}}';}

 /* lege regels voor {{sub}} */
 text = text.replace(/\n ?\n*{{sub}}/ig,'\n{{Sub}}');

 /* &lt;tr&gt; |- */
 text = text.replace(/\|-+/g, &quot;|-&quot;);

 /* overbodige laatste &lt;tr&gt; */
 text = text.replace(/ *\|-\x20*\n *\|}/g, &quot;|}&quot;);

 /* wikicode hr: 4 streepjes */
 text = text.replace(/^-{5,}/g,  &quot;----&quot;);
 text = text.replace(/\n-{5,}/g, &quot;\n----&quot;);

 /* http:// */
 prev = text;
 text = text.replace(/http:\/\//ig, 'https://');
 if (!(prev == text)) {debug('Check externe links (https)!');}  // alert

 /* &quot;xxe eeuw&quot; in tekst */ {  // 20220119
  /* disabled: mag geen _links_ wijzigen ! 20220215 
   text = text.replace(/(?&lt;=(1|2)?[0-9])e eeuw/g,'&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt; eeuw');
   text = text.replace(/(?&lt;=(1|2)?[0-9])e-eeuw/g,'&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;-eeuw');
  */
 }

 text = text.replace(/\[\[categorie:/ig, &quot;[[Categorie:&quot;);
 text = text.replace(/\[\[:categorie:/ig, &quot;[[:Categorie:&quot;);

 /* Afsluitende tag op Categorie: 20220124, v2 */
 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 14) {
  text = text.replace(/'''{{PAGENAME}}(?!''')/i, &quot;'''{{PAGENAME}}'''&quot;);
 }

 /* Check op nested span tags - 20220218 */
 /*
 if (text.search(/&lt;\/span( color)?&gt; ?&lt;\/span&gt;/i) &gt; -1 ){
  // alert('Check: nested span tags!?');
  text = text.replace(/&quot;&gt;&lt;span style=&quot;/ig, ' ')                    // erg bot: alleen voor eco tuin ??
  text = text.replace(/&lt;\/span( color)?&gt;&lt;\/span&gt;/ig, '&lt;/span&gt;'); //  ,,
 }
 */

 /* {{Fase0..4}} -&gt; {{Fase|0..4}} */
 text = text.replace(/\{\{Fase(?=[0-4])/ig, '{{Fase|');  // 20250810
 text = text.replace(/\{\{Fase([1-4])/ig,   &quot;{{Fase|$1&quot;);     // 20260514 dubbel

 /* geen lege regel na kopje - 20230724 */
 text = text.replace(/==\n\n(?!==)/g, &quot;==\n&quot;);

 // komma vóór &lt;ref&gt; // 20251004
 text = text.replace(/ \&lt;\/ref\&gt;/ig,  '&lt;/ref&gt;');
 text = text.replace(/ \&lt;\/cite\&gt;/ig, '&lt;/cite&gt;');

 // links wp fixen:  // 20251004
 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 0) {
   text = text.replace(/\[\[:?w:(nl:)?(.*?)\]\]/ig  , '{{Wp|$2}}');
 }
 text = text.replace(/\{\{W\|/ig, '{{Wp|');        // 20251008
 text = text.replace(/\{\{W[^a-zA-Z]/ig, &quot;{{Wp&quot;);  // dubbel

 // objSummary.value = 'Lintfouten: Verouderde HTML elementen';
 // document.getElementById('wpSummary').value = 'lf'; // 20260323

 text = text.replace(/\{\{Sjabloon:/ig, &quot;{{&quot;);

 //aap  *******  . + * ? ^ $ ( ) [ ] { } | / \  ********

 // template:
 // text = text.replace(/\{\{/ig, &quot;{{&quot;);

 text = text.replace(/\{\{Leer jezelf ecologisch tuinieren/ig, &quot;{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren&quot;);
 text = text.replace(/\{\{00%/ig, &quot;{{0%&quot;);
 text = text.replace(/\{\{Navigatie([\|,\n])/ig, &quot;{{Bladeren2$1&quot;);  // 20260516
 text = text.replace(/\{\{Recepten/ig, &quot;{{Navigatie recepten&quot;);
 text = text.replace(/\{\{Recept/ig, &quot;{{Infobox recept&quot;); // 2260516
 text = text.replace(/\{\{Talen/ig, &quot;{{Taal- en letterkunde&quot;);

 /*
 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf(&quot;Programmeren in TI-Basic/&quot;) &gt; -1) {   // 20260420
   text = text.replace(/\{\{Links\}\}\n/i, &quot;&quot;);
   // text = text + String.fromCharCode(13, 10) + &quot;{{Links}}&quot;;
   text = text + &quot;{{Links}}&quot;;
 }
 */

 /* 20260413:
 text = text.replace(/ategorie:GFDL afbeeldingen/ig,        &quot;ategorie:Bestanden met GFDL Licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeelding naar licentie/ig, &quot;ategorie:Bestand naar licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeelding beschikbaar op commons met dezelfde naam/ig,     &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand beschikbaar op commons met dezelfde naam&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeelding beschikbaar op commons/ig,                       &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand beschikbaar op commons&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeeldingen niet te verplaatsen naar Wikimedia Commons/ig, &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand niet te verplaatsen naar Wikimedia Commons&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:PD-afbeeldingen/ig,                 &quot;ategorie:Bestanden met PD Licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Ewmulti-afbeeldingen/ig,            &quot;ategorie:Bestanden met Ewmulti Licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen zonder geldige licentie/ig,             &quot;ategorie:Bestanden zonder geldige licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Verplaats naar Wikimedia Commons/ig,       &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand te verplaatsen naar Wikimedia Commons&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen met Creative Commons Licentie by-sa/ig, &quot;ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie by-sa&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen met Creative Commons Licentie by/ig,    &quot;ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie by&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen/ig,             &quot;ategorie:Bestand&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Creative Commons-afbeeldingen/ig,   &quot;ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie&quot;);
 */

 text = text.replace(/\{\{Information/i, &quot;{{Informatie&quot;);

 //text = text.replace(/\{\{Links\}\}\n/i, &quot;&quot;);  // 20260412
 //text = text.replace(/\{\{Sub\}\}/i, &quot;{{Sub}}\n{{Links}}&quot;);

 text = text.replace(/Youtube/g, &quot;YouTube&quot;);  // 20260406

 text = text.replace(/{{Clearboth/ig, &quot;{{Clear both&quot;); // 20260323
 text = text.replace(/{{Clearleft/ig, &quot;{{Clear left&quot;);

 text = text.replace(/( |&amp;nbsp;){0,3}&lt;ref(?!erences)/ig, '&amp;nbsp;&lt;ref');  // 1 spatie voor &lt;ref&gt;   20260121
 text = text.replace(/&lt;ref(.*)?&gt; &lt;ref/ig, '&lt;ref$1&gt;&lt;ref');                // tenzij 2 x ref na elkaar

 text = text.replace(/\{\{L\|(.*)\}\}/ig, '[[../$1/]]');    //  {{L|x}} -&gt; [[../x/]]  20251229

 text = text.replace(/#DOORVERWIJZING ?/ig, '#Redirect ');

 if (mw.config.get('wgPageName').indexOf('Sjabloon:Index_') &gt; -1) {   // mw.config.get('wgPageName') geeft {{FULLPAGENAME}} !
  text = text.replace(/## ?\[\[/g , '**[[');
  text = text.replace(/# ?\[\[/g  , '*[[');
 // ???  text = text.replace(/\[\[Categorie:Sjablonen index\]\]\n?/ig, '');
 }

 // {{tl}}:
 // text = text.replace(/\{\{tl\|(a-z)/ig, '{{Tl|' + '$1'.toUpperCase());                       // werkt niet
 // text = text.replace(/\{\{tl\|(a-z)/ig, '{{Tl|' + String($1).charAt(0).toUpperCase());       // crasht

 // komma in getal -&gt; punt - verder testen! - werkt maar t/m 999,999! :
 // text = text.replace(/([0-9]{1,3}),([0-9]{3})/g, '$1.$2');

 text = text.replace(/\{\{Schaak\/Bord\|=/ig , '{{Schaak/Bord2'); // 20251030
 text = text.replace(/\|\n\|=/ig             , '|\n|');
 text = text.replace(/(\n[1-8].*?)= ?\n/ig   , '$1\n');
 text = text.replace(/(\n[1-8].*?)= ?\n/ig   , '$1\n');

 text = text.replace(/\{\{HTML-standaardattributen/ig, '{{HTML standaardattributen');
 text = text.replace(/\{\{HTML (tags|elementen)/ig,    '{{Navigatie HTML elementen');  // 20251016
 text = text.replace(/\[\[(:)?File:/ig,                '[[$1Bestand:');                // 20251009
 text = text.replace(/\[\[(:)?Image:/ig,               '[[$1Afbeelding:');
 text = text.replace(/\n\n?\{\{Recepten\}\}/ig,        '\n{{Navigatie recepten}}');    // 20251012
 text = text.replace(/\{\{Beg\}\}/ig,                  '{{Begin}}');                   // 20251022
 text = text.replace(/\{\{Boekenplanken\}\}/ig,        '{{Navigatie boekenplanken}}'); // 20251022

 /*** Eenmalige acties ***/
 text = text.replace(/\[\[Kookboek\/\bDessert\b/ig,     '[[Kookboek/Nagerecht');     // 20251012
 text = text.replace(/\{\{TOCRechts/ig,             '{{TOC rechts');             // 20230417
 text = text.replace(/\{\{Wikt(?=(\||\}))/ig,       '{{Wiktionary');             // 20230514
 text = text.replace(/\{\{Woordenboek Index\}/ig,   '{{Alfabet met links}');     // 20230520
 text = text.replace(/se wikipedia/ig,              'stalige Wikipedia');        // 20230614
 text = text.replace(/background: ?none;? ?/ig,     '');                         // 20250711
 text = text.replace(/\n?\n\n\n\{\{Recepten\}\}/ig,     '\n\n{{Recepten}}');              // 20250805
 text = text.replace(/\{\{Recept\n\|\n/ig,              '{{Recept\n');                    // 20250805  
 text = text.replace(/(?&lt;![a-zA-Z])NB(\.(\:)?|\:) ?/g,  'NB ');                           // 20250817
 text = text.replace(/Wiskunde voor MBO techniek\//g,   'Wiskunde voor MBO techniek 1/'); // 20250824

 /*** Archief eenmalige acties ***/
 /*
 text = text.replace(/\{\[Clear both/ig , &quot;{{Clear both&quot;);
 text = text.replace(/{{Clearright/ig   , &quot;{{Clear right&quot;);
 text = text.replace(/{{Boeken/ig       , &quot;{{Post-it/Boeken&quot;);

 // tbv. Maatschappijleer/Alfabetische woordenlijst maatschappijleer - 20260303:
 // text = text.replace(/; ?&lt;&lt;!-- ?/ig , ';&lt;!--');
 // text = text.replace(/ ?--&gt;span&gt;/ig , '--&gt;');
 // text = text.replace(/;&lt;\/span&gt;/ig  , ';');

 // text = text.replace(/\[\[Categorie:Land\]\]/ig, '[[Categorie:Land in Europa]]');  // 20260125

 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('Atlas van') &gt; -1) {      // wd-properties vervangen; 20260119
   text = text.replace(/(property|statements):P18/ig,   '$1:afbeelding');
   text = text.replace(/(property|statements):P31/ig,   '$1:is een');
   text = text.replace(/(property|statements):P35/ig,   '$1:staatshoofd');
   text = text.replace(/(property|statements):P47/ig,   '$1:grenst aan');
   text = text.replace(/(property|statements):P122/ig,  '$1:regeringsvorm');
   text = text.replace(/(property|statements):P206/ig,  '$1:gelegen in of aan waterlichaam');
   text = text.replace(/(property|statements):P361/ig,  '$1:onderdeel van');
   text = text.replace(/(property|statements):P571/ig,  '$1:datum van oprichting of creatie');
   text = text.replace(/(property|statements):P1539/ig, '$1:vrouwelijke bevolking');
   text = text.replace(/(property|statements):P1540/ig, '$1:mannelijke bevolking');
   text = text.replace(/(property|statements):P2131/ig, '$1:bruto binnenlands product');
}

 // tbv. [[Wikibooks:Lijst van eigenschappen van Wikidata-items]]: (20251211))
 text = text.replace(/\&lt;br\&gt;\[\[d:Property talk:P[0-9]{1,5}\|talk\]\]\&lt;br\&gt;\[\[d:Wikidata:Database reports\/Constraint violations\/P[0-9]{1,5}\|covi\]\]\|/ig, '|');

 // voor [[Onderwijs in relatie tot P2P]] :
 text = text.replace(/tot P2P\/(.*)/g, 'tot P2P/$1|$1]]');

 text = text.replace(/{{StringReplace ?\|/ig,             '{{Replace|');
 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 3) { // &quot;Overleg gebruiker&quot;;  20251116
   text = text.replace(/\{\{Zandbak\}\}/ig, '{{Zb}}');
 }

 text = text.replace(/\{\{Bladeren(2|3)/ig,         '{{Bladeren4');              // 20230531
 text = text.replace(/\[\[Categorie:Weglaten bij afdrukken.*?\]\]\n?/ig, '');  // 20251024
 text = text.replace(/\{\{Miljoen/ig, '{{Afronden');  // 20251005

 // lintfouten: Ingebedde stijlregel voor de achtergrondkleur zonder bijbehorende tekstkleur  // 20250711
 text = text.replace(/(color: ?(black|inherit); ?)?background(-color)?:/ig, 'color: inherit; background-color:');

 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 14) {                // 20251009
  if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('- inhoud') &gt; -1) {
   text = text.replace(/\n?\[\[Categorie:Hoofdstuk.*?\]\]\n?/ig, '');
   if (text.indexOf('Categorie:Inhoud') &gt; -1) {
    // window.location.assign('https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Categorie:Inhoud');
    return;
   }   
   text = text.replace(/\n?\[\[Categorie:Inhoud\]\]\n?/ig, '');
   text = text + '[[Categorie:Inhoud]]\n';  // toevoegen indien cat:hoofdstuk nog niet aanwezig

   // werkt niet (edit wordt niet opgeslagen):
   // var Button = document.getElementById(&quot;wpSave&quot;);
   // Button.click();
  }
 }

 var X = mw.config.get('wgPageName');
 document.write(X + '__');
 var Y = X.search('Wikibooks:Infobox/');
 document.write(Y + '__');
 if (Y &gt; -1) {
   document.write('ja__');
   text = text.replace(/--\&gt;\|.*boekenplank.*(taal( en letterkunde)?|talen)/ig, '--&gt;| boekenplank    = Taal en letterkunde');// 2025100?
 }

 text = text.replace(/\{\{Abc\}\}/ig,               '{{Alfabet met ankers}}');   // 20230414
 text = text.replace(/\[\[Categorie\:Sjablonen sjabloondocumentatie/ig, '[[Categorie:Sjabloondocumentatie');

 text = text.replace(/Moderne/g      , 'moderne');      // 20251006
 text = text.replace(/Hedendaagse/g  , 'hedendaagse');
 text = text.replace(/Architectuur/g , 'architectuur');
 // rode (wp-)links ontlinken:
 // tbv. [[Veelvoorkomende misvattingen/Wetenschap en technologie]]
 // &quot;lazy&quot; mode: (.*?) - https://javascript.info/regexp-greedy-and-lazy ! :-)

 // problemen:
 //  * afb. met link(s) in de caption gaan stuk           -&gt; handmatig op te lossen
 //  * links met afwijkende omschrijving worden zichtbaar -&gt; niet  ,,

 // 2: te behouden links veiligstellen:
 text = text.replace(/\[\[((Afbeelding|Bestand|bibcode|doi|File|Image|Media):.*?)\]\]/ig, 'REPL251005pre$1REPL251005post');

 // 3: alle overige links omzetten naar tekst:
 text = text.replace(/\[\[(.*?)\]\]/ig, '$1');
 text = text.replace(/\[\[(.*?)\]\]/ig, '$1'); // 2e keer tbv. geneste links!

 // 4: te behouden links herstellen:
 text = text.replace(/REPL251005pre/g,  '[[');
 text = text.replace(/REPL251005post/g, ']]');
*/

/*
 text = text.replace(/{{Receptmetafbeelding/ig,           '{{Infobox recept');               // 20230312, 20251011
 te gretig;  text = text.replace(/,\&lt;ref\&gt;(.*)\&lt;\/ref\&gt;/ig               , '&lt;ref&gt;$1&lt;/ref&gt;,');       // 20251004
 text = text.replace(/\[Spaans\/Les( |_)0/ig                             , '[Spaans/Les ');         // 20250930
 text = text.replace(/Categorie\:Ingrediënt\/Drank/ig                    , 'Categorie:Drank')       // 20250929
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Fruit/ig          , 'Categorie:Fruit')       //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Gevogelte/ig      , 'Categorie:Gevogelte')   //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Graan/ig          , 'Categorie:Graan')       //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Groente/ig        , 'Categorie:Groente')     //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Zuivel/ig         , 'Categorie:Zuivel')      //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Vruchtensap/ig    , 'Categorie:Vruchtensap') //   ,,
*/

 /* text = text.replace(/Italiaans.*Antwoorden.*\]\]/g, mw.config.get('wgTitle') + '/Antwoorden]]'); // 20250920 */
 /* text = text.replace(/Italiaans\/Les0?/g,           'Italiaans/Les ');                            // 20250920 */
 /* text = text.replace(/ hele )/ig, ' heel ');  //20250920 */
 /* text = text.replace(/WikiJunior/g,                 'Wikijunior');               // 20250718 */
 /* text = text.replace(/\{\{TOCLinks/ig,              '{{TOC links');              // 20230417 */
 /* text = text.replace(/\/(.{1,65})\]\]/ig, '/$1|$1]]'); // 20250903 */
 /* text = text.replace(/\{\{Uitleg\|(.{5,43})\|(.{5,43})\}\}/ig, '{{Hover|tekst=$2|hovertekst=$1}}');  // 20250901 */
 /* text = text.replace(/\{\{Tuin(\n|\|)/i,                '{{Tuinkalender');                // 20250803 */
 /* text = text.replace(/\{\{Tuinkalender\|Pagina.*tuinieren\/(.*)\|tuinkalender\]\]\n?\|Onderdeel\=(.*)\n\}\}/i, '{{Tuinkalender|$1|$2}}');  // 20250831 */
 /* text = text.replace(/(?&lt;=g)allerij/ig,               'alerij');                   // 20230614 */
 /* text = text.replace(/(?&lt;=t)utti frutti/ig,           'uttifrutti');               // 20250817 */
 /* text = text.replace(/\{\{\#babel\:/ig,               '{{Babel|');                 // 20250813 */
 /* text = text.replace(/\n/g, ']]\n');  // 20250812 */
 /* text = text.replace(/gerbuik/g, 'gebruik'); // 20250806 */
 /* text = text.replace(/\{\{Noindex\}\}/ig,             '__NOINDEX__');    */
 /* text = text.replace(/\{\{Clear\}\}/ig,               '{{Clearboth}}');  */
 /* text = text.replace(/\| ?Naam ? ?= ? ?{{PAGENAME}}/, '| Naam = ');               // 20250805 */

 /* text = text.replace(/Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek/ig, 'Categorie:Sjablonen talen en dialecten'); */
 /* text = text.replace(/Categorie\:Fase(?=[0-4])/ig, 'Categorie:Fase ');*/         // 20250803

 /* 1e img van Sjabloon:Gestarte boeken verwijderen */
 // text = text.replace(/ ?\[\[Bestand:.-4\.svg\|.px\]\] ?/ig , '\n');  // 20250722
 // text = text.replace(/  /ig                                , ' ');
 // text = text.replace(/\* ? ?/ig                            , '&lt;br&gt;\n');
 // text = text.replace(/\]\] \{\{/ig                         , ']]{{');
 // text = text.replace(/\{\{0%/ig                            , '00%');

 //text = text.replace(/Chillipepers\.nl/ig, 'chillipepers.nl');  // 20250722
 //text = text.replace(/Chillipeper\.nl/ig,  'chillipeper.nl');   //   ,,
 // text = text.replace(/Basiskennis( |_)chemie6\//g, 'Basiskennis chemie 6/'); // 20250906
 // // document.getElementById('wpSummary').value = 'lf'; werkt niet!??

// ---------------------------------------------------------------------------------------------
 /* tbv. lintfouten op overleg gebruiker */
 // text = text.replace(/('''|\&lt;\/?b\&gt;)/ig, &quot;&quot;);                                 /* 20230627 */

 /* tbv. verkeerd geneste tags op overleg:gebruiker */
 // text = text.replace(/\&lt;\/?span.*?\&gt;/ig, &quot;&quot;);                                 /* 20230627 */
 // obj.value = 'Lintfouten: Verkeerd geneste tags';

 /* test: CSS beter leesbaar maken - 20230519 */
 text = text.replace(/(?&lt;=style\=\&quot;.*): *(?=\&gt;)/ig, &quot;: &quot;);  /* too greedy; check &quot;http(s):, /File: etc. ! */
 text = text.replace(/(?&lt;=style\=\&quot;); ?(?=\&quot;)/ig,           &quot;; &quot;);


 /* ------ oud -------------
 text = text.replace(/\[\[Categor(ie|y):Sjablonen(?=[\||\]\]])/ig, '[[Categorie:Sjablonen Wikibooks-gebruikers');
 text = text.replace(/\[\[Categor(ie|y):Sjablonen(?=[\||\]\]])/ig, '[[Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek');
 // &quot;xxe eeuw&quot; in titel  {  // 20220119
  var title = mw.config.get('wgTitle');
  var pattern = /(?&lt;=(1|2)?[0-9])e-eeuw/;
  if (text.search(/{{DISPLAYTITLE:/) == -1) {
   if (title.search(pattern) &gt; -1) {
    text = '{{DISPLAYTITLE:' + title.replace(pattern,'&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;-eeuw') + '}}' j+ text;
   }
  }
  else debug('{{DISPLAYTITLE: is niet vervangen');
 }

 // tijdelijk (tbv &quot;Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt&quot;)
 text = text.replace(/{{cat\|?/ig, &quot;{{Cat&quot;);
 text = text.replace(/{{boekcat\|/ig, &quot;{{Boekcat&quot;);
 text = text.replace(&quot;'''{{PAGENAME}}&quot;, &quot;'''{{PAGENAME}}'''&quot;);
 */
 /* verplaatsen naar andere categorie:
 text = text.replace(/\[\[Categorie:Aardrijkskunde/ig, &quot;[[Categorie:Geografie&quot;);
 */
 /* sig BeeBringer:
 text = text.replace(/\[\[Bestand:BeeBringer.png\‎]\].*?\&lt;\/sup&gt;/, '\n[[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] [[Overleg_gebruiker:BeeBringer|overleg]]');
 text = text.replace(/u wijzingen/, 'uw wijzigingen');
 */

 /* div. typefouten */
 // text = text.replace(/(?&lt;=w)ijzingen/, 'ijzigingen');
 text = text.replace(/paramaters/, 'parameters');

 /*** Einde ***/
 /* niets veranderd? */
 if (obj.value == text) return;                                   /* exit */

 obj.value = text;                                                /* klaar om op te slaan */
 // obj.value = obj.value + '\n\n' + text;  // TIJDELIJK!!

 /*** Samenvatting ***/
 var obj = document.getElementById('wpSummary');
 // obj.value = 'cat'; 
 // obj.value = 'Lintfouten: Verouderde HTML-elementen';
 // obj.value = 'Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt';

/* tijdelijk (voor eenmalige acties): */
// obj.value = '[[Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek]]';
// obj.value = '[[Categorie:Sjablonen Wikibooks-gebruikers]]';

 /*** Niet volgen tenzij reeds eerder gevolgd ***/
 var obj = document.getElementById('ca-watch');
 if (obj) {document.getElementById('wpWatchthis').checked = false;}
 return;
}

function addPurgeTab() {
 /* Voegt een &quot;purge&quot; tabje toe
 (bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Pjetter/monobook.js) */
 if(!document.getElementById) return;
 var x = document.getElementById('ca-history');
 if(! x) { return; }
 var tabs = document.getElementById('p-cactions').getElementsByTagName('ul')[0];
 if(x.children) { x = x.children[0]; }
 else { x = x.childNodes[0]; }
 addlilink(tabs, x.href.replace(/=history/, &quot;=purge&quot;), 'purge', 'ca-purge');
 // ta['ca-purge'] = ['g', 'Purge the internal cache for this page']; // &quot;ta is not defined&quot;
}

function addlilink(tabs, url, name, id) {
 /* voegt tabjes toe
 (bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Pjetter/monobook.js) */
 var na = document.createElement('a');
 na.href = url;
 na.appendChild(document.createTextNode(name));
 var li = document.createElement('li');
 li.id = id;
 li.appendChild(na);
 tabs.appendChild(li);
 return li;
}

function experiment() { // (om 'Inklappen' resp. 'Uitklappen' te vervangen)
 UitklapDivHide = '▲'; // U+25B2 kleiner: ▴ u+25B4   werkt niet
 UitklapDivShow = '▼'; // U+25BC kleiner: ▾ u+25BE    ,,    ,,
}

function automatePurgeConfirmationDialog() {
/* Automate purge confirmation dialog. (https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Purge) */
 if (mw.config.get('wgAction') === 'purge' ) {
  $('form[action*=&quot;action=purge&quot;]').submit();
 }
 return;
}

function markeerLintErrors() {  // 20220114
 // Markeert aantallen &gt; 0 op Speciaal:LintErrors met een rode achtergrond.
 if (! (mw.config.get('wgPageName') == 'Speciaal:LintErrors')) return;  /* exit */
 var list = document.getElementsByTagName(&quot;BDI&quot;);
 if (list.length == 0) return;
 for (i=0; i&lt;list.length; i++) {
  if (! (list[i].innerHTML == '(0 fouten)')) {
   list[i].style.background = '#ff8080';
  }
 }
 return;
}

function createDebug() {  // v2, 20220113
 // Creëert een debug-venster direct boven het bewerkingsvak.
 var obj = document.getElementById('wpTextbox1');
 var parent = document.getElementById('editform');        
 var newItem = document.createElement(&quot;DIV&quot;);
 newItem.id = 'debug';
 newItem.style.display='none';
 var textnode = document.createTextNode(&quot;&quot;);
 newItem.appendChild(textnode);
 parent.insertBefore(newItem, obj);
}

function debug(txt) {
 // Voegt een regel tekst toe aan het debug-venster.
 var obj = document.getElementById('debug');
 if (obj == null) return;                        /* exit */                 
 obj.style.display = 'block';
 obj.innerHTML = obj.innerHTML + txt.replace(/&lt;/g,'&amp;lt;') + '&lt;br&gt;';
}

function massDelete() {  /* tbv. verwijderen ~450 pagina's, zie lijst op LJET/Gewenste pagina's */
 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('Leer jezelf') == -1) return;
 if (mw.config.get('wgAction') != 'delete') return;
 document.getElementById('ooui-php-2').value = 'Verwijdersessie 3 september 2025';
 document.getElementById(&quot;deleteconfirm&quot;).submit(); 
 return;
}

function insertTekst() {
 var title = mw.config.get('wgTitle');
 if ((title.search(/Kookboek [0-9]{1,2} /i)) == 0) {
  if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 10) {
   if (mw.config.get('wgAction') == 'view') {
    window.location += '?action=edit';
    var text = document.getElementById('wpTextbox1').value;
    text = '__EXPECTUNUSEDCATEGORY__\n' + text;
   }
  }
 }
 return;
}

function capFirst(str) {
 /* fix all-caps en camel-case */
 return str[0].toUpperCase() + str.slice(1).toLowerCase();
}

// &lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>ftoekgvztz0nj7sgvrlgpeuk6t4oy2s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428608</id>
      <parentid>428393</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T15:08:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>428608</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="34178" sha1="jte08u92uwa2uvnajuzbzpg35x45xmc" xml:space="preserve">// &lt;nowiki&gt;

$(function () {
  // importScript('Gebruiker:Erik Baas/markeer.js');  /* markeer &amp; next*/
  // watisdit();
  // insertTekst();
  // massDelete();
  automatePurgeConfirmationDialog();
  // if (mw.config.get('wgTitle').indexOf(&quot;Programmeren in TI-Basic/&quot;) &gt; -1) { autoEdit(); }  // 20260420
  replaceObsoleteHTMLTags();
  markeerLintErrors();
  addSubpagesLink();
  // loadWikidataInfo();
  fWikidata();
//  autoSave();
  addPurgeTab();  // check: altijd als laatste!
  return;
});

function autoSave() {
  if (mw.config.get('wgPageContentModel') != &quot;javascript&quot; &amp;&amp;
      mw.config.get('wgNamespaceNumber')  != 828) {               // -js, -module
    if (mw.config.get('wgAction') == 'edit') {
      document.getElementById('wpSummary').value = 'lf';
      setTimeout(autoSave_sub, 10000);
    }
  }
  return;
}

function autoSave_sub() {
  document.getElementById(&quot;wpSave&quot;).click(); 
  return;
}

function fWikidata() {  /* Zoek in Wikidata - bron: [[w:Gebruiker:Zanaq/fwikidata.js]] (c) 2013 Zanaq, GPL
  * Voegt een link &quot;Zoek in Wikidata&quot; toe aan de sectie &quot;hulpmiddelen&quot;. */
  var title = mw.config.get('wgTitle');
  mw.util.addPortletLink('p-tb',
    'https://www.wikidata.org/w/index.php?button=&amp;title=Special%3ASearch&amp;search=' + encodeURIComponent(title.substr(title.lastIndexOf('/') + 1)),
    'Zoek in WikiData',
    'ca-wikidata',
    'Zoek in Wikidata');
  return;
};

function watisdit() {
  const collection = document.getElementsByClassName(&quot;cdx-button&quot;);
  alert(collection[0].innerHTML + ' *** ' + collection[1].innerHTML);
  return;
};

function autoEdit() {
  if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 0) { // 0=(main), 3=Overleg gebruiker, 10=Template
    if (mw.config.get('wgAction') == 'view') {
      if (mw.config.get('wgDiffOldId') == null) {  // of wgDiffNewId ?
        window.location += '?action=edit';
      }
    }
  }
  return;
}

function loadWikidataInfo() {
  /* Wikidata; 20260130
  bron: https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Wikidata&amp;oldid=70312736#Geschiedenis
  geeft onder paginatitel korte info over onderwerp in Wikidata */
  if ( mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ) === 0 ) {
    // importScriptURI(&quot;//www.wikidata.org/w/index.php?title=User:Yair rand/WikidataInfo.js&amp;action=raw&amp;ctype=text/javascript&quot;);
    importScriptURI(&quot;//nl.wikibooks.org/w/index.php?title=User:Erik_Baas/WikidataInfo.js&amp;action=raw&amp;ctype=text/javascript&quot;);
  }
  return;
}

function addSubpagesLink() {
/*
 * Voegt een link &quot;Subpagina's&quot; toe aan de sectie &quot;hulpmiddelen&quot;. 
 * Gebaseerd op de code in [[:commons:MediaWiki:Common.js]].
 * Bron: https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-subpages.js
 * Onderhoud: [[User:Krinkle]]
 */ 
    var i18n = {
        en: &quot;Subpages&quot;,
        fr: &quot;Sous-pages&quot;,
        nl: &quot;Subpagina's&quot;
    };
    if ( [ 'Special', 'File', 'Category' ].indexOf( mw.config.get( 'wgCanonicalNamespace' ) ) === -1 ) {
        var text = i18n[ mw.config.get( 'wgUserLanguage' ) ] || i18n.nl;
        var link = mw.util.getUrl( 'Speciaal:Voorvoegselindex/' + mw.config.get( 'wgPageName' ) + '/' );
        mw.util.addPortletLink( 'p-tb', link, text, '', 'Subpagina\'s van deze pagina');
    };
 return;
}

function replaceObsoleteHTMLTags() {
 var prev = '', sub='', subColor='', subFace='', subSize='', found='', text='', res='', X, Y, Z;
 var objSummary = document.getElementById('wpSummary');
 var obj = document.getElementById('wpTextbox1');
 if (obj == null) return;                                           /* exit */
 if (! (mw.config.get('wgPageContentModel') == 'wikitext')) return; /* exit */
 var text = '' + obj.value;
 if (text.search(/{{Wiu[2,3]/i) &gt; -1) {
  alert('Stop: werk in uitvoering!');
  return;                                   /* exit */
 }

 createDebug();

/* &lt;font&gt; */
while (true) {
 // common pt. 1
 X = /&lt;font.*?&gt;/i.exec(text);   // .exec: if not found: X=null, X[0] etc. = undefined !!
 if (X == null) break;  // geen font-tags
 X = X + ''; // !!
 subColor = subFace = subSize = X.replace(/(\x22|\x27)/g, &quot;&quot;);   // - ' en &quot;

 /* &lt;font color&gt; */
 if (subColor.search(/color/i) &gt; -1) {
  subColor = /color *= *[a-z,0-9,#]*/i.exec(subColor) + '';  // !!
  if (subColor) {
   subColor = subColor.replace(/ *= */, &quot;: &quot;) + &quot;;&quot;;
   subColor = subColor.toLowerCase();
  }
 }
 else {subColor = null;} // geen color-attribute

 /* &lt;font face&gt; */
 if (subFace.search(/face/i) &gt; -1) {
  subFace = subFace.replace(/ *, */g, &quot;,&quot;);
  subFace = /face *= *[a-z,0-9,\,]*/i.exec(subFace) + '';  // !!
  if (subFace) {
   subFace = subFace.replace(/,/g, ', ');
   subFace = subFace.replace(/face *= */i, 'font-family: ') + ';';
  }
 }
 else {subFace = null;} // geen face-attribute

 /* &lt;font size&gt; */
  // todo
  // tijdelijk: subSize = null;
 if (subSize.search(/size/i) &gt; -1) {

  debug(subSize);  // &lt;font color=red face=Tahoma size=3&gt;
  subSize = /(?&lt;=size *= *).*?(?=(\x20,'&gt;'))/i.exec(subSize) + '';
  debug(subSize);  // 

  // subSize = subSize.replace(/.../, &quot;...&quot;);
 }
 else {subSize = null;} // geen size-attribute

// tijdelijk: 
subSize = null;

 // common pt. 2
 Y = '&lt;span style=&quot;';
  //debug(Y);
 if (subColor) Y += subColor;
  //debug(Y);
 if (subFace)  Y += (subColor ? ' ' : '') + subFace;
  //debug(Y);
 if (subSize)  Y += (subColor || subFace ? ' ' : '') + subSize;
  //debug(Y);
 Y += '&quot;&gt;';
  //debug(Y);

 text = text.replace(X,Y);
 text = text.replace(/&lt;\/font/ig, &quot;&lt;/span&quot;);
} // while (true)

 /*
 ToDo:
 - font color/size/face !!!
 - uitzonderingen maken voor elementen tussen blockquote-, nowiki-, pre- en comment-tags !
 */


 /*** Obsolete elements:***/

 /* &lt;big&gt; */
 text = text.replace(/(&lt;big&gt;){3,6}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: xx-large;&quot;&gt;'); //xxx-large werkt niet in Chrome !
 text = text.replace(/(&lt;big&gt;){2}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;');
 // 20220106: x-large voor zon en water
 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf(&quot;Leer jezelf ecologisch tuinieren&quot;) &gt; -1) {
  text = text.replace(/(?&lt;=\| *zon *=.*)&lt;big&gt;/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;');
  text = text.replace(/(?&lt;=\| *water *=.*)&lt;big&gt;/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;');
 }
 text = text.replace(/&lt;big/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;');
 text = text.replace(/(&lt;\/big *[a-z|0-9]*&gt;){1,6}/ig, &quot;&lt;/span&gt;&quot;);

 /* &lt;center&gt; */
 text = text.replace(/&lt;center/ig, '&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;');
 text = text.replace(/&lt;\/center/ig, &quot;&lt;/div&quot;);

 /* &lt;small&gt; */
 text = text.replace(/(&lt;small&gt;){3,6}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: xx-small;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/(&lt;small&gt;){2}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/&lt;small/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;');
 text = text.replace(/(&lt;\/small *[a-z|0-9]*&gt;){1,6}/ig, &quot;&lt;/span&gt;&quot;);

 /* &lt;source&gt; 20220116 */
 text = text.replace(/&lt;source/ig,'&lt;syntaxhighlight');
 text = text.replace(/&lt;\/source/ig,'&lt;/syntaxhighlight');

 /* &lt;strike&gt; */
 text = text.replace(/&lt;strike/ig, &quot;&lt;s&quot;);
 text = text.replace(/&lt;\/strike/ig, &quot;&lt;/s&quot;);

 /* &lt;tt&gt; */
 text = text.replace(/&lt;tt/ig, &quot;&lt;code&quot;);
 text = text.replace(/&lt;\/tt/ig, &quot;&lt;/code&quot;);

 /*** Diversen: ***/

 /* &lt;br&gt; */
 text = text.replace(/\x20*&lt;\/?br\x20?\/? ?&gt;/ig, &quot;&lt;br&gt;&quot;);

 /* &lt;br clear=left/right/all/both&gt; */
 text = text.replace(/\x20*&lt;br clear ?= ?(\x22|\x27)?left(\x22|\x27)?\x20?\/?&gt;/ig,       '&lt;br style=&quot;clear: left;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/\x20*&lt;br clear ?= ?(\x22|\x27)?right(\x22|\x27)?\x20?\/?&gt;/ig,      '&lt;br style=&quot;clear: right;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/\x20*&lt;br clear ?= ?(\x22|\x27)?(all|both)(\x22|\x27)?\x20?\/?&gt;/ig, '&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;');

 /* &lt;hr&gt; */
 text = text.replace(/&lt;\/?hr\x20?\/?&gt;/ig, &quot;&lt;hr&gt;&quot;);

 text = text.replace(/\[\[categorie/ig, &quot;[[Categorie&quot;);
 text = text.replace(/\[\[afbeelding/ig, &quot;[[Afbeelding&quot;);

 /* prettytable */
 text = text.replace(/prettytable/ig, &quot;wikitable&quot;);

 /* WSBN nummer  :-( */
 text = text.replace(/\[WSBN( |-|_)?nummer/ig, &quot;       [WSBN&quot;);

 text = text.replace(/.*Hier.*onderhoudsmeldingen.*\n/ig, &quot;&quot;);

 /* . ná &lt;ref&gt; */
 while(true) {
  X = /(?&lt;!\.) ?&lt;ref&gt;.*?&lt;\/ref&gt;\./.exec(text);
  if (X == null) break;
  Y = X[0].replace(/ ?&lt;ref&gt;/,'.&lt;ref&gt;');
  Y = Y.replace('&lt;/ref&gt;.','&lt;/ref&gt;');
  text = text.replace(X,Y);
 }

 /* sjablonen en Magic Words */
 text = text.replace(/{{{/g, &quot;aW~d6-8Ht#yV_5&quot;);  // vervang &quot;{{{&quot; tijdelijk door code om varabelen te onderscheiden van sjablonen

 /* Magic Words - 20230323 */
 text = text.replace(/\{\{#categorytree:/g, &quot;{{#Categorytree:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{#expr:/g,         &quot;{{#Expr:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{\s?#if:\s?/ig,    &quot;{{#If:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#invoke:/g,     &quot;{{#Invoke:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#pos:/g,        &quot;{{#Pos:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#switch:/g,     &quot;{{#Switch:&quot;);

 /* Magic Words met 2 hoofdletters: 20230421 */ 
 text = text.replace(/\{\{ ?#ife/ig, &quot;{{#IfE&quot;);

 /* oud:
 text = text.replace(/\{\{ ?#iferror:/g,   &quot;{{#IfError:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#ifexpr:/g,    &quot;{{#IfExpr:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#ifexist:/g,   &quot;{{#IfExist:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#ifeq:/g,      &quot;{{#IfEq:&quot;);
 */

 /* ISBN 20230625 */
 // text = text.replace(/ISBN\s{1,3}/ig, &quot;{{ISBN|&quot;);
 // debug (&quot;ISBN checken!&quot;);
 // text = text.replace(/(?&lt;=\{\{ISBN\|[0-9%s]{8,13})(( )|\.|,|\n)/ig, &quot;}} &quot;);  //  &lt;-


 /* ISBN exp. 20240121 */
 text = text.replace(/ISBN\s{1,3}([0-9]\-?)*/ig, &quot;{{$&amp;}}&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ISBN\s{1,3}/ig, &quot;{{ISBN|&quot;);


 /* Sjabloonredirects vervangen 20220209 */
 text = text.replace(/{{Beg(innetje)?}}/ig, &quot;{{Begin}}&quot;);

 text = text.replace(/{{Alleen afdrukken ?(\|\n|\n\|)/ig, '{{Alleen afdrukken inline\n|\n'); // extra \n tbv. sommige wikicodes
 text = text.replace(/{{Alleen afdrukken ?\|/ig,          '{{Alleen afdrukken inline|');
 text = text.replace(/{{Herhalen ?\|/ig,                  '{{Repeat|');
 text = text.replace(/{{Niet afdrukken ?(\|\n|\n\|)/ig,   '{{Niet afdrukken block\n|\n');    // extra \n tbv. sommige wikicodes
 text = text.replace(/{{Niet afdrukken ?\|/ig,            '{{Niet afdrukken block|');
 text = text.replace(/\n\| *Moeilijkheid *= *[ a-zA-Z]*/ig, '');   // 20251012

 text = text.replace(/{{Zieook ?(\|\n|\n\|)/ig,           '{{Zie ook\n|\n');                 // extra \n tbv. sommige wikicodes
 text = text.replace(/{{Zieook ?\|/ig,                    '{{Zie ook|');

 /* text = text.replace(/{{Crd ?\|/ig,                       '{{Akkoord|');  klaar */
 /* text = text.replace(/{{Akkoorden ?\|/ig,                 '{{Akkoord|');  klaar */

 // eerst toepassen op _alle_ sjablonen, ipv. check op overbodige &quot;|&quot; ?


 /* sjabloonnaam met hoofdletter */
 {
  while(true){
   X = /{{[a-z]/.exec(text);
   if (X == null) break;
   Y = X[0].toUpperCase();
   text = text.replace(X,Y);
  }

 /* Idem in Sjabloon:Tl: 20230421  -- ToDo 
  while(true){
   X = /{{tl\|[A-Za-z]/i.exec(text);
   alert(&quot;X1=&quot; + X);
   if (X == null) break;
   alert(&quot;X2=&quot; + X);
   Y = X[0].toUpperCase();
   alert(&quot;Y=&quot; + Y);
   text = text.replace(X, &quot;{{Tl|&quot; + Y);
   alert(&quot;3=&quot; + text.replace(X, &quot;{{Tl|&quot; + Y));

  / alert(X + &quot; - &quot; Y + &quot; - &quot; + text.replace(X, &quot;{{Tl|&quot; + Y));
  }
*/

  // overbodige pipe na sjabloonnaam
  prev = text;
  text = text.replace(/(?&lt;={{[a-z,0-9, ,-]*) *\| *\n/ig, '\n|\n');
  if (!(prev == text)) {
   debug('checken: evt. eerste sjabloonparameter(s)!'); // alert
  }
 }

 text = text.replace(/aW~d6-8Ht#yV_5/g, &quot;{{{&quot;);     // herstel code naar &quot;{{{&quot;            ---------------

 /* {{Sub}} onderaan */
 X = text.search(/{{sub}}/i);
 if (X &gt; -1 &amp;&amp; X &lt; 50) {text = text.replace(/{{sub}}\n?/i, '') + '{{Sub}}';}

 /* lege regels voor {{sub}} */
 text = text.replace(/\n ?\n*{{sub}}/ig,'\n{{Sub}}');

 /* &lt;tr&gt; |- */
 text = text.replace(/\|-+/g, &quot;|-&quot;);

 /* overbodige laatste &lt;tr&gt; */
 text = text.replace(/ *\|-\x20*\n *\|}/g, &quot;|}&quot;);

 /* wikicode hr: 4 streepjes */
 text = text.replace(/^-{5,}/g,  &quot;----&quot;);
 text = text.replace(/\n-{5,}/g, &quot;\n----&quot;);

 /* http:// */
 prev = text;
 text = text.replace(/http:\/\//ig, 'https://');
 if (!(prev == text)) {debug('Check externe links (https)!');}  // alert

 /* &quot;xxe eeuw&quot; in tekst */ {  // 20220119
  /* disabled: mag geen _links_ wijzigen ! 20220215 
   text = text.replace(/(?&lt;=(1|2)?[0-9])e eeuw/g,'&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt; eeuw');
   text = text.replace(/(?&lt;=(1|2)?[0-9])e-eeuw/g,'&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;-eeuw');
  */
 }

 text = text.replace(/\[\[categorie:/ig, &quot;[[Categorie:&quot;);
 text = text.replace(/\[\[:categorie:/ig, &quot;[[:Categorie:&quot;);

 /* Afsluitende tag op Categorie: 20220124, v2 */
 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 14) {
  text = text.replace(/'''{{PAGENAME}}(?!''')/i, &quot;'''{{PAGENAME}}'''&quot;);
 }

 /* Check op nested span tags - 20220218 */
 /*
 if (text.search(/&lt;\/span( color)?&gt; ?&lt;\/span&gt;/i) &gt; -1 ){
  // alert('Check: nested span tags!?');
  text = text.replace(/&quot;&gt;&lt;span style=&quot;/ig, ' ')                    // erg bot: alleen voor eco tuin ??
  text = text.replace(/&lt;\/span( color)?&gt;&lt;\/span&gt;/ig, '&lt;/span&gt;'); //  ,,
 }
 */

 /* {{Fase0..4}} -&gt; {{Fase|0..4}} */
 text = text.replace(/\{\{Fase(?=[0-4])/ig, '{{Fase|');  // 20250810
 text = text.replace(/\{\{Fase([1-4])/ig,   &quot;{{Fase|$1&quot;);     // 20260514 dubbel

 /* geen lege regel na kopje - 20230724 */
 text = text.replace(/==\n\n(?!==)/g, &quot;==\n&quot;);

 // komma vóór &lt;ref&gt; // 20251004
 text = text.replace(/ \&lt;\/ref\&gt;/ig,  '&lt;/ref&gt;');
 text = text.replace(/ \&lt;\/cite\&gt;/ig, '&lt;/cite&gt;');

 // links wp fixen:  // 20251004
 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 0) {
   text = text.replace(/\[\[:?w:(nl:)?(.*?)\]\]/ig  , '{{Wp|$2}}');
 }
 text = text.replace(/\{\{W\|/ig, '{{Wp|');        // 20251008
 text = text.replace(/\{\{W[^a-zA-Z]/ig, &quot;{{Wp&quot;);  // dubbel

 // objSummary.value = 'Lintfouten: Verouderde HTML elementen';
 // document.getElementById('wpSummary').value = 'lf'; // 20260323

 text = text.replace(/\{\{Sjabloon:/ig, &quot;{{&quot;);

 //aap  *******  . + * ? ^ $ ( ) [ ] { } | / \  ********

 // template:
 // text = text.replace(/\{\{/ig, &quot;{{&quot;);

 text = text.replace(/\{\{Leer jezelf ecologisch tuinieren/ig, &quot;{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren&quot;);
 text = text.replace(/\{\{00%/ig, &quot;{{0%&quot;);
 text = text.replace(/\{\{Navigatie([\|,\n])/ig, &quot;{{Bladeren2$1&quot;);  // 20260516
 text = text.replace(/\{\{Recepten/ig, &quot;{{Navigatie recepten&quot;);
 text = text.replace(/\{\{Recept/ig, &quot;{{Infobox recept&quot;); // 2260516
 text = text.replace(/\{\{Talen/ig, &quot;{{Taal- en letterkunde&quot;);

 /*
 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf(&quot;Programmeren in TI-Basic/&quot;) &gt; -1) {   // 20260420
   text = text.replace(/\{\{Links\}\}\n/i, &quot;&quot;);
   // text = text + String.fromCharCode(13, 10) + &quot;{{Links}}&quot;;
   text = text + &quot;{{Links}}&quot;;
 }
 */

 /* 20260413:
 text = text.replace(/ategorie:GFDL afbeeldingen/ig,        &quot;ategorie:Bestanden met GFDL Licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeelding naar licentie/ig, &quot;ategorie:Bestand naar licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeelding beschikbaar op commons met dezelfde naam/ig,     &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand beschikbaar op commons met dezelfde naam&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeelding beschikbaar op commons/ig,                       &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand beschikbaar op commons&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeeldingen niet te verplaatsen naar Wikimedia Commons/ig, &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand niet te verplaatsen naar Wikimedia Commons&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:PD-afbeeldingen/ig,                 &quot;ategorie:Bestanden met PD Licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Ewmulti-afbeeldingen/ig,            &quot;ategorie:Bestanden met Ewmulti Licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen zonder geldige licentie/ig,             &quot;ategorie:Bestanden zonder geldige licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Verplaats naar Wikimedia Commons/ig,       &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand te verplaatsen naar Wikimedia Commons&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen met Creative Commons Licentie by-sa/ig, &quot;ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie by-sa&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen met Creative Commons Licentie by/ig,    &quot;ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie by&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen/ig,             &quot;ategorie:Bestand&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Creative Commons-afbeeldingen/ig,   &quot;ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie&quot;);
 */

 text = text.replace(/\{\{Information/i, &quot;{{Informatie&quot;);

 //text = text.replace(/\{\{Links\}\}\n/i, &quot;&quot;);  // 20260412
 //text = text.replace(/\{\{Sub\}\}/i, &quot;{{Sub}}\n{{Links}}&quot;);

 text = text.replace(/Youtube/g, &quot;YouTube&quot;);  // 20260406

 text = text.replace(/{{Clearboth/ig, &quot;{{Clear both&quot;); // 20260323
 text = text.replace(/{{Clearleft/ig, &quot;{{Clear left&quot;);

 text = text.replace(/( |&amp;nbsp;){0,3}&lt;ref(?!erences)/ig, '&amp;nbsp;&lt;ref');  // 1 spatie voor &lt;ref&gt;   20260121
 text = text.replace(/&lt;ref(.*)?&gt; &lt;ref/ig, '&lt;ref$1&gt;&lt;ref');                // tenzij 2 x ref na elkaar

 text = text.replace(/\{\{L\|(.*)\}\}/ig, '[[../$1/]]');    //  {{L|x}} -&gt; [[../x/]]  20251229

 text = text.replace(/#DOORVERWIJZING ?/ig, '#Redirect ');

 if (mw.config.get('wgPageName').indexOf('Sjabloon:Index_') &gt; -1) {   // mw.config.get('wgPageName') geeft {{FULLPAGENAME}} !
  text = text.replace(/## ?\[\[/g , '**[[');
  text = text.replace(/# ?\[\[/g  , '*[[');
 // ???  text = text.replace(/\[\[Categorie:Sjablonen index\]\]\n?/ig, '');
 }

 // {{tl}}:
 // text = text.replace(/\{\{tl\|(a-z)/ig, '{{Tl|' + '$1'.toUpperCase());                       // werkt niet
 // text = text.replace(/\{\{tl\|(a-z)/ig, '{{Tl|' + String($1).charAt(0).toUpperCase());       // crasht

 // komma in getal -&gt; punt - verder testen! - werkt maar t/m 999,999! :
 // text = text.replace(/([0-9]{1,3}),([0-9]{3})/g, '$1.$2');

 text = text.replace(/\{\{Schaak\/Bord\|=/ig , '{{Schaak/Bord2'); // 20251030
 text = text.replace(/\|\n\|=/ig             , '|\n|');
 text = text.replace(/(\n[1-8].*?)= ?\n/ig   , '$1\n');
 text = text.replace(/(\n[1-8].*?)= ?\n/ig   , '$1\n');

 text = text.replace(/\{\{HTML-standaardattributen/ig, '{{HTML standaardattributen');
 text = text.replace(/\{\{HTML (tags|elementen)/ig,    '{{Navigatie HTML elementen');  // 20251016
 text = text.replace(/\[\[(:)?File:/ig,                '[[$1Bestand:');                // 20251009
 text = text.replace(/\[\[(:)?Image:/ig,               '[[$1Afbeelding:');
 text = text.replace(/\n\n?\{\{Recepten\}\}/ig,        '\n{{Navigatie recepten}}');    // 20251012
 text = text.replace(/\{\{Beg\}\}/ig,                  '{{Begin}}');                   // 20251022
 text = text.replace(/\{\{Boekenplanken\}\}/ig,        '{{Navigatie boekenplanken}}'); // 20251022

 /*** Eenmalige acties ***/
 text = text.replace(/\[\[Kookboek\/\bDessert\b/ig,     '[[Kookboek/Nagerecht');     // 20251012
 text = text.replace(/\{\{TOCRechts/ig,             '{{TOC rechts');             // 20230417
 text = text.replace(/\{\{Wikt(?=(\||\}))/ig,       '{{Wiktionary');             // 20230514
 text = text.replace(/\{\{Woordenboek Index\}/ig,   '{{Alfabet met links}');     // 20230520
 text = text.replace(/se wikipedia/ig,              'stalige Wikipedia');        // 20230614
 text = text.replace(/background: ?none;? ?/ig,     '');                         // 20250711
 text = text.replace(/\n?\n\n\n\{\{Recepten\}\}/ig,     '\n\n{{Recepten}}');              // 20250805
 text = text.replace(/\{\{Recept\n\|\n/ig,              '{{Recept\n');                    // 20250805  
 text = text.replace(/(?&lt;![a-zA-Z])NB(\.(\:)?|\:) ?/g,  'NB ');                           // 20250817
 text = text.replace(/Wiskunde voor MBO techniek\//g,   'Wiskunde voor MBO techniek 1/'); // 20250824

 /*** Archief eenmalige acties ***/
 /*
 text = text.replace(/\{\[Clear both/ig , &quot;{{Clear both&quot;);
 text = text.replace(/{{Clearright/ig   , &quot;{{Clear right&quot;);
 text = text.replace(/{{Boeken/ig       , &quot;{{Post-it/Boeken&quot;);

 // tbv. Maatschappijleer/Alfabetische woordenlijst maatschappijleer - 20260303:
 // text = text.replace(/; ?&lt;&lt;!-- ?/ig , ';&lt;!--');
 // text = text.replace(/ ?--&gt;span&gt;/ig , '--&gt;');
 // text = text.replace(/;&lt;\/span&gt;/ig  , ';');

 // text = text.replace(/\[\[Categorie:Land\]\]/ig, '[[Categorie:Land in Europa]]');  // 20260125

 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('Atlas van') &gt; -1) {      // wd-properties vervangen; 20260119
   text = text.replace(/(property|statements):P18/ig,   '$1:afbeelding');
   text = text.replace(/(property|statements):P31/ig,   '$1:is een');
   text = text.replace(/(property|statements):P35/ig,   '$1:staatshoofd');
   text = text.replace(/(property|statements):P47/ig,   '$1:grenst aan');
   text = text.replace(/(property|statements):P122/ig,  '$1:regeringsvorm');
   text = text.replace(/(property|statements):P206/ig,  '$1:gelegen in of aan waterlichaam');
   text = text.replace(/(property|statements):P361/ig,  '$1:onderdeel van');
   text = text.replace(/(property|statements):P571/ig,  '$1:datum van oprichting of creatie');
   text = text.replace(/(property|statements):P1539/ig, '$1:vrouwelijke bevolking');
   text = text.replace(/(property|statements):P1540/ig, '$1:mannelijke bevolking');
   text = text.replace(/(property|statements):P2131/ig, '$1:bruto binnenlands product');
}

 // tbv. [[Wikibooks:Lijst van eigenschappen van Wikidata-items]]: (20251211))
 text = text.replace(/\&lt;br\&gt;\[\[d:Property talk:P[0-9]{1,5}\|talk\]\]\&lt;br\&gt;\[\[d:Wikidata:Database reports\/Constraint violations\/P[0-9]{1,5}\|covi\]\]\|/ig, '|');

 // voor [[Onderwijs in relatie tot P2P]] :
 text = text.replace(/tot P2P\/(.*)/g, 'tot P2P/$1|$1]]');

 text = text.replace(/{{StringReplace ?\|/ig,             '{{Replace|');
 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 3) { // &quot;Overleg gebruiker&quot;;  20251116
   text = text.replace(/\{\{Zandbak\}\}/ig, '{{Zb}}');
 }

 text = text.replace(/\{\{Bladeren(2|3)/ig,         '{{Bladeren4');              // 20230531
 text = text.replace(/\[\[Categorie:Weglaten bij afdrukken.*?\]\]\n?/ig, '');  // 20251024
 text = text.replace(/\{\{Miljoen/ig, '{{Afronden');  // 20251005

 // lintfouten: Ingebedde stijlregel voor de achtergrondkleur zonder bijbehorende tekstkleur  // 20250711
 text = text.replace(/(color: ?(black|inherit); ?)?background(-color)?:/ig, 'color: inherit; background-color:');

 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 14) {                // 20251009
  if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('- inhoud') &gt; -1) {
   text = text.replace(/\n?\[\[Categorie:Hoofdstuk.*?\]\]\n?/ig, '');
   if (text.indexOf('Categorie:Inhoud') &gt; -1) {
    // window.location.assign('https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Categorie:Inhoud');
    return;
   }   
   text = text.replace(/\n?\[\[Categorie:Inhoud\]\]\n?/ig, '');
   text = text + '[[Categorie:Inhoud]]\n';  // toevoegen indien cat:hoofdstuk nog niet aanwezig

   // werkt niet (edit wordt niet opgeslagen):
   // var Button = document.getElementById(&quot;wpSave&quot;);
   // Button.click();
  }
 }

 var X = mw.config.get('wgPageName');
 document.write(X + '__');
 var Y = X.search('Wikibooks:Infobox/');
 document.write(Y + '__');
 if (Y &gt; -1) {
   document.write('ja__');
   text = text.replace(/--\&gt;\|.*boekenplank.*(taal( en letterkunde)?|talen)/ig, '--&gt;| boekenplank    = Taal en letterkunde');// 2025100?
 }

 text = text.replace(/\{\{Abc\}\}/ig,               '{{Alfabet met ankers}}');   // 20230414
 text = text.replace(/\[\[Categorie\:Sjablonen sjabloondocumentatie/ig, '[[Categorie:Sjabloondocumentatie');

 text = text.replace(/Moderne/g      , 'moderne');      // 20251006
 text = text.replace(/Hedendaagse/g  , 'hedendaagse');
 text = text.replace(/Architectuur/g , 'architectuur');
 // rode (wp-)links ontlinken:
 // tbv. [[Veelvoorkomende misvattingen/Wetenschap en technologie]]
 // &quot;lazy&quot; mode: (.*?) - https://javascript.info/regexp-greedy-and-lazy ! :-)

 // problemen:
 //  * afb. met link(s) in de caption gaan stuk           -&gt; handmatig op te lossen
 //  * links met afwijkende omschrijving worden zichtbaar -&gt; niet  ,,

 // 2: te behouden links veiligstellen:
 text = text.replace(/\[\[((Afbeelding|Bestand|bibcode|doi|File|Image|Media):.*?)\]\]/ig, 'REPL251005pre$1REPL251005post');

 // 3: alle overige links omzetten naar tekst:
 text = text.replace(/\[\[(.*?)\]\]/ig, '$1');
 text = text.replace(/\[\[(.*?)\]\]/ig, '$1'); // 2e keer tbv. geneste links!

 // 4: te behouden links herstellen:
 text = text.replace(/REPL251005pre/g,  '[[');
 text = text.replace(/REPL251005post/g, ']]');
*/

/*
 text = text.replace(/{{Receptmetafbeelding/ig,           '{{Infobox recept');               // 20230312, 20251011
 te gretig;  text = text.replace(/,\&lt;ref\&gt;(.*)\&lt;\/ref\&gt;/ig               , '&lt;ref&gt;$1&lt;/ref&gt;,');       // 20251004
 text = text.replace(/\[Spaans\/Les( |_)0/ig                             , '[Spaans/Les ');         // 20250930
 text = text.replace(/Categorie\:Ingrediënt\/Drank/ig                    , 'Categorie:Drank')       // 20250929
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Fruit/ig          , 'Categorie:Fruit')       //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Gevogelte/ig      , 'Categorie:Gevogelte')   //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Graan/ig          , 'Categorie:Graan')       //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Groente/ig        , 'Categorie:Groente')     //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Zuivel/ig         , 'Categorie:Zuivel')      //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Vruchtensap/ig    , 'Categorie:Vruchtensap') //   ,,
*/

 /* text = text.replace(/Italiaans.*Antwoorden.*\]\]/g, mw.config.get('wgTitle') + '/Antwoorden]]'); // 20250920 */
 /* text = text.replace(/Italiaans\/Les0?/g,           'Italiaans/Les ');                            // 20250920 */
 /* text = text.replace(/ hele )/ig, ' heel ');  //20250920 */
 /* text = text.replace(/WikiJunior/g,                 'Wikijunior');               // 20250718 */
 /* text = text.replace(/\{\{TOCLinks/ig,              '{{TOC links');              // 20230417 */
 /* text = text.replace(/\/(.{1,65})\]\]/ig, '/$1|$1]]'); // 20250903 */
 /* text = text.replace(/\{\{Uitleg\|(.{5,43})\|(.{5,43})\}\}/ig, '{{Hover|tekst=$2|hovertekst=$1}}');  // 20250901 */
 /* text = text.replace(/\{\{Tuin(\n|\|)/i,                '{{Tuinkalender');                // 20250803 */
 /* text = text.replace(/\{\{Tuinkalender\|Pagina.*tuinieren\/(.*)\|tuinkalender\]\]\n?\|Onderdeel\=(.*)\n\}\}/i, '{{Tuinkalender|$1|$2}}');  // 20250831 */
 /* text = text.replace(/(?&lt;=g)allerij/ig,               'alerij');                   // 20230614 */
 /* text = text.replace(/(?&lt;=t)utti frutti/ig,           'uttifrutti');               // 20250817 */
 /* text = text.replace(/\{\{\#babel\:/ig,               '{{Babel|');                 // 20250813 */
 /* text = text.replace(/\n/g, ']]\n');  // 20250812 */
 /* text = text.replace(/gerbuik/g, 'gebruik'); // 20250806 */
 /* text = text.replace(/\{\{Noindex\}\}/ig,             '__NOINDEX__');    */
 /* text = text.replace(/\{\{Clear\}\}/ig,               '{{Clearboth}}');  */
 /* text = text.replace(/\| ?Naam ? ?= ? ?{{PAGENAME}}/, '| Naam = ');               // 20250805 */

 /* text = text.replace(/Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek/ig, 'Categorie:Sjablonen talen en dialecten'); */
 /* text = text.replace(/Categorie\:Fase(?=[0-4])/ig, 'Categorie:Fase ');*/         // 20250803

 /* 1e img van Sjabloon:Gestarte boeken verwijderen */
 // text = text.replace(/ ?\[\[Bestand:.-4\.svg\|.px\]\] ?/ig , '\n');  // 20250722
 // text = text.replace(/  /ig                                , ' ');
 // text = text.replace(/\* ? ?/ig                            , '&lt;br&gt;\n');
 // text = text.replace(/\]\] \{\{/ig                         , ']]{{');
 // text = text.replace(/\{\{0%/ig                            , '00%');

 //text = text.replace(/Chillipepers\.nl/ig, 'chillipepers.nl');  // 20250722
 //text = text.replace(/Chillipeper\.nl/ig,  'chillipeper.nl');   //   ,,
 // text = text.replace(/Basiskennis( |_)chemie6\//g, 'Basiskennis chemie 6/'); // 20250906
 // // document.getElementById('wpSummary').value = 'lf'; werkt niet!??

// ---------------------------------------------------------------------------------------------
 /* tbv. lintfouten op overleg gebruiker */
 // text = text.replace(/('''|\&lt;\/?b\&gt;)/ig, &quot;&quot;);                                 /* 20230627 */

 /* tbv. verkeerd geneste tags op overleg:gebruiker */
 // text = text.replace(/\&lt;\/?span.*?\&gt;/ig, &quot;&quot;);                                 /* 20230627 */
 // obj.value = 'Lintfouten: Verkeerd geneste tags';

 /* test: CSS beter leesbaar maken - 20230519 */
 text = text.replace(/(?&lt;=style\=\&quot;.*): *(?=\&gt;)/ig, &quot;: &quot;);  /* too greedy; check &quot;http(s):, /File: etc. ! */
 text = text.replace(/(?&lt;=style\=\&quot;); ?(?=\&quot;)/ig,           &quot;; &quot;);


 /* ------ oud -------------
 text = text.replace(/\[\[Categor(ie|y):Sjablonen(?=[\||\]\]])/ig, '[[Categorie:Sjablonen Wikibooks-gebruikers');
 text = text.replace(/\[\[Categor(ie|y):Sjablonen(?=[\||\]\]])/ig, '[[Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek');
 // &quot;xxe eeuw&quot; in titel  {  // 20220119
  var title = mw.config.get('wgTitle');
  var pattern = /(?&lt;=(1|2)?[0-9])e-eeuw/;
  if (text.search(/{{DISPLAYTITLE:/) == -1) {
   if (title.search(pattern) &gt; -1) {
    text = '{{DISPLAYTITLE:' + title.replace(pattern,'&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;-eeuw') + '}}' j+ text;
   }
  }
  else debug('{{DISPLAYTITLE: is niet vervangen');
 }

 // tijdelijk (tbv &quot;Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt&quot;)
 text = text.replace(/{{cat\|?/ig, &quot;{{Cat&quot;);
 text = text.replace(/{{boekcat\|/ig, &quot;{{Boekcat&quot;);
 text = text.replace(&quot;'''{{PAGENAME}}&quot;, &quot;'''{{PAGENAME}}'''&quot;);
 */
 /* verplaatsen naar andere categorie:
 text = text.replace(/\[\[Categorie:Aardrijkskunde/ig, &quot;[[Categorie:Geografie&quot;);
 */
 /* sig BeeBringer:
 text = text.replace(/\[\[Bestand:BeeBringer.png\‎]\].*?\&lt;\/sup&gt;/, '\n[[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] [[Overleg_gebruiker:BeeBringer|overleg]]');
 text = text.replace(/u wijzingen/, 'uw wijzigingen');
 */

 /* div. typefouten */
 // text = text.replace(/(?&lt;=w)ijzingen/, 'ijzigingen');
 text = text.replace(/paramaters/, 'parameters');

 /*** Einde ***/
 /* niets veranderd? */
 if (obj.value == text) return;                                   /* exit */

 obj.value = text;                                                /* klaar om op te slaan */
 // obj.value = obj.value + '\n\n' + text;  // TIJDELIJK!!

 /*** Samenvatting ***/
 var obj = document.getElementById('wpSummary');
 // obj.value = 'cat'; 
 // obj.value = 'Lintfouten: Verouderde HTML-elementen';
 // obj.value = 'Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt';

/* tijdelijk (voor eenmalige acties): */
// obj.value = '[[Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek]]';
// obj.value = '[[Categorie:Sjablonen Wikibooks-gebruikers]]';

 /*** Niet volgen tenzij reeds eerder gevolgd ***/
 var obj = document.getElementById('ca-watch');
 if (obj) {document.getElementById('wpWatchthis').checked = false;}
 return;
}

function addPurgeTab() {
 /* Voegt een &quot;purge&quot; tabje toe
 (bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Pjetter/monobook.js) */
 if(!document.getElementById) return;
 var x = document.getElementById('ca-history');
 if(! x) { return; }
 var tabs = document.getElementById('p-cactions').getElementsByTagName('ul')[0];
 if(x.children) { x = x.children[0]; }
 else { x = x.childNodes[0]; }
 addlilink(tabs, x.href.replace(/=history/, &quot;=purge&quot;), 'purge', 'ca-purge');
 // ta['ca-purge'] = ['g', 'Purge the internal cache for this page']; // &quot;ta is not defined&quot;
}

function addlilink(tabs, url, name, id) {
 /* voegt tabjes toe
 (bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Pjetter/monobook.js) */
 var na = document.createElement('a');
 na.href = url;
 na.appendChild(document.createTextNode(name));
 var li = document.createElement('li');
 li.id = id;
 li.appendChild(na);
 tabs.appendChild(li);
 return li;
}

function experiment() { // (om 'Inklappen' resp. 'Uitklappen' te vervangen)
 UitklapDivHide = '▲'; // U+25B2 kleiner: ▴ u+25B4   werkt niet
 UitklapDivShow = '▼'; // U+25BC kleiner: ▾ u+25BE    ,,    ,,
}

function automatePurgeConfirmationDialog() {
/* Automate purge confirmation dialog. (https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Purge) */
 if (mw.config.get('wgAction') === 'purge' ) {
  $('form[action*=&quot;action=purge&quot;]').submit();
 }
 return;
}

function markeerLintErrors() {  // 20220114
 // Markeert aantallen &gt; 0 op Speciaal:LintErrors met een rode achtergrond.
 if (! (mw.config.get('wgPageName') == 'Speciaal:LintErrors')) return;  /* exit */
 var list = document.getElementsByTagName(&quot;BDI&quot;);
 if (list.length == 0) return;
 for (i=0; i&lt;list.length; i++) {
  if (! (list[i].innerHTML == '(0 fouten)')) {
   list[i].style.background = '#ff8080';
  }
 }
 return;
}

function createDebug() {  // v2, 20220113
 // Creëert een debug-venster direct boven het bewerkingsvak.
 var obj = document.getElementById('wpTextbox1');
 var parent = document.getElementById('editform');        
 var newItem = document.createElement(&quot;DIV&quot;);
 newItem.id = 'debug';
 newItem.style.display='none';
 var textnode = document.createTextNode(&quot;&quot;);
 newItem.appendChild(textnode);
 parent.insertBefore(newItem, obj);
}

function debug(txt) {
 // Voegt een regel tekst toe aan het debug-venster.
 var obj = document.getElementById('debug');
 if (obj == null) return;                        /* exit */                 
 obj.style.display = 'block';
 obj.innerHTML = obj.innerHTML + txt.replace(/&lt;/g,'&amp;lt;') + '&lt;br&gt;';
}

function massDelete() {  /* tbv. verwijderen ~450 pagina's, zie lijst op LJET/Gewenste pagina's */
 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('Leer jezelf') == -1) return;
 if (mw.config.get('wgAction') != 'delete') return;
 document.getElementById('ooui-php-2').value = 'Verwijdersessie 3 september 2025';
 document.getElementById(&quot;deleteconfirm&quot;).submit(); 
 return;
}

function insertTekst() {
 var title = mw.config.get('wgTitle');
 if ((title.search(/Kookboek [0-9]{1,2} /i)) == 0) {
  if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 10) {
   if (mw.config.get('wgAction') == 'view') {
    window.location += '?action=edit';
    var text = document.getElementById('wpTextbox1').value;
    text = '__EXPECTUNUSEDCATEGORY__\n' + text;
   }
  }
 }
 return;
}

function capFirst(str) {
 /* fix all-caps en camel-case */
 return str[0].toUpperCase() + str.slice(1).toLowerCase();
}

// &lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>jte08u92uwa2uvnajuzbzpg35x45xmc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428609</id>
      <parentid>428608</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T20:10:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>'Zoek &quot;' + title + '&quot; in Wikidata'</comment>
      <origin>428609</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="34211" sha1="59mne686o22giqq7hl1spxk25j3vhgq" xml:space="preserve">// &lt;nowiki&gt;

$(function () {
  // importScript('Gebruiker:Erik Baas/markeer.js');  /* markeer &amp; next*/
  // watisdit();
  // insertTekst();
  // massDelete();
  automatePurgeConfirmationDialog();
  // if (mw.config.get('wgTitle').indexOf(&quot;Programmeren in TI-Basic/&quot;) &gt; -1) { autoEdit(); }  // 20260420
  replaceObsoleteHTMLTags();
  markeerLintErrors();
  addSubpagesLink();
  // loadWikidataInfo();
  fWikidata();
//  autoSave();
  addPurgeTab();  // check: altijd als laatste!
  return;
});

function autoSave() {
  if (mw.config.get('wgPageContentModel') != &quot;javascript&quot; &amp;&amp;
      mw.config.get('wgNamespaceNumber')  != 828) {               // -js, -module
    if (mw.config.get('wgAction') == 'edit') {
      document.getElementById('wpSummary').value = 'lf';
      setTimeout(autoSave_sub, 10000);
    }
  }
  return;
}

function autoSave_sub() {
  document.getElementById(&quot;wpSave&quot;).click(); 
  return;
}

function fWikidata() {  /* Zoek in Wikidata - bron: [[w:Gebruiker:Zanaq/fwikidata.js]] (c) 2013 Zanaq, GPL
  * Voegt een link &quot;Zoek in Wikidata&quot; toe aan de sectie &quot;hulpmiddelen&quot;. */
  var title = mw.config.get('wgTitle');
  title = encodeURIComponent(title.substr(title.lastIndexOf('/') + 1));
  mw.util.addPortletLink('p-tb',
    'https://www.wikidata.org/w/index.php?button=&amp;title=Special%3ASearch&amp;search=' + title,
    'Zoek in WikiData',
    'ca-wikidata',
    'Zoek &quot;' + title + '&quot; in Wikidata');
  return;
};

function watisdit() {
  const collection = document.getElementsByClassName(&quot;cdx-button&quot;);
  alert(collection[0].innerHTML + ' *** ' + collection[1].innerHTML);
  return;
};

function autoEdit() {
  if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 0) { // 0=(main), 3=Overleg gebruiker, 10=Template
    if (mw.config.get('wgAction') == 'view') {
      if (mw.config.get('wgDiffOldId') == null) {  // of wgDiffNewId ?
        window.location += '?action=edit';
      }
    }
  }
  return;
}

function loadWikidataInfo() {
  /* Wikidata; 20260130
  bron: https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Wikidata&amp;oldid=70312736#Geschiedenis
  geeft onder paginatitel korte info over onderwerp in Wikidata */
  if ( mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ) === 0 ) {
    // importScriptURI(&quot;//www.wikidata.org/w/index.php?title=User:Yair rand/WikidataInfo.js&amp;action=raw&amp;ctype=text/javascript&quot;);
    importScriptURI(&quot;//nl.wikibooks.org/w/index.php?title=User:Erik_Baas/WikidataInfo.js&amp;action=raw&amp;ctype=text/javascript&quot;);
  }
  return;
}

function addSubpagesLink() {
/*
 * Voegt een link &quot;Subpagina's&quot; toe aan de sectie &quot;hulpmiddelen&quot;. 
 * Gebaseerd op de code in [[:commons:MediaWiki:Common.js]].
 * Bron: https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-subpages.js
 * Onderhoud: [[User:Krinkle]]
 */ 
    var i18n = {
        en: &quot;Subpages&quot;,
        fr: &quot;Sous-pages&quot;,
        nl: &quot;Subpagina's&quot;
    };
    if ( [ 'Special', 'File', 'Category' ].indexOf( mw.config.get( 'wgCanonicalNamespace' ) ) === -1 ) {
        var text = i18n[ mw.config.get( 'wgUserLanguage' ) ] || i18n.nl;
        var link = mw.util.getUrl( 'Speciaal:Voorvoegselindex/' + mw.config.get( 'wgPageName' ) + '/' );
        mw.util.addPortletLink( 'p-tb', link, text, '', 'Subpagina\'s van deze pagina');
    };
 return;
}

function replaceObsoleteHTMLTags() {
 var prev = '', sub='', subColor='', subFace='', subSize='', found='', text='', res='', X, Y, Z;
 var objSummary = document.getElementById('wpSummary');
 var obj = document.getElementById('wpTextbox1');
 if (obj == null) return;                                           /* exit */
 if (! (mw.config.get('wgPageContentModel') == 'wikitext')) return; /* exit */
 var text = '' + obj.value;
 if (text.search(/{{Wiu[2,3]/i) &gt; -1) {
  alert('Stop: werk in uitvoering!');
  return;                                   /* exit */
 }

 createDebug();

/* &lt;font&gt; */
while (true) {
 // common pt. 1
 X = /&lt;font.*?&gt;/i.exec(text);   // .exec: if not found: X=null, X[0] etc. = undefined !!
 if (X == null) break;  // geen font-tags
 X = X + ''; // !!
 subColor = subFace = subSize = X.replace(/(\x22|\x27)/g, &quot;&quot;);   // - ' en &quot;

 /* &lt;font color&gt; */
 if (subColor.search(/color/i) &gt; -1) {
  subColor = /color *= *[a-z,0-9,#]*/i.exec(subColor) + '';  // !!
  if (subColor) {
   subColor = subColor.replace(/ *= */, &quot;: &quot;) + &quot;;&quot;;
   subColor = subColor.toLowerCase();
  }
 }
 else {subColor = null;} // geen color-attribute

 /* &lt;font face&gt; */
 if (subFace.search(/face/i) &gt; -1) {
  subFace = subFace.replace(/ *, */g, &quot;,&quot;);
  subFace = /face *= *[a-z,0-9,\,]*/i.exec(subFace) + '';  // !!
  if (subFace) {
   subFace = subFace.replace(/,/g, ', ');
   subFace = subFace.replace(/face *= */i, 'font-family: ') + ';';
  }
 }
 else {subFace = null;} // geen face-attribute

 /* &lt;font size&gt; */
  // todo
  // tijdelijk: subSize = null;
 if (subSize.search(/size/i) &gt; -1) {

  debug(subSize);  // &lt;font color=red face=Tahoma size=3&gt;
  subSize = /(?&lt;=size *= *).*?(?=(\x20,'&gt;'))/i.exec(subSize) + '';
  debug(subSize);  // 

  // subSize = subSize.replace(/.../, &quot;...&quot;);
 }
 else {subSize = null;} // geen size-attribute

// tijdelijk: 
subSize = null;

 // common pt. 2
 Y = '&lt;span style=&quot;';
  //debug(Y);
 if (subColor) Y += subColor;
  //debug(Y);
 if (subFace)  Y += (subColor ? ' ' : '') + subFace;
  //debug(Y);
 if (subSize)  Y += (subColor || subFace ? ' ' : '') + subSize;
  //debug(Y);
 Y += '&quot;&gt;';
  //debug(Y);

 text = text.replace(X,Y);
 text = text.replace(/&lt;\/font/ig, &quot;&lt;/span&quot;);
} // while (true)

 /*
 ToDo:
 - font color/size/face !!!
 - uitzonderingen maken voor elementen tussen blockquote-, nowiki-, pre- en comment-tags !
 */


 /*** Obsolete elements:***/

 /* &lt;big&gt; */
 text = text.replace(/(&lt;big&gt;){3,6}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: xx-large;&quot;&gt;'); //xxx-large werkt niet in Chrome !
 text = text.replace(/(&lt;big&gt;){2}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;');
 // 20220106: x-large voor zon en water
 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf(&quot;Leer jezelf ecologisch tuinieren&quot;) &gt; -1) {
  text = text.replace(/(?&lt;=\| *zon *=.*)&lt;big&gt;/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;');
  text = text.replace(/(?&lt;=\| *water *=.*)&lt;big&gt;/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;');
 }
 text = text.replace(/&lt;big/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;');
 text = text.replace(/(&lt;\/big *[a-z|0-9]*&gt;){1,6}/ig, &quot;&lt;/span&gt;&quot;);

 /* &lt;center&gt; */
 text = text.replace(/&lt;center/ig, '&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;');
 text = text.replace(/&lt;\/center/ig, &quot;&lt;/div&quot;);

 /* &lt;small&gt; */
 text = text.replace(/(&lt;small&gt;){3,6}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: xx-small;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/(&lt;small&gt;){2}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/&lt;small/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;');
 text = text.replace(/(&lt;\/small *[a-z|0-9]*&gt;){1,6}/ig, &quot;&lt;/span&gt;&quot;);

 /* &lt;source&gt; 20220116 */
 text = text.replace(/&lt;source/ig,'&lt;syntaxhighlight');
 text = text.replace(/&lt;\/source/ig,'&lt;/syntaxhighlight');

 /* &lt;strike&gt; */
 text = text.replace(/&lt;strike/ig, &quot;&lt;s&quot;);
 text = text.replace(/&lt;\/strike/ig, &quot;&lt;/s&quot;);

 /* &lt;tt&gt; */
 text = text.replace(/&lt;tt/ig, &quot;&lt;code&quot;);
 text = text.replace(/&lt;\/tt/ig, &quot;&lt;/code&quot;);

 /*** Diversen: ***/

 /* &lt;br&gt; */
 text = text.replace(/\x20*&lt;\/?br\x20?\/? ?&gt;/ig, &quot;&lt;br&gt;&quot;);

 /* &lt;br clear=left/right/all/both&gt; */
 text = text.replace(/\x20*&lt;br clear ?= ?(\x22|\x27)?left(\x22|\x27)?\x20?\/?&gt;/ig,       '&lt;br style=&quot;clear: left;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/\x20*&lt;br clear ?= ?(\x22|\x27)?right(\x22|\x27)?\x20?\/?&gt;/ig,      '&lt;br style=&quot;clear: right;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/\x20*&lt;br clear ?= ?(\x22|\x27)?(all|both)(\x22|\x27)?\x20?\/?&gt;/ig, '&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;');

 /* &lt;hr&gt; */
 text = text.replace(/&lt;\/?hr\x20?\/?&gt;/ig, &quot;&lt;hr&gt;&quot;);

 text = text.replace(/\[\[categorie/ig, &quot;[[Categorie&quot;);
 text = text.replace(/\[\[afbeelding/ig, &quot;[[Afbeelding&quot;);

 /* prettytable */
 text = text.replace(/prettytable/ig, &quot;wikitable&quot;);

 /* WSBN nummer  :-( */
 text = text.replace(/\[WSBN( |-|_)?nummer/ig, &quot;       [WSBN&quot;);

 text = text.replace(/.*Hier.*onderhoudsmeldingen.*\n/ig, &quot;&quot;);

 /* . ná &lt;ref&gt; */
 while(true) {
  X = /(?&lt;!\.) ?&lt;ref&gt;.*?&lt;\/ref&gt;\./.exec(text);
  if (X == null) break;
  Y = X[0].replace(/ ?&lt;ref&gt;/,'.&lt;ref&gt;');
  Y = Y.replace('&lt;/ref&gt;.','&lt;/ref&gt;');
  text = text.replace(X,Y);
 }

 /* sjablonen en Magic Words */
 text = text.replace(/{{{/g, &quot;aW~d6-8Ht#yV_5&quot;);  // vervang &quot;{{{&quot; tijdelijk door code om varabelen te onderscheiden van sjablonen

 /* Magic Words - 20230323 */
 text = text.replace(/\{\{#categorytree:/g, &quot;{{#Categorytree:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{#expr:/g,         &quot;{{#Expr:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{\s?#if:\s?/ig,    &quot;{{#If:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#invoke:/g,     &quot;{{#Invoke:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#pos:/g,        &quot;{{#Pos:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#switch:/g,     &quot;{{#Switch:&quot;);

 /* Magic Words met 2 hoofdletters: 20230421 */ 
 text = text.replace(/\{\{ ?#ife/ig, &quot;{{#IfE&quot;);

 /* oud:
 text = text.replace(/\{\{ ?#iferror:/g,   &quot;{{#IfError:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#ifexpr:/g,    &quot;{{#IfExpr:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#ifexist:/g,   &quot;{{#IfExist:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#ifeq:/g,      &quot;{{#IfEq:&quot;);
 */

 /* ISBN 20230625 */
 // text = text.replace(/ISBN\s{1,3}/ig, &quot;{{ISBN|&quot;);
 // debug (&quot;ISBN checken!&quot;);
 // text = text.replace(/(?&lt;=\{\{ISBN\|[0-9%s]{8,13})(( )|\.|,|\n)/ig, &quot;}} &quot;);  //  &lt;-


 /* ISBN exp. 20240121 */
 text = text.replace(/ISBN\s{1,3}([0-9]\-?)*/ig, &quot;{{$&amp;}}&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ISBN\s{1,3}/ig, &quot;{{ISBN|&quot;);


 /* Sjabloonredirects vervangen 20220209 */
 text = text.replace(/{{Beg(innetje)?}}/ig, &quot;{{Begin}}&quot;);

 text = text.replace(/{{Alleen afdrukken ?(\|\n|\n\|)/ig, '{{Alleen afdrukken inline\n|\n'); // extra \n tbv. sommige wikicodes
 text = text.replace(/{{Alleen afdrukken ?\|/ig,          '{{Alleen afdrukken inline|');
 text = text.replace(/{{Herhalen ?\|/ig,                  '{{Repeat|');
 text = text.replace(/{{Niet afdrukken ?(\|\n|\n\|)/ig,   '{{Niet afdrukken block\n|\n');    // extra \n tbv. sommige wikicodes
 text = text.replace(/{{Niet afdrukken ?\|/ig,            '{{Niet afdrukken block|');
 text = text.replace(/\n\| *Moeilijkheid *= *[ a-zA-Z]*/ig, '');   // 20251012

 text = text.replace(/{{Zieook ?(\|\n|\n\|)/ig,           '{{Zie ook\n|\n');                 // extra \n tbv. sommige wikicodes
 text = text.replace(/{{Zieook ?\|/ig,                    '{{Zie ook|');

 /* text = text.replace(/{{Crd ?\|/ig,                       '{{Akkoord|');  klaar */
 /* text = text.replace(/{{Akkoorden ?\|/ig,                 '{{Akkoord|');  klaar */

 // eerst toepassen op _alle_ sjablonen, ipv. check op overbodige &quot;|&quot; ?


 /* sjabloonnaam met hoofdletter */
 {
  while(true){
   X = /{{[a-z]/.exec(text);
   if (X == null) break;
   Y = X[0].toUpperCase();
   text = text.replace(X,Y);
  }

 /* Idem in Sjabloon:Tl: 20230421  -- ToDo 
  while(true){
   X = /{{tl\|[A-Za-z]/i.exec(text);
   alert(&quot;X1=&quot; + X);
   if (X == null) break;
   alert(&quot;X2=&quot; + X);
   Y = X[0].toUpperCase();
   alert(&quot;Y=&quot; + Y);
   text = text.replace(X, &quot;{{Tl|&quot; + Y);
   alert(&quot;3=&quot; + text.replace(X, &quot;{{Tl|&quot; + Y));

  / alert(X + &quot; - &quot; Y + &quot; - &quot; + text.replace(X, &quot;{{Tl|&quot; + Y));
  }
*/

  // overbodige pipe na sjabloonnaam
  prev = text;
  text = text.replace(/(?&lt;={{[a-z,0-9, ,-]*) *\| *\n/ig, '\n|\n');
  if (!(prev == text)) {
   debug('checken: evt. eerste sjabloonparameter(s)!'); // alert
  }
 }

 text = text.replace(/aW~d6-8Ht#yV_5/g, &quot;{{{&quot;);     // herstel code naar &quot;{{{&quot;            ---------------

 /* {{Sub}} onderaan */
 X = text.search(/{{sub}}/i);
 if (X &gt; -1 &amp;&amp; X &lt; 50) {text = text.replace(/{{sub}}\n?/i, '') + '{{Sub}}';}

 /* lege regels voor {{sub}} */
 text = text.replace(/\n ?\n*{{sub}}/ig,'\n{{Sub}}');

 /* &lt;tr&gt; |- */
 text = text.replace(/\|-+/g, &quot;|-&quot;);

 /* overbodige laatste &lt;tr&gt; */
 text = text.replace(/ *\|-\x20*\n *\|}/g, &quot;|}&quot;);

 /* wikicode hr: 4 streepjes */
 text = text.replace(/^-{5,}/g,  &quot;----&quot;);
 text = text.replace(/\n-{5,}/g, &quot;\n----&quot;);

 /* http:// */
 prev = text;
 text = text.replace(/http:\/\//ig, 'https://');
 if (!(prev == text)) {debug('Check externe links (https)!');}  // alert

 /* &quot;xxe eeuw&quot; in tekst */ {  // 20220119
  /* disabled: mag geen _links_ wijzigen ! 20220215 
   text = text.replace(/(?&lt;=(1|2)?[0-9])e eeuw/g,'&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt; eeuw');
   text = text.replace(/(?&lt;=(1|2)?[0-9])e-eeuw/g,'&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;-eeuw');
  */
 }

 text = text.replace(/\[\[categorie:/ig, &quot;[[Categorie:&quot;);
 text = text.replace(/\[\[:categorie:/ig, &quot;[[:Categorie:&quot;);

 /* Afsluitende tag op Categorie: 20220124, v2 */
 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 14) {
  text = text.replace(/'''{{PAGENAME}}(?!''')/i, &quot;'''{{PAGENAME}}'''&quot;);
 }

 /* Check op nested span tags - 20220218 */
 /*
 if (text.search(/&lt;\/span( color)?&gt; ?&lt;\/span&gt;/i) &gt; -1 ){
  // alert('Check: nested span tags!?');
  text = text.replace(/&quot;&gt;&lt;span style=&quot;/ig, ' ')                    // erg bot: alleen voor eco tuin ??
  text = text.replace(/&lt;\/span( color)?&gt;&lt;\/span&gt;/ig, '&lt;/span&gt;'); //  ,,
 }
 */

 /* {{Fase0..4}} -&gt; {{Fase|0..4}} */
 text = text.replace(/\{\{Fase(?=[0-4])/ig, '{{Fase|');  // 20250810
 text = text.replace(/\{\{Fase([1-4])/ig,   &quot;{{Fase|$1&quot;);     // 20260514 dubbel

 /* geen lege regel na kopje - 20230724 */
 text = text.replace(/==\n\n(?!==)/g, &quot;==\n&quot;);

 // komma vóór &lt;ref&gt; // 20251004
 text = text.replace(/ \&lt;\/ref\&gt;/ig,  '&lt;/ref&gt;');
 text = text.replace(/ \&lt;\/cite\&gt;/ig, '&lt;/cite&gt;');

 // links wp fixen:  // 20251004
 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 0) {
   text = text.replace(/\[\[:?w:(nl:)?(.*?)\]\]/ig  , '{{Wp|$2}}');
 }
 text = text.replace(/\{\{W\|/ig, '{{Wp|');        // 20251008
 text = text.replace(/\{\{W[^a-zA-Z]/ig, &quot;{{Wp&quot;);  // dubbel

 // objSummary.value = 'Lintfouten: Verouderde HTML elementen';
 // document.getElementById('wpSummary').value = 'lf'; // 20260323

 text = text.replace(/\{\{Sjabloon:/ig, &quot;{{&quot;);

 //aap  *******  . + * ? ^ $ ( ) [ ] { } | / \  ********

 // template:
 // text = text.replace(/\{\{/ig, &quot;{{&quot;);

 text = text.replace(/\{\{Leer jezelf ecologisch tuinieren/ig, &quot;{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren&quot;);
 text = text.replace(/\{\{00%/ig, &quot;{{0%&quot;);
 text = text.replace(/\{\{Navigatie([\|,\n])/ig, &quot;{{Bladeren2$1&quot;);  // 20260516
 text = text.replace(/\{\{Recepten/ig, &quot;{{Navigatie recepten&quot;);
 text = text.replace(/\{\{Recept/ig, &quot;{{Infobox recept&quot;); // 2260516
 text = text.replace(/\{\{Talen/ig, &quot;{{Taal- en letterkunde&quot;);

 /*
 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf(&quot;Programmeren in TI-Basic/&quot;) &gt; -1) {   // 20260420
   text = text.replace(/\{\{Links\}\}\n/i, &quot;&quot;);
   // text = text + String.fromCharCode(13, 10) + &quot;{{Links}}&quot;;
   text = text + &quot;{{Links}}&quot;;
 }
 */

 /* 20260413:
 text = text.replace(/ategorie:GFDL afbeeldingen/ig,        &quot;ategorie:Bestanden met GFDL Licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeelding naar licentie/ig, &quot;ategorie:Bestand naar licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeelding beschikbaar op commons met dezelfde naam/ig,     &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand beschikbaar op commons met dezelfde naam&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeelding beschikbaar op commons/ig,                       &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand beschikbaar op commons&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeeldingen niet te verplaatsen naar Wikimedia Commons/ig, &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand niet te verplaatsen naar Wikimedia Commons&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:PD-afbeeldingen/ig,                 &quot;ategorie:Bestanden met PD Licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Ewmulti-afbeeldingen/ig,            &quot;ategorie:Bestanden met Ewmulti Licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen zonder geldige licentie/ig,             &quot;ategorie:Bestanden zonder geldige licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Verplaats naar Wikimedia Commons/ig,       &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand te verplaatsen naar Wikimedia Commons&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen met Creative Commons Licentie by-sa/ig, &quot;ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie by-sa&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen met Creative Commons Licentie by/ig,    &quot;ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie by&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen/ig,             &quot;ategorie:Bestand&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Creative Commons-afbeeldingen/ig,   &quot;ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie&quot;);
 */

 text = text.replace(/\{\{Information/i, &quot;{{Informatie&quot;);

 //text = text.replace(/\{\{Links\}\}\n/i, &quot;&quot;);  // 20260412
 //text = text.replace(/\{\{Sub\}\}/i, &quot;{{Sub}}\n{{Links}}&quot;);

 text = text.replace(/Youtube/g, &quot;YouTube&quot;);  // 20260406

 text = text.replace(/{{Clearboth/ig, &quot;{{Clear both&quot;); // 20260323
 text = text.replace(/{{Clearleft/ig, &quot;{{Clear left&quot;);

 text = text.replace(/( |&amp;nbsp;){0,3}&lt;ref(?!erences)/ig, '&amp;nbsp;&lt;ref');  // 1 spatie voor &lt;ref&gt;   20260121
 text = text.replace(/&lt;ref(.*)?&gt; &lt;ref/ig, '&lt;ref$1&gt;&lt;ref');                // tenzij 2 x ref na elkaar

 text = text.replace(/\{\{L\|(.*)\}\}/ig, '[[../$1/]]');    //  {{L|x}} -&gt; [[../x/]]  20251229

 text = text.replace(/#DOORVERWIJZING ?/ig, '#Redirect ');

 if (mw.config.get('wgPageName').indexOf('Sjabloon:Index_') &gt; -1) {   // mw.config.get('wgPageName') geeft {{FULLPAGENAME}} !
  text = text.replace(/## ?\[\[/g , '**[[');
  text = text.replace(/# ?\[\[/g  , '*[[');
 // ???  text = text.replace(/\[\[Categorie:Sjablonen index\]\]\n?/ig, '');
 }

 // {{tl}}:
 // text = text.replace(/\{\{tl\|(a-z)/ig, '{{Tl|' + '$1'.toUpperCase());                       // werkt niet
 // text = text.replace(/\{\{tl\|(a-z)/ig, '{{Tl|' + String($1).charAt(0).toUpperCase());       // crasht

 // komma in getal -&gt; punt - verder testen! - werkt maar t/m 999,999! :
 // text = text.replace(/([0-9]{1,3}),([0-9]{3})/g, '$1.$2');

 text = text.replace(/\{\{Schaak\/Bord\|=/ig , '{{Schaak/Bord2'); // 20251030
 text = text.replace(/\|\n\|=/ig             , '|\n|');
 text = text.replace(/(\n[1-8].*?)= ?\n/ig   , '$1\n');
 text = text.replace(/(\n[1-8].*?)= ?\n/ig   , '$1\n');

 text = text.replace(/\{\{HTML-standaardattributen/ig, '{{HTML standaardattributen');
 text = text.replace(/\{\{HTML (tags|elementen)/ig,    '{{Navigatie HTML elementen');  // 20251016
 text = text.replace(/\[\[(:)?File:/ig,                '[[$1Bestand:');                // 20251009
 text = text.replace(/\[\[(:)?Image:/ig,               '[[$1Afbeelding:');
 text = text.replace(/\n\n?\{\{Recepten\}\}/ig,        '\n{{Navigatie recepten}}');    // 20251012
 text = text.replace(/\{\{Beg\}\}/ig,                  '{{Begin}}');                   // 20251022
 text = text.replace(/\{\{Boekenplanken\}\}/ig,        '{{Navigatie boekenplanken}}'); // 20251022

 /*** Eenmalige acties ***/
 text = text.replace(/\[\[Kookboek\/\bDessert\b/ig,     '[[Kookboek/Nagerecht');     // 20251012
 text = text.replace(/\{\{TOCRechts/ig,             '{{TOC rechts');             // 20230417
 text = text.replace(/\{\{Wikt(?=(\||\}))/ig,       '{{Wiktionary');             // 20230514
 text = text.replace(/\{\{Woordenboek Index\}/ig,   '{{Alfabet met links}');     // 20230520
 text = text.replace(/se wikipedia/ig,              'stalige Wikipedia');        // 20230614
 text = text.replace(/background: ?none;? ?/ig,     '');                         // 20250711
 text = text.replace(/\n?\n\n\n\{\{Recepten\}\}/ig,     '\n\n{{Recepten}}');              // 20250805
 text = text.replace(/\{\{Recept\n\|\n/ig,              '{{Recept\n');                    // 20250805  
 text = text.replace(/(?&lt;![a-zA-Z])NB(\.(\:)?|\:) ?/g,  'NB ');                           // 20250817
 text = text.replace(/Wiskunde voor MBO techniek\//g,   'Wiskunde voor MBO techniek 1/'); // 20250824

 /*** Archief eenmalige acties ***/
 /*
 text = text.replace(/\{\[Clear both/ig , &quot;{{Clear both&quot;);
 text = text.replace(/{{Clearright/ig   , &quot;{{Clear right&quot;);
 text = text.replace(/{{Boeken/ig       , &quot;{{Post-it/Boeken&quot;);

 // tbv. Maatschappijleer/Alfabetische woordenlijst maatschappijleer - 20260303:
 // text = text.replace(/; ?&lt;&lt;!-- ?/ig , ';&lt;!--');
 // text = text.replace(/ ?--&gt;span&gt;/ig , '--&gt;');
 // text = text.replace(/;&lt;\/span&gt;/ig  , ';');

 // text = text.replace(/\[\[Categorie:Land\]\]/ig, '[[Categorie:Land in Europa]]');  // 20260125

 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('Atlas van') &gt; -1) {      // wd-properties vervangen; 20260119
   text = text.replace(/(property|statements):P18/ig,   '$1:afbeelding');
   text = text.replace(/(property|statements):P31/ig,   '$1:is een');
   text = text.replace(/(property|statements):P35/ig,   '$1:staatshoofd');
   text = text.replace(/(property|statements):P47/ig,   '$1:grenst aan');
   text = text.replace(/(property|statements):P122/ig,  '$1:regeringsvorm');
   text = text.replace(/(property|statements):P206/ig,  '$1:gelegen in of aan waterlichaam');
   text = text.replace(/(property|statements):P361/ig,  '$1:onderdeel van');
   text = text.replace(/(property|statements):P571/ig,  '$1:datum van oprichting of creatie');
   text = text.replace(/(property|statements):P1539/ig, '$1:vrouwelijke bevolking');
   text = text.replace(/(property|statements):P1540/ig, '$1:mannelijke bevolking');
   text = text.replace(/(property|statements):P2131/ig, '$1:bruto binnenlands product');
}

 // tbv. [[Wikibooks:Lijst van eigenschappen van Wikidata-items]]: (20251211))
 text = text.replace(/\&lt;br\&gt;\[\[d:Property talk:P[0-9]{1,5}\|talk\]\]\&lt;br\&gt;\[\[d:Wikidata:Database reports\/Constraint violations\/P[0-9]{1,5}\|covi\]\]\|/ig, '|');

 // voor [[Onderwijs in relatie tot P2P]] :
 text = text.replace(/tot P2P\/(.*)/g, 'tot P2P/$1|$1]]');

 text = text.replace(/{{StringReplace ?\|/ig,             '{{Replace|');
 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 3) { // &quot;Overleg gebruiker&quot;;  20251116
   text = text.replace(/\{\{Zandbak\}\}/ig, '{{Zb}}');
 }

 text = text.replace(/\{\{Bladeren(2|3)/ig,         '{{Bladeren4');              // 20230531
 text = text.replace(/\[\[Categorie:Weglaten bij afdrukken.*?\]\]\n?/ig, '');  // 20251024
 text = text.replace(/\{\{Miljoen/ig, '{{Afronden');  // 20251005

 // lintfouten: Ingebedde stijlregel voor de achtergrondkleur zonder bijbehorende tekstkleur  // 20250711
 text = text.replace(/(color: ?(black|inherit); ?)?background(-color)?:/ig, 'color: inherit; background-color:');

 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 14) {                // 20251009
  if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('- inhoud') &gt; -1) {
   text = text.replace(/\n?\[\[Categorie:Hoofdstuk.*?\]\]\n?/ig, '');
   if (text.indexOf('Categorie:Inhoud') &gt; -1) {
    // window.location.assign('https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Categorie:Inhoud');
    return;
   }   
   text = text.replace(/\n?\[\[Categorie:Inhoud\]\]\n?/ig, '');
   text = text + '[[Categorie:Inhoud]]\n';  // toevoegen indien cat:hoofdstuk nog niet aanwezig

   // werkt niet (edit wordt niet opgeslagen):
   // var Button = document.getElementById(&quot;wpSave&quot;);
   // Button.click();
  }
 }

 var X = mw.config.get('wgPageName');
 document.write(X + '__');
 var Y = X.search('Wikibooks:Infobox/');
 document.write(Y + '__');
 if (Y &gt; -1) {
   document.write('ja__');
   text = text.replace(/--\&gt;\|.*boekenplank.*(taal( en letterkunde)?|talen)/ig, '--&gt;| boekenplank    = Taal en letterkunde');// 2025100?
 }

 text = text.replace(/\{\{Abc\}\}/ig,               '{{Alfabet met ankers}}');   // 20230414
 text = text.replace(/\[\[Categorie\:Sjablonen sjabloondocumentatie/ig, '[[Categorie:Sjabloondocumentatie');

 text = text.replace(/Moderne/g      , 'moderne');      // 20251006
 text = text.replace(/Hedendaagse/g  , 'hedendaagse');
 text = text.replace(/Architectuur/g , 'architectuur');
 // rode (wp-)links ontlinken:
 // tbv. [[Veelvoorkomende misvattingen/Wetenschap en technologie]]
 // &quot;lazy&quot; mode: (.*?) - https://javascript.info/regexp-greedy-and-lazy ! :-)

 // problemen:
 //  * afb. met link(s) in de caption gaan stuk           -&gt; handmatig op te lossen
 //  * links met afwijkende omschrijving worden zichtbaar -&gt; niet  ,,

 // 2: te behouden links veiligstellen:
 text = text.replace(/\[\[((Afbeelding|Bestand|bibcode|doi|File|Image|Media):.*?)\]\]/ig, 'REPL251005pre$1REPL251005post');

 // 3: alle overige links omzetten naar tekst:
 text = text.replace(/\[\[(.*?)\]\]/ig, '$1');
 text = text.replace(/\[\[(.*?)\]\]/ig, '$1'); // 2e keer tbv. geneste links!

 // 4: te behouden links herstellen:
 text = text.replace(/REPL251005pre/g,  '[[');
 text = text.replace(/REPL251005post/g, ']]');
*/

/*
 text = text.replace(/{{Receptmetafbeelding/ig,           '{{Infobox recept');               // 20230312, 20251011
 te gretig;  text = text.replace(/,\&lt;ref\&gt;(.*)\&lt;\/ref\&gt;/ig               , '&lt;ref&gt;$1&lt;/ref&gt;,');       // 20251004
 text = text.replace(/\[Spaans\/Les( |_)0/ig                             , '[Spaans/Les ');         // 20250930
 text = text.replace(/Categorie\:Ingrediënt\/Drank/ig                    , 'Categorie:Drank')       // 20250929
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Fruit/ig          , 'Categorie:Fruit')       //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Gevogelte/ig      , 'Categorie:Gevogelte')   //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Graan/ig          , 'Categorie:Graan')       //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Groente/ig        , 'Categorie:Groente')     //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Zuivel/ig         , 'Categorie:Zuivel')      //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Vruchtensap/ig    , 'Categorie:Vruchtensap') //   ,,
*/

 /* text = text.replace(/Italiaans.*Antwoorden.*\]\]/g, mw.config.get('wgTitle') + '/Antwoorden]]'); // 20250920 */
 /* text = text.replace(/Italiaans\/Les0?/g,           'Italiaans/Les ');                            // 20250920 */
 /* text = text.replace(/ hele )/ig, ' heel ');  //20250920 */
 /* text = text.replace(/WikiJunior/g,                 'Wikijunior');               // 20250718 */
 /* text = text.replace(/\{\{TOCLinks/ig,              '{{TOC links');              // 20230417 */
 /* text = text.replace(/\/(.{1,65})\]\]/ig, '/$1|$1]]'); // 20250903 */
 /* text = text.replace(/\{\{Uitleg\|(.{5,43})\|(.{5,43})\}\}/ig, '{{Hover|tekst=$2|hovertekst=$1}}');  // 20250901 */
 /* text = text.replace(/\{\{Tuin(\n|\|)/i,                '{{Tuinkalender');                // 20250803 */
 /* text = text.replace(/\{\{Tuinkalender\|Pagina.*tuinieren\/(.*)\|tuinkalender\]\]\n?\|Onderdeel\=(.*)\n\}\}/i, '{{Tuinkalender|$1|$2}}');  // 20250831 */
 /* text = text.replace(/(?&lt;=g)allerij/ig,               'alerij');                   // 20230614 */
 /* text = text.replace(/(?&lt;=t)utti frutti/ig,           'uttifrutti');               // 20250817 */
 /* text = text.replace(/\{\{\#babel\:/ig,               '{{Babel|');                 // 20250813 */
 /* text = text.replace(/\n/g, ']]\n');  // 20250812 */
 /* text = text.replace(/gerbuik/g, 'gebruik'); // 20250806 */
 /* text = text.replace(/\{\{Noindex\}\}/ig,             '__NOINDEX__');    */
 /* text = text.replace(/\{\{Clear\}\}/ig,               '{{Clearboth}}');  */
 /* text = text.replace(/\| ?Naam ? ?= ? ?{{PAGENAME}}/, '| Naam = ');               // 20250805 */

 /* text = text.replace(/Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek/ig, 'Categorie:Sjablonen talen en dialecten'); */
 /* text = text.replace(/Categorie\:Fase(?=[0-4])/ig, 'Categorie:Fase ');*/         // 20250803

 /* 1e img van Sjabloon:Gestarte boeken verwijderen */
 // text = text.replace(/ ?\[\[Bestand:.-4\.svg\|.px\]\] ?/ig , '\n');  // 20250722
 // text = text.replace(/  /ig                                , ' ');
 // text = text.replace(/\* ? ?/ig                            , '&lt;br&gt;\n');
 // text = text.replace(/\]\] \{\{/ig                         , ']]{{');
 // text = text.replace(/\{\{0%/ig                            , '00%');

 //text = text.replace(/Chillipepers\.nl/ig, 'chillipepers.nl');  // 20250722
 //text = text.replace(/Chillipeper\.nl/ig,  'chillipeper.nl');   //   ,,
 // text = text.replace(/Basiskennis( |_)chemie6\//g, 'Basiskennis chemie 6/'); // 20250906
 // // document.getElementById('wpSummary').value = 'lf'; werkt niet!??

// ---------------------------------------------------------------------------------------------
 /* tbv. lintfouten op overleg gebruiker */
 // text = text.replace(/('''|\&lt;\/?b\&gt;)/ig, &quot;&quot;);                                 /* 20230627 */

 /* tbv. verkeerd geneste tags op overleg:gebruiker */
 // text = text.replace(/\&lt;\/?span.*?\&gt;/ig, &quot;&quot;);                                 /* 20230627 */
 // obj.value = 'Lintfouten: Verkeerd geneste tags';

 /* test: CSS beter leesbaar maken - 20230519 */
 text = text.replace(/(?&lt;=style\=\&quot;.*): *(?=\&gt;)/ig, &quot;: &quot;);  /* too greedy; check &quot;http(s):, /File: etc. ! */
 text = text.replace(/(?&lt;=style\=\&quot;); ?(?=\&quot;)/ig,           &quot;; &quot;);


 /* ------ oud -------------
 text = text.replace(/\[\[Categor(ie|y):Sjablonen(?=[\||\]\]])/ig, '[[Categorie:Sjablonen Wikibooks-gebruikers');
 text = text.replace(/\[\[Categor(ie|y):Sjablonen(?=[\||\]\]])/ig, '[[Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek');
 // &quot;xxe eeuw&quot; in titel  {  // 20220119
  var title = mw.config.get('wgTitle');
  var pattern = /(?&lt;=(1|2)?[0-9])e-eeuw/;
  if (text.search(/{{DISPLAYTITLE:/) == -1) {
   if (title.search(pattern) &gt; -1) {
    text = '{{DISPLAYTITLE:' + title.replace(pattern,'&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;-eeuw') + '}}' j+ text;
   }
  }
  else debug('{{DISPLAYTITLE: is niet vervangen');
 }

 // tijdelijk (tbv &quot;Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt&quot;)
 text = text.replace(/{{cat\|?/ig, &quot;{{Cat&quot;);
 text = text.replace(/{{boekcat\|/ig, &quot;{{Boekcat&quot;);
 text = text.replace(&quot;'''{{PAGENAME}}&quot;, &quot;'''{{PAGENAME}}'''&quot;);
 */
 /* verplaatsen naar andere categorie:
 text = text.replace(/\[\[Categorie:Aardrijkskunde/ig, &quot;[[Categorie:Geografie&quot;);
 */
 /* sig BeeBringer:
 text = text.replace(/\[\[Bestand:BeeBringer.png\‎]\].*?\&lt;\/sup&gt;/, '\n[[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] [[Overleg_gebruiker:BeeBringer|overleg]]');
 text = text.replace(/u wijzingen/, 'uw wijzigingen');
 */

 /* div. typefouten */
 // text = text.replace(/(?&lt;=w)ijzingen/, 'ijzigingen');
 text = text.replace(/paramaters/, 'parameters');

 /*** Einde ***/
 /* niets veranderd? */
 if (obj.value == text) return;                                   /* exit */

 obj.value = text;                                                /* klaar om op te slaan */
 // obj.value = obj.value + '\n\n' + text;  // TIJDELIJK!!

 /*** Samenvatting ***/
 var obj = document.getElementById('wpSummary');
 // obj.value = 'cat'; 
 // obj.value = 'Lintfouten: Verouderde HTML-elementen';
 // obj.value = 'Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt';

/* tijdelijk (voor eenmalige acties): */
// obj.value = '[[Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek]]';
// obj.value = '[[Categorie:Sjablonen Wikibooks-gebruikers]]';

 /*** Niet volgen tenzij reeds eerder gevolgd ***/
 var obj = document.getElementById('ca-watch');
 if (obj) {document.getElementById('wpWatchthis').checked = false;}
 return;
}

function addPurgeTab() {
 /* Voegt een &quot;purge&quot; tabje toe
 (bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Pjetter/monobook.js) */
 if(!document.getElementById) return;
 var x = document.getElementById('ca-history');
 if(! x) { return; }
 var tabs = document.getElementById('p-cactions').getElementsByTagName('ul')[0];
 if(x.children) { x = x.children[0]; }
 else { x = x.childNodes[0]; }
 addlilink(tabs, x.href.replace(/=history/, &quot;=purge&quot;), 'purge', 'ca-purge');
 // ta['ca-purge'] = ['g', 'Purge the internal cache for this page']; // &quot;ta is not defined&quot;
}

function addlilink(tabs, url, name, id) {
 /* voegt tabjes toe
 (bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Pjetter/monobook.js) */
 var na = document.createElement('a');
 na.href = url;
 na.appendChild(document.createTextNode(name));
 var li = document.createElement('li');
 li.id = id;
 li.appendChild(na);
 tabs.appendChild(li);
 return li;
}

function experiment() { // (om 'Inklappen' resp. 'Uitklappen' te vervangen)
 UitklapDivHide = '▲'; // U+25B2 kleiner: ▴ u+25B4   werkt niet
 UitklapDivShow = '▼'; // U+25BC kleiner: ▾ u+25BE    ,,    ,,
}

function automatePurgeConfirmationDialog() {
/* Automate purge confirmation dialog. (https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Purge) */
 if (mw.config.get('wgAction') === 'purge' ) {
  $('form[action*=&quot;action=purge&quot;]').submit();
 }
 return;
}

function markeerLintErrors() {  // 20220114
 // Markeert aantallen &gt; 0 op Speciaal:LintErrors met een rode achtergrond.
 if (! (mw.config.get('wgPageName') == 'Speciaal:LintErrors')) return;  /* exit */
 var list = document.getElementsByTagName(&quot;BDI&quot;);
 if (list.length == 0) return;
 for (i=0; i&lt;list.length; i++) {
  if (! (list[i].innerHTML == '(0 fouten)')) {
   list[i].style.background = '#ff8080';
  }
 }
 return;
}

function createDebug() {  // v2, 20220113
 // Creëert een debug-venster direct boven het bewerkingsvak.
 var obj = document.getElementById('wpTextbox1');
 var parent = document.getElementById('editform');        
 var newItem = document.createElement(&quot;DIV&quot;);
 newItem.id = 'debug';
 newItem.style.display='none';
 var textnode = document.createTextNode(&quot;&quot;);
 newItem.appendChild(textnode);
 parent.insertBefore(newItem, obj);
}

function debug(txt) {
 // Voegt een regel tekst toe aan het debug-venster.
 var obj = document.getElementById('debug');
 if (obj == null) return;                        /* exit */                 
 obj.style.display = 'block';
 obj.innerHTML = obj.innerHTML + txt.replace(/&lt;/g,'&amp;lt;') + '&lt;br&gt;';
}

function massDelete() {  /* tbv. verwijderen ~450 pagina's, zie lijst op LJET/Gewenste pagina's */
 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('Leer jezelf') == -1) return;
 if (mw.config.get('wgAction') != 'delete') return;
 document.getElementById('ooui-php-2').value = 'Verwijdersessie 3 september 2025';
 document.getElementById(&quot;deleteconfirm&quot;).submit(); 
 return;
}

function insertTekst() {
 var title = mw.config.get('wgTitle');
 if ((title.search(/Kookboek [0-9]{1,2} /i)) == 0) {
  if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 10) {
   if (mw.config.get('wgAction') == 'view') {
    window.location += '?action=edit';
    var text = document.getElementById('wpTextbox1').value;
    text = '__EXPECTUNUSEDCATEGORY__\n' + text;
   }
  }
 }
 return;
}

function capFirst(str) {
 /* fix all-caps en camel-case */
 return str[0].toUpperCase() + str.slice(1).toLowerCase();
}

// &lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>59mne686o22giqq7hl1spxk25j3vhgq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428610</id>
      <parentid>428609</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T20:12:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>428610</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="34211" sha1="0pb6z24gzhhhahp0sgieqt3f3tqd9sc" xml:space="preserve">// &lt;nowiki&gt;

$(function () {
  // importScript('Gebruiker:Erik Baas/markeer.js');  /* markeer &amp; next*/
  // watisdit();
  // insertTekst();
  // massDelete();
  automatePurgeConfirmationDialog();
  // if (mw.config.get('wgTitle').indexOf(&quot;Programmeren in TI-Basic/&quot;) &gt; -1) { autoEdit(); }  // 20260420
  replaceObsoleteHTMLTags();
  markeerLintErrors();
  addSubpagesLink();
  // loadWikidataInfo();
  fWikidata();
//  autoSave();
  addPurgeTab();  // check: altijd als laatste!
  return;
});

function autoSave() {
  if (mw.config.get('wgPageContentModel') != &quot;javascript&quot; &amp;&amp;
      mw.config.get('wgNamespaceNumber')  != 828) {               // -js, -module
    if (mw.config.get('wgAction') == 'edit') {
      document.getElementById('wpSummary').value = 'lf';
      setTimeout(autoSave_sub, 10000);
    }
  }
  return;
}

function autoSave_sub() {
  document.getElementById(&quot;wpSave&quot;).click(); 
  return;
}

function fWikidata() {  /* Zoek in Wikidata - bron: [[w:Gebruiker:Zanaq/fwikidata.js]] (c) 2013 Zanaq, GPL
  * Voegt een link &quot;Zoek in Wikidata&quot; toe aan de sectie &quot;hulpmiddelen&quot;. */
  var title = mw.config.get('wgTitle');
  title = title.substr(title.lastIndexOf('/') + 1);
  mw.util.addPortletLink('p-tb',
    'https://www.wikidata.org/w/index.php?button=&amp;title=Special%3ASearch&amp;search=' + encodeURIComponent(title),
    'Zoek in WikiData',
    'ca-wikidata',
    'Zoek &quot;' + title + '&quot; in Wikidata');
  return;
};

function watisdit() {
  const collection = document.getElementsByClassName(&quot;cdx-button&quot;);
  alert(collection[0].innerHTML + ' *** ' + collection[1].innerHTML);
  return;
};

function autoEdit() {
  if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 0) { // 0=(main), 3=Overleg gebruiker, 10=Template
    if (mw.config.get('wgAction') == 'view') {
      if (mw.config.get('wgDiffOldId') == null) {  // of wgDiffNewId ?
        window.location += '?action=edit';
      }
    }
  }
  return;
}

function loadWikidataInfo() {
  /* Wikidata; 20260130
  bron: https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Wikidata&amp;oldid=70312736#Geschiedenis
  geeft onder paginatitel korte info over onderwerp in Wikidata */
  if ( mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ) === 0 ) {
    // importScriptURI(&quot;//www.wikidata.org/w/index.php?title=User:Yair rand/WikidataInfo.js&amp;action=raw&amp;ctype=text/javascript&quot;);
    importScriptURI(&quot;//nl.wikibooks.org/w/index.php?title=User:Erik_Baas/WikidataInfo.js&amp;action=raw&amp;ctype=text/javascript&quot;);
  }
  return;
}

function addSubpagesLink() {
/*
 * Voegt een link &quot;Subpagina's&quot; toe aan de sectie &quot;hulpmiddelen&quot;. 
 * Gebaseerd op de code in [[:commons:MediaWiki:Common.js]].
 * Bron: https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-subpages.js
 * Onderhoud: [[User:Krinkle]]
 */ 
    var i18n = {
        en: &quot;Subpages&quot;,
        fr: &quot;Sous-pages&quot;,
        nl: &quot;Subpagina's&quot;
    };
    if ( [ 'Special', 'File', 'Category' ].indexOf( mw.config.get( 'wgCanonicalNamespace' ) ) === -1 ) {
        var text = i18n[ mw.config.get( 'wgUserLanguage' ) ] || i18n.nl;
        var link = mw.util.getUrl( 'Speciaal:Voorvoegselindex/' + mw.config.get( 'wgPageName' ) + '/' );
        mw.util.addPortletLink( 'p-tb', link, text, '', 'Subpagina\'s van deze pagina');
    };
 return;
}

function replaceObsoleteHTMLTags() {
 var prev = '', sub='', subColor='', subFace='', subSize='', found='', text='', res='', X, Y, Z;
 var objSummary = document.getElementById('wpSummary');
 var obj = document.getElementById('wpTextbox1');
 if (obj == null) return;                                           /* exit */
 if (! (mw.config.get('wgPageContentModel') == 'wikitext')) return; /* exit */
 var text = '' + obj.value;
 if (text.search(/{{Wiu[2,3]/i) &gt; -1) {
  alert('Stop: werk in uitvoering!');
  return;                                   /* exit */
 }

 createDebug();

/* &lt;font&gt; */
while (true) {
 // common pt. 1
 X = /&lt;font.*?&gt;/i.exec(text);   // .exec: if not found: X=null, X[0] etc. = undefined !!
 if (X == null) break;  // geen font-tags
 X = X + ''; // !!
 subColor = subFace = subSize = X.replace(/(\x22|\x27)/g, &quot;&quot;);   // - ' en &quot;

 /* &lt;font color&gt; */
 if (subColor.search(/color/i) &gt; -1) {
  subColor = /color *= *[a-z,0-9,#]*/i.exec(subColor) + '';  // !!
  if (subColor) {
   subColor = subColor.replace(/ *= */, &quot;: &quot;) + &quot;;&quot;;
   subColor = subColor.toLowerCase();
  }
 }
 else {subColor = null;} // geen color-attribute

 /* &lt;font face&gt; */
 if (subFace.search(/face/i) &gt; -1) {
  subFace = subFace.replace(/ *, */g, &quot;,&quot;);
  subFace = /face *= *[a-z,0-9,\,]*/i.exec(subFace) + '';  // !!
  if (subFace) {
   subFace = subFace.replace(/,/g, ', ');
   subFace = subFace.replace(/face *= */i, 'font-family: ') + ';';
  }
 }
 else {subFace = null;} // geen face-attribute

 /* &lt;font size&gt; */
  // todo
  // tijdelijk: subSize = null;
 if (subSize.search(/size/i) &gt; -1) {

  debug(subSize);  // &lt;font color=red face=Tahoma size=3&gt;
  subSize = /(?&lt;=size *= *).*?(?=(\x20,'&gt;'))/i.exec(subSize) + '';
  debug(subSize);  // 

  // subSize = subSize.replace(/.../, &quot;...&quot;);
 }
 else {subSize = null;} // geen size-attribute

// tijdelijk: 
subSize = null;

 // common pt. 2
 Y = '&lt;span style=&quot;';
  //debug(Y);
 if (subColor) Y += subColor;
  //debug(Y);
 if (subFace)  Y += (subColor ? ' ' : '') + subFace;
  //debug(Y);
 if (subSize)  Y += (subColor || subFace ? ' ' : '') + subSize;
  //debug(Y);
 Y += '&quot;&gt;';
  //debug(Y);

 text = text.replace(X,Y);
 text = text.replace(/&lt;\/font/ig, &quot;&lt;/span&quot;);
} // while (true)

 /*
 ToDo:
 - font color/size/face !!!
 - uitzonderingen maken voor elementen tussen blockquote-, nowiki-, pre- en comment-tags !
 */


 /*** Obsolete elements:***/

 /* &lt;big&gt; */
 text = text.replace(/(&lt;big&gt;){3,6}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: xx-large;&quot;&gt;'); //xxx-large werkt niet in Chrome !
 text = text.replace(/(&lt;big&gt;){2}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;');
 // 20220106: x-large voor zon en water
 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf(&quot;Leer jezelf ecologisch tuinieren&quot;) &gt; -1) {
  text = text.replace(/(?&lt;=\| *zon *=.*)&lt;big&gt;/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;');
  text = text.replace(/(?&lt;=\| *water *=.*)&lt;big&gt;/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;');
 }
 text = text.replace(/&lt;big/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;');
 text = text.replace(/(&lt;\/big *[a-z|0-9]*&gt;){1,6}/ig, &quot;&lt;/span&gt;&quot;);

 /* &lt;center&gt; */
 text = text.replace(/&lt;center/ig, '&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;');
 text = text.replace(/&lt;\/center/ig, &quot;&lt;/div&quot;);

 /* &lt;small&gt; */
 text = text.replace(/(&lt;small&gt;){3,6}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: xx-small;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/(&lt;small&gt;){2}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/&lt;small/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;');
 text = text.replace(/(&lt;\/small *[a-z|0-9]*&gt;){1,6}/ig, &quot;&lt;/span&gt;&quot;);

 /* &lt;source&gt; 20220116 */
 text = text.replace(/&lt;source/ig,'&lt;syntaxhighlight');
 text = text.replace(/&lt;\/source/ig,'&lt;/syntaxhighlight');

 /* &lt;strike&gt; */
 text = text.replace(/&lt;strike/ig, &quot;&lt;s&quot;);
 text = text.replace(/&lt;\/strike/ig, &quot;&lt;/s&quot;);

 /* &lt;tt&gt; */
 text = text.replace(/&lt;tt/ig, &quot;&lt;code&quot;);
 text = text.replace(/&lt;\/tt/ig, &quot;&lt;/code&quot;);

 /*** Diversen: ***/

 /* &lt;br&gt; */
 text = text.replace(/\x20*&lt;\/?br\x20?\/? ?&gt;/ig, &quot;&lt;br&gt;&quot;);

 /* &lt;br clear=left/right/all/both&gt; */
 text = text.replace(/\x20*&lt;br clear ?= ?(\x22|\x27)?left(\x22|\x27)?\x20?\/?&gt;/ig,       '&lt;br style=&quot;clear: left;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/\x20*&lt;br clear ?= ?(\x22|\x27)?right(\x22|\x27)?\x20?\/?&gt;/ig,      '&lt;br style=&quot;clear: right;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/\x20*&lt;br clear ?= ?(\x22|\x27)?(all|both)(\x22|\x27)?\x20?\/?&gt;/ig, '&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;');

 /* &lt;hr&gt; */
 text = text.replace(/&lt;\/?hr\x20?\/?&gt;/ig, &quot;&lt;hr&gt;&quot;);

 text = text.replace(/\[\[categorie/ig, &quot;[[Categorie&quot;);
 text = text.replace(/\[\[afbeelding/ig, &quot;[[Afbeelding&quot;);

 /* prettytable */
 text = text.replace(/prettytable/ig, &quot;wikitable&quot;);

 /* WSBN nummer  :-( */
 text = text.replace(/\[WSBN( |-|_)?nummer/ig, &quot;       [WSBN&quot;);

 text = text.replace(/.*Hier.*onderhoudsmeldingen.*\n/ig, &quot;&quot;);

 /* . ná &lt;ref&gt; */
 while(true) {
  X = /(?&lt;!\.) ?&lt;ref&gt;.*?&lt;\/ref&gt;\./.exec(text);
  if (X == null) break;
  Y = X[0].replace(/ ?&lt;ref&gt;/,'.&lt;ref&gt;');
  Y = Y.replace('&lt;/ref&gt;.','&lt;/ref&gt;');
  text = text.replace(X,Y);
 }

 /* sjablonen en Magic Words */
 text = text.replace(/{{{/g, &quot;aW~d6-8Ht#yV_5&quot;);  // vervang &quot;{{{&quot; tijdelijk door code om varabelen te onderscheiden van sjablonen

 /* Magic Words - 20230323 */
 text = text.replace(/\{\{#categorytree:/g, &quot;{{#Categorytree:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{#expr:/g,         &quot;{{#Expr:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{\s?#if:\s?/ig,    &quot;{{#If:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#invoke:/g,     &quot;{{#Invoke:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#pos:/g,        &quot;{{#Pos:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#switch:/g,     &quot;{{#Switch:&quot;);

 /* Magic Words met 2 hoofdletters: 20230421 */ 
 text = text.replace(/\{\{ ?#ife/ig, &quot;{{#IfE&quot;);

 /* oud:
 text = text.replace(/\{\{ ?#iferror:/g,   &quot;{{#IfError:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#ifexpr:/g,    &quot;{{#IfExpr:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#ifexist:/g,   &quot;{{#IfExist:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#ifeq:/g,      &quot;{{#IfEq:&quot;);
 */

 /* ISBN 20230625 */
 // text = text.replace(/ISBN\s{1,3}/ig, &quot;{{ISBN|&quot;);
 // debug (&quot;ISBN checken!&quot;);
 // text = text.replace(/(?&lt;=\{\{ISBN\|[0-9%s]{8,13})(( )|\.|,|\n)/ig, &quot;}} &quot;);  //  &lt;-


 /* ISBN exp. 20240121 */
 text = text.replace(/ISBN\s{1,3}([0-9]\-?)*/ig, &quot;{{$&amp;}}&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ISBN\s{1,3}/ig, &quot;{{ISBN|&quot;);


 /* Sjabloonredirects vervangen 20220209 */
 text = text.replace(/{{Beg(innetje)?}}/ig, &quot;{{Begin}}&quot;);

 text = text.replace(/{{Alleen afdrukken ?(\|\n|\n\|)/ig, '{{Alleen afdrukken inline\n|\n'); // extra \n tbv. sommige wikicodes
 text = text.replace(/{{Alleen afdrukken ?\|/ig,          '{{Alleen afdrukken inline|');
 text = text.replace(/{{Herhalen ?\|/ig,                  '{{Repeat|');
 text = text.replace(/{{Niet afdrukken ?(\|\n|\n\|)/ig,   '{{Niet afdrukken block\n|\n');    // extra \n tbv. sommige wikicodes
 text = text.replace(/{{Niet afdrukken ?\|/ig,            '{{Niet afdrukken block|');
 text = text.replace(/\n\| *Moeilijkheid *= *[ a-zA-Z]*/ig, '');   // 20251012

 text = text.replace(/{{Zieook ?(\|\n|\n\|)/ig,           '{{Zie ook\n|\n');                 // extra \n tbv. sommige wikicodes
 text = text.replace(/{{Zieook ?\|/ig,                    '{{Zie ook|');

 /* text = text.replace(/{{Crd ?\|/ig,                       '{{Akkoord|');  klaar */
 /* text = text.replace(/{{Akkoorden ?\|/ig,                 '{{Akkoord|');  klaar */

 // eerst toepassen op _alle_ sjablonen, ipv. check op overbodige &quot;|&quot; ?


 /* sjabloonnaam met hoofdletter */
 {
  while(true){
   X = /{{[a-z]/.exec(text);
   if (X == null) break;
   Y = X[0].toUpperCase();
   text = text.replace(X,Y);
  }

 /* Idem in Sjabloon:Tl: 20230421  -- ToDo 
  while(true){
   X = /{{tl\|[A-Za-z]/i.exec(text);
   alert(&quot;X1=&quot; + X);
   if (X == null) break;
   alert(&quot;X2=&quot; + X);
   Y = X[0].toUpperCase();
   alert(&quot;Y=&quot; + Y);
   text = text.replace(X, &quot;{{Tl|&quot; + Y);
   alert(&quot;3=&quot; + text.replace(X, &quot;{{Tl|&quot; + Y));

  / alert(X + &quot; - &quot; Y + &quot; - &quot; + text.replace(X, &quot;{{Tl|&quot; + Y));
  }
*/

  // overbodige pipe na sjabloonnaam
  prev = text;
  text = text.replace(/(?&lt;={{[a-z,0-9, ,-]*) *\| *\n/ig, '\n|\n');
  if (!(prev == text)) {
   debug('checken: evt. eerste sjabloonparameter(s)!'); // alert
  }
 }

 text = text.replace(/aW~d6-8Ht#yV_5/g, &quot;{{{&quot;);     // herstel code naar &quot;{{{&quot;            ---------------

 /* {{Sub}} onderaan */
 X = text.search(/{{sub}}/i);
 if (X &gt; -1 &amp;&amp; X &lt; 50) {text = text.replace(/{{sub}}\n?/i, '') + '{{Sub}}';}

 /* lege regels voor {{sub}} */
 text = text.replace(/\n ?\n*{{sub}}/ig,'\n{{Sub}}');

 /* &lt;tr&gt; |- */
 text = text.replace(/\|-+/g, &quot;|-&quot;);

 /* overbodige laatste &lt;tr&gt; */
 text = text.replace(/ *\|-\x20*\n *\|}/g, &quot;|}&quot;);

 /* wikicode hr: 4 streepjes */
 text = text.replace(/^-{5,}/g,  &quot;----&quot;);
 text = text.replace(/\n-{5,}/g, &quot;\n----&quot;);

 /* http:// */
 prev = text;
 text = text.replace(/http:\/\//ig, 'https://');
 if (!(prev == text)) {debug('Check externe links (https)!');}  // alert

 /* &quot;xxe eeuw&quot; in tekst */ {  // 20220119
  /* disabled: mag geen _links_ wijzigen ! 20220215 
   text = text.replace(/(?&lt;=(1|2)?[0-9])e eeuw/g,'&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt; eeuw');
   text = text.replace(/(?&lt;=(1|2)?[0-9])e-eeuw/g,'&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;-eeuw');
  */
 }

 text = text.replace(/\[\[categorie:/ig, &quot;[[Categorie:&quot;);
 text = text.replace(/\[\[:categorie:/ig, &quot;[[:Categorie:&quot;);

 /* Afsluitende tag op Categorie: 20220124, v2 */
 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 14) {
  text = text.replace(/'''{{PAGENAME}}(?!''')/i, &quot;'''{{PAGENAME}}'''&quot;);
 }

 /* Check op nested span tags - 20220218 */
 /*
 if (text.search(/&lt;\/span( color)?&gt; ?&lt;\/span&gt;/i) &gt; -1 ){
  // alert('Check: nested span tags!?');
  text = text.replace(/&quot;&gt;&lt;span style=&quot;/ig, ' ')                    // erg bot: alleen voor eco tuin ??
  text = text.replace(/&lt;\/span( color)?&gt;&lt;\/span&gt;/ig, '&lt;/span&gt;'); //  ,,
 }
 */

 /* {{Fase0..4}} -&gt; {{Fase|0..4}} */
 text = text.replace(/\{\{Fase(?=[0-4])/ig, '{{Fase|');  // 20250810
 text = text.replace(/\{\{Fase([1-4])/ig,   &quot;{{Fase|$1&quot;);     // 20260514 dubbel

 /* geen lege regel na kopje - 20230724 */
 text = text.replace(/==\n\n(?!==)/g, &quot;==\n&quot;);

 // komma vóór &lt;ref&gt; // 20251004
 text = text.replace(/ \&lt;\/ref\&gt;/ig,  '&lt;/ref&gt;');
 text = text.replace(/ \&lt;\/cite\&gt;/ig, '&lt;/cite&gt;');

 // links wp fixen:  // 20251004
 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 0) {
   text = text.replace(/\[\[:?w:(nl:)?(.*?)\]\]/ig  , '{{Wp|$2}}');
 }
 text = text.replace(/\{\{W\|/ig, '{{Wp|');        // 20251008
 text = text.replace(/\{\{W[^a-zA-Z]/ig, &quot;{{Wp&quot;);  // dubbel

 // objSummary.value = 'Lintfouten: Verouderde HTML elementen';
 // document.getElementById('wpSummary').value = 'lf'; // 20260323

 text = text.replace(/\{\{Sjabloon:/ig, &quot;{{&quot;);

 //aap  *******  . + * ? ^ $ ( ) [ ] { } | / \  ********

 // template:
 // text = text.replace(/\{\{/ig, &quot;{{&quot;);

 text = text.replace(/\{\{Leer jezelf ecologisch tuinieren/ig, &quot;{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren&quot;);
 text = text.replace(/\{\{00%/ig, &quot;{{0%&quot;);
 text = text.replace(/\{\{Navigatie([\|,\n])/ig, &quot;{{Bladeren2$1&quot;);  // 20260516
 text = text.replace(/\{\{Recepten/ig, &quot;{{Navigatie recepten&quot;);
 text = text.replace(/\{\{Recept/ig, &quot;{{Infobox recept&quot;); // 2260516
 text = text.replace(/\{\{Talen/ig, &quot;{{Taal- en letterkunde&quot;);

 /*
 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf(&quot;Programmeren in TI-Basic/&quot;) &gt; -1) {   // 20260420
   text = text.replace(/\{\{Links\}\}\n/i, &quot;&quot;);
   // text = text + String.fromCharCode(13, 10) + &quot;{{Links}}&quot;;
   text = text + &quot;{{Links}}&quot;;
 }
 */

 /* 20260413:
 text = text.replace(/ategorie:GFDL afbeeldingen/ig,        &quot;ategorie:Bestanden met GFDL Licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeelding naar licentie/ig, &quot;ategorie:Bestand naar licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeelding beschikbaar op commons met dezelfde naam/ig,     &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand beschikbaar op commons met dezelfde naam&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeelding beschikbaar op commons/ig,                       &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand beschikbaar op commons&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeeldingen niet te verplaatsen naar Wikimedia Commons/ig, &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand niet te verplaatsen naar Wikimedia Commons&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:PD-afbeeldingen/ig,                 &quot;ategorie:Bestanden met PD Licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Ewmulti-afbeeldingen/ig,            &quot;ategorie:Bestanden met Ewmulti Licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen zonder geldige licentie/ig,             &quot;ategorie:Bestanden zonder geldige licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Verplaats naar Wikimedia Commons/ig,       &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand te verplaatsen naar Wikimedia Commons&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen met Creative Commons Licentie by-sa/ig, &quot;ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie by-sa&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen met Creative Commons Licentie by/ig,    &quot;ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie by&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen/ig,             &quot;ategorie:Bestand&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Creative Commons-afbeeldingen/ig,   &quot;ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie&quot;);
 */

 text = text.replace(/\{\{Information/i, &quot;{{Informatie&quot;);

 //text = text.replace(/\{\{Links\}\}\n/i, &quot;&quot;);  // 20260412
 //text = text.replace(/\{\{Sub\}\}/i, &quot;{{Sub}}\n{{Links}}&quot;);

 text = text.replace(/Youtube/g, &quot;YouTube&quot;);  // 20260406

 text = text.replace(/{{Clearboth/ig, &quot;{{Clear both&quot;); // 20260323
 text = text.replace(/{{Clearleft/ig, &quot;{{Clear left&quot;);

 text = text.replace(/( |&amp;nbsp;){0,3}&lt;ref(?!erences)/ig, '&amp;nbsp;&lt;ref');  // 1 spatie voor &lt;ref&gt;   20260121
 text = text.replace(/&lt;ref(.*)?&gt; &lt;ref/ig, '&lt;ref$1&gt;&lt;ref');                // tenzij 2 x ref na elkaar

 text = text.replace(/\{\{L\|(.*)\}\}/ig, '[[../$1/]]');    //  {{L|x}} -&gt; [[../x/]]  20251229

 text = text.replace(/#DOORVERWIJZING ?/ig, '#Redirect ');

 if (mw.config.get('wgPageName').indexOf('Sjabloon:Index_') &gt; -1) {   // mw.config.get('wgPageName') geeft {{FULLPAGENAME}} !
  text = text.replace(/## ?\[\[/g , '**[[');
  text = text.replace(/# ?\[\[/g  , '*[[');
 // ???  text = text.replace(/\[\[Categorie:Sjablonen index\]\]\n?/ig, '');
 }

 // {{tl}}:
 // text = text.replace(/\{\{tl\|(a-z)/ig, '{{Tl|' + '$1'.toUpperCase());                       // werkt niet
 // text = text.replace(/\{\{tl\|(a-z)/ig, '{{Tl|' + String($1).charAt(0).toUpperCase());       // crasht

 // komma in getal -&gt; punt - verder testen! - werkt maar t/m 999,999! :
 // text = text.replace(/([0-9]{1,3}),([0-9]{3})/g, '$1.$2');

 text = text.replace(/\{\{Schaak\/Bord\|=/ig , '{{Schaak/Bord2'); // 20251030
 text = text.replace(/\|\n\|=/ig             , '|\n|');
 text = text.replace(/(\n[1-8].*?)= ?\n/ig   , '$1\n');
 text = text.replace(/(\n[1-8].*?)= ?\n/ig   , '$1\n');

 text = text.replace(/\{\{HTML-standaardattributen/ig, '{{HTML standaardattributen');
 text = text.replace(/\{\{HTML (tags|elementen)/ig,    '{{Navigatie HTML elementen');  // 20251016
 text = text.replace(/\[\[(:)?File:/ig,                '[[$1Bestand:');                // 20251009
 text = text.replace(/\[\[(:)?Image:/ig,               '[[$1Afbeelding:');
 text = text.replace(/\n\n?\{\{Recepten\}\}/ig,        '\n{{Navigatie recepten}}');    // 20251012
 text = text.replace(/\{\{Beg\}\}/ig,                  '{{Begin}}');                   // 20251022
 text = text.replace(/\{\{Boekenplanken\}\}/ig,        '{{Navigatie boekenplanken}}'); // 20251022

 /*** Eenmalige acties ***/
 text = text.replace(/\[\[Kookboek\/\bDessert\b/ig,     '[[Kookboek/Nagerecht');     // 20251012
 text = text.replace(/\{\{TOCRechts/ig,             '{{TOC rechts');             // 20230417
 text = text.replace(/\{\{Wikt(?=(\||\}))/ig,       '{{Wiktionary');             // 20230514
 text = text.replace(/\{\{Woordenboek Index\}/ig,   '{{Alfabet met links}');     // 20230520
 text = text.replace(/se wikipedia/ig,              'stalige Wikipedia');        // 20230614
 text = text.replace(/background: ?none;? ?/ig,     '');                         // 20250711
 text = text.replace(/\n?\n\n\n\{\{Recepten\}\}/ig,     '\n\n{{Recepten}}');              // 20250805
 text = text.replace(/\{\{Recept\n\|\n/ig,              '{{Recept\n');                    // 20250805  
 text = text.replace(/(?&lt;![a-zA-Z])NB(\.(\:)?|\:) ?/g,  'NB ');                           // 20250817
 text = text.replace(/Wiskunde voor MBO techniek\//g,   'Wiskunde voor MBO techniek 1/'); // 20250824

 /*** Archief eenmalige acties ***/
 /*
 text = text.replace(/\{\[Clear both/ig , &quot;{{Clear both&quot;);
 text = text.replace(/{{Clearright/ig   , &quot;{{Clear right&quot;);
 text = text.replace(/{{Boeken/ig       , &quot;{{Post-it/Boeken&quot;);

 // tbv. Maatschappijleer/Alfabetische woordenlijst maatschappijleer - 20260303:
 // text = text.replace(/; ?&lt;&lt;!-- ?/ig , ';&lt;!--');
 // text = text.replace(/ ?--&gt;span&gt;/ig , '--&gt;');
 // text = text.replace(/;&lt;\/span&gt;/ig  , ';');

 // text = text.replace(/\[\[Categorie:Land\]\]/ig, '[[Categorie:Land in Europa]]');  // 20260125

 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('Atlas van') &gt; -1) {      // wd-properties vervangen; 20260119
   text = text.replace(/(property|statements):P18/ig,   '$1:afbeelding');
   text = text.replace(/(property|statements):P31/ig,   '$1:is een');
   text = text.replace(/(property|statements):P35/ig,   '$1:staatshoofd');
   text = text.replace(/(property|statements):P47/ig,   '$1:grenst aan');
   text = text.replace(/(property|statements):P122/ig,  '$1:regeringsvorm');
   text = text.replace(/(property|statements):P206/ig,  '$1:gelegen in of aan waterlichaam');
   text = text.replace(/(property|statements):P361/ig,  '$1:onderdeel van');
   text = text.replace(/(property|statements):P571/ig,  '$1:datum van oprichting of creatie');
   text = text.replace(/(property|statements):P1539/ig, '$1:vrouwelijke bevolking');
   text = text.replace(/(property|statements):P1540/ig, '$1:mannelijke bevolking');
   text = text.replace(/(property|statements):P2131/ig, '$1:bruto binnenlands product');
}

 // tbv. [[Wikibooks:Lijst van eigenschappen van Wikidata-items]]: (20251211))
 text = text.replace(/\&lt;br\&gt;\[\[d:Property talk:P[0-9]{1,5}\|talk\]\]\&lt;br\&gt;\[\[d:Wikidata:Database reports\/Constraint violations\/P[0-9]{1,5}\|covi\]\]\|/ig, '|');

 // voor [[Onderwijs in relatie tot P2P]] :
 text = text.replace(/tot P2P\/(.*)/g, 'tot P2P/$1|$1]]');

 text = text.replace(/{{StringReplace ?\|/ig,             '{{Replace|');
 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 3) { // &quot;Overleg gebruiker&quot;;  20251116
   text = text.replace(/\{\{Zandbak\}\}/ig, '{{Zb}}');
 }

 text = text.replace(/\{\{Bladeren(2|3)/ig,         '{{Bladeren4');              // 20230531
 text = text.replace(/\[\[Categorie:Weglaten bij afdrukken.*?\]\]\n?/ig, '');  // 20251024
 text = text.replace(/\{\{Miljoen/ig, '{{Afronden');  // 20251005

 // lintfouten: Ingebedde stijlregel voor de achtergrondkleur zonder bijbehorende tekstkleur  // 20250711
 text = text.replace(/(color: ?(black|inherit); ?)?background(-color)?:/ig, 'color: inherit; background-color:');

 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 14) {                // 20251009
  if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('- inhoud') &gt; -1) {
   text = text.replace(/\n?\[\[Categorie:Hoofdstuk.*?\]\]\n?/ig, '');
   if (text.indexOf('Categorie:Inhoud') &gt; -1) {
    // window.location.assign('https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Categorie:Inhoud');
    return;
   }   
   text = text.replace(/\n?\[\[Categorie:Inhoud\]\]\n?/ig, '');
   text = text + '[[Categorie:Inhoud]]\n';  // toevoegen indien cat:hoofdstuk nog niet aanwezig

   // werkt niet (edit wordt niet opgeslagen):
   // var Button = document.getElementById(&quot;wpSave&quot;);
   // Button.click();
  }
 }

 var X = mw.config.get('wgPageName');
 document.write(X + '__');
 var Y = X.search('Wikibooks:Infobox/');
 document.write(Y + '__');
 if (Y &gt; -1) {
   document.write('ja__');
   text = text.replace(/--\&gt;\|.*boekenplank.*(taal( en letterkunde)?|talen)/ig, '--&gt;| boekenplank    = Taal en letterkunde');// 2025100?
 }

 text = text.replace(/\{\{Abc\}\}/ig,               '{{Alfabet met ankers}}');   // 20230414
 text = text.replace(/\[\[Categorie\:Sjablonen sjabloondocumentatie/ig, '[[Categorie:Sjabloondocumentatie');

 text = text.replace(/Moderne/g      , 'moderne');      // 20251006
 text = text.replace(/Hedendaagse/g  , 'hedendaagse');
 text = text.replace(/Architectuur/g , 'architectuur');
 // rode (wp-)links ontlinken:
 // tbv. [[Veelvoorkomende misvattingen/Wetenschap en technologie]]
 // &quot;lazy&quot; mode: (.*?) - https://javascript.info/regexp-greedy-and-lazy ! :-)

 // problemen:
 //  * afb. met link(s) in de caption gaan stuk           -&gt; handmatig op te lossen
 //  * links met afwijkende omschrijving worden zichtbaar -&gt; niet  ,,

 // 2: te behouden links veiligstellen:
 text = text.replace(/\[\[((Afbeelding|Bestand|bibcode|doi|File|Image|Media):.*?)\]\]/ig, 'REPL251005pre$1REPL251005post');

 // 3: alle overige links omzetten naar tekst:
 text = text.replace(/\[\[(.*?)\]\]/ig, '$1');
 text = text.replace(/\[\[(.*?)\]\]/ig, '$1'); // 2e keer tbv. geneste links!

 // 4: te behouden links herstellen:
 text = text.replace(/REPL251005pre/g,  '[[');
 text = text.replace(/REPL251005post/g, ']]');
*/

/*
 text = text.replace(/{{Receptmetafbeelding/ig,           '{{Infobox recept');               // 20230312, 20251011
 te gretig;  text = text.replace(/,\&lt;ref\&gt;(.*)\&lt;\/ref\&gt;/ig               , '&lt;ref&gt;$1&lt;/ref&gt;,');       // 20251004
 text = text.replace(/\[Spaans\/Les( |_)0/ig                             , '[Spaans/Les ');         // 20250930
 text = text.replace(/Categorie\:Ingrediënt\/Drank/ig                    , 'Categorie:Drank')       // 20250929
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Fruit/ig          , 'Categorie:Fruit')       //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Gevogelte/ig      , 'Categorie:Gevogelte')   //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Graan/ig          , 'Categorie:Graan')       //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Groente/ig        , 'Categorie:Groente')     //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Zuivel/ig         , 'Categorie:Zuivel')      //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Vruchtensap/ig    , 'Categorie:Vruchtensap') //   ,,
*/

 /* text = text.replace(/Italiaans.*Antwoorden.*\]\]/g, mw.config.get('wgTitle') + '/Antwoorden]]'); // 20250920 */
 /* text = text.replace(/Italiaans\/Les0?/g,           'Italiaans/Les ');                            // 20250920 */
 /* text = text.replace(/ hele )/ig, ' heel ');  //20250920 */
 /* text = text.replace(/WikiJunior/g,                 'Wikijunior');               // 20250718 */
 /* text = text.replace(/\{\{TOCLinks/ig,              '{{TOC links');              // 20230417 */
 /* text = text.replace(/\/(.{1,65})\]\]/ig, '/$1|$1]]'); // 20250903 */
 /* text = text.replace(/\{\{Uitleg\|(.{5,43})\|(.{5,43})\}\}/ig, '{{Hover|tekst=$2|hovertekst=$1}}');  // 20250901 */
 /* text = text.replace(/\{\{Tuin(\n|\|)/i,                '{{Tuinkalender');                // 20250803 */
 /* text = text.replace(/\{\{Tuinkalender\|Pagina.*tuinieren\/(.*)\|tuinkalender\]\]\n?\|Onderdeel\=(.*)\n\}\}/i, '{{Tuinkalender|$1|$2}}');  // 20250831 */
 /* text = text.replace(/(?&lt;=g)allerij/ig,               'alerij');                   // 20230614 */
 /* text = text.replace(/(?&lt;=t)utti frutti/ig,           'uttifrutti');               // 20250817 */
 /* text = text.replace(/\{\{\#babel\:/ig,               '{{Babel|');                 // 20250813 */
 /* text = text.replace(/\n/g, ']]\n');  // 20250812 */
 /* text = text.replace(/gerbuik/g, 'gebruik'); // 20250806 */
 /* text = text.replace(/\{\{Noindex\}\}/ig,             '__NOINDEX__');    */
 /* text = text.replace(/\{\{Clear\}\}/ig,               '{{Clearboth}}');  */
 /* text = text.replace(/\| ?Naam ? ?= ? ?{{PAGENAME}}/, '| Naam = ');               // 20250805 */

 /* text = text.replace(/Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek/ig, 'Categorie:Sjablonen talen en dialecten'); */
 /* text = text.replace(/Categorie\:Fase(?=[0-4])/ig, 'Categorie:Fase ');*/         // 20250803

 /* 1e img van Sjabloon:Gestarte boeken verwijderen */
 // text = text.replace(/ ?\[\[Bestand:.-4\.svg\|.px\]\] ?/ig , '\n');  // 20250722
 // text = text.replace(/  /ig                                , ' ');
 // text = text.replace(/\* ? ?/ig                            , '&lt;br&gt;\n');
 // text = text.replace(/\]\] \{\{/ig                         , ']]{{');
 // text = text.replace(/\{\{0%/ig                            , '00%');

 //text = text.replace(/Chillipepers\.nl/ig, 'chillipepers.nl');  // 20250722
 //text = text.replace(/Chillipeper\.nl/ig,  'chillipeper.nl');   //   ,,
 // text = text.replace(/Basiskennis( |_)chemie6\//g, 'Basiskennis chemie 6/'); // 20250906
 // // document.getElementById('wpSummary').value = 'lf'; werkt niet!??

// ---------------------------------------------------------------------------------------------
 /* tbv. lintfouten op overleg gebruiker */
 // text = text.replace(/('''|\&lt;\/?b\&gt;)/ig, &quot;&quot;);                                 /* 20230627 */

 /* tbv. verkeerd geneste tags op overleg:gebruiker */
 // text = text.replace(/\&lt;\/?span.*?\&gt;/ig, &quot;&quot;);                                 /* 20230627 */
 // obj.value = 'Lintfouten: Verkeerd geneste tags';

 /* test: CSS beter leesbaar maken - 20230519 */
 text = text.replace(/(?&lt;=style\=\&quot;.*): *(?=\&gt;)/ig, &quot;: &quot;);  /* too greedy; check &quot;http(s):, /File: etc. ! */
 text = text.replace(/(?&lt;=style\=\&quot;); ?(?=\&quot;)/ig,           &quot;; &quot;);


 /* ------ oud -------------
 text = text.replace(/\[\[Categor(ie|y):Sjablonen(?=[\||\]\]])/ig, '[[Categorie:Sjablonen Wikibooks-gebruikers');
 text = text.replace(/\[\[Categor(ie|y):Sjablonen(?=[\||\]\]])/ig, '[[Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek');
 // &quot;xxe eeuw&quot; in titel  {  // 20220119
  var title = mw.config.get('wgTitle');
  var pattern = /(?&lt;=(1|2)?[0-9])e-eeuw/;
  if (text.search(/{{DISPLAYTITLE:/) == -1) {
   if (title.search(pattern) &gt; -1) {
    text = '{{DISPLAYTITLE:' + title.replace(pattern,'&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;-eeuw') + '}}' j+ text;
   }
  }
  else debug('{{DISPLAYTITLE: is niet vervangen');
 }

 // tijdelijk (tbv &quot;Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt&quot;)
 text = text.replace(/{{cat\|?/ig, &quot;{{Cat&quot;);
 text = text.replace(/{{boekcat\|/ig, &quot;{{Boekcat&quot;);
 text = text.replace(&quot;'''{{PAGENAME}}&quot;, &quot;'''{{PAGENAME}}'''&quot;);
 */
 /* verplaatsen naar andere categorie:
 text = text.replace(/\[\[Categorie:Aardrijkskunde/ig, &quot;[[Categorie:Geografie&quot;);
 */
 /* sig BeeBringer:
 text = text.replace(/\[\[Bestand:BeeBringer.png\‎]\].*?\&lt;\/sup&gt;/, '\n[[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] [[Overleg_gebruiker:BeeBringer|overleg]]');
 text = text.replace(/u wijzingen/, 'uw wijzigingen');
 */

 /* div. typefouten */
 // text = text.replace(/(?&lt;=w)ijzingen/, 'ijzigingen');
 text = text.replace(/paramaters/, 'parameters');

 /*** Einde ***/
 /* niets veranderd? */
 if (obj.value == text) return;                                   /* exit */

 obj.value = text;                                                /* klaar om op te slaan */
 // obj.value = obj.value + '\n\n' + text;  // TIJDELIJK!!

 /*** Samenvatting ***/
 var obj = document.getElementById('wpSummary');
 // obj.value = 'cat'; 
 // obj.value = 'Lintfouten: Verouderde HTML-elementen';
 // obj.value = 'Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt';

/* tijdelijk (voor eenmalige acties): */
// obj.value = '[[Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek]]';
// obj.value = '[[Categorie:Sjablonen Wikibooks-gebruikers]]';

 /*** Niet volgen tenzij reeds eerder gevolgd ***/
 var obj = document.getElementById('ca-watch');
 if (obj) {document.getElementById('wpWatchthis').checked = false;}
 return;
}

function addPurgeTab() {
 /* Voegt een &quot;purge&quot; tabje toe
 (bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Pjetter/monobook.js) */
 if(!document.getElementById) return;
 var x = document.getElementById('ca-history');
 if(! x) { return; }
 var tabs = document.getElementById('p-cactions').getElementsByTagName('ul')[0];
 if(x.children) { x = x.children[0]; }
 else { x = x.childNodes[0]; }
 addlilink(tabs, x.href.replace(/=history/, &quot;=purge&quot;), 'purge', 'ca-purge');
 // ta['ca-purge'] = ['g', 'Purge the internal cache for this page']; // &quot;ta is not defined&quot;
}

function addlilink(tabs, url, name, id) {
 /* voegt tabjes toe
 (bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Pjetter/monobook.js) */
 var na = document.createElement('a');
 na.href = url;
 na.appendChild(document.createTextNode(name));
 var li = document.createElement('li');
 li.id = id;
 li.appendChild(na);
 tabs.appendChild(li);
 return li;
}

function experiment() { // (om 'Inklappen' resp. 'Uitklappen' te vervangen)
 UitklapDivHide = '▲'; // U+25B2 kleiner: ▴ u+25B4   werkt niet
 UitklapDivShow = '▼'; // U+25BC kleiner: ▾ u+25BE    ,,    ,,
}

function automatePurgeConfirmationDialog() {
/* Automate purge confirmation dialog. (https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Purge) */
 if (mw.config.get('wgAction') === 'purge' ) {
  $('form[action*=&quot;action=purge&quot;]').submit();
 }
 return;
}

function markeerLintErrors() {  // 20220114
 // Markeert aantallen &gt; 0 op Speciaal:LintErrors met een rode achtergrond.
 if (! (mw.config.get('wgPageName') == 'Speciaal:LintErrors')) return;  /* exit */
 var list = document.getElementsByTagName(&quot;BDI&quot;);
 if (list.length == 0) return;
 for (i=0; i&lt;list.length; i++) {
  if (! (list[i].innerHTML == '(0 fouten)')) {
   list[i].style.background = '#ff8080';
  }
 }
 return;
}

function createDebug() {  // v2, 20220113
 // Creëert een debug-venster direct boven het bewerkingsvak.
 var obj = document.getElementById('wpTextbox1');
 var parent = document.getElementById('editform');        
 var newItem = document.createElement(&quot;DIV&quot;);
 newItem.id = 'debug';
 newItem.style.display='none';
 var textnode = document.createTextNode(&quot;&quot;);
 newItem.appendChild(textnode);
 parent.insertBefore(newItem, obj);
}

function debug(txt) {
 // Voegt een regel tekst toe aan het debug-venster.
 var obj = document.getElementById('debug');
 if (obj == null) return;                        /* exit */                 
 obj.style.display = 'block';
 obj.innerHTML = obj.innerHTML + txt.replace(/&lt;/g,'&amp;lt;') + '&lt;br&gt;';
}

function massDelete() {  /* tbv. verwijderen ~450 pagina's, zie lijst op LJET/Gewenste pagina's */
 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('Leer jezelf') == -1) return;
 if (mw.config.get('wgAction') != 'delete') return;
 document.getElementById('ooui-php-2').value = 'Verwijdersessie 3 september 2025';
 document.getElementById(&quot;deleteconfirm&quot;).submit(); 
 return;
}

function insertTekst() {
 var title = mw.config.get('wgTitle');
 if ((title.search(/Kookboek [0-9]{1,2} /i)) == 0) {
  if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 10) {
   if (mw.config.get('wgAction') == 'view') {
    window.location += '?action=edit';
    var text = document.getElementById('wpTextbox1').value;
    text = '__EXPECTUNUSEDCATEGORY__\n' + text;
   }
  }
 }
 return;
}

function capFirst(str) {
 /* fix all-caps en camel-case */
 return str[0].toUpperCase() + str.slice(1).toLowerCase();
}

// &lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>0pb6z24gzhhhahp0sgieqt3f3tqd9sc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428612</id>
      <parentid>428610</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:27:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>428612</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="34209" sha1="0uhxex5c6u276cjiz7azkks7ald6pwe" xml:space="preserve">// &lt;nowiki&gt;

$(function () {
  // importScript('Gebruiker:Erik Baas/markeer.js');  /* markeer &amp; next*/
  // watisdit();
  // insertTekst();
  // massDelete();
  automatePurgeConfirmationDialog();
  // if (mw.config.get('wgTitle').indexOf(&quot;Programmeren in TI-Basic/&quot;) &gt; -1) { autoEdit(); }  // 20260420
  replaceObsoleteHTMLTags();
  markeerLintErrors();
  addSubpagesLink();
  // loadWikidataInfo();
  fWikidata();
  autoSave();
  addPurgeTab();  // check: altijd als laatste!
  return;
});

function autoSave() {
  if (mw.config.get('wgPageContentModel') != &quot;javascript&quot; &amp;&amp;
      mw.config.get('wgNamespaceNumber')  != 828) {               // -js, -module
    if (mw.config.get('wgAction') == 'edit') {
      document.getElementById('wpSummary').value = 'lf';
      setTimeout(autoSave_sub, 10000);
    }
  }
  return;
}

function autoSave_sub() {
  document.getElementById(&quot;wpSave&quot;).click(); 
  return;
}

function fWikidata() {  /* Zoek in Wikidata - bron: [[w:Gebruiker:Zanaq/fwikidata.js]] (c) 2013 Zanaq, GPL
  * Voegt een link &quot;Zoek in Wikidata&quot; toe aan de sectie &quot;hulpmiddelen&quot;. */
  var title = mw.config.get('wgTitle');
  title = title.substr(title.lastIndexOf('/') + 1);
  mw.util.addPortletLink('p-tb',
    'https://www.wikidata.org/w/index.php?button=&amp;title=Special%3ASearch&amp;search=' + encodeURIComponent(title),
    'Zoek in WikiData',
    'ca-wikidata',
    'Zoek &quot;' + title + '&quot; in Wikidata');
  return;
};

function watisdit() {
  const collection = document.getElementsByClassName(&quot;cdx-button&quot;);
  alert(collection[0].innerHTML + ' *** ' + collection[1].innerHTML);
  return;
};

function autoEdit() {
  if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 0) { // 0=(main), 3=Overleg gebruiker, 10=Template
    if (mw.config.get('wgAction') == 'view') {
      if (mw.config.get('wgDiffOldId') == null) {  // of wgDiffNewId ?
        window.location += '?action=edit';
      }
    }
  }
  return;
}

function loadWikidataInfo() {
  /* Wikidata; 20260130
  bron: https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Wikidata&amp;oldid=70312736#Geschiedenis
  geeft onder paginatitel korte info over onderwerp in Wikidata */
  if ( mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ) === 0 ) {
    // importScriptURI(&quot;//www.wikidata.org/w/index.php?title=User:Yair rand/WikidataInfo.js&amp;action=raw&amp;ctype=text/javascript&quot;);
    importScriptURI(&quot;//nl.wikibooks.org/w/index.php?title=User:Erik_Baas/WikidataInfo.js&amp;action=raw&amp;ctype=text/javascript&quot;);
  }
  return;
}

function addSubpagesLink() {
/*
 * Voegt een link &quot;Subpagina's&quot; toe aan de sectie &quot;hulpmiddelen&quot;. 
 * Gebaseerd op de code in [[:commons:MediaWiki:Common.js]].
 * Bron: https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-subpages.js
 * Onderhoud: [[User:Krinkle]]
 */ 
    var i18n = {
        en: &quot;Subpages&quot;,
        fr: &quot;Sous-pages&quot;,
        nl: &quot;Subpagina's&quot;
    };
    if ( [ 'Special', 'File', 'Category' ].indexOf( mw.config.get( 'wgCanonicalNamespace' ) ) === -1 ) {
        var text = i18n[ mw.config.get( 'wgUserLanguage' ) ] || i18n.nl;
        var link = mw.util.getUrl( 'Speciaal:Voorvoegselindex/' + mw.config.get( 'wgPageName' ) + '/' );
        mw.util.addPortletLink( 'p-tb', link, text, '', 'Subpagina\'s van deze pagina');
    };
 return;
}

function replaceObsoleteHTMLTags() {
 var prev = '', sub='', subColor='', subFace='', subSize='', found='', text='', res='', X, Y, Z;
 var objSummary = document.getElementById('wpSummary');
 var obj = document.getElementById('wpTextbox1');
 if (obj == null) return;                                           /* exit */
 if (! (mw.config.get('wgPageContentModel') == 'wikitext')) return; /* exit */
 var text = '' + obj.value;
 if (text.search(/{{Wiu[2,3]/i) &gt; -1) {
  alert('Stop: werk in uitvoering!');
  return;                                   /* exit */
 }

 createDebug();

/* &lt;font&gt; */
while (true) {
 // common pt. 1
 X = /&lt;font.*?&gt;/i.exec(text);   // .exec: if not found: X=null, X[0] etc. = undefined !!
 if (X == null) break;  // geen font-tags
 X = X + ''; // !!
 subColor = subFace = subSize = X.replace(/(\x22|\x27)/g, &quot;&quot;);   // - ' en &quot;

 /* &lt;font color&gt; */
 if (subColor.search(/color/i) &gt; -1) {
  subColor = /color *= *[a-z,0-9,#]*/i.exec(subColor) + '';  // !!
  if (subColor) {
   subColor = subColor.replace(/ *= */, &quot;: &quot;) + &quot;;&quot;;
   subColor = subColor.toLowerCase();
  }
 }
 else {subColor = null;} // geen color-attribute

 /* &lt;font face&gt; */
 if (subFace.search(/face/i) &gt; -1) {
  subFace = subFace.replace(/ *, */g, &quot;,&quot;);
  subFace = /face *= *[a-z,0-9,\,]*/i.exec(subFace) + '';  // !!
  if (subFace) {
   subFace = subFace.replace(/,/g, ', ');
   subFace = subFace.replace(/face *= */i, 'font-family: ') + ';';
  }
 }
 else {subFace = null;} // geen face-attribute

 /* &lt;font size&gt; */
  // todo
  // tijdelijk: subSize = null;
 if (subSize.search(/size/i) &gt; -1) {

  debug(subSize);  // &lt;font color=red face=Tahoma size=3&gt;
  subSize = /(?&lt;=size *= *).*?(?=(\x20,'&gt;'))/i.exec(subSize) + '';
  debug(subSize);  // 

  // subSize = subSize.replace(/.../, &quot;...&quot;);
 }
 else {subSize = null;} // geen size-attribute

// tijdelijk: 
subSize = null;

 // common pt. 2
 Y = '&lt;span style=&quot;';
  //debug(Y);
 if (subColor) Y += subColor;
  //debug(Y);
 if (subFace)  Y += (subColor ? ' ' : '') + subFace;
  //debug(Y);
 if (subSize)  Y += (subColor || subFace ? ' ' : '') + subSize;
  //debug(Y);
 Y += '&quot;&gt;';
  //debug(Y);

 text = text.replace(X,Y);
 text = text.replace(/&lt;\/font/ig, &quot;&lt;/span&quot;);
} // while (true)

 /*
 ToDo:
 - font color/size/face !!!
 - uitzonderingen maken voor elementen tussen blockquote-, nowiki-, pre- en comment-tags !
 */


 /*** Obsolete elements:***/

 /* &lt;big&gt; */
 text = text.replace(/(&lt;big&gt;){3,6}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: xx-large;&quot;&gt;'); //xxx-large werkt niet in Chrome !
 text = text.replace(/(&lt;big&gt;){2}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;');
 // 20220106: x-large voor zon en water
 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf(&quot;Leer jezelf ecologisch tuinieren&quot;) &gt; -1) {
  text = text.replace(/(?&lt;=\| *zon *=.*)&lt;big&gt;/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;');
  text = text.replace(/(?&lt;=\| *water *=.*)&lt;big&gt;/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;');
 }
 text = text.replace(/&lt;big/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;');
 text = text.replace(/(&lt;\/big *[a-z|0-9]*&gt;){1,6}/ig, &quot;&lt;/span&gt;&quot;);

 /* &lt;center&gt; */
 text = text.replace(/&lt;center/ig, '&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;');
 text = text.replace(/&lt;\/center/ig, &quot;&lt;/div&quot;);

 /* &lt;small&gt; */
 text = text.replace(/(&lt;small&gt;){3,6}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: xx-small;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/(&lt;small&gt;){2}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/&lt;small/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;');
 text = text.replace(/(&lt;\/small *[a-z|0-9]*&gt;){1,6}/ig, &quot;&lt;/span&gt;&quot;);

 /* &lt;source&gt; 20220116 */
 text = text.replace(/&lt;source/ig,'&lt;syntaxhighlight');
 text = text.replace(/&lt;\/source/ig,'&lt;/syntaxhighlight');

 /* &lt;strike&gt; */
 text = text.replace(/&lt;strike/ig, &quot;&lt;s&quot;);
 text = text.replace(/&lt;\/strike/ig, &quot;&lt;/s&quot;);

 /* &lt;tt&gt; */
 text = text.replace(/&lt;tt/ig, &quot;&lt;code&quot;);
 text = text.replace(/&lt;\/tt/ig, &quot;&lt;/code&quot;);

 /*** Diversen: ***/

 /* &lt;br&gt; */
 text = text.replace(/\x20*&lt;\/?br\x20?\/? ?&gt;/ig, &quot;&lt;br&gt;&quot;);

 /* &lt;br clear=left/right/all/both&gt; */
 text = text.replace(/\x20*&lt;br clear ?= ?(\x22|\x27)?left(\x22|\x27)?\x20?\/?&gt;/ig,       '&lt;br style=&quot;clear: left;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/\x20*&lt;br clear ?= ?(\x22|\x27)?right(\x22|\x27)?\x20?\/?&gt;/ig,      '&lt;br style=&quot;clear: right;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/\x20*&lt;br clear ?= ?(\x22|\x27)?(all|both)(\x22|\x27)?\x20?\/?&gt;/ig, '&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;');

 /* &lt;hr&gt; */
 text = text.replace(/&lt;\/?hr\x20?\/?&gt;/ig, &quot;&lt;hr&gt;&quot;);

 text = text.replace(/\[\[categorie/ig, &quot;[[Categorie&quot;);
 text = text.replace(/\[\[afbeelding/ig, &quot;[[Afbeelding&quot;);

 /* prettytable */
 text = text.replace(/prettytable/ig, &quot;wikitable&quot;);

 /* WSBN nummer  :-( */
 text = text.replace(/\[WSBN( |-|_)?nummer/ig, &quot;       [WSBN&quot;);

 text = text.replace(/.*Hier.*onderhoudsmeldingen.*\n/ig, &quot;&quot;);

 /* . ná &lt;ref&gt; */
 while(true) {
  X = /(?&lt;!\.) ?&lt;ref&gt;.*?&lt;\/ref&gt;\./.exec(text);
  if (X == null) break;
  Y = X[0].replace(/ ?&lt;ref&gt;/,'.&lt;ref&gt;');
  Y = Y.replace('&lt;/ref&gt;.','&lt;/ref&gt;');
  text = text.replace(X,Y);
 }

 /* sjablonen en Magic Words */
 text = text.replace(/{{{/g, &quot;aW~d6-8Ht#yV_5&quot;);  // vervang &quot;{{{&quot; tijdelijk door code om varabelen te onderscheiden van sjablonen

 /* Magic Words - 20230323 */
 text = text.replace(/\{\{#categorytree:/g, &quot;{{#Categorytree:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{#expr:/g,         &quot;{{#Expr:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{\s?#if:\s?/ig,    &quot;{{#If:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#invoke:/g,     &quot;{{#Invoke:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#pos:/g,        &quot;{{#Pos:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#switch:/g,     &quot;{{#Switch:&quot;);

 /* Magic Words met 2 hoofdletters: 20230421 */ 
 text = text.replace(/\{\{ ?#ife/ig, &quot;{{#IfE&quot;);

 /* oud:
 text = text.replace(/\{\{ ?#iferror:/g,   &quot;{{#IfError:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#ifexpr:/g,    &quot;{{#IfExpr:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#ifexist:/g,   &quot;{{#IfExist:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#ifeq:/g,      &quot;{{#IfEq:&quot;);
 */

 /* ISBN 20230625 */
 // text = text.replace(/ISBN\s{1,3}/ig, &quot;{{ISBN|&quot;);
 // debug (&quot;ISBN checken!&quot;);
 // text = text.replace(/(?&lt;=\{\{ISBN\|[0-9%s]{8,13})(( )|\.|,|\n)/ig, &quot;}} &quot;);  //  &lt;-


 /* ISBN exp. 20240121 */
 text = text.replace(/ISBN\s{1,3}([0-9]\-?)*/ig, &quot;{{$&amp;}}&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ISBN\s{1,3}/ig, &quot;{{ISBN|&quot;);


 /* Sjabloonredirects vervangen 20220209 */
 text = text.replace(/{{Beg(innetje)?}}/ig, &quot;{{Begin}}&quot;);

 text = text.replace(/{{Alleen afdrukken ?(\|\n|\n\|)/ig, '{{Alleen afdrukken inline\n|\n'); // extra \n tbv. sommige wikicodes
 text = text.replace(/{{Alleen afdrukken ?\|/ig,          '{{Alleen afdrukken inline|');
 text = text.replace(/{{Herhalen ?\|/ig,                  '{{Repeat|');
 text = text.replace(/{{Niet afdrukken ?(\|\n|\n\|)/ig,   '{{Niet afdrukken block\n|\n');    // extra \n tbv. sommige wikicodes
 text = text.replace(/{{Niet afdrukken ?\|/ig,            '{{Niet afdrukken block|');
 text = text.replace(/\n\| *Moeilijkheid *= *[ a-zA-Z]*/ig, '');   // 20251012

 text = text.replace(/{{Zieook ?(\|\n|\n\|)/ig,           '{{Zie ook\n|\n');                 // extra \n tbv. sommige wikicodes
 text = text.replace(/{{Zieook ?\|/ig,                    '{{Zie ook|');

 /* text = text.replace(/{{Crd ?\|/ig,                       '{{Akkoord|');  klaar */
 /* text = text.replace(/{{Akkoorden ?\|/ig,                 '{{Akkoord|');  klaar */

 // eerst toepassen op _alle_ sjablonen, ipv. check op overbodige &quot;|&quot; ?


 /* sjabloonnaam met hoofdletter */
 {
  while(true){
   X = /{{[a-z]/.exec(text);
   if (X == null) break;
   Y = X[0].toUpperCase();
   text = text.replace(X,Y);
  }

 /* Idem in Sjabloon:Tl: 20230421  -- ToDo 
  while(true){
   X = /{{tl\|[A-Za-z]/i.exec(text);
   alert(&quot;X1=&quot; + X);
   if (X == null) break;
   alert(&quot;X2=&quot; + X);
   Y = X[0].toUpperCase();
   alert(&quot;Y=&quot; + Y);
   text = text.replace(X, &quot;{{Tl|&quot; + Y);
   alert(&quot;3=&quot; + text.replace(X, &quot;{{Tl|&quot; + Y));

  / alert(X + &quot; - &quot; Y + &quot; - &quot; + text.replace(X, &quot;{{Tl|&quot; + Y));
  }
*/

  // overbodige pipe na sjabloonnaam
  prev = text;
  text = text.replace(/(?&lt;={{[a-z,0-9, ,-]*) *\| *\n/ig, '\n|\n');
  if (!(prev == text)) {
   debug('checken: evt. eerste sjabloonparameter(s)!'); // alert
  }
 }

 text = text.replace(/aW~d6-8Ht#yV_5/g, &quot;{{{&quot;);     // herstel code naar &quot;{{{&quot;            ---------------

 /* {{Sub}} onderaan */
 X = text.search(/{{sub}}/i);
 if (X &gt; -1 &amp;&amp; X &lt; 50) {text = text.replace(/{{sub}}\n?/i, '') + '{{Sub}}';}

 /* lege regels voor {{sub}} */
 text = text.replace(/\n ?\n*{{sub}}/ig,'\n{{Sub}}');

 /* &lt;tr&gt; |- */
 text = text.replace(/\|-+/g, &quot;|-&quot;);

 /* overbodige laatste &lt;tr&gt; */
 text = text.replace(/ *\|-\x20*\n *\|}/g, &quot;|}&quot;);

 /* wikicode hr: 4 streepjes */
 text = text.replace(/^-{5,}/g,  &quot;----&quot;);
 text = text.replace(/\n-{5,}/g, &quot;\n----&quot;);

 /* http:// */
 prev = text;
 text = text.replace(/http:\/\//ig, 'https://');
 if (!(prev == text)) {debug('Check externe links (https)!');}  // alert

 /* &quot;xxe eeuw&quot; in tekst */ {  // 20220119
  /* disabled: mag geen _links_ wijzigen ! 20220215 
   text = text.replace(/(?&lt;=(1|2)?[0-9])e eeuw/g,'&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt; eeuw');
   text = text.replace(/(?&lt;=(1|2)?[0-9])e-eeuw/g,'&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;-eeuw');
  */
 }

 text = text.replace(/\[\[categorie:/ig, &quot;[[Categorie:&quot;);
 text = text.replace(/\[\[:categorie:/ig, &quot;[[:Categorie:&quot;);

 /* Afsluitende tag op Categorie: 20220124, v2 */
 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 14) {
  text = text.replace(/'''{{PAGENAME}}(?!''')/i, &quot;'''{{PAGENAME}}'''&quot;);
 }

 /* Check op nested span tags - 20220218 */
 /*
 if (text.search(/&lt;\/span( color)?&gt; ?&lt;\/span&gt;/i) &gt; -1 ){
  // alert('Check: nested span tags!?');
  text = text.replace(/&quot;&gt;&lt;span style=&quot;/ig, ' ')                    // erg bot: alleen voor eco tuin ??
  text = text.replace(/&lt;\/span( color)?&gt;&lt;\/span&gt;/ig, '&lt;/span&gt;'); //  ,,
 }
 */

 /* {{Fase0..4}} -&gt; {{Fase|0..4}} */
 text = text.replace(/\{\{Fase(?=[0-4])/ig, '{{Fase|');  // 20250810
 text = text.replace(/\{\{Fase([1-4])/ig,   &quot;{{Fase|$1&quot;);     // 20260514 dubbel

 /* geen lege regel na kopje - 20230724 */
 text = text.replace(/==\n\n(?!==)/g, &quot;==\n&quot;);

 // komma vóór &lt;ref&gt; // 20251004
 text = text.replace(/ \&lt;\/ref\&gt;/ig,  '&lt;/ref&gt;');
 text = text.replace(/ \&lt;\/cite\&gt;/ig, '&lt;/cite&gt;');

 // links wp fixen:  // 20251004
 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 0) {
   text = text.replace(/\[\[:?w:(nl:)?(.*?)\]\]/ig  , '{{Wp|$2}}');
 }
 text = text.replace(/\{\{W\|/ig, '{{Wp|');        // 20251008
 text = text.replace(/\{\{W[^a-zA-Z]/ig, &quot;{{Wp&quot;);  // dubbel

 // objSummary.value = 'Lintfouten: Verouderde HTML elementen';
 // document.getElementById('wpSummary').value = 'lf'; // 20260323

 text = text.replace(/\{\{Sjabloon:/ig, &quot;{{&quot;);

 //aap  *******  . + * ? ^ $ ( ) [ ] { } | / \  ********

 // template:
 // text = text.replace(/\{\{/ig, &quot;{{&quot;);

 text = text.replace(/\{\{Leer jezelf ecologisch tuinieren/ig, &quot;{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren&quot;);
 text = text.replace(/\{\{00%/ig, &quot;{{0%&quot;);
 text = text.replace(/\{\{Navigatie([\|,\n])/ig, &quot;{{Bladeren2$1&quot;);  // 20260516
 text = text.replace(/\{\{Recepten/ig, &quot;{{Navigatie recepten&quot;);
 text = text.replace(/\{\{Recept/ig, &quot;{{Infobox recept&quot;); // 2260516
 text = text.replace(/\{\{Talen/ig, &quot;{{Taal- en letterkunde&quot;);

 /*
 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf(&quot;Programmeren in TI-Basic/&quot;) &gt; -1) {   // 20260420
   text = text.replace(/\{\{Links\}\}\n/i, &quot;&quot;);
   // text = text + String.fromCharCode(13, 10) + &quot;{{Links}}&quot;;
   text = text + &quot;{{Links}}&quot;;
 }
 */

 /* 20260413:
 text = text.replace(/ategorie:GFDL afbeeldingen/ig,        &quot;ategorie:Bestanden met GFDL Licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeelding naar licentie/ig, &quot;ategorie:Bestand naar licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeelding beschikbaar op commons met dezelfde naam/ig,     &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand beschikbaar op commons met dezelfde naam&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeelding beschikbaar op commons/ig,                       &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand beschikbaar op commons&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeeldingen niet te verplaatsen naar Wikimedia Commons/ig, &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand niet te verplaatsen naar Wikimedia Commons&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:PD-afbeeldingen/ig,                 &quot;ategorie:Bestanden met PD Licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Ewmulti-afbeeldingen/ig,            &quot;ategorie:Bestanden met Ewmulti Licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen zonder geldige licentie/ig,             &quot;ategorie:Bestanden zonder geldige licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Verplaats naar Wikimedia Commons/ig,       &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand te verplaatsen naar Wikimedia Commons&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen met Creative Commons Licentie by-sa/ig, &quot;ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie by-sa&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen met Creative Commons Licentie by/ig,    &quot;ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie by&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen/ig,             &quot;ategorie:Bestand&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Creative Commons-afbeeldingen/ig,   &quot;ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie&quot;);
 */

 text = text.replace(/\{\{Information/i, &quot;{{Informatie&quot;);

 //text = text.replace(/\{\{Links\}\}\n/i, &quot;&quot;);  // 20260412
 //text = text.replace(/\{\{Sub\}\}/i, &quot;{{Sub}}\n{{Links}}&quot;);

 text = text.replace(/Youtube/g, &quot;YouTube&quot;);  // 20260406

 text = text.replace(/{{Clearboth/ig, &quot;{{Clear both&quot;); // 20260323
 text = text.replace(/{{Clearleft/ig, &quot;{{Clear left&quot;);

 text = text.replace(/( |&amp;nbsp;){0,3}&lt;ref(?!erences)/ig, '&amp;nbsp;&lt;ref');  // 1 spatie voor &lt;ref&gt;   20260121
 text = text.replace(/&lt;ref(.*)?&gt; &lt;ref/ig, '&lt;ref$1&gt;&lt;ref');                // tenzij 2 x ref na elkaar

 text = text.replace(/\{\{L\|(.*)\}\}/ig, '[[../$1/]]');    //  {{L|x}} -&gt; [[../x/]]  20251229

 text = text.replace(/#DOORVERWIJZING ?/ig, '#Redirect ');

 if (mw.config.get('wgPageName').indexOf('Sjabloon:Index_') &gt; -1) {   // mw.config.get('wgPageName') geeft {{FULLPAGENAME}} !
  text = text.replace(/## ?\[\[/g , '**[[');
  text = text.replace(/# ?\[\[/g  , '*[[');
 // ???  text = text.replace(/\[\[Categorie:Sjablonen index\]\]\n?/ig, '');
 }

 // {{tl}}:
 // text = text.replace(/\{\{tl\|(a-z)/ig, '{{Tl|' + '$1'.toUpperCase());                       // werkt niet
 // text = text.replace(/\{\{tl\|(a-z)/ig, '{{Tl|' + String($1).charAt(0).toUpperCase());       // crasht

 // komma in getal -&gt; punt - verder testen! - werkt maar t/m 999,999! :
 // text = text.replace(/([0-9]{1,3}),([0-9]{3})/g, '$1.$2');

 text = text.replace(/\{\{Schaak\/Bord\|=/ig , '{{Schaak/Bord2'); // 20251030
 text = text.replace(/\|\n\|=/ig             , '|\n|');
 text = text.replace(/(\n[1-8].*?)= ?\n/ig   , '$1\n');
 text = text.replace(/(\n[1-8].*?)= ?\n/ig   , '$1\n');

 text = text.replace(/\{\{HTML-standaardattributen/ig, '{{HTML standaardattributen');
 text = text.replace(/\{\{HTML (tags|elementen)/ig,    '{{Navigatie HTML elementen');  // 20251016
 text = text.replace(/\[\[(:)?File:/ig,                '[[$1Bestand:');                // 20251009
 text = text.replace(/\[\[(:)?Image:/ig,               '[[$1Afbeelding:');
 text = text.replace(/\n\n?\{\{Recepten\}\}/ig,        '\n{{Navigatie recepten}}');    // 20251012
 text = text.replace(/\{\{Beg\}\}/ig,                  '{{Begin}}');                   // 20251022
 text = text.replace(/\{\{Boekenplanken\}\}/ig,        '{{Navigatie boekenplanken}}'); // 20251022

 /*** Eenmalige acties ***/
 text = text.replace(/\[\[Kookboek\/\bDessert\b/ig,     '[[Kookboek/Nagerecht');     // 20251012
 text = text.replace(/\{\{TOCRechts/ig,             '{{TOC rechts');             // 20230417
 text = text.replace(/\{\{Wikt(?=(\||\}))/ig,       '{{Wiktionary');             // 20230514
 text = text.replace(/\{\{Woordenboek Index\}/ig,   '{{Alfabet met links}');     // 20230520
 text = text.replace(/se wikipedia/ig,              'stalige Wikipedia');        // 20230614
 text = text.replace(/background: ?none;? ?/ig,     '');                         // 20250711
 text = text.replace(/\n?\n\n\n\{\{Recepten\}\}/ig,     '\n\n{{Recepten}}');              // 20250805
 text = text.replace(/\{\{Recept\n\|\n/ig,              '{{Recept\n');                    // 20250805  
 text = text.replace(/(?&lt;![a-zA-Z])NB(\.(\:)?|\:) ?/g,  'NB ');                           // 20250817
 text = text.replace(/Wiskunde voor MBO techniek\//g,   'Wiskunde voor MBO techniek 1/'); // 20250824

 /*** Archief eenmalige acties ***/
 /*
 text = text.replace(/\{\[Clear both/ig , &quot;{{Clear both&quot;);
 text = text.replace(/{{Clearright/ig   , &quot;{{Clear right&quot;);
 text = text.replace(/{{Boeken/ig       , &quot;{{Post-it/Boeken&quot;);

 // tbv. Maatschappijleer/Alfabetische woordenlijst maatschappijleer - 20260303:
 // text = text.replace(/; ?&lt;&lt;!-- ?/ig , ';&lt;!--');
 // text = text.replace(/ ?--&gt;span&gt;/ig , '--&gt;');
 // text = text.replace(/;&lt;\/span&gt;/ig  , ';');

 // text = text.replace(/\[\[Categorie:Land\]\]/ig, '[[Categorie:Land in Europa]]');  // 20260125

 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('Atlas van') &gt; -1) {      // wd-properties vervangen; 20260119
   text = text.replace(/(property|statements):P18/ig,   '$1:afbeelding');
   text = text.replace(/(property|statements):P31/ig,   '$1:is een');
   text = text.replace(/(property|statements):P35/ig,   '$1:staatshoofd');
   text = text.replace(/(property|statements):P47/ig,   '$1:grenst aan');
   text = text.replace(/(property|statements):P122/ig,  '$1:regeringsvorm');
   text = text.replace(/(property|statements):P206/ig,  '$1:gelegen in of aan waterlichaam');
   text = text.replace(/(property|statements):P361/ig,  '$1:onderdeel van');
   text = text.replace(/(property|statements):P571/ig,  '$1:datum van oprichting of creatie');
   text = text.replace(/(property|statements):P1539/ig, '$1:vrouwelijke bevolking');
   text = text.replace(/(property|statements):P1540/ig, '$1:mannelijke bevolking');
   text = text.replace(/(property|statements):P2131/ig, '$1:bruto binnenlands product');
}

 // tbv. [[Wikibooks:Lijst van eigenschappen van Wikidata-items]]: (20251211))
 text = text.replace(/\&lt;br\&gt;\[\[d:Property talk:P[0-9]{1,5}\|talk\]\]\&lt;br\&gt;\[\[d:Wikidata:Database reports\/Constraint violations\/P[0-9]{1,5}\|covi\]\]\|/ig, '|');

 // voor [[Onderwijs in relatie tot P2P]] :
 text = text.replace(/tot P2P\/(.*)/g, 'tot P2P/$1|$1]]');

 text = text.replace(/{{StringReplace ?\|/ig,             '{{Replace|');
 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 3) { // &quot;Overleg gebruiker&quot;;  20251116
   text = text.replace(/\{\{Zandbak\}\}/ig, '{{Zb}}');
 }

 text = text.replace(/\{\{Bladeren(2|3)/ig,         '{{Bladeren4');              // 20230531
 text = text.replace(/\[\[Categorie:Weglaten bij afdrukken.*?\]\]\n?/ig, '');  // 20251024
 text = text.replace(/\{\{Miljoen/ig, '{{Afronden');  // 20251005

 // lintfouten: Ingebedde stijlregel voor de achtergrondkleur zonder bijbehorende tekstkleur  // 20250711
 text = text.replace(/(color: ?(black|inherit); ?)?background(-color)?:/ig, 'color: inherit; background-color:');

 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 14) {                // 20251009
  if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('- inhoud') &gt; -1) {
   text = text.replace(/\n?\[\[Categorie:Hoofdstuk.*?\]\]\n?/ig, '');
   if (text.indexOf('Categorie:Inhoud') &gt; -1) {
    // window.location.assign('https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Categorie:Inhoud');
    return;
   }   
   text = text.replace(/\n?\[\[Categorie:Inhoud\]\]\n?/ig, '');
   text = text + '[[Categorie:Inhoud]]\n';  // toevoegen indien cat:hoofdstuk nog niet aanwezig

   // werkt niet (edit wordt niet opgeslagen):
   // var Button = document.getElementById(&quot;wpSave&quot;);
   // Button.click();
  }
 }

 var X = mw.config.get('wgPageName');
 document.write(X + '__');
 var Y = X.search('Wikibooks:Infobox/');
 document.write(Y + '__');
 if (Y &gt; -1) {
   document.write('ja__');
   text = text.replace(/--\&gt;\|.*boekenplank.*(taal( en letterkunde)?|talen)/ig, '--&gt;| boekenplank    = Taal en letterkunde');// 2025100?
 }

 text = text.replace(/\{\{Abc\}\}/ig,               '{{Alfabet met ankers}}');   // 20230414
 text = text.replace(/\[\[Categorie\:Sjablonen sjabloondocumentatie/ig, '[[Categorie:Sjabloondocumentatie');

 text = text.replace(/Moderne/g      , 'moderne');      // 20251006
 text = text.replace(/Hedendaagse/g  , 'hedendaagse');
 text = text.replace(/Architectuur/g , 'architectuur');
 // rode (wp-)links ontlinken:
 // tbv. [[Veelvoorkomende misvattingen/Wetenschap en technologie]]
 // &quot;lazy&quot; mode: (.*?) - https://javascript.info/regexp-greedy-and-lazy ! :-)

 // problemen:
 //  * afb. met link(s) in de caption gaan stuk           -&gt; handmatig op te lossen
 //  * links met afwijkende omschrijving worden zichtbaar -&gt; niet  ,,

 // 2: te behouden links veiligstellen:
 text = text.replace(/\[\[((Afbeelding|Bestand|bibcode|doi|File|Image|Media):.*?)\]\]/ig, 'REPL251005pre$1REPL251005post');

 // 3: alle overige links omzetten naar tekst:
 text = text.replace(/\[\[(.*?)\]\]/ig, '$1');
 text = text.replace(/\[\[(.*?)\]\]/ig, '$1'); // 2e keer tbv. geneste links!

 // 4: te behouden links herstellen:
 text = text.replace(/REPL251005pre/g,  '[[');
 text = text.replace(/REPL251005post/g, ']]');
*/

/*
 text = text.replace(/{{Receptmetafbeelding/ig,           '{{Infobox recept');               // 20230312, 20251011
 te gretig;  text = text.replace(/,\&lt;ref\&gt;(.*)\&lt;\/ref\&gt;/ig               , '&lt;ref&gt;$1&lt;/ref&gt;,');       // 20251004
 text = text.replace(/\[Spaans\/Les( |_)0/ig                             , '[Spaans/Les ');         // 20250930
 text = text.replace(/Categorie\:Ingrediënt\/Drank/ig                    , 'Categorie:Drank')       // 20250929
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Fruit/ig          , 'Categorie:Fruit')       //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Gevogelte/ig      , 'Categorie:Gevogelte')   //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Graan/ig          , 'Categorie:Graan')       //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Groente/ig        , 'Categorie:Groente')     //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Zuivel/ig         , 'Categorie:Zuivel')      //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Vruchtensap/ig    , 'Categorie:Vruchtensap') //   ,,
*/

 /* text = text.replace(/Italiaans.*Antwoorden.*\]\]/g, mw.config.get('wgTitle') + '/Antwoorden]]'); // 20250920 */
 /* text = text.replace(/Italiaans\/Les0?/g,           'Italiaans/Les ');                            // 20250920 */
 /* text = text.replace(/ hele )/ig, ' heel ');  //20250920 */
 /* text = text.replace(/WikiJunior/g,                 'Wikijunior');               // 20250718 */
 /* text = text.replace(/\{\{TOCLinks/ig,              '{{TOC links');              // 20230417 */
 /* text = text.replace(/\/(.{1,65})\]\]/ig, '/$1|$1]]'); // 20250903 */
 /* text = text.replace(/\{\{Uitleg\|(.{5,43})\|(.{5,43})\}\}/ig, '{{Hover|tekst=$2|hovertekst=$1}}');  // 20250901 */
 /* text = text.replace(/\{\{Tuin(\n|\|)/i,                '{{Tuinkalender');                // 20250803 */
 /* text = text.replace(/\{\{Tuinkalender\|Pagina.*tuinieren\/(.*)\|tuinkalender\]\]\n?\|Onderdeel\=(.*)\n\}\}/i, '{{Tuinkalender|$1|$2}}');  // 20250831 */
 /* text = text.replace(/(?&lt;=g)allerij/ig,               'alerij');                   // 20230614 */
 /* text = text.replace(/(?&lt;=t)utti frutti/ig,           'uttifrutti');               // 20250817 */
 /* text = text.replace(/\{\{\#babel\:/ig,               '{{Babel|');                 // 20250813 */
 /* text = text.replace(/\n/g, ']]\n');  // 20250812 */
 /* text = text.replace(/gerbuik/g, 'gebruik'); // 20250806 */
 /* text = text.replace(/\{\{Noindex\}\}/ig,             '__NOINDEX__');    */
 /* text = text.replace(/\{\{Clear\}\}/ig,               '{{Clearboth}}');  */
 /* text = text.replace(/\| ?Naam ? ?= ? ?{{PAGENAME}}/, '| Naam = ');               // 20250805 */

 /* text = text.replace(/Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek/ig, 'Categorie:Sjablonen talen en dialecten'); */
 /* text = text.replace(/Categorie\:Fase(?=[0-4])/ig, 'Categorie:Fase ');*/         // 20250803

 /* 1e img van Sjabloon:Gestarte boeken verwijderen */
 // text = text.replace(/ ?\[\[Bestand:.-4\.svg\|.px\]\] ?/ig , '\n');  // 20250722
 // text = text.replace(/  /ig                                , ' ');
 // text = text.replace(/\* ? ?/ig                            , '&lt;br&gt;\n');
 // text = text.replace(/\]\] \{\{/ig                         , ']]{{');
 // text = text.replace(/\{\{0%/ig                            , '00%');

 //text = text.replace(/Chillipepers\.nl/ig, 'chillipepers.nl');  // 20250722
 //text = text.replace(/Chillipeper\.nl/ig,  'chillipeper.nl');   //   ,,
 // text = text.replace(/Basiskennis( |_)chemie6\//g, 'Basiskennis chemie 6/'); // 20250906
 // // document.getElementById('wpSummary').value = 'lf'; werkt niet!??

// ---------------------------------------------------------------------------------------------
 /* tbv. lintfouten op overleg gebruiker */
 // text = text.replace(/('''|\&lt;\/?b\&gt;)/ig, &quot;&quot;);                                 /* 20230627 */

 /* tbv. verkeerd geneste tags op overleg:gebruiker */
 // text = text.replace(/\&lt;\/?span.*?\&gt;/ig, &quot;&quot;);                                 /* 20230627 */
 // obj.value = 'Lintfouten: Verkeerd geneste tags';

 /* test: CSS beter leesbaar maken - 20230519 */
 text = text.replace(/(?&lt;=style\=\&quot;.*): *(?=\&gt;)/ig, &quot;: &quot;);  /* too greedy; check &quot;http(s):, /File: etc. ! */
 text = text.replace(/(?&lt;=style\=\&quot;); ?(?=\&quot;)/ig,           &quot;; &quot;);


 /* ------ oud -------------
 text = text.replace(/\[\[Categor(ie|y):Sjablonen(?=[\||\]\]])/ig, '[[Categorie:Sjablonen Wikibooks-gebruikers');
 text = text.replace(/\[\[Categor(ie|y):Sjablonen(?=[\||\]\]])/ig, '[[Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek');
 // &quot;xxe eeuw&quot; in titel  {  // 20220119
  var title = mw.config.get('wgTitle');
  var pattern = /(?&lt;=(1|2)?[0-9])e-eeuw/;
  if (text.search(/{{DISPLAYTITLE:/) == -1) {
   if (title.search(pattern) &gt; -1) {
    text = '{{DISPLAYTITLE:' + title.replace(pattern,'&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;-eeuw') + '}}' j+ text;
   }
  }
  else debug('{{DISPLAYTITLE: is niet vervangen');
 }

 // tijdelijk (tbv &quot;Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt&quot;)
 text = text.replace(/{{cat\|?/ig, &quot;{{Cat&quot;);
 text = text.replace(/{{boekcat\|/ig, &quot;{{Boekcat&quot;);
 text = text.replace(&quot;'''{{PAGENAME}}&quot;, &quot;'''{{PAGENAME}}'''&quot;);
 */
 /* verplaatsen naar andere categorie:
 text = text.replace(/\[\[Categorie:Aardrijkskunde/ig, &quot;[[Categorie:Geografie&quot;);
 */
 /* sig BeeBringer:
 text = text.replace(/\[\[Bestand:BeeBringer.png\‎]\].*?\&lt;\/sup&gt;/, '\n[[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] [[Overleg_gebruiker:BeeBringer|overleg]]');
 text = text.replace(/u wijzingen/, 'uw wijzigingen');
 */

 /* div. typefouten */
 // text = text.replace(/(?&lt;=w)ijzingen/, 'ijzigingen');
 text = text.replace(/paramaters/, 'parameters');

 /*** Einde ***/
 /* niets veranderd? */
 if (obj.value == text) return;                                   /* exit */

 obj.value = text;                                                /* klaar om op te slaan */
 // obj.value = obj.value + '\n\n' + text;  // TIJDELIJK!!

 /*** Samenvatting ***/
 var obj = document.getElementById('wpSummary');
 // obj.value = 'cat'; 
 // obj.value = 'Lintfouten: Verouderde HTML-elementen';
 // obj.value = 'Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt';

/* tijdelijk (voor eenmalige acties): */
// obj.value = '[[Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek]]';
// obj.value = '[[Categorie:Sjablonen Wikibooks-gebruikers]]';

 /*** Niet volgen tenzij reeds eerder gevolgd ***/
 var obj = document.getElementById('ca-watch');
 if (obj) {document.getElementById('wpWatchthis').checked = false;}
 return;
}

function addPurgeTab() {
 /* Voegt een &quot;purge&quot; tabje toe
 (bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Pjetter/monobook.js) */
 if(!document.getElementById) return;
 var x = document.getElementById('ca-history');
 if(! x) { return; }
 var tabs = document.getElementById('p-cactions').getElementsByTagName('ul')[0];
 if(x.children) { x = x.children[0]; }
 else { x = x.childNodes[0]; }
 addlilink(tabs, x.href.replace(/=history/, &quot;=purge&quot;), 'purge', 'ca-purge');
 // ta['ca-purge'] = ['g', 'Purge the internal cache for this page']; // &quot;ta is not defined&quot;
}

function addlilink(tabs, url, name, id) {
 /* voegt tabjes toe
 (bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Pjetter/monobook.js) */
 var na = document.createElement('a');
 na.href = url;
 na.appendChild(document.createTextNode(name));
 var li = document.createElement('li');
 li.id = id;
 li.appendChild(na);
 tabs.appendChild(li);
 return li;
}

function experiment() { // (om 'Inklappen' resp. 'Uitklappen' te vervangen)
 UitklapDivHide = '▲'; // U+25B2 kleiner: ▴ u+25B4   werkt niet
 UitklapDivShow = '▼'; // U+25BC kleiner: ▾ u+25BE    ,,    ,,
}

function automatePurgeConfirmationDialog() {
/* Automate purge confirmation dialog. (https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Purge) */
 if (mw.config.get('wgAction') === 'purge' ) {
  $('form[action*=&quot;action=purge&quot;]').submit();
 }
 return;
}

function markeerLintErrors() {  // 20220114
 // Markeert aantallen &gt; 0 op Speciaal:LintErrors met een rode achtergrond.
 if (! (mw.config.get('wgPageName') == 'Speciaal:LintErrors')) return;  /* exit */
 var list = document.getElementsByTagName(&quot;BDI&quot;);
 if (list.length == 0) return;
 for (i=0; i&lt;list.length; i++) {
  if (! (list[i].innerHTML == '(0 fouten)')) {
   list[i].style.background = '#ff8080';
  }
 }
 return;
}

function createDebug() {  // v2, 20220113
 // Creëert een debug-venster direct boven het bewerkingsvak.
 var obj = document.getElementById('wpTextbox1');
 var parent = document.getElementById('editform');        
 var newItem = document.createElement(&quot;DIV&quot;);
 newItem.id = 'debug';
 newItem.style.display='none';
 var textnode = document.createTextNode(&quot;&quot;);
 newItem.appendChild(textnode);
 parent.insertBefore(newItem, obj);
}

function debug(txt) {
 // Voegt een regel tekst toe aan het debug-venster.
 var obj = document.getElementById('debug');
 if (obj == null) return;                        /* exit */                 
 obj.style.display = 'block';
 obj.innerHTML = obj.innerHTML + txt.replace(/&lt;/g,'&amp;lt;') + '&lt;br&gt;';
}

function massDelete() {  /* tbv. verwijderen ~450 pagina's, zie lijst op LJET/Gewenste pagina's */
 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('Leer jezelf') == -1) return;
 if (mw.config.get('wgAction') != 'delete') return;
 document.getElementById('ooui-php-2').value = 'Verwijdersessie 3 september 2025';
 document.getElementById(&quot;deleteconfirm&quot;).submit(); 
 return;
}

function insertTekst() {
 var title = mw.config.get('wgTitle');
 if ((title.search(/Kookboek [0-9]{1,2} /i)) == 0) {
  if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 10) {
   if (mw.config.get('wgAction') == 'view') {
    window.location += '?action=edit';
    var text = document.getElementById('wpTextbox1').value;
    text = '__EXPECTUNUSEDCATEGORY__\n' + text;
   }
  }
 }
 return;
}

function capFirst(str) {
 /* fix all-caps en camel-case */
 return str[0].toUpperCase() + str.slice(1).toLowerCase();
}

// &lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>0uhxex5c6u276cjiz7azkks7ald6pwe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428808</id>
      <parentid>428612</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T07:04:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>428808</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="34220" sha1="oimceoz063b6hogr1z1472ngbn2qbco" xml:space="preserve">// &lt;nowiki&gt;

$(function () {
  // importScript('Gebruiker:Erik Baas/markeer.js');  /* markeer &amp; next*/
  // watisdit();
  // insertTekst();
  // massDelete();
  automatePurgeConfirmationDialog();
  // if (mw.config.get('wgTitle').indexOf(&quot;Programmeren in TI-Basic/&quot;) &gt; -1) { autoEdit(); }  // 20260420
  replaceObsoleteHTMLTags();
  markeerLintErrors();
  addSubpagesLink();
  // loadWikidataInfo();
  fWikidata();
  // autoSave();
  addPurgeTab();  // check: altijd als laatste!
  return;
});

function autoSave() {
  if (mw.config.get('wgPageContentModel') != &quot;javascript&quot; &amp;&amp;
      mw.config.get('wgNamespaceNumber')  != 828) {               // -js, -module
    if (mw.config.get('wgAction') == 'edit') {
      document.getElementById('wpSummary').value = 'lf';
      setTimeout(autoSave_sub, 10000);
    }
  }
  return;
}

function autoSave_sub() {
  document.getElementById(&quot;wpSave&quot;).click(); 
  return;
}

function fWikidata() {  /* Zoek in Wikidata - bron: [[w:Gebruiker:Zanaq/fwikidata.js]] (c) 2013 Zanaq, GPL
  * Voegt een link &quot;Zoek in Wikidata&quot; toe aan de sectie &quot;hulpmiddelen&quot;. */
  var title = mw.config.get('wgTitle');
  title = title.substr(title.lastIndexOf('/') + 1);
  mw.util.addPortletLink('p-tb',
    'https://www.wikidata.org/w/index.php?button=&amp;title=Special%3ASearch&amp;search=' + encodeURIComponent(title),
    'Zoek in WikiData',
    'ca-wikidata',
    'Zoek &quot;' + title + '&quot; in Wikidata');
  return;
};

function watisdit() {
  const collection = document.getElementsByClassName(&quot;cdx-button&quot;);
  alert(collection[0].innerHTML + ' *** ' + collection[1].innerHTML);
  return;
};

function autoEdit() {
  if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 0) { // 0=(main), 3=Overleg gebruiker, 10=Template
    if (mw.config.get('wgAction') == 'view') {
      if (mw.config.get('wgDiffOldId') == null) {  // of wgDiffNewId ?
        window.location += '?action=edit';
      }
    }
  }
  return;
}

function loadWikidataInfo() {
  /* Wikidata; 20260130
  bron: https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Wikidata&amp;oldid=70312736#Geschiedenis
  geeft onder paginatitel korte info over onderwerp in Wikidata */
  if ( mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ) === 0 ) {
    // importScriptURI(&quot;//www.wikidata.org/w/index.php?title=User:Yair rand/WikidataInfo.js&amp;action=raw&amp;ctype=text/javascript&quot;);
    importScriptURI(&quot;//nl.wikibooks.org/w/index.php?title=User:Erik_Baas/WikidataInfo.js&amp;action=raw&amp;ctype=text/javascript&quot;);
  }
  return;
}

function addSubpagesLink() {
/*
 * Voegt een link &quot;Subpagina's&quot; toe aan de sectie &quot;hulpmiddelen&quot;. 
 * Gebaseerd op de code in [[:commons:MediaWiki:Common.js]].
 * Bron: https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-subpages.js
 * Onderhoud: [[User:Krinkle]]
 */ 
    var i18n = {
        en: &quot;Subpages&quot;,
        fr: &quot;Sous-pages&quot;,
        nl: &quot;Subpagina's&quot;
    };
    if ( [ 'Special', 'File', 'Category' ].indexOf( mw.config.get( 'wgCanonicalNamespace' ) ) === -1 ) {
        var text = i18n[ mw.config.get( 'wgUserLanguage' ) ] || i18n.nl;
        var link = mw.util.getUrl( 'Speciaal:Voorvoegselindex/' + mw.config.get( 'wgPageName' ) + '/' );
        mw.util.addPortletLink( 'p-tb', link, text, '', 'Subpagina\'s van deze pagina');
    };
 return;
}

function replaceObsoleteHTMLTags() {
 var prev = '', sub='', subColor='', subFace='', subSize='', found='', text='', res='', X, Y, Z;
 var objSummary = document.getElementById('wpSummary');
 var obj = document.getElementById('wpTextbox1');
 if (obj == null) return;                                           /* exit */
 if (! (mw.config.get('wgPageContentModel') == 'wikitext')) return; /* exit */
 var text = '' + obj.value;
 if (text.search(/{{Wiu[2,3]/i) &gt; -1) {
  alert('Stop: werk in uitvoering!');
  return;                                   /* exit */
 }

 createDebug();

/* &lt;font&gt; */
while (true) {
 // common pt. 1
 X = /&lt;font.*?&gt;/i.exec(text);   // .exec: if not found: X=null, X[0] etc. = undefined !!
 if (X == null) break;  // geen font-tags
 X = X + ''; // !!
 subColor = subFace = subSize = X.replace(/(\x22|\x27)/g, &quot;&quot;);   // - ' en &quot;

 /* &lt;font color&gt; */
 if (subColor.search(/color/i) &gt; -1) {
  subColor = /color *= *[a-z,0-9,#]*/i.exec(subColor) + '';  // !!
  if (subColor) {
   subColor = subColor.replace(/ *= */, &quot;: &quot;) + &quot;;&quot;;
   subColor = subColor.toLowerCase();
  }
 }
 else {subColor = null;} // geen color-attribute

 /* &lt;font face&gt; */
 if (subFace.search(/face/i) &gt; -1) {
  subFace = subFace.replace(/ *, */g, &quot;,&quot;);
  subFace = /face *= *[a-z,0-9,\,]*/i.exec(subFace) + '';  // !!
  if (subFace) {
   subFace = subFace.replace(/,/g, ', ');
   subFace = subFace.replace(/face *= */i, 'font-family: ') + ';';
  }
 }
 else {subFace = null;} // geen face-attribute

 /* &lt;font size&gt; */
  // todo
  // tijdelijk: subSize = null;
 if (subSize.search(/size/i) &gt; -1) {

  debug(subSize);  // &lt;font color=red face=Tahoma size=3&gt;
  subSize = /(?&lt;=size *= *).*?(?=(\x20,'&gt;'))/i.exec(subSize) + '';
  debug(subSize);  // 

  // subSize = subSize.replace(/.../, &quot;...&quot;);
 }
 else {subSize = null;} // geen size-attribute

// tijdelijk: 
subSize = null;

 // common pt. 2
 Y = '&lt;span style=&quot;';
  //debug(Y);
 if (subColor) Y += subColor;
  //debug(Y);
 if (subFace)  Y += (subColor ? ' ' : '') + subFace;
  //debug(Y);
 if (subSize)  Y += (subColor || subFace ? ' ' : '') + subSize;
  //debug(Y);
 Y += '&quot;&gt;';
  //debug(Y);

 text = text.replace(X,Y);
 text = text.replace(/&lt;\/font/ig, &quot;&lt;/span&quot;);
} // while (true)

 /*
 ToDo:
 - font color/size/face !!!
 - uitzonderingen maken voor elementen tussen blockquote-, nowiki-, pre- en comment-tags !
 */


 /*** Obsolete elements:***/

 /* &lt;big&gt; */
 text = text.replace(/(&lt;big&gt;){3,6}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: xx-large;&quot;&gt;'); //xxx-large werkt niet in Chrome !
 text = text.replace(/(&lt;big&gt;){2}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;');
 // 20220106: x-large voor zon en water
 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf(&quot;Leer jezelf ecologisch tuinieren&quot;) &gt; -1) {
  text = text.replace(/(?&lt;=\| *zon *=.*)&lt;big&gt;/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;');
  text = text.replace(/(?&lt;=\| *water *=.*)&lt;big&gt;/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;');
 }
 text = text.replace(/&lt;big/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;');
 text = text.replace(/(&lt;\/big *[a-z|0-9]*&gt;){1,6}/ig, &quot;&lt;/span&gt;&quot;);

 /* &lt;center&gt; */
 text = text.replace(/&lt;center/ig, '&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;');
 text = text.replace(/&lt;\/center/ig, &quot;&lt;/div&quot;);

 /* &lt;small&gt; */
 text = text.replace(/(&lt;small&gt;){3,6}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: xx-small;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/(&lt;small&gt;){2}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/&lt;small/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;');
 text = text.replace(/(&lt;\/small *[a-z|0-9]*&gt;){1,6}/ig, &quot;&lt;/span&gt;&quot;);

 /* &lt;source&gt; 20220116 */
 text = text.replace(/&lt;source/ig,'&lt;syntaxhighlight');
 text = text.replace(/&lt;\/source/ig,'&lt;/syntaxhighlight');

 /* &lt;strike&gt; */
 text = text.replace(/&lt;strike/ig, &quot;&lt;s&quot;);
 text = text.replace(/&lt;\/strike/ig, &quot;&lt;/s&quot;);

 /* &lt;tt&gt; */
 text = text.replace(/&lt;tt/ig, &quot;&lt;code&quot;);
 text = text.replace(/&lt;\/tt/ig, &quot;&lt;/code&quot;);

 /*** Diversen: ***/

 /* &lt;br&gt; */
 text = text.replace(/\x20*&lt;\/?br\x20?\/? ?&gt;/ig, &quot;&lt;br&gt;&quot;);

 /* &lt;br clear=left/right/all/both&gt; */
 text = text.replace(/\x20*&lt;br clear ?= ?(\x22|\x27)?left(\x22|\x27)?\x20?\/?&gt;/ig,       '&lt;br style=&quot;clear: left;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/\x20*&lt;br clear ?= ?(\x22|\x27)?right(\x22|\x27)?\x20?\/?&gt;/ig,      '&lt;br style=&quot;clear: right;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/\x20*&lt;br clear ?= ?(\x22|\x27)?(all|both)(\x22|\x27)?\x20?\/?&gt;/ig, '&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;');

 /* &lt;hr&gt; */
 text = text.replace(/&lt;\/?hr\x20?\/?&gt;/ig, &quot;&lt;hr&gt;&quot;);

 text = text.replace(/\[\[categorie/ig, &quot;[[Categorie&quot;);
 text = text.replace(/\[\[afbeelding/ig, &quot;[[Afbeelding&quot;);

 /* prettytable */
 text = text.replace(/prettytable/ig, &quot;wikitable&quot;);

 /* WSBN nummer  :-( */
 text = text.replace(/\[WSBN( |-|_)?nummer/ig, &quot;       [WSBN&quot;);

 text = text.replace(/.*Hier.*onderhoudsmeldingen.*\n/ig, &quot;&quot;);

 /* . ná &lt;ref&gt; */
 while(true) {
  X = /(?&lt;!\.) ?&lt;ref&gt;.*?&lt;\/ref&gt;\./.exec(text);
  if (X == null) break;
  Y = X[0].replace(/ ?&lt;ref&gt;/,'.&lt;ref&gt;');
  Y = Y.replace('&lt;/ref&gt;.','&lt;/ref&gt;');
  text = text.replace(X,Y);
 }

 /* sjablonen en Magic Words */
 text = text.replace(/{{{/g, &quot;aW~d6-8Ht#yV_5&quot;);  // vervang &quot;{{{&quot; tijdelijk door code om varabelen te onderscheiden van sjablonen

 /* Magic Words - 20230323 */
 text = text.replace(/\{\{#categorytree:/g, &quot;{{#Categorytree:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{#expr:/g,         &quot;{{#Expr:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{\s?#if:\s?/ig,    &quot;{{#If:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#invoke:/g,     &quot;{{#Invoke:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#pos:/g,        &quot;{{#Pos:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#switch:/g,     &quot;{{#Switch:&quot;);

 /* Magic Words met 2 hoofdletters: 20230421 */ 
 text = text.replace(/\{\{ ?#ife/ig, &quot;{{#IfE&quot;);

 /* oud:
 text = text.replace(/\{\{ ?#iferror:/g,   &quot;{{#IfError:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#ifexpr:/g,    &quot;{{#IfExpr:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#ifexist:/g,   &quot;{{#IfExist:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#ifeq:/g,      &quot;{{#IfEq:&quot;);
 */

 /* ISBN 20230625 */
 // text = text.replace(/ISBN\s{1,3}/ig, &quot;{{ISBN|&quot;);
 // debug (&quot;ISBN checken!&quot;);
 // text = text.replace(/(?&lt;=\{\{ISBN\|[0-9%s]{8,13})(( )|\.|,|\n)/ig, &quot;}} &quot;);  //  &lt;-


 /* ISBN exp. 20240121 */
 text = text.replace(/ISBN\s{1,3}([0-9]\-?)*/ig, &quot;{{$&amp;}}&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ISBN\s{1,3}/ig, &quot;{{ISBN|&quot;);


 /* Sjabloonredirects vervangen 20220209 */
 text = text.replace(/{{Beg(innetje)?}}/ig, &quot;{{Begin}}&quot;);

 text = text.replace(/{{Alleen afdrukken ?(\|\n|\n\|)/ig, '{{Alleen afdrukken inline\n|\n'); // extra \n tbv. sommige wikicodes
 text = text.replace(/{{Alleen afdrukken ?\|/ig,          '{{Alleen afdrukken inline|');
 text = text.replace(/{{Herhalen ?\|/ig,                  '{{Repeat|');
 text = text.replace(/{{Niet afdrukken ?(\|\n|\n\|)/ig,   '{{Niet afdrukken block\n|\n');    // extra \n tbv. sommige wikicodes
 text = text.replace(/{{Niet afdrukken ?\|/ig,            '{{Niet afdrukken block|');
 text = text.replace(/\n\| *Moeilijkheid *= *[ a-zA-Z]*/ig, '');   // 20251012

 text = text.replace(/{{Zieook ?(\|\n|\n\|)/ig,           '{{Zie ook\n|\n');                 // extra \n tbv. sommige wikicodes
 text = text.replace(/{{Zieook ?\|/ig,                    '{{Zie ook|');

 /* text = text.replace(/{{Crd ?\|/ig,                       '{{Akkoord|');  klaar */
 /* text = text.replace(/{{Akkoorden ?\|/ig,                 '{{Akkoord|');  klaar */

 // eerst toepassen op _alle_ sjablonen, ipv. check op overbodige &quot;|&quot; ?


 /* sjabloonnaam met hoofdletter */
 {
  while(true){
   X = /{{[a-z]/.exec(text);
   if (X == null) break;
   Y = X[0].toUpperCase();
   text = text.replace(X,Y);
  }

 /* Idem in Sjabloon:Tl: 20230421  -- ToDo 
  while(true){
   X = /{{tl\|[A-Za-z]/i.exec(text);
   alert(&quot;X1=&quot; + X);
   if (X == null) break;
   alert(&quot;X2=&quot; + X);
   Y = X[0].toUpperCase();
   alert(&quot;Y=&quot; + Y);
   text = text.replace(X, &quot;{{Tl|&quot; + Y);
   alert(&quot;3=&quot; + text.replace(X, &quot;{{Tl|&quot; + Y));

  / alert(X + &quot; - &quot; Y + &quot; - &quot; + text.replace(X, &quot;{{Tl|&quot; + Y));
  }
*/

  // overbodige pipe na sjabloonnaam
  prev = text;
  text = text.replace(/(?&lt;={{[a-z,0-9, ,-]*) *\| *\n/ig, '\n|\n');
  if (!(prev == text)) {
   debug('checken: evt. eerste sjabloonparameter(s)!'); // alert
  }
 }

 text = text.replace(/aW~d6-8Ht#yV_5/g, &quot;{{{&quot;);     // herstel code naar &quot;{{{&quot;            ---------------

 /* {{Sub}} onderaan */
 X = text.search(/{{sub}}/i);
 if (X &gt; -1 &amp;&amp; X &lt; 50) {text = text.replace(/{{sub}}\n?/i, '') + '{{Sub}}';}

 /* lege regels voor {{sub}} */
 text = text.replace(/\n ?\n*{{sub}}/ig,'\n{{Sub}}');

 /* &lt;tr&gt; |- */
 text = text.replace(/\|-+/g, &quot;|-&quot;);

 /* overbodige laatste &lt;tr&gt; */
 text = text.replace(/ *\|-\x20*\n *\|}/g, &quot;|}&quot;);

 /* wikicode hr: 4 streepjes */
 text = text.replace(/^-{5,}/g,  &quot;----&quot;);
 text = text.replace(/\n-{5,}/g, &quot;\n----&quot;);

 /* http:// */
 prev = text;
 text = text.replace(/http:\/\//ig, 'https://');
 if (!(prev == text)) {debug('Check externe links (https)!');}  // alert

 /* &quot;xxe eeuw&quot; in tekst */ {  // 20220119
  /* disabled: mag geen _links_ wijzigen ! 20220215 
   text = text.replace(/(?&lt;=(1|2)?[0-9])e eeuw/g,'&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt; eeuw');
   text = text.replace(/(?&lt;=(1|2)?[0-9])e-eeuw/g,'&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;-eeuw');
  */
 }

 text = text.replace(/\[\[categorie:/ig, &quot;[[Categorie:&quot;);
 text = text.replace(/\[\[:categorie:/ig, &quot;[[:Categorie:&quot;);

 /* Afsluitende tag op Categorie: 20220124, v2 */
 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 14) {
  text = text.replace(/'''{{PAGENAME}}(?!''')/i, &quot;'''{{PAGENAME}}'''&quot;);
 }

 /* Check op nested span tags - 20220218 */
 /*
 if (text.search(/&lt;\/span( color)?&gt; ?&lt;\/span&gt;/i) &gt; -1 ){
  // alert('Check: nested span tags!?');
  text = text.replace(/&quot;&gt;&lt;span style=&quot;/ig, ' ')                    // erg bot: alleen voor eco tuin ??
  text = text.replace(/&lt;\/span( color)?&gt;&lt;\/span&gt;/ig, '&lt;/span&gt;'); //  ,,
 }
 */

 /* {{Fase0..4}} -&gt; {{Fase|0..4}} */
 text = text.replace(/\{\{Fase(?=[0-4])/ig, '{{Fase|');  // 20250810
 text = text.replace(/\{\{Fase([1-4])/ig,   &quot;{{Fase|$1&quot;);     // 20260514 dubbel

 /* geen lege regel na kopje - 20230724 */
 text = text.replace(/==\n\n(?!==)/g, &quot;==\n&quot;);

 // komma vóór &lt;ref&gt; // 20251004
 text = text.replace(/ \&lt;\/ref\&gt;/ig,  '&lt;/ref&gt;');
 text = text.replace(/ \&lt;\/cite\&gt;/ig, '&lt;/cite&gt;');

 // links wp fixen:  // 20251004
 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 0) {
   text = text.replace(/\[\[:?w:(nl:)?(.*?)\]\]/ig  , '{{Wp|$2}}');
 }
 text = text.replace(/\{\{W\|/ig, '{{Wp|');        // 20251008
 text = text.replace(/\{\{W[^a-zA-Z]/ig, &quot;{{Wp&quot;);  // dubbel

 // objSummary.value = 'Lintfouten: Verouderde HTML elementen';
 // document.getElementById('wpSummary').value = 'lf'; // 20260323

 text = text.replace(/\{\{Sjabloon:/ig, &quot;{{&quot;);

 //aap  *******  . + * ? ^ $ ( ) [ ] { } | / \  ********

 // template:
 // text = text.replace(/\{\{/ig, &quot;{{&quot;);

 text = text.replace(/\{\{Leer jezelf ecologisch tuinieren/ig, &quot;{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren&quot;);
 text = text.replace(/\{\{00%/ig, &quot;{{0%&quot;);
 text = text.replace(/\{\{Navigatie([\|,\n])/ig, &quot;{{Bladeren2$1&quot;);  // 20260516
 text = text.replace(/\{\{Talen/ig, &quot;{{Taal- en letterkunde&quot;);

 /*
 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf(&quot;Programmeren in TI-Basic/&quot;) &gt; -1) {   // 20260420
   text = text.replace(/\{\{Links\}\}\n/i, &quot;&quot;);
   // text = text + String.fromCharCode(13, 10) + &quot;{{Links}}&quot;;
   text = text + &quot;{{Links}}&quot;;
 }
 */

 /* 20260413:
 text = text.replace(/ategorie:GFDL afbeeldingen/ig,        &quot;ategorie:Bestanden met GFDL Licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeelding naar licentie/ig, &quot;ategorie:Bestand naar licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeelding beschikbaar op commons met dezelfde naam/ig,     &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand beschikbaar op commons met dezelfde naam&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeelding beschikbaar op commons/ig,                       &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand beschikbaar op commons&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeeldingen niet te verplaatsen naar Wikimedia Commons/ig, &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand niet te verplaatsen naar Wikimedia Commons&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:PD-afbeeldingen/ig,                 &quot;ategorie:Bestanden met PD Licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Ewmulti-afbeeldingen/ig,            &quot;ategorie:Bestanden met Ewmulti Licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen zonder geldige licentie/ig,             &quot;ategorie:Bestanden zonder geldige licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Verplaats naar Wikimedia Commons/ig,       &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand te verplaatsen naar Wikimedia Commons&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen met Creative Commons Licentie by-sa/ig, &quot;ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie by-sa&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen met Creative Commons Licentie by/ig,    &quot;ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie by&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen/ig,             &quot;ategorie:Bestand&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Creative Commons-afbeeldingen/ig,   &quot;ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie&quot;);
 */

 text = text.replace(/\{\{Information/i, &quot;{{Informatie&quot;);

 //text = text.replace(/\{\{Links\}\}\n/i, &quot;&quot;);  // 20260412
 //text = text.replace(/\{\{Sub\}\}/i, &quot;{{Sub}}\n{{Links}}&quot;);

 text = text.replace(/Youtube/g, &quot;YouTube&quot;);  // 20260406

 text = text.replace(/{{Clearboth/ig, &quot;{{Clear both&quot;); // 20260323
 text = text.replace(/{{Clearleft/ig, &quot;{{Clear left&quot;);

 text = text.replace(/( |&amp;nbsp;){0,3}&lt;ref(?!erences)/ig, '&amp;nbsp;&lt;ref');  // 1 spatie voor &lt;ref&gt;   20260121
 text = text.replace(/&lt;ref(.*)?&gt; &lt;ref/ig, '&lt;ref$1&gt;&lt;ref');                // tenzij 2 x ref na elkaar

 text = text.replace(/\{\{L\|(.*)\}\}/ig, '[[../$1/]]');    //  {{L|x}} -&gt; [[../x/]]  20251229

 text = text.replace(/#DOORVERWIJZING ?/ig, '#Redirect ');

 if (mw.config.get('wgPageName').indexOf('Sjabloon:Index_') &gt; -1) {   // mw.config.get('wgPageName') geeft {{FULLPAGENAME}} !
  text = text.replace(/## ?\[\[/g , '**[[');
  text = text.replace(/# ?\[\[/g  , '*[[');
 // ???  text = text.replace(/\[\[Categorie:Sjablonen index\]\]\n?/ig, '');
 }

 // {{tl}}:
 // text = text.replace(/\{\{tl\|(a-z)/ig, '{{Tl|' + '$1'.toUpperCase());                       // werkt niet
 // text = text.replace(/\{\{tl\|(a-z)/ig, '{{Tl|' + String($1).charAt(0).toUpperCase());       // crasht

 // komma in getal -&gt; punt - verder testen! - werkt maar t/m 999,999! :
 // text = text.replace(/([0-9]{1,3}),([0-9]{3})/g, '$1.$2');

 text = text.replace(/\{\{Schaak\/Bord\|=/ig , '{{Schaak/Bord2'); // 20251030
 text = text.replace(/\|\n\|=/ig             , '|\n|');
 text = text.replace(/(\n[1-8].*?)= ?\n/ig   , '$1\n');
 text = text.replace(/(\n[1-8].*?)= ?\n/ig   , '$1\n');

 text = text.replace(/\{\{HTML-standaardattributen/ig, '{{HTML standaardattributen');
 text = text.replace(/\{\{HTML (tags|elementen)/ig,    '{{Navigatie HTML elementen');  // 20251016
 text = text.replace(/\[\[(:)?File:/ig,                '[[$1Bestand:');                // 20251009
 text = text.replace(/\[\[(:)?Image:/ig,               '[[$1Afbeelding:');
 text = text.replace(/\n\n?\{\{Recepten\}\}/ig,        '\n{{Navigatie recepten}}');    // 20251012
 text = text.replace(/\{\{Beg\}\}/ig,                  '{{Begin}}');                   // 20251022
 text = text.replace(/\{\{Boekenplanken\}\}/ig,        '{{Navigatie boekenplanken}}'); // 20251022

 /*** Eenmalige acties ***/
 text = text.replace(/\[\[Kookboek\/\bDessert\b/ig,     '[[Kookboek/Nagerecht');     // 20251012
 text = text.replace(/\{\{TOCRechts/ig,             '{{TOC rechts');             // 20230417
 text = text.replace(/\{\{Wikt(?=(\||\}))/ig,       '{{Wiktionary');             // 20230514
 text = text.replace(/\{\{Woordenboek Index\}/ig,   '{{Alfabet met links}');     // 20230520
 text = text.replace(/se wikipedia/ig,              'stalige Wikipedia');        // 20230614
 text = text.replace(/background: ?none;? ?/ig,     '');                         // 20250711
 text = text.replace(/\n?\n\n\n\{\{Recepten\}\}/ig,     '\n\n{{Recepten}}');              // 20250805
 text = text.replace(/\{\{Recept\n\|\n/ig,              '{{Recept\n');                    // 20250805  
 text = text.replace(/(?&lt;![a-zA-Z])NB(\.(\:)?|\:) ?/g,  'NB ');                           // 20250817
 text = text.replace(/Wiskunde voor MBO techniek\//g,   'Wiskunde voor MBO techniek 1/'); // 20250824

 /*** Archief eenmalige acties ***/
 /*
 text = text.replace(/\{\{Recepten/ig,    &quot;{{Navigatie recepten&quot;);
 text = text.replace(/\{\{Recept/ig,      &quot;{{Infobox recept&quot;); // 2260516
 text = text.replace(/\{\[Clear both/ig , &quot;{{Clear both&quot;);
 text = text.replace(/{{Clearright/ig   , &quot;{{Clear right&quot;);
 text = text.replace(/{{Boeken/ig       , &quot;{{Post-it/Boeken&quot;);

 // tbv. Maatschappijleer/Alfabetische woordenlijst maatschappijleer - 20260303:
 // text = text.replace(/; ?&lt;&lt;!-- ?/ig , ';&lt;!--');
 // text = text.replace(/ ?--&gt;span&gt;/ig , '--&gt;');
 // text = text.replace(/;&lt;\/span&gt;/ig  , ';');

 // text = text.replace(/\[\[Categorie:Land\]\]/ig, '[[Categorie:Land in Europa]]');  // 20260125

 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('Atlas van') &gt; -1) {      // wd-properties vervangen; 20260119
   text = text.replace(/(property|statements):P18/ig,   '$1:afbeelding');
   text = text.replace(/(property|statements):P31/ig,   '$1:is een');
   text = text.replace(/(property|statements):P35/ig,   '$1:staatshoofd');
   text = text.replace(/(property|statements):P47/ig,   '$1:grenst aan');
   text = text.replace(/(property|statements):P122/ig,  '$1:regeringsvorm');
   text = text.replace(/(property|statements):P206/ig,  '$1:gelegen in of aan waterlichaam');
   text = text.replace(/(property|statements):P361/ig,  '$1:onderdeel van');
   text = text.replace(/(property|statements):P571/ig,  '$1:datum van oprichting of creatie');
   text = text.replace(/(property|statements):P1539/ig, '$1:vrouwelijke bevolking');
   text = text.replace(/(property|statements):P1540/ig, '$1:mannelijke bevolking');
   text = text.replace(/(property|statements):P2131/ig, '$1:bruto binnenlands product');
}

 // tbv. [[Wikibooks:Lijst van eigenschappen van Wikidata-items]]: (20251211))
 text = text.replace(/\&lt;br\&gt;\[\[d:Property talk:P[0-9]{1,5}\|talk\]\]\&lt;br\&gt;\[\[d:Wikidata:Database reports\/Constraint violations\/P[0-9]{1,5}\|covi\]\]\|/ig, '|');

 // voor [[Onderwijs in relatie tot P2P]] :
 text = text.replace(/tot P2P\/(.*)/g, 'tot P2P/$1|$1]]');

 text = text.replace(/{{StringReplace ?\|/ig,             '{{Replace|');
 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 3) { // &quot;Overleg gebruiker&quot;;  20251116
   text = text.replace(/\{\{Zandbak\}\}/ig, '{{Zb}}');
 }

 text = text.replace(/\{\{Bladeren(2|3)/ig,         '{{Bladeren4');              // 20230531
 text = text.replace(/\[\[Categorie:Weglaten bij afdrukken.*?\]\]\n?/ig, '');  // 20251024
 text = text.replace(/\{\{Miljoen/ig, '{{Afronden');  // 20251005

 // lintfouten: Ingebedde stijlregel voor de achtergrondkleur zonder bijbehorende tekstkleur  // 20250711
 text = text.replace(/(color: ?(black|inherit); ?)?background(-color)?:/ig, 'color: inherit; background-color:');

 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 14) {                // 20251009
  if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('- inhoud') &gt; -1) {
   text = text.replace(/\n?\[\[Categorie:Hoofdstuk.*?\]\]\n?/ig, '');
   if (text.indexOf('Categorie:Inhoud') &gt; -1) {
    // window.location.assign('https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Categorie:Inhoud');
    return;
   }   
   text = text.replace(/\n?\[\[Categorie:Inhoud\]\]\n?/ig, '');
   text = text + '[[Categorie:Inhoud]]\n';  // toevoegen indien cat:hoofdstuk nog niet aanwezig

   // werkt niet (edit wordt niet opgeslagen):
   // var Button = document.getElementById(&quot;wpSave&quot;);
   // Button.click();
  }
 }

 var X = mw.config.get('wgPageName');
 document.write(X + '__');
 var Y = X.search('Wikibooks:Infobox/');
 document.write(Y + '__');
 if (Y &gt; -1) {
   document.write('ja__');
   text = text.replace(/--\&gt;\|.*boekenplank.*(taal( en letterkunde)?|talen)/ig, '--&gt;| boekenplank    = Taal en letterkunde');// 2025100?
 }

 text = text.replace(/\{\{Abc\}\}/ig,               '{{Alfabet met ankers}}');   // 20230414
 text = text.replace(/\[\[Categorie\:Sjablonen sjabloondocumentatie/ig, '[[Categorie:Sjabloondocumentatie');

 text = text.replace(/Moderne/g      , 'moderne');      // 20251006
 text = text.replace(/Hedendaagse/g  , 'hedendaagse');
 text = text.replace(/Architectuur/g , 'architectuur');
 // rode (wp-)links ontlinken:
 // tbv. [[Veelvoorkomende misvattingen/Wetenschap en technologie]]
 // &quot;lazy&quot; mode: (.*?) - https://javascript.info/regexp-greedy-and-lazy ! :-)

 // problemen:
 //  * afb. met link(s) in de caption gaan stuk           -&gt; handmatig op te lossen
 //  * links met afwijkende omschrijving worden zichtbaar -&gt; niet  ,,

 // 2: te behouden links veiligstellen:
 text = text.replace(/\[\[((Afbeelding|Bestand|bibcode|doi|File|Image|Media):.*?)\]\]/ig, 'REPL251005pre$1REPL251005post');

 // 3: alle overige links omzetten naar tekst:
 text = text.replace(/\[\[(.*?)\]\]/ig, '$1');
 text = text.replace(/\[\[(.*?)\]\]/ig, '$1'); // 2e keer tbv. geneste links!

 // 4: te behouden links herstellen:
 text = text.replace(/REPL251005pre/g,  '[[');
 text = text.replace(/REPL251005post/g, ']]');
*/

/*
 text = text.replace(/{{Receptmetafbeelding/ig,           '{{Infobox recept');               // 20230312, 20251011
 te gretig;  text = text.replace(/,\&lt;ref\&gt;(.*)\&lt;\/ref\&gt;/ig               , '&lt;ref&gt;$1&lt;/ref&gt;,');       // 20251004
 text = text.replace(/\[Spaans\/Les( |_)0/ig                             , '[Spaans/Les ');         // 20250930
 text = text.replace(/Categorie\:Ingrediënt\/Drank/ig                    , 'Categorie:Drank')       // 20250929
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Fruit/ig          , 'Categorie:Fruit')       //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Gevogelte/ig      , 'Categorie:Gevogelte')   //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Graan/ig          , 'Categorie:Graan')       //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Groente/ig        , 'Categorie:Groente')     //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Zuivel/ig         , 'Categorie:Zuivel')      //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Vruchtensap/ig    , 'Categorie:Vruchtensap') //   ,,
*/

 /* text = text.replace(/Italiaans.*Antwoorden.*\]\]/g, mw.config.get('wgTitle') + '/Antwoorden]]'); // 20250920 */
 /* text = text.replace(/Italiaans\/Les0?/g,           'Italiaans/Les ');                            // 20250920 */
 /* text = text.replace(/ hele )/ig, ' heel ');  //20250920 */
 /* text = text.replace(/WikiJunior/g,                 'Wikijunior');               // 20250718 */
 /* text = text.replace(/\{\{TOCLinks/ig,              '{{TOC links');              // 20230417 */
 /* text = text.replace(/\/(.{1,65})\]\]/ig, '/$1|$1]]'); // 20250903 */
 /* text = text.replace(/\{\{Uitleg\|(.{5,43})\|(.{5,43})\}\}/ig, '{{Hover|tekst=$2|hovertekst=$1}}');  // 20250901 */
 /* text = text.replace(/\{\{Tuin(\n|\|)/i,                '{{Tuinkalender');                // 20250803 */
 /* text = text.replace(/\{\{Tuinkalender\|Pagina.*tuinieren\/(.*)\|tuinkalender\]\]\n?\|Onderdeel\=(.*)\n\}\}/i, '{{Tuinkalender|$1|$2}}');  // 20250831 */
 /* text = text.replace(/(?&lt;=g)allerij/ig,               'alerij');                   // 20230614 */
 /* text = text.replace(/(?&lt;=t)utti frutti/ig,           'uttifrutti');               // 20250817 */
 /* text = text.replace(/\{\{\#babel\:/ig,               '{{Babel|');                 // 20250813 */
 /* text = text.replace(/\n/g, ']]\n');  // 20250812 */
 /* text = text.replace(/gerbuik/g, 'gebruik'); // 20250806 */
 /* text = text.replace(/\{\{Noindex\}\}/ig,             '__NOINDEX__');    */
 /* text = text.replace(/\{\{Clear\}\}/ig,               '{{Clearboth}}');  */
 /* text = text.replace(/\| ?Naam ? ?= ? ?{{PAGENAME}}/, '| Naam = ');               // 20250805 */

 /* text = text.replace(/Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek/ig, 'Categorie:Sjablonen talen en dialecten'); */
 /* text = text.replace(/Categorie\:Fase(?=[0-4])/ig, 'Categorie:Fase ');*/         // 20250803

 /* 1e img van Sjabloon:Gestarte boeken verwijderen */
 // text = text.replace(/ ?\[\[Bestand:.-4\.svg\|.px\]\] ?/ig , '\n');  // 20250722
 // text = text.replace(/  /ig                                , ' ');
 // text = text.replace(/\* ? ?/ig                            , '&lt;br&gt;\n');
 // text = text.replace(/\]\] \{\{/ig                         , ']]{{');
 // text = text.replace(/\{\{0%/ig                            , '00%');

 //text = text.replace(/Chillipepers\.nl/ig, 'chillipepers.nl');  // 20250722
 //text = text.replace(/Chillipeper\.nl/ig,  'chillipeper.nl');   //   ,,
 // text = text.replace(/Basiskennis( |_)chemie6\//g, 'Basiskennis chemie 6/'); // 20250906
 // // document.getElementById('wpSummary').value = 'lf'; werkt niet!??

// ---------------------------------------------------------------------------------------------
 /* tbv. lintfouten op overleg gebruiker */
 // text = text.replace(/('''|\&lt;\/?b\&gt;)/ig, &quot;&quot;);                                 /* 20230627 */

 /* tbv. verkeerd geneste tags op overleg:gebruiker */
 // text = text.replace(/\&lt;\/?span.*?\&gt;/ig, &quot;&quot;);                                 /* 20230627 */
 // obj.value = 'Lintfouten: Verkeerd geneste tags';

 /* test: CSS beter leesbaar maken - 20230519 */
 text = text.replace(/(?&lt;=style\=\&quot;.*): *(?=\&gt;)/ig, &quot;: &quot;);  /* too greedy; check &quot;http(s):, /File: etc. ! */
 text = text.replace(/(?&lt;=style\=\&quot;); ?(?=\&quot;)/ig,           &quot;; &quot;);


 /* ------ oud -------------
 text = text.replace(/\[\[Categor(ie|y):Sjablonen(?=[\||\]\]])/ig, '[[Categorie:Sjablonen Wikibooks-gebruikers');
 text = text.replace(/\[\[Categor(ie|y):Sjablonen(?=[\||\]\]])/ig, '[[Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek');
 // &quot;xxe eeuw&quot; in titel  {  // 20220119
  var title = mw.config.get('wgTitle');
  var pattern = /(?&lt;=(1|2)?[0-9])e-eeuw/;
  if (text.search(/{{DISPLAYTITLE:/) == -1) {
   if (title.search(pattern) &gt; -1) {
    text = '{{DISPLAYTITLE:' + title.replace(pattern,'&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;-eeuw') + '}}' j+ text;
   }
  }
  else debug('{{DISPLAYTITLE: is niet vervangen');
 }

 // tijdelijk (tbv &quot;Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt&quot;)
 text = text.replace(/{{cat\|?/ig, &quot;{{Cat&quot;);
 text = text.replace(/{{boekcat\|/ig, &quot;{{Boekcat&quot;);
 text = text.replace(&quot;'''{{PAGENAME}}&quot;, &quot;'''{{PAGENAME}}'''&quot;);
 */
 /* verplaatsen naar andere categorie:
 text = text.replace(/\[\[Categorie:Aardrijkskunde/ig, &quot;[[Categorie:Geografie&quot;);
 */
 /* sig BeeBringer:
 text = text.replace(/\[\[Bestand:BeeBringer.png\‎]\].*?\&lt;\/sup&gt;/, '\n[[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] [[Overleg_gebruiker:BeeBringer|overleg]]');
 text = text.replace(/u wijzingen/, 'uw wijzigingen');
 */

 /* div. typefouten */
 // text = text.replace(/(?&lt;=w)ijzingen/, 'ijzigingen');
 text = text.replace(/paramaters/, 'parameters');

 /*** Einde ***/
 /* niets veranderd? */
 if (obj.value == text) return;                                   /* exit */

 obj.value = text;                                                /* klaar om op te slaan */
 // obj.value = obj.value + '\n\n' + text;  // TIJDELIJK!!

 /*** Samenvatting ***/
 var obj = document.getElementById('wpSummary');
 // obj.value = 'cat'; 
 // obj.value = 'Lintfouten: Verouderde HTML-elementen';
 // obj.value = 'Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt';

/* tijdelijk (voor eenmalige acties): */
// obj.value = '[[Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek]]';
// obj.value = '[[Categorie:Sjablonen Wikibooks-gebruikers]]';

 /*** Niet volgen tenzij reeds eerder gevolgd ***/
 var obj = document.getElementById('ca-watch');
 if (obj) {document.getElementById('wpWatchthis').checked = false;}
 return;
}

function addPurgeTab() {
 /* Voegt een &quot;purge&quot; tabje toe
 (bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Pjetter/monobook.js) */
 if(!document.getElementById) return;
 var x = document.getElementById('ca-history');
 if(! x) { return; }
 var tabs = document.getElementById('p-cactions').getElementsByTagName('ul')[0];
 if(x.children) { x = x.children[0]; }
 else { x = x.childNodes[0]; }
 addlilink(tabs, x.href.replace(/=history/, &quot;=purge&quot;), 'purge', 'ca-purge');
 // ta['ca-purge'] = ['g', 'Purge the internal cache for this page']; // &quot;ta is not defined&quot;
}

function addlilink(tabs, url, name, id) {
 /* voegt tabjes toe
 (bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Pjetter/monobook.js) */
 var na = document.createElement('a');
 na.href = url;
 na.appendChild(document.createTextNode(name));
 var li = document.createElement('li');
 li.id = id;
 li.appendChild(na);
 tabs.appendChild(li);
 return li;
}

function experiment() { // (om 'Inklappen' resp. 'Uitklappen' te vervangen)
 UitklapDivHide = '▲'; // U+25B2 kleiner: ▴ u+25B4   werkt niet
 UitklapDivShow = '▼'; // U+25BC kleiner: ▾ u+25BE    ,,    ,,
}

function automatePurgeConfirmationDialog() {
/* Automate purge confirmation dialog. (https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Purge) */
 if (mw.config.get('wgAction') === 'purge' ) {
  $('form[action*=&quot;action=purge&quot;]').submit();
 }
 return;
}

function markeerLintErrors() {  // 20220114
 // Markeert aantallen &gt; 0 op Speciaal:LintErrors met een rode achtergrond.
 if (! (mw.config.get('wgPageName') == 'Speciaal:LintErrors')) return;  /* exit */
 var list = document.getElementsByTagName(&quot;BDI&quot;);
 if (list.length == 0) return;
 for (i=0; i&lt;list.length; i++) {
  if (! (list[i].innerHTML == '(0 fouten)')) {
   list[i].style.background = '#ff8080';
  }
 }
 return;
}

function createDebug() {  // v2, 20220113
 // Creëert een debug-venster direct boven het bewerkingsvak.
 var obj = document.getElementById('wpTextbox1');
 var parent = document.getElementById('editform');        
 var newItem = document.createElement(&quot;DIV&quot;);
 newItem.id = 'debug';
 newItem.style.display='none';
 var textnode = document.createTextNode(&quot;&quot;);
 newItem.appendChild(textnode);
 parent.insertBefore(newItem, obj);
}

function debug(txt) {
 // Voegt een regel tekst toe aan het debug-venster.
 var obj = document.getElementById('debug');
 if (obj == null) return;                        /* exit */                 
 obj.style.display = 'block';
 obj.innerHTML = obj.innerHTML + txt.replace(/&lt;/g,'&amp;lt;') + '&lt;br&gt;';
}

function massDelete() {  /* tbv. verwijderen ~450 pagina's, zie lijst op LJET/Gewenste pagina's */
 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('Leer jezelf') == -1) return;
 if (mw.config.get('wgAction') != 'delete') return;
 document.getElementById('ooui-php-2').value = 'Verwijdersessie 3 september 2025';
 document.getElementById(&quot;deleteconfirm&quot;).submit(); 
 return;
}

function insertTekst() {
 var title = mw.config.get('wgTitle');
 if ((title.search(/Kookboek [0-9]{1,2} /i)) == 0) {
  if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 10) {
   if (mw.config.get('wgAction') == 'view') {
    window.location += '?action=edit';
    var text = document.getElementById('wpTextbox1').value;
    text = '__EXPECTUNUSEDCATEGORY__\n' + text;
   }
  }
 }
 return;
}

function capFirst(str) {
 /* fix all-caps en camel-case */
 return str[0].toUpperCase() + str.slice(1).toLowerCase();
}

// &lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>oimceoz063b6hogr1z1472ngbn2qbco</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:KKoolstra/Infrastructuurplanning/Wat is infrastructuurplanning</title>
    <ns>2</ns>
    <id>31566</id>
    <revision>
      <id>428804</id>
      <parentid>413976</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:58:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8722" sha1="fi3hoi31zp8ol4en2zi8v085p35xxte" xml:space="preserve">{{Infrastructuurplanning}}
__NOTOC__

=1. Wat is infrastructuurplanning?=
Het vakgebied van de civiel ingenieur is zeer breed. Een civiel ingenieur kan zowel te maken krijgen met beleid t.a.v. verkeer en water als het ontwerpen van civieltechnische constructies en het uitvoeren van civieltechnische projecten. Ook binnen de specialisatie verkeer en mobiliteit zijn weer diverse deelgebieden te onderscheiden, waaronder verkeerskunde, verkeersbouwkunde en infrastructuurplanning. Ten slotte kan een verkeerskundig civiel ingenieur zich bezighouden met verschillende schaalniveaus: van het ontwerp van een voetgangersbrug in een woonwijk tot het ontwerp van een internationale hogesnelheidslijn.

==Het ruimtelijk aspect van de civiele techniek==
Het deelgebied ''infrastructuurplanning'' heeft alles te maken met het ruimtelijk aspect van de civiele techniek. De kern van het vakgebied van de civiel ingenieur is dat alle activiteiten gericht zijn op het ontwerpen, bouwen en beheren van infrastructurele voorzieningen, gesitueerd in de ruimte. Het laatste is een belangrijke tegenstelling met energie- en telecomsystemen: dit zijn ook infrastructurele voorzieningen, maar deze nemen nauwelijks ruimte in en hebben daardoor een veel beperktere relatie met en impact op de omgeving. Civieltechnische werken – of het nu gaat om verkeers-, water-, of utiliteitsbouw – nemen ruimte in en hebben een invloed op hun omgeving, soms tot op grote afstand. Civieltechnische bouwwerken zijn in feite de belangrijkste bouwstenen van de inrichting van de (openbare) ruimte door de mens. Daarbij maken ze vrijwel altijd onderdeel uit van een groter systeem: een sluis is slechts een onderdeel van een waterbeheersingssysteem, een viaduct slechts een onderdeel van een wegennet. Om het nut, de functie en de neveneffecten van – bijvoorbeeld – weginfrastructuur te kunnen begrijpen, moeten we dus meer weten over ruimtelijke inrichting. 

Vanuit de samenleving worden talloze aanspraken gedaan op de schaarse ruimte die ons ter beschikking staat. We hebben onder andere ruimte nodig om te wonen, om te werken, om voedsel te verbouwen, om te recreëren en ons te verplaatsen tussen allerlei activiteiten. Daarbij moet weer een evenwicht worden gevonden tussen de ruimtevraag van mensen en de behoefte aan ruimte voor water en voor natuur. Sommige van dit soort functies kunnen wellicht samen gaan, maar andere zullen elkaar hinderen. Ruimtelijke inrichting is het maken van dergelijke keuzes. ''Ruimtelijke inrichting'' kan worden gedefinieerd als:&lt;br&gt;
:het situeren van functies in de ruimte, inclusief de hiervoor noodzakelijke fysieke voorzieningen.

Het begrip ''ruimtelijke inrichting'' is gerelateerd aan allerlei andere begrippen. Hier zal een kort overzicht worden gegeven van een aantal belangrijke begrippen die gerelateerd zijn aan ruimtelijke inrichting.

*''ruimtelijke ordening:''&lt;br&gt;
:de besluitvorming en regelgeving ten behoeve van de ruimtelijke inrichting

*''ruimtelijke planning:''&lt;br&gt;
:het proces van ontwerp, besluitvorming en uitvoering van ruimtelijke plannen

*''planologie''&lt;br&gt;
:de tak van wetenschap die zich bezighoudt met ruimtelijke planning

*''stedenbouwkunde:''&lt;br&gt;
:de tak van wetenschap die zich bezighoudt met het vormgeven van de gebouwde 	omgeving

De rol van de civieltechnicus bij ruimtelijke inrichtingsvraagstukken is vooral het analyseren van knelpunten en het ontwerpen van (civieltechnische) oplossingen hiervoor. Hierbij wordt in toenemende mate verwacht dat civieltechnici meedenken over niet-civieltechnische oplossingen binnen hun specialisatie. Als alternatief voor het bouwen van nieuwe verkeersinfrastructuur kan bijvoorbeeld worden gedacht aan een beter verkeersmanagement of een beter verkeerstechnisch ontwerp. 

Infrastructuurplanning is binnen dit spectrum het raakvlak tussen enerzijds de planologie en anderzijds de verkeerskunde en de civiele techniek. Het raakvlak tussen de vakgebieden civiele techniek en planologie wordt ook wel aangeduid met de begrippen civiele planologie en technische planologie. Hierbij gaat het om de planning van (civieltechnische) infrastructuur: wegen, kanalen, knooppunten, etc. De belangrijkste aandachtspunten van dit vakgebied zijn:
* globaal ontwerp van ruimtelijke inrichtingsalternatieven, alternatieve tracés e.d.
* evaluatie van alternatieven
* plannings- en besluitvormingsprocedures

In dit boek komen al deze drie aspecten nader aan bod, waarbij de nadruk ligt het ontwerpen van alternatieve infrastructuurtracés en het evalueren van deze alternatieven.

==Casussen==
In de infrastructuurplanning zijn er grofweg twee typen casussen:
* ontsluiting van nieuwe woon- en werkgebieden
* nieuwe verbindingen tussen steden/gebieden

De hoofdcasus van dit boek is de planning van een nieuwe wegverbinding. Hierbij vragen we ons eerst af wat het probleem is dat moet worden opgelost. Vervolgens werken we stap voor stap aan de oplossing van het probleem: van vooronderzoek (analyse van probleem en mogelijk oplossingen) via systematisch ontwerpen en daarna systematisch evalueren van alternatieven tot aan het besluit van realisatie. Ook realisatie en beheer kunnen behandeld worden als onderdeel van de plancyclus, maar komen in dit boek niet nader aan bod. 

Een ander type casus is de realisatie van een nieuw woon- en werkgebied. De groei van het verstedelijkte gebied door de realisatie van nieuwe woon- en werkgebieden vraagt ook om een goede verkeersontsluting. Wegen, maar ook fietspaden en busbanen zijn onderdeel van de infrastructuur die steden en stadsdelen bereikbaar en toegankelijk maken. Maar ook voor de onderlinge verbinding tussen plaatsen is verkeersinfrastructuur nodig. Het verschil is, naast het schaalniveau, dat bij een nieuwe woonwijk het netwerk geheel nieuw kan worden ontworpen, terwijl bij nieuwe verkeersverbindingen er meestal sprake is van een (kleine) toevoeging op een bestaand netwerk.

==Voorbeeldcasus: verbinding A8 - A9&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Deze paragraaf is een bewerking van het lemma [[w:Rijksweg 8|Rijksweg 8]] op wikipedia; versie: [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Rijksweg_8&amp;oldid=19873926], auteurs: [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Rijksweg_8&amp;action=history]&lt;/ref&gt;==
{{Afbeelding vast | afbeelding = Kaart_A8A9.png | breedte = 750px | bijschrift = Ontbrekende schakel van de A8 tussen Westzaan en Heemskerk.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Bron: Bewerking van Openstreetmap [https://www.openstreetmap.org]&lt;/ref&gt;}}

De [[w:Rijksweg 8|A8]] is met een lengte van nog geen 10 km één van de kortste autosnelwegen van Nederland. De snelweg loopt van het Knooppunt Coenplein (aansluiting met de A10) in Amsterdam tot de aansluiting Westzaan. De eerste fase van  de weg, Amsterdam – Zaandam, is opgeleverd in 1968 en de tweede fase (tot Westzaan) in 1970. Het tracébesluit van 1961 voorzag in een verdere doortrekking tot aan de A9 bij Heemskerk. Om uiteenlopende redenen (kosten, verwachte nadelige effecten op de files bij de Coentunnel) is deze laatste fase (tot op heden) nooit gerealiseerd.

De Provincie Noord-Holland studeert momenteel op mogelijkheden om de A8 alsnog een goede verbinding te geven met de A9. De provincie is van mening dat een verbindingsweg tussen de A8 en de A9 absoluut noodzakelijk is om de verkeersproblemen op de N203 en N246 nu en in de toekomst op te lossen. Toenemende verkeersdruk op de vervangende route (aangeduid als N8) leidt namelijk tot verkeersopstoppingen, milieuproblemen voor de aangrenzende bebouwing en leefbaarheidsproblemen door de barrièrewerking als gevolg van dergelijke grote verkeersstromen door de bebouwde kom van Krommenie.

Oorspronkelijk zou de A8 worden doorgetrokken als autosnelweg. Uit de verkenning die in opdracht van de Provincie is uitgevoerd blijkt echter dat een regionale stroomweg (90 km/h) of een gebiedsontsluitingsweg (80 km/h) ook de problemen voldoende kunnen oplossen. De voorkeur van de betrokken overheden gaat uit naar een verbinding die ter hoogte van de huidige aansluiting Heemskerk aansluit op de A9. Gezien de verwachte verkeersintensiteiten in de avondspits - afhankelijk van het type weg en de aansluitingen op het onderliggend wegennet tot ruim 3500 motorvoertuigen per uur - wordt in alle varianten uitgegaan van een 2*2-strooks uitvoering van de weg, dus twee rijstroken per richting.

==Leeswijzer==
De opbouw van dit boek is als volgt. Het volgende hoofdstuk behandelt het planproces van infrastructuur centraal - van de start van de verkenningsfase tot oplevering. In het daaropvolgende hoofdstuk…


{{Voetnoten}}

{{Bladeren2
|Boek=Infrastructuurplanning
|vorige=
|tekstvorige=
|huidige=1. Wat is tracéplanning? 
|volgende=Planproces
|tekstvolgende=2. Infrastructuurplanning als planproces
}}
{ {Sub}}</text>
      <sha1>fi3hoi31zp8ol4en2zi8v085p35xxte</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:KKoolstra/Infrastructuurplanning/Planproces</title>
    <ns>2</ns>
    <id>31570</id>
    <revision>
      <id>428798</id>
      <parentid>413972</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:58:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16551" sha1="s7kp746dsu6a0xpzo2ad38a7q6r43m1" xml:space="preserve">{{Infrastructuurplanning}}
__NOTOC__

=Infrastructuurplanning als planproces=
In het vorige hoofdstuk is benadrukt dat civieltechnische ingrepen een onder deel zijn van de ingrepen in de ruimtelijke inrichting. Deze ingrepen gebeuren niet spontaan, maar worden gepland. Dit hoofdstuk gaat in op de vraag uit welke stappen het planningsproces bestaat. Hierbij is het uitgangspunt dat het uiteindelijke (civieltechnische) product de oplossing is van een bepaald maatschappelijk probleem. Civieltechnische oplossingen zijn altijd onderdeel van ruimtelijke inrichtingsmaatregelen en daarom gaat het hier specifiek om ruimtelijke planningsprocessen.

De belangrijkste beslissingsmomenten, maar ook eisen m.b.t. de afweging zelf en de te ontwikkelen alternatieven, zijn in Nederland vastgelegd in wetgeving. Het planvormingsproces is vaak langdurig, waardoor het jarenlang kan duren voordat er met de aanleg of uitbreiding van verkeersinfrastructuur begonnen kan worden. Daarna kan ook de uitvoeringsfase met name bij grote projecten nog lange tijd in beslag nemen. 

Een ruimtelijk planningsproces is te omschrijven als het geheel van activiteiten met betrekking tot de voorbereiding, bepaling, uitvoering, monitoring, bijsturing en evaluatie van ruimtelijk beleid.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Voogd, H. J. Woltjer &amp; T. van Dijk (2012), Facetten van de planologie. Kluwer, Alphen a/d Rijn, editie 2012.&lt;/ref&gt;

Planningsprocessen bestaan uit twee twee hoofdstadia: planvorming en planuitvoering. De planvormingsfase kan weer worden onderverdeeld in de verkenningsfase (welke nauwelijks aan nadere regelgeving onderworpen is) en de planstudiefase (waarbij zowel bestuurlijke randvoorwaarden als regelgeving omtrent milieu-effecten bepalend kan zijn voor welke alternatieven in het onderzoek worden betrokken). De planvormingsfase staat centraal in dit boek, de planuitvoering komt na dit hoofdstuk niet nader meer aan bod.

In de dit hoofdstuk wordt nader ingegaan op de vraag uit welke stappen het planningsproces bestaat. Hierbij is het uitgangspunt dat het uiteindelijke (civieltechnische) product de oplossing is van een bepaald maatschappelijk probleem. 

==Cycliciteit van het planvormingsproces==
In de planologische en bestuurskundige literatuur wordt benadrukt dat een planningsproces niet als simpel lineair proces moet worden opgevat. Sommigen benadrukken dat het proces cyclisch is: na verloop van tijd zal ook het definitieve ontwerp vaak niet meer voldoen, hetgeen leidt tot een nieuwe probleemanalyse en uiteindelijk een nieuw ontwerp. Daarnaast wordt benadrukt dat er allerlei terugkoppelingen mogelijk zijn: ook later in het proces kunnen bijvoorbeeld nieuwe alternatieven worden ontwikkeld. Een bekend voorbeeld is de tunnel onder het Groene Hart in de HSL Zuid. Deze komt niet voor in de oorspronkelijk ontwikkelde alternatieven, maar is later in de procedure ingebracht als variant op het voorkeursalternatief dat een tracé door een deel van het Groene Hart behelst. Tenslotte wordt door sommige bestuurskundigen benadrukt dat ruimtelijke planningsproblemen vaak zo complex zijn, dat pragmatisme overheerst. Dit betekent dat vaak overzichtelijke deelproblemen worden aangepakt, slechts een beperkt aantal alternatieven wordt meegenomen, etc. Dit betekent ook dat wisselende (politieke) prioriteiten, druk van de publieke opinie e.d. invloed hebben op de planvorming in de vorm van het aandragen van nieuwe alternatieven, versnellen of vertragen van het proces, etc.

==Planning van stadsuitbreidingen==
In deze paragraaf kijken we specifiek naar het planningsproces ten aanzien van ruimtelijke inrichtingsvraagstukken en de rol van de civieltechnicus daarin. Hierbij gaat het met name om de planning van stadsuitbreidingen. De ruimtelijke inrichting tracht de behoefte aan functies naar aard en hoeveelheid vast te stellen in een programma van eisen en ze volgens een bepaalde ordening te situeren en technisch vorm te geven in een bepaalde ruimte. Het programma van eisen wordt gebaseerd op planologisch onderzoek en is weer de basis voor het ruimtelijk plan. Planologisch onderzoek heeft tot doel inzicht te verkrijgen in de behoeften, de mogelijkheden en de effecten van het ruimtegebruik.

In de vorige paragraaf is reeds geconstateerd dat niet alleen civieltechnici, maar (onder andere) ook planologen en stedenbouwkundigen zich bezig houden met aspecten van het ruimtelijke inrichtingsvraagstuk. Maar ook deskundigen van andere disciplines zijn van belang bij ruimtelijke inrichtingsvraagstukken zoals de planontwikkeling van stedelijke uitbreidingen: verkeerskundigen, planeconomen, sociaal-geografen, architecten. De ontwikkeling van ruimtelijke plannen vereist daarom de samenwerking van onderzoekers en ontwerpers vanuit verschillende disciplines. 

De benodigde samenwerking tussen verschillende disciplines kan op verschillende manieren gestalte krijgen. In de traditionele aanpak worden de grenzen tussen de disciplines vrij strak gehanteerd en is de inbreng van éénieder beperkt tot het terrein van de eigen vakdiscipline. Daarbij werken de verschillende disciplines vaak na elkaar aan het plan in plaats van tegelijkertijd:
# Eerst berekent de sociaal-geograaf of planoloog op basis van prognoses de behoefte aan woningen, bedrijfsterreinen, voorzieningen etc. Deze behoefte wordt vervolgens vertaald in een ruimtelijk programma: een overzicht van de ruimtebehoefte per functie. 
# Vervolgens ontwerpt de stedenbouwkundige een plan voor het ruimtelijk programma. In dit stedenbouwkundig plan worden de verschillende functies ruimtelijk gesitueerd en de ontsluitingsstructuur wordt aangegeven. Hierbij wordt in toenemende mate samengewerkt met marktpartijen zoals projectontwikkelaars e.d. 
# De ontsluitingsstructuur wordt door een verkeerskundige getoetst en samen met de stedenbouwkundige verder uitgewerkt. Hierbij worden wegen gecategoriseerd naar ontsluitings- en erftoegangswegen. Speciale aandacht moet hierbij worden gegeven aan de ontsluitingsroutes voor bevoorradend verkeer, routes voor vuilniswagens en de bereikbaarheid voor hulpdiensten. Ook wordt er specifiek gekeken naar de routes voor langzaam verkeer en voor het openbaar vervoer en worden keuzes gemaakt m.b.t. tot het parkeren (behoefte aan parkeerplaatsen, straat- of erfparkeren). Daarnaast werkt de landschapsarchitect het openbaar groen verder uit, in samenspraak met de stedenbouwkundige.
# Op basis van de inbreng van de verkeerskundige en de landschapsarchitect wordt het concept stedenbouwkundig plan vastgesteld.
# Op basis van dit plan maakt de civieltechnicus (watermanager) een waterbeheersplan, waaronder begrepen de hemelwaterafvoer (berging, h.w.a. riolen, singels) en de ‘gewone’ riolering. Ook de andere benodigde civieltechnische constructies worden in concept uitgewerkt (bruggen e.d.).
# Vervolgens wordt een concept grondexploitatieberekening gemaakt door de planeconoom. In deze berekening worden alle uitgaven en inkomsten van het plan berekend en in de tijd gepland. Hierbij wordt gekeken of het plan financieel haalbaar is in de huidige vorm of dat er aanpassingen noodzakelijk zijn, dan wel dat er extra financiering nodig is. Aanpassingen die kunnen leiden tot een gunstiger exploitatieresultaat zijn o.a. goedkopere civieltechnische constructies, vergroting van het uitgeefbaar terrein ten koste van het openbaar gebied, gunstiger fasering door investeringen uit te stellen en/of grond vroeger te verkopen en het verkleinen van het aandeel van niet-rendabel programma, zoals sociale woningbouw.
# In overleg met het gemeentebestuur stelt de stedenbouwkundige het definitieve stedenbouwkundige plan op, waarna het plan in procedure kan worden gebracht. De belangrijkste stap hierbij is het vaststellen van een concept-bestemmingsplan, wat door de gemeenteraad goedgekeurd moet worden.

Hoewel deze aanpak als voordeel heeft dat iedere discipline een diepgaande inbreng in het proces kan hebben, heeft dit als belangrijk nadeel dat er geen evenwichtige afweging plaatsvindt tussen functionele, esthetische, financiële en technische criteria, doordat in principe de inbreng van iedere discipline na elkaar plaats vindt. Derhalve wordt in toenemende mate gestreefd naar een integrale aanpak. Dit betekent niet alleen dat de verschillende disciplines tegelijkertijd hun inbreng hebben in het proces, maar ook dat er gestreefd wordt om belangrijke keuzes in samenspraak te nemen, waarbij een integrale afweging gemaakt wordt tussen de verschillende aspecten. Deze aanpak moet voorkomen dat een esthetisch geslaagd stedenbouwkundig plan onder invloed van technische en economische randvoorwaarden waarmee geen rekening is gehouden, uiteindelijk resulteert in een matig definitief plan. 

Hoewel al enige decennia het belang van integraal ontwerpen door velen wordt onderstreept, blijkt de praktijk weerbarstiger. Problemen blijken o.a. te zijn de verkokering in het denken binnen gemeentelijke organisaties, verschillen in cultuur en taalgebruik van de verschillende disciplines en te weinig inzicht in de aanpalende disciplines om de ‘eigen’ belangen en criteria goed te kunnen afwegen tegen de belangen en criteria vanuit andere disciplines. Hierdoor krijgt integraal ontwerpen als snel het karakter van een onderhandelingsproces. Daarbij komt dat het niet de ontwerpers zijn die uiteindelijk beslissen hoe het plan eruit komt te zien, maar ‘de politiek’, hetgeen in feite betekent dat het het resultaat is van een onderhandelings- en overlegproces tussen wethouders, gemeenteraadsleden van verschillende partijen, marktpartijen en betrokken burgers. 

Uitgaande van een meer integraal ontwerpproces kunnen nog vier stadia van het planproces worden onderscheiden:
# opstellen ruimtelijk programma en ontwerprichtlijnen;
# opstellen globaal stedenbouwkundig plan, inclusief voorlopige exploitatieberekening;
# uitwerken van een gedetailleerd stedenbouwkundig plan met bijbehorend rioleringsplan, fasering en exploitatieberekening;
# juridische uitwerking in een (concept) bestemmingsplan.

==Tracéplanning&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Deze paragraaf is gebaseerd op hoofdstuk 2 van Introductie in de Spoortechniek van P. van der Zwalm.&lt;/ref&gt;==
De belangrijkste beslissingsmomenten, maar ook eisen m.b.t. de afweging zelf en de te ontwikkelen alternatieven, zijn in Nederland vastgelegd in wetgeving. Het planvormingsproces is vaak langdurig, waardoor het jarenlang kan duren voordat er met de aanleg of uitbreiding van verkeersinfrastructuur begonnen kan worden. Daarna kan ook de uitvoeringsfase met name bij grote projecten nog lange tijd in beslag nemen. 

De planning van verkeersinfrastructuur is vastgelegd in de Planwet verkeer in vervoer van 1998. Volgens de Planwet V&amp;V moeten op nationaal, provinciaal en gemeentelijk niveau verkeersplannen worden gemaakt. Op rijksniveau wordt een Nationaal Verkeers- en Vervoersplan (NVVP) gemaakt. Provincies zijn verplicht om een Regionaal Verkeers- en Vervoersplan (RVVP) te maken en tenslotte moeten gemeentes zorgen voor een Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan (GVVP).

De uitwerking van het NVVP vindt plaats in het jaarlijks ge-update Meerjarenprogramma Infrastructuur,Transport en Ruimte (MITR), hetgeen tot enkele jaren geleden beperkt was tot MIT. In het MIT(R) wordt het strategische beleid uit het NVVP geëvalueerd en verder uitgewerkt. Verder wordt aangegeven welke infrastructuurprojecten er zijn, waarbij drie fasen worden onderscheiden: verkenning, planstudie en realisatie. Daarbij wordt aangegeven welk budget er de komende jaren beschikbaar is voor welk project. De verkenningsfase is met name een analyse van het probleem en de oplossingsmogelijk-heden, bij een planstudieproject wordt een voorgestelde oplossingsrichting verder uitgewerkt en getoetst aan de alternatieven. Indien besloten wordt het project daadwerkelijk uit te voeren, dan begint de realisatiefase, die eindigt met het opleveren van het project. Na de planuitvoering komt een project in de beheersfase en eventueel in de sloopfase wanneer verkeersinfrastructuur disfunctioneel geworden is. Overigens kan sloop van infrastructuur prima worden opgevat als afzonderlijk project met een eigen planningstraject. Deze fasen komen echter in dit boek niet nader aan bod.

===Verkenningsfase===
In de verkenningsfase wordt er onderzocht of er een probleem is of te verwachten is in de nabije toekomst bij ongewijzigd probleem en wordt geanalyseerd wat mogelijke oplossingsrichtingen zijn. Onderdeel van de verkenningsfase is ook het analyseren van de te verwachten ontwikkelingen en het formuleren van de doelstellingen van het planproces. 

Onderdeel van de verkenningsfase is ook een verkenning van de alternatieven. Tracés worden uitgewerkt, over het algemeen op kaarten met schaal 1:25 000 of 1:50 000. Op deze manier wordt er voldoende detailniveau bereikt, om knelpunten en knooppunten te onderscheiden en nader te bekijken. 

Het vooronderzoek wordt vastgelegd in een (openbaar) rapport en op basis van dit rapport wordt besloten, meestal door de financieel verantwoordelijke overheden, of er een planstudie wordt opgestart om alternatieve oplossingen van het probleem verder uit te werken. 

===Planstudiefase===
De planstudiefase heeft als belangrijkste elementen het uitwerken en evalueren van alternatieven. De beschrijving van het probleem wordt nader gedetailleerd en de oplossingsrichtingen uit het vooronderzoek worden nader uitgewerkt in alternatieven, inclusief mogelijkheden benuttings-alternatieven (nulplusalternatieven, zie [[Infrastructuuprlanning/Alternatieven|hoofdstuk 5]]). Per alternatief worden de verwachte effecten in beeld gebracht en beoordeeld ten opzichte van de situatie met ongewijzigd beleid (nulalternatief). De volgende stap is het evalueren van alternatieven, waarbij eerst beoordelingscriteria moeten worden vastgesteld, om vervolgens de te verwachten effecten te analyseren om de alternatieven te kunnen beoordelen. Uiteindelijk zal dit leiden tot het vaststellen van een voorkeursalternatief.

Wanneer een project onder de Tracéwet valt&amp;nbsp;&lt;ref&gt;zie o.a. Voogd ''et al.'', 2012&lt;/ref&gt;, wordt de planstudie gerapporteerd in een trajectnota. In de trajectnota is de milieueffectrapportage geïntegreerd. Ook in andere situaties wordt er echter wel gesproken van een trajectnota bij de rapportage van de planstudiefase.

===Besluitvormingsfase===
De besluitvorming is de definitieve keuze van het uit te voeren alternatief, hetgeen bij publieke werken niet de taak is van de ontwerpers en analisten, maar van bestuurders en/of volksvertegenwoordigers. Deze besluitvorming behelst in de eerste plaats het vaststellen van het tracébesluit (bij projecten die onder de Tracéwet vallen). Het tracé- of projectbesluit geeft de grens aan tussen de afrondingen van de planvorming en de voorbereiding van de uitvoering. Daarnaast moet ook de financiering van het project worden geregeld, dit gebeurd bij rijksprojecten door reservering van middelen in het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Transport en Ruimte (MITR). Provincies hebben hun eigen meerjarenprogramma’s. Overigens wordt ook de financiering van de verkennings- en planstudiefasen geregeld in deze meerjarenprogramma’s. 

===Uitvoeringsfase===
Onder de uitvoeringsfase wordt niet alleen de uitvoering van de werken zelf verstaan, maar ook de voorbereiding van de uitvoering:
*aanbesteding;
*vergunningverlening;
*contract- en vergunningmanagement.

Een belangrijk aspect bij de aanbesteding is de contractvorm. Bij een 'traditioneel' contract is de opdrachtgever verantwoordelijk voor het definitief ontwerp en het bestek en heeft de uitvoerdende partij geen ontwerpverantwoordelijkheid. Bij modernere contractvormen wordt een deel van de ontwerpverantwoordelijkheid overgeheveld naar de opdrachtnemer. Ook andere verantwoordelijkheden, zoals het vergunningmangement, communicatie met omwonenden e.d. worden in toenemende mate overgelaten aan de opdrachtnemer. Hierdoor wordt het contract- en vergunningmanagement bij de opdrachtnemer steeds belangrijker. 

Na de oplevering van het werk, vindt de definitieve afrekening plaats. De opdrachtnemer kan daarbij gebonden zijn aan een onderhoudstermijn, variërend van 'gewoon' garantieonderhoud tot volledig onderhoudsverantwoordelijkheid voor meerdere jaren. Dit is wederom afhankelijk van de contractvorm.  


{{Voetnoten}}

{{Bladeren2
|Boek=Infrastructuurplanning
|vorige=Wat is infrastructuurplanning
|tekstvorige=Wat is infrastructuurplanning?
|huidige=2. Infrastructuurplanning als planproces
|volgende=`Probleemanaluyse
|tekstvolgende=3. Probleemanalyse
}}
{ {Sub}}</text>
      <sha1>s7kp746dsu6a0xpzo2ad38a7q6r43m1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:KKoolstra/Infrastructuurplanning/Probleemanalyse</title>
    <ns>2</ns>
    <id>31572</id>
    <revision>
      <id>428801</id>
      <parentid>413973</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:58:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20499" sha1="nmkd3x2546a9gwe6v8ztapl0t4ljxzm" xml:space="preserve">{{Infrastructuurplanning}}
__NOTOC__

=3. Probleemanalyse=
Een belangrijke eerste stap in ieder infrastructuuplanningsproces is het vaststellen van de vraag in hoeverre er nu werkelijk sprake is van een probleem die vraagt om ingrijpen in de infrastructuur. Hierbij gaat het niet alleen om de huidige situatie, maar vooral om de te verwachten toekomstige situatie. We verbeteren bestaande en bouwen nieuwe infrastructuur immers niet voor het heden, maar voor de toekomst.

==Nulalternatief==
Het uitgangspunt bij de probleemanalyse is het ''nulalternatief''. Een nulalternatief is in de planologie de meest waarschijnlijk te achten ontwikkeling die zal plaatsvinden in geval het project niet wordt uitgevoerd.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Definitie volgens nl.wikipedia. Versie: [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nulalternatief&amp;oldid=23803845]; auteurs: [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Nulalternatief&amp;action=history]. De nulsituatie is dus niet hetzelfde als de huidige situatie; het is de te verwachten toestand na de planningsperiode bij ‘ongewijzigd beleid’.

&lt;/ref&gt; Het nulalternatief klinkt bijna als geen alternatief. Toch is het afzien van het voorgestelde ingrijpen - bijvoorbeeld de aanleg van een nieuw weg- of spoorwegtracé - juist een belangrijk alternatief is dat altijd in overweging moet worden genomen. Daarbij komt dat het beschrijven van de te verwachten ontwikkeling zonder ingrijpen goed duidelijk maakt hoe groot het probleem is. Het nulalternatief wordt vaak gebruikt als referentiepunt voor de andere alternatieven; de effecten van andere alternatieven hiertegen afgezet. Hierdoor wordt duidelijk wat de meerwaarde is van de voorgestelde alternatieven. 

In planevaluaties, bijvoorbeeld als onderdeel van een milieueffectrapportage, is het nulalternatief de verplichte basis waartegen de effecten van de andere alternatieven worden vergeleken. 

===Bepalen van de autonome ontwikkeling===
In dit hoofdstuk komen een aantal aspecten aan bod die vaak relevant zijn in de beschrijving van de nulsituatie. Het gaat hierbij vooral om de 'autonome' ruimtelijke ontwikkeling in de planperiode en in samenhang daarmee de verwachte behoefte aan ruimte voor verschillende functies (wonen, werken,…). Wellicht de belangrijkste vraag in Infrastructuurplanningsvraagstukken is echter het verwachte verkeersbeeld bij ongewijzigd beleid. In het vervolg van dit hoofdstuk gaan we daarom specifiek in op de raming van de behoefte aan nieuwe stedelijke functies als de raming van het te verwachten verkeersbeeld bij ongewijzigd beleid.

==Ruimtelijke ontwikkelingen==
Ruimtelijke ontwikkelingen, zoals de ontwikkelingen van nieuwe woonwijken en bedrijventerreinene, maar ook vergrijzing en bevolkingsafname in bestaande woonwijken, zijn in belangrijke mate van invloed op de vraag naar (verkeers)infrastructuur. Alleen al om deze reden is het heel belangrijk dergelijk ontwikkelingen mee te nemen in de probleemanalyse. Daarnaast stellen ruimtelijke ontwikkelingen als de ontwikkeling van nieuwe woonlokaties, recreatiegebieden, infrastructuur e.d. ook randvoorwaarden aan de mogelijkheden om nieuwe infrastructuur te ontwikkelen. 

In de casus A8/A9 is zijn bijvoorbeeld belangrijke ontwikkelingen die verwacht mogen worden in de nabije toekomst:
* verdere uitbreiding van de woonwijk Saendelft (deel van Assendelft);
* verdere '[[w:vergrijzing|vergrijzing]]' van de bevolking in de bestaande wijken;
* capaciteitsuitbreiding bij de [[w:Coentunnel|Coentunnel]] en daarmee toename van de verkeersvraag op de verbinding tussen de A8 en de A9;

===Bevolkingsontwikkeling===
Bij het vaststellen van de vraag naar infrastructuur moet in eerste instantie worden gekeken naar de ontwikkeling van de bevolkingssamenstelling en het aantal huishoudens. Als bijvoorbeeld de bevolking in een bepaald stadsgewest stabiel in omvang blijft, maar wel vergrijst, dan zal dit niet alleen leiden tot een daling van de behoefte aan scholen, maar ook tot een andere mobiliteitsbehoeften. 
De bevolkingsontwikkeling is op regionaal niveau, met een beperkte reginoale en internationale migratie en met geen sterk veranderde geboorte- en sterftecijfers, relatief goed te voorspellen. Voor dit aspect zijn dan ook betrouwbare prognoses beschikbaar.  De meest gebruikte – en ook meest betrouwbare – methode om een bevolkingsprognose te maken is de cohortenmethode. Een cohort is een bevolkingsgroep die in dezelfde periode (meestal één of vijf jaar) geboren is. Uitgangspunt bij deze methode is dat iedere periode een bepaald percentage van een cohort zal sterven en een bepaald percentage zal emigreren. Na deze periode is het betreffende cohort één leeftijdsklasse opgeschoven: de 0-5 jarigen in 2005 zijn 5-10 jarigen geworden in 2010, etc. Het aantal geboortes per periode wordt afgeleid van het aantal vrouwen in de ‘vruchtbare’ leeftijdsklassen, waarbij iedere leeftijdsklasse een eigen leeftijdspecifiek vruchtbaarheidscijfer kent. Gegeven een goede schatting van de ontwikkeling van deze parameters (sterfte-, geboorte- en migratiekansen per leeftijdsklasse), kan nu een prognose worden gemaakt van de bevolkingsomvang na een willekeurig aantal periodes. 

===Ruimtelijke plannen===
Naast de autonome groei en krimp van de bevolking en de veranderende bevolkingssamenstelling, zijn ook ontwikkelingen als de realisatie van nieuwe woonwijken en bedrijventerreinen van invloed op de ruimtelijke spreiding van wonen en werken in de toekomst. Een belangrijk onderdeel van de probleemanalyse is daarmee het verkennen van de huidige ruimtelijke plannen voor nieuwe woon- en werkgebieden en grote publieskstrekkende functies en de daarbij verwachte ontwikkelingen qua aantallen inwoners, huishoudens, arbeidsplaatsen en bezoekers per gebied. 

===Verkeers- en vervoersprognoses===
Verkeersprognoses zijn onmisbaar in ruimtelijke planprocessen. Er verandert immers altijd wel iets aan de vraag naar verkeer (nieuwe woonwijken, nieuwe bedrijventerreinen) en/of het aanbod aan verkeersinfrastructuur (nieuwe of bredere wegen, etc.). Een goede prognose van de te verwachten verkeersintensiteiten kan echter pas worden gemaakt nadat het aanbod aan verkeersverbindingen bepaald is. Desalniettemin is het natuurlijk wenselijk om in de verkennende fase reeds een indruk te krijgen van de behoefte aan nieuwe verkeersinfrastructuur. Dit kan door een verkeersprognose te maken op basis van het nulalternatief.

====Verkeerstellingen en trendextrapolaties====
Met name wanneer een reeds optredend of verwacht verkeersknelpunt de aanleiding is van de planstudie, is het wenselijk om de verwachte verkeerssituatie bij ongewijzigd beleid te voorspellen. Een simpele methode hiervoor is door eerst m.b.v. verkeerstellingen een beeld te krijgen van de huidige verkeersvolumes en de huidige kwaliteit van de verkeersafwikkeling (bijvoorbeeld reistijden en snelheden). Een eventueel te verwachten groei in de verkeersvolumes kan worden meegenomen door bijvoorbeeld een landelijk verwachte jaarlijkse groei van het verkeersvolume toe te passen. Bij verkeersinfrastructuur met een beperkt aantal gebruikers, zoals spoorwegen, is het echter gebruikelijk om bij het bepalen van de te verwachten of gewenste groei in het verkeersvolume vooral gebruik te maken van informatie van vervoerders hierover.

Ook bij planstudies waarbij gewenste verbetering van de infrastructuur het uitgangspunt is – bijvoorbeeld de wenselijkheid van een snelle treinverbinding naar het Noorden – is het logisch om reeds in de verkenningsfase te kijken naar het potentiële verkeers- en vervoersvolume. Ook voor dit type planstudies kan vaak gebruik worden gemaakt van bestaande gegevens over vervoersstromen en/of bestaande prognoses die uitgaan van ongewijzigd beleid. Door middel van eenvoudige trendextrapolaties (bijvoorbeeld een landelijk verwachte jaarlijkse groei van het vervoersvolume) kan een inschatting worden gemaakt van toekomstige vervoersvolumes.

===Verkeersmodellen===
Een alternatief is gebruik te maken van een verkeersmodel om de toekomstige situatie bij ongewijzigd beleid te voorspellen. Op nationale en regionale schaal zijn in veel gevallen reeds prognoses beschikbaar (bijvoorbeeld d.m.v. het Nederlands Regionaal Model (NRM) dat wordt beheerd door [[w:Rijkswaterstaat|Rijkswaterstaat]]). Een dergelijk (traditioneel) verkeersmodel bestaat in feite uit enkele deelmodellen die alle drie al op zich interessante informatie opleveren:
* productie-attractiemodel
* distributie- en vervoerwijzekeuzemodel
* toedelingsmodel

Het productie- en attractiemodel geeft informatie over hoeveel verkeer een bepaald gebied genereert per tijdsperiode. Het distributie- en vervoerwijzekeuzemodel resulteert in een herkomst-bestemmingsmatrix per vervoerwijze, waaruit op te maken is welke verkeers- en vervoersvolumes verwerkt moeten worden. Het toedelingsmodel deelt ten slotte het verkeer toe aan het netwerk, waardoor ook per wegvak of OV-verbinding de verkeers- of vervoersvolumes verwacht mogen worden. Door deze volumes te vergelijken met de beschikbare capaciteit kun je capaciteitsknelpunten identificeren, bijvoorbeeld in de vorm van files op autosnelwegen of overbelasting van treinen.

==In kaart brengen van de nulsituatie==
Uit de probleemanalyse komen vooral ruimtelijke gegevens: lokatiegeschiktheidsgegevens, maar ook verkeersprognoses. Deze ruimtelijke gegevens dienen vervolgens weer als basis om de ruimtelijke randvoorwaarden vast te stellen en om alternatieven te ontwerpen. 

Bij het plannen van stadsuitbreidingen en nieuwe tracés maken we vanouds gebruik van kaarten. 
'In kaart brengen' is echter in dit geval een verouderde term. Natuurlijk: we zouden alle informatie op papieren kaarten kunnen weergeven, net als we het tracé op een papieren kaart zouden kunnen ontwerpen. Tegenwoordig is een kaart meestal echter niet meer (en niet minder) dan een papieren product dat wordt gemaakt op basis van een digitaal informatiesysteem: een geografisch informatiesysteem (GIS). Maar geografische informatiesystemen kunnen meer dan alleen het karteren van de informatie: het kan eveneens worden gebruikt ter ondersteuning van het ontwerp van de tracés, de afweging tussen alternatieve tracés en uiteindelijk bij het beheer van de infrastructuur.

{|style=&quot;border:2px solid #000000;&quot; width=825
|- style=&quot;color: inherit; background-color:#FFFFAA;&quot;
|
==Kaarten en coördinaten==
Om de nulsituatie in kaart te brengen, hebben we allereerst een éénduidig coördinatensysteem nodig. In (continentaal) Nederland is het gebruikelijke coördinatenstelsel RD-NAP, waarbij RD staat voor ''[[w:Rijksdriehoekscoördinaten|Rijksdriehoeksnet]]'' (het oorspronkelijke systeem voor plaatsbepaling in het horizontale vlak) en NAP staat voor [[w:Normaal Amsterdams Peil|Normaal Amsterdams Peil]]. 

{{Afbeelding vast
| afbeelding = RDbounds.png
| breedte = 400px
| bijschrift = Geldigheidsgebied van het RD-stelsel
}}

===RD-coördinaten&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Deze paragraaf is een bewerking van het lemma [[w:Rijksdriehoekscoördinaten|Rijksdriehoekscoördinaten]] op nl.wikipedia. Versie: zie [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Rijksdriehoeksco%C3%B6rdinaten&amp;oldid=33285153]; auteurs: zie [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Rijksdriehoeksco%C3%B6rdinaten&amp;action=history].&lt;/ref&gt;===
Rijksdriehoekscoördinaten (RD-coördinaten) zijn de [[w:coördinaat|coördinaten]] die in continentaal Nederland worden gebruikt als grondslag voor [[w:cartografie|geografische]] aanduidingen en bestanden, zoals op kaarten van het [[w:kadaster|kadaster]], zoals  de [[w:Grootschalige Basiskaart van Nederland|Grootschalige Basiskaart van Nederland]] (GBKN).

Het RD-stelsel is een [[w:Cartesisch coördinatenstelsel|Cartesisch]] (rechthoekig) coördinatenstelsel. De waarde van de x-coördinaat loopt van west naar oost, die van de y-coördinaat loopt van zuid naar noord. De [[w:oorsprong (wiskunde)|oorsprong]] van het stelsel was voor 1960 de spits van de Onze-Lieve-Vrouwetoren ('Lange Jan') in Amersfoort. Daarom wordt ook wel gesproken van '''Amersfoortcoördinaten'''. De coördinaten zijn echter in de periode 1960-1978 rekenkundig opgehoogd. Hierdoor heeft elk punt in Nederland nu altijd een positieve waarde voor x en y en is de kleinste waarde van de y-coördinaat altijd groter dan de grootste x-coördinaat en kan geen verwarring optreden tussen de x- en de y-coördinaat. De Lange Jan heeft daarmee nu de coördinaten X = 155&amp;nbsp;000, Y&amp;nbsp;=&amp;nbsp;463&amp;nbsp;000 gekregen. De geldigheid van de RD-coördinaten (het [[w:Domein (wiskunde)|domein]]) is gedefinieerd binnen een nauwkeurig omschreven gebied waarvan de x-waarde ligt tussen -7 en +300 km en de y-waarde tussen +289 en +629 km. 

Door de toegepaste transformatie ligt de oorsprong (0, 0) van het stelsel 120 km ten zuidoosten van Parijs, op een akker 1 km ten oosten van het plaatsje La Celle-Saint-Cyr.

===Kaartprojectie&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Deze paragraaf is een bewerking van het lemma [[w:Rijksdriehoekscoördinaten|Rijksdriehoekscoördinaten]] op nl.wikipedia. Versie: zie [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Rijksdriehoeksco%C3%B6rdinaten&amp;oldid=33285153]; auteurs: zie [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Rijksdriehoeksco%C3%B6rdinaten&amp;action=history].&lt;/ref&gt;===
Het RD-stelsel is een zogenaamd geprojecteerd coördinatenstelsel. De aarde is (bij benadering) bolvormig; kaarten zijn echter plat. Om ([[w:topografische kaart|topografische]]) kaarten te maken, is het dus nodig om een driedimensionale werkelijkheid te projecteren naar een tweedimensionale weergave. In het RD-stelsel kan een X-coördinaat direct worden vertaald in een horizontale positie en een Y-coördinaat naar een verticale positie op de kaart, gegeven natuurlijk de [[w:kaartschaal|kaartschaal]] en de gekozen oorsprong van de kaart. 

De voor het RD-stelsel gebruikte [[w:kaartprojectie|kaartprojectie]] bestaat uit twee stappen. De eerste stap corrigeert voor afwijkingen van de [[w:ellipsoïde|ellipsoïdale]] vorm van de aarde - de afplatting als gevolg van de rotatie van de aarde om de eigen as - ten opzichte van de bolvorm. Vervolgens wordt een [[w:stereografische projectie|stereografische projectie]] toegepast. Als projectievlak is een vlak gekozen dat de bol snijdt op een afstand van ongeveer 122 km van het centrale punt Amersfoort. Het projectiepunt ligt diametraal tegenover het centrale punt aan de andere kant van de bol. Het projectievlak (en daarmee het kaartvlak) is evenwijdig aan het raakvlak van de aarde in Amersfoort. 

Iedere projectie van het gekromde aardoppervlak naar een plat kaartvlak geeft een vertekening, maar door het vlak te laten snijden met de aardbol in plaats van te raken in het centrale punt, is deze vertekening minimaal. Bij de RD-projectie worden hoeken waarheidsgetrouw afgebeeld, afstanden niet, behalve op de snijcirkel van het projectievlak. De vertekening is echter klein, altijd minder dan 18 cm/km.

;Meer weten?
Behalve het RD-NAP stelsel zijn er veel meer coördinatenstelsels, zoals de wereldcoördinaten waarvan GPS-systemen gebruik maken. Hetzelfde geldt voor kaartprojecties. Het verdiepingshoofdstuk [[Infrastructuurplanning/Coördinatensystemen en kaartprojecties|A. Coördinatensystemen en kaartprojecties]] gaat hier dieper op in.
|}

===Geografische informatiesystemen===
Het in kaart brengen van de nulsituatie is niet zozeer het tekenen van kaarten, maar het bouwen van een geografisch informatiesysteem (GIS). In een GIS kunnen diverse (informatie)lagen over elkaar worden gelegd. Met GIS-technieken kunnen ruimtelijke gegevens worden gegenereerd, gevisualiseerd, bewerkt en geanalyseerd. In het spraakgebruik, ook door GIS-specialisten zelf, wordt met GIS vaak nog in een bredere definitie bedoeld.

{|style=&quot;border:2px solid #000000;&quot; width=825
|- style=&quot;color: inherit; background-color:#FFFFAA;&quot;
|
==Gebruik van GIS&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Deze paragraaf is een bewerking van delen van het hoofdstuk ''[[Geo-visualisatie/Inleiding GIS|Inleiding GIS]]'' uit Nijeholt e.a. (2010), Handboek [[Geo-visualisatie]]. Zie [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Geo-visualisatie/Inleiding_GIS&amp;action=history] voor een volledig overzicht van de auteurs.&lt;/ref&gt;==

===GIS-model===
De kern van een GIS is het GIS-model. GIS-modellen bestaan uit gestapelde, digitale lagen (geo-)informatie (datasets). De lagen liggen in één overeenkomstig assenstelsel. Elke laag bevat (de locaties van) objecten. Elke locatie of object is gelinkt aan een database met attribuut-informatie (in het figuur de Z-as). De 'Z'-as is in dit verband niet per definitie een 'hoogte'as, maar geeft - voor welke laag dan ook - de attribuutwaarde weer. Bijvoorbeeld de hoogte, het grondgebruik, de onderhoudstatus of de aanwezige of toekomstige infrastructuur. Op basis van overeenkomstige Z- en Y-waarden kunnen de Z-waarden in een model verder verwerkt of gebruikt worden. Het kunnen combineren van de kaartlagen geldt dus niet alleen voor het kaarten maken, maar ook voor verdere analyses. De attribuutwaarden zelf kunnen namelijk geherclassificeerd worden. Of ze kunnen samen met attribuutwaarden van andere lagen gecombineerd worden, door zogenaamde ruimtelijke analyses.

{{Afbeelding vast
| afbeelding = gismodelvoobeeld.PNG
| breedte = 600px
| bijschrift = Een voorbeeld van een GIS-model, hier afgebeeld als een serie op elkaar gestapelde lagen informatie. Elke locatie (met een X- en Y-coördinaat) kan zo met meerdere kenmerken (Z-waarden) beschreven worden.
}}

===GIS: visualistatie en analyse===
De visualisatie van een GIS gebeurt meestal in kaartvorm. Zo ontstaan ruimtelijke relaties tussen de verschillende informatielagen, relaties die zonder locatiecomponent niet gemaakt konden worden en die zonder gebruik van een GIS dus verborgen zouden blijven. Elke informatielaag (zie ook de bovenstaande figuur) bevat een aantal bij elkaar horende ruimtelijke objecten, zoals wegen, percelen en straatverlichting. Bij de definitie van GIS alléén aan een kaartengenerator denken, is echter veel te beperkt.

Met een GIS kunnen namelijk ook ruimtelijke analyses worden uitgevoerd met die informatielagen. GIS is in de tachtiger jaren ontstaan als meer een ruimtelijk, analytisch rekensysteem dan als een 'kaartengenerator'. Een hoogtekaart kan bijvoorbeeld om worden gerekend naar een hellingpercentagekaart. En vijf kaarten bij elkaar - locaties van supermarkten, wegen, aantal inwoners, gemiddeld inkomen per adres of wijk en de grondprijs - kunnen omgerekend worden naar een geschiktheidskaart voor de beste plekken voor een nieuwe supermarkt. Op vergelijkbare wijze kan met behulp van een GIS een belemmeringen- of zeefkaart worden gemaakt voor een nieuw wegtracé.

;Meer weten?
Om de mogelijkheden van GIS in het planningsproces van nieuwe infrastructuur beter te begrijpen, is meer kennis nodig over hoe een GIS intern is opgebouwd en wat de kaartbewerkings- en analysemogelijkheden zijn van geografische informatiesystemen. Daartoe heeft dit boek twee verdiepingshoofdstukken. Verdiepingshoofdstuk [[Infrastructuurplanning/Geo-informatie|B. Geo-informatie]] gaat nader in op de volgende vragen:
*Wat is geo-informatie?
*Hoe is een GIS opgebouwd?
*Wat kan met een GIS?

De mogelijkheden van GIS worden daarbij toegelicht aan de hand van een tracéplanningsprobleem.
|}

Te verplaatsen naar het hoofdstuk 'vertikaal alignement'
===Normaal Amsterdams Peil&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Deze paragraaf is een bewerking van het lemma [[w:Normaal Amsterdams Peil|Normaal Amsterdams Peil]] op nl.wikipedia. Versie: zie [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Normaal_Amsterdams_Peil&amp;oldid=32707804]; auteurs: zie [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Normaal_Amsterdams_Peil&amp;action=history].&lt;/ref&gt;===
De hoogte in het RD-NAP stelsel wordt aangegeven als de hoogte van een punt ten opzichte van het Normaal Amsterdams Peil. Het NAP volgt in principe de [[w:geoïde|geoïde]], het vlak op gemiddeld zeeniveau waar dezelfde [[w:zwaartekrachtpotentiaal|zwaartekrachtpotentiaal heerst]]. Alle punten op NAP zijn daarmee [[w:waterpas|waterpas]] met het referentiepunt. De hoogte van het nulpunt, oorspronkelijk gedefinieerd als het gemiddeld hoogwater op het IJ, wijkt echter iets af van het huidige gemiddelde zeeniveau. Voor het gemak wordt het NAP echter vaak gelijkgesteld aan het gemiddeld zeeniveau. 

{{Voetnoten}}

{{Bladeren2
|Boek=Infrastructuurplanning
|vorige=Planproces
|tekstvorige=2. Infrastructuuplanning als planproces
|huidige=3. Probleemanalyse
|volgende=Eisen en randvoorwaarden
|tekstvolgende=4. Eisen en randvoorwaarden
}}
{ {Sub}}</text>
      <sha1>nmkd3x2546a9gwe6v8ztapl0t4ljxzm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:KKoolstra/Infrastructuurplanning/Eisen en randvoorwaarden</title>
    <ns>2</ns>
    <id>31573</id>
    <revision>
      <id>428799</id>
      <parentid>413967</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:58:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21281" sha1="kvctehhmetoeq7smrco8nh5f5qjgiza" xml:space="preserve">{{Infrastructuurplanning}}
__NOTOC__

=4. Eisen en randvoorwaarden=
Uit de probleemanalyse is gebleken dat bij ongewijzigd beleid een situatie ontstaat die door de beleidsmakers als onwenselijk wordt beschouwd. In het geval van de casus uit dit boek, de doortrekking van de A8 naar de A9, is het grootste probleem de slechte doorstroming op de vervangende route (N8) in de bebouwde kom van Krommenie. Daarbij komt de slechte oversteekbaarheid voor kruisend verkeer aldaar en de negatieve effecten op de leefbaarheid (geluid, fijn stof, etc.). 

Het op basis van de probleemanalyse vaststellen van de randvoorwaarden en eisen voor de te ontwerpen oplossingen markeert de overgang van de verkenningsfase naar de planstudiefase. In plaats van te focussen op het probleem bij ongewijzigd beleid, verleggen we onze focus naar mogelijke oplossingen. Het vaststellen van de (globale) eisen en randvoorwaarden voor het project, geeft daarbij richting aan het zoeken van de oplossingen.

Overigens worden de woorden eisen, randvoorwaarden en criteria in de praktijk redelijk door elkaar gebruikt. Daarbij wordt het begrip 'eisen' meer gebruikt voor de criteria waaraan de oplossing moet voldoen en 'randvoorwaarden' de criteria die van buitenaf zijn opgelegd aan het project.

==Soorten eisen en randvoorwaarden==
De randvoorwaarden van een infrastructuurplanningsproject bestaan uit drie soorten:
*Interne criteria (interne eisen)
*Externe criteria (externe randvoorwaarden).
*Raakvlakeisen

===Interne criteria===
De interne criteria zijn de functionele eisen die het verkeer stelt aan het tracé. Voorbeelden van interne criteria zijn de minimale boogstralen benodigd voor veilig en comfortabel verkeer, de minimum doorrijhoogte (of doorvaarthoogte) en het maximale hellingpercentage. De interne criteria van het tracé zijn in belangrijke mate bepalend voor het tracéverloop. De uitwerking van deze criteria komt echter in dit wikiboek niet verder aan de orde. 

De belangrijkste bron voor informatie over de interne criteria zijn ontwerprichtlijnen. In de onderstaande tabel is voor een aantal typen verkeersinfrastructuur aangegeven wat de geldende ontwerprichtlijnen zijn.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Type infrastructuur !! Ontwerprichtlijn
|-
| Hoofdspoorwegen || OVS (OntwerpVoorschriften voor de Spoorwegbouw)
|-
| Trambanen || Eigen ontwerpvoorschriften GVB/HTM/RET etc.
|-
| Autosnelwegen || NOA (Nieuwe ontwerpvoorschriften voor autosnelwegen)
|-
| Wegen buiten de bebouwde kom || Handboek Wegontwerp
|-
| Wegen binnen de bebouwde kom || ASVV (Aanbevelingen Stedelijke VerkeersVoorzieningen)
|-
| Waterwegen || Richtlijnen Vaarwegen 2011
|}

===Externe criteria===
De externe criteria waaraan het tracéontwerp moet voldoen, hebben te maken met de inpassing van het tracé, gegeven de bestaande ondergrond en het bestaande en in ontwikkeling zijnde grondgebruik. Het gaat hierbij met name om de lokatiegeschiktheid (in hoeverre is een gebied geschikt om een nieuw tracé te herbergen) en omgevingsfactoren (in hoeverre is inpassing van het tracé aanvaardbaar voor de omgeving). In de paragraaf 'lokatiegeschiktheid' gaan we nader in op dergelijke externe criteria.

===Raakvlakeisen===
Raakvlakeisen hebben ten slotte te maken met de aansluiting op andere systemen. Zo wordt in het voorbeeld van de verbinding van de A8 naar de A9 vereist dat het nieuwe tracé aansluit op deze bestaande autosnelwegen. Daarnaast wordt geeist dat bij Assendelft een aansluiting komt met het onderliggende wegennet.

Bij de uitwerking van het tracé zullen er nog meer raakvlakeisen worden gesteld, zoals het aansluiten van de afwatering van het tracé op het bestaande watersysteem. Op het niveau van het tracéontwerp gaat het echter meestal om de eerstgenoemde raakvlakeisen, dus de gevraagde aansluitingen op bestaande netwerken. Deze eisen zullen weinig vragen oproepen, dus worden in dit hoofdstuk niet verder behandeld. Dit laat echter onverlet dat qua belang - en dus invloed op het uiteindelijke tracé - de raakvlakeisen niet onderdoen voor de interne en externe eisen. 

==Lokatiegeschiktheid==
Bij de lokatiekeuze gaat het niet alleen om de samenhang tussen de verschillende ruimtevragende functies – gewenste nabijheid van of juist afstand tussen functies – maar ook om de geschiktheid van een bepaalde lokatie voor een bepaalde functie. Hierbij gaat het o.a. om:
*fysieke bodemeigenschappen
*grondwaarde (economisch, ecologisch, historisch)
*juridische status (eigendom, bestemmingsplan, etc.)
*omgeving&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Als bron en uitgangspunt voor deze paragraaf zijn enkele dictaten van Prof. Sanders (Technische Universiteit Delft) gebruikt&lt;/ref&gt;

===Fysieke bodemeigenschappen===
Voor de aanleg en onderhoud van (vekeers)infrastructuur zijn relevante fysieke bodemeigenschappen onder andere de draagkracht van de bodem en de grondwaterstand (en mogelijkheden tot aanpassing daarvan). In de Nederlandse situatie is het dikwijls noodzakelijk om de bodemeigenschappen aan te passen om de aanleg van huizen, bedrijven of verkeersinfrastructuur mogelijk te maken. 

In het verleden was de draagkracht van de bodem een belangrijke overweging bij de tracékeuze. Zo zijn in de lagengelegen delen van Nederland in het verleden niet alleen veel dorpen en steden maar ook wegen gebouwd op [[w:oeverwal|oeverwallen]] en [[w:stroomrug|stroomruggen]]. In de huidige praktijk zijn de fysieke bodemeigenschappen echter nog maar nauwelijks een overweging bij de tracékeuze. Wel zal er uiteraard rekening mee moeten worden gehouden met de keuze en dimensionering van de onderbouw van de infrastructuur.

===Grondwaarde===
Naast bodemeigenschappen is ook de grondwaarde relevant bij ruimtelijke inrichtingsbeslissingen. Hierbij moet niet alleen worden gedacht aan de geldwaarde (economische waarde), maar ook aan – bijvoorbeeld – de ecologische en cultuurhistorische waarde. Van de bovengenoemde waarden is de economische waarde het minst moeilijk vast te stellen. De waarde kan in geld worden uitgedrukt op basis van de verwervingskosten: de waarde van de grond in het economisch verkeer. Deze marktwaarde kan door taxateurs worden geschat en indien een onteigeningsprocedure moet worden gestart - omdat de huidige eigenaar het niet vrijwillig wil verkopen en de geplande inrichtingsverandering geacht wordt het publieke belang te dienen - wordt de marktwaarde gerechtelijk vastgesteld op basis van de geschatte marktwaarde. Overigens wordt onder de verwervingskosten niet alleen de waarde van de grond verstaan, maar ook de waarde van de opstallen (bouwwerken op de grond), en eventuele inkomstenschade en verplaatsingskosten voor de huidige gebruikers.

De ecologische of cultuurhistorische waarde van een gebied is veel moeilijker objectief vast te stellen. Daarbij is het lastig om verschillende facetten van de ecologische of cultuurhistorische waarde tegen elkaar af te wegen. Zo kan het ene gebied een habitat zijn voor een bepaalde beschermde diersoort en een ander gebied weer het habitat van een zeldzame plantensoort. En het ene gebied kenmerkt zich door een grootschaligheid van het landschap dat door ruimtelijke ingrepen kan worden aangetast, terwijl bij een ander landschap weer andere kwaliteiten in het geding zijn. In al deze gevallen is het moeilijk om de ene kwaliteit tegen de andere af te wegen. In ieder geval is een onderzoek naar al deze waarden een belangrijk onderdeel van het planologisch onderzoek, zowel in de verkenningsfase als bij de afweging tussen alternatieven.

{|style=&quot;border:2px solid #000000;&quot; width=825
|- style=&quot;color: inherit; background-color:#FFFFAA;&quot;
|De landschappelijke en ecologische waarden, en de handhaving daarvan in de wet- en natuurwetgeving, zijn in belangrijke mate richtinggevend bij de keuze van uitbreidingslokaties. Dit blijkt ook uit de keuze van woningbouwlokaties in de Noordvleugel van de Randstad. Rond Amsterdam is uitbreiding in het veenweidegebied ten Noorden en Zuiden van de hoofdstad taboe, waardoor uitbreiding dichtbij uitvalt. Ten Westen van Amsterdam ligt Schiphol, wat door geluidsnormen en uitbreidingsplannen verdere woningbouw in dit gebied moeilijk maakt. Daarom kiest men steeds vaker voor uitbreiding naar het Oosten: zowel in de vorm van wonen in het IJ (IJburg) als verdere uitbreiding van Almere.
|}

===Juridische status===
Een ander aspect dat meegenomen moet worden in ruimtelijke plannen zijn allerlei juridische aspecten m.b.t. eigendom, bestemming en milieuregels. Eigendom is een belangrijk aspect in ons recht, maar is bij grootschalige projecten van beperkt belang omdat dan meestal toch onteigend dient te worden. Als grond echter reeds in bezit is van één van de deelnemende private of publieke partijen in een bepaald project, kan dit echter voordelen met zich meebrengen. Dit zal nog sterker gelden voor kleinschalige projecten, waar onteigening vaak niet aan de orde is en de medewerking van huidige eigenaars een belangrijk voordeel kan zijn. Ook met betrekking tot bestemmingsplannen geldt dat deze meestal toch moeten worden aangepast om veranderingen in de ruimtelijke inrichting mogelijk te maken. Bij kleinschalige projecten kan er echter ook weer een keuze zijn tussen een alternatief dat wel en een alternatief dat geen bestemmingsplanwijziging nodig heeft, waarbij het laatste alternatief tijdwinst en minder risico’s op aanpassing of uitstel betekent. Tenslotte moet bij ruimtelijke inrichtingsplannen rekening worden gehouden met allerlei wet- en regelgeving op milieugebied. Hierbij valt te denken aan normen op het gebied van geluid, veiligheid en schadelijke emissies, maar ook op het gebied van habitatbescherming. Ook hier zijn tot zekere hoogte vaak weer ontheffingen mogelijk, maar in ieder geval zullen deze normen een belangrijke rol spelen bij het maken van ruimtelijke plannen.

{|style=&quot;border:2px solid #000000;&quot; width=825
|- style=&quot;color: inherit; background-color:#FFFFAA;&quot;
|[[Afbeelding:Laantje van Van der Gaag.jpg|thumb|right|400px|Karikatuur van de &quot;Kromme Lijn&quot; door H.W. Last, in De Nederlandsche Stoompost van 6 juni 1847.]]
Tegenwoordig is het niet meer mogelijk voor eigenaren om de grond die nodig is voor belangrijke civiele werken, bijvoorbeeld een spoorverbinding of een uitbreiding van een luchthaven, tegen te houden door de grond niet te verkopen, dan wel woekerwinsten te halen uit de verkoop van de grond. In de negentiende eeuw, toen de eerste spoorlijnen werden aangelegd, waren er beperktere juridische mogelijkheden voor onteigening, waardoor grondeigenaren vaak concessies konden afdwingen aan de spoorwegmaatschappijen, met name in de vorm van extra haltes.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Deze casus is een bewerking van het lemma [[w:Het Laatje van Van der Gaag|Het Laatje van Van der Gaag]] op nl.wikipedia. Versie: [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Het_Laantje_van_Van_der_Gaag&amp;oldid=23369323]; auteurs: [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Het_Laantje_van_Van_der_Gaag&amp;action=history]. Belangrijkste bronnen daarvan zijn www.bcpeters.dds.nl [https://www.bcpeters.dds.nl/spoorzoeker_tmp/overig/laantje_van_van_der_gaag/page_01.html] en Veenendaal, G. (2004), Spoorwegen in Nederland.&lt;/ref&gt;

In het midden van de vorige eeuw werd de spoorlijn tussen Haarlem en Leiden aangelegd. Oorspronkelijk was daarbij het plan om geen plaatsen tussen Leiden en Haarlem te bedienen. Bij de verkoop van de grond wisten verschillende plaatsen langs de lijn echter met succes een eigen halte te bedingen: onder andere Vogelenzang, Hillegommerbeek en Warmond kregen zo een eigen stopplaats. Een dergelijke concessie had de HIJSM echter geweigerd bij de verkoop van één van de benodigde gronden nabij het huidige station van Heemstede.

Toen bleek dat verschillende andere plaatsen wél een eigen halte kregen, verzochten bewoners van Heemstede, Berkenrode, Bloemendaal en Zandvoort verschillende malen aan de directie van de HIJSM om ook een halte bij Heemstede te openen. Toen de HIJSM herhaaldelijk had geweigerd om ook een halte bij Heemstede te maken, probeerde dhr. A.H.J. van Wickevoort Crommelin, samen met twee andere heren, de spoorwegen alsnog te dwingen een halte te openen. Dhr. Crommelin was de oude eigenaar van een stuk grond bij de beoogde halte Heemstede, dat hij had verkocht aan de spoorwegen zonder een halte te hebben bedongen. Een halte bij Heemstede had hij echter graag gewenst: zijn onderneming exploiteerde onder andere een badhuis in Zandvoort.  

Van Wickevoort Crommelin, inmiddels samenwerkend met de Zandvoortse burgemeester Van der Meije en met A.K. van Lennep, zag in 1845 een mogelijkheid om de HIJSM opnieuw tot medewerking te bewegen. Op dat moment was deze bezig met de aankoop van gronden voor de spoorlijn tussen Den Haag en Rotterdam. Een van de te verwerven percelen was een laantje, slechts enkele meters breed, dwars op de geprojecteerde spoorweg, eigendom van de logementshouder J. van der Gaag. Het laantje lag enkele honderden meters ten zuiden van het huidige station Delft, net ten zuiden van de huidige Prinses Irenetunnel. Van Wickevoort Crommelin c.s. kochten dit laantje voor ƒ 200,-. Vervolgens bood Van Wickevoort Crommelin de grond aan aan de HIJSM voor de door hem betaalde prijs, plus een halte aan de Zandvoortseweg. 

Aanvankelijk leek de HIJSM genegen hierop in te gaan, maar in november 1845 bleek dat de HIJSM toch een onteigeningsprocedure had gestart. De onteigeningsprocedure duurde echter zo lang dat begin [[1847]] de spoorlijn nagenoeg gereed was, op dit stukje na. De HIJSM koos voor een praktische oplossing: het aankopen van omliggende gronden, en het aanleggen van een lusvormig hulpspoor. Dit hulpspoor werd als snel de 'kromme lijn' genoemd, als verwijzing naar de naam 'Crommelin'.

Op 31 mei 1847 vonden de proefritten plaats en op 3 juni kon de spoorlijn Den Haag - Rotterdam in gebruik worden genomen, inclusief het hulpspoor. Op 7 juni 1847 wierp Van Wickevoort Crommelin definitief de handdoek in de ring. Hij schreef de HIJSM: &quot;[...] dat wij, van dit ogenblik aan, het bewuste laantje geheel vrij te uwer beschikking stellen, hetzelfde op uwe eerste aanvrage aan u in eigendom zulen transporteren, en dat wij deswege van uwe maatschappij niets verlangen te ontvangen.&quot; Van Wickevoort Crommelin sprak nog de hoop uit dat de HIJSM nog eens van gedachten zou veranderen, en alsnog een halte aan de Zandvoortse weg zou openen. Het zou echter nog tot 1928 duren totdat dit, in de vorm van het station Heemstede-Aerdenhout, zou gebeuren. De HIJSM zat, na ontvangst van deze brief, niet stil: nog in de nacht van 7 op 8 juni werd, in het licht van fakkels, het spoor doorgetrokken, en vanaf 8 juni 1847 konden de treinen ongehinderd tussen Delft en Rotterdam rijden.
|}

Om speculatie met gronden te voorkomen waar de overheid woningbouw wil plegen of kantorenlokaties wil ontwikkelen, kunnen gemeentes al een voorkeurspositie verwerven m.b.t. de aankoop van grond voordat de betreffende lokatie aangewezen is in een structuur- of bestemmingsplan. Dit voorkeursrecht wordt geregeld in de Wet voorkeursrecht gemeenten van 1981. De mogelijkheden om grond te onteigenen zijn geregeld in de Onteigeningswet, welke in 1851 werd aangenomen - slechts vijf jaar na de affaire met het Laantje van Van der Gaag (zie kader).

===Effecten op de omgeving===
Bij alle bovengenoemde  aspecten moet niet alleen worden gekeken naar de geschiktheid van de lokatie zelf voor een bepaalde functie, maar ook naar de effecten voor de omgeving. Zo kan een bepaalde lokatie qua bodemeigenschappen, financiële en maatschappelijke grondwaarde en juridische status geschikt zijn voor bijvoorbeeld ontwikkeling als bedrijventerrein, maar kan deze lokatie toch minder geschikt zijn, bijvoorbeeld doordat deze de belevingswaarde van een naastgelegen recreatiegebied duidelijk vermindert.

===Autonome ontwikkeling===
Bij de bovenstaande beschrijving moeten we niet uit het oog verliezen dat het hier gaat om de nulsituatie, dus niet de huidige situatie maar de verwachte situatie. Dit is inclusief de verwachte ontwikkelingen bij ongewijzigd beleid. Bij het vaststellen van de geschiktheid van gebieden moet je dus ook rekening houden met plannen die waarschijnlijk voor de plandatum worden gerealiseerd, zoals nieuwe woonwijken, maar ook andere nieuwe infrastructuur.

==Zeef- of belemmeringenanalyse==
In de vorige paragraaf  stond de geschiktheid van potentiële lokaties centraal. Daarna hebben we gezien dat ook de verwachte ontwikkelingen in het gebied moeten worden meegenomen in het onderzoek.

De vraag is nu hoe de verzamelde gegevens over het gebied gebruikt kunnen worden om tracés te ontwerpen en [[Infrastructuurplanning/Alternatieven|alternatieven]] te vergelijken. Men zou kunnen proberen om dit probleem helemaal te formaliseren, door alle gegevens te vertalen in een geschiktheidsscore per lokatie. De volgende stap is dan om het optimale alternatief te vinden: het optimale tracé. In de praktijk blijkt het echter ondoenlijk om alle criteria naar scores te vertalen. Bovendien is het zoeken van een tracé of de optimale vorm van een woonwijk zeer lastig te vertalen naar een wiskundig optimalisatieprobleem. Deze methode is echter wel geschikt voor het zoeken van lokaties voor voorzieningen met een relatief klein ruimtebeslag zoals ziekenhuizen, benzinestations, etc.

In de praktijk is het zoeken van alternatieve lokaties en tracés een probleem dat door de ontwerper moet worden opgelost. Hiervoor staan echter wel hulpmiddelen ter beschikking. Met behulp van [[Infrastructuurplanning/Geo-informatie|Geografische Informatiesystemen (GIS)]] kunnen de verschillende geschiktheidsgegevens letterlijk in kaart worden gebracht. Hierbij ligt meestal de nadruk op het in kaart brengen van mogelijke knelpunten; een dergelijke kaart wordt daarom meestal een ''belemmeringenkaart'' genoemd. 

Een stapje verder dan een belemmeringenanalyse is een zeefanalyse. Een mogelijke aanpak is om op basis van de verschillende geschiktheidsgegevens de ongeschikte lokaties eruit te zeven, op basis waarvan alternatieve ontwerpen kunnen worden gemaakt. De kaart die zo wordt gemaakt, wordt een zeefkaart genoemd.

In de eerste plaats wordt de zeefkaart gebruikt om de minst geschikte locaties te bepalen. Bij het zoeken van een autosnelwegtracé kan het bijvoorbeeld gaan om gebieden met een hoge natuurwaarde, lokaties met hoge verwervingskosten (o.a. woonwijken), etc. Vervolgens kunnen ook buffers worden aangelegd rond woonwijken en natuurgebieden. Om bijvoorbeeld te voorkomen dat een natuurgebied teveel geluid- en lichthinder ondervindt van een snelweg, moet een zekere afstand tot dit gebied worden aangehouden. Ook de buffers worden gemarkeerd als ‘ongeschikt’. 

De zeefanalyse kan ook stapsgewijs worden toegepast. Eerst worden bijvoorbeeld alleen de lokaties uitgezeefd die fysiek volkomen ongeschikt zijn, of waar wettelijke bezwaren tegen bestaan. Vervolgens worden lokaties uitgezeefd waar de aanleg- of aanpassingskosten erg hoog zijn, of waar het onzeker is of er (bijvoorbeeld om milieuredenen) wel toestemming zal worden verleend. Blijft er nu nog een grote zoekruimte over, dan kunnen de normen nog wat worden aangescherpt, waardoor wellicht weer meer lokaties afvallen.

In de onderstaande figuur is een voorbeeld gegeven van een zeefanalyse voor onze casus A8-A9. Achtereenvolgens worden (i.v.m. de geplande aanleg van een nieuwe snelweg) de bestaande woongebieden (2), geplande woongebieden (3), natuurgebieden (4) en gebieden met grote cultuurhistorische waarden (5) uitgezeefd. De laatste bestemming die wordt uitgezeefd is een gasverdeelstation (6).

{|
|-
| [[Bestand:Zeefanalyse 0.png|300px]]|| [[Bestand:Zeefanalyse 1.png|300px]]
|-
| (1)|| (2)
|-
| [[Bestand:Zeefanalyse 2.png|300px]]|| [[Bestand:Zeefanalyse 3.png|300px]]
|-
| (3)|| (4)
|-
| [[Bestand:Zeefanalyse 4.png|300px]]|| [[Bestand:Zeefanalyse 5.png|300px]]
|-
| (5)|| (6)
|-
| [[Bestand:Zeefanalyse 6.png|300px]]|| [[Bestand:Zeefanalyse 7.png|300px]]
|-
| (7)|| (8)
|}

Wellicht vind je het niet voldoende om de bovenstaande bestemmingen uit te zeven, maar wil je ook voldoende afstand aanhouden tot gevoelige bestemmingen.In het bovenstaande voorbeeld is een buffer gemaakt van ongeveer 100 meter rond de geluidsgevoelige bestemmingen (7). Ten slotte willen we op de zeefkaart nog informatie toevoegen over de belangrijkste overige knelpunten in het tracé: kruisende lijninfrastructuur (8). 

Bovenstaande figuur is gemaakt in een grafisch programma, niet in een GIS. Door de analyse in een GIS uit te voeren is het niet alleen mogelijk om verschillende visualisaties te maken (met en zonder bepaalde kaartlagen), ook is het mogelijk om eenvoudig de grootte van de buffers aan te passen. In het [[Infrastructuurplanning/Geo-informatie|verdiepingshoofdstuk Geoinformatie]] zullen we daarom verder ingaan op het digitaal beheren en verwerken van geografische informatie in een GIS. De mogelijkheden om met behulp van GIS zeefkaarten te maken en andere toetsende analyses uit te voeren staan ten slotte centraal in het hoofdstuk [[Infrastructuurplanning/Toetsing|Toetsing]].

{{Voetnoten}}

{{Bladeren2
|Boek=Infrastructuurplanning
|vorige=Probleemanalyse
|tekstvorige=2. Probleemanalyse
|huidige=3. Eisen en randvoorwaarden
|volgende=Alternatieven
|tekstvolgende=5. Ontwerpen van alternatieven
}}
{ {Sub}}</text>
      <sha1>kvctehhmetoeq7smrco8nh5f5qjgiza</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:KKoolstra/Infrastructuurplanning/Verticaal tracé</title>
    <ns>2</ns>
    <id>31574</id>
    <revision>
      <id>428805</id>
      <parentid>413975</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:58:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19325" sha1="5wopx8c0e6uz3p43d440zfxl5siinxb" xml:space="preserve">{{Infrastructuurplanning}}
__NOTOC__

=8. Verticaal tracé=
De tracering van infrastructuur in het platte vlak is bestudeerd in het vorige hoofdstuk. De derde dimensie – de hoogteligging – is hierbij buiten beschouwing gebleven. Het verticale [[w:alignement|alignement]] is echter ook van groot belang, juist op het gebied van de hoogteligging en kruisingstypen kunnen interessante alternatieven bestaan, die mede de kwaliteit van het totale tracé als alternatief bepalen. Problemen met het verticaal alignement kunnen er zelfs voor zorgen dat een bepaald horizontaal tracé moet worden aangepast of zelfs oninteressant wordt als alternatief, bijvoorbeeld als de hoogteverschillen resulteren in te steile hellingen. 

In dit hoofdstuk staat de keuze van het verticaal tracé centraal. Het verticaal tracé wordt voornamelijk bepaald door de gewenste hoogteligging. Hierbij kan onderscheid worden gemaakt tussen de basis hoogteligging en het gekozen kruisingstype bij fysieke knelpunten.  Bij de basis hoogteligging gaat het vooral om de hoogteligging ten opzichte van het maaiveld, waarbij het belangrijkste probleem is hoe hoogteverschillen in het maaiveld worden overwonnen. Bij de kruisingstypen gaat het echter om de vraag hoe knelpunten in de vorm van kruisende infrastructuur ‘overbrugd’ dienen te worden. Soms zal het betreffende knelpunt echter niet de vorm hebben van een infrastructuurtracé, maar een woonwijk, ecologische verbinding, cultuurhistorisch monument dat door het horizontale tracé onvoldoende wordt gemeden. In dit geval kan ervoor worden gekozen om deze functies in tact te laten door het tracé eronderdoor (of eroverheen) te leiden.

==Basis hoogteligging==
De basis hoogteligging is de verticale ligging van de infrastructuur ten opzichte van het maaiveld. Dit is een belangrijk verschil met het verticaal alignement, dat wordt bepaald ten opzichte van een vast punt ([[w:Normaal Amsterdams Peil|NAP]] in Nederland). In veel gevallen is het echter niet mogelijk of wenselijk dat het verticaal alignement exact het maaiveld volgt. De maximale helling is bijvoorbeeld beperkt bij wegen en spoorwegen en bij kanalen zijn hellingen zelfs niet toegestaan (wel evt. hoogteverschillen die overbrugt worden door sluizen). Daarnaast zijn knikken in het verticaal tracé meestal ongewenst; daarom worden verticale afrondingsbogen toegepast in de tracés van wegen en spoorlijnen. Bij een spoorlijn geldt bijvoorbeeld een maximale helling van 2,5% (minder is overigens gewenst bij spoorlijnen met goederenvervoer) en een verticale topboog met een straal van minimaal 20 000 meter. De topbogen kunnen meestal krapper zijn, aangezien daar comforteisen meestal maatgevend zijn i.p.v. zichteisen. 

Ook wanneer echter voldaan wordt aan de gewenste maximale hellingen en minimale verticale boogstralen, is een grillig verloop van een (spoor)wegtracé ongewenst. Een grillig verticaal alignement heeft als nadeel dat voertuigen hoger mechanisch worden belast en dat het energieverbruik hoger zal zijn. De energie die wordt bespaard doordat met de zwaartekracht mee omlaag wordt gereden is o.a. door wrijving (snelheidsbeperking!) minder dan de extra energie die nodig is om een trein of auto weer dezelfde afstand omhoog te brengen. Met name wanneer een neerwaartse helling snel wordt gevolgd door een opwaartse wordt daarom wel gesproken over een ‘verloren helling’. Het verticaal tracé wordt minder grillig door o.a. tussen twee hogere delen hoog te blijven (bijvoorbeeld door een brug/viaduct toe te passen) of tussen twee lagere delen laag te blijven (bijvoorbeeld door een ingraving toe te passen). 

{|style=&quot;border:2px solid #000000;&quot; width=825
|- style=&quot;color: inherit; background-color:#FFFFAA;&quot;
|
==Normaal Amsterdams Peil&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Deze paragraaf is een bewerking van het lemma [[w:Normaal Amsterdams 
Peil|Normaal Amsterdams Peil]] op nl.wikipedia. Versie: zie [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Normaal_Amsterdams_Peil&amp;oldid=32707804]; auteurs: zie [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Normaal_Amsterdams_Peil&amp;action=history].&lt;/ref&gt;==
[[Afbeelding:Nap reference2.jpg|thumb|right|400px|NAP-niveau aangegeven in het Stadhuis van Amsterdam.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;auteur:M.M. Minderhoud&lt;/ref&gt;]]

De hoogte van het maaiveld en van het tracé wordt in Nederland aangegeven als hoogte ten opzichte van het NAP (Normaal Amsterdams Peil). De hoogtecoördinaat ten opzichte van het NAP is onderdeel van het RD-NAP stelsel, waarmee je dus het verloop van een tracé driedimensionaal kan specificeren. 

Het NAP volgt in principe de [[w:geoïde|geoïde]], het vlak op gemiddeld zeeniveau waar dezelfde [[w:zwaartekrachtspotentiaal|zwaartekrachtspotentiaal]] heerst. Alle punten op NAP zijn daarmee [[w:waterpas|waterpas]] met het referentiepunt. De hoogte van het nulpunt, oorspronkelijk gedefinieerd als het gemiddeld hoogwater op het IJ, wijkt echter iets af van het huidige gemiddelde zeeniveau. Voor het gemak wordt het NAP echter vaak gelijkgesteld aan het gemiddeld zeeniveau.

===Peilmerken===
Om in het veld hoogtes te kunnen relateren, is in Nederland een netwerk van ongeveer 50 000 peilmerken gemaakt. Peilmerken zijn meestal bronzen boutjes met het opschrift NAP, aangebracht in kaden, muren, bouwwerken of op palen en bovendien 250 ondergrondse peilmerken. Van iedere peilmerk is de hoogte in NAP na te zoeken. Vanaf een peilmerk kan de hoogte worden overgebracht naar het tracé met behulp van een [[w:waterpasinstrument|waterpassing]]. 

Als gevolg van bodembewegingen treden er voortdurend veranderingen op. Eens in de 10 jaar bepaalt Rijkswaterstaat met behulp van een nauwkeurigheidswaterpassing opnieuw de hoogte van de meeste peilmerken. De gegevens van de peilmerken worden bekendgemaakt in een NAP-peilmerkenlijst, waarin de gemeten hoogte t.o.v. het NAP-vlak staat aangegeven en de gegevens waar het merk te vinden is.  
|}

===Principe-mogelijkheden hoogteligging===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! diep (-2) !! colspan=&quot;3&quot;| verdiept (-1) !! colspan=&quot;2&quot;| maaiveld (0) !! colspan=&quot;2&quot;| verhoogd (+1) !! hoog (+2)
|-
| tunnel || tunnel || ingraving || open bak || aardebaan || tunnel || aardebaan || viaduct || viaduct
|-
| [[Bestand:Tunnel_diep.png|75px]] || [[Bestand:Tunnel_verdiept.png|75px]]|| [[Bestand:Ingraving.png|75px]]|| [[Bestand:Open_bak_verdiept2.png|75px]]|| [[Bestand:Aardebaan_maaiveld.png|75px]]|| [[Bestand:Tunnel_maaiveld.png|75px]]|| [[Bestand:Aardebaan_verhoogd.png|75px]]|| [[Bestand:Viaduct_verhoogd.png|75px]]|| [[Bestand:Viaduct_hoog.png|75px]]
|}
In de tabel hierboven&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Deze tabel is een bewerking van een iets uitgebreidere versie uit het dictaat Infrastructuurplanning van E. de Boer en F.M. Sanders, Technische Universiteit Delft.&lt;/ref&gt; zijn een aantal principe-mogelijkheden voor de hoogteligging van verkeersinfrastructuur afgebeeld, inclusief een aantal varianten. In deze tabel zijn vijf categorieën hoogteligging onderscheiden: diep, verdiept, maaiveld, verhoogd en hoog. Verdiept en verhoogd betekent dat het betreffende tracé net voldoende onder of boven maaiveld ligt om een vrije doorgang te garanderen over of onder de betreffende infrastructuur. Diepere tracering onder de grond is hier aangeduid met ‘diep’, terwijl een hoger tracering dan verhoogd wordt aangeduid met ‘hoog’. De relatieve hoogteligging kan ook worden aangegeven met een cijfer; niveau 0 is op maaiveld; +1 is verhoogd. Ook het begrip 'half verdiept' of 'half verhoogd' wordt wel gebruikt: een beperkte verdieping of verhoging, zodanig dat kruisende infrastructuur niet op maaiveld kan worden getraceerd. 

In de bovenstaande tabel zijn bovendien voorbeelden gegeven van verschillende uitvoeringsvarianten, waaronder een tunnel, open bak, ingraving, aardebaan en viaduct. Een bijzondere variant is de tunnel op maaiveld: met name een interessante oplossing wanneer dubbel grondgebruik gewenst is, maar men de kosten van ontgraven van tunnels wil vermijden. Deze oplossing is recent toegepast bij de [[w:Rijksweg 14|N14]] langs Den Haag en Voorburg/Leidschendam, waar rond en op een tunnel op maaiveld woningen en een park zijn gerealiseerd. Verder worden tunnels in Nederland met name toegepast voor het kruisen van kanalen en rivieren. 

In landen met veel reliëf zijn tunnels echter een algemeen verschijnsel in weg- en spoorwegtracés ter vermijding van onaanvaardbare omwegen en hoogteverschillen. In Nederland komen dergelijke tunnels niet voor, maar wel vlak over de grens. Onder het Belgische en Duitse gedeelte van de Vaalserberg bevindt zich namelijk de [[w:Gemmenichertunnel|Gemmenichertunnel]] van de goederenspoorlijn Aachen – Tongeren (de [[w:Montzenroute|Montzenroute]]).

==Kruisingstypen==
Vrijwel iedere voorgestelde nieuwe infrastructuurverbinding kent knelpunten. Bij knelpunten kan het bijvoorbeeld gaan om andere infrastructuur die gekruist moet worden: een kanaal, een spoorlijn, een hoogspanningsmast, etc. Als de kruisende infrastructuur op een vergelijkbare hoogte ligt als de basis hoogteligging van het nieuwe tracé, dan zal bekeken moeten worden hoe deze infrastructuur gekruist gaat worden.

===Gelijkvloers of ongelijkvloers===
In de eerste plaats is de vraag of een gelijkvloerse kruising mogelijk is, of dat een ongelijkvloerse kruising gewenst is. Gelijkvloerse kruisingen liggen meestal op maaiveld, maar er zijn ook voorbeelden van verdiept of verhoogd liggende gelijkvloerse kruisingen. Een diepe, verdiepte of verhoogde basisligging van de infrastructuur wordt namelijk voornamelijk toegepast om gelijkvloerse kruisingen juist te mijden.

Gelijkvloerse kruisingen komen in verschillende vormen voor, afhankelijk van de aard van de beide kruisende infrastructuren:
*spoorwegovergang (weg – spoor)
*spoorkruising (spoor – spoor)
*zebrapad (weg – voetpad)
*lage brug (rivier – weg)

Aandachtspunten bij gelijkvloerse kruisingen zijn de verkeersafwikkeling en de veiligheid. Bij gelijkvloerse kruisingen is een duidelijk voorrangsregime van belang. Bij een spoorwegovergang hebben treinen altijd voorrang, bij een zebrapad de voetgangers en een veerpont moet voorrang verlenen op de overige scheepvaart op een rivier of kanaal. Bij ontbreken van veiligheidsvoorzieningen zoals verkeerslichten of slagbomen kan ook snelheidsbeheersing van belang zijn om de risico’s op verkeersongevallen te beperken, bijvoorbeeld het beperken van de snelheid van trams op kruisingen tot maximaal 30 km/uur. Het veiligst is een situatie waar de voorrangsverlening fysiek geregeld is, bijvoorbeeld met slagbomen. Een dergelijke kruising wordt ook wel een gelijkvloerse kruising met tijdelijke onderbreking genoemd. Het duidelijkste voorbeeld hiervan is een beweegbare (lage) brug, waarbij het beweegbare deel van het wegdek wordt gekanteld of weggedraaid om ruimte te maken voor kruisend scheepvaartverkeer. 

Uit oogpunt van verkeersafwikkeling (en verkeersveiligheid) zal het wenselijk zijn om bij grotere verkeersintensiteiten te kiezen voor ongelijkvloerse kruisingen. Een spoorwegovergang die veel dicht is, is bijvoorbeeld zowel hinderlijk voor het kruisende verkeer als gevaarlijk, aangezien het risico groter wordt dat kruisend verkeer de veiligheidsmaatregelen (gesloten overwegbomen) gaat negeren. Een ongelijkvloerse kruising betekent dat beide infrastructuurlijnen ongehinderd kunnen functioneren. In sommige gevallen zal een ongelijkvloerse kruising echter niet tot voldoende hoogteverschil leiden voor al het kruisende verkeer, bijvoorbeeld op vaarwegen die gebruikt worden door schepen met verschillende vereiste doorvaarthoogtes. In dat geval kan een ongelijkvloerse kruising met tijdelijke onderbreking worden toegepast: een beweegbare (hoge) brug.

===Wie wijkt uit in welke richting===
Indien gekozen wordt voor een ongelijkvloerse kruising is de vraag welke infrastructuur uitwijkt, of dat beide zich een beetje aanpassen. Hierbij zijn verschillen in kosten doorslaggevend (welke oplossing is het minst duur), maar ook de functionaliteit van het verkeer (welke verkeersstroom ondervindt het minste hinder van aanpassing van het verticaal tracé) en de ruimtelijke inpasbaarheid van de toeritten van een brug of tunnel. Het zal duidelijk zijn dat een kanaal niet zal uitwijken bij een kruising, aangezien dit duur is en veel hinder geeft voor het scheepvaartverkeer. 

Een gerelateerde vraag is in welke richting het beste kan worden uitgeweken. In veel gevallen wordt gekozen voor opwaarts uitwijken, aangezien de kosten van een brug beduidend lager zijn dan van een tunnel met dezelfde lengte, zeker wanneer het te overwinnen hoogteverschil vergelijkbaar is. In sommige gevallen is echter het te overwinnen hoogteverschil beduidend lager bij de keuze voor een tunnel, bijvoorbeeld wanneer een fiets- of voetpad een autoweg of spoorlijn kruist. Aangezien bij een keuze voor een tunnel dan ook het ruimtebeslag lager is, is begrijpelijk dat binnen de bebouwde kom in een dergelijk geval eerder voor een fietstunnel dan een fietsbrug gekozen wordt. Daarbij weet iedere fietser dat het kleinere hoogteverschil en het voordeel eerst te dalen en dan te stijgen ervoor zorgt dat een fietstunnel veel minder een barrière is dan een fietsbrug in een vergelijkbare situatie.  Een bijkomend aspect is tenslotte dat de verharding van snelwegen en de sporen van spoorlijnen meestal meerdere decimeters boven maaiveld liggen, hetgeen de keuze voor een tunnel nog meer voor de handliggend maakt uit oogpunt van minimalisatie van het te overwinnen hoogteverschil. 

Om zonder gedetailleerde kostenberekeningen te kunnen bepalen welke infrastructuur uit kostenoogpunt het beste kan uitwijken in welke richting, zijn een aantal vuistregels beschikbaar:
* lichtere voertuigen en lichtere bovenbouw → lichtere kunstwerken;
* steilere hellingen → kortere toeritten;
* kleiner profiel van vrije ruimte onder → minder hoogteverschil → kortere toeritten;
* kleiner dwarsprofiel → smallere toeritten;
* kleinere horizontale boogstralen → makkelijker haaks kruisen → kortere kunstwerken;
* bestaande infrastructuur uitwijken → extra kosten reconstructie.

Het volgende voorbeeld dient ter toelichting. Bij een kruising van een erftoegangsweg met een snelweg zal de erftoegangsweg meestal uitwijken. De steilere hellingen en het smallere dwarsprofiel maken dat de toeritten korter en smaller zijn, hetgeen minder grondverzet en dus minder kosten betekent dan wanneer de snelweg verticaal zou moeten uitwijken. Bovendien kan een niet-haakse kruisingshoek het makkelijkst haaks gemaakt worden door het horizontale tracé van de erftoegangsweg iets aan te passen. Aangezien een erftoegangsweg en een autosnelweg nauwelijks verschillen qua hoogte van het profiel van vrije ruimte is er geen reden om deze in een tunnel i.p.v. een brug aan te leggen. 

Wanneer bepaald is welke infrastructuur uitwijkt, rest nog de vraag in welke richting dit gebeurt: omhoog of om laag. Uit kostenoogpunt zal vaak voor een viaduct worden gekozen, aangezien een tunnel met een bepaalde breedte vele malen duurder is dan een viaduct met vergelijkbare afmetingen. Ook de toeritten van een tunnel (ingraving) zijn beduidend duurder dan de toeritten van een viaduct (talud). Daarbij komt dat bij tunnels vaak een ruimer profiel is vereist om een voldoende zichtafstand te garanderen, om obstakelvrees te vermijden en te zorgen voor voldoende sociale en fysieke veiligheid. Smalle tunnels zijn immers donker, voelen onprettig (met name bij fiets- en voetgangerstunnels) en bieden weinig vluchtruimte bij calamiteiten (met name bij grotere tunnels). 

Er zijn echter een aantal redenen om toch tunnels toe te passen. Soms ligt de te kruisen infrastructuur bijvoorbeeld beduidend boven het maaiveld, waardoor de toeritten korter zijn en het te overwinnen hoogteverschil kleiner wanneer gekozen wordt voor een tunnel. Hetzelfde effect treedt op wanneer de hoogte van het profiel van vrije ruimte van de uitwijkende infrastructuur lager is dan van de infrastructuur die niet uitwijkt. Bij het kruisen van een rivier of kanaal speelt hierbij mee dat weliswaar voor een relatief lage brug  beweegbare brug kan worden gekozen (vaak de goedkoopste oplossing), maar dat uit oogpunt van het functioneren van de kruisende infrastructuur (weg, spoorlijn) het ongewenst is dat de brug regelmatig moet worden geopend voor kruisend scheepvaartverkeer. Bij (o.a.) fietsers speelt tenslotte ook mee dat een tunnel uit energetisch oogpunt efficiënter is dan een viaduct: eerst kan de zwaartekracht gebruikt worden om vaart te maken, waarna deze gebruikt wordt om het hoogteverschil omhoog weer te overwinnen. Om dezelfde redenen kan voor met name goederentreinen steilere hellingen worden toegepast bij een tunnel (bijvoorbeeld de Willemsspoortunnel) dan bij een brug.

In de praktijk wordt vooral gekozen voor een tunnel als kruisingsvorm wanneer inderdaad het te overwinnen hoogteverschil dan beduidend lager is, en/of wanneer de inpasbaarheid in het (stedelijk) gebied beduidend beter is door de kortere lengtes van de toeritten. Voorbeelden hiervan zijn de spoor- en snelwegtunnels onder grotere kanalen en rivieren, fietstunnels onder spoorlijnen en autosnelwegen en de autotunnels bij centrale stations.

===Inpasbaarheid van (ongelijkvloerse) kruisingen===
Inpasbaarheid: benodigde hellinglengte moet inpasbaar zijn.
Bij verschillen in hoogte in basisligging van het tracé kan juist een gelijkvloerse kruising moeilijk inpasbaar zijn...

==Dwanghoogtes==
Bij ongelijkvloerse kruisingen is vervolgens de vraag op welke (relatieve en absolute) hoogte het tracé kan kruisen. In de eerste plaats zal het minimale hoogteverschil tussen de assen altijd meer dan de minimale vrije hoogte benodigd voor het kruisende verkeer. De volgende aspecten spelen mede een rol:
*de dikte van de constructie van het kunstwerk dat de ongelijkvloerse kruising mogelijk maakt;
*de helling van het onderste tracé;
*de [[w:verkanting|verkanting]] van het bovenste tracé;
*eventuele ruimte voor correcties van de wegligging, bijvoorbeeld bij overlagingen van asfaltlagen.

{{Afbeelding vast
|afbeelding=Dwanghoogte.png
|breedte=500px
|bijschrift=Bepaling van dwanghoogte van wegas van autosnelweg (op kunstwerk) ten opzichte van NAP, gegeven de hoogte van de kruisende weg
}}
De bovenstaande figuur illustreert de berekening van de minimum hoogteligging van de hartlijn van een nieuwe autosnelweg die een (vlakke) weg op maaiveld kruist. De zijkant van het viaduct is maatgevend voor de minimum doorrijhoogte, terwijl de wegas van de autosnelweg in het midden ligt. De minimumhoogte van de wegas wordt hier dus berekend door:
*De hoogte ''h&lt;sub&gt;w&lt;/sub&gt;'' van de as van de onderste weg t.o.v. NAP;
*plus de minimum doorrijhoogte ''h&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;'';
*plus een marge, o.a. voor latere overlagingen ''h&lt;sub&gt;+&lt;/sub&gt;'';
*plus de constructiehoogte van het kunstwerk ''c'';
*plus de constructiehoogte van de [[w:bovenbouw (spoorwegen)|bovenbouw]] van de (spoor)weg ''c&lt;sub&gt;+&lt;/sub&gt;''
*plus het hoogteverschil tussen zijkant en wegas autosnelweg (afstand wegas - rand kunstwerk ''b'' vermenigvuldigd met het verkantingspercentage ''p'').

{{Voetnoten}}

{{Bladeren2
|Boek=Infrastructuurplanning
|vorige=Horizontaal tracé
|tekstvorige=7. Horizontaal tracé
|huidige=8. Verticaal tracé
|volgende=Dimensionering
|tekstvolgende=9. Dimensionering van verkeersinfrastructuur
}}
{ {Sub}}</text>
      <sha1>5wopx8c0e6uz3p43d440zfxl5siinxb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:KKoolstra/Infrastructuurplanning/Alternatieven</title>
    <ns>2</ns>
    <id>31577</id>
    <revision>
      <id>428806</id>
      <parentid>413969</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:58:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12238" sha1="4muzjc6hrvgjyziw04oft0j6b0bb5o4" xml:space="preserve">{{Infrastructuurplanning}}
__NOTOC__

=5. Ontwerpen van alternatieven=
Als geconstateerd is dat er behoefte is aan nieuwe of betere verkeersinfrastructuur, dan is de vraag hoe hieraan het beste tegemoet kan worden gekomen. Vaak zijn hiervoor verschillende mogelijkheden, ofwel alternatieve oplossingen. Daarnaast is het nog maar de vraag of de kosten en andere nadelen van de voorgestelde alternatieven wel opwegen tegen de voordelen. Daarom zal ook altijd het nulalternatief moeten worden meegenomen in de afweging: de situatie met 'ongewijzigd beleid'.

==Soorten alternatieven==
Het zal duidelijk zijn dat in de meeste situaties er verschillende oplossingen denkbaar zijn om knelpunten op te lossen. Zo kan een nieuwe wegverbinding tussen twee plaatsen worden uitgevoerd als eenvoudige autoweg of als autosnelweg, kan een kanaal worden gekruist door een brug of een tunnel, etc. In het planningsproces van ingrepen in de ruimtelijke inrichting is het wenselijk dat er meerdere alternatieven (globaal) worden uitgewerkt, om vervolgens een afgewogen keuze te kunnen maken. Er zijn verschillende redenen om altijd meerdere alternatieven uit te werken:
* Het maken van een goed ontwerp vereist oefening en inzicht in de kern van het probleem. Het maken van alternatieven kan het startpunt zijn voor betere ontwerpen. Dit geldt zeker voor technisch complexe problemen.
* Betrokkenen en opdrachtgevers hebben vaak verschillende doelstellingen en meestal is geen enkel alternatief optimaal voor alle doelstellingen. Het aanbieden van alternatieven betekent dat de opdrachtgever kan kiezen of meer aan de ene, of meer aan de andere doelstelling tegemoet te komen. Daarbij willen opdrachtgevers (en zeker politici) graag zelf een keus kunnen maken, ook al is er één alternatief dat duidelijk boven de andere uitsteekt.
* Het beoordelen van alternatieven is eenvoudiger als met referentie-alternatieven wordt gewerkt. Het kunnen vergelijken van alternatieven geeft inzicht in de kwaliteiten en kenmerken ervan. 

Een principieel onderscheid tussen typen alternatieven is tussen ingrijpen in het proces, aanpakken van de infrastructuur en het bestrijden van de gevolgen. Ingrijpen in het proces maakt aanpassing van de infrastructuur overbodig. Een voorbeeld is het oplossen van congestieproblemen op de weg door tolheffingen, beter dynamisch verkeersmanagement,
e.d. 

Aanpakken van de infrastructuur betekent dat er daadwerkelijk gebouwd gaat worden. Bestaande
wegen worden bijvoorbeeld verbreed, nieuwe kanalen gegraven en gelijkvloerse kruisingen worden
ongelijkvloers. 

Het bestrijden van de gevolgen betekent tenslotte dat er niet het eigenlijke knelpunt in de infrastructuur wordt aangepakt, maar dat er maatregelen worden genomen om de effecten van het knelpunt te verminderen. Als we weer het voorbeeld nemen van congestie op de weg, dan kan het bijvoorbeeld betekenen dat stroomopwaarts van het knelpunt de bufferruimte wordt uitgebreid, om zodoende te voorkomen dat de congestie te ver terugslaat en daarmee andere delen van het netwerk blokkeert.

==Voorbeelden van typen alternatieven==
In deze paragraaf geven we een overzicht van enkele gebruikelijke typen alternatieven. Deze typen
alternatieven komen voor in de studies van bijna alle grote infrastructuurprojecten, de meeste van de hier genoemde typen worden dan ook genoemd in de Handleiding Projectnota’s (Ministerie van
Verkeer en Waterstaat, 1989). Deze indeling heeft dus betrekking op alternatieven met betrekking
tot de (verkeers)infrastructuur; voor bredere ruimtelijke inrichtingsproblemen kunnen echter vergelijkbare indelingen worden gemaakt.

===Nulalternatief===
Het nulalternatief klinkt bijna als geen alternatief. In [[Infrastructuurplanning/Probleemanalyse|hoofdstuk 3]] is echter al aangegeven dat het handhaven van de huidige situatie juist een belangrijk alternatief is dat altijd in overweging moet worden genomen. Daarbij komt dat het beschrijven van de te verwachten ontwikkeling zonder ingrijpen goed duidelijk maakt hoe groot het probleem is. Het nulalternatief is dus niet hetzelfde als de huidige situatie; het is de te verwachten toestand na de planningsperiode bij ‘ongewijzigd beleid’. Het nulalternatief wordt vaak gebruikt als referentiepunt voor de andere alternatieven; hieruit is op te maken wat voor
inspanning wat voor meerwaarde oplevert.

===Nulplusalternatief===
Ook het formuleren van één of meerdere nulplusalternatieven is zeer wenselijk. Nulplusalternatieven kenmerken zich door bescheiden maatregelen, waarvan verwacht mag worden dat deze een relatief groot positief effect hebben, vergeleken met de bescheiden ingrepen. Bescheiden kan hier betekenen een relatief kleine investering, maar meestal wordt hieronder vooral verstaan dat de fysieke ingreep relatief klein is, zeker vergeleken met de aanlegalternatieven. Het nulplusalternatief wordt ook wel aangeduid als combinatie-alternatief.

===Aanlegalternatief===
Een aanlegalternatief heeft als belangrijkste kenmerk dat hierin een relatief grote fysieke ingreep wordt voorgesteld in de vorm van de aanleg van nieuwe infrastructuur. Meestal zijn er meerdere mogelijkheden om dit te realiseren, bijvoorbeeld verschillende tracés, verschillende knelpuntoplossingen etc. Soms worden deze aangeduid als afzonderlijke uitvoeringsalternatieven, maar vaker nog wordt hiervoor de term variant gebruikt, om duidelijk onderscheid te maken tussen alternatieven op hoofdlijnen en varianten binnen de alternatieven.

===Doelstellingsalternatief===
Bij een doelstellingsalternatief wordt geprobeerd om vanuit een bepaalde doelstelling een zo ideaal mogelijke oplossing te bedenken. Doelstellingsalternatieven kenmerken zich door hun hoge ambitieniveau. Een voorbeeld is een alternatief dat ook op lange termijn de groei van het autoverkeer kan opvangen, of juist een alternatief dat zorgt voor de meeste beperking van de groei van het autoverkeer, bijvoorbeeld door een forse verbetering van het openbaar vervoer.

===Meest milieuvriendelijk alternatief===
Het meest milieuvriendelijke alternatief (MMA) laat zien hoe tegemoet kan worden gekomen aan
de doelstellingen van het project met zo min mogelijk negatieve consequenties voor het milieu. Het meenemen van een MMA in de afwegingsprocedure is verplicht voor MER-plichtige infrastructuurprojecten. Bij grote nieuwe infrastructuurprojecten zoals de HSL Zuid en de
Betuwelijn komt het MMA meestal neer op het ondergronds brengen van de infrastructuur. Aangezien de kosten die gemoeid zijn met de MMA vaak beduidend hoger zijn dan die gemoeid zijn met de aanlegalternatieven, zal het MMA zelden gekozen worden. Het MMA kan echter ook worden gebruikt om aanlegalternatieven te optimaliseren vanuit milieuoogpunt. De Betuwelijn en de HSL Zuid worden grotendeels op maaiveld uitgevoerd, maar er zijn uiteindelijk meer tunnels gekomen dan voorgesteld in de aanlegalternatieven.

Indien een tracéwet-procedure wordt gevolgd, dan moeten de bovengenoemde soorten alternatieven
worden uitgewerkt en geëvalueerd in de trajectnota/MER. Het opstellen van dergelijke alternatieven is echter (vanuit maatschappelijk oogpunt) ook wenselijk wanneer dit procedureel niet verplicht is, bijvoorbeeld bij infrastructuurprojecten op regionale schaal of bij stadsuitbreidingsprojecten. De mate waarin verschillende alternatieven echt worden uitgewerkt en geëvalueerd is echter een kosten-batenafweging: in hoeverre weegt de extra inspanning en tijdsinvestering van een uitgebreide bestudering van de alternatieven op tegen de (mogelijke) hogere kwaliteit van het voorkeursalternatief en het (mogelijk) kleinere risico op latere vertragingen in de procedure omdat belanghebbenden alsnog alternatieve oplossingen inbrengen via inspraak- en adviesprocedures.

==Ruimtelijke varianten==
Hoewel sommige alternatieven zullen uitgaan van de bestaande situaties, zullen met name de aanleg- en doelstellingsalternatieven impliceren dat nieuwe infrastructuur moet worden ontworpen. Hierbij kan het gaan om de aanleg van een autoweg, kanaal, spoorlijn, etc. Voor de ruimtelijke inrichting is nu vooral van belang waar deze infrastructuur gaat worden aangelegd; hiervoor kunnen meestal – althans in theorie – haast oneindig veel alternatieven worden bedacht. Uiteraard worden in de praktijk slechts een beperkt aantal kansrijke ruimtelijke alternatieven ontworpen.

Bij ruimtelijke varianten kunnen drie dimensies worden onderscheiden:
*netwerkopbouw (staat vaak al in grote lijnen vast);
*horizontaal tracé;
*verticaal tracé.

Varianten qua netwerkopbouw zijn niet van toepassing bij eenvoudige lijnverbindingen, maar wel bijvoorbeeld bij het ontwerp van de ontsluitingsstructuur van een nieuwe woonwijk of bij de herinrichting van een openbaar vervoerknooppunt. De vrijheden in de ‘horizontale’ dimensies betekenen dat er verschillende horizontale tracés kunnen worden ontworpen, terwijl alternatieven qua hoogteligging ruimte geven voor alternatieve verticale tracés. 

Het horizontaal tracé is het verloop van de lijninfrastructuur in het horizontale vlak. Hierbij wordt de ontwerpvrijheid in de praktijk vooral beperkt doordat bepaalde gebieden gemeden dienen te worden (bijvoorbeeld bebouwing, natuur), terwijl andere punten juist aangedaan moeten worden door het tracé om een goede verknoping te krijgen met het bestaande netwerk. Het hoofdstuk [[Infrastructuurplanning/Horizontaal tracé|Horizontaal tracé]] gaat in op alternatieve manieren om goede tracés te ontwerpen: rechtlijnig (zo doelgericht mogelijk), bundeling (zo min mogelijk nieuwe doorsnijdingen) en vrije tracering (zo veel mogelijk kwetsbare gebieden mijden).

Het verticaal tracé is, gegeven een horizontaal tracé, het hoogteverloop van het tracé ten opzichte van zowel het maaiveld als de referentiehoogte. Het hoofdstuk [[Infrastructuurplanning/Verticaal tracé|Verticaal tracé]] gaat in op alternatieven qua basishoogteligging gekozen kan worden (op, onder of boven maaiveld), en het kruisen van andere infrastructuur. Daarbij moet infrastructuur ruim worden opgevat: ook het kruisen van transportleidingen en natuurlijke verbindingen hoort hierbij.

Ten slotte zijn er, gegeven de ruimtelijke ligging van tracé, vaak ook alternatieve mogelijkheden om het tracé verder uit te werken. Het hoofdstuk [[Infrastructuurplanning/Dimensionering|Dimensionering en verknoping met het netwerk]] gaat verder in op de volgende typen keuzes:
*aantal en locatie van de aansluitingen van het tracé met het bestaande netwerk;
*type en dimensionering van de knooppunten (inclusief keuzes tussen gelijkvloers en ongelijkvloers kruisen)
*dimensionering van de schakels (aantal rijstroken/rijbanen)

Na het ontwerp van tracéalternatieven (en het kiezen van het voorkeurstracé) zullen overigens ook weer alternatieven worden ontwikkeld binnen de randvoorwaarden van het gekozen tracé. Een tracé heeft namelijk een zekere bandbreedte, dit om optimalisaties in het verdere ontwerpproces mogelijk te maken. Als bijvoorbeeld wordt gekozen voor een spoortracé ‘op maaiveld’, dan zal de precieze hoogteligging van de dwarsliggers en de spoorstaven pas in de definitieve detailuitwerking worden bepaald. Wanneer een tracéwetprocedure wordt gevolgd, ligt de toegestane bandbreedte zelfs al helemaal vast. Ten opzichte van de aangegeven lijn mag de as van het tracé in het definitief ontwerp ten hoogste 100 meter in het horizontale vlak of 2 meter in het verticale vlak verschoven worden. Dit betekent dat met name qua verticaal tracé de mogelijkheden tot aanpassingen in het ontwerp beperkt zijn!

Voorbeelden van inrichtingsalternatieven binnen de randvoorwaarden van een gekozen tracé zijn:
*de keuze van de rijstrookbreedte van een 2*2-strooks autosnelweg;
*het type brug ([[w:boogbrug|boogbrug]], [[w:tuibrug|tuibrug]]);
*ligging van de perrons in een station (één eilandperron of twee zijperrons)
*etc.

De inrichtingsalternatieven vallen echter buiten het bestek van dit boek, waarin alternatieven op tracéniveau centraal staan.

{{Voetnoten}}

{{Bladeren2
|Boek=Infrastructuurplanning
|vorige=Eisen en randvoorwaarden
|tekstvorige=4. Eisen en randvoorwaarden
|huidige=5. Ontwerpen van alternatieven
|volgende=Netwerkopbouw
|tekstvolgende=6. Netwerkopbouw
}}
{ {Sub}}</text>
      <sha1>4muzjc6hrvgjyziw04oft0j6b0bb5o4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:KKoolstra/Infrastructuurplanning/Horizontaal tracé</title>
    <ns>2</ns>
    <id>31580</id>
    <revision>
      <id>428800</id>
      <parentid>413968</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:58:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16814" sha1="31v0c2q0zrxwkx35329qbyqoxrmgk4y" xml:space="preserve">{{Infrastructuurplanning}}
__NOTOC__

=7. Horizontaal tracé=
Het horizontaal tracé is de lijn die infrastructuur beschrijft in het platte vlak. Om twee punten te verbinden in het platte vlak, eventueel met aanvullende eisen m.b.t. minimale boogstralen etc., zijn er meestal zeer veel mogelijkheden. In dit hoofdstuk worden een aantal principes uitgelegd op basis waarvan kansrijke tracéalternatieven kunnen worden ontworpen. Een traceringsprincipe is echter niet meer dan een richtlijn, op basis van één traceringsprincipe kan een ontwerper vaak meerdere verschillende tracés tekenen. Ook kan het zinvol zijn om verschillende traceringsprincipes te combineren. De volgende traceringsprincipes worden hier verder uitgelegd:&amp;nbsp;&lt;ref&gt;bron: Willems, J. (2001), ''Bundeling van infrastructuur: Theoretische en praktische waarde van een ruimtelijk inrichtingsconcept''. Proefschrift TU Delft. [http%3A%2F%2Frepository.tudelft.nl%2Fassets%2Fuuid%3Aab53be99-5ea8-4cf4-bf03-cc07f7c306ea%2Ftrail_willems_20010619.pdf&amp;ei=-wOfTamuPI2WOtX_7fUE&amp;usg=AFQjCNHxgEtQM_ty7FJJ2Ea4Kfqlx5BmBg]&lt;/ref&gt;

*rechtlijnigheid
*vrije tracering
*bundeling

Deze traceringsprincipes zijn afgeleid van verschillende traceringscriteria. Deze traceringscriteria zijn in te delen in een drietal categorieën:
# zo goed mogelijk laten functioneren van de infrastructuur zelf (intern)
# zo gemakkelijk en goedkoop mogelijke constructie (constructief)
# minimalisatie omgevingseffecten (extern)

==Rechtlijnig traceren==
Rechtlijnigheid is vooral interessant vanuit oogpunt van de interne criteria. Het traceren volgens de rechte lijn is niet anders dan het zoeken van de kortste verbinding. Overigens kunnen aanvullende criteria, zoals het aandoen van een bepaald tussengelegen (dwang)punt en het aansluiten van een weg op een bestaande weg in een bepaalde richting, in combinatie met criteria m.b.t. minimale boogstralen, ervoor zorgen dat het ideale ‘rechtlijnige’ tracé niet helemaal een rechte lijn is. Het belangrijkste voordeel van een ‘rechtlijnig’ tracé is dat het de kortste en snelste route biedt aan de gebruikers. 

In situaties waar de kosten per meter infrastructuur nauwelijks verschillen naar plaats, zal het tracé met de laagste aanlegkosten grotendeels overeenkomen met het rechtlijnige tracé. De rechte lijn kan dus ook een interessant traceringsprincipe zijn uit oogpunt van een zo gemakkelijk en goedkoop mogelijke constructie. De fysische geografie (bergen, meren) kan echter vrij grote afwijkingen van de rechte lijn wenselijk maken uit kostenoogpunt. Daarnaast kan het uit oogpunt van beperking van aanlegkosten wenselijk zijn om andere infrastructuur zo veel mogelijk haaks te kruisen, teneinde de lengte van kunstwerken te beperken. Ook hierdoor ontstaan afwijkingen van de rechte lijn.

{{Afbeelding vast|afbeelding=Rechtlijnige tracering.png|breedte=564px|bijschrift=Tussen Purmerend en Hoorn vinden we meerdere voorbeelden van rechtlijnige tracering: de [[w:Spoorlijn Zaandam - Enkhuizen|Spoorlijn Zaandam - Enkhuizen]] en de [[w:Rijksweg 7|A7]] volgen een zo recht mogelijke lijn van Purmerend naar Scharwoude (nabij Hoorn). Ook de [[Proviciale weg 247|N247]] is tussen Edam en Oosthuizen en tussen Oosthuizen en Scharwoude rechtlijnig getraceerd.}}

===Nadelen van rechtlijnig traceren===
Rechtlijnige tracés hebben een aantal nadelen, met name uit oogpunt van minimalisatie van omgevingseffecten, maar ook uit kostenoogpunt. Een rechte lijn kan leiden tot zowel hogere constructiekosten als hogere grondverwervingskosten dan alternatieven die bepaalde gebieden mijden. Verder zal een rechte lijn vaak leiden tot bezwaren uit oogpunt van omgevingseffecten. Vooral in Nederland wordt de ruimte zeer intensief benut, waarbij veel gebieden of objecten als ‘kwetsbaar’ of anderszins beschermwaardig worden gezien: natuurgebieden, stiltegebieden, monumenten, etc. Het traceren door zulke gebieden kan het betreffende tracé bij voorbaat onacceptabel maken, of tenminste ervoor zorgen dat een dergelijk tracé een ongunstige beoordeling krijgt. Een ander nadeel is dat een rechtlijnig tracé vrijwel altijd leidt tot een nieuwe doorsnijding van het landschap, tenzij het toevallig samenvalt met een bestaand tracé of er gekozen wordt tot volledige ondertunneling. Ook het moeten slopen van veel woningen, doordat een tracé door een woongebied loopt, maakt een tracé meestal bij voorbaat al kansloos. Een alternatief is het verticaal mijden van dergelijke knelpunten, bijvoorbeeld d.m.v. een (geboorde) tunnel. Deze oplossingen zijn echter vaak weer niet acceptabel uit kostenoogpunt. 

Rechtlijnige tracés hebben echter soms zelfs interne nadelen. Met name bij wegtracés is rechtlijnigheid ongewenst uit oogpunt van veiligheid. Autosnelwegen worden derhalve tegenwoordig getraceerd als een aaneenschakeling van (ruime) horizontale bogen. Bij erftoegangswegen is het zelfs gebruikelijk om rechtlijnigheid zo veel mogelijk te vermijden, bijvoorbeeld door asverspringingen en bogen. Eén van de gevaren van rechtlijnigheid is ‘polderblindheid’: het over het hoofd zien van discontinuïteiten als kruispunten, bochten e.d. als gevolg van de monotonie van de betreffende weg en de relatief hoge snelheid waartoe een rechte weg uitnodigt.

{{Afbeelding vast|afbeelding=Nadelen rechtlijnig tracé Hoogstade.png|breedte=564px|bijschrift=Het tracé van de N8 tussen Veurne en Ieper bestaat uit kaarsrechte stukken weg. Bij de doortocht in Hoogstade (Alveringem) loopt de gewestweg doorheen de bebouwde kom van het polderdorp. De rechte wegen nodigen uit tot snel verkeer ('polderblindheid'). Dit leidt tot problemen, bijvoorbeeld wanneer dit snelle verkeer geconfronteerd wordt met overstekende voetgangers.}}

===Praktische waarde van rechtlijnige tracé-alternatieven===
Gezien de bovenstaande commentaren rest de vraag in hoeverre de nietsontziende rechte lijn nog van praktisch nut is om goede tracéalternatieven te ontwerpen. In de eerste plaats is een rechte lijn een interessante eerste benadering, vooral in gebieden waar de verschillen in economische en maatschappelijke grondwaarde beperkt zijn. Dit kan zijn in een situatie waar een gebied met een relatief lage ‘waarde’ moet worden doorkruist, maar ook wanneer ondertunneling van een kwetsbaar gebied een interessant alternatief is, zoals bij de tunnel onder het Groene Hart in de HSL-Zuid.

==Vrije tracering==
Bij vrije tracering is de basisfilosofie dat een tracé zo goed mogelijk gewenste aansluitingen moet realiseren, waarbij kwetsbare gebieden en dure oplossingen zo veel mogelijk vermeden worden. Gewenste aansluitingen zijn bijvoorbeeld gunstige lokaties van op- en afritten bij autosnelwegen en gunstige stationslokaties bij spoorwegen. Het vrij traceren kiest de weg van de minste weerstand. Dit kan leiden tot een grillig tracéverloop, waarbij de minimale boogstralen de belangrijkste beperkingen vormen. De vrije tracering laat zich dus leiden door omgevingseisen en –wensen, binnen de marges van interne eisen m.b.t. de traceerbaarheid, waardoor inpassingsproblemen zo veel mogelijk worden vermeden. Door het ontwijken van probleemgebieden kunnen extra omwegen en bochten ontstaan die theoretisch kunnen leiden tot een lagere kwaliteit voor de gebruiker en wellicht tot (wat) hogere aanlegkosten dan bij rechtlijnige tracering. In de praktijk zullen de kosten van een slim gekozen omweg echter meestal (veel) lager zijn dan van een de maatregelen die nodig zijn om een rechtlijnig tracé in te passen in een gevoelig gebied, of om een strakke bundeling mogelijk te maken.

{{Afbeelding vast
|afbeelding=Vrije tracering.png
|breedte=564px
|bijschift=Een voorbeeld van vrije tracering: de [[w:Hogesnelheidslijn Schiphol - Antwerpen|HSL-Zuid]] nabij Dordrecht. Het gekozen tracé mijdt zo veel mogelijk de agglomeratie Dordrecht en de dorpen in de Zwijndrechtse en Hoekse waard. Daarbij wordt de Oude Maas onder een zo gunstig mogelijke hoek (dus zo veel mogelijk haaks) gekruisd. Ten zuiden van Dordrecht wordt overgegaan op bundeling met de [[w:Rijksweg 16|A16]], waardoor de Dordse Kil onder een ongunstige hoek moet worden gekruisd.
}}

===Nadelen van vrije tracering===
Afgezien van de mogelijke nadelen voor de gebruiker door omwegen en eventueel krappere boogstralen, heeft vrije tracering weinig nadelen omdat problemen juist zo veel mogelijk worden omzeild. Wellicht het belangrijkste externe nadeel is dat evenals bij rechtlijnige tracering er vrijwel altijd sprake zal zijn van nieuwe doorsnijdingen van gebieden. Weliswaar worden de meest ongewenste doorsnijdingen vermeden (natuur, woongebieden), maar ook daarbuiten zal een nieuwe doorsnijding vaak niet wenselijk zijn. Een alternatief daarvoor is bundeling, een traceringsprincipe dat in de volgende paragraaf wordt beschreven. 

===Praktische waarde van vrije tracering===
Het mijden van bepaalde gebieden is van wezenlijk belang om te komen tot tracéontwerpen die zowel uit kostenoogpunt als uit maatschappelijk oogpunt aanvaardbaar zijn. De praktische waarde van vrije tracering is dat dit principe leidt tot tracés waarbij deze gebieden inderdaad zo veel mogelijk vermeden worden. Een belangrijk hulpmiddel bij vrije tracering is een zeefanalyse, waardoor de ontwerper kan zien welke gebieden vermeden dienen te worden. Afhankelijk van de mate van uitzeving van gebieden blijven er echter vaak veel potentiële tracés over. De vraag is hoe een overdaad aan alternatieven kan worden voorkomen. Daarnaast is het de vraag of beperkte doorsnijdingen van ‘gevoelige’ gebieden toch aanvaardbaar kunnen zijn, bijvoorbeeld als hiermee grote omwegen vermeden kunnen worden.

Geconcludeerd kan worden dat het wenselijk is om bij vrije tracering nadere criteria op te stellen om kansrijke alternatieven uit te filteren. Zo zullen bijvoorbeeld alternatieven die langer of duurder zijn maar niet of nauwelijks meer gevoelige functies mijden niet kansrijk zijn. Een sneller of goedkoper alternatief dat beperkt te koste gaat van (bijvoorbeeld) natuurwaarden kan echter wel kansrijk zijn. Ieder alternatief heeft liefst op één of meerdere punten een duidelijke meerwaarde ten opzichte van andere alternatieven.

==Bundeling==
Bundeling is een traceringsprincipe waarbij het aantal doorsnijdingen van de open ruimte wordt geminimaliseerd door verschillende infrastructuurlijnen te bundelen in één tracé. Hierdoor wordt de milieubelasting geconcentreerd en versnippering van het open landschap beperkt. Bij horizontale bundeling kan echter restruime ontstaan tussen de gebundelde lijnen, waardoor het totale ruimtebeslag groter kan zijn dan wanneer een nieuw tracé wordt gekozen. Bundeling kan een gunstige oplossing opleveren uit zowel het oogpunt van externe als constructieve en interne criteria, maar dit is zeker niet gewaarborgd.

Bundeling kan het beste plaatsvinden met infrastructuur met vergelijkbare traceringscriteria. Een infrastructuur met ruime boogstralen (autosnelweg, spoorlijn) kan het beste worden gebundeld met andere infrastructuur met ruime boogstralen. Indien de bestaande infrastructuur krappere boogstralen heeft, zal bij bundeling daarmee restruimtes ontstaan door bochtafsnijdingen (tenzij de tracering van de bestaande infrastructuur ook wordt aangepast, maar dit zal vaak zowel functionele als financiële bezwaren hebben). Een ander aspect is de vraag in hoeverre bundeling ook goed mogelijk is nabij aansluitingen en knooppunten. Bij bundeling van een spoorlijn aan een autosnelweg zal bijvoorbeeld rekening moeten worden gehouden met de ruimte die benodigd is voor aansluitingen van de autosnelweg en voor stations aan de spoorlijn. Tenslotte moet bij bundeling goed worden nagegaan in hoeverre er een bufferruimte gewenst is om veiligheidsredenen (bijvoorbeeld om te voorkomen dat een geschaarde vrachtwagen een spoorlijn raakt of te water raakt in een kanaal). 

Naast bundeling met bestaande (lijn)infrastructuur is het ook mogelijk om infrastructuur te bundelen met de randen van de bebouwing. Hierdoor wordt zowel doorsnijding van stedelijk gebied als doorsnijding van open ruimte voorkomen. De vraag is echter hoe duurzaam een dergelijke oplossing is. Veel wegen en spoorwegen die bij aanleg langs de bebouwing liepen lopen inmiddels dwars door steden heen, met alle nadelen (milieuhinder, barrièrewerking) van dien. 

===Nadelen van bundeling===
In de bovenstaande kenschets van bundeling is gebleken dat dit traceringsprincipe een belangrijk voordeel heeft (voorkomen van verdere versnippering van gebieden). Bundeling heeft echter ook een aantal belangrijke nadelen, waardoor bundelingsalternatieven in bepaalde situaties slecht scoren op zowel interne, externe en constructieve criteria. 

Het grootste nadeel van bundeling is (vaak ) het grotere ruimtebeslag en het ontstaan van restruimtes. Afhankelijk van de gewenste veiligheidsmarges, ruimte voor latere uitbreidingen, verschillen in boogstralen e.d. kan het feitelijke ruimtebeslag (inclusief onbruikbare rest-ruimtes) bij bundeling beduidend groter zijn dan bij vrije tracering of tracering volgens een rechte lijn. Daarnaast kunnen er zijn plaatsen waar lokaal de bundeling moet worden losgelaten, bijvoorbeeld doordat de bestaande infrastructuur door bebouwd gebied loopt. De restruimtes die daar ontstaan, zijn weliswaar bruikbaar voor bepaalde functies (bijvoorbeeld autosloperijen), maar een dergelijke oplossing is verre van ideaal. 

De figuur hieronder laat de restruimte zien die ontstaat doordat de Betuwelijn bij kooppunt Gorinchem de strakke bundeling van de A15 loslaat. Bij eventuele latere uitbreiding van Gorinchem naar het Noorden is hiermee een extra grote barrière te overwinnen. Strakkere bundeling met de A15 was technisch weliswaar mogelijk geweest, maar uit constructief oogpunt ongewenst, gezien de vele doorsnijdingen met verbindingswegen die zouden zijn opgetreden.	 

{{Afbeelding vast|afbeelding=Bundeling Gorinchem.png|breedte=750px|bijschrift=Het tracé van de Betuwelijn is zo veel mogelijk gebundeld met de A15. De bundeling is echter niet altijd even ''strak''. Aan de westzijde van Gorinchem (links op de kaart) is de bundeling duidelijk losser om ruimte te maken voor een knooppunt en aansluiting.}}

Een ander nadeel van bundeling is dat het soms tot beduidend hogere aanlegkosten leidt dan vrije tracering of tracering volgens een rechte lijn. Bij de gekozen bundeling van de HSL-Zuid met de A16 treden bijvoorbeeld problemen op bij de aftakking van de spoorlijn naar Roosendaal in Lage Zwaluwe en bij de aansluiting van de A59 op de A16. Deze problemen zijn uiteraard oplosbaar, maar leiden tot relatief hoge kosten. Bundeling kan er ook toe leiden dat bebouwd gebied wordt doorsneden, hetgeen kan leiden tot hogere kosten door vereiste maatregelen ter beperking van milieuhinder, hogere grondverwervingskosten en meer kruisende infrastructuur. Dit is bijvoorbeeld de situatie bij de doorsnijding van de met de A16 gebundelde HSL-Zuid door Breda.

===Praktische waarde van bundeling===
De praktische waarde van bundeling is met name groot in situaties waar er een goede kandidaat is om mee te bundelen. In dergelijke gevallen kan bundeling positief zijn uit oogpunt van beperken van versnippering van het landschap en concentreren van milieuhinder. Bovendien zal bij een gunstige kandidaat om mee te bundelen de omweg en extra aanlegkosten ten opzichte van een rechte lijn beperkt kunnen blijven. Het is daarom belangrijk om altijd op zoek te gaan naar geschikte bundelingsmogelijkheden. Het ontwerpen van een gebundeld tracé is in principe vrij eenvoudig. Eerst wordt het zoekgebied afgebakend aan de hand van de maximaal aanvaardbare omweg en het begin- en eindpunt van het tracé. Vervolgens zoekt met in het gebied naar bestaande infrastructuur waarmee gebundeld zou kunnen worden. Voor zover deze bestaande tracés niet aansluiten op het gewenste begin- of eindpunt, kan vrije of rechtlijnige tracering worden toegepast om het alternatief volledig te maken.

In de praktijk kunnen meerdere kansrijke bundelingsalternatieven voorkomen, bijvoorbeeld doordat er verschillende bestaande tracés zijn om mee te bundelen, er verschillende routes zijn om bij de bundel te komen, etc. Verder zijn er varianten mogelijk t.a.v. de onderlinge afstand van de infrastructuurlijnen in de bundel, met name bij de knelpunten. De praktijkrelevatie van bundeling als traceringsconcept wordt geïllustreerd door de keuze van het voorkeursalternatief in diverse grote infrastructuurprojecten uit de afgelopen jaren: o.a. bij de HSL Zuid en de Betuwelijn is (deels) gekozen voor bundeling met bestaande infrastructuur.

{{Voetnoten}}

{{Bladeren2
|Boek=Infrastructuurplanning
|vorige=Netwerkopbouw
|tekstvorige=6. Netwerkopbouw
|huidige=7. Horizontaal tracé
|volgende=Verticaal tracé
|tekstvolgende=8. Verticaal tracé
}}
{ {Sub}}</text>
      <sha1>31v0c2q0zrxwkx35329qbyqoxrmgk4y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:KKoolstra/Infrastructuurplanning/Dimensionering</title>
    <ns>2</ns>
    <id>31581</id>
    <revision>
      <id>428802</id>
      <parentid>413971</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:58:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28762" sha1="gwlztkiytn4vd92666sa3vjaqdex0dl" xml:space="preserve">{{Infrastructuurplanning}}

__NOTOC__

=9. Dimensionering van verkeersinfrastructuur=
Gegeven het horizontaal en verticaal tracé van een alternatief, zijn er nog verschillende mogelijkheden om de nieuwe verbinding te dimensioneren. Zo kan de hele verbinding 2*2-strooks worden uitgevoerd, maar wellicht volstaat een 2*1-strooks uitvoering voor het rustigste gedeelte van het tracé. Ook kan voor verschillende knooppunttypen - met een verschillende capaciteit en comfort - worden gekozen. Bij de aansluiting met de A9 zou bijvoorbeeld gekozen kunnen worden voor een [[w:Halfklaverbladaansluiting|halfklaverbladaansluiting]], maar dan zou het stroomwegkarakter worden onderbroken. Een alternatief is bijvoorbeeld een [[w:trompetknooppunt|trompetknooppunt]], waardoor er geen gelijkvloers kruisend verkeer meer is.

==Soorten verkeersnetwerkelementen==
Een tracé kan worden opgebouwd uit verkeersnetwerkelementen met een verschillende functie. Per definitie betekent het begrip 'netwerk' al dat we knooppunten en schakels kunnen onderscheiden. 
In een verkeersnetwerk kunnen we echter op functionele gronden meer soorten verkeersnetwerkelementen onderscheiden:
*schakels
*kruisingen
*verkeersknooppunten
*buffers
*parkeervoorzieningen
*stations (vervoersknooppunten)

Daarbij kunnen we verschil maken tussen de 'vorm' van de infrastructuur (doorgaand spoor, wissel, kruising) en de functie daarvan. Een stuk infrastructuur kan meerdere functies hebben, zoals een perronspoor op een spoorwegstation dat zowel wordt gebruikt voor doorgaand snelverkeer (schakel), voor stationsstops (station) en als stallingsplaats voor treinen (parkeervoorziening).

===Capaciteit van verkeersnetwerkelementen===
De capaciteit van de verkeersinfrastructuur hangt nauw samen met de functie van verkeersnetwerkelementen. Het begrip capaciteit moet echter in samenhang worden gezien met de functie van een verkeersnetwerkelement. Meestal wordt onder capaciteit de maximale intensiteit van het verkeer verstaan, maar bij een opstelstrook of een parkeerplaats is het logischer om de capaciteit te definiëren als het aantal voertuigen dat er kan wachten of parkeren. 

===Dimensionering van verkeersnetwerkelementen===
De dimensionering hangt nauwe samen met de capaciteit. Het aantal rijstroken op een weg, sporen van een spoorlijn etc. is bepalend voor de capaciteit die een weg of spoorlijn kan verwerken. In de meeste gevallen zal de dimensionering van deze verkeersnetwerkelementen worden gebaseerd op schattingen van de verkeersvraag, zonder dat er alternatieven qua dimensionering worden meegenomen.

Het is echter in een aantal situaties wel degelijk zinvol om alternatieven te onderscheiden qua dimensionering. Bij de capaciteitsuitbreiding van een tweesporig baanvak zouden bijvoorbeeld de alternatieven kunnen zijn:
*korte inhaalsporen op een station halverwege
*langere inhaalsporen over de lengte van twee stations
*integrale viersporigheid

Deze alternatieven leiden niet alleen tot een verschillende capaciteit, maar ook tot een verschillend afwikkelingsniveau. Zo kunnen vertragingen veel flexibeler worden opgevangen bij integrale viersporigheid als bij korte inhaalsporen, ook wanneer de eerste oplossing voldoende capaciteit biedt.

In dit hoofdstuk gaan we verder in op de vraag welke alternatieven er zijn voor de dimensionering en vormgeving van verschillende soorten verkeersnetwerkelementen.

==Schakels==
Schakels hebben als primaire functie het faciliteren van voertuigverplaatsingen tussen de verschillende knooppunten van het netwerk. Voorbeelden hiervan zijn wegvakken en luchtvaartcorridors. De meeste verkeersinfrastructuur heeft een schakelfunctie: het mogelijk maken om van de ene naar de andere plaats te rijden.

De capaciteit van schakels wordt voornamelijk bepaald door de minimum volgtijd tussen de voertuigen. Belangrijk verschil tussen weg- en spoorwegverkeer is hierbij dat bij wegverkeer bestuurders zelf hun volgafstand kiezen en dat bij meerdere rijstroken er 'vrij' ingehaald kan worden. Bij spoorwegverkeer wordt de minimum volgtijd bepaald door het seinstelsel en zijn mogelijkheden tot inhalen sterk beperkt door de infrastructuur.

===Wegverkeer&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Deze paragraaf is een bewerking  van het lemma [[w:verkeerscapaciteit|verkeerscapaciteit]] van nl.wikipedia.org. Versie: zie [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Verkeerscapaciteit&amp;oldid=17549576]; auteurs: zie [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Verkeerscapaciteit&amp;action=history].&lt;/ref&gt;=== 

De capaciteit van een weg hangt af van het aantal rijstroken per richting. Een vuistregel voor autosnelwegen is dat een rijstrook een capaciteit heeft van ongeveer 2200 voertuigen per uur. Dat houdt in dat er ongeveer elke 1,63 seconden een voertuig passeert. Deze volgtijd is geen constante, en hangt af van het bestuurdersgedrag, weersomstandigheden, wegcondities, etc. Zo is de capaciteit van een autosnelweg bijvoorbeeld lager ter plaatse van hellingen, wegversmallingen e.d. 

De capaciteit hangt ook samen met de verkeerssamenstelling. Zo is de capaciteit in motorvoertuigen per uur lager als het percentage vrachtauto's (ten opzichte van personenauto's) groter is. Om vrachtwagens en auto's bij elkaar op te tellen, worden '[[w:personenauto-equivalent|personenauto-equivalenten]]' (p.a.e.) toegepast. Zo telt een vrachtwagen als 1,5 à 3 p.a.e. op autosnelwegen bij capaciteitssnelheden.

De capaciteit van wegen kan worden vergroot door het aantal rijstroken  uit te breiden. Een alternatief is om alleen plaatselijk inhaalmogelijkheden te bieden. In dat geval wordt niet zozeer de (maximale) capaciteit vergroot, maar wel het afwikkelingsniveau. Immers, snellere auto’s kunnen langzamere vrachtwagens nu lokaal inhalen.

===Spoorverkeer===
Bij het huidige [[w:blokstelsel|blokstelsel]] is de capaciteit van een hoofdspoorlijn 15 tot 20 treinen per richting per uur. Metrolijnen halen capaciteiten tot 30 treinen per uur, terwijl de capaciteit van een tramlijn nog hoger kan liggen door het ontbreken van een blokbeveiliging. Bij conventionele blokstelsels is de minimale volgtijd ruwweg twee bloklengtes, wat gelijk staat aan twee keer de maximale remweg. 

In de praktijk is de capaciteit van spoorlijnen vaak lager door heterogeen gebruik. Als een dubbelsporig baanvak wordt bereden door stoptreinen met veel haltes, goederentreinen en intercities, zonder dat er inhaalmogelijkheden zijn, kan de capaciteit dalen tot enkele treinen per uur. De capaciteit van enkelsporige baanvakken is nog lager, zeker bij alternerend gebruik door treinen uit tegenovergestelde richtingen. In dit geval is de dichtheid van kruisingsmogelijkheden bepalend.

De capaciteit van baanvakken kan worden vergroot door het aantal sporen uit te breiden. Indien de capaciteit wordt beperkt door de heterogeniteit van het treinverkeer, kan het voldoende zijn om alleen plaatselijk inhaalsporen aan te leggen, waardoor snellere intercities bijvoorbeeld langzamere sprinters kunnen inhalen.

==Kruisingen==
Kruisingen en knooppunten zijn beide punten in het verkeersnetwerk waar meerdere schakels elkaar ontmoeten. Het belangrijkste verschil is of er sprake is van uitwisseling van verkeer tussen twee kruisende schakels.

Een kruising is een infrastructuurelement waar de ene verkeersstroom de andere (gelijkvloers) kan kruisen. Op een kruising kan verkeer niet wisselen tussen de ene en de andere schakel. Een spoorwegkruising is een voorbeeld van een kruising binnen hetzelfde netwerk. Kruisingen komen echter ook voor tussen schakels van verschillende netwerken, bijvoorbeeld spoorwegovergangen en beweegbare bruggen. 

De (gelijkvloerse of ongelijkvloerse) kruising is reeds aan bod gekomen in het hoofdstuk over het [[Infrastructuurplanning/Verticaal tracé|verticaal tracé]]. Bij volledig ongelijkvloerse kruisingen, zoals niet-beweegbare bruggen en viaducten, is er geen sprake van onderlinge beïnvloeding en is er dus geen sprake van beperking van de capaciteit. Bij gelijkvloerse kruisingen wordt de capaciteit, net als bij kruispunten (zie hieronder) in sterke mate bepaald door het voorrangsregime. Over het algemeen kan de capaciteit van drukke kruisingen worden geoptimaliseerd door verkeersregelingen, waarbij het gunstig is om niet te vaak van 'richting' te wisselen. Hierdoor wordt bespaard op het 'ontruimen' van de kruising bij het wisselen van richting. Zo is de capaciteit van een beweegbare wegbrug over een kanaal voor het wegverkeer groter als meerdere schepen tegelijk de brug passeren, dan wanneer voor ieder schip afzonderlijk de brug wordt geopend - zonder dat dit ten koste gaat van de beschikbare capaciteit voor het scheepvaartverkeer. Voor de wachttijden voor het scheepvaartverkeer is dit echter wel weer nadelig - dit ten gunste van de wachttijden voor het wegverkeer. Voor het overige wordt de capaciteit van kruisingen geheel bepaald door de capaciteit van de betreffende schakels.

==Knooppunten==
Een verbinding tussen schakels waar - in tegenstelling tot een kruising - wel uitwisseling van verkeer mogelijk is, noemen we een verkeersknooppunt. Verkeersknooppunten verbinden verschillende schakels, bijvoorbeeld drie of vier snelwegschakels bij een snelwegknooppunt. Een autosnelwegknooppunt bestaat overigens weer uit verschillende deelschakels en knooppunten als we deze op rijbaanniveau bestuderen. Ook een wissel in een spoorbaan kan worden opgevat als een verkeersknooppunt. Zelfs een [[w:schutluis|sluis]] kan worden opgevat als een verkeersknooppunt, hoewel deze slechts sequentiële schakels met elkaar verbindt.

Hierbij onderscheiden we allereerst elementaire en samengestelde knooppunten. Veel gebruikte elementaire knooppuntvormen zijn ''in- en uitvoegingen'' en ''kruispunten''. Daarnaast kennen we ook elementaire knooppunten ter overbrugging van hoogteverschillen als liften en sluizen en de [[draaischijf (spoorweg)|draaischijf]] als bijzondere variatie op het thema 'kruispunt'. 

Met behulp van kruispunten, in- en uitvoegingen en (on)gelijkvloerse kruisingen kunnen verschillende soorten samengestelde knooppunten worden gecreëerd. Afhankelijk van de vraag of kruisende verkeersstromen gelijkvloers of ongelijkvloers worden afgewikkeld, onderscheiden we daarbij: 
*gelijkvloers knooppunt;
*gedeeltelijk ongelijkvloers knooppunt;
*volledig ongelijkvloers knooppunt.

Hieronder gaan we eerst nader in op het verschil tussen in- en uitvoegingen en kruispunten en de mogelijkheden tot capaciteitsvergroting bij deze elementaire knooppuntvormen. Daarna gaan we nader in op de mogelijkheden om, met name door de drukste of zelfs alle kruisende verkeersstromen ongelijkvloers af te wikkelen, de capaciteit van (samengestelde) knooppunten te vergroten. Bij gelijkvloerse kruisingen is het daarbij ook van belang hoe efficiënt het kruisingsproces is geregeld en hoeveel verkeer tegelijkertijd het kruispunt kan passeren. Maar ook de verdere vormgeving beïnvloedt de capaciteit, omdat dit medebepalend is voor hoe efficiënt het verkeer verwerkt kan worden. 

===In- en uitvoegingen===
Bij stroomwegen in het wegverkeer, maar ook bij knooppunten voor het spoorwegverkeer, worden knooppunten opgebouwd met behulp van in- en uitvoegingen. Bij geleide verkeerssystemen, zoals spoorwegen en trambanen, zijn in- en uitvoegpunten beter bekend als [[w:wissel|wissels]].

De capaciteit van in- en uitvoegstroken hangt vooral af van de lengte ervan. Met name kortere invoegstroken kunnen een capaciteitsreducerend effect hebben, doordat verkeer met onvoldoende snelheid de hoofdrijbaan oprijdt. Voor relatief dure kunstwerken kan het uit kostentechnisch oogpunt echter aantrekkelijk zijn om kortere toeritten toe te passen, denk bijvoorbeeld aan aansluitingen vlak voor tunnels. Voor [[w:weefvak|weefvakken]] (een samengestelde in- en uitvoegstrook) geldt al helemaal dat de capaciteit sterk samenhangt met de lengte ervan. Pas bij lengtes ruim boven de 1000 meter is er geen capaciteitsverhogend effect meer meetbaar van verdere verlenging van de weefvakken.

Fundamenteel wordt de capaciteit van een wissel bepaald door de tijd die een trein nodig heeft om het wissel te passeren en de tijd benodigd om het wissel om te zetten en vrij te geven. In de praktijk zijn echter vrijwel alle hoofd- en metrospoorwegen geregeld  middels een blokstelsel. Daarbij zijn wissels vaak onderdeel van een complexer gelijkvloers knooppunt (wisselstraat, zie hieronder), waardoor een trein eerst het gehele knooppunt vrij moet hebben gemaakt, voordat een kruisend treinpad vrij gegeven kan worden. 

===Kruispunten===
{{Afbeelding duo
|breedte = 800px
|afbeelding1 = CrossingLekRiver-AmsterdamRhineCanal.jpg
|breedte1 = 400px
|bijschrift1 = Het kruispunt van het [[w:Amsterdam-Rijnkanaal|Amsterdam-Rijnkanaal]] met de rivier de [[w:Lek|Lek]]. In verband met de sterke stroming op de Lek zijn verbredingen toegepast bij de mondingen van het kanaal.
|afbeelding2=Engels wissel.jpg
|breedte2=400px
|bijschrift2=Een Engels wissel heeft de zelfde functionaliteiten als een kruispunt: het maakt zowel het kruisen als het afslaan van het verkeer mogelijk.
}}

Een kruispunt is een verkeersnetwerkelement dat zowel het kruisen van verkeersstromen als het uitwisselen van verkeer tussen schakels mogelijk maakt. De meest voorkomende types zijn drie- en viersprongen. Deze komen onder andere voor in waterwegen, fietspaden en wegen voor gemengd verkeer.

Het equivalent van een kruispunt in het spoorverkeer is een [[w:Engels wissel|Engels wissel]]. Een Engels wissel is een kruising en wissel in één en wordt vooral toegepast in wisselstraten nabij spoorwegstations. Een Engels wissel maakt alleen uitwisseling in de lengterichting van het wissel mogelijk, uiteraard niet over de scherpe hoeken.

De capaciteit van gelijkvloerse kruispunten hangt sterk samen met de dimensionering (het aantal voertuigen dat tegelijkertijd het kruisingsvlak kan passeren) en de regeling van de kruising. Daarbij is het niet mogelijk om 'de' capaciteit' te bepalen voor een gelijkvloers kruispunt, aangezien deze mede afhangt van de verdeling van de verkeersintensiteiten per richting.

De capaciteit van kruispunten kan tot op zekere hoogte worden vergroot door het kruisingsvlak te vergroten (meer stroken per richting). In de praktijk gaat dit vooral op voor kruispunten met verkeersregelinstallaties. Als er bijvoorbeeld drie stroken per rijrichting beschikbaar zijn over het kruisingsvlak voor rechtdoorgaand verkeer, kan er per groenfase van bijvoorbeeld 40 seconden meer verkeer worden verwerkt dan bij slechts twee of één rijstrook per rijrichting. Echter, dit werkt alleen als de extra rijstroken voldoende lang na de kruising worden doorgezet, anders blijven de extra rijstroken vaak onderbenut.

===Gelijkvloerse knooppunten===
De eenvoudigste knooppunten zijn gelijkvloerse knooppunten. Bij een gelijkvloers knooppunt vindt zowel het kruisen als het uitwisselen van verkeer tussen schakels plaats op hetzelfde niveau.

Van de gelijkvloerse knooppunten is het kruispunt de (eerder in dit hoofdstuk reeds geïntroduceerde) basisvorm. Met een combinatie van een gelijkvloerse kruising met in- en uitvoegingen en verbindingsbogen kun je echter ook uitgebreidere gelijkvloerse knooppunten bouwen. Zo worden knooppunten tussen [[w:trambaan|trambanen]] vaak vormgegeven met gelijkvloerse kruisingen in combinatie met verbindingsbogen voor rechts- en linksafslaand verkeer ook een soort 'kruispunt' maken voor geleid verkeer. 

====Rotondes en verkeerspleinen====
Je kunt ook gelijkvloerse knooppunten maken met alleen in- en uitvoegingen: [[w:rotonde|rotondes]] en verkeerspleinen. Het belangrijkste verschil tussen een kruispunt en een ''rotonde'' of ''verkeersplein'' is dat op een rotonde of verkeersplein er geen kruisende verkeersstromen meer voorkomen, maar alleen in- en uitvoegend verkeer. In tegenstelling tot rotondes worden verkeerspleinen, grote meerstrooksrotondes met voorrang van rechts of geregeld met verkeersregelinstallaties,  in nieuwe situaties nog maar weinig toegepast. Qua doorstroming is een rotonde een efficiëntere oplossing dan een gewoon kruispunt (zonder verkeersregeling). De capaciteit van rotondes kan het beste worden gedefinieerd als de conflictbelasting in p.a.e. ([[w:personenautoequivalent|personenautoequivalent]]) per tak van de rotonde. Deze varieert van ongeveer 1500 pae/h voor een enkelstrookstrotonde of een tweestrooksrotonde met enkele toe- of afritten tot 2400 pae/h voor een tweestrooks-rotonde met dubbele toe- en afritten (CROW, 1998).

====Wisselstraten====
{{Afbeelding vast
|breedte=750px
|afbeelding=Oostzijde Amsterdam CS.JPG
|bijschrift=Wisselstraat aan de oostzijde van [[w:Station Amsterdam Centraal|Amsterdam Centraal]].
}}

Een voorbeeld van een relatief complexe gelijkvloerse knooppuntvorm, die wordt toegepast in het spoorwegverkeer, is de wisselstraat. Een ''wisselstraat'' is een type knooppunt dat veel voorkomt bij grote [[w:spoorwegstation|spoorwegstations]] en [[w:rangeerterrein|rangeerterreinen]]. Een wisselstraat is een gelijkvloers knooppunt dat is opgebouwd uit [[w:wissel|wissels]] en [[w:engels wissel|engelse wissels]]. Een wisselstraat maakt het, wanneer deze volledig is uitgebouwd, mogelijk om vanaf de vrije baan (of baanvakken wanneer meerdere spoorlijnen aantakken) alle perron- of rangeersporen te bereiken. De capaciteit van een wisselstraat wordt in belangrijke mate bepaald door het gebruik. Indien er nauwelijks kruisende treinpaden zijn, kunnen verschillende treinen (vrijwel) tegelijkertijd de wisselstraat bereiden. Een trein die de gehele wisselstraat moet oversteken, blokkeert echter alle andere mogelijke treinpaden. Pas als de wisselstraat gepasseerd is en het nieuwe pad ingesteld, kan dan de volgende trein de wisselstraat passeren.

====Verkeersregelingen====
Belangrijk onderscheid bij kruispunten in het (weg)verkeer is tussen kruispunten met en zonder verkeersregeling. In het wegverkeer hebben gelijkwaardige kruispunten de laagste capaciteit. Bij drukte kan er relatief veel tijd en daarmee capaciteit verloren gaan bij het oplossen van voorrangsconflicten. Bij voorrangskruispunten is de capaciteit beschikbaar voor het verkeer in de hoofdrichting vrijwel even groot als op een schakel zonder kruisend verkeer. Voor overstekend en invoegend verkeer wordt de beschikbare capaciteit echter sterk beperkt door de beschikbare hiaten in de hoofdstroom. De grootste capaciteit kan echter worden bereikt door het toepassen van verkeersregelingen. In het spoorverkeer wordt het verkeer op gelijkvloerse kruispunten per definitie geregeld door de [[w:treinbeveiliging|treinbeveiliging]] met lichtseinen. Op luchthavens en drukke kruispunten van scheepvaartverkeer assisteert de verkeersleiding de gezagvoerders om een veilig en efficiënt kruisingsproces te waarborgen. 

In het wegverkeer worden [[w:verkeersregelinstallatie|verkeersregelinstallaties]] bij voorkeur alleen toegepast als een rotonde onvoldoende capaciteit heeft of niet inpasbaar is, dan wel als alternatief voor een voorrangskruispunt of ongeregelde oversteekplaats voor fietsers of voetgangers. Belangrijk nadeel van verkeersregelinstallaties is namelijk het tijdsverlies door wachten bij lage intensiteiten hoger is dan bij kruispuntvormen met een voorrangsregeling. Daarnaast is het een relatief dure oplossing.

====Gedeeltelijk ongelijkvloerse knooppunten====
Om de capaciteit van wisselstraten en aansluitingen in het spoorwegnet te vergroten, worden vaak [[w:fly-over|fly-overs]] en [[w:dive-under|dive-unders]] gebouwd om de belangrijkste kruisende treinpaden ongelijkvloers te kunnen afwikkelen. Met name bij een aantal centrale stations in Nederland zijn hierdoor gedeeltelijk ongelijkvloerse knooppunten ontstaan.  Voorbeelden hiervan zijn de stations [[w:station Utrecht Centraal|Utrecht Centraal]] (noordzijde) en [[w:station Rotterdam Centraal|Rotterdam Centraal]] (westzijde).

{{Afbeelding trio
|breedte = 800px
|afbeelding1 = Knooppunt_haarlemmermeer.png
|breedte1 = 250px
|bijschrift1 = Haarlemmermeeraansluiting
|afbeelding2=Halfklaverbladaansluiting.png
|breedte2=250px
|bijschrift2=Halfklaverbladaansluiting
|afbeelding3=AS-typWC.svg
|breedte3 = 250px
|bijschrift3 = Kwadrantaansluiting
}}

Gedeeltelijk ongelijkvloerse knooppunten zijn alle knooppunten waarin een ongelijkvloerse kruising is opgenomen, waar waarbij ook nog steeds gelijkvloerse kruispuntoplossingen zijn opgenomen. In het wegverkeer komt dit vooral voor bij aansluitingen van autosnelwegen met het onderliggend wegennet. Maar ook in spoorwegnetten komen dergelijke knooppunten veelvuldig voor, met name waar de capaciteit van een overigens gelijkvloers knooppunt is vergroot door het toevoegen van één of meer fly-overs of dive-unders.

Een voorbeeld van een type gedeeltelijk ongelijkvloers knooppunt dat veel wordt toegepast in het wegverkeer is de ''aansluiting''. een ''aansluiting'' is een knooppuntsvorm waarbij een [[w:stroomweg|stroomweg]] (autoweg of autosnelweg) ongelijkvloers een secundaire weg kruist, maar waarbij de secundaire weg zelf wordt onderbroken door een gelijkvloerse knooppuntvorm: een kruispunt of rotonde. De meest voorkomende vormen zijn de Haarlemmermeeraansluiting en de Halfklaverbladaansluiting.

Minder toegepast in wegenneten is de zogenaamde ''kwadrantaansluiting''. Hierbij worden de kruisende hoofdrichtingen ongelijkvloers afgewikkeld; het afslaande verkeer blijft gelijkvloers kruisen met de rechtdoorgaande richtingen. De naam 'kwadrantaansluiting' is waarschijnlijk gekozen omdat slechts één kwadrant van het 'vierkant' een verbinding geeft tussen de hoofdrichtingen.

Een variant van de kwadrantaansluiting, hoewel niet onder deze naam, wordt toegepast om (ongelijkvloers) kruisende spoorlijnen onderling te verbinden. Door één verbindingsboog aan te leggen, zijn door middel van [[w:kopmaken|kopmaken]] in principe alle afslaande bewegingen mogelijk. 

====Ongelijkvloerse knooppunten&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Deze paragraaf is een bewerking van het lemma [[w:knooppunt (verkeer)|Knooppunt (verkeer)]] van nl.wikipedia. Versie: zie [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Knooppunt_%28verkeer%29&amp;oldid=30078879]; auteurs: zie [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Knooppunt_%28verkeer%29&amp;action=history]&lt;/ref&gt;====
Een volledig ongelijkvloers knooppunt is een knooppunt waarin geen gelijkvloerse kruispunten en kruisingen voorkomen (of rotondes), maar waar uitwisseling van verkeer enkel plaatsvindt door in- en uitvoegen. In sommige typen ongelijkvloerse knooppunten komen wel [[w:weefvak|weefvakken]] voor. Wevend verkeer (in- en uitvoegend verkeer op een relatief kort wegvak) is echter nadelig voor de capaciteit van een knooppunt.

{{Afbeelding trio
|breedte=800px
|afbeelding1=Rampa diretta.svg
|breedte1=256px
|bijschrift1=Directe verbinding
|afbeelding2=Rampa semidiretta.svg
|breedte2=256px
|bijschrift2=Semi-directe verbinding
|afbeelding3=Rampa indiretta.svg
|breedte3=256px
|bijschrift3=Indirecte verbinding
}}

Het comfort en in mindere mate de capaciteit dat een knooppunt biedt voor het verkeer dat wordt uitgewisseld tussen schakels, wordt in belangrijke mate bepaald door de vormgeving van de verbindingsbogen. Hierbij onderscheiden we directe, semi-directe en indirecte verbindingsbogen.

[[Bestand:Saut-de-mouton2.svg|right|thumb|300px|Schematische weergave van een splitsing van twee spoorwegen.]]
Niet alle knooppunten zijn volledig. Onvolledigheid in de context van verkeersknooppunten houdt in dat voor slechts een deel van de theoretisch mogelijke relaties ook een verbinding wordt aangeboden. Een type volledig ongelijkvloers knooppunt dat per definitie onvolledig is, is de ongelijkvloerse ''splitsing''. Voorbeelden hiervan zijn  [[w:knooppunt Beverwijk|knooppunt Beverwijk]] waar de A22 zich afsplitst van de A9  en de ongelijkvloerse aansluiting bij Zaandam van spoorlijn [[w:Spoorlijn Zaandam - Enkhuizen|Zaandam-Enkhuizen]] op de spoorlijn [[w:Spoorlijn Den Helder - Amsterdam|Amsterdam-Den Helder]].

==Buffers en parkeervoorzieningen==
Buffers zijn schakels in een verkeersnetwerk waar niet de stroomfunctie centraal staat, maar waar voertuigen kunnen wachten totdat ze verder kunnen gaan. Voertuigen kunnen stilstaand bufferen, maar ook rijdend – zoals vaak in files op snelwegen het geval is. Vliegtuigen kunnen in de lucht zelfs alleen met een bepaalde snelheid bufferen en hiervoor zijn dan ook vaste delen van het luchtruim gereserveerd waar  wachtende vliegtuigen kunnen cirkelen (Nolan, 1994). 

Parkeervoorzieningen zijn nodig om voertuigen die op een bepaald moment niet gebruikt worden te plaatsen zonder dat zij het bewegende verkeer hinderen. Parkeervoorzieningen bevinden zich vaak nabij vervoersknooppunten, zoals de opstelplaatsen voor treinen nabij stations. De capaciteit ervan kan worden gelijkgesteld aan het aantal beschikbare plaatsen. Enige complicerende factor hierbij is wanneer dezelfde plaats gebruikt kan worden door één groot vervoermiddel of twee kleine vervoermiddelen (bijvoorbeeld één lange trein of twee korte treinen). 

===Capaciteit van buffers en parkeervoorzieningen===
{{Afbeelding vast
|afbeelding=Blocking back and buffering.png
|breedte=750px
|bijschrift= Afhankelijk van de buffercapaciteit van de hoofdrijbaan kunnen files al dan niet bovenstrooms verkeer hinderen dat het eigenlijke knelpunt niet hoeft te passeren (bron: Koolstra, 2005).
}}

Bufferen vindt vaak plaats op schakels die normaliter gewoon een stroomfunctie hebben (bijvoorbeeld files op autosnelwegen), maar waar regelmatig wordt gebufferd is het wenselijk om de inrichting van de verkeersinfrastructuur op deze functie in te richten. Voorbeeld hiervan is het dimensioneren van opstelvakken voor verkeerslichten op de hoeveelheid wachtend verkeer. Het is wenselijk om te voorkómen dat wachtend verkeer te ver stroomopwaarts komt te staan. Ook bij autosnelwegen is wel voorgesteld om op plekken waar vaak files staan het aantal rijstroken uit te breiden, waardoor de files korter worden – het tijdverlies voor het doorgaand verkeer blijft gelijk (zie figuur hierboven).

==Stations==
Stations zijn tenslotte de verbinding tussen verkeers- en vervoernetwerken. Op een station vindt het in- en uitstappen van passagiers en het laden en lossen van vracht plaats. Het zijn knooppunten van vervoernetwerken, maar zijn ook duidelijk eigen elementen in een verkeersnetwerk. Het kenmerkende verkeersproces op een station is dat voertuigen er stoppen om het in- en uitstappen c.q. laden en lossen mogelijk te maken. Voorbeelden van stations zijn spoorwegstations, bushaltes, havenkades en luchthaventerminals.

===Capaciteit van stations===
De capaciteit van stations wordt bepaald door een aantal factoren. In de eerste plaats is het aantal perrons op een station (of gates op een luchthaven) maatgevend voor het aantal voertuigen dat tegelijkertijd kan worden bediend voor in- en uitstappen. Daarnaast is de halteerduur van belang. De halteertijd van een bus op een gewone halte met weinig in- en uitstappers kan beperkt blijven tot minder dan een halve minuut. Bij grote knooppunten is het echter vaak gewenst om treinen, bussen of vliegtuigen langer te laten halteren om gelijktijdige uitwisseling van passagiers (en vracht, bagage, etc.) mogelijk te maken tussen verschillende vervoerdiensten. De capaciteit van een station is dus sterk afhankelijk van de exploitatie ervan. Zo zou het onmogelijk zijn om hetzelfde aantal treinen per uur per richting te verwerken op Amsterdam Centraal als alle treinen er net zoals vroeger zouden kopmaken (en er dus geen doorgaande treinen meer zouden zijn). Omgekeerd zou Amsterdam Centraal nog meer treinen kunnen verwerken als nog meer treinseries zouden doorrijden in plaats van kop te maken. 

{{Afbeelding vast
|afbeelding=Functioneel ontwerp stationslayout.png
|breedte=750px
|bijschrift=Functies van verkeersnetwerkelementen: baanvak met station (bron: Koolstra, 2005).
}}

De capaciteit van Amsterdam centraal wordt overigens ook beperkt door gelijkvloers kruisende treinpaden op de emplacementen en de capaciteit van de toeleidende baanvakken. De capaciteit van reinstations, maar ook luchthavens, wordt daarom niet alleen beperkt door de capaciteit van het station zelf (de ‘terminal’), maar ook door de positie in het netwerk. De figuur hierboven geeft een voorbeeld van de ligging van een station in een verkeersnetwerk, waarbij de primaire functie van ieder element is aangegeven. Het betreft een station met twee doorgaande sporen zonder perrons, twee perronsporen aan weerzijden en een speciaal keerspoor tussen de hoofdsporen in.

{{Voetnoten}}

{{Bladeren2
|Boek=Infrastructuurplanning
|vorige=Verticaal tracé
|tekstvorige=8. Verticaal tracé
|huidige=9. Dimensionering van verkeersinfrastructuur
|volgende=Toetsing
|tekstvolgende=8. Toetsing van alternatieven
}}
{ {Sub}}</text>
      <sha1>gwlztkiytn4vd92666sa3vjaqdex0dl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:KKoolstra/Infrastructuurplanning/Analysemogelijkheden GIS</title>
    <ns>2</ns>
    <id>31655</id>
    <revision>
      <id>428803</id>
      <parentid>413970</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:58:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2844" sha1="evmexpj0b9oae1al2eotbep3biqq7uf" xml:space="preserve">{{Infrastructuurplanning}}

__NOTOC__

==Analysefuncties in GIS==
Geografische informatiesystemen maken het niet alleen mogelijk op efficiënt ruimtelijke data op te slaan en te visualiseren; het is ook mogelijk om allerlei analyses uit te voeren op basis van de ruimtelijke gegevens. De mogelijkheden zijn in theorie vrijwel onbegrensd, maar worden in de praktijk beperkt door de functionaliteiten van het gebruikte pakket (en licentie) en door de vaardigheden van de GIS-analist.  

De volgende typen analysefuncties horen tot het standaardrepertoire van de GIS-analyse:
*Overlay-analyse 
*Buffer-analyse
*Netwerk-analyse

Randvoorwaarde om analyses uit te kunnen voeren met een vector-GIS, is dat het GIS is opgebouwd uit informatielagen (ook wel ''coverages'' genoemd) met een topologie. 

==Topologie==
Topologie is een belangrijk kenmerken van geografische informatiesystemen. Het maakt het mogelijk om allerlei soorten analyses te doen, zoals overlay-, buffer- en netwerkanalyse. Bovendien kunnen topologieregels worden gebruikt om inconsistenties in GIS-kaartlagen op te sporen, zoals bijvoorbeeld het niet juist aansluiten van twee aangrenzende gebieden. 


===Overzicht===
Een aantal GIS-analysefuncties zijn gevisualiseerd in de onderstaande figuur. 

{{Afbeelding vast|afbeelding=Voorbeelden GIS bewerkingen.PNG|breedte=600px|bijschrift=Enkele van de belangrijkste GIS-bewerkingen. Op basis van ruimtelijke ligging kunnen verschillende analyses en bewerkingen worden uitgevoerd. Links de input, rechts de output met voorbeelden.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Bron: T. Nijeholt, Handboek [[Geo-visualisatie]].&lt;/ref&gt;}}

Door dergelijke ruimtelijke operatoren, voegen GIS-applicaties een heel bijzonder soort operatoren toe aan de operatoren die bij de meer gebruikelijke en bekendere administratieve (getalsmatige en tekstuele) databases al bekend zijn (zoals: &lt; &gt; = not, nor, and). Administratieve databases zijn heel goed in staat om objecten te selecteren of te combineren met deze zogenaamde Booleaanse en logische operatoren; Selecteer alle gemeentes groter dan 50.000 inwoners (de operator &gt; wordt hier gebruikt). Een GIS voegt hier operatoren aan toe die een ruimtelijke component kennen. Selecteer alle boringen die - op grond van hun ligging (x- en y- coördinaat) vallen in de gemeente. Net zoals dat door een mens direct op een kaart te zien zou kunnen zijn, zo selecteert een GIS deze boringen op grond van hun locatie. Dat gebeurt dus niet op grond van een (lastig te beheren) koppeling in een relationele database. Andere voorbeelden zijn: selecteer boringen binnen een bepaalde afstand, combineer objecten (merge), etc.

{{Voetnoten}}

{{Bladeren2
|Boek=Tracéplanning
|vorige=Dimensionering
|tekstvorige=9. Dimensionering
|huidige=10. Toetsing van alternatieven
|volgende=Evaluatie
|tekstvolgende=11. Plan- en projectevaluatie
}}
{ {Sub}}</text>
      <sha1>evmexpj0b9oae1al2eotbep3biqq7uf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Overleg gebruiker:DMaarten/Conceptnaam</title>
    <ns>3</ns>
    <id>32907</id>
    <revision>
      <id>428807</id>
      <parentid>272145</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:59:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8512" sha1="0iswd0ckx17pnuho207imor0rhm8itq" xml:space="preserve">{{Bladeren2
|Boek=Onderwijs in relatie tot P2P/Kernconcepten
|vorige=Vorige conceptnaam
|tekstvorige=
|huidige=Conceptnaam
|volgende=Volgende conceptnaam
|tekstvolgende=
}}

Lorem ipsum '''conceptnaam''' dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Vestibulum sollicitudin magna ac auctor vulputate. Suspendisse pharetra odio sed efficitur consectetur. In hac habitasse platea dictumst. Morbi et elit ullamcorper, interdum massa ac, mattis mi. Morbi sit amet leo vel dui fermentum placerat. Donec porttitor vel diam vitae gravida. Nam euismod nunc eget leo scelerisque, vel ultricies sapien euismod. Etiam ultricies nisi ut lectus commodo, at vehicula quam dictum.

In hac habitasse platea dictumst. Vivamus dapibus orci eu scelerisque semper. Cras nec nisi eget nisl bibendum varius et tristique neque. Fusce auctor facilisis diam quis mollis. Nullam pharetra magna vel ipsum lacinia vestibulum. Integer tincidunt dictum pretium. Pellentesque tincidunt mattis nunc in luctus. Praesent bibendum odio a eros mollis auctor. Integer laoreet massa mi, et pellentesque tellus feugiat ut. Cras sed ullamcorper quam, cursus iaculis tortor.


==Conceptnaam en P2P==
Class aptent taciti sociosqu ad litora torquent per conubia nostra, per inceptos himenaeos. Ut rutrum lacinia arcu, eget pretium magna volutpat ut. Suspendisse id molestie nibh. In cursus neque a massa hendrerit ornare. Donec mollis mauris in lorem condimentum efficitur. Curabitur consectetur eu lorem sed cursus. Integer luctus sagittis elit, et aliquam lectus suscipit ut. Donec velit felis, placerat ultrices lacinia eget, ornare eget dui. Aliquam erat volutpat. Nunc elementum, neque ac lacinia congue, orci lorem congue justo, in accumsan urna dui at arcu. Vestibulum fringilla risus quis justo condimentum pretium. Quisque pulvinar nunc a elementum commodo. Nam condimentum luctus nisl, quis semper ex ultrices at. Sed pellentesque dictum tortor, id commodo sem commodo in. Sed finibus dapibus urna, ut lobortis erat fermentum sed. Sed fermentum mi nisi, nec fringilla massa porttitor in. Aliquam erat volutpat. Sed congue velit enim, ac rutrum mi ornare ut. Proin eget suscipit purus. Maecenas blandit lorem eu dui dapibus tempus. Donec in mollis erat. Cras vitae ornare neque, eget feugiat nunc. Interdum et malesuada fames ac ante ipsum primis in faucibus. Proin bibendum purus in metus porttitor iaculis. Aenean sed hendrerit diam. Nulla at dolor eget nibh volutpat consequat eu vel arcu.

In hac habitasse platea dictumst. Vivamus dapibus orci eu scelerisque semper. Cras nec nisi eget nisl bibendum varius et tristique neque. Fusce auctor facilisis diam quis mollis. Nullam pharetra magna vel ipsum lacinia vestibulum. Integer tincidunt dictum pretium. Pellentesque tincidunt mattis nunc in luctus. Praesent bibendum odio a eros mollis auctor. Integer laoreet massa mi, et pellentesque tellus feugiat ut. Cras sed ullamcorper quam, cursus iaculis tortor. Integer luctus sagittis elit, et aliquam lectus suscipit ut. Donec velit felis, placerat ultrices lacinia eget, ornare eget dui. Aliquam erat volutpat. Nunc elementum, neque ac lacinia congue, orci lorem congue justo, in accumsan urna dui at arcu. Vestibulum fringilla risus quis justo condimentum pretium. Quisque pulvinar nunc a elementum commodo. Nam condimentum luctus nisl, quis semper ex ultrices at. Sed pellentesque dictum tortor, id commodo sem commodo in. Sed finibus dapibus urna, ut lobortis erat fermentum sed. Sed fermentum mi nisi, nec fringilla massa porttitor in. Aliquam erat volutpat. Sed congue velit enim, ac rutrum mi ornare ut. Proin eget suscipit purus. Maecenas blandit lorem eu dui dapibus tempus. Donec in mollis erat. Cras vitae ornare neque, eget feugiat nunc. Interdum et malesuada fames ac ante ipsum primis in faucibus. Proin bibendum purus in metus porttitor iaculis. Aenean sed hendrerit diam. Nulla at dolor eget nibh volutpat consequat eu vel arcu.


==Voorbeeld==
Integer luctus sagittis elit, et aliquam lectus suscipit ut. Donec velit felis, placerat ultrices lacinia eget, ornare eget dui. Aliquam erat volutpat. Nunc elementum, neque ac lacinia congue, orci lorem congue justo, in accumsan urna dui at arcu. Vestibulum fringilla risus quis justo condimentum pretium. Quisque pulvinar nunc a elementum commodo. Nam condimentum luctus nisl, quis semper ex ultrices at. Sed pellentesque dictum tortor, id commodo sem commodo in. Sed finibus dapibus urna, ut lobortis erat fermentum sed. Sed fermentum mi nisi, nec fringilla massa porttitor in. Aliquam erat volutpat. Sed congue velit enim, ac rutrum mi ornare ut. Proin eget suscipit purus. Maecenas blandit lorem eu dui dapibus tempus. Donec in mollis erat. Cras vitae ornare neque, eget feugiat nunc. Interdum et malesuada fames ac ante ipsum primis in faucibus. Proin bibendum purus in metus porttitor iaculis. Aenean sed hendrerit diam. Nulla at dolor eget nibh volutpat consequat eu vel arcu.

In hac habitasse platea dictumst. Vivamus dapibus orci eu scelerisque semper. Cras nec nisi eget nisl bibendum varius et tristique neque. Fusce auctor facilisis diam quis mollis. Nullam pharetra magna vel ipsum lacinia vestibulum. Integer tincidunt dictum pretium. Pellentesque tincidunt mattis nunc in luctus. Praesent bibendum odio a eros mollis auctor. Integer laoreet massa mi, et pellentesque tellus feugiat ut. Cras sed ullamcorper quam, cursus iaculis tortor.


==Theoretische duiding==
[[Bestand:Turbofan2 Labelled.gif|thumb|Dit is het bijschrift]]
Vestibulum fringilla risus quis justo condimentum pretium. Quisque pulvinar nunc a elementum commodo. Nam condimentum luctus nisl, quis semper ex ultrices at. Sed pellentesque dictum tortor, id commodo sem commodo in. Sed finibus dapibus urna, ut lobortis erat fermentum sed. Sed fermentum mi nisi, nec fringilla massa porttitor in. Aliquam erat volutpat. Sed congue velit enim, ac rutrum mi ornare ut. Proin eget suscipit purus. Maecenas blandit lorem eu dui dapibus tempus. Donec in mollis erat. Cras vitae ornare neque, eget feugiat nunc. Interdum et malesuada fames ac ante ipsum primis in faucibus. Proin bibendum purus in metus porttitor iaculis. Aenean sed hendrerit diam. Nulla at dolor eget nibh volutpat consequat eu vel arcu.

In hac habitasse platea dictumst. Vivamus dapibus orci eu scelerisque semper. Integer luctus sagittis elit, et aliquam lectus suscipit ut. Donec velit felis, placerat ultrices lacinia eget, ornare eget dui. Aliquam erat volutpat. Nunc elementum, neque ac lacinia congue, orci lorem congue justo, in accumsan urna dui at arcu. Vestibulum fringilla risus quis justo condimentum pretium. Quisque pulvinar nunc a elementum commodo. Nam condimentum luctus nisl, quis semper ex ultrices at. Sed pellentesque dictum tortor, id commodo sem commodo in. Sed finibus dapibus urna, ut lobortis erat fermentum sed. Sed fermentum mi nisi, nec fringilla massa porttitor in. Aliquam erat volutpat. Sed congue velit enim, ac rutrum mi ornare ut. Proin eget suscipit purus. Maecenas blandit lorem eu dui dapibus tempus. Donec in mollis erat. Cras vitae ornare neque, eget feugiat nunc. Interdum et malesuada fames ac ante ipsum primis in faucibus. Proin bibendum purus in metus porttitor iaculis. Aenean sed hendrerit diam. Nulla at dolor eget nibh volutpat consequat eu vel arcu.
Cras nec nisi eget nisl bibendum varius et tristique neque. Fusce auctor facilisis diam quis mollis. Nullam pharetra magna vel ipsum lacinia vestibulum. Integer tincidunt dictum pretium. Pellentesque tincidunt mattis nunc in luctus. Praesent bibendum odio a eros mollis auctor. Integer laoreet massa mi, et pellentesque tellus feugiat ut. Cras sed ullamcorper quam, cursus iaculis tortor. Class aptent taciti sociosqu ad litora torquent per conubia nostra, per inceptos himenaeos. Ut rutrum lacinia arcu, eget pretium magna volutpat ut. Suspendisse id molestie nibh. In cursus neque a massa hendrerit ornare. Donec mollis mauris in lorem condimentum efficitur. Curabitur consectetur eu lorem sed cursus.


==Externe linken==
https://www.vestibulum.be

https://www.interdum.be

https://www.interdum.be

https://www.interdum.be 

https://www.interdum.be 


==Referenties==
Aliquam a sollicitudin lectus. 

Donec nec urna non velit iaculis venenatis. Nam vel sem ipsum. 

Class aptent taciti sociosqu ad litora torquent per conubia nostra, per inceptos himenaeos. 

Duis dictum dictum pellentesque. 

Nulla pulvinar lectus nec sapien ultricies aliquam. 

Proin scelerisque arcu consequat velit eleifend efficitur. Nunc porta elementum euismod.</text>
      <sha1>0iswd0ckx17pnuho207imor0rhm8itq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schilderen/Kwantiteitscontrast</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33757</id>
    <revision>
      <id>428811</id>
      <parentid>422367</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T08:30:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Surajr7</username>
        <id>29651</id>
      </contributor>
      <origin>428811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3029" sha1="34d8c2ugf0e93xve9xc286xwxz32hgr" xml:space="preserve">

Het kwantiteitscontrast betekent dat er een sterk contrastverschil kan ontstaan door de kleuren in zeer verschillende hoeveelheden te gebruiken. In de voorbeelden hieronder wordt het duidelijk. 

{{Schildervoorbeeld4|File:Contrastdequantitat2.png|Bestand:Kwantiteitscontrast.png|File:János Fajó Ellipse Ellipszis.jpg|File:Patka ac.png|enkele kleine rode vlakjes&lt;br&gt;in een groot groen veld|Kwantiteitscontrast tussen&lt;br&gt;het overheersende oranje vlak&lt;br&gt;en de kleine grijze vlakken.|Het rood valt erg op naast&lt;br&gt;de grote blauwe ovaal|Het rode dakje trekt veel&lt;br&gt;meer aandacht dan je op grond&lt;br&gt;van de omvang zou verwachten|}}
[[Bestand:Kwantiteitscontrast geel en paars.jpg|miniatuur|Afbeelding met gelijke kwantiteiten geel en paars. Het geel valt sterker op door de grotere stralingskracht.]]
Bij het kwantiteitscontrast speelt niet alleen de hoeveelheid kleur een rol. Ook de stralingskracht is van belang. Zo heeft een fel geel een grotere stralingskracht dan bijvoorbeeld violet. Van fel geel is dus minder nodig om een kwantiteitscontrast te verkrijgen. De zuivere kleuren worden wel in deze volgorde gezet qua stralingskracht:

# Geel
# Oranje 
# Rood en groen (hebben dezelfde stralingskracht)
# Blauw 
# Violet  

==Voorbeelden==
Schilders passen het kwantiteitscontrast niet vaak toe. De schrijver van het boek had moeite om een aantal voorbeelden te vinden, en vond eigenlijk alleen landschappen. De levens van de drie schilders uit het onderstaand voorbeeld overlappen elkaar. Misschien is het niet toevallig dat impressionistisch schilderende kunstenaars het kwantiteitscontrast toepassen. Het is een effect dat in werkelijkheid namelijk vaak te zien is, maar het ligt niet zo voor de hand het vast te leggen. Kleine details met een afwijkende kleur worden in schilderijen juist veelal weggelaten.

{{Schildervoorbeeld3|File:James Abbott McNeill Whistler - Nocturne- Blue and Silver - Chelsea - Google Art Project.jpg|File:Brooklyn Museum - Asturian Landscape (Paisaje asturiano) - Joaquín Sorolla y Bastida - overall.jpg|File:Monet - Sandviken, Norwegen.jpg|James Abbott McNeill Whistler (1834–1903)|Joaquín Sorolla (1863–1923)|Claude Monet (1840–1926)|
James McNeill Whistler - gebruikt in zijn Nocturne in blauw en zilver uit 1870 een sterk kwantiteitscontrast. De lampen en de reflecties van de lampen in het water vragen bijna meer aandacht dan de grote blauwe gebouwen. Kijk ook eens hoe hij de transparante figuur op de voorgrond heeft geschilderd. En kijk ook eens naar de compositie, vrijwel alleen horizontalen, met een enkel vertikaal accent. Sorolla schildert in het tamelijk sombere donkergroene landschap enkele witte huizen. Bij het staren naar dit schilderij, zou je de grote groene massa's die ook weinig detail vertonen, bijna overslaan om alleen te kijken wat er bij die kleine witte huizen gebeurt. Monet schildert eigenlijk de rode muren en ramen van de ingesneeuwde huizen, hoewel de brug vooraan, door het licht-donker contrast, ook wel veel aandacht trekt.
}} 
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>34d8c2ugf0e93xve9xc286xwxz32hgr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Bœuf Stroganoff</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36379</id>
    <revision>
      <id>428766</id>
      <parentid>408949</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:49:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2610" sha1="00ofynspa9mcc0spvoi7x2dwwd7sr7u" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Naam = 
| Afbeelding = [[Afbeelding:Beef Stroganoff-02 cropped.jpg|300px]]
| Onderschrift = Bœuf Stroganoff geserveerd met rijst
| Categorie = 
| Porties = 3 á 4
| Energie = 
| Tijd = 
| Stippen = 
}}
==Stroganoffsaus==
'''Stroganoffsaus''' is een pittige saus uit de [[Russische keuken]]. De saus wordt gegeten bij biefstuk en ander rood rundvlees. Het recept stamt vermoedelijk uit de 19e eeuw.

===Ingrediënten===
Voor 3-4 personen:
*300 á 400 g {{Kb|p=rundvlees|biefstuk}}
*boter
*een halve gesnipperde paprika 
*een kleine gesnipperde ui
*een halve dunne gesnipperde prei
*vier kleingesneden en ontvelde tomaten, of kant-en-klare gezeefde tomaat
*een flink borrelglas wodka
*een bekertje zure room

===Bereiding===
*Braad de biefstuk in 30 gram boter goed heet.
*Haal de biefstuk eruit als die naar smaak gebraden is, leg het vlees op een warme schotel en bestrooi het eventueel nog met zout en peper. 
*Bak de paprika in de jus en voeg daarna uien, prei en tomaten toe. Werk daarbij snel. Schuif de groenten naar één kant en giet de wodka in de pan en laat de alcohol verdampen. Voeg ten slotte nog een bekertje zure room toe en laat alles warm worden.
*Serveer de saus met het vlees, met daarbij gebakken aardappelen, patates frites of gekookte rijst en nog een groente naar smaak.

==Bœuf Stroganoff à la moutarde==
Naar origineel Russisch kookboek&amp;nbsp;&lt;ref&gt;(ru) Елена Молоховец (ru), Подарок молодым хозяйкам, Санкт-Петербург,‎ 1871&lt;/ref&gt;

===Ingrediënten===
* 1,2 kg mals rundvlees (3 pfund)
* zout
* 10-15 korrels Jamaïcaanse {{Kb|piment}}, Allspice
* 100 gr boter
* bloem, 1 eetlepel
* zure room, 2 eetlepels
* Sareptamosterd, of Engelse mosterd, 1 theelepel 
* tomatenpuree, 1 eetlepel
* gesnipperde ui
* 2 kopjes runderbouillon

===Bereiding===
* Het vlees op kamertemperatuur laten komen en in blokjes snijden. Met bloem, zout en peper bestrooien.
* Met wat boter en een eetlepel bloem een roux maken. Aanlengen met 2 kopjes bouillon, en laten koken. De mosterd toevoegen, en de Jamaïcaanse piment. De zure room en de ontzuurde tomatenpuree aan de saus toevoegen. Weer laten sudderen.
* Het rundvlees op hoog vuur met boter en de ui snel aanbraden. Vlees toevoegen aan de saus en 15 min op klein vuur laten. Serveren.

== Bronnen en referenties ==
&lt;references /&gt;
{{Sub}}
{{Wikipedia|Pagina=Bœuf Stroganoff|Naam=Bœuf Stroganoff}}
{{Commonscat|Beef Stroganoff}}
{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Saus|Bœuf Stroganoff]]
[[Categorie:Russische keuken|Bœuf Stroganoff]]
[[Categorie:Vleesrecept|Bœuf Stroganoff]]</text>
      <sha1>00ofynspa9mcc0spvoi7x2dwwd7sr7u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Dolma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36851</id>
    <revision>
      <id>428767</id>
      <parentid>411256</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:49:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2925" sha1="jr8nu93bk8m48x7dk6n6fd1fuk15sur" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Dolmadakia a un restaurant grec, la Xerea, València.jpg|300px]]
| Onderschrift = 
| Categorie = Rijstrecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = ± 30 minuten bereiding + 1½ uur kooktijd
| Stippen = 3
}}
'''Dolma''' ([[Turks]]) of '''dolmades''' ([[Grieks]]) is een gerecht van gevulde druivenbladeren met rijst. Het is afkomstig uit het voormalige Turkse en Griekse deel van het Ottomaanse Rijk.

== Ingrediënten ==
* een grote hoeveelheid versgeplukte (jonge) druivenbladeren; gepekelde druivenbladeren zijn ook te koop in speciaalzaken, maar verse zijn uiteraard veel lekkerder
* 6 eetlepels olijfolie
* 1 grote gesnipperde ui
* 2 teentjes knoflook, geperst
* 150 g langkorrelige {{Kb|rijst}}
* 75 g {{Kb|pijnboompitten}} (in hete pan geroosterd, zonder vetstof)
* een theelepel {{Kb|komijnzaad}} (geplet)
* 600 ml {{Kb|bouillon}}
* 4 eetlepels fijngehakte verse {{Kb|dille}}
* 4 eetlepels fijngehakte verse peterselie
* 2 eetlepels fijngehakte verse {{Kb|munt}}
* 1 losgeklopt ei
* sap van 1 citroen
* zout en versgemalen peper naar believen 
* 50 g rozijnen (facultatief)

== Keukengereedschap ==
* een grote + een kleinere kookpan

== Bereiding ==    
*Was de verse druivenbladeren, verwijder de harde steeltjes en blancheer ze 3 tot 5 minuten in kokend water. Laten uitlekken en opzij houden.
*Verhit 2 eetlepels olie in een kookpan en fruit de ui zacht. 
*Voeg de rijst toe en bak deze onder voortdurend roeren met een houten lepel. Roer knoflook, pijnboompitten, rozijnen, komijn en 250 ml bouillon door het rijstmengsel. 
*Laat het geheel afgedekt een 10-tal minuten sudderen tot de rijst gaar en drooggekookt is. 
*Neem de pan van het vuur en roer er de verse kruiden onder. Breng op smaak met zout en peper. Schep er ten slotte 1 eetlepel olie en het geklopte ei door.
* Doe 3 eetlepels olie en 3 eetlepels water in de grote kookpan. Bedek de bodem van de pan met 3 à 4 (beschadigde?) druivenbladeren.
*Leg de bladeren nu één-voor-één op tafel (met de nerfkant naar boven en de kant van het steeltje naar u toe). Leg een eetlepel vulling in het midden op de onderkant van elk blad, vouw de randen naar binnen en rol het op (maak kleine rolletjes). Ga zo door tot de vulling geheel verwerkt is.	
* Schik de gevulde rolletjes met de naad naar beneden in de pan en leg ze in lagen boven elkaar tot alles in de pan ligt. 
*Overgiet met citroensap en de rest van de bouillon en laat het gerecht afgedekt 1½ uur sudderen op laag vuur. Het gerecht is klaar als de bladeren zacht zijn en de rijst gaar is.

==Variaties==
In plaats van druivenbladeren kan ook [[Kookboek/Boerenkool|boerenkool]] worden gebruikt.

==Serveertip==
*U kunt de dolmades serveren met [[Kookboek/Avgolemono|avgolemono]].

[[Categorie:Griekse keuken|{{SUBPAGENAME}}]]
[[Categorie:Turkse keuken|{{SUBPAGENAME}}]]
[[Categorie:Rijstrecept|{{SUBPAGENAME}}]]
[[Categorie:Snack|{{SUBPAGENAME}}]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>jr8nu93bk8m48x7dk6n6fd1fuk15sur</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:QZanden/Test3</title>
    <ns>2</ns>
    <id>37162</id>
    <revision>
      <id>428384</id>
      <parentid>361125</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:16:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6518" sha1="kx699uevmweto4ih1465o13s8i9klg8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
{{Gebruiker:QZanden/Sjablonen/Kladblok}}
__TOC__
== Grammatica ==
*[[Nederlands/Grammatica]]
*[[Nederlands/Grammatica/Aanwijzende voornaamwoorden]]
*[[Nederlands/Grammatica/Bijvoeglijke naamwoorden]]
*[[Nederlands/Grammatica/Bijvoeglijke naamwoorden/Verbuiging]]
*[[Nederlands/Grammatica/Bijwoorden]]
*[[Nederlands/Grammatica/Hete hangijzers in het Nederlands]]
*[[Nederlands/Grammatica/Lidwoorden]]
*[[Nederlands/Grammatica/Lijst van veelvuldig gemaakte fouten in het Nederlands]]
*[[Nederlands/Grammatica/Naslag Nederlands]]
=== Persoonlijke voornaamwoorden ===
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Du]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Gij]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Hen]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Hen, hun of zij]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Hun]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Ik]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Jij]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Jou of jouw]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Jullie]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/U]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Wij]]
*[[Nederlands/Grammatica/Telwoord]]
*[[Nederlands/Grammatica/Verwijswoorden]]
*[[Nederlands/Grammatica/Verwijswoorden/Haar-ziekte]]
*[[Nederlands/Grammatica/Voegwoorden]]
*[[Nederlands/Grammatica/Voegwoorden/Als, wanneer of indien]]
*[[Nederlands/Grammatica/Voegwoorden/Als of dan]]
*[[Nederlands/Grammatica/Wederkerige voornaamwoorden]]
=== Werkwoorden ===
*[[Nederlands/Grammatica/Werkwoorden]]
*[[Nederlands/Grammatica/Werkwoorden/'t Kofschip]]
*[[Nederlands/Grammatica/Werkwoorden/Gezegde]]
*[[Nederlands/Grammatica/Werkwoorden/Kennen of kunnen]]
*[[Nederlands/Grammatica/Werkwoorden/Lijst van sterke en onregelmatige werkwoorden]]
*[[Nederlands/Grammatica/Werkwoorden/Regeltjes voor dt]]
*[[Nederlands/Grammatica/Werkwoorden/Samengestelde werkwoorden]]
*[[Nederlands/Grammatica/Werkwoorden/Uitgangen]]
*[[Nederlands/Grammatica/Werkwoorden/Vervoeging]]
*[[Nederlands/Grammatica/Werkwoorden/Werkwoord naar functie in de zin]]
*[[Nederlands/Grammatica/Woordontleding]]

*[[Nederlands/Grammatica/Zelfstandige naamwoorden]]
*[[Nederlands/Grammatica/Zelfstandige naamwoorden/Bezits-s]]
*[[Nederlands/Grammatica/Zelfstandige naamwoorden/Verkleinwoord]]
*[[Nederlands/Grammatica/Zinsleer]]

== Spelling ==
*[[Nederlands/Spelling]]
*[[Nederlands/Spelling/Aardrijkskundige namen]]
*[[Nederlands/Spelling/Accentteken]]
*[[Nederlands/Spelling/Achternamen]]
*[[Nederlands/Spelling/Alle of allen]]
*[[Nederlands/Spelling/Alternatieve spelling]]
*[[Nederlands/Spelling/Dieren- en plantennamen]]
*[[Nederlands/Spelling/Fonetisch schrift]]
*[[Nederlands/Spelling/Het alfabet]]
*[[Nederlands/Spelling/Hoofdletter]]
=== Interpunctie ===
*[[Nederlands/Spelling/Interpunctie/Afbreken]]
*[[Nederlands/Spelling/Interpunctie/Apostrof]]
*[[Nederlands/Spelling/Interpunctie/Komma]]
*[[Nederlands/Spelling/Interpunctie/Koppelteken]]
*[[Nederlands/Spelling/Interpunctie/Liggend streepje]]
*[[Nederlands/Spelling/Interpunctie/Weglatingsteken]]
*[[Nederlands/Spelling/Paarde(n)bloemregel]]
*[[Nederlands/Spelling/Smurfenregel]]
*[[Nederlands/Spelling/Trema]]
*[[Nederlands/Spelling/Tussen-n]]
*[[Nederlands/Spelling/Tussen-s]]
*[[Nederlands/Spelling/Woorden van vreemde herkomst]]

== Overig ==
*[[Nederlands/Afkortingen]]
*[[Nederlands/Briefindeling]]
*[[Nederlands/Centraal Schriftelijk Eindexamen]]
*[[Nederlands/Dichtvormen]]
*[[Nederlands/Eerste hulp]]
*[[Nederlands/Ei of ij]]
*[[Nederlands/Hulpmiddelen]]
*[[Nederlands/Inleiding]]
*[[Nederlands/Inleiding/Nederlands taalgebied]]
*[[Nederlands/Lezen/Samenvatting]]
*[[Nederlands/Nog of noch]]
*[[Nederlands/Poëzie]]
*[[Nederlands/Recensie]]
*[[Nederlands/Rijm]]
*[[Nederlands/Stijlfiguren]]
*[[Nederlands/Taalstudie]]
*[[Nederlands/Toets briefindeling/Antwoorden]]
*[[Nederlands/Trappen van vergelijking]]
*[[Nederlands/Werkwoorden/Regeltjes voor dt]]
*[[Nederlands/Zij of zei]]
*[[Nederlands/Zinsontleding]]

== Nieuw sjabloon ==
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Sjabloon:Nederlands|huidig sjabloon]]&lt;/span&gt;
&lt;/noinclude&gt;
{{Index basis
|naam cursus = [[Nederlands]]
|inhoud = [[Nederlands/Inhoudsopgave|Inhoudsopgave]]
|deel1 =&lt;br&gt;[[Nederlands/Inleiding|Algemeen]]
|inhoud1 =
{{#IfEq: {{{1}}}|Algemeen|
#[[Nederlands/Inleiding|Inleiding]]
#[[Nederlands/Inleiding/Nederlands taalgebied|Nederlands taalgebied]]
#[[Nederlands/Lezen/Samenvatting|Samenvatting]]
#[[Nederlands/Centraal Schriftelijk Eindexamen|CSE]]}}

|deel2 =&lt;br&gt;[[Nederlands/Grammatica|Grammatica]]
|inhoud2 =
{{#IfEq: {{{1}}}|Grammatica|
#[[Nederlands/Grammatica|Inleiding grammatica]]
#[[Nederlands/Grammatica/Bijwoorden|Bijwoorden]]
#[[Nederlands/Grammatica/Aanwijzende voornaamwoorden|Aanw. nw.]]
#[[Nederlands/Grammatica/Bijvoeglijke naamwoorden|bijv. nw.]]
#[[Nederlands/Grammatica/Bijvoeglijke naamwoorden/Verbuiging|Bijv. nw. verbuiging]]
#[[Nederlands/Grammatica/Hete hangijzers in het Nederlands|Hete hangijzers]]
#[[Nederlands/Grammatica/Lidwoorden|Lidwoorden]]
#[[Nederlands/Grammatica/Lijst van veelvuldig gemaakte fouten in het Nederlands|Veelgemaakte fouten]]
#[[Nederlands/Grammatica/Naslag Nederlands|Naslag]]
}}

|deel3 =&lt;br&gt;[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden|Pers. vnw]]
|inhoud3 =
{{#IfEq: {{{1}}}|Pers. vnw|
#[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Ik|Ik]]
#[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Du|Du]]
#[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Jij|Jij]]
#[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Gij|Gij]]
#[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Hij, zij, het|Hij, zij, het]]
#[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Wij|Wij]]
#[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Jullie|Jullie]]
#[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Zij|Zij]]
#[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Hen|Hen]]
#[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Hun|Hun]]
#[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Jou of jouw|Jou of jouw]]
#[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Hen, hun of zij|Hen, hun of zij]]}}

|deel4 =&lt;br&gt;[[Nederlands/Spelling|Spelling]]
|inhoud4 =
{{#IfEq: {{{1}}}|Spelling|
#[[Nederlands/Spelling|Spelling]]
#[[Nederlands/Spelling/Accentteken|Accentteken]]}}
}}
&lt;noinclude&gt;

== Test ==
{{Gebruiker:QZanden/Test3|Spelling}}</text>
      <sha1>kx699uevmweto4ih1465o13s8i9klg8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:QZanden/Kladblok</title>
    <ns>2</ns>
    <id>37164</id>
    <revision>
      <id>428385</id>
      <parentid>321078</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:16:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4990" sha1="siusm9ba9wntvkzb6p30j3qqvrqdooz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
{{Gebruiker:QZanden/Sjablonen/Kladblok}}
{{Uitgevoerd}} met botaccount [[Gebruiker:QZandenBot]].

Nieuwe test voor het sjabloon van Visual Basic
Nu bestaan er 9 sjablonen, voor elk hoofdstuk een apart sjabloon. Dit moet toch ook in een deel kunnen. 
De test is klaar en het werkt. Nu nog wachten op goedkeuring van de gemeenschap.

== Huidige sjablonen ==
*[[Sjabloon:Visual Basic]]
*[[Sjabloon:Visual Basic01]]
*[[Sjabloon:Visual Basic02]]
*[[Sjabloon:Visual Basic03]]
*[[Sjabloon:Visual Basic04]]
*[[Sjabloon:Visual Basic05]]
*[[Sjabloon:Visual Basic06]]
*[[Sjabloon:Visual Basic07]]
*[[Sjabloon:Visual Basic08]]

== Huidige pagina's ==
*[[Visual Basic]] hoofdpagina
*[[Visual Basic/Arrays]] H2.10
*[[Visual Basic/Basisformulier oefeningen]] H1.8
*[[Visual Basic/ComboBox]] H3.4
*[[Visual Basic/Console toepassingen]] H1.9
*[[Visual Basic/De klasse Math]] H2.9
*[[Visual Basic/De structuur van een programma]] H2.11
*[[Visual Basic/De user-interface verkennen]] H1.5
*[[Visual Basic/Herhalingsinstructies]] H2.6
*[[Visual Basic/Het lezen van bestanden]] H5.3
*[[Visual Basic/Het schrijven van bestanden]] H5.2
*[[Visual Basic/Het werken met komma-bestanden]] H5.4
*[[Visual Basic/Inleiding bestanden]] H5.1
*[[Visual Basic/Inleiding grafische elementen]] H3.1
*[[Visual Basic/Inleiding programmeren]] H1.1
*[[Visual Basic/Inleiding taalelementen van VB]] H2.1
*[[Visual Basic/Inleiding tot Visual Basic]] H1.2
*[[Visual Basic/Installatie Visual Basic]] H1.3
*[[Visual Basic/Kennismaking met Toolbox en Designer]] H1.7
*[[Visual Basic/Keuze-instructies]] H2.5
*[[Visual Basic/Label]] H3.2
*[[Visual Basic/MessageBox]] H3.3
*[[Visual Basic/Operatoren]] H2.3
*[[Visual Basic/Opmaak getallen]] H2.8
*[[Visual Basic/Random getallen]] H2.7
*[[Visual Basic/Typeconversie]] H2.4
*[[Visual Basic/Uw eerste programma]] H1.6
*[[Visual Basic/Variabelen]] H2.2
*[[Visual Basic/Visual Studio]] H1.4

== Toekomstig sjabloon ==
&lt;/noinclude&gt;
{{Index basis
|naam cursus = [[Visual Basic]]
|inhoud = [[Visual Basic/Inhoudsopgave|Inhoudsopgave]]
|deel1 =&lt;br&gt;1. [[Visual Basic/Inleiding programmeren|Inleiding]]
|inhoud1 =&lt;!--  voeg hieronder nieuwe pagina's toe als ze onder het kopje 'inleiding' horen --&gt;
{{#IfEq: {{{1}}} | Inleiding |
#[[Visual Basic/Inleiding programmeren|Inleiding programmeren]]
#[[Visual Basic/Inleiding tot Visual Basic|Inleiding Visual Basic]]
#[[Visual Basic/Installatie Visual Basic|Installatie Visual Basic]]
#[[Visual Basic/Visual Studio|Visual Studio]]
#[[Visual Basic/De user-interface verkennen|User-interface]]
#[[Visual Basic/Uw eerste programma|Eerste programma]]
#[[Visual Basic/Kennismaking met Toolbox en Designer|Toolbox en Designer]]
#[[Visual Basic/Basisformulier oefeningen|Oefeningen]]}}

|deel2 =&lt;br&gt;2. [[Visual Basic/Inleiding taalelementen van VB|Taalelementen]]
|inhoud2 =&lt;!-- voeg hieronder nieuwe pagina's toe als ze onder het kopje 'taalelementen' horen --&gt;
{{#IfEq: {{{1}}} | Taalelementen |
#[[Visual Basic/Inleiding taalelementen van VB|Inleiding taalelementen]]
#[[Visual Basic/Variabelen|Variabelen]]
#[[Visual Basic/Operatoren|Operatoren]]
#[[Visual Basic/Typeconversie|Typeconversie]]
#[[Visual Basic/Keuze-instructies|Keuze-instructies]]
#[[Visual Basic/Herhalingsinstructies|Herhalingsinstructies]]
#[[Visual Basic/Random getallen|Random getallen]]
#[[Visual Basic/Opmaak getallen|Opmaak getallen]]
#[[Visual Basic/De klasse Math|De klasse Math]]
#[[Visual Basic/Arrays|Arrays]]
#[[Visual Basic/De structuur van een programma|De structuur van een programma]]}}

|deel3 =&lt;br&gt;3. [[Visual Basic/Inleiding grafische elementen|Grafische elementen]]
|inhoud3 =&lt;!-- voeg hieronder nieuwe pagina's toe als ze onder het kopje 'grafische elementen' horen. --&gt;
{{#IfEq: {{{1}}} | Grafische elementen |
#[[Visual Basic/Inleiding grafische elementen|Inleiding grafische elementen]]
#[[Visual Basic/Label|Labels]]
#[[Visual Basic/MessageBox|MessageBox]]
#[[Visual Basic/ComboBox|ComboBox]]}}

|deel4 =&lt;br&gt;4. [[Visual Basic/Inleiding bestanden|Bestanden]]
|inhoud4 =&lt;!-- voeg hieronder nieuwe pagina's toe als ze onder het kopje 'bestanden' horen. --&gt;
{{#IfEq: {{{1}}} | Bestanden |
#[[Visual Basic/Inleiding bestanden|Inleiding bestanden]]
#[[Visual Basic/Het schrijven van bestanden|Bestanden schrijven]]
#[[Visual Basic/Het lezen van bestanden|Bestanden lezen]]
#[[Visual Basic/Het werken met komma-bestanden|Kommabestanden]]}}
&lt;!-- als je een nieuw deel wil toevoegen, verwijder dan de tekens die het commentaar aanduiden vanaf het volgende deel en haal ook het laatste commentaar weg. vul de ontbrekende informatie aan of wijzig naar de juiste pagina. --&gt;

&lt;!-- verwijder deze tekens als je een nieuw deel wil toevoegen 
|deel5 =&lt;br&gt; 5. [[Visual Basic/Nieuwe pagina|Nieuwe pagina]]
|inhoud5 =--&gt;&lt;!-- voeg hieronder nieuwe pagina's toe als ze onder het kopje 'nieuwe pagina' horen.
{{#IfEq: {{{1}}} | Nieuwe pagina |
#[[Visual Basic/Nieuwe pagina|Nieuwe pagina]]
#[[Visual Basic/Nieuwe pagina2|Nieuwe pagina2]]
etc.}}--&gt;
}}&lt;noinclude&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>siusm9ba9wntvkzb6p30j3qqvrqdooz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Computersystemen/Spanningsbron</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38031</id>
    <revision>
      <id>428809</id>
      <parentid>421536</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T08:08:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mattias.Campe</username>
        <id>572</id>
      </contributor>
      <comment>/* Doelstellingen */</comment>
      <origin>428809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29460" sha1="pw13g7ow7jxn19dwgmx8cxcwjgwp5sj" xml:space="preserve">{{Index Computersystemen}}
== Doelstellingen ==
Onderstaande doelstellingen komen in meer of mindere mate aan bod. De &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;grijze&lt;/span&gt; doelstellingen komen hier niet aan bod. Dat zijn bv. praktijkoefeningen die aansluiten bij deze theorie, maar die in dit Wikibook niet behandeld worden. Of bv. theorie die in een ander hoofdstuk wordt behandeld.

Uit het leerplan van '''Applicatie- en Databeheer'''&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://pro.katholiekonderwijs.vlaanderen/iii-apda-da Leerplan Informatica- en communicatiewetenschappen B + S - 3de graad - D-finaliteit]&lt;/ref&gt;, een deel van leerplandoel 23:
* LPD 23: De leerlingen lichten de opbouw en werking van een computersysteem met zijn basiscomponenten en optionele componenten toe.
** &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Aansluitingen en connectoren&lt;/span&gt;
** &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Functie van controller en driver&lt;/span&gt;
* Lexicon. De basiscomponenten van een computersysteem zijn: &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;moederbord, processor,intern geheugen (werkgeheugen, cache geheugen, systeemgeheugen, CMOS), koeling,&lt;/span&gt; voeding&lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;, grafische kaart, klok&lt;/span&gt;.
* &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Lexicon. De optionele componenten van een computersysteem zijn hardwarecomponenten die dienen voor invoer, uitvoer of opslag&lt;/span&gt;
* &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Wenk. Enkel de gangbare actuele basiscomponenten en optionele componenten van een computersysteem worden besproken. Je kan ook sensoren als mogelijk invoerapparaat voor een smartphone behandelen.&lt;/span&gt;

Uit het leerplan Toegepaste Informatica van de richting '''Informaticabeheer'''&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Meer informatie op [https://ond.vvkso-ict.com/vvksomainnieuw/leerplanpubliek.asp?NR=2015/003 leerplan D/2015/7841/003]&lt;/ref&gt;:

* 1.3.3 Het principe van stroom via usb toelichten.
* 1.3.7 De kenmerken en toepassingsgebieden van een aantal moderne batterijtypes toelichten en vergelijken.
* ''1.5.5 Gelijk- en wisselspanning correct uitmeten.''
* 3.5.5 De kenmerken en het nut van een UPS toelichten.
* 3.1.14 De functie van de belangrijkste componenten van een netwerk toelichten, onder meer &lt;span style=&quot;text-decoration:line-through;&quot;&gt;werkstation, server, repeater, access point, switch, router, gateway,&lt;/span&gt; noodbatterij&lt;span style=&quot;text-decoration:line-through;&quot;&gt;, backbone, SAN, NAS&lt;/span&gt;.

Er zijn verschillende spanningsbronnen om elektronica te laten werken. Door de toename van mobiele toepassingen (laptop, tablet, smartphone, IoT) wordt de ontwikkeling van batterijen belangrijk. Door de afhankelijkheid van netwerken wordt een noodstroomvoeding (UPS, noodstroomaggregaat) ook belangrijk. In het toekomstig, wispelturig(er) elektriciteitsnet (wind, zonnepanelen,...) zullen batterijen, elektronica en software (beheer, monitoring, voorspelling,...) een belangrijke rol spelen in het beheer ervan.

== Elektrische grootheden ==
&lt;gallery&gt;
FSP350-60MDN_label.jpg|PSU
Digitale_meter_Sagemcom.gif|Digitale meter
Logo_ACDC.svg|AC/DC
230volt_50Hz.svg|230V, 50Hz
&lt;/gallery&gt;
In elektrische schakelingen zijn spanning en stroom fundamentele grootheden. Samen bepalen ze hoeveel vermogen zal worden opgenomen en hoeveel energie er zal worden verbruikt. Vandaar een korte introductie (voor meer info: zie het WikiBook [[Computersystemen/Elektriciteit|Computersystemen &gt; Elektriciteit]]). Omdat we de elektriciteit zelf niet kunnen zien, wordt bij uitleg gebruik gemaakt van een {{Wp|Hydraulische analogie|hydraulische analogie}}: hoe zou het eruit zien als elektriciteit hetzelfde als water zou zijn?

De '''spanning''' U (in volt, V) is het verschil in elektrisch potentiaal tussen twee punten (a.h.w. de drijvende kracht die elektrische ladingen in beweging kán brengen). Met een hydraulische analogie zou je dit kunnen bekijken als een waterton die op hoogte staat: het water in de ton staat onder druk en kan, wanneer er een opening is, naar buiten stromen.

De '''stroom''' I (in ampère, A) is de hoeveelheid elektrische lading die per seconde door een geleider stroomt. Met een hydraulische analogie maak je een opening in de waterton:  het water stroomt naar buiten en het debiet (bv. liter per seconde) komt overeen met de stroom.

Het '''vermogen''' is de hoeveelheid energie die per tijdseenheid zal worden omgezet: P = U * I, uitgedrukt in watt (W). Het vermogen hangt dus zowel af van de spanning, als de stroom. Vaak ligt de spanning (ongeveer) vast op 230 V. Als je een elektrisch vuurtje aansluit van 2000 Watt, dan kan je de opgenomen stroom berekenen als I = P / U. Als je het op een &quot;kleinere&quot; stand zet, dan daalt het vermogen en zal bijgevolg ook de opgenomen stroom dalen. Opgelet: niet ieder apparaat neemt direct het vermelde opgenomen vermogen op. Een power supply unit van een computer die 850 W vermeldt, zal afhankelijk van de belasting (bv. kantoorwerk versus zware game) niet die volle 850 Watt nodig hebben.

Het '''verbruik''' is de hoeveelheid energie over een bepaald tijdsinterval: E = P * t, uitgedrukt in wattuur (Wh).

Er zijn verschillende soorten spanningen en bijgevolg stromen:
* Zo levert een stopcontact typisch een {{Wp|Wisselspanning|wisselspanning}} van 230 V, waarbij de stroomrichting (meestal sinusvormig) periodiek (bv. 50 keer per seconde) wijzigt (''alternating current'').
* Elektronica verwacht vaak een {{Wp|Gelijkspanning|gelijkspanning}}, waarbij de stroomrichting hetzelfde blijft (''direct current''). Afhankelijk van de toepassing is de benodigde gelijkspanning vaak verschillend (bv. 5 V, 12 V, 20 volt).

Let op voor onderstaande, typische fouten:
* De eenheid van energie is wel degelijk Wh, of de afgeleide kWh. Het is dus niet kW/h, zoals je kent van km/h.
* ''Dit toestel verbruikt 200 watt per uur'' is fout!
** Ofwel zeg je ''Dit toestel neemt een vermogen op van 200 watt'', ofwel zeg je ''Dit toestel verbruikt in 1 uur 200 Wh''.
** Vermogen zegt nl. hoe snel je energie verbruikt, terwijl energie zegt hoeveel je verbruikt over een bepaalde tijd.
** Vermogen is dus zoals snelheid (bv. 100 km/h) en verbruik zoals de afgelegde afstand (bv. 100 km). Met énkel de snelheid weet je niet hoeveel afstand er zal afgelegd zijn.
* Wat zou het meest verbruiken? Het opwarmgedeelte van een microgolfoven of het displaytje?
** Misschien denk je aan het opwarmgedeelte, want dat displaytje kan toch niet veel verbruiken? Maar dan verwar je ''verbruik'' met ''opgenomen vermogen''. Stel dat het opwarmgedeelte 1000 W is en het displaytje 10 W.
** Verbruik opwarmgedeelte voor bv. 15 minuten per dag (0,25 u) is E = P * t = 1000 * 0,25 = 250 Wh.
** Verbruik display voor 24 uur per dag is E = P * t = 10 * 24 = 240 Wh
** In dit specifieke geval zal dus dat kleine displaytje meer verbruiken, alhoewel het maar een klein vermogen opneemt. Maar de tijd speelt bij het verbruik van energie natuurlijk een belangrijke rol.
* ''Opgelet: die draden uit de muur staan onder stroom!'' is fout! Ze staan nl. onder spanning, pas wanneer je die aanraakt kan er een stroom zijn en die zal je als een elektrisch schok voelen.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Tip || Grootheid !! Afkorting grootheid !! Eenheid !! Afkorting eenheid
|-
| Elektrische druk || Spanning || U &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(van ''Unterschied'' of verschil)&lt;/span&gt; || volt || V
|-
| Elektronendebiet || Stroom || I &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(van ''intensiteit'')&lt;/span&gt; || ampère || A
|-
| Snelheid || Vermogen || P &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(van ''power'')&lt;/span&gt; || watt || W
|-
| Hoeveelheid || Energie || E &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(van ''energy'')&lt;/span&gt; || wattuur || Wh
|}

Uiteraard kan je ook afgeleide eenheden gebruiken, waarvan de meest gebruikte &lt;code&gt;kilo = k&lt;/code&gt;, met als waarde 1000 = 10&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; en &lt;code&gt;milli = m&lt;/code&gt;, met als waarde 0,001 = 10&lt;sup&gt;-3&lt;/sup&gt; zijn. Zo kan je bv. kWh of mA tegenkomen.

== Elektrostatische ontlading (ESD) ==
&lt;gallery&gt;
Image:ESD (Susceptible).svg|ESD-waarschuwingssymbool
File:ESD-antistatisch-schoenen-merk-Otter.JPG|schoenen om ESD te voorkomen
File:Antistatic bag.jpg|zakje om ESD te voorkomen
&lt;/gallery&gt;
Bij spanning hadden we het over 'ladingen' wat je mogelijks doet denken aan de ontlading die je voelt als je een wollen trui uittrekt. Of na een autoritje stap je uit en van zodra je een voet op de grond zet voel je een schok. Het menselijk lichaam kan in droge (isolerende) lucht en op een isolerende ondergrond zeer hoge spanningen aannemen. Men kan zich dan opladen door schuifelen, zonder dat je merkt dat je “opgeladen bent”.

Er kan een '''{{Wp|Ladingsvereffening|ladingsvereffening}}''' optreden: elektrische lading verplaatst zich van een lichaam met hogere potentiaal naar een lichaam met lagere potentiaal wanneer beide elektrisch verbonden worden. Met een hydraulische analogie zou je kunnen verwijzen naar de {{Wp|Wet van de communicerende vaten|wet van de communicerende vaten}}.

Stel dat je bezig bent met het verwisselen van spanningsgevoelige geheugenchips bij computers of het solderen van bepaalde elektronische componenten, dan is het duidelijk dat dit deze chips geen goed doet. In de elektronica gebruikt men de term ''ESD'' (Electrostatic Discharge, {{Wp|Elektrostatische ontlading|elektrostatische ontlading}}). Componenten die hier gevoelig aan zijn, worden aangeduid als ''ESD‑gevoelig'' (Electrostatic Sensitive Device).

Daar ESD een defect kan veroorzaken aan de elektronica, doe je er goed aan dit te mijden. Met een wollen trui aan werken aan elektronica is geen goed idee. Om schade te vermijden kan men zich vooraf ontladen, bijvoorbeeld door een geaard metalen voorwerp (zoals een radiator) aan te raken. Op het vlak van fabricage en assemblage van elektrische apparaten wordt veel aandacht besteed aan het voorkomen van het elektrostatisch opladen van machines en personeel. Met geaarde gereedschappen, polsbanden en schoenzolen die met aarde zijn verbonden en elektrisch licht geleidende vloerbedekking, verpakkingsmaterialen en stoelzittingen wordt de strijd tegen ESD aangebonden.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Het vermijden van ESD komt aan bod in het Tweakers.net videoreport &quot;[https://tweakers.net/video/17647/elke-twee-seconden-een-nieuwe-tv-bezoek-aan-de-philips-fabriek-in-polen.html Bezoek aan de Philips-fabriek in Polen]&quot;. Ook een auto kan vanwege de wrijving met de lucht een hoge spanning verkrijgen net als een {{Wp|Elektriseermachine|elektriseermachine}}. Met een &quot;aardende&quot; geleidende strip die over de grond sleept kan men dit tegengaan. Het gaat bij deze aarding om kleine stromen en hoge spanningen.&lt;/ref&gt;

Opmerking: voor ESD is geen klassieke spanningsbron nodig. De spanning ontstaat door opgebouwde statische lading, met typisch hoge spanningen, maar zeer kleine hoeveelheden energie en zeer korte stroompulsen. De energie-inhoud is dus klein, maar de piekstromen en spanningen kunnen lokaal toch schade veroorzaken aan gevoelige componenten. Als spanningsbron om elektronica te laten werken is ESD daarom niet geschikt. Strikt genomen past dit niet volledig binnen het hoofdstuk over spanningsbronnen, maar het wordt hier vermeld omdat het verband houdt met elektrische lading en spanning.

== PSU ==
Een {{Wp|Power supply unit|PSU}} ({{Wp|en:Power supply unit (computer)|Power Supply Unit}}) vormt de wisselspanning van het {{Wp|Lichtnet|lichtnet}} (in Europa 230V op 50Hz) om naar een reeks gelijkspanningen (+12V, -12V, +5V, -5V, +3,3V). Deze gelijkspanningen zijn oa. nodig voor het moederbord en de opslagmedia. Bij ''high end'' systemen is er vaak ook een aparte voedingskabel vanaf de PSU naar de processor en/of de grafische kaart.

Enkele kenmerken:
* '''Totaal vermogen'''. Dit moet overeenstemmen met de configuratie zoals processor, moederbord, grafische kaart en opslagmedia. Licht overdimensioneren kan zeker geen kwaad (bv. bij een extra harde schijf in de toekomst).
* '''Vermogen per rail'''. Staar je niet alleen blind op het totaal maximaal vermogen, maar bekijk dit ook per rail. Zo merk je bij de afbeelding met specificaties een totaal vermogen van 350W, maar bij de 3,3V &amp; 5V rail maar 180W.
* De '''vormfactor'''. Een ATX-voeding zorgt ervoor dat je deze kan inbouwen in een ATX-computerkast en aansluiten op een ATX-moederbord. Er bestaat een 20- en 24-pin variant. Vaak kan je bij de 24-pin er 4 losmaken, zodat je deze ook op een 20-pin moederbord kan gebruiken. Door het volgen van deze standaard ben je behoorlijk vrij in jouw keuze. Sommige merkpc's maken gebruik van een merkeigen PSU. Bij een defect moet je een nieuwe PSU via hen aanschaffen en door deze {{Wp|Vendor lock-in|vendor lock-in}} kan de prijs behoorlijk hoog uitvallen.

Een onstabiel systeem kan o.a. komen door een slechte of ondergedimensioneerde voeding. Je kan deze uitmeten met een klassieke voltmeter, maar er bestaan ook speciale PSU-testers. Als je de pinouts uitmeet met een voltmeter, dan meet je steeds een spannings''verschil'', waarbij je normaal uitmeet t.o.v. de aarding. Meten tussen -5V en 0V zal zo -5V geven. Tussen 5V en 5V zal dit 0V zijn (en niet 10V). Tussen +12V en -12V zal dit 24V zijn (en niet 0V).

&lt;gallery&gt;
Power Supply ATX-450PNF.jpg|ATX
Delta Electronics special PSU DPS-185BB A Rev01.jpg|Niet-standaard
FSC_Primergy_TX200_0015.JPG|Server
FSP350-60MDN label.jpg|Specificaties
PC-Netzteilanschluesse ATX2 numbered IMGP2167 smial wp.jpg|Voedingsconnectoren
ATX-Stecker.png|Pinouts ATX
ATX Power Connector - Side.jpg|20- en 24-pins
Power supply tester with LCD display readout.jpg|PSU-tester
&lt;/gallery&gt;

Ter info enkele belangrijke opmerkingen bij de pinouts van ATX:
* De zwarte kleur staat symbool voor de aarding (en dus 0V) en wordt soms aangegeven door ''GND'', ''COM'' of ''massa''.
* Vroeger had je een aan-uit-schakelaar om de pc aan te zetten (zoals bij een lichtschakelaar). Nu wordt gewerkt met een ''soft switch'', waardoor de ATX-controller het PS_ON-signaaal aanzet om de volledige voeding aan te schakelen. Om de voeding aan te zetten zonder moederbord/pc moet je een &quot;verbinding&quot; maken tussen groen (PS_ON) en zwart, bv. met een jumper cable of paperclip.
* Het duurt een fractie van een seconde vooraleer alle spanningen stabiel zijn. Om te beletten dat de pc opstart in deze periode, zal de voeding pas een PWR_OK-signaal genereren als alle spanningen stabiel zijn. Pas na dit signaal begint de rest van de pc aan zijn opstartproces.
* De SB-vermelding zorgt dat een standby-functie van de computer mogelijk is of zodat de pc via {{Wp|Wake-on-LAN|Wake-on-LAN}} terug gewekt kan worden.

== Batterij ==
Een {{Wp|Batterij (elektrisch)|batterij}} (of accu) is ook een spanningsbron, omdat deze een elektrische spanning afgeeft waarvan de grootte bij het aansluiten van een elektrische belasting niet (veel) afneemt. Met andere woorden, als er een stroom gaat lopen blijft de spanning tussen de twee aansluitpunten van de spanningsbron gelijk. De stroomsterkte die de spanningsbron levert, wordt bepaald door de aangesloten belasting.

Met een hydraulische analogie wordt soms verwezen naar een pomp die gebruikt kan worden om water te laten stromen, maar het concept van &quot;opslag van energie&quot; is hier niet zo aanwezig. Een andere analogie is een {{Wp|Spaarbekken|spaarbekken}} waar je water in opslaat.

=== Kenmerken ===
Onderstaande kenmerken zijn van toepassing als specificaties van een batterij, waarvan sommige kenmerken enkel toepasbaar zijn op oplaadbare batterijen. Sommige kenmerken zijn duidelijk te bepalen (bv. bronspanning), maar andere minder gemakkelijk (bijv. de levensduur). De meest bekende kenmerken zijn wellicht de bronspanning de capaciteit, de wattuur en de ''state of health''.
&lt;gallery&gt;
Battery-Wireless_phone_charger.jpg|State of Charge
Panasonic-PP3-9volt-battery.jpg|Plus- en minpool
Four batteries in Series.JPG|6 V batterijen in serie
Expanded lithium-ion polymer battery from an Apple iPhone 3GS.jpg|Gezwollen batterij
&lt;/gallery&gt;

* De '''{{Wp|Elektromotorische kracht|bronspanning}}''' (in V) is de spanning tussen de klemmen van de accu in onbelaste toestand. Bij een nieuwe batterij is die spanning vaak iets groter dan wat officieel vermeld staat. Een batterij is leeg als de gemeten bronspanning te laag is om een apparaat te laten werken (bv. een batterij van 1,5 V waar je 1 V meet). Door het {{Wp|Serieschakeling|serieel schakelen}} van batterijen kan de totale bronspanning verhoogd worden: de plus-pool van de ene batterij wordt dan doorgelust naar de andere.
* De '''capaciteit''' van (oplaadbare) batterijen, uitgedrukt in {{Wp|ampère-uur|ampère-uur}} of Ah (een eenheid voor elektrische lading, niet van energie!) is de totale hoeveelheid lading die bij 1 ampère in 1 uur heeft gestroomd. Zo kan een 100 Ah accu 20 uur lang 5 ampère leveren (bij 20° C). Op wegwerpbatterijen laten fabrikanten dat meestal achterwege. Door het {{Wp|Parallelschakeling|parallel schakelen}} van batterijen, kan je de totale {{Wp|ampère-uur|capaciteit}} verhogen: de plus-polen worden dan aan elkaar gekoppeld en de min-polen ook.
* De '''wattuur''' drukt uit hoelang je een bepaald vermogen van een batterij kan afnemen. Een 100 Wh batterij laat toe om 10 W voor 10 uren af te nemen.
* De '''levensduur''' ({{Wp|en:State of health|''State of health'' of ''SoH''}}) drukt uit hoe de situatie van de batterij is t.o.v. zijn ideale conditie. Een net aanschafte batterij zou dan 100% zijn. Deze SoH hangt af van de omstandigheden (o.a. temperatuur) waarin de batterij wordt bewaard, geladen en ontladen. Ook het aantal laadcycli speelt een rol.
* De '''laad/ontlaadefficiëntie''' geven respectievelijk aan hoeveel van de energie bij het laden wordt opgeslagen en welk deel van de opgeslagen energie bij het ontladen benut kan worden. Als deze bijvoorbeeld 50-92% zijn, zal van de energie die bij het laden toegevoerd wordt, 50% in de accu terechtkomen (de rest gaat verloren als restwarmte). Bij gebruik van de accu zal 92% van de opgeslagen energie benut kunnen worden en zal de overige 8% verloren gaan als restwarmte.
* De prijs is uiteraard een belangrijk kenmerk, vaak bekeken als '''energie/prijs''': hoeveel energie krijg ik voor een bepaald bedrag. Dit wordt dan uitgedrukt in Wh/EUR.
* De '''{{Wp|energiedichtheid|energiedichtheid}}''' (in Wh/kg of Wh/l) is de hoeveelheid energie per massa- of volume-eenheid en is dus belangrijk bij mobiele toepassingen. Dit wijst dus op de maximale energie die er per kg of per liter kan worden in opgeslagen.
* De '''{{Wp|vermogensdichtheid|vermogensdichtheid}}''' (in W/kg) wijst op het maximale vermogen dat per kilogram kan geleverd kan worden. De vermogensdichtheid lijkt goed op de energiedichtheid, maar het zijn zeker geen synoniemen. Voor sommige toepassingen (bv. de loodaccu van een auto) is niet superveel energie nodig (een lage energiedichtheid is niet erg), maar moet er wel kortstondig een hoog vermogen kunnen aangeboden worden (een hoge vermogensdichtheid is dus wel nodig).
* '''Zelfontlading''' is een vervelende eigenschap van een accu, waardoor de elektrische lading langzaam verdwijnt, zonder dat de accu gebruikt wordt. Met een {{Wp|hydraulische analogie|hydraulische analogie}} zou je de accu kunnen vergelijken met een emmer: wat je er in stopt kan je er ook weer uithalen. Als je echter te lang wacht verdwijnt (bij een emmer: verdampt) de inhoud.
* Het '''aantal laadcycli''' dat de batterij kan verdragen, zonder dat de {{Wp|ampère-uur|capaciteit}} of {{Wp|Elektromotorische kracht|bronspanning}} te veel vermindert. Bij sommige types batterijen telt het twee keer ontladen en terug opladen maar als één laadcycli. Dit is bv. als je de helft van de batterij ontlaadt door gebruik, daarna terug volledig oplaadt, om deze daarna terug voor de helft te ontladen en om deze tenslotte terug volledig op te laden.
* De '''SoC''' ({{Wp|en:State of charge|State of charge}}) drukt in een percentage uit hoe vol de batterij geladen is. Dit wordt gebruikt door het BMS ({{Wp|en:Battery management system|Battery management system}}) om te weten hoeveel er nog geladen of ontladen kan worden.

Let goed op de gebruikte eenheden! Bij de capaciteit van oplaadbare batterijen is de eenheid ampère-uur, dus Ah en niet A/h! En bij energiedichtheid is de eenheid Wh/kg of Wh/l en niet W/h/kg of W/h/l!

=== Toepassingsgebieden ===
Als je de toepassingsgebieden van een batterij bekijkt, kan je dat doen op basis van het formaat of op basis van de technologie.

Het '''formaat''' is soms gestandaardiseerd, wat toelaat dat diegene die apparaten maken hun batterijhouder hierop kunnen ontwerpen.
* Een {{Wp|Knoopcel|knoopcel}} is een schijfvormige batterij, ongeveer ter grootte van een knoop. Knoopcellen worden toegepast in veel draagbare elektronische apparaten die een zeer gering stroomverbruik hebben. Voorbeelden hiervan zijn: de BIOS-batterij op het moederbord, horloges, rekenmachines, afstandsbedieningen, hoortoestellen, allerlei speelgoed en dergelijke. 
* Van de cilindervormige batterijen  zijn de meest bekende waarschijnlijk de AA en AAA batterijen. Afhankelijk van hoeveel ruimte er is wordt de grotere AA (bv. bij een fietslamp) of de kleinere AAA (bv. bij een afstandsbediening) gebruikt.
* Van de blokvormige batterijen is de 9-volt batterij wellicht de bekendste. Deze wordt vaak gebruikt bij walkie talkies en rookdetectoren.
* Helaas zijn niet alle batterijen/accu's gestandaardiseerd wat de uitwisselbaarheid verkleint en de {{Wp|Vendor lock-in|vendor lock-in}} vergroot. Denk bv. aan fiets- en laptopaccu's. In sommige situaties is de accu zelfs niet eens (of moeilijk) te vervangen. In dat opzicht kan het interessant zijn om {{Wp|iFixit|iFixit}} te bezoeken, om de repareerbaarheid te weten.

Bij de '''technologie''' is er heel wat onderzoek, door de vraag vanuit de mobiele wereld (laptop, gsm, smartphone, tablet,...), de mobiliteit (elektrische fietsen, auto's, bussen, ...) en hernieuwbare energie. De ideale batterij bestaat niet en dus is het vaak een afweging van situatie tot situatie: zo zal bij een thuisbatterij het gewicht minder belangrijk zijn dan bij de elektrische fiets. Je kan ver gaan in de vergelijking tussen {{Wp|en:Comparison of commercial battery types|de verschillende types}}, hier wordt de lijst beperkt:
* Een {{Wp|Loodaccu|loodaccu}} is vooral bekend als startaccu voor een klassieke ('fossiele') auto en deze kan in korte tijd hoge stroom leveren. De voordelen zijn o.a.: de eenvoud, relatief goedkoop te maken en relatief gemakkelijk te recycleren.
* Een {{Wp|Alkalinebatterij|alkalinebatterij}} is een niet-oplaadbare batterij die vaak gebruikt wordt voor speelgoed, flitslampen van camera's en mp3-spelers. De alkalinebatterij is een batterij met goede prestaties, zelfs bij lage temperaturen. Ook hebben deze batterijen een hoog opslagvermogen en een lange levensduur.
* Een {{Wp|Lithium-ion-accu|Lithium-ion-accu}} of Li-ion-accu is een accu die vaak in consumentenelektronica, elektrische mobiliteit wordt gebruikt, vooral vanwege de hoge energiedichtheid. Een nadeel is dat dit type niet te ver ontladen mag worden en daarom is deze voorzien van een regelsysteem (BMS, ''{{Wp|en:Battery management system|battery management system}}''). Er zijn gevallen van explosie en brand door hoge temperaturen.

&lt;gallery&gt;
File:Batteries comparison 4,5 D C AA AAA AAAA A23 9V CR2032 LR44 matchstick-1.jpeg|Diverse batterijen: 3R12, R20, R14, R6, R03, R61, 8R23, 6R61, knoopcellen
File:9V_innards_AAAA_removal-1.jpg|Binnenkant van een 9V batterij
File:Photo-CarBattery.jpg|Loodaccu
File:Nokia_Battery.jpg|Nokia Li-ion
&lt;/gallery&gt;

&lt;div style=&quot;color: black; background-color:#EEEEFF; font-size: smaller; border: 1px #1E90FF solid; border-left-width: 10px; padding: 5px;&quot;&gt;
'''Accuparken in Europa'''

In de toekomst kunnen batterijen er mee voor zorgen dat het elektriciteitsnet niet in mekaar stort door de moeilijk voorspelbare elektriciteitsstromen uit windmolens en zonnepanelen. Nu al zijn ze handig voor het stabiliseren van de netfrequentie, daar ze in milliseconden kunnen reageren. In Noord-Duitsland is de grootste batterij van Europa in werking gezet: 10.000 lithium-ion batterijen met een totaal vermogen van 48 MW. Dat klinkt veel maar is nog geen 2% van wat er in Europa staat aan middelen (opslag en stroomcentrales) om het hoogspanningsnet in evenwicht te houden. Bovendien is de kost van ongeveer 30 miljoen euro niet min en na een uur op vol vermogen zijn de batterijen al leeg. In Vlaanderen is er een accupark in Ruien (een investering van ca. 11 miljoen euro) en in Dilsen-Stokkem.

{{Voetnoot web | titel=Vlaanderen krijgt accupark van 25 megawatt | uitgever=Tweakers.net | datum=2018-06-26 | taal=nl | url=https://tweakers.net/nieuws/140229/vlaanderen-krijgt-accupark-van-25-megawatt.html }}
{{Voetnoot web | titel=Grootste stroombatterij in Europa moet black-outs helpen voorkomen | uitgever=VRT NWS | datum=2018-05-11 | taal=nl | url=https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2018/05/10/grootste-stroombatterij-in-europa-moet-black-outs-helpen-voorkom/ }}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color: black; background-color:#EEEEFF; font-size: smaller; border: 1px #1E90FF solid; border-left-width: 10px; padding: 5px;&quot;&gt;
'''De auto als mobiele energiecentrale'''

V2x is nu nog een ietwat cryptische term, maar de techniek zal in de nabije toekomst mogelijk in iedere auto en laadpaal zitten. Het is de verzamelterm voor elektrische auto's (''vehicle'') die energie kunnen terugleveren, dankzij een bidirectionele omvormer. Je kunt je auto dan op je huis (v2home), aan je bedrijf (v2business), aan het elektriciteitsnet (v2grid) of aan een klassiek toestel (v2load, bv. laptop opladen) koppelen. 

{{Voetnoot web | titel=De auto als mobiele energiecentrale | uitgever=Tweakers.net | datum=2022-05-21 | taal=nl | url=https://tweakers.net/reviews/10076/de-auto-als-mobiele-energiecentrale.html }}
&lt;/div&gt;

== USB ==
USB kan zowel gebruikt worden voor de overdracht van data, als het voorzien van een apparaat van een beperkt vermogen. Er zijn dan twee pinnen/kabeltjes voorzien voor stroom (aarding en 5 Volt) en twee voor de eigenlijke data. Eenvoudige apparaten hebben voldoende aan dat beperkt vermogen en kunnen dus via USB de nodige stroom krijgen (bv. muis, toetsenbord, USB-stick, webcam, HDD, opladen van smartphone,...). Men spreekt dan over '''buspowering'''. Soms wordt een Y-USB-kabel voorzien wanneer een enkele USB-poort onvoldoende vermogen kan leveren (bv. bij sommige externe HDDs). Voor apparaten met een groot vermogen (bv. printer, scanner, HDD) is USB vaak ontoereikend en moet een aparte spanningsbron voorzien worden ('''selfpowering''').

&lt;gallery&gt;
USB.svg|Configuratie USB A en B
Usb_kabel_beschriftet.jpg|Opengemaakte USB-kabel
Y-shaped USB 3.0 cable.jpg|Y-USB-kabel
&lt;/gallery&gt;

== Adapter ==
Een {{Wp|Adapter|netvoedingsadapter}} is een toestel dat de netspanning omzet in een lagere spanning, meestal gelijkspanning, bijvoorbeeld voor het opladen van een mobiele telefoon, laptop of tablet.

De belangrijkste specificaties slaan op de input (bv. 230V wisselspanning op 50 Hz) en output (bv. 12V gelijkspanning en 500mA). De uitgangsspanning moet exact overeenkomen met wat het apparaat vraagt, maar de vermelde stroom op de adapter mag meer zijn t.o.v. de waarde die het apparaat vermeldt (maar niet minder).

&lt;gallery&gt;
File:AC adapters.jpg
File:Wall wart opened.JPG
File:USB AC Adapters.JPG
File:Steckernetzteile.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Noodstroomvoeding ==
{{Wp|Noodstroomvoeding|Noodstroomvoeding}} is de voeding van een elektrisch netwerk, die in bedrijf komt zodra...
* ... de gebruikelijke primaire voeding uitvalt.
* ... de frequentie van de wisselspanning teveel afwijkt van de gebruikelijke frequentie (in Europa 50 Hz).
* ... de spanning teveel afwijkt van de gebruikelijke spanning (in Europa 230 V).

Binnen een netwerk neemt bv. de server een prominente rol in. Bij problemen met de primaire voeding kan het zijn dat er elektronica defect gaat of data verloren gaat. Dankzij een noodstroomvoeding kan de server nog een tijdje doorwerken of op zijn minst netjes afsluiten (bv. transacties afwerken, RAM bewaren op een opslagmedium, HDD tot stilstand brengen). 

Als noodstroomvoeding wordt vaak een UPS (''en'':{{Wp|en:Uninterruptible power supply|uninterruptible power supply}}) gebruikt, die intern een batterij heeft. Hoe groter die batterij, hoe langer men zonder primaire voeding kan. Als men ook langere periodes wil kunnen overbruggen, zal men dit combineren met een {{Wp|Noodstroomvoeding#Noodstroomaggregaat|noodstroomaggregaat}}.

&lt;gallery&gt;
UPSFrontView.jpg|Voorkant UPS
UPSRearView.jpg|Achterkant UPS
500kVA-UPS.jpg|500kVA-UPS
File:BronsV8.jpg|Dieselmotor
&lt;/gallery&gt;


&lt;div style=&quot;color: black; background-color:#EEEEFF; font-size: smaller; border: 1px #1E90FF solid; border-left-width: 10px; padding: 5px;&quot;&gt;
'''Stroomstoring Amsterdam leidt tot problemen bij datacenter'''

Een stroomstoring in Amsterdam heeft tot problemen bij het datacenter van TransIP geleid, waardoor diensten en sites van klanten tijdelijk offline waren. Een systeemstoring in combinatie met de weigering van een back-upgenerator zorgde voor problemen. De storing had ook impact op de site van Hardware.info, na de storing wilde een webserver niet herstarten. Vooral de commentaren bij het artikel zijn interessant om te weten in hoeverre je je kan wapenen bij problemen met de stroomvoorziening.

{{Voetnoot web | titel=Stroomstoring Amsterdam leidt tot problemen bij TransIP | uitgever=Tweakers.net | datum=2017-01-17 | taal=nl | url=https://tweakers.net/nieuws/120125/stroomstoring-amsterdam-leidt-tot-problemen-bij-transip.html }}
&lt;/div&gt;

{{Appendix}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>pw13g7ow7jxn19dwgmx8cxcwjgwp5sj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428810</id>
      <parentid>428809</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T08:30:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mattias.Campe</username>
        <id>572</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elektrische grootheden */</comment>
      <origin>428810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29460" sha1="dm68x1pg9q424nghelsujgfotuodoo4" xml:space="preserve">{{Index Computersystemen}}
== Doelstellingen ==
Onderstaande doelstellingen komen in meer of mindere mate aan bod. De &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;grijze&lt;/span&gt; doelstellingen komen hier niet aan bod. Dat zijn bv. praktijkoefeningen die aansluiten bij deze theorie, maar die in dit Wikibook niet behandeld worden. Of bv. theorie die in een ander hoofdstuk wordt behandeld.

Uit het leerplan van '''Applicatie- en Databeheer'''&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://pro.katholiekonderwijs.vlaanderen/iii-apda-da Leerplan Informatica- en communicatiewetenschappen B + S - 3de graad - D-finaliteit]&lt;/ref&gt;, een deel van leerplandoel 23:
* LPD 23: De leerlingen lichten de opbouw en werking van een computersysteem met zijn basiscomponenten en optionele componenten toe.
** &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Aansluitingen en connectoren&lt;/span&gt;
** &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Functie van controller en driver&lt;/span&gt;
* Lexicon. De basiscomponenten van een computersysteem zijn: &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;moederbord, processor,intern geheugen (werkgeheugen, cache geheugen, systeemgeheugen, CMOS), koeling,&lt;/span&gt; voeding&lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;, grafische kaart, klok&lt;/span&gt;.
* &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Lexicon. De optionele componenten van een computersysteem zijn hardwarecomponenten die dienen voor invoer, uitvoer of opslag&lt;/span&gt;
* &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Wenk. Enkel de gangbare actuele basiscomponenten en optionele componenten van een computersysteem worden besproken. Je kan ook sensoren als mogelijk invoerapparaat voor een smartphone behandelen.&lt;/span&gt;

Uit het leerplan Toegepaste Informatica van de richting '''Informaticabeheer'''&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Meer informatie op [https://ond.vvkso-ict.com/vvksomainnieuw/leerplanpubliek.asp?NR=2015/003 leerplan D/2015/7841/003]&lt;/ref&gt;:

* 1.3.3 Het principe van stroom via usb toelichten.
* 1.3.7 De kenmerken en toepassingsgebieden van een aantal moderne batterijtypes toelichten en vergelijken.
* ''1.5.5 Gelijk- en wisselspanning correct uitmeten.''
* 3.5.5 De kenmerken en het nut van een UPS toelichten.
* 3.1.14 De functie van de belangrijkste componenten van een netwerk toelichten, onder meer &lt;span style=&quot;text-decoration:line-through;&quot;&gt;werkstation, server, repeater, access point, switch, router, gateway,&lt;/span&gt; noodbatterij&lt;span style=&quot;text-decoration:line-through;&quot;&gt;, backbone, SAN, NAS&lt;/span&gt;.

Er zijn verschillende spanningsbronnen om elektronica te laten werken. Door de toename van mobiele toepassingen (laptop, tablet, smartphone, IoT) wordt de ontwikkeling van batterijen belangrijk. Door de afhankelijkheid van netwerken wordt een noodstroomvoeding (UPS, noodstroomaggregaat) ook belangrijk. In het toekomstig, wispelturig(er) elektriciteitsnet (wind, zonnepanelen,...) zullen batterijen, elektronica en software (beheer, monitoring, voorspelling,...) een belangrijke rol spelen in het beheer ervan.

== Elektrische grootheden ==
&lt;gallery&gt;
FSP350-60MDN_label.jpg|PSU
Digitale_meter_Sagemcom.gif|Digitale meter
Logo_ACDC.svg|AC/DC
230volt_50Hz.svg|230V, 50Hz
&lt;/gallery&gt;
In elektrische schakelingen zijn spanning en stroom fundamentele grootheden. Samen bepalen ze hoeveel vermogen zal worden opgenomen en hoeveel energie er zal worden verbruikt. Vandaar een korte introductie (voor meer info: zie het WikiBook [[Computersystemen/Elektriciteit|Computersystemen &gt; Elektriciteit]]). Omdat we de elektriciteit zelf niet kunnen zien, wordt bij uitleg gebruik gemaakt van een {{Wp|Hydraulische analogie|hydraulische analogie}}: hoe zou het eruit zien als elektriciteit hetzelfde als water zou zijn?

De '''spanning''' U (in volt, V) is het verschil in elektrisch potentiaal tussen twee punten (a.h.w. de drijvende kracht die elektrische ladingen in beweging kán brengen). Met een hydraulische analogie zou je dit kunnen bekijken als een waterton die op hoogte staat: het water in de ton staat onder druk en kan, wanneer er een opening is, naar buiten stromen.

De '''stroom''' I (in ampère, A) is de hoeveelheid elektrische lading die per seconde door een geleider stroomt. Met een hydraulische analogie maak je een opening in de waterton:  het water stroomt naar buiten en het debiet (bv. liter per seconde) komt overeen met de stroom.

Het '''vermogen''' is de hoeveelheid energie die per tijdseenheid zal worden omgezet: P = U * I, uitgedrukt in watt (W). Het vermogen hangt dus zowel af van de spanning, als de stroom. Vaak ligt de spanning (ongeveer) vast op 230 V. Als je een elektrisch vuurtje aansluit van 2000 Watt, dan kan je de opgenomen stroom berekenen als I = P / U. Als je het op een &quot;kleinere&quot; stand zet, dan daalt het vermogen en zal bijgevolg ook de opgenomen stroom dalen. Opgelet: niet ieder apparaat neemt direct het vermelde opgenomen vermogen op. Een power supply unit van een computer die 850 W vermeldt, zal afhankelijk van de belasting (bv. kantoorwerk versus zware game) niet die volle 850 Watt nodig hebben.

Het '''verbruik''' is de hoeveelheid energie over een bepaald tijdsinterval: E = P * t, uitgedrukt in wattuur (Wh).

Er zijn verschillende soorten spanningen en bijgevolg stromen:
* Zo levert een stopcontact typisch een {{Wp|Wisselspanning|wisselspanning}} van 230 V, waarbij de stroomrichting (meestal sinusvormig) periodiek (bv. 50 keer per seconde) wijzigt (''alternating current'').
* Elektronica verwacht vaak een {{Wp|Gelijkspanning|gelijkspanning}}, waarbij de stroomrichting hetzelfde blijft (''direct current''). Afhankelijk van de toepassing is de benodigde gelijkspanning vaak verschillend (bv. 5 V, 12 V, 20 volt).

Let op voor onderstaande, typische fouten:
* De eenheid van energie is wel degelijk Wh, of de afgeleide kWh. Het is dus niet kW/h, zoals je kent van km/h.
* ''Dit toestel verbruikt 200 watt per uur'' is fout!
** Ofwel zeg je ''Dit toestel neemt een vermogen op van 200 watt'', ofwel zeg je ''Dit toestel verbruikt in 1 uur 200 Wh''.
** Vermogen zegt nl. hoe snel je energie verbruikt, terwijl energie zegt hoeveel je verbruikt over een bepaalde tijd.
** Vermogen is dus zoals snelheid (bv. 100 km/h) en verbruik zoals de afgelegde afstand (bv. 100 km). Met énkel de snelheid weet je niet hoeveel afstand er zal afgelegd zijn.
* Wat zou het meest verbruiken? Het opwarmgedeelte van een microgolfoven of het displaytje?
** Misschien denk je aan het opwarmgedeelte, want dat displaytje kan toch niet veel verbruiken? Maar dan verwar je ''verbruik'' met ''opgenomen vermogen''. Stel dat het opwarmgedeelte 1000 W is en het displaytje 10 W.
** Verbruik opwarmgedeelte voor bv. 15 minuten per dag (0,25 u) is E = P * t = 1000 * 0,25 = 250 Wh.
** Verbruik display voor 24 uur per dag is E = P * t = 11 * 24 = 264 Wh
** In dit specifieke geval zal dus dat kleine displaytje meer verbruiken, alhoewel het maar een klein vermogen opneemt. Maar de tijd speelt bij het verbruik van energie natuurlijk een belangrijke rol.
* ''Opgelet: die draden uit de muur staan onder stroom!'' is fout! Ze staan nl. onder spanning, pas wanneer je die aanraakt kan er een stroom zijn en die zal je als een elektrisch schok voelen.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Tip || Grootheid !! Afkorting grootheid !! Eenheid !! Afkorting eenheid
|-
| Elektrische druk || Spanning || U &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(van ''Unterschied'' of verschil)&lt;/span&gt; || volt || V
|-
| Elektronendebiet || Stroom || I &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(van ''intensiteit'')&lt;/span&gt; || ampère || A
|-
| Snelheid || Vermogen || P &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(van ''power'')&lt;/span&gt; || watt || W
|-
| Hoeveelheid || Energie || E &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(van ''energy'')&lt;/span&gt; || wattuur || Wh
|}

Uiteraard kan je ook afgeleide eenheden gebruiken, waarvan de meest gebruikte &lt;code&gt;kilo = k&lt;/code&gt;, met als waarde 1000 = 10&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; en &lt;code&gt;milli = m&lt;/code&gt;, met als waarde 0,001 = 10&lt;sup&gt;-3&lt;/sup&gt; zijn. Zo kan je bv. kWh of mA tegenkomen.

== Elektrostatische ontlading (ESD) ==
&lt;gallery&gt;
Image:ESD (Susceptible).svg|ESD-waarschuwingssymbool
File:ESD-antistatisch-schoenen-merk-Otter.JPG|schoenen om ESD te voorkomen
File:Antistatic bag.jpg|zakje om ESD te voorkomen
&lt;/gallery&gt;
Bij spanning hadden we het over 'ladingen' wat je mogelijks doet denken aan de ontlading die je voelt als je een wollen trui uittrekt. Of na een autoritje stap je uit en van zodra je een voet op de grond zet voel je een schok. Het menselijk lichaam kan in droge (isolerende) lucht en op een isolerende ondergrond zeer hoge spanningen aannemen. Men kan zich dan opladen door schuifelen, zonder dat je merkt dat je “opgeladen bent”.

Er kan een '''{{Wp|Ladingsvereffening|ladingsvereffening}}''' optreden: elektrische lading verplaatst zich van een lichaam met hogere potentiaal naar een lichaam met lagere potentiaal wanneer beide elektrisch verbonden worden. Met een hydraulische analogie zou je kunnen verwijzen naar de {{Wp|Wet van de communicerende vaten|wet van de communicerende vaten}}.

Stel dat je bezig bent met het verwisselen van spanningsgevoelige geheugenchips bij computers of het solderen van bepaalde elektronische componenten, dan is het duidelijk dat dit deze chips geen goed doet. In de elektronica gebruikt men de term ''ESD'' (Electrostatic Discharge, {{Wp|Elektrostatische ontlading|elektrostatische ontlading}}). Componenten die hier gevoelig aan zijn, worden aangeduid als ''ESD‑gevoelig'' (Electrostatic Sensitive Device).

Daar ESD een defect kan veroorzaken aan de elektronica, doe je er goed aan dit te mijden. Met een wollen trui aan werken aan elektronica is geen goed idee. Om schade te vermijden kan men zich vooraf ontladen, bijvoorbeeld door een geaard metalen voorwerp (zoals een radiator) aan te raken. Op het vlak van fabricage en assemblage van elektrische apparaten wordt veel aandacht besteed aan het voorkomen van het elektrostatisch opladen van machines en personeel. Met geaarde gereedschappen, polsbanden en schoenzolen die met aarde zijn verbonden en elektrisch licht geleidende vloerbedekking, verpakkingsmaterialen en stoelzittingen wordt de strijd tegen ESD aangebonden.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Het vermijden van ESD komt aan bod in het Tweakers.net videoreport &quot;[https://tweakers.net/video/17647/elke-twee-seconden-een-nieuwe-tv-bezoek-aan-de-philips-fabriek-in-polen.html Bezoek aan de Philips-fabriek in Polen]&quot;. Ook een auto kan vanwege de wrijving met de lucht een hoge spanning verkrijgen net als een {{Wp|Elektriseermachine|elektriseermachine}}. Met een &quot;aardende&quot; geleidende strip die over de grond sleept kan men dit tegengaan. Het gaat bij deze aarding om kleine stromen en hoge spanningen.&lt;/ref&gt;

Opmerking: voor ESD is geen klassieke spanningsbron nodig. De spanning ontstaat door opgebouwde statische lading, met typisch hoge spanningen, maar zeer kleine hoeveelheden energie en zeer korte stroompulsen. De energie-inhoud is dus klein, maar de piekstromen en spanningen kunnen lokaal toch schade veroorzaken aan gevoelige componenten. Als spanningsbron om elektronica te laten werken is ESD daarom niet geschikt. Strikt genomen past dit niet volledig binnen het hoofdstuk over spanningsbronnen, maar het wordt hier vermeld omdat het verband houdt met elektrische lading en spanning.

== PSU ==
Een {{Wp|Power supply unit|PSU}} ({{Wp|en:Power supply unit (computer)|Power Supply Unit}}) vormt de wisselspanning van het {{Wp|Lichtnet|lichtnet}} (in Europa 230V op 50Hz) om naar een reeks gelijkspanningen (+12V, -12V, +5V, -5V, +3,3V). Deze gelijkspanningen zijn oa. nodig voor het moederbord en de opslagmedia. Bij ''high end'' systemen is er vaak ook een aparte voedingskabel vanaf de PSU naar de processor en/of de grafische kaart.

Enkele kenmerken:
* '''Totaal vermogen'''. Dit moet overeenstemmen met de configuratie zoals processor, moederbord, grafische kaart en opslagmedia. Licht overdimensioneren kan zeker geen kwaad (bv. bij een extra harde schijf in de toekomst).
* '''Vermogen per rail'''. Staar je niet alleen blind op het totaal maximaal vermogen, maar bekijk dit ook per rail. Zo merk je bij de afbeelding met specificaties een totaal vermogen van 350W, maar bij de 3,3V &amp; 5V rail maar 180W.
* De '''vormfactor'''. Een ATX-voeding zorgt ervoor dat je deze kan inbouwen in een ATX-computerkast en aansluiten op een ATX-moederbord. Er bestaat een 20- en 24-pin variant. Vaak kan je bij de 24-pin er 4 losmaken, zodat je deze ook op een 20-pin moederbord kan gebruiken. Door het volgen van deze standaard ben je behoorlijk vrij in jouw keuze. Sommige merkpc's maken gebruik van een merkeigen PSU. Bij een defect moet je een nieuwe PSU via hen aanschaffen en door deze {{Wp|Vendor lock-in|vendor lock-in}} kan de prijs behoorlijk hoog uitvallen.

Een onstabiel systeem kan o.a. komen door een slechte of ondergedimensioneerde voeding. Je kan deze uitmeten met een klassieke voltmeter, maar er bestaan ook speciale PSU-testers. Als je de pinouts uitmeet met een voltmeter, dan meet je steeds een spannings''verschil'', waarbij je normaal uitmeet t.o.v. de aarding. Meten tussen -5V en 0V zal zo -5V geven. Tussen 5V en 5V zal dit 0V zijn (en niet 10V). Tussen +12V en -12V zal dit 24V zijn (en niet 0V).

&lt;gallery&gt;
Power Supply ATX-450PNF.jpg|ATX
Delta Electronics special PSU DPS-185BB A Rev01.jpg|Niet-standaard
FSC_Primergy_TX200_0015.JPG|Server
FSP350-60MDN label.jpg|Specificaties
PC-Netzteilanschluesse ATX2 numbered IMGP2167 smial wp.jpg|Voedingsconnectoren
ATX-Stecker.png|Pinouts ATX
ATX Power Connector - Side.jpg|20- en 24-pins
Power supply tester with LCD display readout.jpg|PSU-tester
&lt;/gallery&gt;

Ter info enkele belangrijke opmerkingen bij de pinouts van ATX:
* De zwarte kleur staat symbool voor de aarding (en dus 0V) en wordt soms aangegeven door ''GND'', ''COM'' of ''massa''.
* Vroeger had je een aan-uit-schakelaar om de pc aan te zetten (zoals bij een lichtschakelaar). Nu wordt gewerkt met een ''soft switch'', waardoor de ATX-controller het PS_ON-signaaal aanzet om de volledige voeding aan te schakelen. Om de voeding aan te zetten zonder moederbord/pc moet je een &quot;verbinding&quot; maken tussen groen (PS_ON) en zwart, bv. met een jumper cable of paperclip.
* Het duurt een fractie van een seconde vooraleer alle spanningen stabiel zijn. Om te beletten dat de pc opstart in deze periode, zal de voeding pas een PWR_OK-signaal genereren als alle spanningen stabiel zijn. Pas na dit signaal begint de rest van de pc aan zijn opstartproces.
* De SB-vermelding zorgt dat een standby-functie van de computer mogelijk is of zodat de pc via {{Wp|Wake-on-LAN|Wake-on-LAN}} terug gewekt kan worden.

== Batterij ==
Een {{Wp|Batterij (elektrisch)|batterij}} (of accu) is ook een spanningsbron, omdat deze een elektrische spanning afgeeft waarvan de grootte bij het aansluiten van een elektrische belasting niet (veel) afneemt. Met andere woorden, als er een stroom gaat lopen blijft de spanning tussen de twee aansluitpunten van de spanningsbron gelijk. De stroomsterkte die de spanningsbron levert, wordt bepaald door de aangesloten belasting.

Met een hydraulische analogie wordt soms verwezen naar een pomp die gebruikt kan worden om water te laten stromen, maar het concept van &quot;opslag van energie&quot; is hier niet zo aanwezig. Een andere analogie is een {{Wp|Spaarbekken|spaarbekken}} waar je water in opslaat.

=== Kenmerken ===
Onderstaande kenmerken zijn van toepassing als specificaties van een batterij, waarvan sommige kenmerken enkel toepasbaar zijn op oplaadbare batterijen. Sommige kenmerken zijn duidelijk te bepalen (bv. bronspanning), maar andere minder gemakkelijk (bijv. de levensduur). De meest bekende kenmerken zijn wellicht de bronspanning de capaciteit, de wattuur en de ''state of health''.
&lt;gallery&gt;
Battery-Wireless_phone_charger.jpg|State of Charge
Panasonic-PP3-9volt-battery.jpg|Plus- en minpool
Four batteries in Series.JPG|6 V batterijen in serie
Expanded lithium-ion polymer battery from an Apple iPhone 3GS.jpg|Gezwollen batterij
&lt;/gallery&gt;

* De '''{{Wp|Elektromotorische kracht|bronspanning}}''' (in V) is de spanning tussen de klemmen van de accu in onbelaste toestand. Bij een nieuwe batterij is die spanning vaak iets groter dan wat officieel vermeld staat. Een batterij is leeg als de gemeten bronspanning te laag is om een apparaat te laten werken (bv. een batterij van 1,5 V waar je 1 V meet). Door het {{Wp|Serieschakeling|serieel schakelen}} van batterijen kan de totale bronspanning verhoogd worden: de plus-pool van de ene batterij wordt dan doorgelust naar de andere.
* De '''capaciteit''' van (oplaadbare) batterijen, uitgedrukt in {{Wp|ampère-uur|ampère-uur}} of Ah (een eenheid voor elektrische lading, niet van energie!) is de totale hoeveelheid lading die bij 1 ampère in 1 uur heeft gestroomd. Zo kan een 100 Ah accu 20 uur lang 5 ampère leveren (bij 20° C). Op wegwerpbatterijen laten fabrikanten dat meestal achterwege. Door het {{Wp|Parallelschakeling|parallel schakelen}} van batterijen, kan je de totale {{Wp|ampère-uur|capaciteit}} verhogen: de plus-polen worden dan aan elkaar gekoppeld en de min-polen ook.
* De '''wattuur''' drukt uit hoelang je een bepaald vermogen van een batterij kan afnemen. Een 100 Wh batterij laat toe om 10 W voor 10 uren af te nemen.
* De '''levensduur''' ({{Wp|en:State of health|''State of health'' of ''SoH''}}) drukt uit hoe de situatie van de batterij is t.o.v. zijn ideale conditie. Een net aanschafte batterij zou dan 100% zijn. Deze SoH hangt af van de omstandigheden (o.a. temperatuur) waarin de batterij wordt bewaard, geladen en ontladen. Ook het aantal laadcycli speelt een rol.
* De '''laad/ontlaadefficiëntie''' geven respectievelijk aan hoeveel van de energie bij het laden wordt opgeslagen en welk deel van de opgeslagen energie bij het ontladen benut kan worden. Als deze bijvoorbeeld 50-92% zijn, zal van de energie die bij het laden toegevoerd wordt, 50% in de accu terechtkomen (de rest gaat verloren als restwarmte). Bij gebruik van de accu zal 92% van de opgeslagen energie benut kunnen worden en zal de overige 8% verloren gaan als restwarmte.
* De prijs is uiteraard een belangrijk kenmerk, vaak bekeken als '''energie/prijs''': hoeveel energie krijg ik voor een bepaald bedrag. Dit wordt dan uitgedrukt in Wh/EUR.
* De '''{{Wp|energiedichtheid|energiedichtheid}}''' (in Wh/kg of Wh/l) is de hoeveelheid energie per massa- of volume-eenheid en is dus belangrijk bij mobiele toepassingen. Dit wijst dus op de maximale energie die er per kg of per liter kan worden in opgeslagen.
* De '''{{Wp|vermogensdichtheid|vermogensdichtheid}}''' (in W/kg) wijst op het maximale vermogen dat per kilogram kan geleverd kan worden. De vermogensdichtheid lijkt goed op de energiedichtheid, maar het zijn zeker geen synoniemen. Voor sommige toepassingen (bv. de loodaccu van een auto) is niet superveel energie nodig (een lage energiedichtheid is niet erg), maar moet er wel kortstondig een hoog vermogen kunnen aangeboden worden (een hoge vermogensdichtheid is dus wel nodig).
* '''Zelfontlading''' is een vervelende eigenschap van een accu, waardoor de elektrische lading langzaam verdwijnt, zonder dat de accu gebruikt wordt. Met een {{Wp|hydraulische analogie|hydraulische analogie}} zou je de accu kunnen vergelijken met een emmer: wat je er in stopt kan je er ook weer uithalen. Als je echter te lang wacht verdwijnt (bij een emmer: verdampt) de inhoud.
* Het '''aantal laadcycli''' dat de batterij kan verdragen, zonder dat de {{Wp|ampère-uur|capaciteit}} of {{Wp|Elektromotorische kracht|bronspanning}} te veel vermindert. Bij sommige types batterijen telt het twee keer ontladen en terug opladen maar als één laadcycli. Dit is bv. als je de helft van de batterij ontlaadt door gebruik, daarna terug volledig oplaadt, om deze daarna terug voor de helft te ontladen en om deze tenslotte terug volledig op te laden.
* De '''SoC''' ({{Wp|en:State of charge|State of charge}}) drukt in een percentage uit hoe vol de batterij geladen is. Dit wordt gebruikt door het BMS ({{Wp|en:Battery management system|Battery management system}}) om te weten hoeveel er nog geladen of ontladen kan worden.

Let goed op de gebruikte eenheden! Bij de capaciteit van oplaadbare batterijen is de eenheid ampère-uur, dus Ah en niet A/h! En bij energiedichtheid is de eenheid Wh/kg of Wh/l en niet W/h/kg of W/h/l!

=== Toepassingsgebieden ===
Als je de toepassingsgebieden van een batterij bekijkt, kan je dat doen op basis van het formaat of op basis van de technologie.

Het '''formaat''' is soms gestandaardiseerd, wat toelaat dat diegene die apparaten maken hun batterijhouder hierop kunnen ontwerpen.
* Een {{Wp|Knoopcel|knoopcel}} is een schijfvormige batterij, ongeveer ter grootte van een knoop. Knoopcellen worden toegepast in veel draagbare elektronische apparaten die een zeer gering stroomverbruik hebben. Voorbeelden hiervan zijn: de BIOS-batterij op het moederbord, horloges, rekenmachines, afstandsbedieningen, hoortoestellen, allerlei speelgoed en dergelijke. 
* Van de cilindervormige batterijen  zijn de meest bekende waarschijnlijk de AA en AAA batterijen. Afhankelijk van hoeveel ruimte er is wordt de grotere AA (bv. bij een fietslamp) of de kleinere AAA (bv. bij een afstandsbediening) gebruikt.
* Van de blokvormige batterijen is de 9-volt batterij wellicht de bekendste. Deze wordt vaak gebruikt bij walkie talkies en rookdetectoren.
* Helaas zijn niet alle batterijen/accu's gestandaardiseerd wat de uitwisselbaarheid verkleint en de {{Wp|Vendor lock-in|vendor lock-in}} vergroot. Denk bv. aan fiets- en laptopaccu's. In sommige situaties is de accu zelfs niet eens (of moeilijk) te vervangen. In dat opzicht kan het interessant zijn om {{Wp|iFixit|iFixit}} te bezoeken, om de repareerbaarheid te weten.

Bij de '''technologie''' is er heel wat onderzoek, door de vraag vanuit de mobiele wereld (laptop, gsm, smartphone, tablet,...), de mobiliteit (elektrische fietsen, auto's, bussen, ...) en hernieuwbare energie. De ideale batterij bestaat niet en dus is het vaak een afweging van situatie tot situatie: zo zal bij een thuisbatterij het gewicht minder belangrijk zijn dan bij de elektrische fiets. Je kan ver gaan in de vergelijking tussen {{Wp|en:Comparison of commercial battery types|de verschillende types}}, hier wordt de lijst beperkt:
* Een {{Wp|Loodaccu|loodaccu}} is vooral bekend als startaccu voor een klassieke ('fossiele') auto en deze kan in korte tijd hoge stroom leveren. De voordelen zijn o.a.: de eenvoud, relatief goedkoop te maken en relatief gemakkelijk te recycleren.
* Een {{Wp|Alkalinebatterij|alkalinebatterij}} is een niet-oplaadbare batterij die vaak gebruikt wordt voor speelgoed, flitslampen van camera's en mp3-spelers. De alkalinebatterij is een batterij met goede prestaties, zelfs bij lage temperaturen. Ook hebben deze batterijen een hoog opslagvermogen en een lange levensduur.
* Een {{Wp|Lithium-ion-accu|Lithium-ion-accu}} of Li-ion-accu is een accu die vaak in consumentenelektronica, elektrische mobiliteit wordt gebruikt, vooral vanwege de hoge energiedichtheid. Een nadeel is dat dit type niet te ver ontladen mag worden en daarom is deze voorzien van een regelsysteem (BMS, ''{{Wp|en:Battery management system|battery management system}}''). Er zijn gevallen van explosie en brand door hoge temperaturen.

&lt;gallery&gt;
File:Batteries comparison 4,5 D C AA AAA AAAA A23 9V CR2032 LR44 matchstick-1.jpeg|Diverse batterijen: 3R12, R20, R14, R6, R03, R61, 8R23, 6R61, knoopcellen
File:9V_innards_AAAA_removal-1.jpg|Binnenkant van een 9V batterij
File:Photo-CarBattery.jpg|Loodaccu
File:Nokia_Battery.jpg|Nokia Li-ion
&lt;/gallery&gt;

&lt;div style=&quot;color: black; background-color:#EEEEFF; font-size: smaller; border: 1px #1E90FF solid; border-left-width: 10px; padding: 5px;&quot;&gt;
'''Accuparken in Europa'''

In de toekomst kunnen batterijen er mee voor zorgen dat het elektriciteitsnet niet in mekaar stort door de moeilijk voorspelbare elektriciteitsstromen uit windmolens en zonnepanelen. Nu al zijn ze handig voor het stabiliseren van de netfrequentie, daar ze in milliseconden kunnen reageren. In Noord-Duitsland is de grootste batterij van Europa in werking gezet: 10.000 lithium-ion batterijen met een totaal vermogen van 48 MW. Dat klinkt veel maar is nog geen 2% van wat er in Europa staat aan middelen (opslag en stroomcentrales) om het hoogspanningsnet in evenwicht te houden. Bovendien is de kost van ongeveer 30 miljoen euro niet min en na een uur op vol vermogen zijn de batterijen al leeg. In Vlaanderen is er een accupark in Ruien (een investering van ca. 11 miljoen euro) en in Dilsen-Stokkem.

{{Voetnoot web | titel=Vlaanderen krijgt accupark van 25 megawatt | uitgever=Tweakers.net | datum=2018-06-26 | taal=nl | url=https://tweakers.net/nieuws/140229/vlaanderen-krijgt-accupark-van-25-megawatt.html }}
{{Voetnoot web | titel=Grootste stroombatterij in Europa moet black-outs helpen voorkomen | uitgever=VRT NWS | datum=2018-05-11 | taal=nl | url=https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2018/05/10/grootste-stroombatterij-in-europa-moet-black-outs-helpen-voorkom/ }}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color: black; background-color:#EEEEFF; font-size: smaller; border: 1px #1E90FF solid; border-left-width: 10px; padding: 5px;&quot;&gt;
'''De auto als mobiele energiecentrale'''

V2x is nu nog een ietwat cryptische term, maar de techniek zal in de nabije toekomst mogelijk in iedere auto en laadpaal zitten. Het is de verzamelterm voor elektrische auto's (''vehicle'') die energie kunnen terugleveren, dankzij een bidirectionele omvormer. Je kunt je auto dan op je huis (v2home), aan je bedrijf (v2business), aan het elektriciteitsnet (v2grid) of aan een klassiek toestel (v2load, bv. laptop opladen) koppelen. 

{{Voetnoot web | titel=De auto als mobiele energiecentrale | uitgever=Tweakers.net | datum=2022-05-21 | taal=nl | url=https://tweakers.net/reviews/10076/de-auto-als-mobiele-energiecentrale.html }}
&lt;/div&gt;

== USB ==
USB kan zowel gebruikt worden voor de overdracht van data, als het voorzien van een apparaat van een beperkt vermogen. Er zijn dan twee pinnen/kabeltjes voorzien voor stroom (aarding en 5 Volt) en twee voor de eigenlijke data. Eenvoudige apparaten hebben voldoende aan dat beperkt vermogen en kunnen dus via USB de nodige stroom krijgen (bv. muis, toetsenbord, USB-stick, webcam, HDD, opladen van smartphone,...). Men spreekt dan over '''buspowering'''. Soms wordt een Y-USB-kabel voorzien wanneer een enkele USB-poort onvoldoende vermogen kan leveren (bv. bij sommige externe HDDs). Voor apparaten met een groot vermogen (bv. printer, scanner, HDD) is USB vaak ontoereikend en moet een aparte spanningsbron voorzien worden ('''selfpowering''').

&lt;gallery&gt;
USB.svg|Configuratie USB A en B
Usb_kabel_beschriftet.jpg|Opengemaakte USB-kabel
Y-shaped USB 3.0 cable.jpg|Y-USB-kabel
&lt;/gallery&gt;

== Adapter ==
Een {{Wp|Adapter|netvoedingsadapter}} is een toestel dat de netspanning omzet in een lagere spanning, meestal gelijkspanning, bijvoorbeeld voor het opladen van een mobiele telefoon, laptop of tablet.

De belangrijkste specificaties slaan op de input (bv. 230V wisselspanning op 50 Hz) en output (bv. 12V gelijkspanning en 500mA). De uitgangsspanning moet exact overeenkomen met wat het apparaat vraagt, maar de vermelde stroom op de adapter mag meer zijn t.o.v. de waarde die het apparaat vermeldt (maar niet minder).

&lt;gallery&gt;
File:AC adapters.jpg
File:Wall wart opened.JPG
File:USB AC Adapters.JPG
File:Steckernetzteile.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Noodstroomvoeding ==
{{Wp|Noodstroomvoeding|Noodstroomvoeding}} is de voeding van een elektrisch netwerk, die in bedrijf komt zodra...
* ... de gebruikelijke primaire voeding uitvalt.
* ... de frequentie van de wisselspanning teveel afwijkt van de gebruikelijke frequentie (in Europa 50 Hz).
* ... de spanning teveel afwijkt van de gebruikelijke spanning (in Europa 230 V).

Binnen een netwerk neemt bv. de server een prominente rol in. Bij problemen met de primaire voeding kan het zijn dat er elektronica defect gaat of data verloren gaat. Dankzij een noodstroomvoeding kan de server nog een tijdje doorwerken of op zijn minst netjes afsluiten (bv. transacties afwerken, RAM bewaren op een opslagmedium, HDD tot stilstand brengen). 

Als noodstroomvoeding wordt vaak een UPS (''en'':{{Wp|en:Uninterruptible power supply|uninterruptible power supply}}) gebruikt, die intern een batterij heeft. Hoe groter die batterij, hoe langer men zonder primaire voeding kan. Als men ook langere periodes wil kunnen overbruggen, zal men dit combineren met een {{Wp|Noodstroomvoeding#Noodstroomaggregaat|noodstroomaggregaat}}.

&lt;gallery&gt;
UPSFrontView.jpg|Voorkant UPS
UPSRearView.jpg|Achterkant UPS
500kVA-UPS.jpg|500kVA-UPS
File:BronsV8.jpg|Dieselmotor
&lt;/gallery&gt;


&lt;div style=&quot;color: black; background-color:#EEEEFF; font-size: smaller; border: 1px #1E90FF solid; border-left-width: 10px; padding: 5px;&quot;&gt;
'''Stroomstoring Amsterdam leidt tot problemen bij datacenter'''

Een stroomstoring in Amsterdam heeft tot problemen bij het datacenter van TransIP geleid, waardoor diensten en sites van klanten tijdelijk offline waren. Een systeemstoring in combinatie met de weigering van een back-upgenerator zorgde voor problemen. De storing had ook impact op de site van Hardware.info, na de storing wilde een webserver niet herstarten. Vooral de commentaren bij het artikel zijn interessant om te weten in hoeverre je je kan wapenen bij problemen met de stroomvoorziening.

{{Voetnoot web | titel=Stroomstoring Amsterdam leidt tot problemen bij TransIP | uitgever=Tweakers.net | datum=2017-01-17 | taal=nl | url=https://tweakers.net/nieuws/120125/stroomstoring-amsterdam-leidt-tot-problemen-bij-transip.html }}
&lt;/div&gt;

{{Appendix}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>dm68x1pg9q424nghelsujgfotuodoo4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Siertabak</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38958</id>
    <revision>
      <id>428416</id>
      <parentid>360026</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:32:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3360" sha1="fgs199qeiecpsurw8wotqwj1us3rgo8" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Nicotiana alata basal rosette.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|plaatje1= Sydenham Edwards1592.jpg
|plaatje2= Nicotiana alata1By Carl E Lewis.jpg
|plaatje3= Nicotiana alata 'Crimson Bedder' — Scott Zona 001.jpg
|plaatje4= Nicotiana alata flle.JPG
|plaatje5= Nicotiana alata.jpg
|divers= Een tabaksoort die vooral wordt verbouwd als sierplant. Kleverige rijkbloeiende plant.
|familie= Nachtschade
|latijn= Solanaceae
|geslacht= Nicotiana
|soort= Nicotiana alata
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. {{Wp|Stinsenplant|}}, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de rode lijst staat --&gt;
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|nieuw= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de (wacht)lijst staat van nieuwe gewassen --&gt;
|wortel= &lt;!-- Omschrijving van de/het wortel/gestel --&gt;
|stengel= &lt;!-- Idem over de stengel --&gt;
|blad= &lt;!-- Idem over het blad --&gt;
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= Zomer tot de herfst.
|kleur= De bloemkleuren zijn limoengroen, rood, wit of geel. Trompetvormige bloemen die vooral in de avond heerlijk ruiken.
|vrucht= &lt;!-- Omschrijving van de vrucht of zaad --&gt;
|hoog= 30-60
|grond1= ?
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color: yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; - &lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&amp;#9681;&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color: blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= [[../Dieren#Vlinder|Nachtvlinders]].
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|vitamine= &lt;!-- Omschrijving van vitamine in het gewas --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= 1
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (A=afleggen, S=scheuren of stekken, Z=zaaien of planten, E=enten) --&gt;
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>fgs199qeiecpsurw8wotqwj1us3rgo8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Nicotiana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38959</id>
    <revision>
      <id>428417</id>
      <parentid>398321</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:33:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="795" sha1="cyyugqyd0z03tvg9lfdin6b0nq3dqhu" xml:space="preserve">{{Begin}}
__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Nicotiana_rustica_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-226.jpg}}
'''''Nicotiana''''' is de botanische naam van een geslacht van planten in de [[../Nachtschadefamilie|nachtschadefamilie]] (''Solanaceae''). 

De bekendste vertegenwoordiger is de gewone tabaksplant (''Nicotiana tabacum''). Het geslacht ''Nicotiana'' omvat echter ook een aantal siervormen die in tuinen worden gekweekt, vele met fraaie, vaak sterk geurende bloemen.

; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Tabaksplantbloem.jpg|[[../Bostabak|Bostabak]] (''Nicotiana sylvestris'')
Nicotiana alata.jpg|[[../Siertabak|Siertabak]] (''Nicotiana alata '')
&lt;/gallery&gt;

{{Commonscat|Nicotiana}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>cyyugqyd0z03tvg9lfdin6b0nq3dqhu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Struikganzerik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39035</id>
    <revision>
      <id>428418</id>
      <parentid>361190</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:33:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3872" sha1="etvkqr2r2l1o22xcf5wfano1dpckvoz" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Dasiphora fruticosa 5699.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|plaatje1= Potentilla fruticosa-2, by Mary Vaux Walcott.jpg
|plaatje2= Struikganzerik.jpg
|plaatje3= Dasiphora fruticosa (15198179156).jpg
|plaatje4= 13179cr potentilla fruticosa m Syrphidae sp..jpg
|plaatje5= &lt;!-- Alleen als het past. Zie voor foto's de link naar Commons onderaan deze pagina --&gt;
|plaatje6= &lt;!-- Idem --&gt;
|divers= De soort wordt veel gebruikt in openbaar groen en tuinen door zijn onderhoudsgemak en winterhardheid.
|familie= Rozen
|latijn= Rosaceae
|geslacht= Ganzerik
|soort= Dasiphora fruticosa
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. {{Wp|Stinsenplant|}}, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de rode lijst staat --&gt;
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|nieuw= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de (wacht)lijst staat van nieuwe gewassen --&gt;
|wortel= &lt;!-- Omschrijving van de/het wortel/gestel --&gt;
|stengel= &lt;!-- Idem over de stengel --&gt;
|blad= &lt;!-- Idem over het blad --&gt;
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= &lt;!-- Periode waarin de plant in bloei staat --&gt;
|kleur= &lt;!-- Kleur van de bloem en (eventuele) andere omschrijving --&gt;
|vrucht= &lt;!-- Omschrijving van de vrucht of zaad --&gt;
|hoog= &lt;!-- Hoogte van de plant --&gt;
|grond1= Geen voorkeur.
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color: yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; - &lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&amp;#9685;&lt;/span&gt;
|water= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
&lt;span style=&quot;font-size: small; color: blue;&quot;&gt;'''≋'''&lt;/span&gt; Zeer nat (waterplanten)
&lt;span style=&quot;font-size: small; color: blue;&quot;&gt;≈&lt;/span&gt; Nat (oevers, moerassen)
&lt;span style=&quot;font-size: small; color: blue;&quot;&gt;'''∼'''&lt;/span&gt; Vochtig/Normaal
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;≁&lt;/span&gt; Vrij droog
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;–&lt;/span&gt; Droog (rotstuinen) --&gt;
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|vitamine= &lt;!-- Omschrijving van vitamine in het gewas --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= &lt;!-- Leeftijd --&gt;
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (A=afleggen, S=scheuren of stekken, Z=zaaien of planten, E=enten) --&gt;
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>etvkqr2r2l1o22xcf5wfano1dpckvoz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Zoete kers</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39060</id>
    <revision>
      <id>428420</id>
      <parentid>358784</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:33:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4181" sha1="gj9ryagv7gi9dw4wvri0hq8sgdwasfs" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=20160922Prunus avium1.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= 314 Prunus avium.jpg
|plaatje2= 'Prunus' ~ churchyard of the Church of St Mary the Virgin, Shipley, West Sussex, England.JPG
|plaatje3= TRESNE C.jpg
|plaatje4= Cherry Blossom - geograph.org.uk - 385255.jpg
|plaatje5= Wood prunus avium.jpg
|divers= Ooit waren kersenboomgaarden een beeldbepalend element in veel landschappen, maar de bekende hoogstamboomgaarden zijn aan het verdwijnen.
|familie= Rozen
|latijn= Rosaceae
|geslacht= Prunus
|soort= Prunus avium
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. {{Wp|Stinsenplant|}}, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de rode lijst staat --&gt;
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|nieuw= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de (wacht)lijst staat van nieuwe gewassen --&gt;
|wortel= &lt;!-- Omschrijving van de/het wortel/gestel --&gt;
|stengel= &lt;!-- Idem over de stengel --&gt;
|blad= &lt;!-- Idem over het blad --&gt;
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= &lt;!-- Periode waarin de plant in bloei staat --&gt;
|kleur= &lt;!-- Kleur van de bloem en (eventuele) andere omschrijving --&gt;
|vrucht= &lt;!-- Omschrijving van de vrucht of zaad --&gt;
|hoog= 2000
|grond1= &lt;!-- Voorkeur van de grondsoort waarin de plant het best groeit --&gt;
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
&lt;span style=&quot;color:orange;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; Volle zon
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◔&lt;/span&gt; Licht beschaduwd
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◑&lt;/span&gt; Halfschaduw
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◕&lt;/span&gt; Zwaar beschaduwd
● Schaduw --&gt;
|water= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
'''&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;≋&lt;/span&gt;''' Zeer nat (waterplanten)
&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;≈&lt;/span&gt; Nat (oevers, moerassen)
&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;'''∼'''&lt;/span&gt; Vochtig/Normaal
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;≁&lt;/span&gt; Vrij droog
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;–&lt;/span&gt; Droog (rotstuinen) --&gt;
|goede buren= Kensoort voor de klasse van de eiken- en beukenbossen op voedselrijke grond. 
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= In de tijd van de hoogstamboomgaarden leverde deze soort ook een zeer gewaardeerd hout, geschikt voor meubels, maar dit is grotendeels van de markt verdwenen.
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= {{Wp|jicht|jicht}}. Het eten van zoete kersen is een traditionele remedie tegen jicht. Deze kersen blijken inderdaad de urinezuurconcentraties en het risico op jicht te verlagen.
|vitamine= &lt;!-- Omschrijving van vitamine in het gewas --&gt;
|waarschuwing= Alle delen van de plant, behalve de rijpe vrucht, bevatten geringe hoeveelheden giftige blauwzuur{{Wp|glycosiden|glycosiden}}. 
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= &lt;!-- Leeftijd --&gt;
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (A=afleggen, S=scheuren of stekken, Z=zaaien of planten, E=enten) --&gt;
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>gj9ryagv7gi9dw4wvri0hq8sgdwasfs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Kaneelroos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39065</id>
    <revision>
      <id>428419</id>
      <parentid>359111</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:33:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5368" sha1="o1nz66q2ysisy61x8u108sj5j462w97" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Rosa-majalis-habit.JPG}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Illustration Rosa majalis0.jpg
|plaatje2= Rosa majalis leaf (01).jpg
|plaatje3= Rosa majalis fruit (06a).jpg
|plaatje4= Rosa majalis20140607 014.jpg
|plaatje5= &lt;!-- Alleen als het past. Zie voor foto's de link naar Commons onderaan deze pagina --&gt;
|plaatje6= &lt;!-- Idem --&gt;
|divers= &lt;!-- Algemene omschrijving --&gt;
|familie= Rozen
|latijn= Rosaceae
|geslacht= Roos
|soort= Rosa majalis
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. {{Wp|Stinsenplant|}}, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= ja
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|nieuw= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de (wacht)lijst staat van nieuwe gewassen --&gt;
|wortel= Vormt veel wortelopslag.
|stengel= De glanzend kaneelkleurige, niet met klieren bezette takken hebben zowel haakvormige, rechte als borstelvormige stekels. De kleur verandert bij het ouder van de tak naar grijsbruin. De stekels op de jonge takken zijn dun en licht gebogen, hebben een smalle basis en komen vaak in paren onder de bladstelen voor. Op de oudere takken zitten de rechte, naaldvormige stekels en de borstels.
|blad= De bladeren zijn oneven geveerd met 5 of 7 blaadjes. In de herfst kleuren de bladeren rood. De ongeveer 3 cm lange en 1,7 cm brede blaadjes zijn elliptisch met een afgeronde, iets wigvormige of afgeronde voet en hebben een spitse of afgeronde top. De bladrand is enkelvoudig gezaagd. De blauwgroene bovenzijde van de blaadjes is onbehaard tot licht aanliggend behaard en de grijsgroene onderzijde sterk tot viltig behaard. De bladsteel en bladspil zijn dicht behaard. De steunblaadjes aan de bloeiende takken zijn breed, behaard en hebben afstaande oortjes.
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= Mei en juni.
|kleur= Meestal geurende, alleenstaande, donkerroze tot rode, enkel of half-gevulde bloemen. Soms zitten de bloemen met 2 - 3 bij elkaar. De gekweekte vorm heeft vaak gevulde of half-gevulde bloemen. De niet met klieren bezette bloemsteel is 1 – 1,5 cm lang en wordt bijna geheel door de schutbladen omgeven. De gaafrandige, behaarde kelkbladen zijn iets langer dan de kroonbladen en hebben geen of zeer weinig klieren. Na de bloei staan de kelkbladen rechtop. Ze blijven tot na de rijping van de rozenbottels zitten. De wollig behaarde stijlen staan vrij.
|vrucht= De rozenbottel is een vlezige bloembodem met daarin de nootjesachtige vruchten. De ronde, rode, niet met klieren bezette rozenbottel is 1 cm lang en 1 cm breed. Het stijlkanaal is groter dan 2 mm.
|hoog= 50-150
|grond1= &lt;!-- Voorkeur van de grondsoort waarin de plant het best groeit --&gt;
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
&lt;span style=&quot;color:orange;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; Volle zon
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◔&lt;/span&gt; Licht beschaduwd
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◑&lt;/span&gt; Halfschaduw
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◕&lt;/span&gt; Zwaar beschaduwd
● Schaduw --&gt;
|water= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
'''&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;≋&lt;/span&gt;''' Zeer nat (waterplanten)
&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;≈&lt;/span&gt; Nat (oevers, moerassen)
&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;'''∼'''&lt;/span&gt; Vochtig/Normaal
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;≁&lt;/span&gt; Vrij droog
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;–&lt;/span&gt; Droog (rotstuinen) --&gt;
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|vitamine= &lt;!-- Omschrijving van vitamine in het gewas --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= &lt;!-- Leeftijd --&gt;
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (A=afleggen, S=scheuren of stekken, Z=zaaien of planten, E=enten) --&gt;
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>o1nz66q2ysisy61x8u108sj5j462w97</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Beklierde heggenroos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39066</id>
    <revision>
      <id>428425</id>
      <parentid>361629</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:33:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4374" sha1="e2f250qcgquj5sd4jghgkoihe7ohcnf" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Rosa tomentella fruit1.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|plaatje1= Rosa balsamica illustration (01).jpg
|plaatje2= Rosa tomentella fruits2.jpg
|plaatje3= Rosa balsamica leaf (01).jpg
|plaatje4= Rosa balsamica inflorescence (01).jpg
|plaatje5= &lt;!-- Alleen als het past. Zie voor foto's de link naar Commons onderaan deze pagina --&gt;
|plaatje6= &lt;!-- Idem --&gt;
|divers= Grote, losse, rechtopgaande struik.
|familie= Rozen
|latijn= Rosaceae
|geslacht= Roos
|soort= Rosa balsamica
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. {{Wp|Stinsenplant|}}, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= ja
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|nieuw= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de (wacht)lijst staat van nieuwe gewassen --&gt;
|wortel= &lt;!-- Omschrijving van de/het wortel/gestel --&gt;
|stengel= Op de lange, boogvormig overhangende, onbeklierde takken zitten gekromde stekels, die een brede basis hebben.
|blad= De bladeren zijn meestal zeventallig geveerd met elliptische, 2,0 – 3,5 cm lange en 1,5 – 2,0 cm brede dubbel- tot meervoudig gezaagde deelblaadjes. De deelblaadjes hebben een spitse top. Ze zijn aan de onderkant donsachtig behaard en hebben roodachtige zittende klieren. Ze zijn aan de bovenkant onbehaard of zwak behaard en klierloos. De blaadjes zijn bij wrijving geurloos. De steunblaadjes zijn aan de bovenkant onbehaard en onbeklierd en aan de onderkant aanliggend behaard. Aan de rand van de steunblaadjes zitten klieren met wimpers. De bladsteel en bladspil zijn rondom behaard en hebben zittende, roodachtige klieren. Ze hebben geen kleine stekels.
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= Juni tot in augustus.
|kleur= Ronde, bleekroze of witte, 3,5 – 4,5 cm grote bloemen. De behaarde kelkbladen hebben meestal geen klieren. De na de bloei teruggeslagen kelkbladen vallen voor de rijping van de rozenbottel af. De vrije stijl is zwak behaard.
|vrucht= De helderrode, kale, vlezige, bolvormige tot eivormige, 1-2 cm lange en 0,8-1 cm brede, onbeklierde rozenbottel is een bloembodem met daarin de nootjesachtige vruchten. De 1–2 cm lange steel van de rozenbottel is kaal en meestal niet beklierd. Het stijlkanaal is 0,5-0,9 mm groot. 
|hoog= 150-300
|grond1= Kalkhoudend.
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;'''&amp;#8769;'''&lt;/span&gt;
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|vitamine= &lt;!-- Omschrijving van vitamine in het gewas --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= &lt;!-- Leeftijd --&gt;
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (A=afleggen, S=scheuren of stekken, Z=zaaien of planten, E=enten) --&gt;
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>e2f250qcgquj5sd4jghgkoihe7ohcnf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Berijpte viltroos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39067</id>
    <revision>
      <id>428428</id>
      <parentid>355799</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:33:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4333" sha1="n0z94gj2aarow55hm2vxtlbwdlgy6jr" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Rosa sherardii kz01.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|plaatje1= Rosa sherardii herbarium (12).jpg
|plaatje2= Rosa sherardii stem (01).jpg
|plaatje3= Rosa sherardii fruit (04).jpg
|plaatje4= Rosa sherardii 1.jpg
|plaatje5= Rosa sherardii leaf (01).jpg
|divers= &lt;!-- Algemene omschrijving --&gt;
|familie= Rozen
|latijn= Rosaceae
|geslacht= Roos
|soort= Rosa sherardii
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. {{Wp|Stinsenplant|}}, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= ja
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|nieuw= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de (wacht)lijst staat van nieuwe gewassen --&gt;
|wortel= Heeft korte ondergrondse uitlopers.
|stengel= Op de jonge takken zit een blauwachtige waslaag. Op de kale takken zitten krachtige, licht gebogen tot sikkelvormige, zelden rechte stekels met verbrede basis.
|blad= De blauwgroene bladeren zijn vijf- tot zeventallig geveerd met eivormige tot langwerpige, 2,5 – 3,5 cm lange en 1,5 – 2 cm brede, meervoudig gezaagde deelblaadjes, die aan beide zijden dicht viltig behaard zijn en op de achterzijde ook nog bezet zijn met zittende klieren. Op de bladtanden zitten vaak rode klieren. Aan de toegespitste steunblaadjes zitten oortjes. De bladsteel en bladspil zijn viltig behaard en bezet met klierharen. Bij wrijving van de blaadjes komt een zwakke hars- of terpentijngeur vrij.
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= Juni en juli.
|kleur= Dieprode tot purperrode of roze-rode, 2,5–4,0 cm grote bloemen, die in een meertakkig bijscherm zitten. De kroonbladen hebben aan de rand geen klieren. Dit in tegenstelling tot de [[../Viltroos|viltroos]]. De met klieren bezette bloemsteel is 0,5 – 1,5 cm lang. De schuin omhoog tot rechtopstaande met klieren bezette kelkbladen vallen na de bloei niet af. De vrije stijl is viltig behaard. De stempel is witwollig behaard. 
|vrucht= De rode, eironde, 1,5–2 cm lange en 1–1,5 cm brede, met klieren bezette rozenbottel is een bloembodem met daarin de nootjesachtige vruchten. De 1–1,5 cm lange steel van de rozenbottel is bezet met klieren. Het stijlkanaal is 1,2–2,5 mm groot.
|hoog= 80-200
|grond1= ?
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: yellow;&quot;&gt;●&lt;/span color&gt;&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;'''&amp;#8769;'''&lt;/span&gt;
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|vitamine= &lt;!-- Omschrijving van vitamine in het gewas --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= &lt;!-- Leeftijd --&gt;
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (A=afleggen, S=scheuren of stekken, Z=zaaien of planten, E=enten) --&gt;
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>n0z94gj2aarow55hm2vxtlbwdlgy6jr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Kale struweelroos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39069</id>
    <revision>
      <id>428426</id>
      <parentid>359098</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:33:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5098" sha1="qwccoyu7yqgmcbglrfw6nqoji0qj4y8" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Rosa dumalis stem (01).jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= 290 Rosa afzeliana.jpg
|plaatje2= Rosa dumalis leaf (03).jpg
|plaatje3= Rosa dumalis inflorescence (07).jpg
|plaatje4= Rosa dumalis fruit (01).jpg
|plaatje5= RosaDumalis1UME.jpg
|divers= &lt;!-- Algemene omschrijving --&gt;
|familie= Rozen
|latijn= Rosaceae
|geslacht= Roos
|soort= Rosa dumalis
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. {{Wp|Stinsenplant|}}, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= ja
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|nieuw= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de (wacht)lijst staat van nieuwe gewassen --&gt;
|wortel= Vormt wortelopslag.
|stengel= De jonge takken hebben vaak een blauwgroene kleur. De niet met klieren bezette takken hebben lange gebogen stekels met een verbrede voet.
|blad= De geurloze, onbehaarde bladeren zijn oneven geveerd met 5-7 paar blaadjes. De blauwgroene, vaak glanzende blaadjes zijn 2-3,5 cm lang en 1,5-2,5 cm breed en hebben een enkel- tot meervoudig gezaagde rand met al dan niet met klieren op de tanden aan de rand. Ze zijn elliptisch en hebben een versmalde voet en een toegespitste top. De onbehaarde bladsteel en bladspil hebben vaak enkele gesteelde klieren en kleine stekeltjes. De 1-1,5 cm lange, brede, onbehaarde steunblaadjes zijn vergroeid met het steeltje en hebben een rand met klieren. 
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= Juni tot in juli.
|kleur= Volgens sommige botanici is de '''kale struweelroos''' hetzelfde als de [[../Hondsroos|hondsroos]], maar deze heeft witte of lichtroze bloemen, terwijl de kale struweelroos helder- tot donkerroze bloemen heeft. 3-5 cm grote, helder- tot donkerroze bloemen met omgekeerd hartvormige kroonbladen, die met 2-4 bij elkaar zitten. De meestal niet met klieren bezette bloemsteel is 0,5–1,0 cm lang. De onbehaarde kelk is na de bloei opgericht en is vaak in de winter nog op de rozenbottel aanwezig. De wollig behaarde stijlen staan vrij. 
|vrucht= De elliptisch tot ronde, 2-3 cm lange en 1-2 cm brede, meestal niet met klieren bezette rozenbottel is rood. De rozenbottel is een vlezige bloembodem met daarin de nootjesachtige vruchten. De meestal niet met klieren bezette bottelsteel is 0,5–1 cm lang. Het stijlkanaal is 1,4–2,5 mm groot. 
|hoog= 100-200
|grond1= &lt;!-- Voorkeur van de grondsoort waarin de plant het best groeit --&gt;
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
&lt;span style=&quot;color:orange;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; Volle zon
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◔&lt;/span&gt; Licht beschaduwd
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◑&lt;/span&gt; Halfschaduw
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◕&lt;/span&gt; Zwaar beschaduwd
● Schaduw --&gt;
|water= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
'''&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;≋&lt;/span&gt;''' Zeer nat (waterplanten)
&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;≈&lt;/span&gt; Nat (oevers, moerassen)
&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;'''∼'''&lt;/span&gt; Vochtig/Normaal
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;≁&lt;/span&gt; Vrij droog
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;–&lt;/span&gt; Droog (rotstuinen) --&gt;
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|vitamine= &lt;!-- Omschrijving van vitamine in het gewas --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= &lt;!-- Leeftijd --&gt;
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (A=afleggen, S=scheuren of stekken, Z=zaaien of planten, E=enten) --&gt;
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>qwccoyu7yqgmcbglrfw6nqoji0qj4y8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Kleinbloemige roos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39070</id>
    <revision>
      <id>428421</id>
      <parentid>359165</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:33:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4615" sha1="03t40vlb7vsttanxo6bcw8bteinyfi8" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Rosa micrantha stem (02).jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|plaatje1= Rosa micrantha illustration (01).jpg
|plaatje2= Rosa micrantha inflorescence (06).jpg
|plaatje3= Rosa micrantha plant (06).jpg
|plaatje4= Rosa micrantha leaf (04).jpg
|plaatje5= &lt;!-- Alleen als het past. Zie voor foto's de link naar Commons onderaan deze pagina --&gt;
|plaatje6= &lt;!-- Idem --&gt;
|divers= &lt;!-- Algemene omschrijving --&gt;
|familie= Rozen
|latijn= Rosaceae
|geslacht= Roos
|soort= Rosa micrantha
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. {{Wp|Stinsenplant|}}, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= ja
|beschermd= ja
|nieuw= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de (wacht)lijst staat van nieuwe gewassen --&gt;
|wortel= De '''kleinbloemige roos''' vormt dicht bij de struik wortelopslag.
|stengel= Lange, boogvormig overhangende takken met verspreid staande, haakvormige stekels met een brede basis en een ongelijke grootte. Op de takken zitten geen klieren.
|blad= De bladeren zijn oneven geveerd met 5 tot 7 ovale tot langwerpige deelblaadjes. De niet behaarde of licht behaarde bladsteel en bladspil zijn met klieren bezet en hebben vaak kleine stekeltjes. De bladeren hebben een duidelijke appelgeur. De blaadjes zijn 1,5–3 cm lang en 0,8–2 cm breed. Ze hebben een afgeronde voet en een toegespitste top. De bovenzijde van het blaadje heeft geen haren of de haren staan verspreid. De onderzijde is behaard en dicht bezet met kleverige kort gesteelde klieren. De rand van het blaadje is meervoudig gezaagd en is bezet met klieren. De met klieren bezette steunblaadjes kunnen wel of niet behaard zijn.
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= Juni.
|kleur= De 2–3,5 cm grote, lichtroze of zelden witte bloemen zijn alleenstaand of staan in kleine groepjes van 2-3. De met klieren bezette bloemstelen zijn 1-2 cm lang. De kelkbladen zijn afstaand of teruggeslagen en vallen na de bloei snel af. Ze zijn aan de rand en op de rug dicht bezet met klieren. De meestal onbehaarde stijlen staan vrij.
|vrucht= De rode, 1–1,7 cm lange en 0,6–0,8 cm brede rozenbottel heeft meestal alleen in de onderste helft enkele gesteelde klieren. De rozenbottel heeft een opvallend lange hals. De met klieren bezette steel is twee tot drie keer zolang als de rozenbottel. Het stijlkanaal is 0,5–0,8 mm groot. De rozenbottel is een vlezige bloembodem met daarin de nootjesachtige vruchten. 
|hoog= 50-350
|grond1= Kalkhoudend, matig voedselrijk.
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; - &lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&amp;#9681;&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;'''&amp;#8769;'''&lt;/span&gt;
|goede buren= {{Wp|Kensoort|Kensoort}} voor het {{Wp|ligusterverbond|ligusterverbond}} (Berberidion vulgaris).
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|vitamine= &lt;!-- Omschrijving van vitamine in het gewas --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= &lt;!-- Leeftijd --&gt;
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (A=afleggen, S=scheuren of stekken, Z=zaaien of planten, E=enten) --&gt;
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>03t40vlb7vsttanxo6bcw8bteinyfi8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Kraagroos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39071</id>
    <revision>
      <id>428423</id>
      <parentid>359277</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:33:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4325" sha1="5rbk784pr5yjfcox5ql60z7pw3u7eni" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Rosa agrestis leaf (12).jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|plaatje1= Fig. 1. Rosa canina - Rosier des chiens. fig. 2. Rosa sepium - Rosier des haies. (Dog rose - Wild rose) (NYPL b14485031-1110807).tiff
|plaatje2= Rosa agrestis inflorescence (35).jpg
|plaatje3= Rosa agrestis fruit (08).jpg
|plaatje4= Rosa agrestis 05072006.JPG
|divers= &lt;!-- Algemene omschrijving --&gt;
|familie= Rozen
|latijn= Rosaceae
|geslacht= Roos
|soort= Rosa agrestis
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. {{Wp|Stinsenplant|}}, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= ja
|beschermd= ja
|nieuw= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de (wacht)lijst staat van nieuwe gewassen --&gt;
|wortel= Rechtopgaande struik ({{Wp|fanerofyt|fanerofyt}}) zonder wortelopslag.
|stengel= Lange boogvormig overhangende takken. De niet met klieren bezette takken hebben talrijke grote en stevige, haakvormige stekels, die een brede basis hebben.
|blad= De bladeren zijn oneven geveerd met meestal 7 ovale tot langwerpige blaadjes. De blaadjes staan vaak ver uit elkaar en zijn 2–2,7 cm lang en 1–1,3 cm breed. Ze hebben een wigvormige voet en kunnen al of niet behaard zijn. De onderzijde van de blaadjes is dicht bezet met gesteelde klieren. De bladrand is meervoudig gezaagd. De bladsteel en bladspil zijn meestal beklierd evenals de steunblaadjes. De bladeren hebben een appelgeur. 
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= Juni en juli.
|kleur= De bloemen zijn 2 tot 4 cm in doorsnede en meestal wit, zelden lichtroze. Ze staan alleen of met 2-4 bloemen bij elkaar. De 1-2 cm lange bloemstelen zijn meestal niet beklierd. De kelkbladen zijn afstaand, direct na de bloei teruggeslagen en vallen na de bloei snel af. Ze zijn aan de randen bezet met klieren. De meestal onbehaarde stijlen staan vrij.
|vrucht= De helderrode, 1–2 cm lange en 1-1,5 cm brede, elliptisch tot eironde rozenbottel heeft meestal geen klieren. Het stijlkanaal is 0,5–0,8 mm groot. De rozenbottel is een vlezige bloembodem met daarin de nootjesachtige vruchten.
|hoog= 150-220
|grond1= Kalkhoudend, licht zuur tot basisch.
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; - &lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&amp;#9681;&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;'''&amp;#8769;'''&lt;/span&gt; - &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color: blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;
|goede buren= {{Wp|Kensoort|Kensoort}} voor het {{Wp|ligusterverbond|ligusterverbond}} (Berberidion vulgaris).
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|vitamine= &lt;!-- Omschrijving van vitamine in het gewas --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= &lt;!-- Leeftijd --&gt;
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (A=afleggen, S=scheuren of stekken, Z=zaaien of planten, E=enten) --&gt;
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>5rbk784pr5yjfcox5ql60z7pw3u7eni</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Ruwe viltroos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39072</id>
    <revision>
      <id>428430</id>
      <parentid>359992</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:33:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4298" sha1="gl4mm6gyp2rxt725om02hhq9nhsyn5y" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Rosa pseudoscabriuscula leaf (03).jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Rosa pseudoscabriuscula herbarium (03).jpg
|plaatje2= Rosa pseudoscabriuscula stem (01).jpg
|plaatje3= Rosa pseudoscabriuscula leaf (02).jpg
|plaatje4= ImageNeeded.png
|plaatje5= &lt;!-- Alleen als het past. Zie voor foto's de link naar Commons onderaan deze pagina --&gt;
|plaatje6= &lt;!-- Idem --&gt;
|divers= &lt;!-- Algemene omschrijving --&gt;
|familie= Rozen
|latijn= Rosaceae
|geslacht= Roos
|soort= Rosa pseudoscabriuscula
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. {{Wp|Stinsenplant|}}, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= ja
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|nieuw= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de (wacht)lijst staat van nieuwe gewassen --&gt;
|wortel= &lt;!-- Omschrijving van de/het wortel/gestel --&gt;
|stengel= De takken zijn los en hoog met lange boogvormig overhangende takken tot dicht, gedrongen en recht opgaand. Op de takken zitten zwak gebogen stekels, die een brede basis hebben.
|blad= De bladeren zijn vijf- tot zeventallig geveerd met 3 cm lange en 1,5 cm brede, dubbel- of meervoudig gezaagde deelblaadjes, die aan de onderkant ruw tot viltig behaard zijn. De steunblaadjes zijn bezet met klierharen. De bladsteel en bladspil zijn viltig behaard en sterk bezet met klierharen. Op de onderkant van de bladsteel zitten soms kleine stekels. Bij wrijving van de blaadjes komt een hars- of terpentijngeur vrij.
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= Juni en juli.
|kleur= Witte tot helderroze, 4 cm grote bloemen, die in tuilen zitten. De met veel klierharen bezette bloemsteel is 1,5–2,5 cm lang. De viltig behaarde, met veel klierharen bezette kelk is na de bloei afstaand tot licht opgericht en valt later af. De vrije stijl is wollig behaard.
|vrucht= De rode, elliptisch tot ronde, 1,5 cm lange en 1,2 cm brede, met klierharen bezette rozenbottel is een bloembodem met daarin de nootjesachtige vruchten. De steel van de rozenbottel is meestal even lang als of korter dan de rozenbottel en bezet met veel, gesteelde klierharen. Het stijlkanaal is 0,5–1,2 mm groot.
|hoog= 60-300
|grond1= Meestal kalkhoudend.
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'''&amp;#8769;'''&lt;/span&gt;
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|vitamine= &lt;!-- Omschrijving van vitamine in het gewas --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= &lt;!-- Leeftijd --&gt;
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (A=afleggen, S=scheuren of stekken, Z=zaaien of planten, E=enten) --&gt;
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>gl4mm6gyp2rxt725om02hhq9nhsyn5y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Schijnegelantier</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39073</id>
    <revision>
      <id>428431</id>
      <parentid>360032</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:33:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3924" sha1="sikfwde929wnno9b78rx1odjmmkaujd" xml:space="preserve">{{Begin}}
__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=ImageNeeded.png}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|plaatje1= ImageNeeded.png
|plaatje2= 
|plaatje3= 
|plaatje4= 
|plaatje5= &lt;!-- Alleen als het past. Zie voor foto's de link naar Commons onderaan deze pagina --&gt;
|plaatje6= &lt;!-- Idem --&gt;
|divers= De ondersoort lijkt veel op de [[../Egelantier|egelantier]] en komt van nature voor in Europa en West-Azië.
|familie= Rozen
|latijn= Rosaceae
|geslacht= Roos
|soort= Rosa henkeri-schulzei
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. {{Wp|Stinsenplant|}}, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= ja
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|nieuw= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de (wacht)lijst staat van nieuwe gewassen --&gt;
|wortel= &lt;!-- Omschrijving van de/het wortel/gestel --&gt;
|stengel= De '''schijnegelantier''' onderscheidt zich van de egelantier doordat de stijlen van de schijnegelantier licht en die van de egelantier meer behaard zijn. De egelantier heeft alleen haakvormig omgebogen stekels aan de stengels, terwijl de schijnegelantier ook nog priemvormige stekels heeft. Op de takken zitten stevige, gebogen en rechte priemvormige stekels.
|blad= De brede, sterk beklierde bladeren zijn vijf- tot zevendelig geveerd met dubbelgezaagde deelblaadjes. Bij kneuzing van het blad komt een kenmerkende appelgeur vrij uit de klieren aan de achterkant van het blad. 
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= Juni tot in augustus.
|kleur= roze-witte bloemen met sterk beklierde bloemstelen. De stijlen van de schijnegelantier zijn licht behaard.
|vrucht= De scharlakenrode rozenbottel is een bloembodem met daarin de nootjesachtige vruchten. De stijlopening op de vrucht is ongeveer 1 mm groot. Bovenop de rozenbottel zit een afstaande kelk.
|hoog= 60-200
|grond1= Kalkhoudend.
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color: yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;'''&amp;#8769;'''&lt;/span&gt;
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|vitamine= &lt;!-- Omschrijving van vitamine in het gewas --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= &lt;!-- Leeftijd --&gt;
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (A=afleggen, S=scheuren of stekken, Z=zaaien of planten, E=enten) --&gt;
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>sikfwde929wnno9b78rx1odjmmkaujd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Schijnheggenroos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39074</id>
    <revision>
      <id>428422</id>
      <parentid>360236</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:33:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4111" sha1="4oeq56hpc9850dq58f4tsxgeby9adlw" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Rosa subcollina inflorescence (01).jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Rosa subcollina herbarium (01).jpg
|plaatje2= Rosa subcollina inflorescence (03).jpg
|plaatje3= Rosa subcollina leaf (01).jpg
|plaatje4= Rosa subcollina plant (01).jpg
|divers= &lt;!-- Algemene omschrijving --&gt;
|familie= Rozen
|latijn= Rosaceae
|geslacht= Roos
|soort= Rosa subcollina
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. {{Wp|Stinsenplant|}}, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= ja
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|nieuw= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de (wacht)lijst staat van nieuwe gewassen --&gt;
|wortel= Vormt uitlopers.
|stengel= Op de kale takken zitten stevige haakvormige stekels met brede basis.
|blad= De bladeren zijn vijf- tot zeventallig geveerd met langwerpige, 2,9–3,2 cm lange en 1,5–1,7 cm brede, enkel tot meervoudig gezaagde deelblaadjes, die aan de bovenzijde meestal onbehaard zijn en aan de onderzijde op de nerven behaard. De blaadjes hebben vaak aan de randen enkele klieren. De steunblaadjes zijn breed. De bladsteel en bladspil zijn behaard en bezet met enkele klieren. Bij wrijving van de blaadjes komt er geen specifieke geur vrij.
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= Juni en juli.
|kleur= Donkerroze tot licht roze, zelden witte, 3,5 – 4,5 cm grote bloemen. De meestal onbeklieren bloemsteel is 1 - 2 cm lang. De onbehaarde en onbeklierde kelkbladen zijn na de bloei afstand tot licht opgericht en vallen tijdens de rijping van de rozenbottel af. De stijl is vrij zwak tot wollig behaard.
|vrucht= De rode, eironde, meestal onbeklierde, 1,4–1,8 cm lange en 1,4 cm brede rozenbottel is een bloembodem met daarin de nootjesachtige vruchten. De steel van de rozenbottel is korter dan de rozenbottel en meestal onbeklierd. Het stijlkanaal is 0,9–1,1 mm groot.
|hoog= 100-250
|grond1= Kalkhoudend.
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: large; color: yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; 
|water= &lt;span style=&quot;font-size: larger;&quot;&gt;'''&amp;#8769;'''&lt;/span&gt; - &lt;span style=&quot;font-size: larger;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color: blue;&quot;&gt;&amp;#8764;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|vitamine= &lt;!-- Omschrijving van vitamine in het gewas --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= &lt;!-- Leeftijd --&gt;
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (A=afleggen, S=scheuren of stekken, Z=zaaien of planten, E=enten) --&gt;
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>4oeq56hpc9850dq58f4tsxgeby9adlw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Wigbladige roos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39076</id>
    <revision>
      <id>428427</id>
      <parentid>356635</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:33:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3874" sha1="7h1byww5yk8tf8rmxrz81tmmn6kb8v2" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Rosa elliptica fruits2.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|plaatje1= Rosa elliptica illustration (01).png
|plaatje2= Rosa elliptica inforescence (01).jpg
|plaatje3= Rosa elliptica leaf (01).jpg
|plaatje4= Rosa elliptica inforescence (02).jpg
|plaatje5= &lt;!-- Alleen als het past. Zie voor foto's de link naar Commons onderaan deze pagina --&gt;
|plaatje6= &lt;!-- Idem --&gt;
|divers= &lt;!-- Algemene omschrijving --&gt;
|familie= Rozen
|latijn= Rosaceae
|geslacht= Roos
|soort= Rosa elliptica
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. {{Wp|Stinsenplant|}}, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de rode lijst staat --&gt;
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|nieuw= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de (wacht)lijst staat van nieuwe gewassen --&gt;
|wortel= &lt;!-- Omschrijving van de/het wortel/gestel --&gt;
|stengel= Op de rechtop staande takken zitten brede, haakvormig gekromde stekels.
|blad= De wigvormige bladeren zijn vijf- tot zevendelig geveerd met ovale of elliptische, dubbelgezaagde deelblaadjes. Bij kneuzing van het blad komt een kenmerkende appelgeur vrij uit de klieren aan de achterkant van het blad.
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= Juni en juli.
|kleur= Licht roze tot rozerode, 2,5-3,5 cm grote bloemen met korte bloemstelen. De kelkbladen staan bij de bloei rechtop en zijn net na de bloei teruggeslagen. De stijl is dicht behaard.
|vrucht= De elliptische tot eivormige, gladde, scharlakenrode rozenbottel is een bloembodem met daarin de nootjesachtige vruchten. De stijlopening op de vrucht is 1,2-2 mm groot. Bovenop de rozenbottel zitten de afstaande kelkbladen. De steel van de bottel is bezet met klierharen.
|hoog= 100-250
|grond1= Kalkrijk.
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;&amp;#9684;&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;'''&amp;#8769;'''&lt;/span&gt;
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|vitamine= &lt;!-- Omschrijving van vitamine in het gewas --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= &lt;!-- Leeftijd --&gt;
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (A=afleggen, S=scheuren of stekken, Z=zaaien of planten, E=enten) --&gt;
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>7h1byww5yk8tf8rmxrz81tmmn6kb8v2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Bergroos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39096</id>
    <revision>
      <id>428424</id>
      <parentid>361612</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:33:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4421" sha1="sfs83fmz2762it2ofb3bx74srs5npi3" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Rosa glauca stem (01).jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|plaatje1= Rosa glauca illustration (01).png
|plaatje2= Flower of Rosa glauca 01.jpg
|plaatje3= Rosa glauca 0zz.jpg
|plaatje4= Rosa glauca 1zz.jpg
|plaatje5= &lt;!-- Alleen als het past. Zie voor foto's de link naar Commons onderaan deze pagina --&gt;
|plaatje6= &lt;!-- Idem --&gt;
|divers= In Nederland is de soort, eerst aangeplant als sierplant, verwilderd en nu vrij zeldzaam in het wild.
|familie= Rozen
|latijn= Rosaceae
|geslacht= Roos
|soort= Rosa glauca
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. {{Wp|Stinsenplant|}}, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de rode lijst staat --&gt;
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|nieuw= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de (wacht)lijst staat van nieuwe gewassen --&gt;
|wortel= &lt;!-- Omschrijving van de/het wortel/gestel --&gt;
|stengel= De jonge takken zijn glanzend rood of bruin en hebben een blauwachtig waslaag. De takken worden uiteindelijk grijsachtig. Op de kale takken zitten rechte of licht gebogen stekels.
|blad= De bladeren zijn zeventallig geveerd met enkelvoudig gezaagde deelblaadjes. De elliptische, niet glanzende, onbehaarde, onbeklierde blaadjes zijn 2–3,5 cm lang en 1–1,5 cm breed. Aan de voet zijn ze afgerond en aan de top toegespitst. Als ze jong zijn, hebben ze een roodachtig groene tot blauwachtige kleur. Ze zijn na wrijving reukloos. De steunblaadjes zijn onbehaard en hebben aan de rand klieren. De bladsteel en bladspil zijn onbehaard en hebben geen klieren.
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= Juni.
|kleur= Diep karmozijn rode tot roze met witte nagel, 2,5-3 cm grote bloemen op 0,5-2 cm lange bloemstelen. De bloemstelen kunnen al of niet bezet zijn met klieren. De stijl opgerichte, beklierde kelkbladen zijn twee keer zo lang als de kroonbladen en vallen tijdens de rijping van de rozenbottel niet af. De vrije, korte stijl is wollig behaard.
|vrucht= De oranjerode tot bruinrode, ronde, 1–1,5 cm lange en 1,5 cm brede, al of niet beklierde rozenbottel is een bloembodem met daarin de nootjesachtige vruchten. De al of niet beklierde steel van de rozenbottel is 1–2,5 cm lang. Het stijlkanaal is meer dan 2 mm groot.
|hoog= 100-300
|grond1= Kalkhoudend.
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;'''&amp;ndash;'''&lt;/span&gt;
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|vitamine= &lt;!-- Omschrijving van vitamine in het gewas --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= &lt;!-- Leeftijd --&gt;
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (A=afleggen, S=scheuren of stekken, Z=zaaien of planten, E=enten) --&gt;
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>sfs83fmz2762it2ofb3bx74srs5npi3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Hyacinthoides</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39198</id>
    <revision>
      <id>428429</id>
      <parentid>335679</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:33:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1120" sha1="fss2kk6ieqpn4wz4hjvs0uwbulcgg34" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Hyacinthoides italica.jpg}}
'''''Hyacinthoides''''' is een geslacht uit de [[../Aspergefamilie|aspergefamilie]].

; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
2018-04-24 Bluebells (Hyacinthoides non-scripta), St Margarets Thorpe Market.JPG|[[../Wilde hyacint|Wilde hyacint]] (''Hyacinthoides non-scripta'')
&lt;/gallery&gt;
;(Nog) niet beschreven:
* ''{{Wp|Hyacinthoides aristidis|Hyacinthoides aristidis}}''
* ''{{Wp|Hyacinthoides cedretorum|Hyacinthoides cedretorum}}''
* ''{{Wp|Hyacinthoides ciliolata|Hyacinthoides ciliolata}}''
* ''{{Wp|Hyacinthoides flahaultiana|Hyacinthoides flahaultiana}}''
* ''{{Wp|Hyacinthoides hispanica|Hyacinthoides hispanica}}''
* ''{{Wp|Hyacinthoides italica|Hyacinthoides italica}}''
* ''{{Wp|Hyacinthoides lingulata|Hyacinthoides lingulata}}''
* ''{{Wp|Hyacinthoides mauritanica|Hyacinthoides mauritanica}}''
* ''{{Wp|Hyacinthoides paivae|Hyacinthoides paivae}}''
* ''{{Wp|Hyacinthoides reverchonii|Hyacinthoides reverchonii}}''

{{Commonscat|Hyacinthoides}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>fss2kk6ieqpn4wz4hjvs0uwbulcgg34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Bedstro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39259</id>
    <revision>
      <id>428433</id>
      <parentid>340516</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:34:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="706" sha1="ij9e611g6yfsvapp1boo23u5ahz297u" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Asperula lilaciflora 1.JPG}}
'''Bedstro''' (''Asperula'') is een geslacht uit de [[../Sterbladigenfamilie|sterbladigenfamilie]] (Rubiaceae). Het geslacht telt ongeveer honderdvijfennegentig soorten die een grote verspreiding kennen, van Europa, Noord-Afrika, de gematigde en subtropische delen van Azië tot in Australazië.

; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Asperula arvensis1.jpg|[[../Akkerbedstro|Akkerbedstro]] (''Asperula arvensis'')
Asperula cynanchica 080907.jpg|[[../Kalkbedstro|Kalkbedstro]] (''Asperula cynanchica'')
&lt;/gallery&gt;

{{Commonscat|Bedstro}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>ij9e611g6yfsvapp1boo23u5ahz297u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Kalkbedstro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39268</id>
    <revision>
      <id>428436</id>
      <parentid>359101</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:34:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3947" sha1="63v5nt4vaf31yo0a2nyoqshocknnsig" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Asperula cynanchica 001.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Flore médicale (Plate 46) BHL8444906 - clean.jpg
|plaatje2= 20140608Asperula cynanchica2.jpg
|plaatje3= Asperula cynanchica 080907.jpg
|plaatje4= Asperula cynanchica PID1654-1.jpg
|plaatje5= Asperula cynanchica PID964-1.jpg
|plaatje6= &lt;!-- Idem --&gt;
|divers= '''Kalkbedstro''' wordt ook wel Angina-bedstro genoemd.
|familie= Sterbladigen
|latijn= Rubiaceae
|geslacht= Bedstro
|soort= Asperula cynanchica
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. {{Wp|Stinsenplant|}}, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de rode lijst staat --&gt;
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|nieuw= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de (wacht)lijst staat van nieuwe gewassen --&gt;
|wortel= &lt;!-- Omschrijving van de/het wortel/gestel --&gt;
|stengel= Heeft talrijke dunne stengels.
|blad= Smalle grijzige bladeren die per vier gegroepeerd zijn.
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= Juni tot september.
|kleur= De bloemen vormen een lange buis.
|vrucht= &lt;!-- Omschrijving van de vrucht of zaad --&gt;
|hoog= 5-30
|grond1= &lt;!-- Voorkeur van de grondsoort waarin de plant het best groeit --&gt;
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
&lt;span style=&quot;color:orange;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; Volle zon
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◔&lt;/span&gt; Licht beschaduwd
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◑&lt;/span&gt; Halfschaduw
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◕&lt;/span&gt; Zwaar beschaduwd
● Schaduw --&gt;
|water= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
'''&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;≋&lt;/span&gt;''' Zeer nat (waterplanten)
&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;≈&lt;/span&gt; Nat (oevers, moerassen)
&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;'''∼'''&lt;/span&gt; Vochtig/Normaal
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;≁&lt;/span&gt; Vrij droog
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;–&lt;/span&gt; Droog (rotstuinen) --&gt;
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|vitamine= &lt;!-- Omschrijving van vitamine in het gewas --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= &lt;!-- Leeftijd --&gt;
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (A=afleggen, S=scheuren of stekken, Z=zaaien of planten, E=enten) --&gt;
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>63v5nt4vaf31yo0a2nyoqshocknnsig</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Akkerbedstro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39269</id>
    <revision>
      <id>428434</id>
      <parentid>358528</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:34:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3742" sha1="bcbctzgju3djwqhg8qksyy36akz81av" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Asperula arvensis1.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Asperula arvensis.jpg
|plaatje2= Asperula arvensis0.jpg
|plaatje3= AsperulaArvensis 946.JPG
|divers= &lt;!-- Algemene omschrijving --&gt;
|familie= Sterbladigen
|latijn= Rubiaceae
|geslacht= Bedstro
|soort= Asperula arvensis
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. {{Wp|Stinsenplant|}}, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= ja
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|nieuw= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de (wacht)lijst staat van nieuwe gewassen --&gt;
|wortel= &lt;!-- Omschrijving van de/het wortel/gestel --&gt;
|stengel= Heeft rechtopgaande stengels.
|blad= De lijn- tot lancetvormige, aan de rand ruwe bladeren staan in kransen van 6 - 8 en hebben één nerf. De onderste kransen bestaan uit vier bladeren.
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= Mei en juni.
|kleur= Blauwe bloemen, die in bloemhoofdjesachtige bloeiwijzen zitten en korter zijn dan de buitenste, lang gewimperde schutbladen. De vier kroonblad zijn 4 tot 6 mm groot. De kroonbuis is langer dan de vier niet vergroeide kroonbladpunten.
|vrucht= Een splitvrucht met bruine, 2 tot 3 mm grote, gladde splitvruchtjes.
|hoog= 5-30
|grond1= Matig voedselrijke, kalkrijke, lemige grond.
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;
|water= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
'''&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;≋&lt;/span&gt;''' Zeer nat (waterplanten)
&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;≈&lt;/span&gt; Nat (oevers, moerassen)
&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;'''∼'''&lt;/span&gt; Vochtig/Normaal
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;≁&lt;/span&gt; Vrij droog
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;–&lt;/span&gt; Droog (rotstuinen) --&gt;
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|vitamine= &lt;!-- Omschrijving van vitamine in het gewas --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= 1
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (A=afleggen, S=scheuren of stekken, Z=zaaien of planten, E=enten) --&gt;
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>bcbctzgju3djwqhg8qksyy36akz81av</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Bronkruid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39356</id>
    <revision>
      <id>428435</id>
      <parentid>337218</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:34:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="657" sha1="51xiv9luihonu13bci7nicodvmrtcsy" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Montia parvifolia 6779.JPG}}
'''Bronkruid''' (''Montia'') is een geslacht uit de familie [[../Posteleinfamilie|''Montiaceae'']]. De soorten uit het geslacht komen voor in Europa, Afrika, Antarctica, Zuid-Amerika, Australazië, Noord-Amerika en de gematigde delen van Azië.

;Geslachten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Montia fontana mofo 005 php.jpg|[[../Groot bronkruid|Groot bronkruid]] (''Montia fontana'')
Spp Sturm33.jpg|[[../Klein bronkruid|Klein bronkruid]] (''Montia minor'')
&lt;/gallery&gt;

{{Commonscat|Bronkruid}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>51xiv9luihonu13bci7nicodvmrtcsy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Groot bronkruid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39357</id>
    <revision>
      <id>428432</id>
      <parentid>401786</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:34:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4345" sha1="63xh81ma6a5yz3gx3v0ujgeivjos46e" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Montia fontana (mezenc, 43, France).JPG}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|plaatje1= Illustration Montia fontana0.jpg
|plaatje2= Montia fontana (mezenc, 43, France)2.JPG
|plaatje3= Montia fontana mofo 004 php.jpg
|plaatje4= Montia.fontana.-.lindsey.jpg
|plaatje5= Montia fontana chondrosperma L. (AM AK362182-2).jpg
|divers= &lt;!-- Algemene omschrijving --&gt;
|familie=Postelein
|latijn= Montiaceae
|geslacht= Bronkruid
|soort= Montia fontana
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. {{Wp|Stinsenplant|}}, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= ja
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|nieuw= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de (wacht)lijst staat van nieuwe gewassen --&gt;
|wortel= De stengel kan op de onderste knopen wortels vormen.
|stengel= De iets doorschijnende, slappe, sterk vertakte, vaak rood aangelopen stengels zijn meestal liggend, maar kunnen ook recht opstaan of op het water drijven.
|blad= De iets vlezige, onduidelijk gesteelde, 0,5 - 1,5 cm lange bladeren zijn smal spatelvormig tot langwerpig omgekeerd-eirond.
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= Mei tot in september.
|kleur= 2 - 3 mm grote, trechtervormige, witte bloemen, die met 2 - 8 bloemen in kleine losse trossen zitten. De bloem heeft 3 kleine en 2 grote slippen. De onderste bloemen hebben 1 - 2 schutbladen. De bloem heeft drie meeldraden. De stijl heeft drie stempels. De ronde kelk heeft twee, 1 - 2 mm lange kelkbladen. De zoom van de kelk blijft in de vruchttijd aanwezig.
|vrucht= De 1 - 2 mm lange vrucht is een eenhokkige, driekleppige doosvrucht met een centrale zaaddrager en bevat 1 - 3 zaden. De zwarte, 0,5 - 1,2 mm grote zaden zijn glanzend en glad of met fijne uitsteekseltjes, die veel smaller zijn dan de mazen van de zaadhuid. Ze hebben een rond of plat mierenbroodje.
|hoog= 10-40
|grond1= Stilstaand of stromend, matig voedselrijk water.
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= Natte oevers en op natte tot vochtige, humusvrije grond onder parkbomen en soms in tuinen.
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
&lt;span style=&quot;color:orange;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; Volle zon
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◔&lt;/span&gt; Licht beschaduwd
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◑&lt;/span&gt; Halfschaduw
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◕&lt;/span&gt; Zwaar beschaduwd
● Schaduw --&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: large; color: blue;&quot;&gt;&amp;#8779;&lt;/span&gt; - &lt;span style=&quot;font-size: large; color: blue;&quot;&gt;&amp;#8776;&lt;/span&gt;
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|vitamine= &lt;!-- Omschrijving van vitamine in het gewas --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= 1/O
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (A=afleggen, S=scheuren of stekken, Z=zaaien of planten, E=enten) --&gt;
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>63xh81ma6a5yz3gx3v0ujgeivjos46e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Klein bronkruid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39358</id>
    <revision>
      <id>428438</id>
      <parentid>359139</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:34:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4120" sha1="gougl9i25d73b0t5mqo15y2wdperjju" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Montia minor — Flora Batava — Volume v14.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Spp Sturm33.jpg
|plaatje2= ImageNeeded.png
|plaatje3= 
|plaatje4= 
|plaatje5= &lt;!-- Alleen als het past. Zie voor foto's de link naar Commons onderaan deze pagina --&gt;
|plaatje6= &lt;!-- Idem --&gt;
|divers= &lt;!-- Algemene omschrijving --&gt;
|familie= Postelein
|latijn= Montiaceae
|geslacht= Bronkruid
|soort= Montia arvensis
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. {{Wp|Stinsenplant|}}, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= ja
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|nieuw= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de (wacht)lijst staat van nieuwe gewassen --&gt;
|wortel= &lt;!-- Omschrijving van de/het wortel/gestel --&gt;
|stengel= De iets doorschijnende, slappe, sterk vertakte, vaak rood aangelopen stengels zijn meestal liggend, maar kunnen ook recht opstaan of in het water zweven.
|blad= De iets vlezige, tamelijk duidelijk gesteelde, 0,5 - 1,5 cm lange bladeren zijn ruitvormig tot eirond.
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= April tot in juli.
|kleur= 1 - 2 mm grote, trechtervormige, witte bloemen, die met 2 - 5 bloemen in kleine losse trossen zitten. De bloem heeft 3 kleine en 2 grote slippen. De onderste bloemen hebben 1 - 2 schutbladen. De bloem heeft drie meeldraden. De stijl heeft drie stempels. De ronde kelk heeft twee kelkbladen. De zoom van de kelk blijft aanwezig in de vruchttijd.
|vrucht= De vrucht is een eenhokkige, driekleppige doosvrucht met een centrale zaaddrager en bevat drie zaden. De zwarte zaden zijn dof en aan alle kanten voorzien van grote knobbeltjes, die even breed zijn als de mazen van de zaadhuid. Ze hebben een rond of plat mierenbroodje.
|hoog= 5-15
|grond1= Matig voedselrijk.
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
&lt;span style=&quot;color:orange;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; Volle zon
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◔&lt;/span&gt; Licht beschaduwd
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◑&lt;/span&gt; Halfschaduw
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◕&lt;/span&gt; Zwaar beschaduwd
● Schaduw --&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: larger; color: blue;&quot;&gt;&amp;#8776;&lt;/span&gt;
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|vitamine= &lt;!-- Omschrijving van vitamine in het gewas --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= 1/O
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (A=afleggen, S=scheuren of stekken, Z=zaaien of planten, E=enten) --&gt;
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>gougl9i25d73b0t5mqo15y2wdperjju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Vitis (geslacht)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39423</id>
    <revision>
      <id>428437</id>
      <parentid>338058</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:34:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="385" sha1="t1ljffm9m68zfb3v92eb030yvap7l5z" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Druivenbloem.jpg}}
'''''Vitis''''' is een geslacht uit de [[../Wijnstokfamilie|wijnstokfamilie]] (''Vitaceae''). 

;Soorten:
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Close up grapes.jpg|[[../Druif|Druif]] (''Vitis vinifera'')
&lt;/gallery&gt;

{{Commonscat|Vitis}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>t1ljffm9m68zfb3v92eb030yvap7l5z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Oosterse wingerd</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39427</id>
    <revision>
      <id>428441</id>
      <parentid>359797</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:34:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4775" sha1="5vku0ijog05bh106py6t409x8itb7wi" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Parthenocissus-tricuspidata.JPG}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Parthenocissus tricuspidata sur un mur.jpg
|plaatje2= Im-garten-by-RalfR-3.jpg
|plaatje3= Boston Ivy Autumn.JPG
|plaatje4= Wilder wein 02.jpg
|plaatje5= Hautflügler 2385.jpg
|divers= De plant scheidt calciumcarbonaat af, wat als een kleefstof dient, zodat hij zich aan een muur kan hechten zonder verdere ondersteuning. Hij dringt niet ín het oppervlak van gebouwen, maar hecht zich er alleen aan vast. Schade bij het verwijderen van de plant kan worden voorkomen door de plant zover te laten verdorren dat hij gemakkelijk loslaat. Er zijn verschillende cultivars van de oosterse wingerd bekend zoals bijvoorbeeld 'Lowi' en 'Veitchii' met vrij kleine bladeren, 'Green Showers' en 'Green Spring' met vrij grote bladeren en 'Purpurea' met bladeren die ook in de zomer rood zijn.
|familie= Wijnstok
|latijn= Vitaceae
|geslacht= Wilde wingerd
|soort= Parthenocissus tricuspidata
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= Klimplant.
|roodlijst= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de rode lijst staat --&gt;
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|nieuw= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de (wacht)lijst staat van nieuwe gewassen --&gt;
|wortel= &lt;!-- Omschrijving van de/het wortel/gestel --&gt;
|stengel= Kleine takjes waaraan kleine kleverige hechtschijfjes.
|blad= De bladeren zijn enkelvoudig, handlobbig met drie lobben, een enkele keer ook vijf of helemaal geen; de grootte van het blad varieert tussen de 5 en 22 centimeter. Het verschil tussen '''oosterse wingerd''' en [[../Vijfbladige wingerd|vijfbladige wingerd]] of wilde wingerd (Parthenocissus quinquefolia) is duidelijk te zien aan de bladvorm. Deze laatste heeft vijftallig gedeelde bladen. 
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= ?
|kleur= De bloemen zijn onopvallend, groenachtig en groeien in trosjes.
|vrucht= De vrucht is een kleine donkerblauwe druif van ongeveer 5–10 mm in doorsnede.
|hoog= &lt;3000
|grond1= &lt;!-- Voorkeur van de grondsoort waarin de plant het best groeit --&gt;
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
&lt;span style=&quot;color:orange;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; Volle zon
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◔&lt;/span&gt; Licht beschaduwd
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◑&lt;/span&gt; Halfschaduw
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◕&lt;/span&gt; Zwaar beschaduwd
● Schaduw --&gt;
|water= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
'''&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;≋&lt;/span&gt;''' Zeer nat (waterplanten)
&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;≈&lt;/span&gt; Nat (oevers, moerassen)
&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;'''∼'''&lt;/span&gt; Vochtig/Normaal
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;≁&lt;/span&gt; Vrij droog
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;–&lt;/span&gt; Droog (rotstuinen) --&gt;
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|vitamine= &lt;!-- Omschrijving van vitamine in het gewas --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= &lt;!-- Leeftijd --&gt;
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (A=afleggen, S=scheuren of stekken, Z=zaaien of planten, E=enten) --&gt;
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>5vku0ijog05bh106py6t409x8itb7wi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Valse wingerd</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39428</id>
    <revision>
      <id>428440</id>
      <parentid>361235</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:34:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5000" sha1="gfnygek6fcotxws772q95a5bhomskxn" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Parthenocissus inserta leaves.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Parthenocissus inserta BW-1979-0722-0758.jpg
|plaatje2= Thicket Creeper - Flickr - treegrow.jpg
|plaatje3= 20130710Parthenocissus inserta1.jpg
|plaatje4= 20130710Parthenocissus inserta5.jpg
|plaatje5= 20130710Parthenocissus inserta4.jpg
|divers= De soort lijkt heel veel op de [[../Vijfbladige wingerd|vijfbladige wingerd]] (Parthenocissus quinquefolia). Het belangrijkste verschil bestaat uit de kleverige bolletjes aan het uiteinde van de uitlopertjes bij de laatste. Die bolletjes ontbreken bij de '''valse wingerd'''. Ook in de bloeiwijze verschilt de valse wingerd van de vijfbladige wingerd. 
|familie= Wijnstok
|latijn= Vitaceae
|geslacht= Wilde wingerd
|soort= Parthenocissus vitacea
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= Valse wingerd wordt gekweekt als een sierplant voor zijn diep bordeauxrode bladeren in de herfst. Vaak wordt hij als bodembedekker gebruikt en soms groeit hij ook over andere bomen. Tegen muren wordt hij vaak met latten geleid.
|roodlijst= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de rode lijst staat --&gt;
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|nieuw= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de (wacht)lijst staat van nieuwe gewassen --&gt;
|wortel= &lt;!-- Omschrijving van de/het wortel/gestel --&gt;
|stengel= Bij de vitacea vertakt de steel waaraan de besjes groeien zich {{Wp|dichotoom|dichotoom}}. Bij de vijfbladige wingerd is er sprake van een rechte steel waaraan zijtakjes groeien.
|blad= De bladeren zijn samengesteld en bestaan uit 5 blaadjes (een enkele keer 3 bij jongere planten) die aan een centraal punt op de steel vastzitten en 3 tot 20 cm (een enkele keer zelfs 30 cm) groot zijn. De bladeren hebben een gezaagde rand.
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= Laat in de lente, in trosjes.
|kleur= De bloemen zijn klein en groenachtig.
|vrucht=  Laat in de zomer of vroeg in de herfst veranderen de bloemen in harde paars-zwarte besjes van zo'n 6 tot 10 mm in doorsnede. Deze besjes bevatten oxaalzuur, maar dat zuur is nauwelijks giftig voor mensen en andere zoogdieren. De bessen vormen overigens voor vogels een belangrijke voedselbron.
|hoog= &lt;2000
|grond1= &lt;!-- Voorkeur van de grondsoort waarin de plant het best groeit --&gt;
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
&lt;span style=&quot;color:orange;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; Volle zon
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◔&lt;/span&gt; Licht beschaduwd
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◑&lt;/span&gt; Halfschaduw
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◕&lt;/span&gt; Zwaar beschaduwd
● Schaduw --&gt;
|water= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
'''&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;≋&lt;/span&gt;''' Zeer nat (waterplanten)
&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;≈&lt;/span&gt; Nat (oevers, moerassen)
&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;'''∼'''&lt;/span&gt; Vochtig/Normaal
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;≁&lt;/span&gt; Vrij droog
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;–&lt;/span&gt; Droog (rotstuinen) --&gt;
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|vitamine= &lt;!-- Omschrijving van vitamine in het gewas --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= &lt;!-- Leeftijd --&gt;
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (A=afleggen, S=scheuren of stekken, Z=zaaien of planten, E=enten) --&gt;
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>gfnygek6fcotxws772q95a5bhomskxn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Vijfbladige wingerd</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39429</id>
    <revision>
      <id>428443</id>
      <parentid>361272</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:34:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4918" sha1="med6noy3ki9an9rkydiab8m0zoncwcj" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Parthenocissus quinquefolia Wilder Wein.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|plaatje1= Parthenocissus quinquefolia (L.) Planch. Virginia creeper.tiff
|plaatje2= Parthenocissus quinquefolia 7818.jpg
|plaatje3= Parthenocissus quinquefolia20100910 054.jpg
|plaatje4= (MAD) P. quinquefolia-1.jpg
|plaatje5= Parthenocissus quinquefolia20110703 133.jpg
|divers= Hij houdt zich aan gladde oppervlakken vast met vertakte uitlopertjes waaraan kleverige bolletjes zitten van ongeveer 5 mm. Net als de verwante [[../Oosterse wingerd|oosterse wingerd]] (Parthenocissus tricuspidata) wordt de '''vijfbladige wingerd''' veel gekweekt als sier- en klimplant om de gevels van huizen te bedekken. De plant scheidt calciumcarbonaat af, wat als kleefstof dient, zodat hij zich aan een muur kan hechten zonder verdere ondersteuning. Hij dringt niet ín het oppervlak van gebouwen, maar hecht zich er alleen aan vast.
|familie= Wijnstok
|latijn= Vitaceae
|geslacht= Wilde wingerd
|soort= Parthenocissus quinquefolia
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. {{Wp|Stinsenplant|}}, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de rode lijst staat --&gt;
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|nieuw= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de (wacht)lijst staat van nieuwe gewassen --&gt;
|wortel= &lt;!-- Omschrijving van de/het wortel/gestel --&gt;
|stengel= &lt;!-- Idem over de stengel --&gt;
|blad= De bladeren zijn samengesteld en bestaan uit 5 blaadjes (een enkele keer 3 bij jongere planten) die aan een centraal punt op de steel vastzitten en van 3 tot 20 cm (een enkele keer zelfs tot 30 cm) groot zijn. De blaadjes hebben een gezaagde rand. Diep bordeauxrode bladeren in de herfst.
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= Laat in de lente.
|kleur= De bloemen zijn klein en groenachtig en bloeien in trosjes.
|vrucht= Harde paars-zwarte besjes van zo'n 5 tot 7 mm in doorsnede. Deze besjes bevatten oxaalzuur, maar dat zuur is nauwelijks giftig voor mensen en andere zoogdieren. De bessen vormen overigens voor vogels een belangrijke voedselbron.
|hoog= 2000-3000
|grond1= &lt;!-- Voorkeur van de grondsoort waarin de plant het best groeit --&gt;
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
&lt;span style=&quot;color: orange;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; Volle zon
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◔&lt;/span&gt; Licht beschaduwd
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◑&lt;/span&gt; Halfschaduw
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◕&lt;/span&gt; Zwaar beschaduwd
● Schaduw --&gt;
|water= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
&lt;span style=&quot;font-size: small; color: blue;&quot;&gt;'''≋'''&lt;/span&gt; Zeer nat (waterplanten)
&lt;span style=&quot;font-size: small; color: blue;&quot;&gt;≈&lt;/span&gt; Nat (oevers, moerassen)
&lt;span style=&quot;font-size: small; color: blue;&quot;&gt;'''∼'''&lt;/span&gt; Vochtig/Normaal
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;≁&lt;/span&gt; Vrij droog
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;–&lt;/span&gt; Droog (rotstuinen) --&gt;
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|vitamine= &lt;!-- Omschrijving van vitamine in het gewas --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= &lt;!-- Leeftijd --&gt;
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (A=afleggen, S=scheuren of stekken, Z=zaaien of planten, E=enten) --&gt;
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>med6noy3ki9an9rkydiab8m0zoncwcj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Doornzaad</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39562</id>
    <revision>
      <id>428452</id>
      <parentid>339810</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:35:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1425" sha1="m7buyx74rl038n0g5obppycpsqw0yyz" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Torilis japonica.jpeg}}
'''''Torilis''''' of '''Doornzaad''' is een plantengeslacht uit de [[../Schermbloemenfamilie|schermbloemenfamilie]] (''Apiaceae'').  De wetenschappelijke naam is voor het eerst geldig gepubliceerd in 1763 door {{Wp|Michel Adanson|Michel Adanson}}.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://www.biodiversitylibrary.org/item/6958#page/645/mode/1up {{Aut|M. Adanson.}} ''Familles des plantes, II. Partie.'' Parijs, 1763, blz. 99]&lt;/ref&gt; De planten komen voor in Eurazië en Noord-Afrika, maar zijn ook in andere delen van de wereld ingevoerd.

Er zijn een veertiental soorten of ondersoorten beschreven.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/taxonomy/?term=txid40890 National Center for Biotechnology Information, U.S. National Library of Medicine: Taxonomie voor ''Torilis''.]&lt;/ref&gt; In Nederland komen voor:
; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Torilis arvensis 2005.07.21 14.30.00-p7210047.jpg|[[../Akkerdoornzaad|Akkerdoornzaad]] (''Torilis arvensis'')
Torilis japonica 1.JPG|[[../Heggendoornzaad|Heggendoornzaad]] (''Torilis japonica'')
Torilis nodosa inflorescence (03).jpg|[[../Knopig doornzaad|Knopig doornzaad]] (''Torilis nodosa'')
&lt;/gallery&gt;
{{Commonscat|Doornzaad}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
;Externe link
[https://www.soortenbank.nl/zoeken.php?zoekterm=Torilis&amp;x=0&amp;y=0 ''Torilis'' op SoortenBank.nl]
{{Sub}}</text>
      <sha1>m7buyx74rl038n0g5obppycpsqw0yyz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Hoornbloem</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39566</id>
    <revision>
      <id>428446</id>
      <parentid>357126</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:35:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5074" sha1="rkvko8lv9oo5sym2au1f9j2rnw636ap" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Caryophyllaceae - Cerastium utriense.-1.JPG}}
Het geslacht '''Hoornbloem''' (''Cerastium'') behoort tot de [[../Anjerfamilie|anjerfamilie]] (Caryophyllaceae) en telt ongeveer 200 soorten. De soorten worden bijna over de gehele wereld aangetroffen, maar de grootste concentratie soorten komen voor in gematigde regionen op het noordelijk halfrond.

; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Akkerhoornbloem - Cerastium arvense - plant.jpg|[[../Akkerhoornbloem|Akkerhoornbloem]] (''Cerastium arvense'')
Cerastium glutinosum Wm.jpg|[[../Bleke hoornbloem|Bleke hoornbloem]] (''Cerastium glutinosum'')
Cerastium brachypetalum eF.jpg|[[../Kalkhoornbloem|Kalkhoornbloem]] (''Cerastium brachypetalum'')
20140331Cerastium glomeratum4.jpg|[[../Kluwenhoornbloem|Kluwenhoornbloem]] (''Cerastium glomeratum'')
20140727Myosoton aquaticum2.jpg|[[../Gewone hoornbloem|Gewone hoornbloem]] (''Cerastium fontanum'')
Cerastium holosteoides h01.jpg|[[../Glanzige hoornbloem|Glanzige hoornbloem]] (''Cerastium holosteoides'')
Cerastium diffusum 2.jpg|[[../Scheve hoornbloem|Scheve hoornbloem]] (''Cerastium diffusum'')
Cerastium pumilum1.jpg|[[../Steenhoornbloem|Steenhoornbloem]] (''Cerastium pumilum'')
Cerastium semidecandrum W.jpg|[[../Zandhoornbloem|Zandhoornbloem]] (''Cerastium semidecandrum'')
&lt;/gallery&gt;
;(Nog) niet beschreven:
* ''[[Cerastium aleuticum]]'' 	
* ''[[Cerastium alpinum]]'' 
* ''[[Cerastium alsinifolium]]'' 
* ''[[Cerastium anomalum]]''
* ''[[Cerastium araraticum]]'' 
* ''[[Cerastium argenteum]]''
* ''[[Cerastium armeniacum]]'' 
* ''[[Cerastium atlanticum]]'' 
* ''[[Cerastium axillare]]'' 	
* ''[[Cerastium azoricum]]'' 
* ''[[Cerastium ballsii]]'' 
* ''[[Cerastium banaticum]]'' 
* ''[[Cerastium beeringianum]]'' 
* ''[[Cerastium bialynickii]]'' 
* ''[[Cerastium biebersteinii]]'' 
* ''[[Cerastium brachypodum]]'' 
* ''[[Cerastium candidissimum]]'' 
* ''[[Cerastium carinthiacum]]'' 
* ''[[Cerastium cerastoides]]'' 
* ''[[Cerastium chlorifolium]]'' 
* ''[[Cerastium comatum]]'' 
* ''[[Cerastium daghestanicum]]'' 
* ''[[Cerastium dahuricum]]'' 
* ''[[Cerastium davuricum]]'' 
* ''[[Cerastium decalvans]]'' 
* ''[[Cerastium deschatresii]]'' 
* ''[[Cerastium dichotomum]]''
* ''[[Cerastium dinaricum]]'' 
* ''[[Cerastium dominici]]'' 
* ''[[Cerastium dubium]]'' 
* ''[[Cerastium eriophorum]]'' 
* ''[[Cerastium fastigiatum]]'' 	
* ''[[Cerastium fischerianum]]'' 	
* ''[[Cerastium fragillimum]]'' 
* ''[[Cerastium gibraltaricum]]'' 
* ''[[Cerastium gnaphalodes]]'' 
* ''[[Cerastium gorodkovianum]]''
* ''[[Cerastium gracile]]'' 
* ''[[Cerastium grandiflorum]]'' 
* ''[[Cerastium granulatum]]'' 
* ''[[Cerastium haussknechtii]]''
* ''[[Cerastium hemschinicum]]'' 
* ''[[Cerastium holosteum]]'' 
* ''[[Cerastium illyricum]]'' 
* ''[[Cerastium inflatum]]'' 
* ''[[Cerastium julicum]]'' 
* ''[[Cerastium kasbek]]'' 
* ''[[Cerastium kotschyi]]'' 
* ''[[Cerastium lanuginosum]]'' 
* ''[[Cerastium latifolium]]''
* ''[[Cerastium lazicum]]'' 
* ''[[Cerastium ligusticum]]'' 
* ''[[Cerastium lineare]]'' 
* ''[[Cerastium longifolium]]'' 
* ''[[Cerastium macranthum]]'' 
* ''[[Cerastium maximum]]''  
* ''[[Cerastium microspermum]]'' 
* ''[[Cerastium moesiacum]]'' 
* ''[[Cerastium multiflorum]]''
* ''[[Cerastium nemorale]]''
* ''[[Cerastium nigrescens]]'' 
* ''[[Cerastium nutans]]'' 
* ''[[Cerastium odessanum]]'' 
* ''[[Cerastium oreades]]'' 
* ''[[Cerastium pauciflorum]]'' 
* ''[[Cerastium pedunculare]]'' 
* ''[[Cerastium pedunculatum]]'' 
* ''[[Cerastium perfoliatum]]''
* ''[[Cerastium pisidicum]]'' 
* ''[[Cerastium polymorphum]]'' 
* ''[[Cerastium ponticum]]'' 
* ''[[Cerastium pseudo-kasbek]]''
* ''[[Cerastium purpurascens]]'' 
* ''[[Cerastium pusillum]]'' 
* ''[[Cerastium pyrenaicum]]'' 
* ''[[Cerastium qingliangfengicum]]'' 
* ''[[Cerastium rectum]]'' 
* ''[[Cerastium regelii]]'' 
* ''[[Cerastium ruderale]]'' 
* ''[[Cerastium runemarkii]]''  
* ''[[Cerastium saccardoanum]]'' 
* ''[[Cerastium salatavicum]]'' 
* ''[[Cerastium scaposum]]''
* ''[[Cerastium scaranii]]'' 
* ''[[Cerastium schischkinii]]'' 
* ''[[Cerastium siculum]]'' 
* ''[[Cerastium smolikanum]]'' 
* ''[[Cerastium soleirolii]]'' 
* ''[[Cerastium sosnowskyi]]'' 
* ''[[Cerastium subpilosum]]'' 
* ''[[Cerastium subtriflorum]]''  
* ''[[Cerastium svanicum]]'' 
* ''[[Cerastium sventenii]]'' 
* ''[[Cerastium sylvaticum]]''   
* ''[[Cerastium szechuense]]'' 
* ''[[Cerastium szowitsii]]'' 
* ''[[Cerastium takasagomontanum]]'' 
* ''[[Cerastium terrae-novae]]'' 
* ''[[Cerastium texanum]]'' 	
* ''[[Cerastium theophrasti]]'' 
* ''[[Cerastium thomasii]]'' 
* ''[[Cerastium thomsonii]]'' 
* ''[[Cerastium tomentosum]]'' 
* ''[[Cerastium transsilvanicum]]'' 
* ''[[Cerastium undulatifolium]]''
* ''[[Cerastium uniflorum]]'' 
* ''[[Cerastium uralense]]'' 
* ''[[Cerastium vagans]]'' 
* ''[[Cerastium velutinum]]'' 	
* ''[[Cerastium verticifolium]]'' 
* ''[[Cerastium viride]]'' 	
* ''[[Cerastium vourinense]]'' 
* ''[[Cerastium wilsonii]]'' 

{{Commonscat|Cerastium}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>rkvko8lv9oo5sym2au1f9j2rnw636ap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Cucumis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39608</id>
    <revision>
      <id>428439</id>
      <parentid>340594</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:34:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="607" sha1="byh9k2vim69enkz2zzqpkci8j4g4d8o" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Meloen_vrucht_met_bloem.jpg}}
'''''Cucumis''''' (of '''pittenkruid''') is een geslacht uit de ''[[../Komkommerfamilie|komkommerfamilie]]'' (''Cucurbitaceae'')

; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
ARS cucumber.jpg|[[../Augurk|Augurk]] (''Cucumis sativus'')
Komkommer Cucumis sativus 'Melita'.jpg|[[../Komkommer|Komkommer]] (''Cucumis sativus'')
Meloen vrucht met bloem.jpg|[[../Suikermeloen|Suikermeloen ]] (''Cucumis melo'')
&lt;/gallery&gt;

{{Commonscat|Cucurbitaceae}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>byh9k2vim69enkz2zzqpkci8j4g4d8o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Leeuwenklauw</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39809</id>
    <revision>
      <id>428444</id>
      <parentid>349946</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:35:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2250" sha1="5ve1edhp4wbs9hfoo1ho038rc8i2ssh" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Aphanes arvensis kz1.jpg}}
'''Leeuwenklauw''' (''Aphanes'') is een plantengeslacht met ongeveer 20 soorten in de [[../Rozenfamilie|rozenfamilie]] (Rosaceae). Planten van dit geslacht komen voor in Europa, Azië en Australië. Een onderzoek uit 2003 gaf aan dat leeuwenklauw mogelijk tot het geslacht ''[[../Vrouwenmantel|Alchemilla]] (vrouwenmantel)'' behoort. Het zijn slanke, eenjarige kruiden. De planten zijn sterk vertakt en hebben diep gelobde [[../Plantkunde/Blad|bladeren]] op korte {{Wp|Bladsteel|bladstelen}} die bedekt zijn met zacht haar. De kleine groene tot gele [[../Plantkunde/Bloem|bloemen]] zonder {{Wp|Kroonblad|bloemblaadjes}} groeien in groepen omringd door getande {{Wp|Steunblaadje|steunblaadjes}}. 

De naam ''Aphanes'' betekent ''onopvallend'' in het [[Oudgrieks|Grieks]] en verwijst naar de onopvallende bloemen. 

;Kenmerken
Bij de Europese soorten bevinden de bloemen zich in vier tot tien (zelden tot 20) clusters. Er zijn vier kelkblaadjes. Afhankelijk van de {{Wp|Geslacht (biologie)|taxonomie}} is de buitenste kelk klein, ontbreekt zelfs of is bijna even groot als de kelkblaadjes. De bloemen hebben geen {{Wp|Kroonblad|kroonbladeren}}. De enige {{Wp|meeldraad|meeldraad}} zit vast aan de binnenrand van de platte {{Wp|Schijf (bloem)|schijf}}.    

; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Aphanes arvensis kz1.jpg|[[../Grote leeuwenklauw|Grote leeuwenklauw]] (''Aphanes arvensis '')
Aphanes australis sl2.jpg|[[../Kleine leeuwenklauw|Kleine leeuwenklauw]] (''Aphanes australis'')
&lt;/gallery&gt;
Moleculair biologische studies hebben aangetoond dat ''Aphanes'' een {{Wp|monofyletische groep|monofyletische groep}} is. Het is de {{Wp|zustergroep|zustergroep}} van de Euraziatische {{Wp|vrouwenmantel|vrouwenmantel}} (''Alchemilla''). 

{{Appendix|2=
*De eerste versies van dit artikel zijn gemaakt op basis van vertalingen van het Engelstalige artikel [https://en.wikipedia.org/w/index.php?oldid=915861091 Aphanes] en het Duitstalige artikel [https://de.wikipedia.org/w/index.php?oldid=188440900 Ackerfrauenmantel], onder de CC-BY-SA licentie.
{{References}}
}}

{{Commonscat|Aphanes}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>5ve1edhp4wbs9hfoo1ho038rc8i2ssh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Agaricus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40121</id>
    <revision>
      <id>428449</id>
      <parentid>352747</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:35:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1168" sha1="pnor9t5c3e3zuhhjcnj3pm2fgwxq91w" xml:space="preserve">{{Wiu4}}
__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Agaricus-campestris-michoacan.jpg}}
'''''Agaricus''''' is een geslacht van {{Wp|schimmels|schimmels}} behorend tot de [[../Paddenstoelenfamilie|Paddenstoelenfamilie]] (''Agaricaceae''). Hij werd voor het eerst gepubliceerd door {{Wp|Carl Linnaeus|Carl Linnaeus}} in zijn ''{{Wp|Species Plantarum|Species Plantarum}}'' uit 1753. 

Wereldwijd komen 575 soorten&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://www.catalogueoflife.org/col/browse/tree?5615bfb746a9be55aae818429ab4bc69 Catalogue of Life]&lt;/ref&gt; (peildatum 18 september 2020) voor in dit geslacht. 
; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Champignon mushroom.JPG|[[../Champignon|Champignon]] (''Agaricus bisporus'')
&lt;/gallery&gt;
;(Nog) niet beschreven:
* [[Bladhoopchampignon]] (''Agaricus subrufescens'')
* [[Gewone anijschampignon]] (''Agaricus arvensis'')
* [[Gewone weidechampignon]] (''Agaricus campestris'')
* [[Karbolchampignon]] (''Agaricus xanthodermus'')
* [[Schubbige boschampignon]] (''Agaricus silvaticus'')
* [[Straatchampignon]] (''Agaricus bitorquis'')

{{Commonscat|Agaricus}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>pnor9t5c3e3zuhhjcnj3pm2fgwxq91w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Treurwilg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40573</id>
    <revision>
      <id>428442</id>
      <parentid>361209</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:34:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4303" sha1="enpa2ravrzurd4comqdc23y8xquhkeg" xml:space="preserve">{{Wiu4}}
__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=2014 Bald Eagle State Park weeping willow.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= A guide to the trees (microform) (1900) (20587413076).jpg
|plaatje2= 20110425 Amsterdam 07 Weeping willow at path alongside Cornelis Lelylaan.JPG
|plaatje3= 20130505 Weert (Maastricht Meerssen) 02 Weeping willow at Boekenderweg.JPG
|plaatje4= 2015-05-07 07 41 56 New green leaves covered by a late spring wet snowfall on a Weeping Willow on Douglas Street in Elko, Nevada.jpg
|plaatje5= Trauerweide Stamm Hotel Ladinia St Ulrich Gröden.jpg
|plaatje6= 2015-05-01 14 13 46 Weeping Willow foliage during spring along Lamoille Highway (Nevada State Route 227) in Elko, Nevada.jpg
|divers= &lt;!-- Algemene omschrijving --&gt;
|familie= Wilgen
|latijn= Salicaceae
|geslacht= Wilg
|soort= Salix babylonica
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. {{Wp|Stinsenplant|}}, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de rode lijst staat --&gt;
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|wortel= &lt;!-- Omschrijving van de/het wortel/gestel --&gt;
|stengel= De glanzend bruine takken zijn hangend, vandaar ook de naam treurwilg.
|blad= 5–10 cm De bovenkant van het blad is groen en de onderkant blauwachtig groen.
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= &lt;!-- Periode waarin de plant in bloei staat --&gt;
|kleur= &lt;!-- Kleur van de bloem en (eventuele) andere omschrijving --&gt;
|vrucht= &lt;!-- Omschrijving van de vrucht of zaad --&gt;
|hoog= 1000-1500
|grond1= &lt;!-- Voorkeur van de grondsoort waarin de plant het best groeit --&gt;
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
&lt;span style=&quot;color:orange;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; Volle zon
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◔&lt;/span&gt; Licht beschaduwd
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◑&lt;/span&gt; Halfschaduw
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◕&lt;/span&gt; Zwaar beschaduwd
● Schaduw --&gt;
|water= &lt;!-- Wis de symbolen die niet van toepassing zijn:
'''&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;≋&lt;/span&gt;''' Zeer nat (waterplanten)
&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;≈&lt;/span&gt; Nat (oevers, moerassen)
'''&lt;span style=&quot;font-size:small; color:blue;&quot;&gt;∼&lt;/span&gt;''' Vochtig/Normaal
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;≁&lt;/span&gt; Vrij droog
&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;–&lt;/span&gt; Droog (rotstuinen) --&gt;
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|vitamine= &lt;!-- Omschrijving van vitamine in het gewas --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= &lt;!-- Leeftijd --&gt;
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (A=afleggen, S=scheuren of stekken, Z=zaaien of planten, E=enten) --&gt;
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>enpa2ravrzurd4comqdc23y8xquhkeg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Dropplant</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40885</id>
    <revision>
      <id>428445</id>
      <parentid>352881</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:35:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="623" sha1="7nk9dx1tcvuqd5we3wq295ice1nuldi" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=0 Pieris rapae &amp; Pyronia tithonus - Agastache foeniculum - Havré.jpg}}
'''Dropplant''' (''Agastache'') is een geslacht uit de [[../Lipbloemenfamilie|lipbloemenfamilie]] (''Lamiaceae''). Een veel aangeplante soort is de  [[../Dropnetel|dropnetel]] (''Agastache foeniculum''). Een andere soort is de Koreaanse netel (''Agastache rugosa'').

; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Agastache foeniculum.jpg|[[../Dropnetel|Dropnetel]] (''Agastache foeniculum'')
&lt;/gallery&gt;

{{Commonscat|Agastache}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>7nk9dx1tcvuqd5we3wq295ice1nuldi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Bergvlas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40888</id>
    <revision>
      <id>428454</id>
      <parentid>353003</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:35:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="766" sha1="okzwlvilof5uaasgmzktt2wn9qb2o22" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=1024 Botanischer Garten ‚Alpinum Juliana‘-2786.jpg}}
'''Bergvlas''' (''Thesium'') is een geslacht uit de [[../Sandelhoutfamilie|sandelhoutfamilie]] (''Santalaceae''). De soorten komen voor in Zuid-Amerika, Afrika en Eurazië.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{En}} [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:36256-1 ''Thesium'' L.] Kew Royal Botanic Gardens&lt;/ref&gt;

; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Thesium humifusum plant (02).jpg|[[../Liggend bergvlas|Liggend bergvlas]] (''Thesium humifusum'')
0640-Thesium pyrenaicum-Švýc.-7.04.jpg|[[../Weidebergvlas|Weidebergvlas]] (''Thesium pyrenaicum'')
&lt;/gallery&gt;

{{Commonscat|Bergvlas}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>okzwlvilof5uaasgmzktt2wn9qb2o22</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Weidebergvlas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40889</id>
    <revision>
      <id>428453</id>
      <parentid>361342</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:35:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3893" sha1="ajybb70iqtea040vs08ddawy3zv706t" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=0640-Thesium pyrenaicum-Švýc.-7.04.jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|plaatje1= Illustration Thesium pyrenaicum0.jpg
|plaatje2= Thesium pyrenaicum stem (02).jpg
|plaatje3= Thesium pyrenaicum leaf (01).jpg
|plaatje4= Thesium pyrenaicum inflorescence (11).jpg
|plaatje5= Thesium pyrenaicum inflorescence (06).jpg
|plaatje6= Thesium pyrenaicum inflorescence (18).jpg
|divers= De plant is een halfparasiet en parasiteert op grassen. De plant komt van nature voor in delen van Midden- en Zuidwest-Europa. In België komt '''weidebergvlas''' voor in het Maasgebied en in de Ardennen maar is zeldzaam en staat op de Rode lijst Wallonië als ernstig bedreigd. De soort is in Nederland uitgestorven.
|familie= Sandelhout
|latijn= Santalaceae
|geslacht= Bergvlas
|soort= Thesium pyrenaicum
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. {{Wp|Stinsenplant|}}, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= ja
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|nieuw= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de (wacht)lijst staat van nieuwe gewassen --&gt;
|wortel= &lt;!-- Omschrijving van de/het wortel/gestel --&gt;
|stengel= De stengels staan rechtop of zijn opstijgend en de zijtakken staan in de vruchttijd vrijwel horizontaal af.
|blad= De 1-3 mm lange bladeren zijn zwak drienervig.
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= Juni en juli.
|kleur= Aar- of pluimvormige trossen, die min of meer zigzag-gebogen en niet naar één kant gekeerd zijn. De witte bloemen zijn vijftallig met drie kleine hoogtebladen. Het bloemdek is in de vruchttijd alleen aan de top omgerold en buisvormig en is even lang of iets langer dan de rest van vrucht. De vruchtjes zijn horizontaal afstaand.
|vrucht= De vrucht is een 6,5 mm lang en 2 mm breed nootje.
|hoog= 15-45
|grond1= Zuur.
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;span style=&quot;font-size: x-large; color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;'''&amp;#8769;'''&lt;/span&gt; 
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|vitamine= &lt;!-- Omschrijving van vitamine in het gewas --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= O
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (A=afleggen, S=scheuren of stekken, Z=zaaien of planten, E=enten) --&gt;
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>ajybb70iqtea040vs08ddawy3zv706t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Sierlijk vetkruid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40894</id>
    <revision>
      <id>428448</id>
      <parentid>360252</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:35:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3980" sha1="loc3kihthea22c31i9ocvq5rbhu1bx3" xml:space="preserve">__NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Sedum forsterianum Peiponmaksaruoho C VI05 H6167.JPG}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|
|plaatje1= Sedum forsterianum plant (07).jpg
|plaatje2= Sedum forsterianum plant (01).jpg
|plaatje3= Sedum forsterianum leaf (03).jpg
|plaatje4= Sedum forsterianum flower (01).jpg
|plaatje5= Sedum forsterianum flower (03).jpg
|divers= &lt;!-- Algemene omschrijving --&gt;
|familie= Vetplanten
|latijn= Crassulaceae
|geslacht= Vetkruid
|soort= Sedum forsterianum
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. {{Wp|Stinsenplant|}}, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de rode lijst staat --&gt;
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|nieuw= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de (wacht)lijst staat van nieuwe gewassen --&gt;
|wortel= &lt;!-- Omschrijving van de/het wortel/gestel --&gt;
|stengel= De stengels zijn rechtopstaand.
|blad= Vormt bladrozetten. De dikke, kort stekelpuntige bladeren zijn halfrond of elliptisch en zitten dicht op elkaar. De bladen zijn aan de voet verlengd tot een soort spoor. De afgestorven bladeren zijn zwart en blijven aan de stengel zitten. De blaadjes zietten dicht opeengedrongen aan de top van de niet-bloeiende scheuten. Ze worden zwart na afsterven (lang blijvend). In omtrek zijn ze elliptisch, stomp en kort stekelpuntig.
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= Juni en juli.
|kleur= Gele, 11-12 mm grote bloemen. De bloeiwijze is een tuil. De niet-verdikte kelkblaadjes zijn plat en stomp. Er zijn per bloem 5-8 kroonbladen. De kroonbladen zijn 3 keer zo lang als de kelkbladen en niet of zwak gekield. Tweeslachtig (een bloem met zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtsorganen).
|vrucht= Een doosvrucht. Tweezaadlobbig (kiemend met twee kiemblaadjes).
|hoog= 15-30
|grond1= Stikstofarm. Matig voedsel- en vrij kalkarme zandgrond en (losse) stenige grond.
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;span style=&quot;color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt; - &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;◔&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;–&lt;/span&gt;
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|vitamine= &lt;!-- Omschrijving van vitamine in het gewas --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= O
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (A=afleggen, S=scheuren of stekken, Z=zaaien of planten, E=enten) --&gt;
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>loc3kihthea22c31i9ocvq5rbhu1bx3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Torkruid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40940</id>
    <revision>
      <id>428450</id>
      <parentid>357515</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:35:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1126" sha1="oyvnsamib8hiv12vy89da6bbylp9sth" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=OenantheAquatica.jpg}}
'''Torkruid''' (''Oenanthe'') is een geslacht van kruidachtige planten uit de [[../Schermbloemenfamilie|schermbloemenfamilie]] (''Umbelliferae'' of ''Apiaceae'').

In België en Nederland komen zeven soorten in het wild voor:
; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
OenantheAquatica2.jpg|[[../Watertorkruid|Watertorkruid]] (''Oenanthe aquatica'')
Oenanthe crocata 003.JPG|[[../Dodemansvingers|Dodemansvingers]] (''Oenanthe crocata'')
OenantheFistulosaFruits.jpg|[[../Pijptorkruid|Pijptorkruid]] (''Oenanthe fistulosa'')
Oenanthe lachenalii.jpeg|[[../Zilt torkruid|Zilt torkruid]] (''Oenanthe lachenalii'')
Oenanthe pimpinelloides kz02.jpg|[[../Beverneltorkruid|Beverneltorkruid]] (''Oenanthe pimpinelloides'')
Oenanthe peucedanifolia flower (01).jpg|[[../Varkenskervel-torkruid|Varkenskervel-torkruid (''Oenanthe peucedanifolia'')
Oenanthe silaifolia 2.jpg|[[../Weidekerveltorkruid|Weidekerveltorkruid]] (''Oenanthe silaifolia'')
&lt;/gallery&gt;

{{Commonscat|Torkruid}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>oyvnsamib8hiv12vy89da6bbylp9sth</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Slanke ogentroost</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41005</id>
    <revision>
      <id>428451</id>
      <parentid>355992</parentid>
      <timestamp>2026-05-21T14:35:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3743" sha1="b4u9jiun2cc0emus3f2c5o4jai80xr3" xml:space="preserve">{{Wiu4}}
__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Euphrasia micrantha flower (16).jpg}}
{{Tuinkalender-Tabelkop
|plaatje1= Euphrasia micrantha illustration (02).jpg
|plaatje2= Euphrasia micrantha flower (11).jpg
|plaatje3= Euphrasia micrantha flower (09).jpg
|plaatje4= Euphrasia micrantha flower (06).jpg
|plaatje5= Euphrasia micrantha flower (01).jpg
|plaatje6= Euphrasia micrantha flower (03).jpg
|divers= &lt;!-- Algemene omschrijving --&gt;
|familie= Bremraap
|latijn= Orobanchaceae
|geslacht= Ogentroost
|soort= Euphrasia micrantha
|nlnaam= &lt;!-- NLsoortnaam als in woordenboek voorkomt (kleine letters)--&gt;
|geschikt= &lt;!-- Hier bijv. {{Wp|Stinsenplant|}}, bodembedekker, snijbloem --&gt;
|roodlijst= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de rode lijst staat --&gt;
|beschermd= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de lijst staat van de beschermde gewassen --&gt;
|nieuw= &lt;!-- Vul in 'ja' als het gewas op de (wacht)lijst staat van nieuwe gewassen --&gt;
|wortel= &lt;!-- Omschrijving van de/het wortel/gestel --&gt;
|stengel= Heeft paars aangelopen, 2-7 paar rechtopstaande, dunne zijtakken.
|blad= 3-10 mm lange, eironde bladeren met 1-6 paar scherpe tanden. Verder zijn ze kaal of licht behaard. De schuin afstaande, langwerpige tot eivormige, 4-8 mm grote schutbladen hebben 4-5 paar spitse tanden.
|groenblijvend= &lt;!--Vul in 'ja' als de plant winterhard/groenblijvend is --&gt;
|bloei= Juni tot in oktober.
|kleur= Lavendel, lichtpaarse of witte, 4,5-7 mm lange bloemen. De bloem bestaat uit een boven- en een onder lip, die onderaan vergroeid zijn tot een kroonbuis. De onderlip is geel gespikkeld. De bovenlip heeft hele lobben. De kelk is 2,5-5 mm lang en heeft een kelkbuis.
|vrucht= De ronde, 4–5,5 mm grote vrucht is een doosvrucht met blijvende kelk.
|hoog= 5-25
|grond1= Voedselarme, zwak zure zand- en veengrond.
|compost1= &lt;!-- Hoeveelheid compost die bij grond1 moet worden toegevoegd: veel/matig/geen --&gt;
|kali1= &lt;!-- Idem voor de hoeveelheid kali: veel/matig/geen --&gt;
|grond2= &lt;!-- Hier de grondsoort waarin de plant verder ook groeit --&gt;
|compost2= &lt;!-- Zie compost1 --&gt;
|kali2= &lt;!-- Zie kali1 --&gt;
|zon= &lt;span style=&quot;color:yellow;&quot;&gt;●&lt;/span&gt;
|water= &lt;span style=&quot;font-size: &quot;&gt;≁&lt;/span&gt;
|goede buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant ondersteunen of mooi staan bij elkaar --&gt;
|slechte buren= &lt;!-- Gewassen die de (groei van de) plant belemmeren --&gt;
|weert= &lt;!-- Dieren of ziektes die de door de plant worden geweerd --&gt;
|lokt= &lt;!-- Dieren of ziektes die door de plant worden gelokt --&gt;
|keuken= &lt;!--Omschrijving waar de plant eventueel voor wordt gebruikt (niet alleen in de keuken) --&gt;
|kookboek= &lt;!-- Naam van de plant (hoofdletter) voor een eventuele link naar recepten in het kookboek --&gt;
|genees= &lt;!-- Omschrijving van de event. geneeskracht van de plant. Er komt automatisch te staan 'Wordt als geneeskrachtig gezien bij' vul dit verder aan --&gt;
|vitamine= &lt;!-- Omschrijving van vitamine in het gewas --&gt;
|waarschuwing= &lt;!-- Omschrijving van bijvoorbeeld de giftigheid van de plant --&gt;
|zaaimaand= 
|zaaiomschrijf= &lt;!-- Maand(en) waarin gezaaid wordt en een omschrijving daarvan --&gt;
|kk= &lt;!-- Kiemkracht --&gt;
|kt= &lt;!-- Kiemtijd --&gt;
|lt= 1
|zd= &lt;!-- Zaaidiepte --&gt;
|plantmaand= 
|plantomschrijf= &lt;!-- (uit/ver)plant maand(en) en omschrijving --&gt;
|pa= &lt;!-- Plantafstand --&gt;
|ra= &lt;!-- Rijafstand --&gt;
|verzorgmaand= 
|verzorgomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van verzorging en omschrijving --&gt;
|oogstmaand= 
|oogstomschrijf= &lt;!-- Maand(en) van het oogsten en omschrijving (ook hoe te bewaren) --&gt;
|vermeermaand= 
|vermeeromschrijf= &lt;!-- Maand(en) voor het vermeerderen van de plant en de omschrijving --&gt;
|vw= &lt;!-- Vermeerderwijze (A=afleggen, S=scheuren of stekken, Z=zaaien of planten, E=enten) --&gt;
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>b4u9jiun2cc0emus3f2c5o4jai80xr3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Lasagne Bolognese</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42847</id>
    <revision>
      <id>428613</id>
      <parentid>419589</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:28:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3136" sha1="l9lr85ktcxaev60i7m97o2frd0vv6pc" xml:space="preserve">{{Infobox recept
 | Afbeelding = [[Bestand:Midnight Lasagne Bolognese.webp|300px]]
 | Categorie = Italiaans
 | Porties = 6 tot 8
 | Energie = Veel
 | Tijd = 5 tot 6 uur
 | Stippen = 3
}}

Mijn Lasagne Bolognese, welke het klassieke recept grotendeels benadert. Traditioneel hoort er minder tomaat in de Bolognesesaus te gaan, maar goed - ''jij bent de chef hè''.

== Ingrediënten ==
=== Bolognese saus ===
* 1 ui
* 1 {{Kb|p=wortel|winterpeen}}
* 2 stengels {{Kb|bleekselderij}}
* 150 g pancetta of {{Kb|p=spek|ontbijtspek}}
* 400 g {{Kb|p=gehakt|rundergehakt}}
* Peper zout
* 200 ml rode {{Kb|wijn}} 🍷
* 800 g gepelde {{Kb|p=tomaat|tomaten}}
* Klein blikje {{Kb|tomatenpuree}}
* 1 blokje runderbouillon
* 2/4 verse tomaten in stukjes
* Eetlepel italiaanse kruiden
* 2 {{Kb|p=laurier|laurierbladen}}

=== Bechamel saus ===
* 50 g {{Kb|p=boter|roomboter}}
* 50 g {{Kb|bloem}}
* 500 ml volle {{Kb|melk}}

=== Lasagne ===
* 2 bollen Mozzarella
* Pak verse [[Kookboek/Lasagnebladen|lasagnebladen]]
* Zakje jong belegen strooikaas

==Recept==
=== Bolognese saus ===
# Snipper de ui, snij pancetta in stukjes.
# Snij de bleekselderij en winterpeen in kleine blokjes (halve cm).
# Verwarm ruim boter en olijfolie in de pan.
# Bak de ui, pancetta bleekselderij en winterpeen 10 min op laag vuur.
# Voeg het rundergehakt toe en bak nog eens 10 min op medium vuur door het vuur hoger te zetten karameliseert het vlees beter.
# Voeg peper en zout toe.
# Proef.
# Nog een klein beetje peper en zout.
# Voeg 200ml rode wijn toe 🍷 schenk er gelijk eentje voor jezelf in.
# Laat het geheel op laag vuur even een beetje indampen.
# Voeg de gepelde tomaten, tomatenpuree, de verse tomaten en het bouillon blokje toe.
# Laat het geheel op laag vuur zonder deksel 30/45min rustig een beetje inkoken.     Doe de deksel op de braadpan en zet het 3 uur in de oven op 140/150°C.
# Om het uur doorroeren mag.
# Done.

=== Bachemel saus ===
Let op: deze is tricky, als je de melk te snel toevoegt wordt het niks.      
# Smelt de boter in een pannetje.
# Voeg de bloem toe en bak dit al roerend gaar (totdat het een structuur krijgt van zand).
# Giet dan beetje bij beetje de melk er bij en blijf roeren met een garde. Is de saus te dun? Laat hem dan iets langer op het vuur staan. Is'ie dik? Voeg dan weer een beetje melk toe.
# ☝️ rinse repeat stap 3 totdat de melk op is.
# Voeg peper zout toe.

=== Lasagne ===
Na 4/5 uur is het dan zover: de lasagne.
* Pak een grote ovenschaal en vet deze in
* Ik gebruik de volgende stacking order:
# Bolognese
# Lasagne vellen
# Bolognese
# Bechemel
# Mozzarella
# Lasagne vellen
# '''Rinse repeat totdat de vellen op zijn:'''
# Bolognese
# Bechemel
# Mozzarella
# Lasagne vellen
# '''Laatste laag:'''
# Mozzarella
# Geraspte kaas
# 45min op 180°C
# Buon appetito 🤌

==Externe links==
Voor een uitgebreidere versie incl. bonus-ingredienten zie:
[https://marijn.sexy/recept/midnight-lasagne-bolognese/ Midnight Lasagne Bolognese-recept]


{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Italiaanse keuken|Lasagne Bolonese]]
[[Categorie:Pastarecept|Lasagne Bolonese]]
[[Categorie:Ovenschotel|Lasagne Bolonese]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>l9lr85ktcxaev60i7m97o2frd0vv6pc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Bamikruiden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43648</id>
    <revision>
      <id>428614</id>
      <parentid>395552</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:28:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2021" sha1="2f0kcmf1oe1109k50hs6jxwb74d4x74" xml:space="preserve">'''Bamikruiden''' is een mix van Indonesische specerijen en gedroogde groenten die gebruikt wordt voor het kruiden van [[Kookboek/Bami goreng|bami goreng]]. 

=== Samenstelling ===
De samenstelling kan wisselen, zowel qua ingrediënten als qua onderlinge verhoudingen daartussen, en afhankelijk van persoonlijke voorkeuren. Men kan kant-en-klaar zakjes kopen, maar die bevatten vaak (teveel) zout, suiker, en andere onnodige toevoegingen. Zelf maken kan ook. Veelal bestaan bamikruiden in ieder geval uit:

* knoflookpoeder
* {{Kb|ketoembar}} (korianderpoeder)
* {{Kb|p=gember|djahé}} (gemberpoeder)
* djinten (komijnpoeder/{{Kb|komijnzaad}}, al of niet gemalen of fijngestampt)
* {{Kb|kurkuma}} (koenjit, geelwortel)
* {{Kb|chilipoeder}}
Eventueel kan fenegriek (en/of zout) worden toegevoegd.&lt;br&gt;
Daarnaast bevatten bamikruiden vaak gedroogde groenten, zoals groene en/of witte kool, wortel, prei, selderij, paprika en ui. Bij het gebruik van een zelfgemaakt specerijenmix kan men deze groente zelf vers toevoegen bij het bereiden van bami goreng.

NB Kerrie is een kruidenmengsel uit India en hoort daarom officieel niet thuis in (Indonesische) bamikruiden. Maar als je het lekker vindt, kun je het natuurlijk wel zelf toevoegen.

=== Bewaren ===
Bewaar bamikruiden droog en donker, in een goed afgesloten pot.

=== Gebruik ===
De hoeveelheid bamikruiden die men toevoegt aan een gerecht is afhankelijk van persoonlijke voorkeuren, vaak is per persoon 1 à 2 theelepels pure kruiden zonder gedroogde groente voldoende. Bamikruiden met gedroogde groente: ongeveer 1 eetlepel per persoon.

Laat de kruiden direct voor gebruik 5 minuten [[Kookboek/Wellen|wellen]] in een kopje met heet/kokend water, de kruiden moeten net onder water staan. Daarna meebakken.

Bamikruiden kunnen ook aan andere Indonesische gerechten of aan stoofschotels met bijvoorbeeld witte of spitskool worden toegevoegd.


{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Kruiden en specerijen|Bamikruiden]]
[[Categorie:Indonesische keuken|Bamikruiden]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>2f0kcmf1oe1109k50hs6jxwb74d4x74</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Nasikruiden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43649</id>
    <revision>
      <id>428615</id>
      <parentid>395922</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:28:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2414" sha1="o86yz3jd7xq8w4j0fi6qsj790fk5ldu" xml:space="preserve">'''Nasikruiden''' is een mix van Indonesische specerijen en gedroogde groenten die gebruikt wordt voor het kruiden van [[Kookboek/Nasi goreng|nasi goreng]]. 

=== Samenstelling ===
De samenstelling is wisselend (zowel qua ingrediënten als qua onderlinge verhoudingen daartussen) en afhankelijk van persoonlijke voorkeuren. Men kan kant-en-klaar zakjes kopen, maar die bevatten vaak (teveel) zout, suiker, en andere onnodige toevoegingen. Zelf maken kan ook. Veelal bestaan nasikruiden in ieder geval uit:
* knoflookpoeder
* djinten (komijnpoeder/{{Kb|komijnzaad}}, al of niet gemalen of fijngestampt)
* {{Kb|p=gember|djahé}} (gemberpoeder)
* {{Kb|ketoembar}} (korianderpoeder, koreanderzaad)
* {{Kb|kurkuma}} (koenjit, geelwortel)
* {{Kb|chilipoeder}} en/of {{Kb|cayennepeper}}
* sereh ({{Kb|citroengras}})
* galangal ({{Kb|laos}})
Eventueel kunnen fenegriek, {{Kb|maggikruid}}, gewone [[Kookboek/Peper|peper]] en/of zout worden toegevoegd.&lt;br&gt;
Van kurkuma wordt meestal de helft gebruikt in vergelijking met de andere specerijen (bijvoorbeeld 1 theelepel in plaats van 2 voor de andere) en van chilipoeder/cayennepeper een kwart in verhouding tot de andere kruiden. Maar men kan dit naar eigen smaak aanpassen.&lt;br&gt;
Daarnaast bevatten nasikruiden vaak gedroogde groenten, zoals ui, paprika, wortel, prei en selderij. Bij het gebruik van een zelfgemaakt specerijenmix kan men deze groente zelf vers toevoegen bij het bereiden van nasi goreng.

NB Kerrie is een kruidenmengsel uit India en hoort daarom officieel niet thuis in (Indonesische) nasikruiden. Maar als je het lekker vindt, kun je het natuurlijk wel zelf toevoegen.

=== Bewaren ===
Bewaar nasikruiden droog en donker, in een goed afgesloten pot.

=== Gebruik ===
De hoeveelheid nasikruiden die men toevoegt aan een gerecht is afhankelijk van persoonlijke voorkeuren, vaak is per persoon 1 à 2 theelepels pure kruiden zonder gedroogde groente voldoende. Nasikruiden met gedroogde groente: ongeveer 1 eetlepel per persoon.

Laat de kruiden direct voor gebruik 5 minuten [[Kookboek/Wellen|wellen]] in een kopje met heet/kokend water, de kruiden moeten net onder water staan. Daarna meebakken.

Nasikruiden kunnen ook aan andere Indonesische gerechten of aan stoofschotels met bijvoorbeeld witte of spitskool worden toegevoegd.


{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Kruiden en specerijen|Nasikruiden]]
[[Categorie:Indonesische keuken|Nasikruiden]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>o86yz3jd7xq8w4j0fi6qsj790fk5ldu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Kruidenmengsel voor Hollandse groente</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43662</id>
    <revision>
      <id>428617</id>
      <parentid>395227</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:36:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1569" sha1="sldngtvq8uofvnrdhojcy9y1g112kmq" xml:space="preserve">De samenstelling van '''Kruidenmengsel voor Hollandse groente''' is ontleend aan [https://www.plus.nl/product/maggi-nootmuskaatmelange-nr-2-zak-50-gram-980552 Maggi Nootmuskaatmelange nr.2], maar dan zonder zout en andere overbodige toevoegingen. Men gebruikt het na het koken om groente of sauzen op smaak te brengen, het mengsel wordt niet meegekookt.

=== Ingrediënten ===
De hoeveelheden zijn naar eigen smaak aan te passen. Begin een kleine portie met gelijke hoeveelheden van elk kruid en als een smaak teveel overheerst of niet tot zijn recht komt, gebruik er dan voor een volgende portie minder of juist meer van. Als een kruid niet in huis is: sla het over, maar nootmuskaat is wel essentieel; zorg voor een mengsel met ten minste nootmuskaat en drie andere kruiden. 
* {{Kb|Nootmuskaat}}
* {{Kb|Koriander}} (gemalen)
* {{Kb|Kurkuma}}
* [[Kookboek/Peper]]
* [[Kookboek/Laurier]] (poeder)
* Uipoeder
* Knoflookpoeder
* Mosterdpoeder
Het kruidenmengsel kan bewaard worden in een glazen potje met strooideksel.

=== Gebruik ===
Strooi het over:
* gekookte groenten waarover u anders nootmuskaat zou strooien, zoals bloemkool, broccoli, andijvie, spinazie, postelein, sperziebonen, snijbonen, rode kool, koolraap en spruitjes 
* aardappelpuree
* eenvoudige witte sauzen, zoals [[Kookboek/Bloemkool met witte saus|bloemkoolsaus]].
De kok van dienst kan vlak voor het opdienen een gerecht kruiden, of iedereen kan aan tafel, na het opscheppen, naar eigen smaak het gerecht kruiden.

{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Kruiden en specerijen|Kruidenmengsel]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>sldngtvq8uofvnrdhojcy9y1g112kmq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Vegetarische moussakarolletjes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43701</id>
    <revision>
      <id>428621</id>
      <parentid>402893</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:36:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1813" sha1="6hbiuflm2dnuph6pgmavp885o09xqxi" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Naam = Kookboek/Vegetarische moussakarolletjes
| Afbeelding = [[Bestand:Preparing musaka3.jpg|300px]]
| Categorie = Bijgerecht
| Porties = ± 3
| Energie = 
| Tijd = 60 minuten
| Stippen = 3
}}

=== Benodigdheden ===
* Hapjespan
* Grillpan
* Ovenschaal

=== Ingrediënten ===
* 1 kleine rode ui
* 1 teentje knoflook
* 1 pakje {{Kb|p=vervanger|vega kruimgehakt}}
* 10g verse oregano
* 1/2 tl. kaneel
* 1/2 tl chilivlokken
* 1 laurierblaadje
* 1 blikje tomatenblokjes
* 1 {{Kb|aubergine}}
* 1 bol {{Kb|mozzarella}}

== Bereidingswijze ==
# Snipper de knoflook en de ui  en fruit in een hapjespan met de oregano (alleen de blaadjes) 2 min. op laag vuur.
# Voeg het gehakt toe en bak 3 min.
# Doe er de kaneel, chilivlokken, laurier en de tomatenblokjes bij en breng aan de kook. Laat met de deksel op de pan 30 min. pruttelen.
# Snijd ondertussen de aubergine in plakken van 0,5 cm dik. Kwast in met olie en gril ze 2-3 min per kant tot je mooie grillstrepen hebt.
# Laat afkoelen. Schep een laagje tomatensaus in een ovenschaal.
# Leg op elke plak aubergine een flinke eetl. saus en een stuk mozzarella. Rol op en leg naast elkaar op de saus in de schaal.
Rasp er evt. nog wat kaas over en bak 20 min. op 175*C.

&lt;gallery widths=&quot;250&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
File:Rode plantuien (Allium cepa).jpg}Rode plantuien
File:Garlic.JPG|Knoflook
File:Oregano_1.jpg|Oregano
File:Cinnamon_Variaties_-_Robin.jpg|Kaneel
File:2014_Dried_chilli_flakes.jpg|Chilivlokken
File:Laurier-spice.jpg|Laurier
File:Tomata en pot (Harker &amp; Badia, Museu Valencià d'Etnologia).jpg|Tomaten in blik
File:Solanum_melongena_24_08_2012_(1).JPG|Aubergine
File:Mozzarella_di_bufala3.jpg|Mozzarella
&lt;/gallery&gt;

{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Groentenrecept|Vegetarische moussaka]]
[[Categorie:Ovenschotel|Vegetarische moussaka]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>6hbiuflm2dnuph6pgmavp885o09xqxi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:JopkeB/Handleiding Wikibooks</title>
    <ns>2</ns>
    <id>43768</id>
    <revision>
      <id>428791</id>
      <parentid>411223</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:52:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1935" sha1="nhj4ixj9dt0qixuynv3xtgd0lamfokc" xml:space="preserve">Zie:
* [[:Categorie:Wikibooks]] met o.a. help, beleid, sjablonen en meer
** [[:Categorie:Help]]
*** [[Help:Boekstructuur]] voor standaarden zoals inhoudsopgaven + Infobox + WSBN; met rechts meer links naar handige Help-pagina's
** [[Wikibooks:Conventies]] voor naamgeving en verplichte sjablonen
** [[:Categorie:Sjablonen boodschap]] o.a. voor discussie (voor, tegen, etc.)

Overige:
* Nieuwe sjabloon voor '''werk in uitvoering''': ''&lt;nowiki&gt;{{Wiu2}}&lt;/nowiki&gt;''; of ''&lt;nowiki&gt;{{Wiu3|JopkeB|Eventuele reden}}&lt;/nowiki&gt;''
* Nieuw sjabloon voor link naar NL-Wikipedia: ''&lt;nowiki&gt;{{Wp|Titel|Omschrijving}}&lt;/nowiki&gt;''
* Sjabloon ''Te doen'' (te gebruiken iig bij Beginnetje):
 &lt;nowiki&gt;&lt;br&gt;{{TeDoen|wat=... Sjabloon + hoeveelheden + ....|geplaatst door=~~~~}}&lt;/nowiki&gt;
* [[Sjabloon:Wikipedia]]
* ''&lt;nowiki&gt;{{Commons|Category:XXX}}&lt;/nowiki&gt;'' - Sjabloon voor Wikibooks, voor link naar Commons-category&lt;br&gt;
* Purge: klik op &quot;bewerken&quot;, verander &quot;action=edit&quot; in de URL naar &quot;action=purge&quot;, en &quot;Enter&quot;.
* Pagina direct laten verwijderen: voeg &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Nuweg}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; toe aan de pagina.
* Pagina voordragen voor verwijdering: [[Wikibooks:Te verwijderen pagina's]]
* Afbeelding in Recept-sjabloon: een onderschrift meegeven: voeg toe aan het sjabloon:
::''|Onderschrift = xxxxx''
* [[:Categorie:Sjablonen]] voor overige sjablonen
* Onzichtbaar commentaar opnemen op de Bewerkingspagina: ''&lt;nowiki&gt;&lt;!--[[Kookboek/Rijstebrij]] is al opgenomen in [[d:Q19029]]--&gt;&lt;/nowiki&gt;'' of [[Help:Overzicht_tekstopmaak#Commentaar]]
* ''&lt;nowiki&gt;{{TOC beperkt}}&lt;/nowiki&gt;'' voor een ingeklapte TOC

Voor [[Kookboek]]:
* [[Kookboek/Welkom!]]
* [[:Categorie:Kookboek]] - hoofdcategorie
* [[Sjabloon:Infobox recept]]
* [[Sjabloon:Kb]]
* [[:Categorie:Sjablonen kookboek]] - meer sjablonen
* https://www.soeprecepten.eu/
* [[:Categorie:Wikibooks:Pagina's die DynamicPageList gebruiken]]
* Verwijzing naar pagina in Tuinkalender: [[Sjabloon:Tuinkalender]]</text>
      <sha1>nhj4ixj9dt0qixuynv3xtgd0lamfokc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Bietenstamppot</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43770</id>
    <revision>
      <id>428623</id>
      <parentid>419221</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:36:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3267" sha1="08sbq4c5l12pr1u0jgpgns6sszwkari" xml:space="preserve">{{Infobox recept
|
| Afbeelding = [[Bestand:Krotenzootje 2025.jpg|300px]]
| Naam = Kookboek/Rode biet - Bietenstamppot
| Categorie = Stamppot
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 35 à 45 minuten
| Stippen = 2
}}

Dit is een recept met veel vrijheid: Essentieel zijn rode bieten en aardappelen, maar voor de rest is het recept naar eigen smaak aan te passen, gebruik vooral wat al in huis is en combineer naar hartelust.

== Ingrediënten ==
* 1 kg rauwe {{Kb|p=rode biet|rode bieten}}, of netto 800 g gekookte en geschilde rode bieten (zonder vocht)
* 1 kg geschilde {{Kb|p=aardappel|aardappelen}}
* 200 g (of naar keuze meer) grof gesneden {{Kb|p=ui|uien}}
* 4 (of meer) grote {{Kb|p=augurk|augurken}}, in schijfjes
* 400 g mager {{Kb|gehakt}}
* plantaardige olie, boter of margarine om te bakken
* scheutje azijn
* peper, en naar smaak andere kruiden en specerijen, {{Kb|mierikswortel}} of andere smaakmaker

== Bereiding ==
* Kook de rauwe bieten ongeschild, maar wel gewassen, in een hogdrukpan gedurende 20 minuten (of 40 min à 1 uur in een gewone pan). Laat ze iets afkoelen (zodat je je handen niet brandt), schil en rasp ze. 
* Kook ondertussen de aardappelen gaar in een grote pan. Giet ze af maar bewaar het kookvocht.
* Bak de uien in een braadpan of koekenpan en voeg het gehakt toe als de uien glazig zijn. Voeg gemalen peper naar smaak toe. Roer het gehakt rul met een pollepel. Laat nog 10 minuten garen met een deksel op de pan en af en toe roeren.
* Zorg dat de bieten warm zijn. 
* Stamp de gekookte aardappelen en maak er met een beetje kookvocht een grove puree van (er mogen gerust nog klonjes aardappel te proeven zijn, liever iets te droog dan te vochtig). Voeg desgewenst kruiden toe (zoals peper en/of nootmuskaat) en een klontje boter of scheutje olie. Voeg de overige ingrediënten toe. 
* Proef of de stamppot op smaak is; zo nee: voeg er nog kruiden of andere smaakmakers naar smaak aan toe.

== Variaties ==
* De bieten kunnen geraspt, geschaafd (in plakken) of in blokjes gesneden worden.
* Vervang het gehakt door:
** Gehaktballetjes in plaats van rul gebakken.
** Vega-gehakt.
** Gestoofd rundvlees (suddervlees, draadjesvlees). 
** Plakjes [[Kookboek/Chorizo|chorizoworst]] of (gewelde) {{Kb|rookworst}}
** [[Kookboek/Spek|Spekblokjes]]; bak het spek apart, laat de gebakken spekblokjes op een bord met keukenpapier uitlekken en voeg ze op het laatst toe; bak ze niet in dezelfde pan als de uien.
** Grof gehakte {{Kb|p=walnoot|walnoten}} en blokjes of geraspte {{Kb|kaas}} (bij elkaar ± 400 g of iets minder): alleen op het laatst toevoegen, niet bakken of opwarmen. De kaas kan bijna elke soort zijn: goudse kaas van jong tot oud, boerenkaas, komijnekaas, geitenkaas, fèta of wat je zelf lekker vindt of in huis hebt. Eventueel aanvullen met 25 g geroosterde pompoenpitten. 
:Of een combinatie.
* Enkele teentjes fijngesneden knoflook (toevoegen bij de glazige uien)
* Voeg een gesnipperde appel (rauw geschaafd of in partjes of grof gesnipperd enkele minuten gebakken of gestoofd) of (warme) appelmoes toe.
* Voeg een handje (of meer) gewelde {{Kb|p=rozijn|rozijnen}} toe.

{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Nederlandse keuken|Bietenstamppot]]
[[Categorie:Groentenrecept|Bietenstamppot]]
[[Categorie:Stamppot|Bieten]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>08sbq4c5l12pr1u0jgpgns6sszwkari</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Welkom!</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43777</id>
    <revision>
      <id>428790</id>
      <parentid>427737</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:51:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15943" sha1="cag4vgi3l359gw1l6m01jloonqi68fe" xml:space="preserve">Voorwoord  en wegwijzer

'''Welkom''' bij het Kookboek van de Nederlandstalige Wikibooks! Dit Wikibook bevat recepten voor iedereen: beginnelingen en gevorderden, voor elke portemonnee, voor alle smaken, met gerechten uit de hele wereld, het meest uit Nederland en België, waaronder streekgerechten. 

== Wegwijzer ==
Op de [[Kookboek|voorpagina]] staan links naar de belangrijkste hoofdstukken.

Op die pagina is ook een zoekveld: voor zoeken op titel, ingrediënt of andere termen die in een recept kunnen voorkomen. Als er teveel hoofdstukken uit andere Wikibooks in de zoekresultaten verschijnen, voeg dan &quot;Kookboek&quot; toe aan het zoekveld.

[[Kookboek/Recepten]] is een index-pagina met bijna alle recepten die in dit kookboek zijn opgenomen.

[[:Categorie:Kookboek - inhoud]] is een index-pagina en biedt een alfabetisch overzicht met alle pagina's in het kookboek, niet alleen recepten, maar ook beschrijvingen van ingrediënten, bereidingstechnieken, keukens/kookwijzen uit landen en streken, en keukenbenodigdheden.

Wie liever via een boomstructuur zoekt, kan dat doen via categorieën. De hoofdcategorie is [[:Categorie:Kookboek]]. Vandaar uit kan men verder surfen.

=== Navigatie binnen een pagina ===
In de linkerkolom onderaan staat de inhoudsopgave van een pagina. Als die daar niet staat: klik bovenin, net links van de paginatitel, op de drie verticale puntjes en streepjes. Klik vervolgens op &quot;Naar zijbalk verplaatsen&quot;. 

Helemaal rechts staat ook een kolom met links. Vaak staan helemaal onderin die kolom links naar andere Wikimedia-projecten over hetzelfde onderwerp, zoals (de Nederlandse) Wikipedia, naar Wikimedia Commons (voor afbeeldingen) en/of naar het Wikidata item (met nog veel meer links naar relevante sites, zowel binnen de Wikimedia-familie als extern). 

Rechts bovenaan naast de paginatitel staat vaak &quot;N talen&quot;, waarbij &quot;N&quot; het aantal talen is. De links daaronder verwijzen naar hetzelfde onderwerp in kookboeken in andere talen. 

Helemaal onderaan staan categorieën die meer pagina's bevatten over verwante onderwerpen.

=== Recepten naar niveau ===
Beginnelingen in het koken, mensen met weinig ervaring met koken, kunnen het beste beginnen met basisgerechten, zoals [[Kookboek/Gekookte aardappel|aardappelen]], [[Kookboek/Rijst|rijst-]] en [[Kookboek/Pastagerecht|pastagerechten]] (macaroni, spaghetti, lasagna, e.d.) en andere gerechten op niveau 1 en 2 in [[:Categorie:Recepten naar niveau]]. 

Bereidingstechnieken vind je in [[:Categorie:Kookboek/Bereidingstechniek|Categorie:Bereidingstechniek]] en ze staan vaak ook in de pagina's over de betreffende ingrdiënten vermeld.

Als je de eenvoudige recepten eenmaal een beetje onder de knie hebt, kun je moeilijker recepten uitproberen. 

Raak niet gefrustreerd als een recept de eerste keer mislukt! Alle begin is moeilijk. Het prettigste is het als een ervaren kookster/koker je begeleidt en je bijvoorbeeld waarschuwt als er iets dreigt aan te branden.

== Meedoen ==
De recepten zijn geschreven en bijgeschaafd door enthousiaste vrijwilligers. Iedereen kan bijdragen met nieuwe eigen recepten&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Vanwege auteursrechten mogen recepten van anderen hier niet klakkeloos worden overgenomen.&lt;/ref&gt; en aanvullingen of correcties in bestaande recepten. Zie het algemene [[Wikibooks:Gebruikersportaal|Gebruikersportaal Wikibooks]] voor instructies. Als je er niet uitkomt: zie [[Wikibooks:Help]]. NB De laatste strohalm, een vraag stellen in de Lerarenkamer, biedt in de regel niet direct uitkomst: het kan langere tijd duren voordat er een antwoord komt. Als het meer dan een week duurt, benader dan een [[Wikibooks:Moderator|Moderator]].

=== Een bestaand recept wijzigen ===
Het gemakkelijkste is om te beginnen met het wijzigen van een bestaand recept. Als je bijvoorbeeld iets ziet dat niet klopt, de bereidingswijze wilt uitbreiden of varianten wilt toevoegen: 
* Zorg voor een account (dat kan ook die van Wikipedia zijn, anders: klik rechtsboven op &quot;Account aanmaken&quot;; zie {{Wp|Wikipedia:Gebruikersnaam|Wikipedia:Gebruikersnaam}} voor meer informatie) en log in. 
* Klik bovenaan op &quot;Bewerken&quot; en ga aan de slag, maar laat alle codes staan! 
* Als de tekst gereed is: vermeld onderaan in de &quot;Samenvatting&quot; kort wat er is veranderd. Klik dan onderaan op &quot;Bewerking ter controle bekijken&quot;, controleer of de wijziging goed overkomt (verbeter eventueel nog iets) en klik op &quot;Wijzigingen publiceren&quot;. 
Dat is alles.

=== Zelf een recept toevoegen ===
Toegestane recepten: 
* die je zelf hebt bedacht of
* waarvoor je schriftelijke toestemming van de bedenker hebt of
* waarvan de bedenker minimiaal 70 jaar geleden is overleden of
* die op websites staan waarop uitdrukkelijk is vermeld dat het recept mag worden verspreid voor commercieel gebruik en dan ook aangepast mag worden, d.w.z. met een geschikte licentie, [[Handboek Wikimedia Commons/Deel I Basis#Licenties|dezelfde]] als voor afbeeldingen op Wikimedia Commons gelden. Voorbeelden: recepten uit [https://www.wikibooks.org/ zusterprojecten].

Controleer bovendien of er al een soortgelijk recept bestaat. Als dat wel zo is, kun je aan het bestaande recept, bij het kopje ''Varianten'', jouw versie toevoegen. Als het bestaande recept veel afwikt, verzin dan een titel die ook aangeeft wat er bijzonder is ten opzichte van het bestaande recept, bijvoorbeeld met een bijzonder ingrediënt of bereidingswijze.

De procedure:
# Zorg dat je bent ingelogd met je account/gebruikersnaam (mag ook die van Wikipedia zijn).
# Ga naar de [[Kookboek|voorpagina]] en vul in het groene gedeelte, in de eerste balk, de naam van het recept in (achter &quot;Kookboek/&quot;). Klik op &quot;Druk op de knop om het recept te schrijven&quot;.
# Vul het sjabloon in. Volg daarbij de aanwijzingen daarvoor in [[Kookboek/Receptsjabloon]].
## Afbeeldingen kun je vinden in [[c:Hoofdpagina|Wikimedia Commons]] of je kunt er zelfgemaakte foto's uploaden, zie [[Handboek Wikimedia Commons]] voor uitleg en instructies, zowel voor het zoeken naar afbeeldingen als voor uploaden. De hoofdcategorie is [[c:Category:Food and drink|Category:Food and drink]], van daar uit kun je verder surfen. Als er in Commons geen afbeelding is te vinden: probeer (ook) [https://www.cookipedia.co.uk/ Cookipedia] eens (in het Engels), let op de licentie en als die in orde is, kun je een foto uploaden in Commons om te gebruiken; voeg dan ook [[c:Category:Images from Cookipedia|Category:Images from Cookipedia]] toe.
# Schrijf een korte inleiding, maximaal zo'n twee paragrafen. Met in ieder geval (voor zover van toepassing): 
## wat het is (als dat niet duidelijk uit de naam blijkt), zoals: groentesoep, broodgerecht, visgerecht
## het soort recept, zoals lunchgerecht, eenpansmaaltijd, ovengerecht, salade
## herkomst: uit welk land of cultuur het gerecht afkomstig is
## ook achtergrondinformatie is hier welkom, zoals een korte geschiedenis van het gerecht of anekdotes.
# Ga naar het [[Sjabloon:Infobox recept]] en kopieer daaruit het onderste deel met de ==-tekens. 
# Beschrijf nu het (basis-)recept: benodigdheden, bereidingswijze, etc., steeds in het juiste format.
# Desgewenst kun je hieronder toevoegen:
## ''Varianten'': mogelijke vervangingen/wijzigingen van of toevoegingen aan het recept. Het kan gaan om ingrediënten en/of de bereidingswijze waardoor er een licht ander gerecht kan ontstaan.
## Een paragraaf over het ''bewaren'' van het gerecht. Zie [https://www.voedingscentrum.nl/nl/thema/kopen-koken-bewaren/eten-bewaren.aspx Eten bewaren] van het Voedingscentrum voor veilige bewaartermijnen.
## Een ''fotogalerij'', zie {{Wp|Help:Fotogalerij|Help:Fotogalerij}} voor instructies. Zie [[Handboek_Wikimedia_Commons/Index#G|Index Handboek Wikimedia Commons]] voor meer mogelijkheden qua formaten. 
# Voeg onderaan aan elk recept toe: 
## ''&lt;nowiki&gt;{{Navigatie recepten}}&lt;/nowiki&gt;''. Dit zorgt ervoor dat er een receptenindex onderaan de pagina verschijnt. NB Plaats eventuele &quot;Noten en referenties&quot; hieronder, anders staat de receptenindex er eerst.
## ''&lt;nowiki&gt;{{Sub}}&lt;/nowiki&gt;''.
## Ten minste één (andere) categorie, zie [[:Categorie:Kookboek]] voor een overzicht. NB Klik op de categorieën &quot;Nationale en etnische keukens&quot; en &quot;Recept&quot; voor de juiste subcategorie. Het format is: ''&lt;nowiki&gt;[[Categorie:Naam categorie|Naam recept (zonder &quot;Kookboek&quot;)]]&lt;/nowiki&gt;''.
# Druk onderaan op de knop &quot;Bewerking ter controle bekijken&quot;. Controleer of alles klopt en of er geen ongewenste rode links zijn. Als die er wel zijn: controleer of er geen spelfouten zijn gemaakt. 
# Als je tevreden bent, kun je op de knop &quot;Wijzigingen publiceren&quot; drukken. 
# Desgewenst kun je nog een PDF-file van het recept maken door in de rechterkolom op de link &quot;Downloaden als PDF&quot; te klikken.
# Voeg het recept ook handmatig toe aan:
## [[Kookboek/Recepten]] (dit is geen categorie maar een overzichtspagina) - alle recepten
## [[Kookboek/Drank]] als het om een drank gaat.
## [[Kookboek/Kruiden en specerijen]] als het om een kruidenmix gaat.
## [[Kookboek/Pastagerecht]] als het om een recept met pasta gaat.
## [[Kookboek/Vis- en zeevruchtrecepten]] als het om een gerecht met vis, schelp- of schaaldieren gaat.
# Kijk of er een [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Main_Page Wikidata-item] voor bestaat (als het in het Nederlands niet lukt, probeer het dan met de overeenkomstige Engelse term). Zo ja: voeg het nieuwe recept daar aan toe. Scroll daarvoor in het Wikidata-item naar beneden, naar het kopje Wikibooks. Klik op bewerken, vul ''nl'' in op de plaats van &quot;wiki&quot; en kies voor Nederlands. Vermeld in het volgende veld het recept, bijvoorbeeld ''Kookboek/Naam recept'', en klik op publiceren. Dit zorgt ervoor dat het recept ook gemakkelijk(er) vindbaar is in Wikipedia en andere Wikimedia-projecten. Zie [[Handboek Wikimedia Commons/Deel II Voor gevorderden#Over Wikidata|Wikidata in Handboek Wikimedia Commons]] voor meer informatie.
# Onderzoek of het recept past in een dagmenu, zie [[Kookboek/Dagmenu#Een dagmenu veranderen|Een dagmenu veranderen]] (alleen voor recepten voor een hoofdmaaltijd).

=== Een beschrijvingspagina toevoegen ===
Een andere pagina toevoegen, zoals de beschrijving van een ingrdiënt, bereidingstechniek, benodigdheden, keuken van een land of streek, gaat op vrijwel dezelfde manier:
# Zoek of de nieuw te maken pagina al bestaat. Spel dat op de correcte manier, inclusief &quot;Kookboek/&quot; ervoor. Als het goed is, krijg je nu een rode link met de paginanaam. Klik daarop. Je kunt nu de nieuwe pagina maken.
# Zoek in de [[:Categorie:Sjablonen kookboek]] naar het juiste sjabloon en kopieer de inhoud naar de nieuwe pagina of voeg bovenaan ''&lt;nowiki&gt;{{Index Bereidingstechniek}}&lt;/nowiki&gt;'' toe (indien van toepassing). Vul het gekopieerde sjabloon in. Als er geen sjabloon is: plaats alleen een foto. 
# Maak de beschrijving compleet, met bijvoorbeeld: 
## Een afbeelding van het onderwerp. Als het om een bereidingswijze gaat: zet dan de afbeelding links, met ''&lt;nowiki&gt;[[Bestand:Naam.xxx|thumb|220px|left|Onderschrift]]&lt;/nowiki&gt;''.
## Een inleiding en wetenswaardigheden over het onderwerp. 
## Een paragraaf over het gebruik van het ingrediënt, keukengerei of bereidingstechniek: in/voor welke gerechten, welk soort gerechten of situaties? Hoe moet/kan een ingrediënt worden bereid? Hoe moet keukengerei worden gebruikt en onderhouden?
## Een paragraaf over het bewaren van het ingrediënt. Zie [https://www.voedingscentrum.nl/nl/thema/kopen-koken-bewaren/eten-bewaren.aspx Eten bewaren] van het Voedingscentrum voor veilige bewaartermijnen.
## Een fotogalerij, zie {{Wp|Help:Fotogalerij|Help:Fotogalerij}} voor instructies. Zie [[Handboek_Wikimedia_Commons/Index#G|Index Handboek Wikimedia Commons]] voor meer mogelijkheden qua formaten. 
# Als het om een '''plantaardig ingrediënt''' gaat (groente, vrucht, noot, kruid, specerij):
## Voeg een link toe in de Kookboek-pagina naar de overeenkomstige pagina in het Wikibook [[Leer jezelf ecologisch tuinieren]], via [[Sjabloon:Tuinkalender]]. Geef eerst de naam van het ingrediënt (zonder &quot;Kookboek/&quot; ervoor, met als eerste letter een hoofdletter), daarna ''eventueel'' nogmaals de naam, al of niet in meervoud, met kleine letters.
## Voeg op die Tuinieren-pagina een link naar het ingrediënt in het Kookboek toe: Klik op &quot;Bewerken&quot; en zoek met &lt;Ctrl-F&gt; naar ''|kookboek=''. Vul daarachter de naam van het ingrediënt in op dezelfde manier als hiervoor bij Product.
# Voeg altijd ten minste één bovenliggende/hoofd-categorie toe, zie [[:Categorie:Kookboek]], zodat de pagina goed is terug te vinden. 
# Voeg onderaan ''&lt;nowiki&gt;
{{Sub}}&lt;/nowiki&gt;'' toe.
# Controleer de inhoud en publiceer de nieuwe pagina.
# Kijk ook nu of er een [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Main_Page Wikidata-item] voor bestaat (klik op de Wikidata-link in de overeenkomstige Wikipedia-pagina en zoek anders anders in Wikidata zelf, als het in het Nederlands niet lukt, probeer het dan met de overeenkomstige Engelse term). Zo ja: voeg de nieuwe pagina daar aan toe. Scroll daarvoor in het Wikidata-item naar beneden, naar het kopje Wikibooks. Klik op bewerken, vul ''nl'' in op de plaats van &quot;wiki&quot; en kies voor Nederlands. Vermeld in het volgende veld de paginanaam, bijvoorbeeld ''Kookboek/Naam ingrediënt'', en klik op publiceren. Dit zorgt ervoor dat de pagina ook gemakkelijk(er) vindbaar is in Wikipedia en andere Wikimedia-projecten. Zie [[Handboek Wikimedia Commons/Deel II Voor gevorderden#Over Wikidata|Wikidata in Handboek Wikimedia Commons]] voor meer informatie.
# Als het om een bereidingstechniek gaat, die nog niet is opgenomen in het sjabloon: voeg hem aan het [[Sjabloon:Bereidingstechniek]] toe. 
# Als het om een beschrijvingspagina van een keuken gaat: voeg hem toe aan [[Kookboek/Lijst van keukens]].
# Als het om een ingrediëntenpagina gaat: 
## Als het om een (tuin)kruid, specerij, kruidenmix of andere smaakmaker gaat: Voeg die toe op [[Kookboek/Kruiden en specerijen]].
## Voor alle soorten ingrediënten: kopieer en voeg dan bovendien als paragraaf toe (met xxx = naam ingrediënt): 
&lt;pre&gt;
== Recepten met xxx ==
&lt;DynamicPageList&gt;
category= KB-xxx
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;
&lt;/pre&gt;
Voor een ingrediënt met veel recepten (automatische kolommen):
&lt;pre&gt;
== Recepten met xxx ==
{{Kolommen automatisch|inhoud=
&lt;DynamicPageList&gt;
category=KB-xxx
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;
}}
&lt;/pre&gt;
Als je hierna toch nog 1 kolom in plaats van 2 of 3 ziet: leeg de cache (dmv een purge: klik op &quot;bewerken&quot;, verander &quot;action=edit&quot; in de URL in &quot;action=purge&quot;, en druk de &quot;Enter&quot;-toets).

=== Een categorie toevoegen ===
Wees terughoudend met het toevoegen van een nieuwe categorie. Kijk eerst of er geen andere of soortgelijke categorie dienst kan doen. Doe het alleen als het echt nodig is, overleg eventueel in de Lerarenkamer.
# Zoek of de nieuw te maken categorie al bestaat. Spel dat op de correcte manier, zet &quot;Categorie:&quot; ervoor (inclusief de dubbele punt), niet &quot;Kookboek/&quot;. Als het goed is, krijg je nu een rode link met de categorienaam. Controleer of de naam correct is. Zo ja: klik erop. Je kunt nu de nieuwe categorie maken.
# Kopieer het sjabloon uit een soortgelijke categorie, en pas die aan. 
# Vermeld een korte beschrijving of definitie van het onderwerp, één of twee regels is genoeg. Doel: om absoluut duidelijk te maken waar de categorie over gaat en welke onderwerpen er wel en niet in thuishoren.
# Voeg ten minste één bovenliggende/hoofd-categorie toe, zie [[:Categorie:Kookboek]], zodat de pagina goed is terug te vinden. 
# Controleer de inhoud en publiceer de nieuwe categorie.

== Meer informatie ==
* [[Wikibooks:Welkom]] - Algemene welkomspagina van de Nederlandstalige Wikibooks, met o.a meer links naar informatie, hulp en tips. 
* [[Omrekenen van eenheden/Keuken|Omrekenen van eenheden]]

== Referenties ==
&lt;references /&gt;
{{Sub}}

[[Categorie:Kookboek|Welkom]]
[[Categorie:Help|Kookboek]]</text>
      <sha1>cag4vgi3l359gw1l6m01jloonqi68fe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Tonijnsalade</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43779</id>
    <revision>
      <id>428622</id>
      <parentid>410274</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:36:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2163" sha1="3bsav3xsoafpynclrouxr79rria5bw7" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Tuna fish sandwiches for the National School Lunch Program (1).jpg|300px]]
| Categorie = Vis- of zeevruchtrecept
| Porties = 4x broodbeleg of 8-10 toastjes
| Energie = 
| Tijd = 
| Stippen = 1
}}
Salade bestaande uit tonijn en mayonaise, met toevoegingen naar keuze. Tonijnsalade kan worden gebruikt als broodbeleg, als vulling in een [[Kookboek/Sandwichrol|wrap]], op een toastje of in een voorgerecht met rauwkost.

==Ingrediënten==
* 1 blikje {{Kb|tonijn}} in water (à 145g, ±100 g uitlekgewicht)
* 2 eetlepels {{Kb|mayonaise}}
* snufje zwarte peper

==Bereidingswijze basisrecept==
* Laat het blikje tonijn uitlekken
* Prak de tonijn met een vork fijn in een kom of schaal
* Meng de fijngeprakte tonijn met de mayonaise en peper.

==Varianten==
* Mogelijke toevoegingen: 
** aan de mayonaise:
*** ½ eetlepel mosterd of een flinke theelepel
*** een snufje paprikapoeder
*** verse tuinkruiden zoals fijngeknipte bieslook, gesneden peterselie, bladselderij, oregano en/of tijm 
** 1 sjalotje of ¼ ui, fijngesnipperd
** 1 teentje knoflook, zeer fijn gesnipperd of geperst in een knoflookpers
** 2 augurken, in kleine stukjes
** 5 {{Kb|p=zilveruitje|zilveruitjes}}, gehalveerd
** ½ zure appel, fijngesneden in blokjes of grof geraspt
** enkele radijsjes, in stukjes
** 3 ansjovisfilets (uit blik), fijngeprakt
* Voor de garnering:
** enkele blaadjes {{Kb|p=kropsla|sla}}, andijviebladeren of {{Kb|veldsla}} (als bedje)
** 5 kerstomaatjes, gehalveerd
** 5 radijsjes, in plakjes of kwarten
** ½ (rode of groene) paprika, in smalle reepjes
** 1 gekookt ei, in schijfjes
** 5 olijven, gehalveerd
** ½ eetlepel {{Kb|kappertjes}}
* Vervang de mayonaise door:
** 2 eetlepels yoghurtdressing of
** 2 eetlepels (magere) yoghurt
** 2 eetlepels plantaardige olie en 1 eetlepel citroensap of
** 50 g roomkaas

== Bewaren ==
Een restje tonijnsalade kan bewaard worden, maar wel:
* In de koelkast EN
* Afgesloten, in een bakje met een goed sluitend deksel EN
* Maximaal 2 dagen.
{{Sub}}
{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Tonijnrecept|Tonijnsalade]]
[[Categorie:Saladerecept|Tonijnsalade]]
[[Categorie:Broodbeleg|Tonijnsalade]]</text>
      <sha1>3bsav3xsoafpynclrouxr79rria5bw7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Gerookte zalm</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43780</id>
    <revision>
      <id>428618</id>
      <parentid>400830</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:36:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3004" sha1="l4a8enbpe98pzw1b8j87vwb7856z2s4" xml:space="preserve">(Koud) gerookte zalm wordt kant-en-klaar verkocht in viswinkels, viskramen en in de supermarkt, meestal in dunne plakken. Het wordt beschouwd als een delicatesse. Het kan worden gebruikt in voorgerechten, op toast, op (geroosterd) brood, op broodjes, in salades en voor borrelhapjes. Gerookte zalm kan direct worden gebruikt en hoeft niet meer te worden gekookt, gebakken of gegrild. Wel is het verstandig om de zalm een half uur voor gebruik uit de koelkast te halen en de plakken op een bord uit te spreiden, dit komt de smaak ten goede.

==Recepten==
Voorbeelden van gebruik:
* Een broodje beleggen met hüttenkäse of roomkaas met {{Kb|p=mierikswortel|mierikswortelsaus}}, daarop een plakje gerookte zalm, ringetjes bosui en verse {{Kb|dille}}.
* Een broodje besmeren met verse roomkaas en mierikswortelsaus en beleggen met waterkers, blokjes komkommer en paprika en ten slotte plakjes gerookte zalm. 
* Op een sandwich: één boterham aan één kant besmeren met een laagje [[Kookboek/Tzatziki|tzatziki]] en beleggen met een plakje gerookte zalm, wat fijngeknipte {{Kb|bieslook}} en enkele plakjes komkommer. De andere boterham daar bovenop. Het geheel schuin doorsnijden.
* Een geroosterde boterham besmeren met {{Kb|kruidenboter}} (bijvoorbeeld gemaakt met o.a. kervel) en beleggen met een plakje gerookte zalm.
* Op knäckebröd: besmeerd met roomkaas, versgemalen peper, belegd met dunne plakjes komkommer, plakje gerookte zalm, dille en  enkele druppels citroensap.
* Zalmrolletjes (voorgerecht of borrelhapje): dik besmeerd met een sausje van {{Kb|zure room}} of {{Kb|roomkaas|Mon Chou}}, citroensap, verse dille, fijngeknipte verse bieslook en versgemalen peper. Daarna oprollen, op de gewenste lengte snijden en er prikkers insteken.

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;170&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
A smoke house is used to dry salmon in this picture. (28f22ea3-1dd8-b71b-0b84-8f21dc85d273).JPG|Zalm die wordt gerookt
Ethel's Delicatessen - October 2024 - Sarah Stierch 10.jpg|Voorverpakte gerookte zalm
Smoked salmon (8333105627).jpg|Plakjes gerookte zalm met een schijfje citroen
Smokedsalmonwithruisleipä.jpg|Broodje gerookte zalm met dille
Norwegia Roll Salmon Sushi.jpg|Zalmrolletjes
Smoked salmon canapes.jpg|Hors-d'oeuvre met gerookte zalm
&lt;/gallery&gt;

== Bewaren ==
Gerookte zalm moet in de koelkast worden bewaard, afgesloten in de originele verpakking of in bakjes met een goed sluitend deksel. Bovendien geldt:
* Voorvepakte vis mag niet meer worden gebruikt na de houdbaarheidsdatum.
* Vis van de markt, uit de viswinkel en opengemaakte voorverpakte vis is nog hooguit twee dagen na aankoop te gebruiken. 

== Waarschuwingen ==
* Koud gerookte zalm mag niet worden gegeten door zwangere vrouwen.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://www.freshlyfish.nl/blog/gerookte-zalm/ Blog over gerookte zalm]&lt;/ref&gt; 
* Koud gerookte zalm wordt gepekeld met zout en past daarom niet in een zoutarm of zoutloos dieet.


{{Navigatie recepten}}
== Referenties ==
[[Categorie:Vis|Zalm]]
[[Categorie:Broodbeleg|Zalm]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>l4a8enbpe98pzw1b8j87vwb7856z2s4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Tosti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43782</id>
    <revision>
      <id>428620</id>
      <parentid>402414</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:36:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2069" sha1="2plqs7g0t1gw4umr8uh8389in2ltu8p" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Sandwich-Mixto.jpg|300px]]
| Categorie = Broodrecept
| Porties = 1
| Energie = 
| Tijd = 7 à 8 minuten
| Stippen = 1
}}
Een '''tosti''' (Nederland) of '''croque-monsieur''' (België/Frankrijk) is een geroosterd sandwich-gerecht van brood, kaas en ham. 

===Ingrediënten===
*2 {{Kb|p=Brood|boterhammen}}
*1 plak {{Kb|Kaas}}
*1 plak {{Kb|Ham}} (hesp)

===Keukengereedschap===
* Tosti-ijzer (croque-monsieurmachine), grillpan, grill, speciaal broodrooster of koekenpan 

==Bereidingswijze==
* Beleg één boterham met de ham en kaas. Leg de andere boterham er boven op.
* Bij gebruik van een tosti-ijzer: snijd de boterhammen in het midden door zodat ze in het tosti-ijzer passen. 
* Bij gebruik van een koekenpan: doe een eetlepel olie of boter in de koekenpan en laat dat warm worden/smelten, of besmeer de boterhammen daar aan de buitenkanten mee.
* Rooster, grill of bak de tosti's aan beide kanten op een laag tot middelhoog vuur (hoe lager het vuur, hoe lager de kans op aanbranden, maar hoe langer het duurt voordat ze goed zijn). Als ze lichtbruin zijn, zijn ze goed, meestal na zo'n minuut of 5. 
* Desgewenst kan een hele tosti nog schuin doormidden worden gesneden om hem gemakkelijk te kunnen eten.

==Varianten==
Er zijn eindeloos veel varianten mogelijk, een kleine greep:
* Tosti's kunnen gemaakt worden van alle soorten brood, (volkoren, wit, Turks, meergranen, met zaden, etc.), kaas (jong, oud, komein, cheddar, mozzerella, feta, brie, blauwschimmel, etc.) en ham (achterham, schouderham, bacon, etc.), waardoor er alleen al door hiermee te variëren en combineren vele variaties zijn te maken.
* Besmeer de binnenkant van één of beide boterhammen met mosterd of pesto.
* Voeg dunne schijfjes rauwe tomaat toe (aan de binnenkant).
* Leg er een gebakken ei (spiegelei) bovenop. Dit heet een croque-madame.
* Geef er ketchup of een andere tafelsaus bij.
* Vegetarische variant: Vervang de ham door een extra plak kaas.


{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Broodrecept|Tosti]]
[[Categorie:Snack|Tosti]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>2plqs7g0t1gw4umr8uh8389in2ltu8p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Gebakken worst</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43784</id>
    <revision>
      <id>428624</id>
      <parentid>400826</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:36:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2372" sha1="s5ogbjhfdo3iisnvrd1dgd16yocyr4d" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Tony's of North Beach - December 2022 - Sarah Stierch 03.jpg|300px]]
| Categorie = Broodbeleg
| Porties = 2
| Energie = 
| Tijd = 10-15 minuten
| Stippen = 1
}}

Gebakken worst bestaat uit plakjes vette worst (vleeswaren) die zijn gebakken in een koekenpan. Ze kunnen dienen als broodbeleg of als vlees bij een hoofdgerecht. Ideaal om restjes worst op te maken, bijvoorbeeld die tegen de houdbaarheidsdatum aan zitten of bijna uitgedroogd zijn.

===Ingrediënten===
* 50-75 g vette {{Kb|p=Vlees|worst (vleeswaren)}}, zoals bloedworst, boterhamworst, chorizo, Gelderse gekookte worst, grillworst of palingworst

==Bereidingswijze==
* Als er een velletje om de worst zit: haal dat er af.
* Zorg dat de worst in schijfjes of plakjes is gesneden (vaak is dat al zo).
* Leg de plakjes worst in een warme koekenpan zonder boter of ander vet. Zet het vuur laag als ze beginnen de knisperen. Keer ze om als de onderkant donkerbruin is (na enkele minuten). 
* Als beide kanten donkerbruin zijn, is het gerecht klaar. Leg ze desgewenst op een bord met keukenpapier om het vet te laten uitdruipen.

==Varianten==
* Als broodbeleg, al of niet met een likje ketchup of andere tafelsaus; er is dan geen margarine of boter op brood nodig. 
* Met schijven gebakken appel. Schil één grote of twee kleine appels (zoals goudreinet, elstar, cox). Snijd de appel in vier stukken, snijd het klokhuis eruit en snijd ze ten slotte in plakken. Ze kunnen met de worst meebakken in dezelfde koekenpan. Ook dit gerecht is geschikt als broodbeleg: leg de appelschijven op het brood (zonder boter of margarine) en leg de worst daar bovenop. Dit gerecht is ook lekker met gebakken [[Kookboek/Braadworst|braadworst]] in plaats van gebakken worst, maar doe dan wel margarine of olie in de koekenpan.
* Als vlees bij een hoofdgerecht, bijvoorbeeld {{Wp|Hete bliksem|Hete bliksem}} (in het Duits 'Himmel und Erde') dat bestaat uit gebakken bloedworst, gebakken uien en een puree van aardappelen en appels.

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;250&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
2016-01-03 Himmel und Erde anagoria.JPG|Hete bliksem
Persian Port Sausage (Sosis Bandari) with sliced tomato and kosher dills.jpg|Perzisch gerecht met gebakken worst
&lt;/gallery&gt;

{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Vleesrecept|Worst]]
[[Categorie:Broodbeleg|Worst]]
[[Categorie:Worst|Gebakken]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>s5ogbjhfdo3iisnvrd1dgd16yocyr4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Broodpizza</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43785</id>
    <revision>
      <id>428619</id>
      <parentid>411611</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:36:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2192" sha1="i0aekwbkh6pvqxhe6bxgi19eei69wog" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Broodpizza 2025.jpg|300px]]
| Categorie = Broodrecept
| Porties = 2
| Energie = 
| Tijd = 20 minuten
| Stippen = 2
}}

'''Broodpizza''' is brood belegd met gebakken en gestoofde pizza-toppings. Ideaal om oud brood (maar niet beschimmeld!) op te maken.

==Benodigdheden==
===Ingrediënten===
*1 eetlepel {{Kb|p=olie|plantaardige olie}}
*1 {{Kb|ui}}
*2 teentjes {{Kb|knoflook}}
*restje vette worst, zoals {{Kb|salami}}, snijworst, chorizo, Gelderse gekookte worst, grillworst of palingworst
*2 {{Kb|p=tomaat|tomaten}}
*snufje paprikapoeder
*tuinkruiden naar keuze: bijvoorbeeld rozemarijn, tijm, oregano en/of basilicum,
*50 g {{Kb|p=Kaas|kaasplakken}}
*4 {{Kb|p=Brood|boterhammen}}

===Keukengereedschap===
* Koekenpan of hapjespan met passend deksel
* Houten pollepel
*Scherp mes

==Bereidingswijze==
* Snipper de ui.
* Giet de olie in een warme koekenpan of hapjespan en bak daarin de ui glazig.
* Knijp de knoflook fijn boven de koekenpan met een knoflookknijper of snijd de teentjes zeer fijn.
* Voeg paprikapoeder en rozemarijn toe.
* Snij de worst in plakken of snippers van de gewenste grootte, doe ze in de koekenpan en roer ze door het mengsel, keer het mengsel ook enkele keren om. (± 5 minuten om de worst te laten bakken)
* Was de tomaten, snijd ze in schijven en leg ze op het mengsel in de pan; bestrooi ze met tijm en/of oregano.
* Doe een deksel op de pan en laat de tomaten gaar worden (± 3 minuten).
* Leg de kaasplakken op het mengsel en leg het deksel weer op de pan (±2 minuten).
* Verdeel de boterhammen over twee grote borden, schep het mengsel er op en bestrooi het desgewenst met basilicum.

==Varianten==
* Zonder de worst wordt het gerecht vegetarisch en ook minder machtig/vet.
* Vervang de worst door ham, maar voeg die pas toe vlak vóór de kaas, naar keuze in plakken, gesnipperd of iets er tussenin.
* Mogelijke toevoegingen vóór de tomaten in de pan gaan: een gesnipperde halve paprika, plakjes champignons, stukjes aubergine en/of courgette.
* De soorten brood, worst en kaas zijn naar keuze, elke keer kunnen andere soorten worden gekozen.


{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Broodrecept|Broodpizza]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>i0aekwbkh6pvqxhe6bxgi19eei69wog</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Hamburger</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43787</id>
    <revision>
      <id>428625</id>
      <parentid>400834</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:36:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4445" sha1="gvzkspg3d5wtfqpyxfm2x8258ynxk7h" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:A homemade hamburger.jpg|300px]]
| Categorie = Vleesrecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 
| Stippen = 2
}}
Een hamburger is een ronde schijf vlees, bestaande uit rundergehakt of rundertartaar en kruiden. Het is gebruikelijk om een hamburger te serveren in een rond broodje.

==Benodigdheden==
===Ingrediënten===
* 400 g {{Kb|p=gehakt|rundergehakt}}, liefst niet te mager, anders worden ze te droog
* 2 kleine eetlepel worcestersaus (of vier theelepels sojasaus en twee theelepels appelazijn of andere consumptie-azijn)
* snufje zwarte peper
* snufje zout (eventueel)
* klontje plantaardige margarine of een scheutje plantaardige olie 

===Keukengereedschap===
* Grillpan, koekenpan of barbecue (apparaat)

==Bereidingswijze==
* Zorg dat het gehakt op kamertemperatuur is, haal het een half uur voor het bereiden uit de koelkast. 
* Als je een [[Kookboek/Barbecueën|barbecue]] gebruikt: zet hem op tijd aan.
* Meng de ingrediënten door elkaar, maar het zout pas vlak voordat je gaat bakken of grillen. Verdeel het mengsel in vieren en maak er vier ronde, platte hamburgers van. 
* Doe een scheutje olie of een klontje margarine in de koekenpan en verwarm dat. Smeer de hamburgers in met wat olie voor grillen in de grillpan. Voor een barbecue is geen vet nodig.
* Bak of grill de hamburgers 4 à 7 minuten per kant, afhankelijk van hoe gaar je ze wilt hebben.

==Varianten==
* Serveer de hamburger als vlees bij de warme maaltijd, bijvoorbeeld met patat en sla, of met een gepofte aardappel en groente. 
* ''Broodje hamburger'': Serveer een hamburger op een zacht broodje naar keuze. Snijd een broodje zodanig doormidden dat er een onderhelft en een bovenhelft ontstaat, waartussen een hamburger past (zie foto). Bij voorkeur worden de binnenkanten van het broodje licht geroosterd. Beleg de onderste helft van het broodje met een blaadje sla, een plakje tomaat en tweee schijfjes augurk. Leg daar de hamburger op, besmeer hem met ketchup, mayonaise en/of een andere tafelsaus naar keuze en leg ten slotte de andere helft van het broodje erop. Een broodje hamburger wordt gegeten met schone handen, zonder bestek. Geef er een servet bij.
* ''Cheeseburger'': Leg op het laatst een plak kaas direct op de hamburger en bereid hem verder gelijk als een broodje hamburger. Officieel is {{Wp|Cheddar|cheddar}} de juiste kaas, maar het kan ook met andere soorten kaas, zoals Goudse kaas, Maasdammer, Beemster, Leerdammer en soortgelijke kazen, of met buitenlandse zachte kazen zoals blauwschimmelkaas en plakjes brie.
* Andere toevoegingen aan een broodje hamburger:
** Gebakken uiringen (snijd een geschilde ui in ringen en bak die in een warme koekenpan met een klontje margarine of plantaardige olie, af en toe keren/roeren totdat het merendeel lichtbruin is)
** Reepjes gebakken ontbijtspek, zie [[Kookboek/Spek#Spek_bakken|Spek bakken]] voor instructie
** Ei: gebakken spiegelei of plakjes gekookt ei
** Gebakken schijfjes champignons
** Schijfjes avocado
** Piccallilly of chilisaus in plaats van ketchup
* Mogelijke andere toevoegingen aan het gehakt:
** 1 theelepel {{Kb|paprikapoeder}}, 1 theelepel gemberpoeder en/of ½ theelepel chilipoeder
** een theelepel tuinkruiden, zoals {{Kb|marjolein}} of {{Kb|oregano}}
** een teentje knoflook (uit de knoflookpers of zeer fijn gesneden) of knoflookpoeder
* Vervang het rundergehakt door lamsgehakt of een vegan-product.
* Maak in het midden een gat (zoals in een donut), om het vlees van binnen sneller gaar te laten worden.

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;250&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Burger being placed on barbecue next to others.jpg|Hamburgers op de barbecue
Hakkebøf, tomatsalat, gnocchi og fire slags ost (4825669031).jpg|Hamburgermaaltijd met gnocchi en tomatensla
Burger Buns Sesam von Butcher’s A.jpg|Doorgesneden hamburgerbroodje
RedDot Burger.jpg|Broodje hamburger met spek
Beefburger - Original Tea Hut at High Beach, Essex, England.jpg|Sesambroodje hamburger met gebakken uien
Veggie burger flickr user bradleyj creative commons.jpg|Veggieburger met patat
&lt;/gallery&gt;

== Externe links ==
* [https://www.24kitchen.nl/populair/hamburger-maken ''Hamburger maken'' van 24 Kitchen] voor details en meer variaties


{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Vleesrecept|Hamburger]]
[[Categorie:Barbecuerecept|Hamburger]]
[[Categorie:Amerikaanse keuken|Hamburger]]
[[Categorie:Broodbeleg|Hamburger]]
[[Categorie:KB-rundvlees|{{SUBPAGENAME}}]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>gvzkspg3d5wtfqpyxfm2x8258ynxk7h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Hotdog</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43789</id>
    <revision>
      <id>428630</id>
      <parentid>401426</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:36:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1833" sha1="7pi8kllfyntnghlk05ilkdtj2nvv0rg" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:2019-10-24 23 44 24 A hot dog with ketchup and mustard at the Seven Eleven along Metrotech Drive in Chantilly, Fairfax County, Virginia.jpg|300px]]
| Categorie = Vleesrecept
| Porties = 1
| Energie = 
| Tijd = 5 minuten
| Stippen = 1
}}

Een '''hotdog''' is een broodje knakworst met mosterd en ketchup.

==Ingrediënten==
* 1 langwerpig {{Kb|p=brood|broodje}}
* 1 {{Kb|p=vlees|knakworstje}}
* scheutje {{Kb|tomatenketchup}}
* likje {{Kb|mosterd}}

==Bereidingswijze==
* Verwarm het knakworstje. Dat kan in de magnetron (negentig seconden op een bord in eigen vocht op 450 watt) of in een pan of steelpan op het fornuis. NB De worstje moeten verwarmd worden, ze mogen echter niet koken!
* Snijd het broodje aan de zijkant open, laat één lange kant vast zitten, zie foto in de fotogalerij.
* Leg het knakworstje in het broodje, smeer of spuit er ketchup en mosterd overheen en klap de andere helft van het broodje erover heen.

==Varianten==
* Met [[Kookboek/Augurkenrelish|augurkenrelish]], [[Kookboek/Atjar tjampoer|atjar]] en/of ander {{Wp|Categorie:Tafelzuur|tafelzuur}}
* Met gebakken of rauwe uitjes
* Met een ander sausje, bijvoorbeeld gemaakt van magere yoghurt, curry ketchup, mayonaise en gehakte peterselie
* Met zuurkool
* Met een halve {{Wp|Frankfurter Würstchen|frankfurter}} in plaats van een knakworstje
* {{Kb|Mierikswortel}} in plaats van mosterd

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;250&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Chili dog preparation.jpg|Bereiding hotdog
Chicago dog (2377079837).jpg|Hotdog met tafelzuur en rauwe uitjes
Hotdog à la choucroute.jpg|Hotdog met zuurkool
&lt;/gallery&gt;


{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Vleesrecept|Hotdog]]
[[Categorie:Broodrecept|Hotdog]]
[[Categorie:Amerikaanse keuken|Hotdog]]
[[Categorie:Snack|Hotdog]]
[[Categorie:Lunchgerecht|Hotdog]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>7pi8kllfyntnghlk05ilkdtj2nvv0rg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Crêpe Suzette</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43790</id>
    <revision>
      <id>428639</id>
      <parentid>402461</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:36:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2266" sha1="ravybsvknth82nvrplecbfig8mkarcg" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Crêpe Suzette-01.jpg|300px]]
| Categorie = Cake, gebak en taart
| Porties = 3 flensjes
| Energie = 
| Tijd = 
| Stippen = 4
}}

'''Crêpe Suzette''' is een nagerecht uit de [[:Categorie:Franse keuken|Franse keuken]]. Het bestaat uit [[Kookboek/Flensje|flensjes]] met een sinaasappeldrank.

== Ingrediënten ==
* 3 [[Kookboek/Flensje|flensjes]]
* 60 g {{Kb|p=suiker|suiker}}
* 60 g {{Kb|boter}}
* 2 {{Kb|p=sinaasappel|sinaasappels}}
* 1 {{Kb|citroen}}
* 10 cl sinaasappellikeur, zoals Cointreaux (ietsje bitter) of Grand Marinier (zoeter)
* 10 g {{Kb|poedersuiker}}

==Bereidingswijze==
* Zorg eerst voor de (warme) flensjes, zie [[Kookboek/Flensje|Flensjes in dit Kookboek]]. 
* Boen de sinaasappels en citroen schoon, rasp de oranje en gele schillen en pers de vruchten uit.
* [Dit is een lastig deel van het recept:] Smelt (karamelliseer) de suiker op een laag vuur in een ruime koekenpan. Voeg, als de karamel amberkleurig is, de de boter toe. Roer met een garde tot de boter is gesmolten. Pas op voor spetters want die zijn gloeiend heet. Laat de karamel niet aanbranden. 
* Voeg de sinaasappel- en citroenrasp toe en laat, al roerend 2 min. op laag vuur koken.
* Voeg het vruchtensap toe en laat de saus 3 minuten koken. Hij mag iets inkoken.
* Leg een flensje in het het mengsel, laat hem even weken, draai hem om en vouw hem in vieren en leg hem op een schaal of groot bord. 
* Herhaal de handeling voor de andere flensjes.
* Leg alle flensjes terug in de koekenpan.
* [Ook dit is lastig:] Haal de koekenpan van het vuur en giet de likeur erbij. Zet de afzuigkap uit (anders kan brand ontstaan).  [[Kookboek/Flamberen|Flambeer]] het gerecht. De vlammen gaan vanzelf uit als de alcohol is verbrand. Bestrooi met poedersuiker. NB Lees het artikel over [[Kookboek/Flamberen|Flamberen]] goed door voordat je deze actie uitvoert, die is niet zonder risico's!
* Serveer warm.

== Opmerking ==
Flamberen is niet noodzakelijk.

== Bronnen en referenties ==
* Dit recept is gedeeltelijk overgenomen uit het Franse [[b:fr:Livre de cuisine/Crêpe Suzette|Livre de cuisine]].


{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Platbrood|Crêpe Suzette]]
[[Categorie:Franse keuken|Crêpe Suzette]]
[[Categorie:Dessert|Crêpe Suzette]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>ravybsvknth82nvrplecbfig8mkarcg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Flensje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43792</id>
    <revision>
      <id>428634</id>
      <parentid>395637</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:36:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3418" sha1="pgsw16fqqdqw512az96lynkjc030gv5" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Roscoff 2008 PD 30.JPG|300px]]
| Categorie =  Cake, gebak en taart
| Porties = 4 (8 flensjes)
| Energie = 
| Tijd = 
| Stippen = 3
}}

'''Flensjes''' zijn flinterdunne [[Kookboek/Pannenkoeken|pannekoeken]], en verfijnder dan pannenkoeken. Meestal worden ze geserveerd als dessert met siroop/stroop, fruit, slagroom en/of een bolletje ijs. Ze lijken op '''crêpes''' uit Frankrijk.

==Benodigdheden==

===Ingrediënten===
*125 gr {{Kb|bloem}}
*½ theelepel zout
*3 {{Kb|p=ei|eieren}}
*350 ml {{Kb|melk}}
*1 eetlepel gesmolten boter + boter om in te vetten

===Keukengereedschap===
* 1 grote mengkom
* garde of elektrische keukenmixer
* middelgrote koekenpan met een anti-aanbaklaag (liever iets te klein dan te groot)
* pannenkoekmes of keukenspatel
* oven of [[Kookboek/Vlamverdeler|vlamverdeler]]/sudderplaatje voor fornuis
* plat bord

==Bereidingswijze==
* Zeef de bloem boven de mengkom en voeg een snufje zout toe; meng goed door elkaar.
* Voeg de eieren toe en roer die door de bloem (op lage snelheid). 
* Voeg beetje bij beetje de melk toe en klop het tot een glad beslag.
* Voeg een eetlepel gesmolten boter toe aan het beslag en roer opnieuw goed door. 
* Dek de kom af en zet die een uur in de koelkast.
* Roer het beslag opnieuw door en verwarm de rest van de boter.
* Verhit de koekenpan op middelhoog vuur. 
* Per pannenkoek: 
** Doe een beetje gesmolten boter in de pan (om in te vetten). Zorg ervoor dat de boter gelijkmatig over de pan is verdeeld.
** Giet een kleine hoeveelheid beslag in de pan (1 grote eetlepel, een ijsschep of 1/4 kopje) en draai de pan rond zodat het beslag gelijkmatig over de bodem verspreid wordt. De bodem moet net bedekt zijn, er mogen geen gaten zichtbaar zijn.
** Bak de flensjes aan één zijde totdat de onderkant goudbruin is, na ongeveer 1-2 minuten.
** Draai het flensje voorzichtig om met het pannenkoekemes of de spatel en bak de andere kant ook goudbruin, nog eens 1-2 minuten.
** Leg het flensje op een warm bord, dat wordt warm gehouden in een oven op lage temperatuur of met een vlamverdeler of sudderplaatje op een laag vuur op het fornuis. 
* Herhaal het bakproces met de rest van het beslag.
* Serveer de flensjes warm met een zoete topping naar keuze. Desgewenst kunnen ze worden opgevouwen tot kwarten (zie foto), zodat er twee of meer op een dessertbord passen.

==Varianten==
Er zijn allerlei soorten beleg mogelijk. Maak bijvoorbeeld een keuze uit de volgende of combineer:
* zoet broodbeleg, zoals siroop (o.a. ahornsiroop), honing, jam en chocopasta
* vers zacht fruit, zoals aardbeien, bessen, bramen, frambozen, kersen of appelmoes, al of niet verwarmd
* poedersuiker
* slagroom
* een bolletje ijs
* likeur, zie ook [[Kookboek/Crêpe Suzette|Crêpe Suzette]]

&lt;gallery widths=&quot;250&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Making of Crêpes 02 crop.jpg|De officiële manier: op een hete ronde plaat
Herstellung eines Crêpe 2011.JPG|Met een pannenkoekmes
Lyon 7e - Crêperie Caramel Salé, crêpe au caramel beurre salé.jpg|Met gezouten caramelboter
Crêpe Suzette.jpg|Met frambozen
Cinnamon Banana and Butterscotch Crêpe - Crêpeaffaire, Brighton 2024-03-19.jpg|Met butterscotch, banaan en slagroom
Oreo Cookie Crêpe - Crêpeaffaire, Brighton 2024-03-19.jpg|Met gesmolten chocolade, verkruimelde Oreo cookies en slagroom
&lt;/gallery&gt; 


{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Platbrood|Flensje]]
[[Categorie:Dessert|Flensje]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>pgsw16fqqdqw512az96lynkjc030gv5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Roquefortsaus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43794</id>
    <revision>
      <id>428626</id>
      <parentid>393217</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:36:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="833" sha1="dpvwjtxulcjyr34k8sbhf79m62ko59g" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = 
| Categorie = Saus
| Porties = voor 1 kg aardappelen
| Energie = 
| Tijd = 5-7 minuten
| Stippen = 1
}}
[[Bestand:Roquefort.jpg|thumb|200px|Roquefort-kaas]]

'''Roquefortsaus''' is een koude saus op basis van crème fraîche, mayonaise en roquefortkaas. De saus is lekker bij gepofte aardappelen en bij (koude of warme) krieltjes.

==Ingrediënten==
* 50 g {{Kb|p=kaas|Roquefort}}
* 2 bekertjes {{Kb|crème fraîche}}
* 2 eetlepels {{Kb|mayonaise}}
* 1 eetlepel {{Kb|p=keukenazijn|wijnazijn}}
* ½ theelepel mosterd
* peper
* 2 eetlepels {{Kb|p=citroen|citroensap}}

==Bereidingswijze==
* Prak de roquefort fijn in een kom (met een vork)
* Voeg de overige ingrediënten toe en roer tot een saus.


{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Saus|Roquefortsaus]]
[[Categorie:Kaasrecept|Roquefortsaus]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>dpvwjtxulcjyr34k8sbhf79m62ko59g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Rijstsalade</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43796</id>
    <revision>
      <id>428640</id>
      <parentid>411368</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:36:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3312" sha1="069e8gkwdtb9q4j13esx3f3kscxofub" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Rice salad (3513765313).jpg|300px]]
| Categorie = Rijstrecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = dag 1: ½ uur&lt;br&gt;
dag 2: ±10 minuten + tijd voor varianten
| Stippen = 2
}}

Rijstsalade is een koud bijgerecht, gemaakt van gekookte rijst en een dressing. Er zijn schier eindeloze mogelijkheden voor toevoegingen en variaties. Geschikt voor onder andere lunches, buffetten, barbecues en picknicks.

==Ingrediënten voor basisrecept ==
* 200 g {{Kb|p=rijst|rijst}}
* 5 eetlepels {{Kb|mayonaise}}, halvanaise of [[Kookboek/Saladesaus#Basis: yoghurt|yoghurtdressing]]
* 2 eetlepels azijn
* 2 eetlepels olijfolie of andere plantaardige olie
* peper
* 1-2 bosuitjes of 1 sjalotje

==Bereidingswijze==
* Twee uur vantevoren&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Zie [[Kookboek/Rijst#Bewaren|Rijst bewaren]] voor een toelichting&lt;/ref&gt;: 
** Kook de rijst volgens de gebruiksaanwijzing op de verpakking. Giet de rijst af. 
** Meng de mayonaise/halvanaise/yoghurtdressing, azijn, olie, peper en eventuele specerijen tot een sausje.
** Giet het sausje over de rijst en roer het er goed doorheen.
** Laat de rijst afkoelen en zet afgedekt in de koelkast.
* Haal de rijst uit de koelkast en roer die om met een vork.
* Snipper het uitje en roer het door de rijstsalade.
* Zet de rijstsalade terug in de koelkast totdat hij wordt geserveerd.

==Varianten==
Er zijn talloze toevoegingen en variaties mogelijk om de rijstsalade te pimpen. 

Opmerking: Hoe meer producten worden toegevoegd, hoe meer porties er zijn. Reken ongeveer 60-100 gram gereed product per portie.

Voorbeelden van toevoegingen:

=== Voor het sausje ===
(dus ook een dag van tevoren door de rijst roeren)
* 1 eetlepel {{Kb|p=kerrie|kerriepoeder}}, met een scheutje melk
* 1 theelepel {{Kb|paprikapoeder}}
* ½ theelepel {{Kb|p=gember|gemberpoeder}}
* een snufje cayennepeper
* 2 teentjes {{Kb|knoflook}}, zeer fijn gesneden of geperst in een knoflookpers

=== Plantaardige toevoegingen ===
* verse tuinkruiden: {{Kb|basilicum}}, {{Kb|dragon}}, {{Kb|kervel}}, {{Kb|koriander}}, {{Kb|peterselie}}, bladselderij
* 1 {{Kb|paprika}}, in stukjes
* 3 stengels {{Kb|bleekselderij}}, in stukjes
* 1 {{Kb|komkommer}}, in blokjes
* 10 {{Kb|p=tomaat|kerstomaten}}, gehalveerd
* ± 10 {{Kb|p=radijs|radijsjes}}, in plakjes 
* 100 g gare doperwten
* 100 g worteltjes (rauw of even gekookt en afgekoeld), in blokjes
* 100 g gekookte sperziebonen, afgekoeld en in stukjes gesneden
* ±10 olijven, gehalveerd

==== Voor een vleugje zoet ====
Lekker in combinatie met kerrie, doperwten en ham:
* 2 zoetzure appels, in stukjes
* 50-100 g rozijnen, geweekt in bijvoorbeeld vers sinaasappelsap
* 3 eetlepels mango chutney

=== Eiwitten ===
* 150 g {{Kb|ham}} in blokjes
* 150 g fijngesneden {{Kb|salami}}
* 150 g {{Kb|rookworst}}
* 150 g {{Kb|kaas}}, in blokjes
* 100 g gehakte {{Kb|p=walnoot|walnoten}}, {{Kb|p=noot|pecannoten}} of amandelen
* 150 g gekookte kikkererwten of bruine bonen (bij voorkeur in combinatie met zilvervliesrijst en kaas)
* ½ blikje {{Kb|tonijn}}, uitgelekt en in stukjes
* [[Kookboek/Omelet|omelet]], afgekoeld en in stukjes gesneden
of een combinatie, met aangepaste hoeveelheden.

== Bronnen en referenties ==
&lt;references /&gt;

{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Rijstrecept|Rijstsalade]]
[[Categorie:Saladerecept|Rijstsalade]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>069e8gkwdtb9q4j13esx3f3kscxofub</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Kaassalade</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43798</id>
    <revision>
      <id>428631</id>
      <parentid>407903</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:36:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1681" sha1="2pg2krrh995i5f8rc7hxbd33q7s9yc5" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Traditional Georgian salad with cheese.jpg|300px]]
| Categorie = Kaasrecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 6 minuten + tijd voor de toevoegingen
| Stippen = 1
}}
Een '''kaassalade''' is een koud bijgerecht waarin het hoofdbestanddeel {{Kb|kaas}} is.

== Ingrediënten voor basisrecept ==
* 100 g {{Kb|kaas}} naar keuze (een stuk, geen plakjes)
* 1 el {{Kb|mayonaise}}
* 1 el yoghurt
* 1 tl mosterd
* 1 el verse tuinkruiden, zoals {{Kb|bieslook}}, peterselie, {{Kb|kervel}}, {{Kb|marjolein}}, {{Kb|oregano}}
* zwarte peper

==Bereidingswijze==
* Snijd de kaas in dobbelsteentjes.
* Meng de overige ingrediënten tot een slasausje.
* Giet de slasaus over de kaas en meng alles dooreen.

Serveer op een broodje met een blaadje sla eronder.

==Varianten==
Er zijn legio varianten. Om te beginnen kan elke keer een andere kaas het hoofdingrediënt zijn. 

Als toevoeging kunnen bijvoorbeeld dienen:

=== Voor de saus ===
* ½ tl paprikapoeder

=== Overige toevoegingen ===
* een {{Kb|appel}}, in blokjes gesneden
* ½ blikje ananasblokjes, uitgelekt (een deel van het ananassap kan in de dressing opgenomen worden)
* 1 {{Kb|augurk}} in plakjes of blokjes
* 1 el {{Kb|p=zilveruitje|zilveruitjes}}
* blaadjes {{Kb|sla}}
* 8 {{Kb|p=radijs|radijsjes}}, in plakjes
* stukje komkommer, in schijven of blokjes
* 1 tomaat, in stukjes gesneden
* winterwortel, geraspt of [[Kookboek/Julienne snijden|julienne gesneden]]
* 75 g ham in blokjes
* 6 olijven, gehalveerd

== Zie ook ==
* [[Kookboek/Griekse salade|Griekse salade]] (met o.a. feta)


{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Kaasrecept|Kaassalade]]
[[Categorie:Saladerecept|Kaassalade]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>2pg2krrh995i5f8rc7hxbd33q7s9yc5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Kruidenboter</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43800</id>
    <revision>
      <id>428636</id>
      <parentid>398280</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:36:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2368" sha1="b12yida3jw5x4np3eqpjii30rvjoyfc" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Kräuterbutter (4228355639).jpg|300px]]
| Categorie = Broodbeleg
| Porties = 10
| Energie = 
| Tijd = 10 minuten
| Stippen = 1
}}

'''Kruidenboter''' is boter met tuinkruiden en/of andere smaakmakers. Daardoor geeft het meer smaak dan gewone boter of margarine. Kruidenboter is lekker op stokbrood of bij gegrild vlees. 

==Ingrediënten==
* 150 g {{Kb|p=boter|roomboter}} op kamertemperatuur
* 3 eetlepels (verse) {{Kb|p=kruiden en specerijen|tuinkruiden}} naar keuze, zoals {{Kb|bieslook}}, {{Kb|kervel}}, {{Kb|dille}}, bladselderij, peterselie, {{Kb|oregano}}, {{Kb|kruizemunt}}, of een mix ervan
* peper

==Bereidingswijze==
* Prak de boter in een schaaltje met een vork.
* Snijd de tuinkruiden zeer fijn en roer die met een snufje peper door de boter.
* Zet de kruidenboter enkele uren in de koelkast, om de smaken goed te laten intrekken.
* Haal de boter een half uur vóór gebruik uit de koelkast, zodat de boter smeerbaar is.

== Varianten ==
* ''Knoflookboter'': met 2 teentjes fijngeperste knoflook en minder of geen kruiden.
* ''Citroenboter'': met geraspte citroenschil en 3 theelepels citroensap.
* ''Slakkenboter'' (Beurre d’escargot): met fijngesneden peterselie en knoflook, peper en zout; wordt gebruikt als vulling van {{Wp|Escargots à la bourguignonne|escargots à la bourguignonne}}.
* Vervang peper door cayennepeper of sambal om de boter pittiger te maken.
* Voeg een ½ theelepel kerriepoeder of paprikapoeder toe. Verwarm de kerrie eerst even in weinig boter, zodat de smaak beter tot zijn recht komt. Meng vervolgens de afgekoelde boter door de rest van de boter.
* Voeg enkele druppels worcestersaus toe.

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;200&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Bageta s pomazánkou.jpg|Stokbrood met kruidenboter
Hickory Grilled NY Strip (6523198789).jpg|Gegrild vlees met kruidenboter 
Cooked snails.JPG|Slakkenboter in escargo's
&lt;/gallery&gt;

== Bewaren ==
Kruidenboter kun je in de koelkast bewaren, mits goed afgesloten.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Bron: [https://www.voedingscentrum.nl/nl/thema/kopen-koken-bewaren/eten-bewaren/hoe-lang-kan-ik-bewaren/roomboter-ongezouten.aspx Voedingscentrum]&lt;/ref&gt;
* In de koelkast: 1 maand
* In de diepvries, in bewaarfolie: 6 maanden


{{Navigatie recepten}}
== Bronnen en referenties ==
[[Categorie:Broodbeleg|Kruidenboter]]
[[Categorie:Zuivelrecept|Kruidenboter]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>b12yida3jw5x4np3eqpjii30rvjoyfc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Barbecuespies</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43801</id>
    <revision>
      <id>428635</id>
      <parentid>402640</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:36:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4247" sha1="ja0yweo2p8dc170uh45pnwt01yrb1kq" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:سفود لحم.JPG|300px]]
| Categorie = Barbecuerecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 
| Stippen = 2
}}

Een '''barbecuespies''' is een spies met stukjes rauw vlees, rauwe vis, rauwe groente en/of andere voedingsmiddelen, die op een barbecue wordt gegrild.

==Benodigdheden==

===Ingrediënten===
Naar keuze, rekening houdend met de smaken en dieetwensen van de gasten (de hoeveelheden zijn afhankelijk van wat verder nog aan de spiezen wordt gestoken):
* Stukjes {{Kb|vlees}}: kipfilet, biefstuk, ossenhaas, schnitzel zonder paneermeel, varkenshaas, varkensmignonnette, varkenslende, lamsvlees, kleine slavinken en cocktailworstjes
* {{Kb|p=scampi|scampi's}}, gamba's, garnalen en/of gare mosselen
* Balletjes {{Kb|p=vervanger|falafel}}
* Stukjes {{Kb|p=vervanger|halloumi kaas}}
* Stukjes harde {{Kb|groente}}, zoals ui, paprika, bloemkoolroosjes, hele champignons, courgette, aubergine
* Stukjes stevig fruit, zoals ananas, appel, banaan, mango
* Marshmallows (niet mixen met andere ingredieënten)

Voor de marinade, voor vier spiezen:
* 2 eetlepels plantaardige olie
* 1 eetlepel kruiden naar keuze, bijvoorbeeld: {{Kb|oregano}}, {{Kb|tijm}}, {{Kb|rozemarijn}} en/of {{Kb|salie}}
** Voor lamsvlees en halloumi kaas: (ook) {{Kb|kruizemunt}}
* Peper
Marinades worden gebruikt om vlees en andere ingrediënten vantevoren te marineren en zo het vlees malser en smaakvoller te maken.

===Keukengereedschap===
* Vier metalen spiezen of lange houten of bamboeprikkers. 
* Schalen om de ingrediënten in te marineren en bewaren.
* Grill/barbecue-apparaat om de spiezen te grillen.

==Bereidingswijze==
* Een dag van tevoren:
** Meng de ingrediënten voor de marinade, snijd daarvoor eerst verse tijm en rozemarijn zeer fijn, snijd salie in stukjes.
** Verdeel de marinade over de verschillende vleessoorten, meng de verschillende vleessoorten niet. Zet de schaal/schalen afgedekt in de koelkast totdat het vlees nodig is.
* Op de dag zelf:
** Zet houten en bamboeprikkers minimaal 2 uur in het water voordat ze op de grill gaan, zodat ze niet verbranden. 
** Vet metalen spiezen in voor gebruik.
** Snijd de groenten en het fruit in blokjes van de gewenste grootte.
* Tijdens het barbecueën:
** Maak de spiezen gereed: rijg de ingrediënten aan de spiezen, zorg daarbij dat de verschillende stukjes ruim genoeg uit elkaar staan om vooral het vlees en de schaaldieren goed gaar te laten worden. Zorg voor iets stevigs onderaan, bijvoorbeeld ui of paprika. Maak verschillende soorten spiezen:
*** Met een mix van vlees en groenten (en fruit)
*** Met een mix van schaaldieren en groenten (en fruit)
*** Met een mix van vega-producten en groenten (en fruit)
*** Met alléén groenten (en fruit). 
** Leg de spiezen dwars of schuin op de grill zodat er mooie strepen ontstaan en de spiezen niet tussen de spijlen van het rooster vallen.
** Keer de spiezen regelmatig zodat alle kanten goed gaar worden.
** Controleer of vlees en schaaldieren goed gaar zijn vóórdat ze worden gegeten. Rundvlees mag nog een beetje rood of roze van binnen zijn, andere vleessoorten moeten door en door gaar zijn, zeker kip en schaaldieren.
** Serveer de spiezen desgewenst met één of meer sauzen, zie [[Kookboek/Barbecuerecept#Sauzen|Sauzen voor barbecue]].
* Voor het roosteren van marshmallows zijn lange spiezen of stokken nodig. Leg ze niet op een rooster, maar houd ze rechtstreeks boven het vuur, aan het eind van de spies of stok.

==Varianten==
* [[Kookboek/Souvlaki|Souvlaki]] (spiezen met lamsvlees)
* Voeg toe aan de '''marinade''': 
** sap van ½ limoen of citroen
** enkele druppels worcestersaus
** 1 eetlepel yoghurt
** voor een pittiger marinade:
*** sojasaus
*** twee teentjes knoflook, geperst
*** een theelepel sambal
*** geraspte gemberwortel of een theelepel gemberpoeder
*** een snuifje (of iets meer, afhankelijk van de voorkeuren) chilipeper of cayennepeper

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;200&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Korean BBQ-marination-01 (cropped).jpg|Marineren van vlees
Veggie Skewers.jpg|Houten prikkers met groenten en fruit
Priscilla Du Preez 2017-04-22 (Unsplash MoI cHNcSK8).jpg|Marshmallow roosteren
&lt;/gallery&gt;

{{Navigatie recepten}}
{{Sub}}
[[Categorie:Barbecuerecept|{{SUBPAGENAME}}]]</text>
      <sha1>ja0yweo2p8dc170uh45pnwt01yrb1kq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Barbecuesaus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43805</id>
    <revision>
      <id>428765</id>
      <parentid>415494</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:49:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4425" sha1="fps2a9puj3amuf44oao983hht0xv0kc" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:BBQ Sauce Cookbook.png|300px]]
| Categorie = Saus
| Porties = ± 500 ml (½ liter)
| Energie = 
| Tijd = 15 minuten + 30 minuten oventijd
| Stippen = 3
}}

'''Barbecuesaus''' is een pittige tomatensaus met een combinatie van zoete en zure smaken. Barbecuesaus wordt geserveerd bij gegrilld en geroosterd vlees.

==Benodigdheden==
===Ingrediënten===
* 1 {{Kb|ui}}
* 1-2 teentjes {{Kb|knoflook}}
* ½ {{Kb|chilipeper}}, een mespunt chilivlokken of 1 theelepel {{Kb|chilipoeder}} of sambal
* 1 eetlepel plantaardige olie
* 2 eetlepels bruine {{Kb|p=suiker|basterdsuiker}} (of andere suiker)
* 400 gram rijpe {{Kb|p=tomaat|tomaten}}
* 100 ml {{Kb|tomatenketchup}}
* 1 eetlepel balsamicoazijn, rode-wijnazijn, appelazijn of gewone keukenazijn
* 1 eetlepel mosterd
* 1 theelepel (scherpe of gerookte) {{Kb|paprikapoeder}}
* sap van een 1/2 {{Kb|citroen}} (gezeefd)
* (1 eetlepel maizena)

===Keukengereedschap===
* Scherp mes
* Snijplank
* Eetlepel en theelepel
* Pan of steelpan met deksel
* {{Wp|Pollepel|Pollepel}}
* Staafmixer, roerzeef, blender of keukenmachine
* Flinke pot of twee kleinere potten om de saus in te bewaren, brandschoon (bij voorkeur vlak voor gebruik 15 minuten uitgekookt met soda, zie [[Kookboek/Inmaken#Werkwijze|Inmaken]])

==Bereidingswijze==
* Maak de uien, knoflook en peper schoon en snijd ze klein. Giet de olie in een pan of ruime steelpan en fruit er de ui, knoflook en peper in, op een middelhoog vuur. 
* Als de ui glazig is: voeg de basterdsuiker toe en bak die zachtjes even mee. 
[[Bestand:Pureeing-03.jpg|thumb|Roerzeef]]
* Snijd de tomaten in kleine stukjes en voeg ook die toe, samen met de ketchup, azijn, mosterd en paprikapoeder. Laat de saus 20 minuten op een laag vuur sudderen en inkoken, leg het deksel daarbij schuin op de pan, met een kier, zodat stoom kan ontsnappen. Roer af en toe, om aanbranden te voorkomen.
* Als de saus niet zoet genoeg is: voeg er nog wat extra suiker, honing of stroop aan toe, roer die er goed doorheen en laat nog even zachtjes koken, zodat de suiker smelt. 
* Als de saus niet de gewenste dikte heeft: maak in een kopje een papje van 1 eetlepel maizena en 1 eetlepel water. Roer een theelepel van het maizena-papje door de saus en laat de saus koken, roer de volgende theelepel er alleen in als de saus na even koken nog steeds niet dik genoeg is.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Bron: [https://www.eefkooktzo.nl/bbq-saus-zelf-maken/ Eefkooktzo]&lt;/ref&gt;
* Pureer de saus met een staafmixer, roerzeef, blender of keukenmachine. 
* Laat daarna de saus afkoelen
* Roer het citroensap er doorheen.
* Giet de saus in een of meerdere (brandschone) potten, dek ze af en zet ze tot gebruik in de koelkast.

==Varianten==
* Smeer de verse tomaten en ui van tevoren in met olie, leg ze op een bakplaat met bakpapier en grill ze 30 minuten in de oven; verwijder daarna de zwarte velletjes.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Bron: [https://www.hofweb.nl/recepten/bbq-saus Hofweb]&lt;/ref&gt; Volg verder het recept.
* In plaats van 400 g verse tomaten: 
** Dezelfde hoeveelheid tomatenblokjes zonder zout, uit blik.
** De tomatenketchup uitbreiden tot 250 ml èn voeg 125 ml water toe.
* Voeg 1 paprika toe, desgewenst ook gegrild, en in ieder geval gesnipperd. Bak ze mee met de uien.
* Voor een extra zoete saus: voeg honing of stroop toe.
* Voor een pittiger saus: 
** Voeg een stukje verse {{Kb|gember}} toe, ontdaan van het velletje en gesnipperd; of 2 theelepels gemberpoeder.
** Voeg een stukje Spaanse peper toe, gesnipperd; of 1-2 theelepels sambal.
* 1 theelepel gemalen {{Kb|p=koffie|koffie(bonen)}} laten meepruttelen.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Bron: [[b:en:Cookbook:Barbecue Sauce I|Cookbook]], Engelse Wikibooks&lt;/ref&gt;
* 1 eetlepel worcestersaus, ter vervanging van de azijn.
* Een scheutje whisky of cognac, aan het eind even laten meekoken (zodat de alcohol verdampt).

== Bewaren ==
* In de koelkast, in een brandschone pot (gesteriliseerd met soda) die afgesloten is en niet meer is geopend: 2 à 3 weken.
* In de koelkast, in een aangebroken of niet-gesteriliseerde pot, afgesloten: twee dagen.
* In de vriezer, in een koelkastdoos: drie maanden.

{{Navigatie recepten}}
{{Bron|bronvermelding=
* Voor het basisrecept: [https://www.voedingscentrum.nl/recepten/gezond-recept/barbecuesaus.aspx Barbecuesaus], door het Voedingscentrum; met diverse wijzigingen en aanvullingen
{{References}}
}}

[[Categorie:Saus|Barbecuesaus]]
[[Categorie:Barbecuerecept|Barbecuesaus]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>fps2a9puj3amuf44oao983hht0xv0kc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Bonensalade</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43806</id>
    <revision>
      <id>428643</id>
      <parentid>409352</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:36:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2468" sha1="a1paeumu5s4n7bmaquuhbgs3erk5z6d" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Baja Bean Salad (8254245560).jpg|300px]]
| Categorie = Saladerecept
| Porties = 2-3 porties als hoofdgerecht; 8 porties als buffetgerecht
| Energie = 
| Tijd = 
| Stippen = 2
}}

Bonensalade is een vegetarische salade met bruine, witte of andere bonen en kaas. De bonensalade kan worden gebruikt als maaltijdsalade, als bijgerecht, als buffetgerecht of voor een picknick. Hij wordt geserveerd met volkorenbrood.

==Ingrediënten==
* 400 g gekookte {{Kb|p=peulvrucht|bonen}} (of 1 blik of pot bonen van netto ± 400g), bijvoorbeeld bruine bonen, chilibonen, kidneybonen, zwarte bonen, witte bonen, cannellini bonen of limabonen; 400 g gekookte peulvruchten is ongeveer 200 g rauwe peulvruchten
* 1 {{Kb|paprika}}
* 1 {{Kb|p=ui|bosuitje}}
* 2-3 eetlepels plantaardige olie
* 3 eetlepels {{Kb|p=citroen|citroensap}}
* peper
* ½ bosje verse koriander of basilicum
* 100 g {{Kb|kaas}} naar keuze (bijvoorbeeld feta, geitenkaas, komeinekaas, kruidenkaas, Goudse kaas, mozzerella)
* 4 volkorenboterhammen of volkoren-notenbrood

==Bereidingswijze==
* Spoel de bonen af (in een zeef, onder stromend water) en laat ze uitlekken. Het vocht is niet meer nodig.
* Snijd de paprika in kleine blokjes en het bosuitje in ringetjes (het groen) en snippers (het wit).
* Klop met een vork in een schaal een sausje van olie, citroen en peper.
* Doe de bonen en groente bij het sausje in de schaal en roer dooreen.
* Snijd de koreander fijn
* Snijd de kaas in kleine blokjes en roer die met de gesneden koreander door de salade.
* Dien de salade op met volkorenbrood.

==Varianten==
* Vervang de bosui door een halve gesnipperde rode ui of gewone ui.
* Voor een hoofdgerecht: voeg '''extra groenten''' toe, in totaal 500-600 g (incl. paprika) voor 2-3 personen, bijvoorbeeld:
** stuk komkommer, in blokjes gesneden;
** 200 g kerstomaten, gehalveerd;
** 1-2 stengels bleekselerij, in schijfjes, al of niet even kort gekookt.
* Voeg 4 augurken toe, in schijfjes gesneden.
* Voeg aan het sausje 1 eetlepel (zoete of pittige) chilisaus en 1 eetlepel ketchup toe.
* Voeg 1 fijngeperste knoflook toe aan het sausje
* Voeg 1/8 l (Griekse of Bulgaarse) yoghurt toe aan het sausje.
* Vervang de kaas door blokjes ham of chorizo (alleen is de salade dan dus niet meer vegetarisch).

== Bewaren ==
Maximaal twee dagen afgedekt in de koelkast.
{{Sub}}
{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Saladerecept|Bonensalade]]
[[Categorie:Peulvruchtrecept|Bonensalade]]</text>
      <sha1>a1paeumu5s4n7bmaquuhbgs3erk5z6d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Meloen met ham</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43807</id>
    <revision>
      <id>428632</id>
      <parentid>394644</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:36:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1417" sha1="hepli1xymws6o0hu2co1b7am9ektsff" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Melón con jamón SDC14106-1.JPG|300px]]
| Categorie = Voorgerecht
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 10 minuten
| Stippen = 1
}}

'''Meloen met ham''' is een voorgerecht.

==Ingrediënten==
* 1 {{Kb|p=meloen|galiameloen}} of cantaloupe-meloen, op kamertemperatuur
* 100 g {{Kb|p=ham|rauwe ham}} naar keuze (uit de koelkast) 
* peper
* 2 eetlepels balsamico azijn

==Bereidingswijze==
* Snijd de meloen doormidden.  
* Lepel de pitjes uit beide helften en snijd elke helft in vier gelijke stukken. Snijd de schil weg van elk van de stukken en gooi die weg. 
* Drapeer de plakken ham op vier kleine bordjes of grote schotels (formaat boterhambordje of van een schotel die bij een soepkop hoort).
* Leg op elk bord twee stukken meloen. 
* Strooi een beetje peper en druppel de balsamico azijn over de borden.
* Direct serveren. 

==Varianten==
* Varieer in de presentatie. Pak bijvoorbeeld de schijven meloen in met de ham, in plaats van de plakken ham op de borden te leggen. 
* Meng de balsamico azijn met een eetlepel honing of gembersiroop en enkele lepels plantaardige olie; gebruik dit mengsel om er als smaakmaker overheen te druppelen.
* Snijd ringetjes van een lente-uitje en strooi die over de bordjes.
* Garneer met een takje dille.


{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Voorgerecht|Meloen]]
[[Categorie:Vleesrecept|Meloen]]
[[Categorie:Fruitrecept|Meloen]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>hepli1xymws6o0hu2co1b7am9ektsff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Peersalade met blauwschimmelkaas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43808</id>
    <revision>
      <id>428627</id>
      <parentid>411357</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:36:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1432" sha1="r44mc3mxxulu6lo90oesbfw40opsvpn" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Pear and blue cheese salad at Café Divine (14415352734).jpg|300px]]
| Categorie = Voorgerecht
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 10 minuten
| Stippen = 1
}}

'''Peersalade met blauwschimmelkaas''' is een voorgerecht.

==Ingrediënten==
* 2 rijpe {{Kb|p=peer|handperen}}, bijvoorbeeld Clapp's Favorite, Conference of Doyenné de Comice
* 120-150 g {{Kb|p=kaas|blauwschimmelkaas}}, bijvoorbeeld gorgonzola of roquefort
* 100-120 g {{Kb|p=walnoot|walnoten}}
* 2 eetlepels olijfolie of een andere plantaardige olie
* 2 eetlepels balsamico azijn
* peper

==Bereidingswijze==
* Meng de olie met de azijn en de peper tot een [[Kookboek/Vinaigrette|dressing]].
* Schil de peren, snijd ze elk in vier stukken en verwijder de klokhuizen. Snijd er dunne schijven van en leg ze op vier kleine bordjes of grote schoteltjes.
* Druppel de dressing er overheen. 
* Verbrokkel de kaas in grove stukken en verspreid die over de bordjes.
* Hak de walnoten grof en verspreid ook die over de bordjes. 
* Direct serveren.

==Varianten==
* Verdeel als eerste 75 g (gewassen) rucola, lollo rosso, eikenbladsla of een andere slasoort over de borden.
* Voeg een kleine eetlepel honing en/of gembersiroop toe aan de dressing.
* Vervang de walnoten door een andere notensoort, zoals cashewnoten of pacannoten.


{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Voorgerecht|Peersalade]]
[[Categorie:Kaasrecept|Peersalade]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>r44mc3mxxulu6lo90oesbfw40opsvpn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Spiegelei</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43810</id>
    <revision>
      <id>428629</id>
      <parentid>393831</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:36:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3366" sha1="8zmmvqebr220l82j5fldi2tkfy1q8kj" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Frying egg.jpg|300px]]
| Categorie = Eierrecept
| Porties = 1
| Energie = 
| Tijd = 6 minuten
| Stippen = 1
}}

Een spiegelei (Nederland) of paardenoog (Vlaanderen) is een gebakken ei, waarvan de dooier heel blijft bij het bakken. Een spiegelei is het belangrijkste bestanddeel van een uitsmijter. Daarnaast komt het in talloze andere gerechten voor, van bacon &amp; eggs als ontbijt, tot  op de nasi en feestelijke schnitzels.

== Benodigdheden ==
===Ingrediënten===
* 2 theelepels boter of plantaardige olie
* 1 {{Kb|ei}}
* Zout en peper naar smaak

===Keukengereedschap===
* Koekenpan
* Spatel

==Bereidingswijze==
* Verwarm de boter of olie in een koekenpan op laag tot middelhoog vuur.
* Als de boter is gesmolten is of de olie warm is (laat de boter niet verkleuren en de olie niet walmen): breek het ei in de pan. Draai een beetje met de pan zodat het eiwit mooi verdeeld wordt.  
* Zet het vuur laag. Bak het ei totdat eiwit is gestold èn de dooier aan de rand begint te stollen (aangegeven door een lichtere kleur van de dooier), ongeveer 4 minuten.
* Haal het spiegelei met een spatel uit de pan en leg hem op een bord of op het gerecht waarvoor het bestemd is.
* Voeg naar smaak zout en peper toe en serveer.

==Varianten==
* Indien gewenst, kunnen meerdere spiegeleieren tegelijkertijd in dezelfde koekenpan worden gebakken. 
* Mogelijke toevoegingen: 
** Verse tuinkruiden zoals geknipte bieslook, basilicum of peterselie, en/of specerijen zoals paprikapoeder.
** Geraspte Parmezaanse kaas.
* Er zijn talloze gerechten die met een spiegelei kunnen worden opgekrikt, zoals tosti's (croque-madame), gebakken vlees, macaroni, bami en rijstgerechten.
* '''Uitsmijter''': 
** Bak per portie twee spiegeleieren volgens bovenstaand recept.
** Beleg twee (al of niet geroosterde) boterhammen met kaas en ham; besmeer de boterhammen eventueel eerst met margarine of boter.
** Leg daarop de spiegeleieren. 
** Bestrooi desgewenst nog met verse tuinkruiden.
** Geef er wat rauwkost bij, zoals komkommer, tomaat en een blaadje sla.
* ''''Bacon and eggs'''' (onderdeel van een Engels ontbijt): 
** Bak in een droge koekenpan, zonder boter of olie, eerst twee repen {{Kb|ontbijtspek}} uit totdat beide zijden knapperig zijn, keer ze halfverwege. Laat die uitlekken op keukenpapier. 
** Schep enkele lepels vet uit de pan (in bijvoorbeeld een kopje of leeg melkpak) totdat er precies genoeg vet is overgebleven om het ei te bakken, of (nog beter omdat het vet dierlijk is en niet zo goed voor je) giet al het vet uit de pan, maak hem schoon met keukenpapier en giet er olie volgens het recept in. 
** Bak een spiegelei volgens bovenstaand recept. 
** Leg eerst het spiegelei op een (geroosterde) boterham en daarna het spek.

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;250&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Croque-madame.jpg|Croque-madame (tosti met spiegelei)
Uitsmijter ham kaas.jpg|Uitsmijter met drie spiegeleieren
-2019-07-30 Streaky bacon, fried egg on toast, Cromer (1).JPG|Bacon and eggs (gebakken spek met spiegelei)
The Kuma burger (cropped).png|Hamburger met spiegelei
Gili Meno Island, Nasi goreng, Fried rice with juice, Indonesia.jpg|Nasi goreng met spiegelei
Familyschnitzel.jpg|Schnitzel met spiegelei
&lt;/gallery&gt;


{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Eierrecept|Spiegelei]]
[[Categorie:Basisrecept|Ei]]
[[Categorie:Broodbeleg|Ei]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>8zmmvqebr220l82j5fldi2tkfy1q8kj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Gevulde tomaten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43812</id>
    <revision>
      <id>428642</id>
      <parentid>394756</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:36:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3261" sha1="1py0ivtnx3njsi087u8cf1pc3sotvmm" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Пълнен домат.jpg|300px]]
| Categorie = Groentenrecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 
| Stippen = 2
}}

'''Gevulde tomaten''' is een koud voorgerecht van tomaten met een vulling naar keuze. Dit gerecht is ook geschikt als bijgerecht, bijvoorbeeld voor een buffet.

===Ingrediënten===
* 4 middelgrote {{Kb|p=tomaat|tomaten}}
* Vulling naar keuze (zie Varianten)

==Bereidingswijze==
* Was de tomaten. Snijd het kapje eraf. Hol de tomaten uit met een theelepel. Dit vruchtvlees kan gebruikt worden voor het vulsel, een soep of groentensaus. Wrijf de tomaten van binnen in met een beetje peper. Zet ze omgekeerd weg.
* Maak het vulsel: zie Varianten.
* Vul de tomaten met het vulsel en doe het dekseltje er half op.

==Varianten==
Voor de vulling bestaat een ruime keuze: een salade met rauwe of gekookte groente, vis, schaal- en/of schelpdieren, vlees, vleeswaren, kaas en/of peulvruchten. Het kan net zo gemakkelijk of moeilijk als je wilt: je kunt helemaal zelf een vulling maken of kant-en-klaar kopen. Bijvoorbeeld:&lt;br&gt;

Met alleen groenten en/of fruit:
* [[Kookboek/Selderijsalade|Selderijsalade]]
* Snijd een stuk {{Kb|komkommer}} in kleine blokjes, meng die met een sausje van plantaardige olie, keukazijn, peper en bieslook, en zet het geheel minstens een uur weg om goed in te trekken. 
Met rijst, couscous of aardappelen:
* Meng een restje {{Kb|rijst}} of {{Kb|couscous}} met kleine blokjes gare sperzieboontjes, komkommer, {{Kb|radijs}}, wortel, prei en/of 6 fijngesneden olijven en een [[Kookboek/Vinaigrette|vinaigrette]] van plantaardige olie en citroensap, met peper en fijngesneden tuinkruiden, bijvoorbeeld koriander. Desgewenst kan de rijst of couscous pittiger gemaakt worden door bijvoorbeeld een theelepel geraspte gember (of gemberpoeder) of een stukje {{Kb|chilipeper}} (of een theelepel {{Kb|sambal}}) toe te voegen.
* [[Kookboek/Huzarensalade|Huzarensalade]]
Met {{Kb|kaas}}, andere zuivelproducten of eieren
* Meng 100 g Hüttenkäse/{{Kb|Cottage cheese}} met snippertjes {{Kb|augurk}}, radijs en/of komkommer, 2-4 stengels fijngesneden {{Kb|bladselderij}} en peper.
* Roer 1 dl {{Kb|crème fraîche}} of {{Kb|zure room}}, 50 g fijngeprakte blauwschimmelkaas, peper en verse tuinkruiden naar keuze (bijvoorbeeld geknipte bieslook) goed door elkaar.
* Roer 100 ml Bulgaarse yoghurt met wat peper, fijngehakte tuinkruiden zoals bieslook en/of peterselie; snijd 100 g boterhamworst in reepjes en 40 g augurken in stukjes en roer die door het sausje.
* Kleine blokjes komkommer, appel en kaas naar keuze, besprenkeld met een [[Kookboek/Vinaigrette|vinaigrette]] van plantaardige olie en citroen of (kruiden-)azijn, met peper en fijngesneden tuinkruiden, zoals peterselie, bladselderij en/of dille. 
* [[Kookboek/Eiersalade|Eiersalade]]
Met vleeswaren:
* Meng 4 plakjes klein gesneden corned beef, 2 eetlepels {{Kb|mayonaise}} (of 1 eetlepel yoghurt en 1 eetlepel mayonaise), peper en fijngesneden tuinkruiden zoals bieslook en kervel.
Met vis, schaal- of schelpdieren:
* [[Kookboek/Tonijnsalade|Tonijnsalade]].
* 120 g gepelde garnalen met [[Kookboek/Cocktailsaus|cocktailsaus]].


{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Tomatenrecept|Vevulde]]
[[Categorie:Voorgerecht|Tomaten]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>1py0ivtnx3njsi087u8cf1pc3sotvmm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Vinaigrette</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43814</id>
    <revision>
      <id>428641</id>
      <parentid>397579</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:36:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2448" sha1="7jf7s9hgvis884ax5ms1e5ppj870o5l" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:フレンチドレッシングセパレート.jpg|300px|Vinaigrette met tuinkruiden]]
| Categorie = Saus
| Porties = voor 1 salade voor vier personen
| Energie = 
| Tijd = 5 minuten
| Stippen = 2
}}

'''Vinaigrette''' is een saladedressing om over rauwkost te sprenkelen. Hij wordt gemaakt van olie en azijn, die normaliter niet goed mengen, maar door stevig te kloppen, lukt dat wel.

===Ingrediënten===
* 2 eetlepels {{Kb|p=keukenazijn|azijn}} naar keuze of {{Kb|p=Citroen|citroensap}}
* 6 eetlepels plantaardige {{Kb|olie}}
* 1 theelepel {{Kb|mosterd}}
* peper

==Bereidingswijze==
* Een vinaigrette kan worden gemaakt in:
** een schaaltje met een vork of garde
** voor grotere hoeveelheden: in een leeg potje (formaat jampotje of iets kleiner) of flesje, dat brandschoon is en bij voorkeur vlak voor gebruik 15 minuten is uitgekookt met soda, zie [[Kookboek/Inmaken#Werkwijze|Inmaken]].
* Als je zout in de vinaigrette wilt: begin dan met een snufje zout in de azijn op te lossen.
* Voeg de azijn en de olie samen en klop ze tot een gladde saus. Gebruik voor het kloppen een vork of kleine garde in een schaaltje; in een pot of fles: schroef het deksel er op en schud flink.
* Voeg de mosterd en peper toe en klop nogmaals. 
* Een vinaigrette kan direct over een salade worden gesprenkeld, of apart in een sauskom, schaaltje of flesje bij de salade worden geserveerd, zodat iedereen net zoveel saus kan gebruiken als hij/zij wil.

==Varianten==
Door meer smaakmakers toe te voegen, en opnieuw te kloppen, kan de vinaigrette op de gewenste smaak worden gebracht, bijvoorbeeld met:
* 1 eetlepel azijn vervangen door 1 eetlepel perensap, sinaasappelsap of appelsap
* 1 theelepel {{Kb|honing}}
* een snufje paprikapoeder
* klein teentje {{Kb|knoflook}}, zeer fijn gesneden of geperst in een knoflookpers
* (verse) tuinkruiden zoals bieslook, dille, platte peterselie, bladselderij, kervel
* 1 kleine augurk, fijn gehakt
* geraspte verse gember
* Zie ook: [[Kookboek/Balsamico-vinaigrette|Balsamico-vinaigrette]]

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;190&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Vinaigrette classica.jpg|Vinaigrette gemaakt in een pot
Olive Oil And Lemon Vinaigrette (140492133).jpeg|Vinaigrette met kruiden
Evergreen salad in the world.jpg|Groene vinaigrette apart geserveerd
Ginger dressing on salad.jpg|Gember-vinaigrette over een salade
&lt;/gallery&gt;


{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Saus|Vinaigrette]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>7jf7s9hgvis884ax5ms1e5ppj870o5l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Cocktailsaus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43819</id>
    <revision>
      <id>428628</id>
      <parentid>397653</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:36:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1308" sha1="qupbf9wtv9f7qteq3rdlidf4lezxw39" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Frysauce.JPG|300px]]
| Categorie = Saus
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 10 minuten
| Stippen = 1
}}

Cocktailsaus is een koude, hartige saus op basis van mayonaise, ketchup en een scheutje whisky. Deze saus is onmisbaar bij garnalencocktails en wordt ook gebruikt bij andere gerechten met schelp- en schaaldieren, vis, geroosterd vlees, barbecues en patat frites. 

==Ingrediënten (basisrecept) ==
* 100 ml ongezoete {{Kb|slagroom}}
* 4 eetlepels{{Kb|mayonaise}}
* 2 eetlepels {{Kb|tomatenketchup}}
* 1 eetlepel {{Kb|p=citroen|citroensap}}
* 2 eetlepels {{Kb|whisky}} of {{Kb|sherry}}
* 1 theelepel {{Kb|paprikapoeder}}
* een snufje peper

==Bereidingswijze==
* Klop de slagroom lobbig (dus niet helemaal stijf).
* Doe de overige ingrediënten in een mooi schaaltje en meng ze goed door elkaar.
* Spatel de slagroom er voorzichtig doorheen, de slagroom moet luchtig blijven.

==Varianten==
* Laat de sterke drank weg voor kinderen en zwangere vrouwen.
* Voeg toe: 
** 1 theelepel {{Kb|worcestershiresauce}}
** enkele druppels {{Kb|p=tabascosaus|tabasco}}
** 1 eetlepel gembersiroop
* Vervang:
** een deel van de mayonaise door crème fraîche
** (een deel van) de whisky door cognac en/of sherry


{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Saus|Cocktailsaus]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>qupbf9wtv9f7qteq3rdlidf4lezxw39</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Selderijsalade</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43820</id>
    <revision>
      <id>428637</id>
      <parentid>401991</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:36:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1547" sha1="s9toy08d9n5m75n3nk0qdbet4vzxbg6" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Selderijsalade op knäckebröd 2025.jpg|thumb|300px|Selderijsalade op knäckebröd]]
| Categorie = Saladerecept
| Porties = 4 
| Energie = 
| Tijd = 10-15 minuten
| Stippen = 2
}}

'''Selderijsalade''' of '''selleriesalade''' is een salade op basis van {{Kb|knolselderij}}. 

Deze salade kan worden geserveerd als bijgerecht bij een lunch, warme maaltijd of een buffet. De salade kan ook dienen als broodbeleg of als vulling in bijvoorbeeld een wrap of gevulde tomaten. 

==Ingrediënten==
* ½ knolselderij (circa 350 g geschild)
Voor het sausje:
* ½ {{Kb|citroen}}
* 3 eetlepels {{Kb|mayonaise}}
* 3 eetlepels Griekse of volle {{Kb|yoghurt}}
* 1 theelepel {{Kb|mosterd}}
* zwarte peper

==Bereidingswijze==
* Pers de halve citroen.
* Meng de ingrediënten van het sausje tot een gladde saus.
* Snijd de knolselderij in plakken, schil die en was ze onder de kraan.
* Snijd de knolselderij [[Kookboek/Julienne snijden|julienne]] of rasp hem.
* Roer direct daarna het sausje erdoor om verkleuren te voorkomen.

==Varianten==
De saus:
* vervang de yoghurt door kwark
* voeg 1 tl honing toe
* voeg tuinkruiden toe, zoals bladselderij, peterselie, tijm en/of basilicum
Toevoegen aan de salade:
* 30 g rozijnen, al of niet geweld in bijvoorbeeld sinaasappelsap
* 1 geraspte appel
* 50 g pecannoten
* 100-200 g geraspte rauwe wortel

{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Saladerecept|{{SUBPAGENAME}}]]
[[Categorie:Bijgerecht|Salade]]
[[Categorie:Groentenrecept|Salade]]
[[Categorie:Broodbeleg|Selderij]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>s9toy08d9n5m75n3nk0qdbet4vzxbg6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Yoghurt met honing en walnoten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43822</id>
    <revision>
      <id>428644</id>
      <parentid>411353</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:36:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="985" sha1="nrp89t0r3q4dat5j4gzqj0nvb8bh14s" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Flickr - cyclonebill - Græsk yoghurt med honning og valnødder.jpg|300px]]
| Categorie = Dessert
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 5-10 minuten
| Stippen = 1
}}

'''Yoghurt met honing en walnoten''' is een van oorsprong Grieks gerecht dat geschikt is als afsluiting van een lichte maaltijd, of als tussendoortje. 

==Ingrediënten==
* 600 ml {{Kb|p=yoghurt|Griekse yoghurt}}
* 150 g gepelde {{Kb|p=walnoot|walnoten}}
* 4 eetlepels {{Kb|honing}}

==Bereidingswijze==
* Verdeel de yoghurt over vier schaaltjes of borden.
* Halveer eventueel de walnoten. Verdeel de walnoten ook over de schaaltjes/borden.
* Druip een eetlepel honing over elk schaaltje/bord met het gerecht.

==Varianten==
Een deel van de walnoten kan worden vervangen door gepelde pistachenoten. Die hoeven niet te worden gehalveerd.


{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Griekse keuken|Yoghurt]]
[[Categorie:Zuiveldessert|Yoghurt]]
[[Categorie:Yoghurtrecept|Honing]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>nrp89t0r3q4dat5j4gzqj0nvb8bh14s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Bietensalade met kaas en noten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43824</id>
    <revision>
      <id>428638</id>
      <parentid>398028</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:36:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1659" sha1="pqqggcs2qjnpf0ug7yhtngym5q2fvk9" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Beet Salad (7051482999).jpg|300px]]
| Categorie = Saladerecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 15 minuten
| Stippen = 1
}}

'''Bietensalade met kaas en noten''' is een vegetarisch voor- of bijgerecht. 

==Ingrediënten==
* 500 g gekookte {{Kb|p=rode biet|rode bieten}} (zelf gekookt in de [[Kookboek/Hogedrukpan|hogedrukpan]] of voorgekookt uit de winkel)
* 3 eetlepels plantaardige olie
* 2 eetlepels keukenazijn of citroensap
* 4 takjes verse {{Kb|dille}}
* peper
* 40 g {{Kb|p=noot|noten}}, bijvoorbeeld walnoten of hazelnoten
* 100 g {{Kb|kaas}} naar keuze, bijvoorbeeld geitenkaas, feta of blauwschimmelkaas; een Goudse kaas is ook prima

==Bereidingswijze==
* Meng in een slakom de olie, azijn en peper tot een dressing. Voeg de fijngenknipte dille toe.
* Ontdoe de bieten van hun vel als dat nog niet is gebeurd (bijvoorbeeld [[Kookboek/Schillen|schillen]] met een dunschiller).
* Schaaf de bietjes in dunnen plakjes of snij ze in dobbelsteentjes, en voeg ze bij de dressing. Roer alles goed door elkaar.
* Hak de noten grof; kleinere noten kunnen in hun geheel worden gebruikt. Rooster hazelnoten en andere blanke noten even in een droge koekenpan en laat ze afkoelen.
* Snijd de kaas in reepjes of blokjes, of verbrokkel de kaas. 
* Voeg de noten en kaas bij de bietjes en meng alles losjes door elkaar.

==Varianten==
Toevoegen:
* 75 g waterkers of {{Kb|veldsla}}
Voor het sausje:
* 2 theelepels vloeibare honing toevoegen
* Vervang een deel van de dressing door yoghurt


{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Saladerecept|Bieten]]
[[Categorie:Voorgerecht|Bieten]]
[[Categorie:Bijgerecht|Bieten]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>pqqggcs2qjnpf0ug7yhtngym5q2fvk9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Gebakken mosselen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43828</id>
    <revision>
      <id>428633</id>
      <parentid>417998</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:36:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2291" sha1="6irpl4516vdvlx9v0tkx1h5wk3eia5x" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Gebakken mosselen.jpg|300px]]
| Categorie = Zeevrucht
| Porties = 2-6 (2 indien hoofdgerecht, 4-6 indien op brood bij de lunch)
| Energie = 
| Tijd = 10-15 minuten
| Stippen = 2
}}

'''Gebakken mosselen''' kan men op brood eten als lunchgerecht of met friet en salade als hoofdgerecht.

==Benodigdheden==

===Ingrediënten===
* 200 g gekookte {{Kb|p=mossel|mosselen}} (alleen mosselen, zonder schelpen)
* 1 {{Kb|ui}}
* plantaardige olie of boter/margarine
* peper
* enkele sprieten bieslook
* sausje(s) op basis van mayonaise, naar keuze, bijvoorbeeld [[Kookboek/Cocktailsaus|cocktailsaus]], groene-pepersaus, [[Kookboek/Knoflooksaus|knoflooksaus]], kerriesaus of mosterd (al of niet gemengd met mayonaise).

===Keukengereedschap===
* Een grote koekenpan met dikke bodem
* Spatel of vork om de mosselen te keren

==Bereidingswijze==
* Leg de mosselen op keukenpapier en dep ze droog.
* Snipper de ui.
* Doe 3 eetlepels olie of een flinke klont boter/margarine in een warme koekenpan. Laat de olie warm worden of de boter smelten.
* Fruit daarin de uien.
* Als de uien glazig zijn: voeg de mosselen erbij.
* Bak de mosselen totdat ze lichtbruin zijn gekleurd, dat is na ongeveer 5-10 minuten. Roer ze regelmatig om.
* Zet het vuur uit en strooi peper en bieslook over het gerecht.
* Geef ten minste één sausje bij de gebakken mosselen.

==Varianten==
* Fruit 1 eetlepel kerriepoeder en/of 1 eetlepel karwijzaad mee. Dan zijn geen sausjes nodig.
* Bak ook een gesnipperde paprika en/of twee teentjes geperste knoflook met de uien mee. 
* Bak ook een klein stukje rode peper mee, gesneden in kleine snippertjes.
* Bak ook 150 g champignons mee, schoongemaakt en in schijfjes gesneden.
* Knijp aan het eind een halve citroen uit boven de mosselen.
* Strooi aan het eind een eetlepel fijngesneden platte peterselie of bladselderij over de mosselen.

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;250&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Blaaskjell paa toast 1356.jpg|Gebakken mosselen op toast met basilicum
Mussels and mixed vegetables, with heart of palm fried in olive oil, garlic, and curry powder, on wild rice - Massachusetts.jpg|Gebakken mosselen met groentenmix
&lt;/gallery&gt;


{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Schelprecept|Mosselen]]
[[Categorie:Broodbeleg|Mosselen]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>6irpl4516vdvlx9v0tkx1h5wk3eia5x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Smeuïge zalmmousse</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43829</id>
    <revision>
      <id>428645</id>
      <parentid>410272</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:38:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1607" sha1="g45e2zxqgn9ygzh153ir8syiyqpgbef" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding =
| Categorie = Zalmrecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 
| Stippen = 2
}}

'''Smeuïge zalmmousse''' is een voorgerecht van fijngeprakte zalm met een sausje.

==Benodigdheden==

===Ingrediënten===
* 1 blikje {{Kb|zalm}} (± 200g)
* 1 bekertje {{Kb|zure room}} (van 125 g)
* 1 eetlepel {{Kb|tomatenketchup}}
* 2 theelepels mosterd
* snufje cayennepeper
* 4 slabladeren
* 2 augurken

===Keukengereedschap===
* Schaal om het gerecht in te bereiden
* 4 glazen coupes, grote wijde glazen of glazen schaaltjes

==Bereidingswijze==
* Laat het blikje zalm uitlekken.
* Verwijder de velletjes en graten.
* Prak de zalm fijn met een vork in een schaal.
* Roer de zure room met ketchup, mosterd en cayennepeper tot een sausje. 
* Roer het sausje door de zalm.
* Snijd de augurken in de lengte in dunne plakjes en halveer ze vervolgens.
* Leg in elke coupe een slablad en verdeel de zalmmousse erover. Garneer met de augurken.
* Serveer er toastjes of dunne schijfjes stokbrood bij.
* Geef als bestek kleine messen (formaat botermesje en anders de kleinste messen die beschikbaar zijn) en grote theelepels.

==Varianten==
Voor de saus:
* Voeg 2 eetlepels {{Kb|kappertjes}} toe.
* Vervang de zure room door mascarpone of roomkaas.
* Voeg fijngesneden verse {{Kb|dille}} toe aan de mousse.
Meer toepassingen:
* Voor hapjes, bijvoorbeeld op toastjes of op schijfjes komkommer.
* Als broodbeleg, bijvoorbeeld met een blaadje sla eronder en schijfjes komkommer of tomaat er bovenop.
{{Sub}}
{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Zalmrecept|Zalmmousse]]
[[Categorie:Voorgerecht|Zalmmouse]]</text>
      <sha1>g45e2zxqgn9ygzh153ir8syiyqpgbef</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Eiersalade</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43834</id>
    <revision>
      <id>428652</id>
      <parentid>402568</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:38:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2350" sha1="esylqkvsqnnah13lwzpmzmpt9vhi2lk" xml:space="preserve">{{Infobox recept
 | Afbeelding = [[Bestand:EggSalad.jpg|300px]]
 | Categorie = Saladerecept
 | Porties = 4
 | Energie = 
 | Tijd = 10 minuten (eieren koken) + 10-15 minuten wachttijd (eieren laten afkoelen) + 5 minuten (salade bereiden)
 | Stippen = 2
}}

'''Eiersalade''' is een gerecht waarin de hoofdingrediënten hardgekookte eieren en mayonaise zijn. 

Een eiersalade kan gebruikt worden als broodbeleg, op een toastje (als een hapje) en als vulling voor bijvoorbeeld wraps en gevulde tomaten. 

==Ingrediënten==
* 4 {{Kb|p=ei|eieren}}
* 2-3 eetlepels {{Kb|mayonaise}}
* 1 theelepel {{Kb|mosterd }}
* peper
* zout

==Bereidingswijze==
* Kook de eieren 7-8 minuten, zie [[Kookboek/Ei#Een_gekookt_ei|Gekookt ei]].
* Laat de eieren &quot;schrikken&quot; in koud water (onder een stromende kraan of in een schaal met koud water) en laat ze afkoelen.
* Pel de eieren.
* Doe de gepelde eieren in een bord en snijd of prak ze niet al te fijn (of snijd ze met een {{Wp|Eiersnijder|eiersnijder}}, in twee richtingen). De stukjes moeten nog herkenbaar zijn als ei. Doe ze in een schaal.
* Voeg mayonaise, mosterd, peper en eventueel zout toe (proef eerst voordat je er zout aan toevoegt).
* Serveer de eiersalade met een schone, kleine opscheplepel, bijvoorbeeld een dessertlepel of grote theelepel. 

==Varianten==
Mogelijke toevoegingen aan de saus:
* 1 eetlepel kwark of yoghurt in plaats van een eetlepel mayonaise
* 1-2 eetlepels [[Kookboek/Guacamole|guacamole]] in plaats van 1-2 eetlepels mayonaise
* 1½-2 eetlepels fijngesneden bieslook
* ½ theelepel kerriepoeder, {{Kb|paprikapoeder}} of een snufje {{Kb|cayennepeper}}
Mogelijke toevoegingen aan de salade:
* 1 gesnipperde kleine ui of een lente-uitje
* 2 eetlepels snippers gerookte zalm, met 1 eetlepel fijngesneden verse dille
Mogelijke garnering:
* {{Kb|tuinkers}} of fijngesneden {{Kb|bieslook}}

== Bewaren ==
Eiersalade kan drie dagen in de koelkast worden bewaard, mits goed afgesloten en er steeds met schoon bestek wordt gewerkt.

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;250&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
02021 0435 (2) Eiersalat, pasta jajeczna.jpg|Op een broodje
Egg salad sandwich - cropped.jpg|In een sandwich
2018-07-28-Eierhäckerli in Schinkentüte-9827.jpg|In een plakje ham, als hapje
&lt;/gallery&gt;


{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Eierrecept|Eiersalade]]
[[Categorie:Saladerecept|Eiersalade]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>esylqkvsqnnah13lwzpmzmpt9vhi2lk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Groentesoep</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43835</id>
    <revision>
      <id>428651</id>
      <parentid>405278</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:38:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2491" sha1="qrjjcs1ylsuyoahlxfmnnsld066o7wv" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Chicken Vegetable Soup (8731954951).jpg|300px]]
| Categorie = Soeprecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 30 minuten
| Stippen = 2
}}

'''Groentesoep''' is een soep met verschillende soorten groenten. 

Groentesoep kan worden gegeten als voorgerecht of als tussendoortje. Een goed gevulde groentesoep met bijvoorbeeld aardappelen/macaroni en vlees/soepballetjes kan als maaltijdsoep dienen.

==Ingrediënten==
* 1 liter {{Kb|bouillon}} (groente-, vlees- of kippenbouillon)
* 600-800 g gemixte {{Kb|p=groente|groenten}} naar keuze, bijvoorbeeld ui, prei, wortel, bleekselderij of knolselderij, bloemkoolroosjes of broccoli, sperziebonen of snijbonen, courgette, champignons en/of tomaten
* 1 eetlepel gesneden verse tuinkruiden naar keuze, zoals {{Kb|tijm}}, {{Kb|rozemarijn}}, {{Kb|marjolein}}, {{Kb|bladselderij}}, peterselie, {{Kb|kervel}}, {{Kb|bieslook}}, {{Kb|basilicum}}, {{Kb|maggikruid}}
* 1 eetlepel plantaardige olie
* zwarte peper

==Bereidingswijze==
* Was de groenten en snijd ze in stukken. 
* Bak uien, prei en courgette in een soeppan even aan.
* Giet de bouillon erbij en breng aan de kook.
* Snijd de tuinkruiden klein.
* Voeg dan de overige groenten en tuinkruiden toe, uitgezonderd bladselderij, peterselie, bieslook en basilicum.
* Strooi wat peper in de soep.
* Laat de soep 10 minuten koken. De groenten mogen nog een ietsiepietsie knapperig zijn.
* Zet het vuur uit en voeg de overige tuinkruiden toe. 
* Proef of de soep op smaak is en voeg anders nog iets toe dat ontbreekt.
* Direct serveren.

==Varianten==
* [[Kookboek/Tomatengroentesoep|Tomatengroentesoep]]
* Mogelijke toevoegingen:
** Voor extra pit: 
*** 1 Spaanse peper, fijngesneden, toevoegen tegelijk met de prei; de zwarte peper kan dan vervallen.
*** 2 teentjes knoflook, fijngeperst of fijn gesneden, tegelijk met de uien.
** 200 g in blokjes gesneden vastkokende aardappelen, tegelijk met de overige groenten toevoegen.
** 50 g vermicelli of macaroni: toevoegen als de soep kookt, 10 minuten laten meekoken.
** 100 g [[Kookboek/Soepbal|soepballetjes]] of stukjes vlees: toevoegen als de soep kookt, 10 minuten laten meekoken.
** {{Kb|p=croutons|croûtons}}: toevoegen aan een bord of kop soep bij het serveren
* [https://www.bevrijdingsbos.nl/stukken/Recept-Vrijheidsmaaltijdsoep-2021.pdf Vrijheidssmaaltijdsoep 2021]: Goed gevulde groentesoep


{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Soeprecept|Groentesoep]]
[[Categorie:Groentenrecept|Groentesoep]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>qrjjcs1ylsuyoahlxfmnnsld066o7wv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Soepbal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43836</id>
    <revision>
      <id>428648</id>
      <parentid>393586</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:38:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1302" sha1="39ptyiyo6n0821tmk3zhu9rujk912wn" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Miswajf7582.JPG|300px]]
| Categorie = Vleesrecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 15 minuten
| Stippen = 1
}}

'''Soepballetjes''' zijn kleine gehaktballetjes die aan soep worden toegevoegd.

==Ingrediënten==
* 100 g {{Kb|gehakt}} (mager rundergehakt of gemengd gehakt)
* snufje zwarte peper
* (optioneel) snufje nootmuskaat

==Bereidingswijze==
* Zorg dat je handen brandschoon zijn.
* Meng de specerijen door het gehakt.
* Draai balletjes van het gehakt ter groote van een {{Wp|Knikker (spel)|knikker}}.
* Voeg de balletjes voorzichtig aan de soep toe, zodat ze niet scheuren of uiteen vallen, en kook ze 10 minuten mee.
* Was je handen direct opnieuw, met zeep en warm water, om besmetting van ander voedsel te voorkomen.
* Was keukengerei dat bij de bereiding van het rauwe gehakt is gebruikt, direct goed af. Het gaat bijvoorbeeld om de schaal, het bord en het bestek die je bij het mengen en het draaien van de balletjes hebt gebruikt.

==Varianten==
* Kneed, net als bij [[Kookboek/Gehaktbal|gehaktballen]], een beetje ei en {{Kb|paneermeel}} door het rauwe gehakt.
* Voeg een beetje tuinkruiden toe, zoals oregano, basilicum, rozemarijn of tijm.


{{Navigatie recepten}} 

[[Categorie:Vleesrecept|Soepbal]]
[[Categorie:Soeprecept|Soepbal]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>39ptyiyo6n0821tmk3zhu9rujk912wn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Bloemkoolsoep met kaas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43850</id>
    <revision>
      <id>428647</id>
      <parentid>394939</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:38:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1761" sha1="sc07r9sxr0t6kohlamxjp0mtvvbqrjl" xml:space="preserve">{{Infobox recept
 | Afbeelding = [[Bestand:Cream of Cauliflower soup with Tiger Blue Cheese- Horizon Restaurant, CN Tower (13949944279).jpg|300px]]
 | Categorie = Soeprecept
 | Porties = 4
 | Energie = 
 | Tijd = ± 30 minuten
 | Stippen = 2
}}

'''Bloemkoolsoep met kaas''' is een romige soep met bloemkool en kaas.

==Benodigdheden==
===Ingrediënten===
* klontje boter
* 1 ui
* 400 g {{Kb|bloemkool}}
* 600 ml {{Kb|bouillon}}
* tuinkruiden zoals tijm, peterselie, maggikruid, rozemarijn
* 200 ml melk
* 1 eetlepel maïzena
* 100 g {{Kb|kaas}} naar keuze, bij voorkeur een pittige kaas, zoals een blauwschimmelkaas, oude kaas of geitenkaas
* peper

===Keukengereedschap===
* 1 soeppan met dikke bodem
* om te pureren: een staafmixer, keukenmachine of {{Wp|Roerzeef|roerzeef}}

==Bereidingswijze==
* Snipper de ui.
* Verdeel de bloemkool in kleine roosjes.
* Fruit de ui in de soeppan, op laag vuur.
* Voeg bloemkoolroosjes, bouillon en tuinkruiden toe; laat 15 minuten koken, de bloemkool moet gaar zijn, anders nog langer koken.
* Verbrokkel of rasp de kaas, zodanig dat die straks goed kan oplossen in de soep.
* Pureer de soep.
* Klop de maïzena los met enkele lepels melk. Voeg dit papje al roerend toe aan de soep; er mogen geen klontjes ontstaan. Voeg de rest van de melk ook toe. 
* Laat de soep enkele minuten doorkoken, zodat een romige soep ontstaat.
* Neem de pan van het vuur, roer de kaas door de soep en voeg peper naar smaak toe. 

==Varianten==
* Mogelijke toevoegingen:
** Enkele kleingesneden aardappelen: meekoken
** Snippertjes of blokjes ham: op het laatst
** 3 eetlepels fijngesneden peterselie, op het laatst toevoegen


{{Navigatie recepten}} 

[[Categorie:Soeprecept|Bloemkoolsoep]]
[[Categorie:Groentenrecept|Bloemkoolsoep]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>sc07r9sxr0t6kohlamxjp0mtvvbqrjl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Vegetarische peulvruchtensoep</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43852</id>
    <revision>
      <id>428655</id>
      <parentid>406607</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:38:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3626" sha1="7rbk3o4xjdxvcd1nlwlf7yhtazqopfp" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Pancar soup.jpg|300px]]
| Categorie = Soeprecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 1 nacht peulvruchten weken + 40 minuten soep bereiden
| Stippen = 3
}}

'''Vegetarische peulvruchtensoep''' is een rijkgevulde soep met diverse soorten {{Kb|p=peulvrucht|peulvruchten}} en groenten. Met volkorenbrood (of zilvervliesrijst of een ander volkoren product) en kaas (of een ander zuivelproduct) is dit een complete maaltijd. 

==Ingrediënten==
* 100 g gedroogde witte bonen of ½ blik of middelgrote pot (uitlekgewicht 200-250 g, zie [[Kookboek/Peulvruchten#Peulvruchten_in_de_keuken|Peulvruchten in de keuken]])
* 100 g gedroogde bruine of kidneybonen of ½ blik of pot
* 100 g gedroogde {{Kb|p=kikkererwt|kikkererwten}} of ½ blik of pot
* 100 g gedroogde linzen of ½ blik of pot
* 1 kg gemixte {{Kb|p=groente|(soep-)groenten}} naar keuze, bijvoorbeeld ui, prei, winterpeen, knolselderij of bleekselderij, tomaten en/of champignons
* 2 eetlepels plantaardige olie
* 800 ml {{Kb|p=bouillon|groentebouillon}} (of 800 ml water, 2 groentebouillonblokjes en 3 laurierblaadjes)
* 1 eetlepel {{Kb|bonenkruid}}
* peper
* 1 eetlepel verse kervel
* dille

==Bereidingswijze==
* Laat de bonen en kikkererwten een nacht weken, week de linzen zo'n vier uur voor gebruik.
* Kook de volgende dag de witte en bruine bonen 20 minuten in een [[Kookboek/Hogedrukpan|hogedrukpan]].
* Maak onderwijl de groenten schoon en snij ze in stukjes.
* Fruit de uien in een soeppan. 
* Bak de prei, wortel en knolselderij mee.
* Giet de bouillon erbij en breng die aan de kook.
* Voeg kikkererwten, linzen, bleekselderij, tomaten, bonenkruid, peper en de kleingesneden stengels van de kervel toe. Alles moet nu goed onder water staan, giet er nog wat bouillon of water bij als dat niet het geval is.
* Kook de soep ± 20 minuten, totdat alle groenten en peulvruchten gaar zijn.
* Voeg de gare bonen en schijfjes champignons toe en zorg dat ze warm zijn. Haal de soep van het vuur.
* Voeg de blaadjes van de kervel en fijngesneden dille toe. 

==Varianten==
* [[Kookboek/Linzensoep|Linzensoep]], [[Kookboek/Rodelinzensoep|Rodelinzensoep]]
* [[Kookboek/Witte bonensoep|Witte bonensoep]]
* [https://www.4en5mei.nl/app/uploads/2022/04/Recept-vrijheidssoep-2022.pdf Vrijheidssoep 2022]: Peulvruchtensoep met linzen en kikkererwten
* Mogelijke vervangingen: [[Bestand:Groene of grauwe erwten.jpg|thumb|210px|Gedroogde groene erwten]]
** Deze soep kan ook gemaakt worden met één of enkele soorten peulvruchten, zolang de totale hoeveelheid peulvruchten maar gelijk blijft. 
** Vervang bruine bonen door chilibonen, kidneybonen en/of zwarte bonen.
** Vervang witte bonen door cannellini bonen en/of limabonen.
** Vervang een deel van de vermelde peulvruchten (of alle) door groene erwten. Ook deze moeten een nacht weken.
* Mogelijke toevoegingen:
** Andere smaakmakers, zoals 1 eetlepel {{Kb|p=kerrie|kerriepoeder}} of 1 eetlepel [[Kookboek/Nasikruiden|Nasikruiden]] (fruiten met de uien), tomatenpuree (meebakken met de groenten), tuinkruiden (bijvoorbeeld tijm, rozemarijn, oregano - meekoken; en/of peterselie en/of verse koriander - op het laatst toevoegen), stukje fijngesneden {{Kb|chilipeper}} of theelepel sambal (meekoken), en/of 1 eetlepel ketjap.
** 100 g geraspte of gebrokkelde kaas naar keuze, op het laatst erdoor roeren.
** Toefje yoghurt of zure room per portie, op het allerlaatst.
{{Sub}}
{{Navigatie recepten}} 

[[Categorie:Maaltijdsoep|Peulvruchtensoep]]
[[Categorie:Vegetarisch recept|Peulvruchtensoep]]
[[Categorie:Groentenrecept|Peulvruchtensoep]]
[[Categorie:Peulvruchtrecept|Peulvruchtensoep]]</text>
      <sha1>7rbk3o4xjdxvcd1nlwlf7yhtazqopfp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Romige champignonsoep</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43855</id>
    <revision>
      <id>428653</id>
      <parentid>392824</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:38:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2471" sha1="4nttztibkoziwqlzs53ug1vtngkvuwp" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Mushroom Soup.jpg|300px]]
| Categorie = Soeprecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 45 minuten
| Stippen = 3
}}

'''Romige champignonsoep''' is een romige soep op basis van en met champignons. De kunst is om hem zonder klontjes te maken. 

Deze soep kan gebruikt worden als voorgerecht of als tussendoortje.

==Ingrediënten==
* 400 gram {{Kb|p=champignon|champignons}}, gewone, kastanjechampignons of een andere soort naar keuze
* 1 teen knoflook
* 60 g boter (geen olie, de boter is nodig voor de roux)
* 1 takje verse tijm
* 40 g bloem
* 1 liter {{Kb|bouillon}}, bij voorkeur groentebouillon of champignonbouillon 
* 150-200 ml kookroom 
* verse peterselie
* peper

==Bereidingswijze==
* Maak de champignons schoon met een championborsteltje, snijd het bruine uiteinde van de steeltjes en snijd de champignons in schijfjes.
* Haal het velletje van de knoflook en snijd hem in twee stukken.
* Laat de boter langzaam smelten in de soeppan, de boter mag niet bruin worden. 
* Voeg de knoflook, champignons en tijm toe en stoof ze zachtjes gedurende 10 minuten, met het deksel op de pan. Roer af en toe.
* Schep de champignons, knoflook en tijm met een schuimspaan uit de pan en leg ze op een bord.
* Voeg de bloem toe aan de boter en roer tot een [[Kookboek/Roux|roux]]. Bak de roux een minuut om gaar te worden, blijf roeren om aanbranden te voorkomen.
* Voeg beetje bij beetje de bouillon bij de roux, onder voortdurend roeren. Er mogen geen klontjes ontstaan. Voeg pas meer bouillon bij als het vorige scheutje helemaal is opgenomen. Uiteindelijk ontstaat er een gladde soep. Als er toch klontjes zijn: gebruik een garde of mixer om ze weg te krijgen.
* Voeg nu de champignons en tijm weer toe en laat de soep 10 minuten zachtjes koken.
* Haal de tijm uit de soep.
* Voeg de kookroom toe en laat warm worden.
* Voeg peper naar smaak toe.
* Snijd de peterselie fijn.
* Haal de soep van het vuur en voeg de peterselie toe.

==Varianten==
* Bak een gesnipperd uitje mee met de knoflook en champignons. 
* Vervang de groentebouillon door kalsfbouillon of kippenbouillon.
* Vervang de kookroom door andere room (zoals ongeslagen en ongezoete slagroom of koffieroom) of crème fraîche en laat de soep dan niet meer koken.
* Voeg per kop of bord soep een lepel burrata (van gepasteuriseerde melk!) toe, als toefje op de soep.


{{Navigatie recepten}} 

[[Categorie:Soeprecept|Champignonsoep]]
[[Categorie:Groentenrecept]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>4nttztibkoziwqlzs53ug1vtngkvuwp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Kaasfondue</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43857</id>
    <revision>
      <id>428784</id>
      <parentid>419172</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:51:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2617" sha1="qi2s8qbqe5v7l04ntukacbqgo5py1yl" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Fondue dish.jpg|300px]]
| Categorie = Kaasrecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 30 minuten
| Stippen = 3
}}
'''Kaasfondu''' is een hoofdgerecht gemaakt van diverse soorten kaas en witte wijn. 

==Benodigdheden==
===Ingrediënten===
* 1 teen knoflook
* 300 ml droge {{Kb|witte wijn}}
* 250 gram {{Kb|p=kaas|gruyère}} kaas
* 250 gram emmentaler kaas
* 1 eetlepel maizena
* 2 eetlepels {{Kb|Kirsch}}
* 1 mespuntje nootmuskaat
* witte peper
* 2 (volkoren) {{Kb|p=stokbrood|stokbroden}}

===Keukengereedschap===
* {{Wp|Caquelon|Caquelon}} of een pan of middelgrote sauspan met dikke bodem
* {{Wp|Rechaud|Rechaud}}
* 4 fonduevorken (1 per persoon)

==Bereidingswijze==
# Rasp de kazen.
# Smeer de caquelon in met de gehalveerde of geplette knoflook.
# Verwarm daarin de wijn op een laag vuur, totdat die gaat bruisen.
# Voeg de geraspte kaas in gedeeltes toe en roer goed met een houten pollepel totdat alle kaas gesmolten is en er een gladde vloeistof is ontstaan. 
# Doe de Kirsch in een mok en voeg de maïzena er aan toe. Roer (met een theelepel) totdat de maïzena is opgelost en er een papje is ontstaan.
# Voeg het maizenapapje toe aan de kaasfondue onder voortdurend roeren, op een middelhoog vuur. De kaasfondue wordt nu iets dikker. 
# Breng de fondue op smaak met de nootmuskaat en peper.
# Zorg dat er genoeg brandstof in het rechaud aanwezig is, er kan bijvoorbeeld geen spiritus worden bijgevuld in een warme spiritusbrander, dat is brandgevaarlijk. Zet de rechaud op tafel en steek hem aan direct vóór de caquelon of pan erop wordt gezet. 

Serveer met stukjes stokbrood en een rauwkostsalade, bijvoorbeeld andijviesalade. Geef een lichte [[Kookboek/Vruchtensalade|vruchtensalade]] (met zomerfruit) als dessert.

NB Drink geen koude dranken bij kaasfondue en al helemaal geen wijn, de combinatie met (veel) kaas is slecht voor de spijsvertering.

==Varianten==
* Zwitserse kaasfondue wordt vaak gemaakt met 1½ deel gruyère kaas, 1½ deel emmentaler kaas en 1 deel Appenzeller kaas. Maar er zijn vele varianten mogelijk, zowel qua kaassoorten als qua verhoudingen. Je kunt zelfs niet-Zwitserse kazen gebruiken, zoals jonge of jongbelegen Goudse kaas, Leerdammer kaas, (Hollandse) geitenkaas, blauwaderkaas, parmezaanse en/of mozzarella. De kaasfondue smaakt dan wel elke keer anders.
* Voeg op het laatst 2 eetlepels mosterd toe en roer die er goed doorheen. 
* Dip (ook) met stukjes groente, zoals bleekselderij, paprika, wortel, radijs, bloemkool.
{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Kaasrecept|Kaasfondue]]
[[Categorie:Eenpansgerecht|Kaasfondue]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>qi2s8qbqe5v7l04ntukacbqgo5py1yl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Knolselderijsoep</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43858</id>
    <revision>
      <id>428654</id>
      <parentid>411366</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:38:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1964" sha1="svjacaoi30wz0ucsjepnt4x6yxaludr" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Albion, Barnsbury, London (5581801478).jpg|300px]]
| Categorie = Soeprecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 50 minuten
| Stippen = 2
}}

==Ingrediënten==
* 2 {{Kb|p=ui|uien}}
* 3 eetlepels plantaardige olie
* 1 eetlepel {{Kb|p=kerrie|kerriepoeder}}
* 1 eetlepel gemalen {{Kb|karwijzaad}}
* 1 {{Kb|knolselderij}}
* 800 ml {{Kb|bouillon}}
* 2 takjes {{Kb|rozemarijn}}
* 2 eetlepels {{Kb|salie}} (gesnipperd)
* peper
* 4 eetlepels verse {{Kb|roomkaas}}

==Bereidingswijze==
# Maak de ui schoon en snipper hem.
# Fruit kerriepoeder, karwijzaad en ui in een soeppan. Schep af en toe om.
# Snijd de knolselderij in schijven, schil de schijven, was ze en snijd ze in blokjes. Je hebt ongeveer 700-800 g blokjes nodig.
# Voeg de knolselderij bij de uien. Laat 5 minuten meefruiten, roer regelmatig.
# Giet de bouillon in de pan, voeg de tuinkruiden erbij. Breng de soep aan de kook en laat die 15 minuten koken op een laag vuur.
# Breng de soep op smaak met peper.
# Haal de takjes rozemarijn uit de soep.
# Pureer de soep met een staafmixer, blender of roerzeef.
# Schep de soep op, en garneer elke portie met een eetlepel roomkaas.

==Varianten==
* Voeg twee teentjes knoflook toe, geperst in de knoflookpers, en fruit ze mee met de uien.
* Voeg na het pureren 100 ml kookroom toe en laat de soep opnieuw warm worden.
* Vervang de peper door sambal.
* Roer na het pureren 1 eetlepel mosterd door de soep.
* Bak 200 g champignon-schijfjes uit en voeg die als garnering (dus op het laatst) toe aan de soep.
* Vervang de roomkaas door parmezaanse kaas of een andere kaas naar keuze.
* Hak 100 g {{Kb|p=walnoot|walnoten}} niet al te fijn en strooi die als garnering over de soep.
* Garneer met {{Kb|p=croutons|croûtons}}.
* Bak 100 g dunne repen ontbijtspek uit. Laat ze uitlekken op keukenpapier. Verkruimel ze en strooi ze als garnering over de soep.
{{Sub}}
{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Soeprecept|Knolselderijsoep]]</text>
      <sha1>svjacaoi30wz0ucsjepnt4x6yxaludr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Salade</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43864</id>
    <revision>
      <id>428646</id>
      <parentid>410977</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:38:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3419" sha1="rft2fzy5sefps13tfv7o0da0ma4u5jq" xml:space="preserve">[[Bestand:Tomaten-Gurkensalat 5344.JPG|thumb|300px|Tomaten-komkommersalade]]
Een '''salade''' is een koud gerecht, dat bestaat uit verschillende ingrediënten, meestal rauwe of gekookte en afgekoelde groenten die worden aangevuld met andere soorten voedingsmiddelen, en die vaak overgoten wordt met een [[Kookboek/Vinaigrette|vinaigrette]] of ander soort [[Kookboek/Saladesaus|saladesaus]]. 

Salades worden meestal gemixt, maar kunnen ook gearrangeerd worden op een bord.

== Gebruik ==
Salades kunnen worden gebruikt als bijgerecht, voorgerecht, als maaltijdsalade (bijvoorbeeld met brood) of als broodbeleg (zoals een [[Kookboek/Tonijnsalade|tonijnsalade]] en [[Kookboek/Selderijsalade|selderijsalade]]).

== Soorten ==
Er zijn vele verschillende soorten salades. Hier een onvolledig overzicht:
* Rauwkostsalade: rauwe groenten, meestal fijngesneden of geschaafd, aangevuld met verse kruiden.
* [[Kookboek/Aardappelsalade|Aardappelsalade]]: klein gesneden gekookte aardappelen, aangevuld met diverse soorten andere voedingsmiddelen, bijvoorbeeld ui, vlees (ham, rundvlees) of kaas, augurken en verse kruiden.
* [[Kookboek/Rijstsalade|Rijstsalade]]: gekookte rijst aangevuld met rauwe groente, vlees of vis, appel en/of doperwten.
* [[Kookboek/Pastasalade|Pastasalade]]: gekookte [[Kookboek/Pasta|pasta]] met groente, vlees en andere ingrediënten.
* [[Kookboek/Couscoussalade|Couscoussalade]]: koude, gare [[Kookboek/Couscous|couscous]] met groenten, vaak feta, soms peulvruchten en/of rozijnen
* [[Kookboek/Bonensalade|Bonensalade]]: gekookte peulvruchten met groenten, kaas en andere ingrediënten.
* [[Kookboek/Eiersalade|Eiersalade]]: gekookte eieren met een mayonaise-dressing en eventueel andere ingrediënten.
* [[Kookboek/Kaassalade|Kaassalade]]: blokjes kaas met groenten, fruit en/of andere ingrediënten.
* Salade met vis, bijvoorbeeld tonijn of zalm met groenten, fruit en/of andere ingrediënten, bijvoorbeeld [[Kookboek/Salade niçoise|Salade niçoise]] en [[Kookboek/Tonijnsalade|Tonijnsalade]].
* Fruitsalade: gemixt vers fruit, maar zonder vinaigrette of slasaus, vaak wel met fruitsap en/of een alcoholische drank.

== Saladerecepten ==
* Zie [[:Categorie:Saladerecept]] voor een overzicht met recepten voor specifieke salades.
* Zie ook [[Kookboek/Saladesaus|Saladesauzen]].
* '''Tip:''' [https://www.culy.nl/recepten/jamie-olivers-comfort-food-gado-gado/ Gado gado salade van Jamie Oliver] - een &quot;grandioze&quot; salade die niet in dit kookboek mag worden overgenomen vanwege auteursrechten.

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Veggie platter.jpg|Gearrangeerde groentensalade
Side salad at Sainsbury's Low Hall, Chingford, London 1 top view.jpg|Rauwkostsalade
Caprese salad in homemade.jpg|{{Wp|Insalata caprese|Caprese-salade}} (mozzerella, tomaat en basilicum)
Kartoffelsalat with mayonnaise.jpg|Aardappelsalade
Bean Rice Salad.jpg|Rijstsalade
Pesto Pasta Salad.jpg|Pastasalade
Cous cous salad (8475361883).jpg|Couscoussalade met olijven
Bean salad.jpg|Bonensalade
Dinner dish with tomatoes and cheese.JPG|Kaassalade met tomaatjes
File:Egg Salad.jpg|Eiersalade
Salade niçoise 0002.jpg|Salade niçoise
Summer fruit salad.jpg|Fruitsalade
&lt;/gallery&gt;

== Bewaren ==
* Salades kunnen 2-3 dagen goed afgesloten/afgedekt in de koelkast worden bewaard.
* Salades zijn in de regel niet geschikt om te worden ingevroren.


{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Saladerecept| Salade]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>rft2fzy5sefps13tfv7o0da0ma4u5jq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Saladesaus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43865</id>
    <revision>
      <id>428650</id>
      <parentid>398064</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:38:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4533" sha1="mq4jdq2wlndyituhqoo1hyk6dfe5j92" xml:space="preserve">[[Bestand:Ranch dressing.jpg|thumb|200px|Zelfgemaakte saladesaus]]
Een '''saladesaus''' is een koude saus om een salade smeuïger en smaakvoller te maken. Verwante begrippen zijn 'slasaus' (een dunne mayonaise) en 'saladedressing' (een gedeeltelijk Engelse term die ongeveer hetzelfde als saladesaus betekent).

Een saladesaus kan met vele soorten ingrediënten worden bereid. Hier wordt een indeling op basis van de hoofdingrediënten gevolgd.

== Basis: olie en azijn ==
De combinatie van olie en azijn is een veelgebruikte manier om een saladesaus te maken. Deze saus is zeer geschikt voor salades met rauwe groenten, in het bijzonder met bladgroente zoals andijvie, kropsla, veldsla, ijsbergsla en andere slasoorten.

Zie [[Kookboek/Vinaigrette|Vinaigrette]] voor het recept en meer informatie.

== Basis: mayonaise ==
Zie [[Kookboek/Mayonaise]] voor het recept om zelf mayonaise te maken. De dunne variant (met azijn of citroensap) is geschikt voor salades met rauwe groenten. De dikkere variant is geschikt voor ingrediënten die met saus bij elkaar gehouden worden, zoals aardappel-, rijst- en tonijnsalades

=== Ingrediënten ===
* 1 dl {{Kb|mayonaise}}
* 1½ eetlepel fijngesneden verse tuinkruiden, zoals platte peterselie, bieslook, dille, basilicum, kervel en/of koriander
* snufje peper
Meng alle ingrediënten door elkaar.

=== Varianten ===
* Mogelijke toevoegingen (de hoeveelheden zijn suggesties, pas de hoeveelheden naar eigen smaak aan):
** 1 eetlepel keukenazijn, augurkennat of citroensap
** 1 teentje knoflook, geperst of zeer fijn gesneden
** 1 eetlepel {{Kb|tomatenpuree}} of {{Kb|tomatenketchup}}
** 1 theelepel mosterd
** 1 theelepel {{Kb|paprikapoeder}}
** ½ eetlepel fijngehakte augurk
** ½ eetlepel fijngehakte olijven
** ''blauwe kaasdressing'': 2 eetlepels mayonaise i.p.v. 1 dl; toevoegen: 100 g blauwschimmelkaas (verkruimeld of fijngeprakt), 1 eetlepel yoghurt, 1 eetlepel azijn en tabasco of peper
* Zie ook:
** [[Kookboek/Thousand Island Dressing|Thousand Island Dressing]]
** [[Kookboek/Cocktailsaus|Cocktailsaus]]

== Basis: yoghurt ==
[[Bestand:Շալոտով մածուն նանայով.JPG|thumb|Yoghurtsaus met munt]]
Yoghurtsauzen worden vaak gebruikt om een salade minder vet te maken dan bij het gebruik van vinaigrette en mayonaise. Ze kunnen bijvoorbeeld worden gebruikt in salades met wat grotere ingrediënten zoals bonensalade en kaassalade.&lt;br&gt;
Yoghurtsauzen zijn niet alleen geschikt voor salades, maar ook om pittige gerechten tegenwicht te bieden, zoals een curry en chili con carne, of om bij (koud of gegrild) vlees te serveren, bijvoorbeeld yoghurt-muntsaus bij lamsvlees.

=== Ingrediënten ===
* 300 ml {{Kb|yoghurt}} (alle soorten)
* ± 15 g fijngesneden verse tuinkruiden, zoals platte peterselie, bieslook, kervel, dille, muntblaadjes en/of koriander
* peper
Meng alle ingrediënten door elkaar.

=== Varianten ===
* Mogelijke toevoegingen (de hoeveelheden zijn suggesties, pas de hoeveelheden naar eigen smaak aan):
** 1 eetlepel plantaardige olie (zoals olijfolie) of mayonaise om de saus minder zuur te maken
** ½-2 eetlepels mosterd
** 1 theelepel {{Kb|p=mierikswortel|mierikswortelsaus}} (voor wat extra pit)
** ½ theelepel paprikapoeder
** 1 theelepel gemalen {{Kb|komijnzaad}}/djinten
** 1 fijngesneden bosuitje
** ½-2 tenen knoflook, geperst of zeer fijn gesneden
** 1 theelepel sambal of fijngehakte rode peper
** 1/4 theelepel verse gember, geperst of geraspt
** 1 eetlepel citroen- of limoensap
** 1 eetlepel honing, voor een vleugje zoet
* Zie ook:
** [[Kookboek/Tzatziki|Tzatziki]]
** [[Kookboek/Knoflooksaus op yoghurtbasis|Knoflooksaus op yoghurtbasis]]

== Basis: kwark ==
[[Bestand:Kräuterquark 2.JPG|thumb|Kruidenkwark]]
Kwark is, net als yoghurt, minder vet dan saladesauzen op basis van olie. Een saus op basis van kwark past goed bij bijvoorbeeld een barbecue.

=== Ingrediënten ===
* 200 g {{Kb|kwark}}
* 100 g {{Kb|zure room}}, {{Kb|mayonaise}} of frietsaus
* ± 15 g fijngesneden verse tuinkruiden, zoals platte peterselie, bieslook, kervel, dragon en/of koriander
* peper
Meng alle ingrediënten door elkaar.

=== Varianten ===
* Mogelijke toevoegingen (de hoeveelheden zijn suggesties, pas de hoeveelheden naar eigen smaak aan):
** ½-2 eetlepels mosterd
** 1 theelepel paprikapoeder
** 1 fijngesneden bosuitje
** 1 teen knoflook, geperst of zeer fijn gesneden
** fijngesneden augurk of olijf
* Zie ook:
** [[Kookboek/Knoflooksaus op kwarkbasis|Knoflooksaus op kwarkbasis]]


{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Saus|*Saladesaus]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>mq4jdq2wlndyituhqoo1hyk6dfe5j92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Borrelhapjes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43866</id>
    <revision>
      <id>428657</id>
      <parentid>405285</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:38:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3743" sha1="1gzq2w5ggj9vxlbatzzxz7cg33gmj8i" xml:space="preserve">'''Borrelhapjes''' zijn kleine, hartige gerechten die worden aangeboden tijdens het borrelen, een informele bijeenkomst die vaak aan het eind van de middag plaats vindt. Men kan ze uit de hand eten. 

Borrelhapjes bestaan in een grote variëteit: van eenvoudig tot bewerkelijk en van gefrituurd tot een groentedip. Afhankelijk van de gelegenheid en het gezelschap stelt men een assortiment samen, rekening houdend met vegetariërs, diëten, de grootte en aard van het gezelschap (voor zakenrelaties kan wellicht een cateraar worden ingeschakeld, voor een verjaardagsborrel zal er eenvoudiger uitgepakt worden).

== Zoutjes en noten==
[[Bestand:Mixed nuts bowl.jpg|thumb|200px|Schaaltje noten]]
Zoutjes koopt men in de regel kant-en-klaar in de supermarkt, speciaalzaak of op de markt. Het gaat bijvoorbeeld om:
* Chips in diverse soorten.
* Zoute stengels, kaasstengels, zoute koekjes.
* {{Kb|p=noot|Noten}}, pinda's en/of borrelnootjes; die hoeven niet gezouten te zijn, dat is zelfs gezonder (geef er een lepeltje bij!)
* Japanse zoutjes.

== Koude hapjes ==
[[Bestand:0598 Brötchen mit ... Sanok.JPG|thumb|200px|Vier soorten hapjes met brood]]
* Blokjes en/of rolletjes worst en/of kaas, aan een prikkertje met bijvoorbeeld augurk of ananas. Geschikte worstsoorten zijn onder andere: salami, snijworst, leverworst en gekookte worst. Geschikte kaassoorten: alle soorten kaas die niet uit elkaar vallen als je er blokjes van maakt en een prikkertje in steekt. Een rolletje ham kan bijvoorbeeld worden gevuld met een asperge of roomkaas met bieslook. 
* [[Kookboek/Gevuld ei|Gevulde eieren]].
* [[Kookboek/Toastjes|Toastjes]].
* Schijfjes [[Kookboek/Stokbrood|stokbrood]], crackertjes en/of stukjes roggebrood met beleg. Bijvoorbeeld een smeerseltje, zoals salades met groente, vis, [[Kookboek/Eiersalade|ei]] of vlees; filet americain, paté, roomkaas. Ook plakjes buitenlandse kaas en/of [[Kookboek/Kruidenboter|kruidenboter met dille]] en gerookte zalm zijn een optie. 
* [[Kookboek/Tapas|Tapas]].
* Aangepaste, dunne [[Kookboek/Sandwichrol|wraps]], in een klein formaat gesneden.
* [[Kookboek/Dolma|Dolma]] (ook te koop in blik bij de Turkse/Aziatische winkel; geef er stevige prikkers bij).
* Schaal of bord met augurkjes, radijsjes, kerstomaatjes, schijfjes komkommer, bloemkoolroosjes, stukjes wortel, reepjes paprika en/of bleekselderij, al of niet met prikkertjes en/of [[Kookboek/Dipsaus|dipsausjes]].
NB Borrelhapjes met bederfelijke waar, zoals met filet americain, paté of vis, moeten kort tevoren worden gemaakt, in de koelkast bewaard en snel gegeten worden, anders bederven ze. Ook andere hapjes met vlees en ei zijn kwetsbaar en mogen niet te lang buiten de koelkast.

== Gefrituurde en gebakken hapjes ==
* [[Kookboek/Kruidige loempiaatjes met zalm en garnaal|Kruidige loempiaatjes met zalm en garnaal]]
* [[Kookboek/Bitterballen|Bitterballen]]
* [[Kookboek/Hartige rijstkoekjes|Hartige rijstkoekjes]] (geef er servetten bij)

== Zie ook ==
* [[Kookboek/Pinchos|Pinchos]] (Spaanse sneetjes stokbrood met luxe beleg, zowel koud als warm)

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Bowl of Terra Chips.jpg|Groentechips
Senbei-japanse-mix.jpg|Japanse zoutjes
Osseworst en Amsterdamse uitjes.JPG|Osseworst en Amsterdamse uitjes
Deviled Eggs - 3-23-08.jpg|Gevulde eieren
April 2012 Schnittchen nichtvegetarisch.JPG|Belegd stokbrood
Small wraps as hors-d'oeuvres.jpg|Kleine wraps
Dolmades Kurdish and Greek - Dec 2018.jpg|Dolma's
Dip It Bean Dip &amp; Vegetables.jpg|Dipsaus met groente
Bittergarnituur.jpg|Gefrituurde borrelhapjes
Bitterballen (41722156052).jpg|Bitterballen met prikkertjes en mosterd
&lt;/gallery&gt;

{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Snack|Borrelhapjes]]
[[Categorie:Feestgerechten|Borrelhapjes]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>1gzq2w5ggj9vxlbatzzxz7cg33gmj8i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Dipsaus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43867</id>
    <revision>
      <id>428662</id>
      <parentid>411259</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:38:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6774" sha1="enwqve9yvq3udva9n46bc3pjk15tikm" xml:space="preserve">[[Bestand:Salmorejo Sevilla.jpg|thumb|Dippen met een zoutje]]
'''Dipsaus''' is een koude saus die wordt gebruikt om ander voedsel in te dippen. Het kan gaan om bijvoorbeeld stukjes vlees tijdens een [[Kookboek/Fondue#Vleesfondue|vleesfondue]], rauwe groentestukjes, crackers of zoutjes tijdens een [[Kookboek/Borrelhapjes|borrel]]. 

Dipsaus kan als basis verschillende ingrediënten hebben. Door ze te mixen met tuinkruiden, specerijen, mosterd, geraspte ui, stukjes augurk en/of andere ingrediënten, zijn er vele soorten dipsauzen mogelijk. Zie de inhoudsopgave in de linkerkolom.

De sausjes met kwark, zure room en yoghurt zijn ook geschikt voor hete gerechten, zoals chili con carne en Indiase gerechten. Schep 1 of 2 eetlepels per portie over zo'n gerecht.

== Basis: kwark ==
[[Bestand:Kräuterquark (Käsmatte) mit Roggenbrot.jpg|thumb|Kruidenkwark als dipsaus voor roggebrood]]

=== Ingrediënten ===
* 200 g {{Kb|kwark}}
* 100 g zure room, yoghurt of mayonaise
* 1-2 eetlepels fijngesneden verse tuinkruiden, zoals platte peterselie, bieslook, dille, dragon, kervel en/of koriander
* peper of {{Kb|p=tabascosaus|tabasco}}
Meng alle ingrediënten door elkaar totdat er een gladde crème is ontstaan. Voeg een beetje melk of room toe als het mengsel nog te dik is.

=== Varianten ===
Mogelijke toevoegingen:
* 1 theelepel mosterd
* 15 g geraspte ui
* 1 theelepel gemalen karwijzaad
* 2 eetlepels sherry
* scheut {{Kb|p=worcestershiresauce|worcestershiresaus}}
* 1 theelepel {{Kb|paprikapoeder}}
* 1 eetlepel tomatenketchup
* 1-2 fijngesneden augurken 
* enkele fijngesneden olijven
* 1 theelepel honing
* citroensap van 1 citroen
* 1 appel (Granny Smith), grof geraspt

'''Zie ook'''
* [[Kookboek/Knoflooksaus op kwarkbasis|Knoflooksaus op kwarkbasis]]

== Basis: mayonaise ==

=== Ingrediënten ===
* 100 g {{Kb|mayonaise}}
* peper of {{Kb|p=tabascosaus|tabasco}}
Meng de ingrediënten door elkaar totdat er een gladde crème is ontstaan. 

=== Varianten ===
Mogelijke toevoegingen:
* 1-2 eetlepels fijngesneden verse tuinkruiden, zoals platte peterselie, bieslook, dille, dragon, kervel en/of koriander
* 50 g zure room of magere kwark
* 1-2 eetlepels citroensap
* 2 theelepels mosterd
* 3 theelepels kerriepoeder
* 10 g geraspte ui
* enkele druppels {{Kb|worcestershiresauce}}
* 1 eetlepel {{Kb|tomatenketchup}}
* 1-2 theelepel paprikapoeder
* snufje {{Kb|chilipoeder}}

'''Zie ook''': 
* [[Kookboek/Mayonaise|Mayonaise]] (recept om zelf mayonaise te maken)
* [[Kookboek/Cocktailsaus|Cocktailsaus]]

== Basis: plantaardige olie ==
[[Bestand:2020-02-25 19 33 41 A sample of Frecon Farms Honey Mustard Dipping Sauce in the Dulles section of Sterling, Loudoun County, Virginia.jpg|thumb|180px|Honing-mosterdsaus]]
* ''Honing-mosterdsaus'': roer 6 eetlepels plantaardige olie, 2 eetlepel (appel-)azijn, 2 eetlepels mosterd en 1 eetlepel honing tot een gladde saus en voeg peper naar smaak toe. Proef of de saus de juiste verhoudingen heeft, en voeg anders nog iets toe waarvan er te weinig is.

'''Zie ook''':
* [[Kookboek/Alioli|Alioli]]
* [[Kookboek/Groene pesto|Pesto]]

== Basis: zure room ==
[[Bestand:Self-made chili dip sauce.jpg|thumb|Dipsaus op basis van zure room]]

=== Ingrediënten ===
* 1/8 bekertje (125 ml) {{Kb|zure room}}
* 100 ml neutrale (vloeibare) slasaus of twee eetlepels mayonaise met ± 50 ml water
* scheutje worcestershiresaus
* peper
Meng alle ingrediënten door elkaar todat er een gladde crème is ontstaan. 

=== Varianten ===
Mogelijke toevoegingen:
* 1-2 eetlepels fijngesneden verse tuinkruiden, zoals {{Kb|munt}}, platte peterselie, bieslook, dille, dragon, kervel en/of koriander
* 1 eetlepel tomatenketchup en 1 theelepel paprikapoeder
* 50 g blauwschimmelkaas, met een vork fijngeprakt
* 1-2 theelepels kerriepoeder, met eventueel 1 eetlepel abrikozenjam of 1 eetlepel mangochutney
* 1-2 theelepels versgeraspte {{Kb|mierikswortel}} of mierikswortelsaus
* 1-2 theelepels mosterd

== Basis: tomaten of tomatenketchup ==
[[Bestand:Flickr - cyclonebill - Chips og salsa (1).jpg|thumb|Chips met tomatensalsa]]
Als er fijngesneden verse tomaten worden gebruikt: 
* maak er zelf tomatenketchup van (zie bijvoorbeeld recept van [https://www.puurgezond.nl/lekker-dwalen/hoe-maak-je-tomatenketchup Puurgezond] of [https://binnenstebuiten.kro-ncrv.nl/recepten/maak-zelf-tomatenketchup Binnenstebuiten]); OF
* kook/stoof ze eerst tot prut, laat ze een beetje inkoken, koel ze af en pureer ze met een staafmixer, blender of roerzeef en voeg er wat gemberpoeder of gembersiroop, azijn, peper en kruiden naar smaak aan toe.

=== Ingrediënten ===
* 3 eetlepels {{Kb|tomatenketchup}} of gepureerde tomaten
* pittige specerijen naar keuze, bijvoorbeeld 1 theelepel paprikapoeder, ½ theelepel chilipoeder of cayennepeper, of ½ theelepel sambal oelek
Meng de ingrediënten door elkaar totdat er een gladde crème is ontstaan. 

=== Varianten ===
* 1-2 eetlepels fijngesneden verse tuinkruiden, zoals platte peterselie, kervel, maggikruid en/of koriander
* 1 theelepel ketjap manis
* 1 eetlepel balsamicoazijn
* 1 uitgeperst teentje knoflook
* 1 theelepel gemalen rozemarijn
* 1 theelepel bieslook
* 1 eetlepel sherry
* enkele druppels {{Kb|Worcestershiresauce}}

'''Zie ook:'''
* [[Kookboek/Barbecuesaus|Barbecuesaus]]
* [[Kookboek/Poestasaus|Poestasaus]]
* [[Kookboek/Tomatensalsa|Tomatensalsa]]

== Basis: yoghurt ==
[[Bestand:Cacik-1.jpg|thumb|Turkse yoghurt-dip]]
=== Ingrediënten ===
* 200 g {{Kb|yoghurt}}
* peper
Meng de ingrediënten door elkaar totdat er een gladde crème is ontstaan. 

=== Varianten ===
* 1-2 eetlepels fijngesneden verse tuinkruiden, zoals munt, platte peterselie, bieslook, dille, dragon, kervel en/of koriander
* 100 g blauwschimmelkaas en 100 g roomkaas (en eventueel wat melk om de juiste dikte te verkrijgen)
* 1 eetlepel olijfolie
* 1 theelepel mosterd
* 1 theelepel kerriepoeder
* 1 theelepel gemalen {{Kb|komijnzaad}}
* 1 eetlepel citroensap
* 1 bosuitje, in ringetjes
* 1-2 tenen knoflook, geraspt of geperst in de knoflookpers

'''Zie ook:'''
* [[Kookboek/Knoflooksaus op yoghurtbasis|Knoflooksaus op yoghurtbasis]]
* [[Kookboek/Tzatziki|Tzatziki]]

== Basis: overige ==
* [[Kookboek/Dillesaus|Dillesaus]] (met crème fraîche)
* [[Kookboek/Guacamole|Guacamole]] (met limoen/citroen en avocado)
* [[Kookboek/Hummus|Hummus]] (met kikkererwten)

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Tortilla Chips and Salsa Grand Beer Terrace.jpg|Nacho's met twee soorten dipsaus
Bell peppers, celery, garlic hummus, marinated olives, and Japanese rice soy crackers - Massachusetts.jpg|Hummus als dipsaus
Crudites Platter.JPG|Groenten met twee dipsauzen
Green goddess dressing.jpg|Green goddess dressing als dipsaus met rauwe groente
&lt;/gallery&gt;

{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Saus|Dipsaus]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>enwqve9yvq3udva9n46bc3pjk15tikm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Tomatensalsa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43868</id>
    <revision>
      <id>428649</id>
      <parentid>392998</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:38:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1390" sha1="jp38gy1gxaz99mtwatyahc5oo0xaopq" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Salsa mexicana en molcajete.jpg|300px]]
| Categorie = Saus
| Porties = 4-6
| Energie = 
| Tijd = 15 minuten
| Stippen = 2
}}
'''Tomatensalsa''' is een koude groentensaus op basis van fijngesneden tomaten. Salsa kan onder andere gebruikt worden als dipsaus, als bijgerecht bij vis en voor het besmeren van bruchetta's.

==Ingrediënten==
* 2 bosuitjes
* 4 {{Kb|p=tomaat|tomaten}}
* 1/4 {{Kb|komkommer}}
* 1 eetlepel citroensap of (balsamico-)azijn
* 2 eetlepel plantaardige olie
* peper

==Bereidingswijze==
* Maak de bosuitjes, tomaten en het stukje komkommer schoon. 
* Snijd hen in fijne stukjes.
* Maak een vinaigrette van de olie, citroen of azijn, en peper en roer die door de groenten. 
* Desgewenst kun je de groenten nog fijner stampen met een vijzel.

==Varianten==
* Voeg fijngeknipte koriander en/of platte peterselie toe. 
* Vervang de peper door een stukje rode peper (schoongemaakt en in zeer fijne stukjes) of 1 theelepel sambal. Officieel is het een pittige Mexicaanse saus, dus daarom hoort wat pittigheid bij een salsa.
* 1 teentje knoflook, ontdaan van het droge schilletje en geperst of zeer fijn gesneden
* Als je een gladde salsa wil: pureer alles met 2 eetlepels water en 1 eetlepel tomatenpuree tot een dikke saus.


{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Saus|Tomatensalsa]]
[[Categorie:Mexicaanse keuken|Tomatensalsa]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>jp38gy1gxaz99mtwatyahc5oo0xaopq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Tomatenketchup</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43870</id>
    <revision>
      <id>428656</id>
      <parentid>397522</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:38:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3826" sha1="k0z4ktz40x0gnoitja094zp7vzjr52c" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Ketchup 20160918 181342 (cropped).jpg|300px]]
| Categorie = Saus
| Porties = ½ liter
| Energie = 
| Tijd = 15 minuten + 1 uur koken
| Stippen = 3
}}
'''Tomatenketchup''' is een saus met als hoofdingrediënt tomaten. Ketchup wordt verkocht in flessen en flacons, in diverse smaken en kwaliteiten. 

Tomatenketchup is een smaakmaker en kan als zodanig bij vele gerechten worden gebruikt, van hamburger en hotdogs, tot dipsaus bij patat en als ingrediënt in andere sauzen.

'''Zelf tomatenketchup maken''' is in principe eenvoudig. Het lastige zit 'em in het steriliseren van de voorraadpotten. Dus als je de tomatenketchup binnen enkele dagen wilt gebruiken, kunt je volstaan met schone potten met schone deksels, op de gewone manier afgewassen in schoon afwaswater, kort van tevoren omgespoeld met heet water en dan omgekeerd uitgelekt op een schone theedoek. Bewaar de gevulde potten dan wel afgesloten in de koelkast.

==Benodigdheden==

===Ingrediënten===
* 750 g rijpe {{Kb|p=tomaat|tomaten}}
* 1 ui
* 50 g basterdsuiker of rietsuiker
* 50 ml {{Kb|p=keukenazijn|rode wijnazijn}} of balsamico-azijn
* 1 laurierblaadje
* ½ kaneelstokje
* 1 theelepel kerriepoeder
* 1 theelepel {{Kb|ketoembar}}/korianderzaad
* 1 theelepel zwarte peperkorrels
* zout

===Keukengereedschap===
* Ruime kookpan
* Blender, staafmixer of roerzeef
* Gesteriliseerde pot(ten) of fles, zie [[Kookboek/Inmaken|Inmaken]]
** Tip gebruik liever twee of meer kleinere potjes dan één grote: afgesloten potten blijven veel langer goed dan aangebroken potten.
* Zeer schone trechter, bovendien kort voor gebruik afgespoeld met heet water

==Bereidingswijze==
# Was de tomaten en snijd ze in stukjes.
# Snipper de ui.
# Doe de tomaten en ui in de pan, zonder water. Verwarm de pan totdat de tomaten beginnen te koken. Zet dan het vuur laag.
# Voeg de overige ingrediënten toe en roer ze er goed doorheen. 
# Laat dit ongeveer 1 uur koken, zonder deksel op de pan. Het is de bedoeling dat veel van het vocht verdampt en de saus wordt ingedikt. Roer af en toe om aanbranden te voorkomen.
# Verwijder laurier en kaneelstokje.
# Maak de saus fijn met een blender, staafmixer of roerzeef. 
# Giet de hete saus in de gesteriliseerde pot(ten) of fles. Sluit ze af en zet ze ondersteboven (niet op het koude aanrecht maar op bijvoorbeeld een theedoek) totdat ze zijn afgekoeld.
# Plak een etiket met naam en datum op de pot of fles.  

==Varianten==
* Voeg 1 teen zeer fijn gesneden of geperste knoflook toe.
* Voeg 1 stengel bleekselderij toe, in stukjes gesneden.
* Voeg meer specerijen toe, zoals 2 {{Kb|p=kruidnagel|kruidnagels}}, 1 theelepel {{Kb|gember}} (geraspte verse gember of gemberpoeder), ½ theelepel cayennepeper, tabasco en/of ½ theelepel paprikapoeder.
* Voeg 1 eetlepel fijngesneden verse tuinkruiden toe, zoals {{Kb|p=maggikruid|lavas}}, platte peterselie en/of bladselderij.

== Bewaren ==
* Gekochte ketchup: 
** Ongeopend: zie de houdbaarheidsdatum op de fles, bewaar op een koele, droge, donkere plaats.
** Geopend: tot 9 maanden in de koelkast in een afgesloten fles, maar meestal niet langer dan de houdbaarheidsdatum.
* Zelfgemaakte ketchup: 
** Zolang een pot/fles vacuüm is (niet aangebroken): 12 maanden op een koele, droge, donkere plaats.
** Een aangebroken pot/fles: maximaal 2 maanden in de koelkast.

==Recepten met tomatenketchup==
&lt;DynamicPageList&gt;
category=KB-tomatenketchup
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Hot dog 3.jpg|Hotdog
Ketchup and french fries.jpg|Patat friet met ketchup
Frikandel speciaal (34968476845).jpg|Frikandel speciaal
Napolitan by tomoth.jpg|Spaghetti met ketchup
&lt;/gallery&gt;


{{Navigatie recepten}} 

[[Categorie:Saus|Tomatenketchup]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>k0z4ktz40x0gnoitja094zp7vzjr52c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Minestronesoep</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43883</id>
    <revision>
      <id>428675</id>
      <parentid>408224</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:39:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2595" sha1="nbhvw4d362x9zziw8dvxvyljmbsieju" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Minestrone soup (1).jpg|300px]]
| Categorie = Soeprecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 45 minuten
| Stippen = 2
}}

'''Minestronesoep''', officieel &quot;minestrone&quot; (Italiaans voor 'grote soep'), is een goed gevulde Italiaanse groentesoep. Eenpansgerecht. Onderstaand recept is voldoende voor een maaltijdsoep. 

==Ingrediënten==
* 200 g {{Kb|p=ui|uien}}
* 2-3 tenen knoflook
* 4 eetlepels plantaardige olie om in te bakken
* 750 ml {{Kb|bouillon}} naar keuze
* 400 g {{Kb|groente}}, bijvoorbeeld een mix van bleekselderij of knolselderij, venkel, wortelen, prei en/of courgette
* 400 g {{Kb|p=tomaat|tomaten}}
* 3 {{Kb|p=laurier|laurierbladeren}}
* 2 eetlepels verse Italiaanse kruiden, zoals tijm, rozemarijn, salie, oregano, marjolein
* 100 g droge {{Kb|macaroni}}
* peper
* 225 g gekookte {{Kb|witte bonen}} (= ½ literblik uitgelekt; of 100 g gedroogde bonen, geweekt en gekookt, zie &quot;Bereiden&quot;in [[Kookboek/Peulvruchten#Peulvruchten_in_de_keuken|Peulvruchten in de keuken]])
* 100 g geraspte Parmezaanse kaas

==Bereidingswijze==
# Snipper de ui en maak de groenten schoon.
# Fruit in een flinke soeppan de uien en de uitgeperste of zeer fijn gesneden knoflook in de olie.
# Snijd de Italiaanse kruiden fijn.
# Als de uien glazig zijn: Voeg de bouillon en de tuinkruiden (incl. laurier) toe en breng aan de kook.
# Snijd de groenten aan stukjes en voeg ze bij de bouillon. Voeg ook de macaroni en peper naar smaak toe.
# Kook de soep op een laag vuur gedurende 10-15 minuten. De groenten moeten nèt gaar zijn.
# Voeg de witte bonen toe en laat ze warm worden.
# Geef de geraspte Parmezaanse kaas er apart bij (bijvoorbeeld in een kom met een lepel).
Voor een maaltijdsoep: serveer met volkorenbrood en broodbeleg van kaas en/of vleeswaren naar keuze.

==Varianten==
* Geef op elk bord/soepkom een halve eetlepel {{Kb|pesto}}.
* Bak 75 {{Kb|ontbijtspek}} in kleine stukjes uit, laat het uitlekken en strooi ze op het laatst over de oep.
* Voor minstronesoep als voorgerecht: gebruik ½ liter extra bouillon (waardoor er 6 porties ontsaann) of gebuik 3/4 van de overige ingrediënten.
* [https://www.4en5mei.nl/app/uploads/2025/02/Recept-Vrijheidssoep-2025.pdf Recept Vrijheidssoep 2025]. Sinds 2020 bedenkt elk jaar een andere chef-kok een soepgerecht dat op 5 mei door heel Nederland tijdens [https://www.4en5mei.nl/vieren/vrijheidsmaaltijden Vrijheidsmaaltijden] wordt geserveerd. In 2025 was dat een vegetarische minestronesoep.


{{Navigatie recepten}} 

[[Categorie:Maaltijdsoep|Minestrone]]
[[Categorie:Groentenrecept|Minestrone]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>nbhvw4d362x9zziw8dvxvyljmbsieju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Paprikasoep</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43885</id>
    <revision>
      <id>428665</id>
      <parentid>395589</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:39:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1854" sha1="8tjlwummvl324y2044s7e9kd3hew206" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Roast red pepper and tomato soup (9329225756).jpg|300px]]
| Categorie = Soeprecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 30 minuten
| Stippen = 2
}}

===Ingrediënten===
* 1 {{Kb|ui}}
* 2 tenen knoflook
* 2 eetlepels plantaardige olie (om te bakken)
* twee eetlepels geriste verse tijm
* 6 (rode) {{Kb|p=paprika|paprika's}}
* 800 ml {{Kb|p=bouillon|groentenbouillon}}
* Peper

==Keukengereedschap==
* Soeppan, pollepel , scherpe messen en eventueel een knoflookpers
* Staafmixer, roerzeef of blender

==Bereidingswijze==
# Snipper de ui, pers of snijd de knoflook fijn. Fruit ze ± 3 minuten in een soeppan in de olie. Voeg dan de tijm toe.
# Maak de paprika's schoon (zie [[Kookboek/Paprika#Schoonmaken_van_paprika's|Schoonmaken van paprika's]]) en snijd ze in blokjes. Bak ze mee met de uien.
# Voeg de bouillon toe, de groenten moeten nèt onder water staan, gebruik anders minder of meer bouillon. Laat de soep 15 minuten koken op een laag vuur, met het deksel op de pan.
# Pureer de soep en voeg peper naar smaak toe. 

==Varianten==
* Voor meer pit: voeg een klein stukje {{Kb|chilipeper}} (fijn gesneden) of 1-3 theelepels sambal toe bij het bakken van de ui; en/of voeg op het laatst wat cayennepeper toe.
* Voeg 500 g {{Kb|p=tomaat|tomaten}} in blokjes toe en bak ze even mee nadat de paprika 4 minuten heeft gebakken. Er is dan maar 600 ml bouillon nodig. 
* Voeg 1 groot blik tomatenpuree (140 gram) toe en bak die even mee. 
* Voeg 1 eetlepel {{Kb|paprikapoeder}} toe en bak die al omschppende kort mee met de paprika's.
* Voeg een dot/lepel {{Kb|roomkaas}} of opgeklopte room (zonder suiker) toe op elk bord of soepkom.
* Garneer de soep met een beetje grofgesneden bladpeterselie of bladselderij.


{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Soeprecept|Paprika]]
[[Categorie:Groentenrecept|Paprika]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>8tjlwummvl324y2044s7e9kd3hew206</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Pindasoep (eenvoudige)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43888</id>
    <revision>
      <id>428660</id>
      <parentid>398524</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:38:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2741" sha1="gbzcfh4d8k33wizya9buyqudiskwxsi" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Ground nut soup.jpg|300px]]
| Categorie = Soeprecept
| Onderschrift = Pindasoep zonder groenten, met een scheutje room of kokosmelk
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 25-30 minuten
| Stippen = 2
}}

'''Pindasoep''' (eenvoudige) is een soep die gebaseerd is op pindakaas, bouillon en groente. 

==Ingrediënten==
* 1 {{Kb|ui}}
* 2 eetlepels plantaardige olie (om te bakken)
* 2-4 tenen knoflook
* 0,5 {{Kb|p=chilipeper|rode peper}} of 3 theelepels sambal
* 6 eetlepels 100% {{Kb|pindakaas}} (dus pure pindakaas, zonder toevoegingen, ook geen zout)
* 500 ml {{Kb|p=bouillon|kippen- of groentenbouillon}}
* 2 eetlepels ketjap manis
* 100 g {{Kb|taugé}}
* ½ geperste citroen

==Bereidingswijze==
# Snipper de ui en fruit die in een soeppan in de olie.
# Pers of snijd de knoflook fijn en voeg die bij de uien.
# Snipper de rode peper fijn en voeg die, of de sambal, toe aan de pan, laat even meebakken.
# Doe de pindakaas in de pan en roer die goed door de uien, laat 2 minuten al roerend meebakken.
# Giet de bouillon (of water met een bouillonblokje) in gedeeltes in de pan en roer de soep steeds eerst tot een glad geheel voordat het volgende deel erbij gaat. Uiteindelijk moet de pindakaas zijn opgelost. Laat de soep 3 minuten koken op een laag vuur.
# Was de taugé, halveer de spruiten (dus hak ze zeer grof) en voeg die met de ketjap aan de soep toe. Haal de pan direct van het vuur, de taugé moet knapperig blijven. Roer het citroensap door de soep en dien direct op.

==Varianten==
* [[Kookboek/Pindasoep (Surinaamse)|Pindasoep (Surinaamse)]] met o.a. kip
* Minder pit: vergeet de rode peper, voeg hooguit 1 theelepeltje sambal toe en zet een potje of schaaltje sambal op tafel met een lepeltje erin, zodat iedereen naar eigen smaak sambal kan toevoegen.
* Nog meer pit: Voeg 2 cm fijngesneden {{Kb|gember}} (of twee theelepels gemberpoeder) toe tijdens het bakken van de uien.
* Meer specerijen: 
** 1 theelepel {{Kb|ketoembar}}/gemalen koriander en/of
** 1 theelepel djinten of gemalen {{Kb|komijnzaad}}.
* Voor meer vulling: 
** Bak ½ gesnipperde paprika mee, direct nadat de knoflook is toegevoegd.
** 200 g kipfilet in blokjes, minimaal 10 minuten laten meekoken.
** 250 g kleingesneden soepgroenten, zoals prei, bloemkool, wortel en/of sperziebonen; ± 10 minuten laten meekoken.
* Voor meer smeuïgheid: 200 ml {{Kb|kokosmelk}}, tegelijk toevoegen met de bouillon.
* Voor garnering:
** 2 eetlepels verse koriander, platte peterselie of bladselderij, fijngehakt
** 2 bosuien, in ringetjes gesneden.
** 0,25 komkommer, in kleine blokjes gesneden of grof geraspt (of in plaats van de taugé).
** 1 handje pinda’s. 


{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Soeprecept|Pindasoep]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>gbzcfh4d8k33wizya9buyqudiskwxsi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Pompoensoep gekruid en met groenten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43891</id>
    <revision>
      <id>428658</id>
      <parentid>396541</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:38:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3059" sha1="02sloho5861sn02rab4a1yx2vryo1zu" xml:space="preserve">{{Infobox recept
|Afbeelding=[[Bestand:Pumpkin soup (16737587857).jpg|300px]]
|Naam=Pompoensoep
|Categorie=Soeprecept
|Porties=4 personen
|Energie=
|Tijd=± 50 minuten (indien met kant-en-klaar blokjes pompoen bereid)
|Stippen=3
}}
[[Kookboek/Soep|Soep]] | [[Kookboek/Recepten|Receptenindex]]

Gerkuide pompoensoep met groenten is een vegetarische soep, gemaakt van pompoen en andere {{Kb|groente}}. 

==Ingrediënten==
* 1 ui
* 3 eetlepels plantaardige olie
* 1 theelepel kerriepoeder
* 1 theelepel gemberpoeder (of een klein stukje verse gember)
* 1 theelepel gemalen {{Kb|komijnzaad}}/djinten
* 2 theelepels gemalen koriander/{{Kb|ketoembar}}
* peper en/of 1-2 theelepels sambal (of een stukje {{Kb|chilipeper}}, gesnipperd)
* 1 kleine {{Kb|prei}}
* 1 {{Kb|pompoen}} van ± 1 kg of 500 g kant-en-klaar blokjes pompoen
* 500 ml {{Kb|p=bouillon|groentenbouillon}}
*2-3 laurierblaadjes
* 50 g wortel
* 50 g knolselderij
* 4 kleine eetlepels crème fraîche of roomkaas
* 1-2 eetlepels verse {{Kb|koriander}} of {{Kb|peterselie}}
Opmerking: kant-en-klare blokjes pompoen kunnen veel tijdwinst opleveren; bovendien is het een hele klus om een pompoen te [[Kookboek/Schillen|schillen]], en veel mensen vinden dit vervelend werk.

==Keukengereedschap==
* Ruime soeppan
* Staafmixer, roerzeef of blender
* Scherpe keukenmessen

==Bereidingswijze==
# Snipper de ui en fruit ze 3 minuten in de olie in de soeppan.
# Voeg de specerijen toe en bak 2 minuten al roerend mee.
# Was de prei goed en snij hem in ringetjes. Voeg die toe in de soeppan en bak 3 minuten mee.
# Verwijder schil, steel en pitten van de pompoen en snij het vruchtvlees in dobbelsteentjes.
# Maak wortel en knolselderij schoon en snijd er stukjes van.
# Voeg de bouillon toe en breng aan de kook.
# Voeg de pompoen toe. Alle groenten moeten nu onder water staan. Als dat niet het geval is: voeg meer bouillon toe en breng aan de kook.
# Voeg laurierblaadjes, wortel en knolselderij toe.
# Kook de soep totdat de pompoen gaar is, d.w.z als de pompoen zacht aanvoelt als er met een vork in wordt geprikt  (na 20-30 minuten). 
# Snijd de koriander of peterselie grof.
# Haal de laurierblaadjes uit de soep.
# Pureer de soep.
# Schep de soep in soepkommen of soepborden en garneer elk met wat koriander of peterselie, en een dot crème fraîche of roomkaas.

== Opmerkingen, tips en variaties==
* Voeg 3 eetlepels droge {{Kb|witte wijn}} toe na het pureren.
* Serveer bij de soep een of meer schaaltjes met pompoenpitten, cashewnoten, zonnebloempitten, die de tafelgenoten naar wens kunnen toevoegen.
* [https://www.parool.nl/ps/vrijheidsmaaltijdsoep-toch-samen-eten-op-bevrijdingsdag~b0361d43/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Vrijheidsmaaltijdsoep 2020]: Pompoensoep met kokosmelk.

== Bewaren ==
* In de koelkast: 2 dagen, mits afgekoeld en goed afgedekt.
* In de diepvries: 3 maanden, mits goed afgekoeld en direct na bereiding ingevroren.


{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Soeprecept|Pompoensoep]]
[[Categorie:Pompoenrecept|Soep]]
[[Categorie:Vegetarisch recept|Pompoensoep]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>02sloho5861sn02rab4a1yx2vryo1zu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Preisoep</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43894</id>
    <revision>
      <id>428659</id>
      <parentid>393630</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:38:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1387" sha1="4q7n0gpgvtrxya4g73c4vbj1n22i4rj" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Lauch-Käse-Suppe mit Hackfleisch (5526372941).jpg|300px]]
| Categorie = Soeprecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 25 minuten
| Stippen = 2
}}

===Ingrediënten===
* 1 {{Kb|ui}}
* 2 eetlepels plantaardige olie
* ½ eetlepel kerriepoeder
* 400 g {{Kb|prei}}
* 1 l {{Kb|p=bouillon|groente- of kippenbouillon}}
* peper

==Bereidingswijze==
# Snipper de ui en fruit die in een soeppan met de olie en de kerriepoeder. 
# Was de prei grondig (zie [[Kookboek/Prei#Schoonmaken|Prei schoonmaken]]). 
# Snijd de prei in halve ringetjes en voeg ze toe in de pan. Smoor ze 5 minuten met het deksel op de pan. 
# Voeg de bouillon toe en verwarm die. Voeg ook peper naar smaak toe.
# Kook de soep nog 5 minuten op een laag vuur, met het deksel op de pan. 
De soep is nu nog tamelijk saai. Kies een of meer van de toevoegingen om hem op te peppen.

==Varianten==
* Mogelijke toevoegingen:
** 1 geperst of fijngesneden teentje knoflook: meefruiten met de ui
** 300 g aardappelblokjes: meekoken; nadat alles gaar is: de soep pureren
** 100 g gare kip in stukjes, 100 g uitgebakken dobbelsteentjes spek of 100 g ham in reepjes; op het laatst toevoegen; kip en ham even opwarmen
** scheut kookroom op het laatst toevoegen
** 2 eetlepels verse {{Kb|bladselderij}}, grof gesneden, als garnering


{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Soeprecept|Preisoep]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>4q7n0gpgvtrxya4g73c4vbj1n22i4rj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Tomatengroentesoep</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43895</id>
    <revision>
      <id>428663</id>
      <parentid>400278</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:38:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2113" sha1="cezrhyt3vn31q0o7ytigzwwejbcqpe1" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Simple vegetable soup 2009.jpg|300px]]
| Categorie = Soeprecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 50 minuten
| Stippen = 2
}}
'''Tomatengroentesoep''' is tomatensoep waaraan diverse andere groenten zijn toegevoegd. Deze soep lijkt op [[Kookboek/Minestronesoep|minestronesoep]], maar is lichter omdat er geen witte bonen en macaroni aan zijn toegevoegd.

==Ingrediënten==
* 500 g rijpe {{Kb|p=tomaat|tomaten}}
* 600 ml {{Kb|p=bouillon|groentebouillon}}
* 1 ui
* 1 eetlepel plantaardige olie (om te bakken)
* 1 prei
* 1 stengel bleekselderij
* 75 g wortelen
* 75 g bloemkoolroosjes
* 1 eetlepel fijngesneden verse tuinkruiden, zoals tijm, oregano, maggikruid en/of marjolein
* peper

==Keukengereedschap==
* Soeppan
* Staafmixer, roerzeef of blender

==Bereidingswijze==
# Zet de tomaten op met een bodempje water en laat ze 10-15 minuten koken, totdat ze goed gaar zijn.
# Pureer ze of wrijf ze door een zeef. Maak de pan schoon.
# Snipper de ui en fruit die in de olie, in de soeppan.
# Maak de prei goed schoon (zie [[Kookboek/Prei#Schoonmaken|Prei schoonmaken]]) en snijd hem in ringetjes. Voeg die toe in de pan en roer goed door, fruit ze 2 minuten.
# Maak de overige groenten schoon en snijd ze in stukjes.
# Voeg de bouillon en het tomatennat toe en breng die aan de kook.
# Voeg de overige groente, de tuinkruiden en peper toe.
# Laat op een zacht vuur 10-15 minuten koken, de groenten moeten beetgaar zijn.

==Varianten==
* Voor een snellere versie: vervang de tomaten door 400 ml {{Kb|tomatensap}}, passata of gezeefde tomaten (uit een pak of pot). De stappen 1 en 2 kunnen dan worden overgeslagen, en er is ook geen staafmixer/roerzeef/blender nodig.
* Mogelijke toevoegingen:
** 150 g [[Kookboek/Soepbal|soepballetjes]]: 10 minuten meekoken
** 50 g vermicelli: 10 minuten meekoken.
** 50 g doperwten: uit de diepvries: 10 minuten meekoken; uit een potje: afgieten en op het laatst toevoegen en kort opwarmen.
** 1 eetlepel grof gesneden bladselderij of peterselie, als garnering.


{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Soeprecept|Tomatengroentesoep]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>cezrhyt3vn31q0o7ytigzwwejbcqpe1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Chocoladepasta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43902</id>
    <revision>
      <id>428661</id>
      <parentid>394872</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:38:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1815" sha1="q9dg748i3k8kjpblypbwi8082kc0v4j" xml:space="preserve">{{Infobox recept
|Afbeelding=[[Bestand:Nutella bread 12-2015.jpg|300px]]
|Categorie=Broodbeleg
|Porties=± 500 gram
|Energie=
|Tijd=25 minuten
|Stippen=2
}}
[[Kookboek/Beleg|Belegrecepten]] | [[Kookboek/Recepten|Receptenindex]]

'''Chocoladepasta''', in de spreektaal vaak ''chocopasta'', ''pasta'' of kortweg ''choco'' genoemd, is een smeerbaar, zoet broodbeleg dat bestaat uit suiker, vetten en cacaopoeder. Je kunt de pasta zelf maken (zie onderstaand recept) of kant-en-klaar in de winkel kopen, in verschillende smaken.

==Ingrediënten==
*250 g {{Kb|chocolade}}
*100 g {{Kb|suiker}} (minder mag ook)
*50 g goede {{Kb|boter}}
*1 kop {{Kb|melk}}

==Bereidingswijze==
* Werk [[Kookboek/Au bain-marie|au bain-marie]].
* Chocolade, suiker en boter laten smelten. Meng alles bijeen. Voeg de kop melk toe.
* Alles mengen en in potje(s) gieten.

==Variaties==
*Eventueel kun je een ei toevoegen. 
*In plaats van au bain-marie kun je ook met de microgolf/magnetron werken op laag vermogen.

== Recepten met chocoladepasta ==
&lt;DynamicPageList&gt;
category= KB-chocoladepasta
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Cream Chocolate Jam.jpg|Duo chocopasta
File:Classic Waffles with Chocolate Fudge Sauce - Home - Goa - IMG-20201027-WA0001.jpg|Wafels met chocopasta
File:Crêpes con la Nutella.JPG|Pancakes met chocopasta
File:Nutella sandwich.jpg|Chocopasta tussen een sandwich
File:Nutellabiscotti.JPG|Biscuit gevuld met chocopasta
File:Tarta de Nutella con galletas.jpg|Taart met chocopasta
Ferraro No share cake. Nutella drizzled.... oh, yum yum... (42263073414).jpg|IJs met chocopasta
&lt;/gallery&gt;


{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Zoet broodbeleg|Chocoladepasta]]
[[Categorie:Chocoladerecept|Pasta]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>q9dg748i3k8kjpblypbwi8082kc0v4j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Venkelsoep</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43905</id>
    <revision>
      <id>428671</id>
      <parentid>415618</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:39:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2265" sha1="355dcydgf2xo4ey9et4u22rjpv9wnkj" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Fennel soup.jpg|300px]]
| Categorie = Soeprecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 50 minuten
| Stippen = 3
}}

Venkelsoep is een warm voorgerecht, met bouillon en venkelknol als belangrijkste ingrediënten.

==Ingrediënten==
* 1 {{Kb|ui}}
* 2 {{Kb|p=venkel|venkelknollen}}
* 2 eetlepels plantaardige olie (om te bakken) 
* 700 ml {{Kb|p=bouillon|groentebouilon}}
* peper
* 2 takjes verse dille
* 1 kleine eetlepel citroensap

== Keukenbenodigdheden==
* Soeppan
* Staafmixer, roerzeef of blender

==Bereidingswijze==
* Snijd de ui in stukjes.
* Fruit de ui 3-4 minuten in de soeppan, op een laag vuur.
* Maak de venkelknollen schoon (zie [[Kookboek/Venkel#Gebruik|Gebruik van venkel]]) en snijd de eetbare delen in stukjes. Bewaar het groen.
* Bak de venkel vijf minuten mee. Roer regelmatig.
* Voeg de bouillon toe en kook de venkel in ± 20 minuten gaar.
* Pureer tot een gladde soep.
* Warm de soep weer goed op. 
* Snijd intussen het bewaarde venkelgroen en de dilleblaadjes fijn (niet de steeltjes gebruiken).
* Maak de soep op smaak met peper en citroensap, en garneer met het venkelgroen en de dille.

==Varianten==
* Mogelijke toevoegingen:
** 1 prei, in stukjes gesneden, meefruiten met de ui.
** Voor een romige soep: 200 ml kookroom, toevoegen direct na het opwarmen van de soep (na het pureren), warm laten worden, maar niet koken. Daarna de soep op smaak brengen en garneren zoals hierboven beschreven.
** Eén lepel {{Kb|p=croutons|croûtons}} per portie.
** Zet een schaaltje met 60 gram geraspte belegen kaas met een lepel erin op tafel, zodat iedereen kaas naar eigen smaak over de soep kan strooien.
* Voor een '''maaltijdsoep''': bovenstaand recept is dan voor 2 personen en 600 ml bouillon is voldoende. Voeg 500 g aardappelblokjes toe (geschild), direct na de venkel. Als de soep gaar is, hóéft hij niet gepureerd te worden, maar het kan wel. Voeg in ieder geval pas na het pureren de dille, 100 g gesneden ham (in blokjes of schilfertjes) en 100 g geraspte of fijngesneden kaas naar keuze toe. Roer alles door elkaar zodat de kaas smelt. Voeg naar smaak 2 flinke theelepels mosterd toe.


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Soeprecept|Venkelsoep]]
[[Categorie:Groentenrecept|Venkelsoep]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>355dcydgf2xo4ey9et4u22rjpv9wnkj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Witte bonensoep</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43913</id>
    <revision>
      <id>428674</id>
      <parentid>406562</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:39:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3354" sha1="dt995amq3flgjw1p777rgyiz4t0ahu6" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Beskidische Bohnensuppe 2015.JPG|300px]]
| Categorie = Soeprecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 40 minuten
| Stippen = 2
}}

'''Witte bonensoep''' is een soep met witte bonen, groenten, kruiden en andere ingrediënten. Witte bonensoep kan worden geserveerd als voorgerecht bij lunch of diner, als hoofdgerecht of als tussendoortje. 

==Ingrediënten==
Voor de soep als voorgerecht:
* 1 {{Kb|ui}}
* 1 eetlepel plantaardige olie (om te bakken)
* 250 g {{Kb|groente|soepgroenten}} (of meer), zoals prei, bleekselderij of knolselderij, wortel, courgette en/of tomaat
* 800 ml {{Kb|bouillon}}
* 1 eetlepel vers {{Kb|bonenkruid}} of 2 theelepels gedroogd bonenkruid
* 2 blaadjes {{Kb|p=laurier|laurier}}
* 2 eetlepels verse tuinkruiden, zoals {{Kb|tijm}}, {{Kb|rozemarijn}}, {{Kb|oregano}}, {{Kb|marjolein}}, bladpeterselie, {{Kb|koriander}}
* 250 g gekookte {{Kb|witte bonen}} (zie [[Kookboek/Peulvruchten#Peulvruchten_in_de_keuken|Peulvruchten in de keuken]] voor het koken van witte bonen)
* peper, stukje fijngesneden rode peper of 1 theelepel sambal

==Bereidingswijze==
# Snipper de ui en fruit die zachtjes 5 minuten in een soeppan in de olie.
# Maak de groenten en tuinkruiden schoon en snijd ze in stukjes.
# Giet de bouillon in de pan en breng die aan de kook.
# Voeg de groenten toe.
# Voeg de tuinkruiden toe (incl. laurier), uitgezonderd peterselie, koriander en eventuele andere tuinkruiden die niet mogen meekoken.
# Laat de soep 15 minuten koken op een laag vuur met het deksel op de pan, totdat de groenten gaar zijn.
# Voeg de witte bonen toe en laat ze warm worden.
# Haal de pan van het vuur en voeg de overige tuinkruiden en de peper/sambal toe. 
# Haal de laurier uit de soep vóór het opdienen.

==Varianten==
* [[Kookboek/Mediterrane witte bonensoep|Mediterrane witte bonensoep]] (maaltijdsoep, met vlees)
* Mogelijke extra toevoegingen:
** 1 teentje knoflook, fijngeperst of fijngesnipperd: toevoegen bij het fruiten van de ui
** meer specerijen: ½ eetlepel kerriepoeder, ½ theelepel gemberpoeder of een kleinstukje geschaafde verse gember, ½ theelepel {{Kb|p=komijnzaad|komijnpoeder}}/djinten en ½ theelepel kurkuma: meebakken met de ui
** 100 g chorizo- of salamiworst, in schijfjes of stukjes, meebakken met de ui of toevoegen met de witte bonen.
** 100 g stukjes paprika, even meebakken met de ui.
** 1 klein blikje tomatenpuree, meebakken met de ui.
** 100 g gaar vlees of gare chipolataworst, in stukjes, toevoegen met de groenten.
** Leg op elk bord of soepkom 1-2 theelepels {{Kb|pesto}} of pistou. 
** Serveer met een schaaltje geraspte kaas (± 100 g) met een lepeltje er in, zodat iedereen naar smaak kaas kan toevoegen.

* Voor een vegetarische '''maaltijdsoep''' voor 4 personen: voer het recept uit zoals hierboven beschreven, maar dan met:
** 800 g gekookte witte bonen (of 400 g gedroogde witte bonen, zie  [[Kookboek/Peulvruchten#Peulvruchten in de keuken|Peulvruchten in de keuken]] voor de bereiding ervan)
** in totaal 800-1000 g verse groenten (incl. uien)
** extra bouillon indien nodig (groenten en bonen moeten onder water staan)
** 4 eetlepels verse tuinkruiden, gesneden
** Serveren met volkorenbrood en kaas of een ander zuivelproduct.
{{Sub}}
{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Soeprecept|Witte bonensoep]]
[[Categorie:Peulvruchtrecept|Witte bonensoep]]</text>
      <sha1>dt995amq3flgjw1p777rgyiz4t0ahu6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Wortelsoep</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43917</id>
    <revision>
      <id>428664</id>
      <parentid>398520</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:38:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1764" sha1="na6xr4iwv8s9feqha8zf9epbh9lkug6" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Carrot soup spoon.jpg|300px]]
| Categorie = Soeprecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 40 minuten
| Stippen = 3
}}

'''Wortelsoep''' is een gladde soep met als hoofdingrediënt wortel.

==Ingrediënten==
* 1 {{Kb|ui}}
* 2 eetlepels plantaardige olie
* 2 theelepels {{Kb|p=kerrie|kerriepoeder}}
* 1-2 teentjes knoflook
* 1 theelepel rozemarijn
* 1 rode of gele {{Kb|paprika}}
* 500 g {{Kb|p=wortel|winterwortel}}
* 800 ml {{Kb|Bouillon}}
* Peper

==Keukengereedschap==
* Soeppan
* Blender, staafmixer of roerzeef

==Bereidingswijze==
# Maak de groenten schoon en snijd ze in stukjes en de wortel in dunne schijfjes.
# Giet de olie in een soeppan en laat die warm worden. Bak de ui met de kerrie 3 minuten in de olie. Voeg de fijngesneden of geperste knoflook en rozemarijn toe en laat die meefruiten. 
# Voeg de paprika toe, laat die 2 minuten meebakken. 
# Giet de bouillon in de pan en laat die warm worden.
# Voeg de wortel toe en laat alles in 15-20 minuten gaar worden.
# Pureer de soep en voeg peper naar smaak toe.

==Varianten==
* [[Kookboek/Bruinebonen-wortelsoep|Bruinebonen-wortelsoep]]
* Mogelijke toevoegingen:
** 1 theelepel geraspte gemberwortel: meefruiten met de knoflook.
** 1 theelepel gemalen {{Kb|komijnzaad}}: meefruiten met de knoflook.
** 2 dl {{Kb|kokosmelk}}: toevoegen na het pureren.
** 1 eetlepel limoen- of citroensap: toevoegen na het pureren.
** 4 takjes koriander: de blaadjes grof snijden (steeltjes niet gebruiken) en toevoegen als garnering, na het pureren.
** 1 bekertje {{Kb|zure room}} of {{Kb|crème fraîche}}: schep 1 eetlepel op elke soepkom (na het opscheppen).


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Soeprecept|Wortelsoep]]
[[Categorie:Vegetarisch recept|Wortelsoep]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>na6xr4iwv8s9feqha8zf9epbh9lkug6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Zuurkoolsoep</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43918</id>
    <revision>
      <id>428669</id>
      <parentid>395217</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:39:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2150" sha1="kch9078aifsld267ijkybxpfcntpeky" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Kwasnica.jpg|300px]]
| Categorie = Soeprecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 40 minuten
| Stippen = 2
}}

'''Zuurkoolsoep''' is een soep op basis van zuurkool, maar heeft ook andere ingrediënten. Onderstaand recept is voor de soep als voorgerecht, maar er kan ook een maaltijdsoep van worden gemaakt (zie bij Varianten).

==Ingrediënten==
* 1 ui
* 1 eetlepel plantaardige olie (om te bakken)
* 800 ml {{Kb|bouillon}}
* 400 g uitgelekte {{Kb|zuurkool}}
* 2 {{Kb|p=laurier|laurierbladeren}}
* 5 {{Kb|p=jeneverbes|jeneverbessen}}
* 1 theelepel {{Kb|komijnzaad}}
* peper
* 1 eetlepel verse {{Kb|dille}}

==Bereidingswijze==
# Maak de ui schoon en snipper hem.
# Verwarm de olie in een soeppan en fruit daarin de ui gedurende 5 minuten.
# Snijd de zuurkool kleiner.
# Giet de bouillon in de pan en verwarm die.
# Voeg zuurkool, laurierblaadjes, gekneusde jenverbessen (zo mogelijk in een thee-ei) en komijnzaad toe.
# Kook de soep gedurende 20 minuten.
# Voeg peper naar smaak toe. 
# Haal de pan van het vuur en verwijder laurier en jeneverbessen uit de soep.
# Bestrooi de soep met fijngesneden dille (niet de stelen). 

==Varianten==
* Voor een '''maaltijdsoep''': Volg het huidige recept, maar dat is dan voor 2 personen. Voeg bovendien 500 g aardappelblokjes toe, vóórdat de zuurkool in de pan gaat, en kook die 10 minuten mee, totdat ze gaar zijn. Voeg dan pas de zuurkool toe (anders worden de aardappelen niet gaar) met de kruiden. Voeg ook vlees toe, bijvoorbeeld ½ Gelderse rookworst, 2 gebraden rundersaucijsjes  of 150 g blokjes gekookte ham met 50 g uitgebakken spekjes of ontbijtspek. 
* Mogelijke toevoegingen:
** ½ rode paprika, in stukjes, toevoegen direct nadat de uien zijn gefruit.
** 1 dl {{Kb|witte wijn}}: toevoegen met de bouillon.
** 1 geraspte appel, toevoegen op het einde van de kooktijd en 5 minuten laten meekoken.
** 1 eetlepel mosterd, tegelijk met de peper, goed erdoor heen roeren.
** Per kop: 1 eetlepel zure room ter garnering.

== Tip ==
* Na één of twee dagen smaakt deze soep nòg beter. 


{{Navigatie recepten}} 

[[Categorie:Soeprecept|Zuurkoolsoep]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>kch9078aifsld267ijkybxpfcntpeky</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Tartaartje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43920</id>
    <revision>
      <id>428672</id>
      <parentid>409145</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:39:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3179" sha1="bw7oyhn1edofrs8jmpzltcrri4upeov" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Rauw tartaartje 2025.jpg|300px]]
| Onderschrift = Rauw tartaartje
| Categorie = Vleesrecept
| Porties = 1
| Energie = 
| Tijd = 7-11 minuten
| Stippen = 1
}}
Een '''tartaartje''' (Nederland) of '''filet americain''' (België) is een rond, plat stukje gemalen rundvlees zonder toevoegingen, met maximaal 10% vet. Het wordt gebakken voordat het wordt gegeten. 

NB Wat in Nederland 'filet americain' heet, heet in België 'préparé', wat bestaat uit gehakt rundvlees dat is aangemaakt met andere ingrediënten zoals mayonaise of ei, peper, ui en kruiden, en rauw wordt gegeten. 

Een gebakken tartaartje kan worden opgediend met bijvoorbeeld aardappelen en gekookte groenten of met gebakken aardappelen of patat frites met een salade, maar is ook lekker op een boterham of broodje.

==Benodigdheden==
===Ingrediënten===
* 1 {{Kb|p=rundvlees|tartaartje}} van ± 100 g
* 1 eetlepel plantaardige olie om te bakken of een klontje boter of margarine
* peper

===Keukengereedschap===
* 1 koekenpan
* 1 vleestang of vork om het tartaartje te keren

==Bereidingswijze==
# Haal het tartaartje 15-30 minuten vantevoren uit de koelkast en laat het afgedekt op kamertemperatuur komen.
# Verhit de koekenpan en voeg de olie, boter of margarine toe. Laat die warm worden resp. smelten. Boter/margarine moet bruisen maar mag niet bruin worden.
# Leg het tartaartje in de koekenpan en bak eerst de ene helft gedurende 1 minuut op een hoog vuur. Keer het tartaartje (steek een vork ònder het tartaartje en draai hem, prik er niet in) en bak de andere kant ook 1 minuut op een hoog vuur. 
# Bak het vervolgens verder op een laag vuur: 
## 1 minuut per kant voor ''rare'' (met rood vlees van binnen)
## 2 minuten per kant voor ''medium'' (met rose vlees van binnen) 
## 3 minuten per kant voor ''well done'' (met bruin vlees van binnen).
# Strooi wat peper over het tartaartje.
# Haal het tartaartje uit de pan, maar zet het vuur niet uit; leg het tartaartje op een (bij voorkeur warm) bord.
# Giet een beetje water bij het vet en zet het vuur hoog om er jus van te maken. Maximaal 1 minuut, dan is de jus goed. 
# Giet twee eetlepels jus over het tartaartje.

==Varianten==
# Strooi wat {{Kb|paprikapoeder}} over het tartaartje vóórdat het gebakken wordt (één kant bestrooien is genoeg).
# Voeg een beetje kookroom bij de jus.
# Voeg tuinkruiden bij de jus, zoals peterselie, dragon of oregano, nadat het vuur uit is. 
# Serveer met tafelsauzen naar keuze, zoals [[Kookboek/Saus met roux#Varianten|pepersaus]], [[Kookboek/Saus met roux#Varianten|kerriesaus]], knoflooksaus of schaschliksaus.
# Kaaskop: leg een plakje kaas op het tartaartje als hij voor de laatste keer gedraaid is. De kaas moet het tartaartje bedekken, maar mag niet de bodem van de koekenpan raken. Leg een deksel op de pan om de kaas te laten smelten en bak nog kort verder (afhankelijk van de gewenste gaarheid). Bestrooi de kaas met peterselie en/of paprikapoeder. 

== Opmerkingen ==
* Als je in het buitenland een gerecht bestelt met &quot;tartare&quot; in de naam, dan krijg je rauwe tartaar, vaak met een rauw ei. 

{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Vleesrecept|Tartaartje]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>bw7oyhn1edofrs8jmpzltcrri4upeov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Vleesfondue</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43921</id>
    <revision>
      <id>428670</id>
      <parentid>405975</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:39:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5368" sha1="svsbp7wmqrbq1wiapp64ocqg3cr9ael" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Silvesterfondue 2015.jpg|300px]]
| Categorie = Vleesrecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 20-30 minuten voorbereiding
| Stippen = 3
}}

'''Vleesfondue''' is een bereidingstechniek waarbij men aan tafel stukjes vlees aan een fonduevork steekt en onderdompelt in een warme of hete vloeistof. Dat is (plantaardige) olie voor &quot;gewone&quot; vleesfondue (fondue bourguignonne) of bouillon (fondue chinoise), deze laatste fondue is vetarm en daardoor geschikter voor diëtisten. 

Gaar vlees wordt met een sausje gegeten. Voor dat doel staan er diverse soorten sausjes op tafel. Serveer er een rauwkostsalade en aardappelkroketjes of een ander aardappelgerecht bij.

==Benodigdheden==
===Ingrediënten===
Voor de &quot;gewone&quot; vleesfondue:
* ± 3 [[Kookboek/Dipsaus|dipsausjes]]
* 600 g mals {{Kb|rundvlees}}, {{Kb|varkensvlees}}, {{Kb|kip}} en/of {{Kb|kalfsvlees}}, zoals biefstuk, varkenshaas, schnitzel (zonder paneermeel), kipfilet en kalfshaas.
* 1-1½ liter plantaardige olie, afhankelijk van de grootte van de fonduepan
Voor fondue chinoise:
* Vervang de olie door {{Kb|bouillon}}

===Keukengereedschap===
* Fonduepan of middelgrote sauspan of andere pan
* {{Wp|Rechaud|Rechaud}}
* 4 fonduevorken (1 per persoon)

==Bereidingswijze==
# Kies ± 3 verschillende dipsausjes en maak ze van tevoren klaar.
# Snijd het vlees in stukjes van ongeveer ongeveer 2-2,5 cm. Doe ze in schaaltjes, maar houd wel soort bij soort. Maak er kaartjes bij zodat de gasten weten welk soort vlees in elk schaaltje zit. (Als er 8 of meer tafelgenoten zijn, maak dan van elk soort vlees twee schaaltjes en zet ze verspreid op tafel; zorg dan ook voor een tweede fonduepan met rechaud.) Bewaar de schaaltjes vlees in de koelkast tot ± 10 minuten voor aanvang van de maaltijd.
# Zorg dat er genoeg brandstof in de brander van de rechaud aanwezig is (bij een spiritusbrander); hij kan later niet worden bijgevuld vanwege brandgevaar.
# Dek de tafel en zet alle benodigdheden er op, inclusief bijgerechten.
# Als de gasten bijna gereed zijn om aan tafel te gaan: verwarm de olie in de fonduepan op het fornuis, nodig de gasten uit om aan tafel te gaan zitten, steek de rechaud aan en zet de fonduepan direct daarna op het rechaud op tafel. 
# Iedere tafelgenoot steekt een stukje vlees aan zijn/haar fonduevork en zet die vervolgens in de fonduepan. Als het vlees gaar is (controleer dat goed), wordt het vlees van de vork gehaald, op het bord gelegd en steekt men een volgend stukje vlees aan de vork, etc. Het gare vlees kan worden gedoopt in een sausje op het bord en worden opgegeten. NB Het rauwe vlees mag niet op de borden worden gelegd, om besmetting te voorkomen; laat iedereen met zijn fonduevork een stukje vlees uit een schaaltje halen en zo in de fonduepan steken.
# Na afloop: 
## Doe het overgebleven vlees in de fonduepan en zorg dat het goed gaar wordt, op het rechaud of op het fornuis. Laat het vlees afkoelen en bewaar het goed afgekoeld in de koelkast (maximaal 2 dagen) of vries het direct in. 
## De warme bouillon kan desgewenst in soepkoppen worden geschonken en direct worden gegeten. Anders:
## Laat de olie of bouillon afkoelen. 
## De olie kan niet worden hergebruikt. Giet hem terug in de verpakking en breng hem naar een inzamelpunt of de milieustraat.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Bron: [https://id.nl/huis-en-entertainment/koken-en-tafelen/keukenapparatuur/fondue-klaar-schoonmaken-maar ID.nl]&lt;/ref&gt;
## De bouillon kan worden hergebruikt voor een soep of ander gerecht dat minimaal 10 minuten gekookt wordt voor gebruik. Zet de bouillon afgedekt in de koelkast, dan is hij maximaal 2 dagen houdbaar. Of vries hem direct in, dan is hij 3 maanden houdbaar.
## Was de fonduepan handmatig af. Spoel deze goed na met schoon water om alle zeepresten eruit te verwijderen. Maak hem daarna goed droog. Let op: het snoer en het stopcontact van een elektrische fonduepan mogen niet nat worden!!

==Varianten==
* [[Kookboek/Japanse fondue voor een persoon|Japanse fondue voor een persoon]].
* Bijgerechten:
** {{Kb|Stokbrood}} (met {{Kb|kruidenboter}}, gare maïskolven of [[Kookboek/Maïssalade|maïssalade]], een aardappelgerecht, zoals aardappelkroketjes of een [[Kookboek/Aardappelsalade|aardappelsalade]], en/of een lichte rijstsalade zonder vlees of kaas.
** Groenten, zoals een [[Kookboek/Saladerecept#Zelf een salade samenstellen|rauwkostsalade]] of een andere groentensalade.
* Andere voedingsmiddelen om mee te fondueën:
** Stukjes stevige vis en schelpdieren, zoals garnalen, langoustines, gekookte mosselen, heilbot, zalm, roodbaarsfilets, zeeduivel en zeetong. NB Het is niet lekker om vis en vlees in één fonduepan te garen. Zet daarom een tweede fonduepan op tafel als er zowel met vlees als vis wordt gefondued.
** Stukjes stevige groente, zoals bloemkool, broccoli, wortel, sperziebonen, spruitjes en knolselderij die even [[Kookboek/Blancheren|geblancheerd]] zijn. Ook champignons en reepjes paprika zijn geschikt, die hoeven niet geblancheerd te worden.
** Voor vegetariërs: stukjes van stevige vegetarische producten en/of gekruide tofublokjes.

== Tip ==
* Op deze manier duurt het steeds nogal lang voordat het volgende stukje vlees gaar is. Geef daarom gerust twee fonduevorken per persoon. 

== Zie ook ==
* [[Kookboek/Fondue]]

{{Navigatie recepten}}

== Bronnen en referenties ==
[[Categorie:Vleesrecept|Vleesfondue]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>svsbp7wmqrbq1wiapp64ocqg3cr9ael</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Hachee</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43924</id>
    <revision>
      <id>428666</id>
      <parentid>403598</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:39:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1905" sha1="12yndz04vkh7adcvzi2kdk7fx7cvzz2" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Hachee 1.jpeg|300px]]
| Categorie = Vleesrecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 25 minuten + 2,5 uur suddertijd
| Stippen = 2
}}

'''Hachee''' is een stoofgerecht met blokjes rundvlees en uien. Het wordt vaak geserveerd met rode kool en gesneden stukjes appel en aardappelen of aardappelpuree. Maar hachee gaat ook goed samen met andere groenten, zoals spruitjes, bloemkool, spitskool en sperziebonen.

===Ingrediënten===
* 600 g {{Kb|p=rundvlees|runderriblappen}}
* 80 gram boter
* 2 eetlepels bloem
* 4 grote {{Kb|p=ui|uien}}
* 3 laurierblaadjes
* 3 {{Kb|p=kruidnagel|kruidnagels}}
* 4 {{Kb|p=jeneverbes|jeneverbessen}}, gekneusd
* peper
* 50 ml azijn, bijvoorbeeld rode wijnazijn
* 500 ml {{Kb|bouillon}}
* 2 eetlepels {{Kb|tomatenketchup}}, {{Kb|tomatenpuree}} of {{Kb|ketjap}}

==Bereidingswijze==
[[Bestand:Grof gesneden uien voor hachee.jpg|thumb|180px|Grof gesneden uien voor hachee]]
# Snijd het rundvlees in blokjes van ± 3 cm.
# Braad in een braadpan het vlees aan in de boter. Zorg dat het water uiteindelijk is verdampt.
# Snijd de uien in grove stukken, bijvoorbeeld ringen of (halve) kwarten en bak ze mee met het vlees, totdat ze glazig zijn. 
# Voeg de kruiden, specerijen en azijn toe. 
# Roer de bloem erdoor. 
# Voeg beetje bij beetje de bouillon erbij, roer goed en zorg dat er geen klontjes ontstaan.
# Laat het vlees 2,5 uur stoven op een laag vuur, met het deksel op de pan. Plaats een [[Kookboek/Vlamverdeler|vlamverdeler]] onder de pan als er geen sudderpit beschikbaar is. Zorg dat de hachee niet aanbrandt, roer af en toe en giet eventueel wat extra bouillon toe.
# Breng op smaak met ketchup, tomatenpuree of ketjap.

==Varianten==
* Voeg een beetje suiker, appelstroop en/of ontbijtkoek toe.

{{Navigatie recepten}}
{{Sub}}

[[Categorie:Nederlandse keuken|Hachee]]
[[Categorie:Vleesrecept|Hachee]]
[[Categorie:Stoofpot|Hachee]]</text>
      <sha1>12yndz04vkh7adcvzi2kdk7fx7cvzz2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Bami</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43927</id>
    <revision>
      <id>428667</id>
      <parentid>406751</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:39:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3353" sha1="lzo633y13o1nvgupwrsooon2m2nmtkd" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Bakmi GM Cah Cabe.jpg|300px]]
| Categorie = Chinese keuken
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 30 minuten
| Stippen = 3
}}

'''Bami''' is een van oorsprong Chinees ingrediënt, een soort combinatie van (platte) tagliatelli en (lange) spaghetti. Er zijn vele soorten gerechten mee te maken. Hier een basis-recept met varianten voor o.a. vlees en extra smaakmakers.

==Ingrediënten==
* 300 g nestjes {{Kb|p=pasta|mie}}, bij voorkeur de volkoren-variant
* 2 eetlepels [[Kookboek/Bamikruiden|bamikruiden]]
* 1 ui
* 1 eetlepel olie
* 2 tenen knoflook
* 1 theelepel sambal
* 1 {{Kb|paprika}}
* 800 g {{Kb|groente|bamigroenten}}, zoals {{Kb|prei}}, {{Kb|witte kool}} of {{Kb|spitskool}}, {{Kb|p=wortel|winterpeen}} en {{Kb|taugé}}
* 2 eetlepels {{Kb|ketjap}}

==Bereidingswijze==
# Kook de mie volgens de gebruiksaanwijzing op de verpakking.
# [[Kookboek/Wellen|Wel]] de bamikruiden in een mok met een klein beetje koud water.
# Snipper de ui en fruit die in een wok of braadpan.
# Pers of snij de knoflook zeer fijn en voeg die bij de uien, laat even meefruiten.
# Voeg de bamikruiden en sambal erbij en laat die even meebakken.
# Snijd de groenten in stukjes, snijd de taugé hooguit in grove stukken en houd die apart.
# Voeg de groenten bij de ui, uitgezonderd de taugé. Laat de groenten bakken en bijna gaar worden (een klein beetje knapperig mag), voeg eventueel 50 ml water toe.
# Giet de mie af en voeg bij de groenten. Roerbak even mee.
# Voeg de taugé erbij en schep kort (1-2 minuten) om. Taugé mag knapperig blijven.
# Voeg de ketjap erbij en roer die door het gerecht.

==Varianten==
* Alternatief recept: [[Kookboek/Bami goreng|Bami goreng]] (waarschijnlijk authentieker, maar met een hogere moeilijkheidsgraad)
Mogelijke toevoegingen:
* vlees/eiwitten: in toaal 400 g:
** kip, in blokjes gesneden en meegebakken met de uien
** (rauw, [[Kookboek/Shoarmakruiden|gekruid]]) [[Kookboek/Shoarma|shoarmavlees]], bij voorkeur van lam, meebakken met de uien
** varkensvlees in blokjes, zoals schnitzelvlees of hamlappen, meebakken met de uien
** gekookte ham (zoals achterham, Yorkham, schouderham, beenham) in blokjes, toevoegen met de mie, even warm laten worden
** garnalen, apart gebakken, op het laatst toevoegen of in een schaal op tafel zetten, zodat iedereen naar eigen smaak kan opscheppen
** [[Kookboek/Omelet|omelet]] in reepjes
** {{Kb|tofu}}: in blokjes, gemarineerd en gebakken, zie bijvoorbeeld [[Kookboek/Tofu voor Surinaamse roti|Tofu voor Surinaamse roti]].
* ½ rode peper, zeer fijn gesneden, in plaats van sambal
* een of meer schaaltjes met fijngesneden {{Kb|p=augurk|augurken}}, {{Kb|p=zilveruitje|zilveruitjes}} en/of [[Kookboek/Atjar tjampoer|atjar tjampoer]], met steeds een lepeltje zodat ieder naar smaak kan opscheppen
* een schaaltje seroendeng (mengsel van kokos, pinda’s en specerijen) met een lepeltje erin
* handje ongezouten cashewnoten, in grove stukken gehakt
* [[Kookboek/Satésaus|satésaus]]
* kroepoek

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;190&quot; heights=&quot;160&quot;&gt;
Nestje mie.jpg|Nestje mie (ongekookt)
Bami Trafasie.JPG|Surinaamse bami
Mi Goreng GM.jpg|Mie goreng
Bamihap.jpg|Bamihap
&lt;/gallery&gt; 


{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Chinese keuken|Bami]]
[[Categorie:Surinaamse keuken|Bami]]
[[Categorie:Indonesische keuken|Bami]]
[[Categorie:Pastarecept|Bami]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>lzo633y13o1nvgupwrsooon2m2nmtkd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Varkenskarbonade</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43937</id>
    <revision>
      <id>428673</id>
      <parentid>401328</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:39:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2596" sha1="nkf5nqz9la80v7kptb853bkzt6lsal3" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Cotes de porc au barbecue (octobre 2020).jpg|thumb|300px|Gegrilde ribkarbonade]]
| Categorie = Vleesrecept
| Porties = 1 karbonade per persoon
| Energie = 
| Tijd = 20 minuten
| Stippen = 1
}}

Een '''varkenskarbonade''', of kortweg karbonade of kotelet, is een stuk klein varkensvlees. Er zijn drie verschillende soorten:
* ''Ribkarbonade'': een karbonade met een stukje bot er aan. Het verschil met spare ribs is dat er aan spare ribs minder vlees zit.
* ''Schouderkarbonade'' (ook wel halskarbonade of procureur): is doorregen (met vetaders erin), meestal zonder bot. 
* ''Haaskarbonade'': karbonade zonder bot, de magerste en malste van de drie, en daardoor ook de duurste.

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Tomahawk Pork Chop from Netherlands.jpg|Rauwe ribkarbonade
Kotelett gegrillt Kartoffelsalat Paul Buchau.JPG|Gebakken ribkarbonade met aardappelsalade
Schweinenacken-1.jpg|Schouderkarbonade
Haaskarbonades.jpg|Haaskarbonade
&lt;/gallery&gt;

== Bereiden ==
# Haal de {{Kb|p=varkensvlees|karbonade(s)}} een half uur van tevoren uit de koelkast om op kamertemperatuur te komen.
# Dep het vlees droog met keukenpapier. Bestrooi het met peper en eventuele andere kruiden, zoals {{Kb|paprikapoeder}}, {{Kb|rozemarijn}} of {{Kb|marjolein}}, en wrijf die er goed in.
# Verwarm een koekenpan en doe daarin een klont boter of margarine. Zodra het schuim is weggetrokken, kan de karbonade er in. 
# Bak 3 minuten per kant op middelhoog vuur. Bak haaskarbonades 4 minuten per kant; voor hen is het bakken nu klaar. Voor de andere twee soorten geldt:
# Doe een klein beetje water of bouillon in de koekenpan en laat het vlees nog 7-15 minuten sudderen op laag vuur, afhankelijk van de dikte van de karbonade (hoe dikker, hoe langer sudderen). Keer ze af en toe om beide zijden gelijkmatig te garen.
# Karbonades kunnen met veel verschillende soorten bijgerechten worden opgediend, bijvoorbeeld met praktisch alle soorten groenten en gekookte of gebakken aardappelen.

== Varianten ==
* Haal de karbonades vóór het sudderen even uit de pan en maak een lekkere saus of jus, bijvoorbeeld met gebakken uien, champignons en kookroom of wijn; laat de karbonades daarin sudderen (stap 5).
* Met een oosters tintje: wrijf de karbonades vóór het bakken in met een doormidden gesneden teentje knoflook en wrijf ze vervolgens in met peper en rozemarijn of salie. Bak de karbonades volgens bovenstaand recept. Voeg aan het eind citroensap, ketjap en sambal aan de jus toe.


{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Vleesrecept|Varkenskarbonade]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>nkf5nqz9la80v7kptb853bkzt6lsal3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Babi panggang</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43939</id>
    <revision>
      <id>428668</id>
      <parentid>400725</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:39:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2931" sha1="a7p1n4pr5gvypswbwzjqunsntpk1fur" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Babi panggang van de Chinees 2008.jpg|300px]]
| Categorie = Vleesrecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 10 minuten + 3 uur marineren + 45 minuten bereiding
| Stippen = 3
}}
'''Babi panggang''', ook wel geschreven als Babi pangang, is een varkensgerecht uit Zuidoost Azië. In Nederland gaat hij vaak gepaard met een dikke tomatensaus. Het vlees wordt eerst gemarineerd voordat het wordt verwerkt.

==Ingrediënten==
* 500 gram {{Kb|p=varkensvlees|hamlappen}}
* 3-4 eetlepels plantaardige olie, boter of margarine

Voor de marinade:
* 1 citroen
* 1 teen knoflook
* 4 eetlepels {{Kb|p=ketjap|ketjap manis}}
* 1 theelepel gemberpoeder of een theelepel geraspte verse {{Kb|gember}} (geschild)
* 1 theelepel {{Kb|ketoembar}}/korianderpoeder
* ½ theelepel sambal
* 2 eetlepels plantaardige olie

Voor de saus:
* 1 ui
* 1 eetlepel plantaardige olie
* 1 teen knoflook
* 2 eetlepels gembersiroop
* 200 gram gezeefde tomaten (zonder schil en pitten)
* 1 eetlepel ketjap manis
* 1 eetlepel {{Kb|maïzena}}

==Bereidingswijze==
# Snijd het vlees in kleine repen of blokjes.
# Maak de marinade in een schaal: Pers de citroen uit, meng het sap met de overige ingrediënten voor de marinade, pers de knoflooktenen erbij. Roer het goed door. Leg het vlees in de marinade, leg een deksel of bord op de schaal en marineer het minstens drie uur, schep het vlees af en toe om.

Bak daarna het vlees:
# Haal het vlees uit de marinade en dep het droog.
# Doe 3-4 eetlepels olie/boter/margarine in een braadpan en laat die warm worden. 
# Bak al roerend het vlees, gedurende 4 minuten, op een hoog vuur. Het vlees mag een beetje knisperend worden.
# Giet de marinade erbij en zet het vuur laag als de marinade warm is. Stoof nu het vlees met het deksel op de pan gedurende 30 minuten.

Maak intussen de saus:
# Snipper de ui.
# Verwarm in een sauspan een eetlepel olie en fruit de ui daarin.
# Pers het knoflookteentje boven de pan en laat even meefruiten.
# Voeg de gezeefde tomaten toe en laat die warm worden. Zorg dat de uien gaar worden. 
# Giet vervolgens de gembersiroop en ketjap toe. Laat warm worden.
# Als de saus nog te dun is: doe de maïzena in een kopje of mok, doe er een klein beetje water bij en roer het tot een papje. Giet dit papje beetje bij beetje bij de saus en laat het meekoken, net zo lang totdat de gewenste dikte is bereikt.

Leg het warme vlees op een schaal en giet er de saus overheen. Serveren met rijst/nasi/bami, groenten (bijvoorbeeld gekookte sperziebonen en/of een andere neutrale groente), [[Kookboek/Atjar tjampoer|atjar tjampoer]], kroepoek en een schaaltje sambal zodat iedereen naar eigen smaak kan toevoegen.

==Varianten==
* Geef er een groentenmix bij, bestaande uit kort gegaarde wortel ([[Kookboek/Julienne snijden|julienne]]) en prei (in ringen), en {{Kb|taugé}} (kort geblancheerd).


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Vleesrecept|Babi panggang]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>a7p1n4pr5gvypswbwzjqunsntpk1fur</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Varkenshaas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43944</id>
    <revision>
      <id>428771</id>
      <parentid>422209</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:50:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3215" sha1="h3e9votn0zrk1zn4h9f0alg8alc8dbc" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Garin's pork tenderloin 2007.jpg|300px]]
| Categorie = Vleesrecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 15-20 minuten
| Stippen = 2
}}

'''Varkenshaas''' is het fijnste en malste stukje [[Kookboek/Vleessoorten|vlees]] van een varken, en ook het duurste. 

Varkenshaas kan gebraden worden, in de oven of op de barbecue.

==Ingrediënten==
[[Bestand:Schweinefilet-1.jpg|thumb|300px|Rauwe varkenshaas]]
* 500 g {{Kb|varkensvlees|varkenshaas}}
* peper
* een klont boter

==Bereidingswijze==
# Haal het vlees 30 minuten van tevoren uit de koelkast om op kamertemperatuur te komen.
# Dep de varkenshaas droog met keukenpapier.
# Verdeel de varkenshaas in 4 gelijke porties. Bestrooi ze met peper. 
# Verhit de boter in een koekenpan en bak het vlees op hoog vuur in 3 minuten rondom bruin, keer het vlees steeds met een vleestang. 
# Zet het vuur middelhoog en bak het vlees nog 7-12 minuten, afhankelijk van de gewenste mate van rosé/doorbakken. Keer regelmatig.
# Haal het vlees uit de pan en leg het op een warm bord. Wikkel er aluminiumfolie overheen en laat het 3-5 minuten rusten. Dien dan direct op.
# Maak intussen [[Kookboek/Jus|jus]] door wat water in de koekenpan te gieten en het vuur weer hoog te zetten. Eventueel kunnen nog tuinkruiden en/of een scheutje kookroom worden toegevoegd. Het vocht met vet gaat nu bruisen. Als het bruisen stopt, is de jus klaar.

==Varianten==
* Kruid het rauwe vlees van tevoren ook met tuinkruiden, bijvoorbeeld tijm, rozemarijn en/of oregano, en wrijf die er goed in, tegelijk met de peper.
* Doe een extra klont boter in de koekenpan voordat het water voor de jus erbij gaat, en laat dat bruin worden (niet laten verbranden!), dan is er wat extra jus.
* Met ''champignonsaus'': maak geen jus, maar bak in plaats daarvan 250 g in schijfjes gesneden champignons in de koekenpan met het braadvet, keer ze twee of drie maal. Haal de champignons er uit als ze bruin zijn en houd ze warm. Smelt nog 30 gram boter extra in de pan (in totaal moet nu ongeveer 40 g boter in de pan zijn). Roer er 40 g bloem bij en maak er een [[Kookboek/Roux|roux]] van. Giet er beetje bij beetje 4 dl {{Kb|bouillon}} bij, onder voortdurend roeren. Zorg dat er geen klontjes ontstaan. Giet er 1 dl kookroom of andere room bij, doe de champignons er weer bij en laat de saus warm worden, maar laat hem niet meer koken. Strooi er desgewenst wat fijngesneden verse peterselie overheen. Schep de champignonsaus over de varkenshaas. 
** Variant: vervang een gedeelte van de bouillon door witte wijn, giet eerst de bouillon bij de roux en daarna pas de wijn.
* Met ''[[Kookboek/Dipsaus#Basis:_plantaardige_olie|honing-mosterdsaus]]''.
* Met ''gebakken appel'': schil twee appels, verwijder de klokhuizen en snijd ze in schijven, plakken of stukken. Bak ze kort mee met het vlees of bak ze achteraf in dezelfde pan, vóórdat er jus in gemaakt wordt. Keer de appel na 1-2 minuten en bak nog eens 1-2 minuten. Ze moeten een beetje zacht worden, maar mogen geen appelmoes worden.
* Met warme ''[[Kookboek/Saus_met_roux#Varianten|pepersaus]]''.
* Met ''[[Kookboek/Cranberrysaus|cranberrysaus]]''.

{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Vleesrecept|Varkenshaas]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>h3e9votn0zrk1zn4h9f0alg8alc8dbc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Babi ketjap</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43945</id>
    <revision>
      <id>428676</id>
      <parentid>394623</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:40:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2211" sha1="7l69sp9fhgi852kwjj3faxl5kcl09mq" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Babi kecap.jpg|300px]]
| Categorie = Vleesrecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = enkele uren marineren + 30-40 minuten bereiden
| Stippen = 2
}}

'''Babi ketjap''' is een stoofpot met varkensvlees, ketjap manis en gember. Oorspronkelijk is het een Indonesisch gerecht. 

Opdienen met rijst of bami, en groenten, bijvoorbeeld gekookte sperziebonen of chinese kool.

==Ingrediënten==
* 500 g {{Kb|varkensvlees|hamlappen}}
* peper
* 2 {{Kb|p=ui|uien}}
* 3 teentjes knoflook
* 4 eetlepels ketjap manis
* 2 eetlepels verse {{Kb|p=gember|gemberwortel}}, fijngesneden of fijngeraspt; of 2 theelepels gemberpoeder
* 1 theelepel {{Kb|p=komijnzaad|komijn(poeder)}}
* 1 theelepel {{Kb|ketoembar}}/gemalen koriander
* 1 theelepel sambal oelek
* 2 eetlepels plantaardige olie
* 2 dl kokend water
* 1 eetlepel azijn of citroensap

==Bereidingswijze==
# Marineer het vlees:
## Snijd grote dobbelstenen van het vlees (het vlees krimpt nog) en doe ze in een middelgrote schaal. Bestrooi het vlees met peper.
## Snipper de uien en snijd de knoflook fijn of gebruik de knoflookpers. Voeg die in de schaal bij het vlees.
## Voeg ook de ketjap, knoflook, specerijen, sambal en gember toe. Dek de schaal af, zet hem in de koelkast en laat het vlees enkele uren marineren, liever nog een hele nacht. Schep af en toe om, zodat al het vlees goed wordt gemarineerd.
# Zet een braadpan op het vuur en verhit hierin de olie. Schep de blokjes hamlap met een schuimspaan uit de marinade en doe ze in de pan erbij; bak al roerend even aan. Voeg dan de rest van de marinade, het water en azijn/citroensap erbij en laat het geheel 20-30 minuten sudderen met het deksel op de pan, totdat het vlees gaar is. Schep het vlees af en toe om, om te voorkomen dat het aanbrandt. Voeg nog wat water bij als de saus te dik wordt.

==Varianten==
* Gebruik in plaats van hamlappen: doorregen varkensvlees, zoals procureur of schouderkarbonade, maar dan moet het vlees wel 2 uur stoven in plaats van 20-30 minuten. 
* Voeg blokjes rode en/of groene paprika toe, bak ze even mee met het vlees.


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Vleesrecept|Babi ketjap]]
[[Categorie:Indonesische keuken|Babi ketjap]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>7l69sp9fhgi852kwjj3faxl5kcl09mq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Taco</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43947</id>
    <revision>
      <id>428677</id>
      <parentid>397006</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:40:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4718" sha1="nhucno7nh8cy9hxoydpqfby5o72qf0r" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Really good tacos.jpg|300px]]
| Categorie = Snack
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 20+ minuten, afhankelijk van keuzes
| Stippen = 2
}}
Een '''taco''' is een traditioneel Mexicaans gerecht dat bestaat uit een kleine tortilla ter grootte van een hand, gemaakt van maïs of tarwe, met een vulling. Een tortilla is oorspronkelijk een kleine pannenkoek. In Amerika wordt in plaats daarvan wel een harde, knapperige schelp gebruikt, gemaakt van maïsmeel, maar die is niet authentiek.

De vulling van een taco kan bestaan uit een grote variëteit aan ingrediënten. Meestal is de basis vlees, vaak gehakt, kip of vis. Daarnaast bruine bonen, kaas, sla, soms tomaat, ui, salsa, zure room, avocado en/of guacamole. 

Taco's worden uit de hand gegeten, zonder bestek.

==Ingrediënten==
'''Basis-ingrediënten'''
* 300 g mager {{Kb|p=gehakt|rundergehakt}} 
* 2 eetlepels plantaardige olie, boter of margarine
* Maïstortilla's of kant-en-klare tacoschelpen
* 1–4 theelepels (gemalen) {{Kb|p=komijnzaad|komijn}} per 500 g rundvlees (komijn is essentieel in taco's)
* Chilipoeder naar smaak
* (Optioneel:) 1-2 gesnipperde uien

'''Ingrediënten voor de vulling'''&lt;br&gt;
Maak een keuze uit:
* 100 g geraspte milde cheddar kaas
* 1 bosje gehakte verse koriander
* Zwarte olijven
* 200 g fijngesneden (ijsberg-)sla, geraspte kool en/of gesneden verse spinazie
* 300 g verse tomaten, in kleine stukjes, of een niet fijngestampte [[Kookboek/Tomatensalsa|tomatensalsa]]
* 1 gesnipperde rauwe ui
* Salsa of hete saus, zo pittig als je wilt (bijvoorbeeld een afgekoelde [[Kookboek/Barbecuesaus|Barbecuesaus]] met extra Spaanse peper)
* 400 ml zure room
* 8 partjes limoen (van 2-3 limoenen)

==Bereidingswijze==
Voor een maaltijd waarbij de tafelgenoten zelf hun taco's naar keuze kunnen vullen:
# Doe de ingrediënten voor de vulling in schaaltjes met elk een opscheplepeltje. Snijd de ingrediënten zo nodig eerst in stukjes. Zet de schaaltjes op de eettafel.
# Bak het gehakt in een koekenpan, voeg veel komijn toe en maak het gehakt rul. Voeg ook een beetje chilipoeder en/of gesnipperde ui toe. Schep het gehakt uit de koekenpan met een schuimspaan en laat het uitlekken op keukenpapier, het vet moet verwijderd worden. 
# Bereid de tortilla's en/of tacoschelpen volgens de gebruiksaanwijzing op de verpakking. De tortilla's moeten afgedekt in de magnetron worden verwarmd in fasen van 15 seconden of langer, waarbij je ze tussen de fasen omdraait tot ze warm zijn. Houd ze afgedekt en warm voordat je ze gebruikt.
Het vullen van de taco's:
# Leg het warme gehakt in een harde schelp of in het midden van een warme tortilla (twee voor maïs). 
# Strooi vervolgens fijngesneden ui en koriander in de taco.
# Voeg naar keuze andere ingrediënten toe, als eerste kaas (zodat die kan smelten op het warme gehakt), als laatste salsa en/of zure room.
# Knijp desgewenst een limoenpartje uit boven de taco.
# Vouw een tortilla zodanig dat je hem in één hand kunt houden. 
Tip: Geef er servetten bij.

==Varianten==
* [[Kookboek/Taco's met zoete aardappel en zwarte bonen|Taco's met zoete aardappel en zwarte bonen]] (vegetarisch, zonder kaas)
* Voor een andere vegetarische versie: Vervang het gehakt door twee blikken kidneybonen (à 400 g), afgespoeld, uitgelekt en verwarmd. Vervang de cheddar kaas eventueel door feta.
* Gebruik stukjes {{Kb|kip}} in plaats van gehakt, of als tweede vleesgerecht. Bak de kip op dezelfde wijze, maar houd beide vleessoorten wel uit elkaar, voeg ze niet samen.
* Voeg een schaal met warme gebakken of gegrilde gamba's of garnalen toe.
* Voeg 1 gesnipperde rode paprika toe bij het gehakt.
* Voeg een schaaltje met in reepjes gesneden komkommer toe.
* Voeg een schaaltje [[Kookboek/Guacamole|guacamole]] toe aan de sausjes.
* Taco al pastor: met geroosterde stukjes varkensvlees en ananas.
* Zie ook [[Kookboek/Burrito|Burrito]] voor een warm Mexiaans gerecht met een grote tortilla.

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;240&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Ground Beef Crispy Tacos.jpg|Taco's met een knapperige schelp
Tacos al pastor, taco de panza.jpg|Taco al pastor (met ananas) en taco de panza (met geroosterd buikspek)
151 Dos Tacos de Camarone.jpg|Twee garnalentaco's
Tacos de maciza con chicharron.jpg|Bereiden van een taco
Cochinita Pibil (Pork) - Lechón al Horno (Baby Pork) - Poc Chuc (Carne Asada) - Relleno Negro de Pavo (Turkey).jpg|Buffettafel voor taco's
&lt;/gallery&gt; 

{{Navigatie recepten}} 
== Bronnen en referenties ==
* Dit recept is een vertaalde en vervolgens bewerkte versie van [[b:en:Cookbook:Tacos|Cookbook:Tacos]], uit het Engelstalige kookboek. 

[[Categorie:Mexicaanse keuken|Taco]]
[[Categorie:Snack|Taco]]
[[Categorie:Platbrood|Taco]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>nhucno7nh8cy9hxoydpqfby5o72qf0r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Gestoofd lamsvlees</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43955</id>
    <revision>
      <id>428683</id>
      <parentid>411261</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:40:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3005" sha1="tloj0b9eljohkj3p0ecvvxm06y8uhg3" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Li Wah CNY-45 (6786610711).jpg|300px]]
| Categorie = Vleesrecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 20 minuten bereiden + 2-3 uur stoven
| Stippen = 3
}}

'''Gestoofd lamsvlees''' is een stoofschotel met lamsvlees als belangrijkste ingrediënt. Deze stoofschotel gaat goed samen met rijst, couscous, macaroni, aardappelen of aardappelpuree, met gekookte groenten zoals wortelen, bloemkool, sperziebonen en/of een salade.

==Ingrediënten==
* 2 uien
* 2-3 eetlepels plantaardige olie, boter of margarine
* 2-3 teentjes knoflook
* 1 takje verse {{Kb|rozemarijn}}, gerist
* 500 g {{Kb|p=lamsvlees|lamslappen}} (lamsbout zonder been; van schouder of borst)
* peper
* 1 theelepel {{Kb|paprikapoeder}}
* 2 tomaten

==Bereidingswijze==
# Snijd de uien in stukken of halve ringen.
# Verwarm in een braadpan de olie/boter/margarine. Laat de olie niet verbranden, als de boter/margarine is uitgebruist: leg de uien erbij en laat die zachtjes fruiten. 
# Snijd de knoflook in kleine stukjes of gebruik een knoflookpers. Voeg ze met de rozemarijn toe aan de uien en laat 1 minuut meebakken.
# Snijd het vlees in blokjes. Haal de uien met een schuimspaan uit de pan en houd ze warm. Zet het vuur weer hoog, voeg zo nodig extra olie/boter toe en voeg het vlees toe. Zorg dat het vlees aan alle kanten mooi bruin wordt, roer regelmatig.
# Voeg de uien weer toe, met de peper en de paprikapoeder.
# Voeg een beetje heet water toe, het vlees moet half onder water staan. Breng dat water aan de kook, doe dan een deksel op de pan en zet het vuur laag.
# Stoof het vlees ongeveer twee uur op een zacht vuur. Roer af en toe in de pan en giet water bij als het vlees droog dreigt te gaan staan. De jus mag wel inkoken, maar het vlees mag niet aanbranden.
# Snijd de tomaten in blokjes . 
# Proef na die twee uur of het vlees gaar is. Zo niet: stoof het vlees nog een half of heel uur langer. Zo ja: voeg de tomatenblokjes toe aan het vlees. Roer goed om en laat nog 10 minuten meekoken. 
# Als de jus te waterig is, bind hem dan met een beetje maïzena.

==Varianten==
* Voeg 1 theelepel gemalen {{Kb|komijnzaad}} of gemberpoeder toe, of voeg een eetlepel ras-el-hanout kruiden toe; fruit mee met de uien.
* Voeg 1-2 paprika's toe, gesnipperd, tegelijk met de tomaten.
* Met 200 gram gedroogde {{Kb|p=abrikoos|abrikozen}}: Wel/week ze vantevoeren en gooi daarna het weekwater weg. Snijd ze door de helft en voeg ze tegelijk toe met de tomaten. 
* Voeg 150 g schoongemaakte champignons toe (hele of halve), tegelijk met de tomaten.
* Voeg een scheutje koffieroom of kookroom toe, vlak voor het opdienen.
* Strooi vlak voor het opdienen 1 eetlepel fijngesneden verse peterselie, koriander of {{Kb|munt}} over het gerecht.
* Dit gerecht kan ook worden bereid in een [[Kookboek/Hogedrukpan|hogedrukpan]]. De stooftijd is dan aanmerkelijk korter, zo'n drie kwartier tot een uur. Er kan dan wel enig smaakverlies zijn. 


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Vleesrecept|Lamsvlees]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>tloj0b9eljohkj3p0ecvvxm06y8uhg3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Shoarma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43956</id>
    <revision>
      <id>428678</id>
      <parentid>399637</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:40:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3016" sha1="f3ufz0u4av0i0zh3ehffc8g5d6ctr8z" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Broodje shoarma.jpg|300px]]
| Onderschrift = Broodje shoarma
| Categorie = Vleesrecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 30 minuten + minimaal 2 uur marineren
| Stippen = 3
}}

'''Shoarma''' is een vleesgerecht uit de keuken van het Midden-Oosten. Shoarma bestaat uit stukjes gemarineerd en gekruid vlees, dat vervolgens geroosterd wordt, of op andere wijze bereid. 

Vlees dat voor shoarma wordt gebruikt is oorspronkelijk lam, maar kan ook kip en kalkoen zijn, en in Nederland en België zelfs varken. 

Shoarma-vlees kan worden gebruikt voor het welbekende broodje shoarma. Maar shoarma-vlees kan ook worden verwerkt in een rijst-, macaroni- of miegerecht. 

== Shoarmavlees ==
Shoarmazaken hebben een verticale grill waarbij op elkaar gestapelde plakken vlees op een spit aan alle kanten wordt geroosterd. Vlak voor het opdienen worden stukken vlees er af gesneden. Dat is thuis veel moeilijker te realiseren, daarom hier een recept met een koekenpan.

===Ingrediënten===
* 400 g mager vlees, bij voorkeur {{Kb|lamsvlees}}
* 1 el [[Kookboek/Shoarmakruiden|shoarmakruiden]]
* 1 eetlepel azijn
* 1 eetlepel citroensap
* 2 eetlepels olijfolie of andere plantaardige olie
* 1 ui
* 2 teentjes knoflook
* 1 rode paprika
* zonnebloemolie

===Bereidingswijze===
# Snijd het vlees in dunne plakjes van ± 4 x 4 cm, of smalle reepjes van zo'n 5 cm lengte (afhankelijk van persoonlijke voorkeuren en mogelijkheden die het stuk vlees biedt). Doe die in een schaal.
# Meng de shoarmakruiden met azijn, citroensap en olie, klop goed door elkaar en zorg dat het mengsel goed gebonden is. Meng dit mengsel goed met het vlees. Laat minimaal 2 uur afgedekt marineren in de koelkast. 
# Laat het vlees uitlekken in een grote zeef en dep het droog. De marinade is niet meer nodig.
# Snipper de ui, knoflook en paprika zeer fijn (knoflook kan ook met een knoflookpers).
# Verwarm de olie in een koekenpan. Bak daarin de groenten met het vlees totdat het vlees bruin en gaar is. 

== Broodje shoarma ==
=== Ingrediënten ===
* 4 pitabroodjes
* 100 g {{Kb|ijsbergsla}}
* 400 g warm shoarmavlees
* Schaaltjes met saus naar keuze (met een opscheplepeltje er in), bijvoorbeeld 
** [[Kookboek/Knoflooksaus|knoflooksaus]] of [[Kookboek/Tzatziki|tzatziki]]
** [[Kookboek/Barbecuesaus|barbecuesaus]], [[Kookboek/Poestasaus|poestasaus]], chilisaus en/of ketchup met sambal

=== Bereidingswijze ===
# Snijd de pitabroodjes overlangs in, zodat een zakje ontstaat.
# Was de ijsbergsla en snijd die in reepjes.
# Vul de pitabroodjes met ijsbergsla en shoarmavlees. 
# Serveer met de sausjes.

==Varianten==
* [[Kookboek/Vegetarische shoarma|Vegetarische shoarma]]
* Voeg stukjes tomaat aan het pitabroodje toe. 

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
June 2007, meat grilling in Mexico City.jpg|Afsnijden van vlees van een spit
Shawarma meat.jpeg|Gebakken shoarma
Shawarma (8503517413).jpg|Broodje shoarma
&lt;/gallery&gt; 


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Vleesrecept|Shoarma]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>f3ufz0u4av0i0zh3ehffc8g5d6ctr8z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Shoarmakruiden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43957</id>
    <revision>
      <id>428679</id>
      <parentid>394723</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:40:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1343" sha1="dbrxgo86pz64oy0feryj2zrnl539b0i" xml:space="preserve">'''Shoarmakruiden''' bestaat uit een mix van specerijen die gebruikt worden bij het bereiden van [[Kookboek/Shoarma|shoarmavlees]].

Shoarmakruiden kunnen kant en klaar worden gekocht, maar die bevatten vaak (teveel) zout en andere onnodige toevoegingen. Je kunt de mix ook zelf maken. De samenstelling is wisselend (zowel qua ingrediënten als qua onderlinge verhoudingen) en afhankelijk van persoonlijke voorkeuren. Hier een recept dat je naar eigen voorkeuren kunt aanpassen (extra specerijen toevoegen of juist weglaten, andere verhoudingen).

=== Samenstelling ===
* 2 tl paprikapoeder
* 2 tl {{Kb|p=ketoembar|korianderpoeder}}
* 2 tl {{Kb|p=komijnzaad|komijnpoeder}} of fijngestampt komijnzaad
* 1 tl {{Kb|p=gember|gemberpoeder}}
* 1 tl knoflookpoeder
* 1 tl {{Kb|p=kardemom|kardemompoeder}}
* 1/2 tl {{Kb|kurkuma}} (koenjit, geelwortel)
* 1/2 tl kruidnagelpoeder
* 1 tl {{Kb|cayennepeper}}, {{Kb|chilipoeder}} of gemalen zwarte peper
Meng alle ingrediënten door elkaar.

=== Bewaren ===
Bewaar shoarmakruiden droog en donker, in een goed afgesloten pot.


{{Navigatie recepten}}
== Bronnen en referenties ==
* De ingrediënten zijn geïnspireerd door die van [https://www.keukenliefde.nl/shoarmakruiden/ Keukenliefde], met enkele aanpassingen naar inzichten van de auteur(s).

[[Categorie:Kruiden en specerijen|Shoarmakruiden]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>dbrxgo86pz64oy0feryj2zrnl539b0i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Lekkerbekje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43969</id>
    <revision>
      <id>428680</id>
      <parentid>396305</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:40:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2342" sha1="5i7mot471o79kxpgw2xqyv02hnluggg" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Lekkerbekje.jpg|300px]]
| Categorie = Vis- of zeevruchtrecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 25 minuten
| Stippen = 3
}}
[[Bestand:Lekkerbekje2.jpg|thumb|300px|Doorsnede van een lekkerbekje]]
Een '''lekkerbekje''' is een gefrituurde vis, gemaakt van filet van een witvis die door een bloempapje is gehaald. Hij lijkt veel op de &quot;fish&quot; uit &quot;fish and chips&quot; in Engeland.

Een lekkerbekje is geschikt als lunchgerecht, met brood en een sausje. Of als hoofdgerecht met bijvoorbeeld aardappelen (gekookt,  gebakken, als puree of patat frites) en een rauwkostsalade.

==Benodigdheden==
===Ingrediënten===
* ± 550 ml {{Kb|p=olie|frituurolie}} of frituurvet (of zoveel om de frituurpan te vullen)
* 4 stukken {{Kb|p=vis|visfilet}} van elk 150 g: bij voorkeur {{Kb|kabeljauw}}, maar schelvis, wijting, skrei, heek, koolvis of pangasius kan ook
* 100 g {{Kb|bloem}}
* 50 g {{Kb|maïzena}}
* 150 ml koud bruiswater
* peper
* 1 theelepel paprikapoeder
* 1 citroen
* Sausje, zoals remouladesaus, knoflooksaus, mosterdsaus of kerriesaus

===Keukengereedschap===
* [[Kookboek/Frituurpan|Frituurpan]]
* [[Kookboek/Schuimspaan|Schuimspaan]]
* Keukenpapier

==Bereidingswijze==
[[Bestand:Hålslev.JPG|thumb|180px|Schuimspaan]]
# Verhit het frituurvet tot 170-180 °C. 
# Klop een glad beslag van de bloem, maïzena, bruiswater, de peper en de paprikapoeder.
# Haal de visfilets één-voor-één door het beslag. [[Kookboek/Frituren|Frituur]] direct. Kijk hoeveel er tegelijk in de pan passen, meestal niet meer dan twee, in kleinere pannen kan er maar één tegelijk. 
# Haal de lekkerbekjes met een schuimspaan uit de frituurpan zodra ze mooi goudbruin zijn. Laat ze uitlekken op een groot bord dat bedekt is met keukenpapier. 
# Snijd de citroen in vier partjes
# Serveer de lekkerbekjes met een partje citroen en een lekker sausje.

==Varianten==
* Lekkerbekjes zijn ook kant-en-klaar te koop in het vriesvak bij de supermarkt. Ze hoeven dan alleen te worden gebakken in een koekenpan.
* Voeg meer kruiden en specerijen aan het beslag toe (1 eetlepel in totaal), bijvoorbeeld koriander, gemberpoeder, maggikruid, dille, kurkuma, gemalen komijnzaad, gemalen venkelzaad en/of chilipoeder. &quot;Gemalen&quot; kan ook &quot;fijngestampt&quot; zijn.


{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Vis- of zeevruchtrecept|Lekkerbekje]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>5i7mot471o79kxpgw2xqyv02hnluggg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Stoofpot met schelvis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43973</id>
    <revision>
      <id>428681</id>
      <parentid>407360</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:40:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1533" sha1="37g87juqowianxsam1c7xbbnwi69jlt" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding =[[Bestand:Fish Sarciado.jpg|300px]]
| Categorie = Vis- of zeevruchtrecept 
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 20 minuten
| Stippen = 2
}}

Deze visstoofpot is een hoofdgerecht met [[Kookboek/Schelvis|schelvis]]. Hij kan worden geserveerd met [[Kookboek/Gekookte aardappel|gekookte aardappelen]] of [[Kookboek/Aardappelpuree|aardappelpuree]], en groenten zoals sperziebonen, snijbonen of een frisse salade. 

===Ingrediënten===
* 1 flinke ui of 2 kleinere
* 2 eetlepels plantaardige olie, boter of margarine
* 1 teentje knoflook
* 500 g tomaten
* 600 g moten gefileerde {{Kb|p=vis|schelvis}}
* 200 g {{Kb|p=champignon|champignons}}
* 2 dl droge {{Kb|witte wijn}}
* peper
* peterselie

==Bereidingswijze==
# Snipper de ui.
# Fruit de uien ± 5 minuten in een braadpan.
# Snijd de knoflook zeer fijn of gebruik een knoflookpers, en fruit die mee met de ui.
# Snijd de tomaten in vieren en voeg die bij de uien. Smoor ze zachtjes even mee.
# Maak de champignons schoon. Snijd grote exemplaren in tweeën, houd kleinere heel. 
# Leg de schelvismoten op de tomaten, leg de champignons erbij, bestrooi met peper en voeg de wijn toe.
# Doe het deksel op de pan en laat de wijn warm worden op een middelhoog vuur. Draai dan het vuur laag en laat de stoofpot 8-10 minuten stoven, totdat de vis gaar is.
# Strooi er fijngeknipte peterselie over. 

== Varianten ==
* Voeg 1-2 theelepels {{Kb|p=venkelzaad|venkelzaadjes}} bij de ui.


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Vis- of zeevruchtrecept|Stoofpot]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>37g87juqowianxsam1c7xbbnwi69jlt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Scholfilet in bouillon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43978</id>
    <revision>
      <id>428685</id>
      <parentid>395434</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:40:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1651" sha1="ilok7scif3rryl7tyy64o1gw4pz6zw8" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = 
| Categorie = Soeprecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 15 minuten + bereidingstijd visbouillon
| Stippen = 2
}}

Dit voorgerecht bevat scholfilet die in bouillon wordt gegaard, wat een lekkere soep oplevert.

==Ingrediënten==
* 800 ml {{Kb|p=bouillon|visbouillon}}
* 200 g {{Kb|p=schol|scholfilets}}
* citroensap
* 12 cocktailtomaatjes
* 2 bos- of lente-uitjes
* 4 theelepels {{Kb|pesto}}
* 1 eetlepel verse basilicum

==Bereidingswijze==
# Breng de bouillon net aan de kook in een soeppan. Ga intussen verder met de voorbereidingen:
# Druppel wat citroensap over de scholfilets.
# Halveer de tomaten. Voor een gladdere soep: verwijder de zaadjes en snijdt het vruchtvlees (dus zonder velletjes) in stukjes. 
# Snijdt de uitjes in ringetjes.
# Als de bouillon kookt: zet het vuur laag en laat de bouillon niet meer koken.
# Leg tomaten, uitjes en vis in de pan. Doe het deksel (half) op de pan. Laat ze in ± 5 minuten gaar worden in de hete, maar niet kokende bouillon. Gebruik eventueel een [[Kookboek/Vlamverdeler|vlamverdeler]] als er geen sudderpit op de kookplaat aanwezig is. 
# Scheur de blaadjes basilicum in grove stukken
# Verdeel de visfilets voorzichtig, met een {{Wp|Spatel|spatel met sleuven}}, over 4 soepborden. Schep de bouillon met groenten erover. Schep in elk bord 1 theelepel pesto en strooi er basilicum over.

==Varianten==
* Zorg voor een schaaltje of potje met pesto op tafel, met een opscheplepeltje er in, zodat tafelgenoten naar eigen smaak meer kunnen toevoegen.


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Soeprecept|Scholfilet]]
[[Categorie:Vis- of zeevruchtrecept|Scholfilet]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>ilok7scif3rryl7tyy64o1gw4pz6zw8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Vis uit de oven</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43979</id>
    <revision>
      <id>428682</id>
      <parentid>406936</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:40:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2448" sha1="pcmhr97e6ezn3m8qgurkqws2qhliuxr" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Weissbriach IMG 20190703 122011 (48366906667).jpg|300px]]
| Onderschrift = Scholfilet met citroensaus en gekookte aardappelen
| Categorie = Vis- of zeevruchtrecept 
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 35 minuten
| Stippen = 2
}}

Dit is een basisrecept voor het garen van visfilet in de oven. Vele soorten vis kunnen hiervoor worden gebruikt, bijvoorbeeld kabeljauw, koolvis, schelvis, schol, zalm, tilapia, pangasius, zeeduivel, zeewolf, heilbot, victoriabaars en roodbaars.

== Benodigdheden ==
===Ingrediënten===
* boter
* 600 g (verse of ontdooide) {{Kb|p=vis|visfilets}}
* citroensap
* peper

===Keukengereedschap===
* Ovenschaal
* Oven (of zie bij Varianten)

==Bereidingswijze==
# Verwarm de oven voor op 190 °C.
# Vet de ovenschaal in met boter.
# Was de vis zonodig onder stromend koud water en dep ze daarna droog.
# Besprenkel de visfilets met citroensap en peper. Leg ze in de ovenschaal. Voeg nog enkele kleine klontjes boter toe, verspreid over de vis.
# Zet de schaal in de oven en laat het gerecht in 15-20 minuten gaar worden, mede afhankelijk van de dikte van de visfilet.
# Leg de visfilets op vier (verwarmde) borden en giet de boter uit de ovenschaal er overheen.
:Geef er aardappelen (gekookt of puree) en bijpassende groenten bij, zoals wortelen, doperwten, broccoli, sperziebonen, snijbonen en/of een frisse salade.

==Varianten==
* Voeg 4 ontvelde en in stukjes gesneden tomaten toe aan de ovenschotel. 
* Strooi 1 takje verse tijm, gerist, over de vis voordat hij in de oven gaat.
* Voeg 100 g in schijfjes gesneden champignons toe aan de ovenschotel.
* Strooi 1 eetlepel verse dille, fijngesneden, vlak voor het serveren over de vis.
* Serveer eventueel met een milde [[Kookboek/Citroensaus|citroensaus]], [[Kookboek/Mosterdsaus|mosterdsaus]], dillesaus of mosterd-dillesaus (voeg de eetlepel dille in het laatste geval toe aan de mosterdsaus in plaats van direct over de visfilet te strooien). 4 dl saus is genoeg. 
* Als er geen oven beschikbaar is: smelt de boter op een laag vuur in een koekenpan. Leg de visfilets er in zodra de boter is gesmolten (laat de boter niet bruisen of bruin worden), besprenkel met citroensap, en houd het vuur laag. Leg een deksel op de koekenpan. Laat de visfilets ongeveer 10 minuten stoven (dit is mede afhankelijk van de dikte van de visfilet), totdat zij gaar zijn.
{{Sub}}
{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Vis- of zeevruchtrecept|Vis]]</text>
      <sha1>pcmhr97e6ezn3m8qgurkqws2qhliuxr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Gestoofde zalm</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43981</id>
    <revision>
      <id>428688</id>
      <parentid>394954</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:40:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1251" sha1="kqmju4wttx6f0if6lpzd563whusr1ou" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Fish Salmon for dinner.jpg|300px]]
| Categorie = Zalmrecept
| Porties = 2
| Energie = 
| Tijd = 15-20 minuten
| Stippen = 2
}}
Bij dit recept wordt de zalm even aangebakken en vervolgens met het deksel op de pan gaar gestoofd.

==Benodigdheden==
===Ingrediënten===
* 2 moten verse {{Kb|zalm}} met huid, in totaal 300-400 g
* citroensap
* peper
* gemalen {{Kb|p=venkelzaad|venkelzaadjes}}, {{Kb|tijm}} en/of {{Kb|rozemarijn}}
* 2 eetlepels plantaardige olie, boter of margarine

=== Keukengereedschap ===
* hapjespan of koekenpan met deksel

==Bereidingswijze==
# Haal de zalm een half uur van tevoren uit de koelkast om op kamertemperatuur te komen.
# Besprenkel de zalm met citroensap, peper en kruiden.
# Verwarm de olie/boter/margarine. Olie moet heet zijn, maar mag niet verbranden, boter/margarine moet net uitgebruist zijn.
# Leg de moten in de pan met de huid naar beneden. Laat 30 seconden aanbakken aan de huidzijde, zet dan het vuur laag en doe het deksel op de pan.
# Laat 10 minuten stoven. 
In principe komt de smaak van zalm op deze manier zo goed tot zijn recht, dat er geen saus of andere toevoegingen meer nodig zijn.


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Zalmrecept|Gestoofde zalm]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>kqmju4wttx6f0if6lpzd563whusr1ou</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Pittige groenteschotel met boekweit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43989</id>
    <revision>
      <id>428686</id>
      <parentid>398794</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:40:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2659" sha1="k37xo0x55yuazgf6wvbdb2u2c57s60s" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Gemüsepfanne mit Buchweizen a.jpg|300px]]
| Categorie = Vegetarisch recept
| Porties = 2
| Energie = 
| Tijd = 30 minuten
| Stippen = 3
}}

De groenteschotel bevat bloemkool, wortelen, paprika en champignons. 

==Ingrediënten==
* 160 g {{Kb|boekweit}} (hele korrels)
* 150 g {{Kb|bloemkool}}
* 150 g {{Kb|wortel}}
* 1 ui
* 2 eetlepels plantaardige olie om te bakken
* 2 eetlepels {{Kb|p=kerrie|kerriepoeder}}
* 2 theelepels {{Kb|p=komijnzaad|komijn}} (heel of gemalen)
* 2 theelepels sambal
* 1-2 teentjes knoflook
* 1 {{Kb|paprika}}
* 150 g {{Kb|p=champignon|champignons}}
* 2 eetlepels ketjap
* 100 g {{Kb|feta}}

==Bereidingswijze==
* Zet een pan met 2 mokken water op het vuur en breng het aan de kook. 
* Was intussen de boekweit, de bloemkool en de wortel. Snijd de bloemkool in kleine roosjes en de wortel in kleine stukjes. 
* Voeg de boekweit en beide groenten toe aan het water zodra het kookt. Kook het geheel 8 minuten met het deksel op de pan, todat de boekweit gaar is. Zet dan het vuur uit, giet het kookvocht af, vang het kookvocht op en laat de pan met deksel er op staan totdat hij nodig is. Bereid intussen de rest van het gerecht:
* Snipper de ui.
* Verwarm een grote koekenpan (of hapjespan) en voeg de olie, kerrie en sambal toe. 
* Voeg de ui en komijn toe als de olie warm is, laat even fruiten en zet het vuur laag.
* Snipper de knoflook of pers die in een knoflookpers en voeg ook die toe in de koekenpan.
* Snijd de paprika in stukjes en voeg die toe in de koekenpan. Zet het vuur even hoog om de paprika aan te bakken, zet dan het vuur laag en doe een deksel op de pan. Laat in 4 minuten bijna gaar worden.
* Maak de champignons schoon, snijd hen in schijfjes en voeg ze toe in de koekenpan. Doe een deksel op de koekenpan en laat 1 minuut pruttelen. 
* Snijd de feta in kleine blokjes.
* Als alles gaar is: roer de ketjap door het groentemengsel in de koekenpan en zet het vuur uit.
* Meng de boekweit met de gekookte groente, het groentemengsel uit de koekenpan en de feta. Als de schotel iets te droog is: voeg wat kookvocht toe.
NB Voeg geen zout toe aan dit gerecht, de feta is al zout genoeg.

==Varianten==
* Gebruik geen water om de boekweit + groenten te garen, maar {{Kb|p=bouillon|groentebouillon}}.
* Voeg 100 g doperwtjes (diepvries) toe aan de pan met boekweit en laat die meekoken.
* Bak 2 in stukjes gesneden tomaten mee, voeg ze toe met de paprika. 
* Voeg aan het eind 1 eetlepel fijngesneden, verse peterselie of selderij toe.


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Vegetarisch recept|Pittige groenteschotel]]
[[Categorie:Groentenrecept|Pittige groenteschotel]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>k37xo0x55yuazgf6wvbdb2u2c57s60s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Kaassaus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43991</id>
    <revision>
      <id>428684</id>
      <parentid>397572</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:40:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2247" sha1="m90zlptl4zvgwn14t322h8eqe404usb" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:モルネーソース.jpg|300px]]
| Categorie = Saus
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 20 minuten
| Stippen = 3
}}

'''Kaassaus''' is een warme saus op basis van een roux met melk en geraspte kaas.

==Ingrediënten==
* 40 g {{Kb|boter}}
* 40 g {{Kb|bloem}}
* 4 dl {{Kb|melk}}
* 100-150 g {{Kb|kaas}} naar keuze, mede afhankelijk van het gebruik/doel van de kaassaus 
* peper, nootmuskaat

== Keukengereedschap ==
* 2 steelpannen met deksel of kookpannen

==Bereidingswijze==
# Rasp de kaas of snijd hem in kleine stukjes.
# Giet de melk in een steelpan met deksel. Zet die op een laag vuur en laat de melk langzaam warm worden, niet laten koken, kijk uit voor overkoken. Zet liever iets te vroeg het vuur uit dan dat de melk gaat koken, het is niet erg als de melk lauw bij de roux wordt gedaan. Bereid ondertussen de roux:
# Maak een [[Kookboek/Roux|roux]]. Laat de roux op een zacht vuur en al roerend gaar worden gedurende ± 3-5 minuten.
# Giet nu beetje bij beetje de warme melk bij de roux en blijf stevig roeren om geen klonten te krijgen, eventueel met een garde. Het moet een gladde saus worden. Laat de saus even zachtjes koken, onder voortdurend roeren.
# Neem nu de sauspan van het vuur en voeg de kaas in gedeeltes bij de saus. Roer de kaas er goed door (er mogen opnieuw geen klontjes ontstaan) en voeg daarna het volgende deel erbij, totdat de kaassaus de gewenste smaak heeft.
# Maak de saus op smaak met peper en nootmuskaat.
# Direct opdienen.

Opmerking: Deze saus is van zichzelf al zout genoeg van de kaas, dus extra zout toevoegen is beslist niet nodig.

== Gebruik ==
Kaassaus is lekker over vele verschillende soorten groenten, zoals bloemkool, broccoli, spruitjes, andijvie, bleekselderij, koolraap en asperges. Ook kan hij worden gebruikt voor pastagerechten en te gratineren gerechten.

== Varianten ==
* Gebruik in plaats van alleen melk: een mix van melk met ander vocht, zoals kooknat of bouillon, maar ten minste de helft melk. 
* Probeer steeds een andere soort kaas uit: Goudse kaas, blauwschimmelkaas, Emmentaler, Gruyère, etc.
* Roer 1-2 eetlepels {{Kb|mosterd}} door de kaassaus.


{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Saus|Kaas]]
[[Categorie:Kaasrecept|Saus]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>m90zlptl4zvgwn14t322h8eqe404usb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Koolrabi met boekweit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43993</id>
    <revision>
      <id>428687</id>
      <parentid>411361</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:40:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2295" sha1="5ujxq794gynbvny2b0nc5es9w4dnjk5" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding =
| Categorie = Groentenrecept
| Porties = 3
| Energie = 
| Tijd = 30 minuten + ragoût bereiden
| Stippen = 3
}}
Dit gerecht wordt geserveerd met champignonragoût.

==Ingrediënten==
* 250 g {{Kb|boekweit}} (hele korrels)
* 600 g {{Kb|koolrabi}}
* 2 uien
* 2 eetlepels plantaardige olie
* 2-3 theelepels sambal
* 250 ml [[Kookboek/Ragoût|champignonragoût]] (of 1 blikje)
* oregano
* nootmuskaat
* 1 eetlepel verse peterselie

==Bereidingswijze==
# Doe 2 mokken water in een kookpan en breng dat op een laag vuur aan de kook. Begin intussen met de bereiding van het gerecht:
# Was de boekweit.
# Maak de koolrabi schoon (wassen, stengels, bladeren en kontje verwijderen), snijd ze in plakken, schil die plakken en snijd de koolrabi in stukjes.
# Doe de boekweit en de koolrabi in de pan en kook ze gezamenlijk 10-15 minuten, totdat beide gaar zijn. Ga intussen verder met de rest van het gerecht.
# Snipper de uien. 
# Maak een sauspan warm en doe de olie er in. Als de olie warm genoeg is: fruit de uien met de sambal.
# Als de boekweit en koolrabi gaar zijn: zet het vuur uit, giet het water af en gooi dat weg. Strooi er wat nootmuskaat overheen. Laat het deksel op de pan totdat wordt opgediend.
# Snijd de peterselie fijn.
# Als de uien gaar zijn: voeg de ragoût, wat oregano en een beetje water toe (de ragoût moet enigszins vloeibaar zijn, als een saus). Roer tot een gladde saus. Verwarm de saus tot bijna aan het kookpunt. Zet dan het vuur uit en roer de peterselie er doorheen. Serveer de saus apart zodat tafelgenoten zelf naar smaak de saus over de boekweit met koolrabi kunnen scheppen.
Opdienen met blokjes {{Kb|ham}}, karbonade, varkenslapje, schnitzel of (voor vegetariërs:) grof gehakte {{Kb|p=walnoot|walnoten}} en geraspte {{Kb|kaas}} (bij elkaar ± 300 g). Geef het vlees apart, maar roer de kaas en walnoten door de boekweit.

==Varianten==
* Voeg desgewenst 2 fijngesneden teentjes knoflook bij de uien.
* Voor een nog pittiger saus: vervang de sambal door 1 fijngesneden rode peper en/of 1½ cm verse gemberwortel (geschild en fijngesneden).
* Vervang de champignonragoût door (niet al te dikke) [[Kookboek/Satésaus|satésaus]] en laat dan de oregano achterwege.


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Groentenrecept|Koolrabi]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>5ujxq794gynbvny2b0nc5es9w4dnjk5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Gestoofde rode kool</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43997</id>
    <revision>
      <id>428691</id>
      <parentid>402667</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:40:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2758" sha1="hemu0f0zolh7utuvqy4cit7hcyv4ksk" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Lombarda con manzana.jpg|300px]]
| Categorie = Groentenrecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 40-45 minuten
| Stippen = 3
}}

Voor '''gestoofde rode kool''' wordt de kool eerst kort aangebakken, waarna er water wordt toegevoegd en de kool verder gaar stooft.

==Ingrediënten==
* 750 g fijngesneden {{Kb|rodekool}}
* 3 + 2 eetlepels plantaardige olie, boter of margarine
* 7 {{Kb|p=kruidnagel|kruidnagels}}
* 3 theelepels {{Kb|karwijzaad}}
* 2 middelgrote {{Kb|p=ui|uien}}
* 2 {{Kb|p=appel|goudreinetten}}
* flink wat peper
* ½ eetlepel nootmuskaat
* 3 eetlepels keukenazijn

==Bereidingswijze==
* Maak de rode kool schoon en schaaf of snijd hem fijn.
* Verwarm 3 eetlepels olie/boter/margarine in een grote pan (kookpan of braadpan). Laat de kruidnagelen en het karwijzaad even zachtjes meefruiten. 
* Voeg dan de rode kool toe, zet het vuur hoger en roer goed om. 
* Voeg ± ½ liter water toe en breng die aan de kook. Roer goed om.
* Kook het gerecht ± 20 minuten en roer af en toe om, zorg dat er steeds voldoende water in de pan is, zodat de kool niet aanbrandt. Proef of de kool gaar is, zo niet: laat langer koken. Bak intussen de uien en snijd de appels:
* Snijd de uien grof en bak ze met 2 eetlepels olie of boter in een koekenpan, roer af en toe. Ze moeten aan alle kanten bruinig zijn, maar niet aangebrand
* Schil de appels en snijd ze in blokjes. Voeg ze toe aan de rode kool als die (bijna) gaar is. Kook nog 3-5 minuten mee en roer goed om. 
* Giet het water af en vang het kookvocht op. Er zit nog veel smaak in het kookvocht, gebruik het daarom voor jus, saus of om aardappelpuree mee te maken. 
* Probeer de kruidnagelen zoveel mogelijk te verwijderen.
* Breng op smaak met peper, nootmuskaat en azijn en roer die door de kool. 
* Proef of de rode kool op smaak is, voeg anders nog ontbrekende smaakmakers toe.
* Geef de gebakken uien er apart bij, zodat iedereen naar smaak kan gebruiken.
Dien op met bijvoorbeeld gekookte aardappelen of aardappelpuree, en rookworst of gebakken lamsworstjes; voor een vegetarische maaltijd: met bijvoorbeeld aardappelpuree met gehakte walnoten en kleine stukjes kaas (bij elkaar 400 g noten + kaas).

==Varianten==
* Vervang het karwijzaad door gekneusde {{Kb|p=venkelzaad|venkelzaadjes}}.
* Vervang het water door {{Kb|bouillon}} of voeg een bouillonblokje toe.
* Vervang het water gedeeltelijk door appelsap.
* Voeg de blaadjes van 1 takje tijm toe tijdens het stoven.
* Vooe een kaneelstokje toe tijdens het stoven.
* Voeg 3 eetlepels gewelde rozijnen toe en stoof ze mee.
* Vervang de appel door 300 g gewelde abrikozen (in reepjes of stukjes).
* Vervang keukenazijn door balsamicoazijn.


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Groentenrecept]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>hemu0f0zolh7utuvqy4cit7hcyv4ksk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Snijbonen met tomaten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44000</id>
    <revision>
      <id>428689</id>
      <parentid>395902</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:40:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1961" sha1="mwyvkptatb8nywji1ndkcvb8p04yyc5" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = 
| Categorie = Groentenrecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 35 minuten
| Stippen = 3
}}
Dit hoofdingrediënten van dit gerecht zijn gekookte snijbonen en gestoofde tomaten.

==Ingrediënten==
* 150 g ontbijtspek
* 1 ui
* 1 eetlepel plantaardige olie
* 2 theelepels karwijzaad
* 750 g {{Kb|p=snijboon|snijbonen}}
* 150 ml bouillon of een restje jus
* 250 g {{Kb|p=tomaat|tomaten}}
* de blaadjes van 1 takje verse tijm
* (eventueel) 1 theelepel maïzena 
* peper
* 1 eetlepel platte peterselie

==Bereidingswijze==
# Snipper de ui.
# Snijd het ontbijtspek klein.
# Verwarm de olie in een pan.
# Bak het ontbijtspek met de ui en het karwijzaad zachtjes in de pan (zonder deksel), totdat spek en ui lichtbruin zijn. Roer af en toe. Ga intussen verder met de rest van het recept:
# Maak de snijbonen schoon en snijd ze, volgens de aanwijzingen in [[Kookboek/Snijboon#In_de_keuken|Snijboon]]. 
# Schep het spek en de ui met een schuimspaan uit de pan en laat het uitlekken op keukenpapier. Laat het vet in de pan.
# Doe de bouillon/jus in de pan, breng het aan de kook en voeg de snijbonen toe. Doe een deksel op de pan, zet het vuur laag en laat de snijbonen bijna gaar worden in zo'n 8 minuten.
# Was de tomaten en snijd ze in stukken. Voeg ze met het tijm bij de snijbonen en laat ze 5 minuten meekoken.
# Snijd de peterselie fijn.
# Bind het vocht desgewenst met wat maïzena gemengd met een klein beetje water. 
# Roer spek, ui en en peper naar smaak door het gerecht, strooi de peterselie er over en serveer met vlees en rijst of aardappelpuree. 

== Varianten ==
* [[Kookboek/Sperziebonen met tomaten|Sperziebonen met tomaten]] en vervang &quot;sperziebonen&quot; in het recept steeds door &quot;snijbonen&quot;.
* Bak 300 g gehakt rul nadat de uien en het spek uit de pan zijn gehaald. Voeg wat paprikapoeder toe. Laat het gehakt vervolgens meestoven met de snijbonen.


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Groentenrecept|Snijbonen]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>mwyvkptatb8nywji1ndkcvb8p04yyc5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Sperziebonen met tomaten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44002</id>
    <revision>
      <id>428693</id>
      <parentid>410551</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:40:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2189" sha1="n4711xlg49tatzqjs28zr6naiewojku" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Haricots verts - gekookt, met gesmoorde tomaten en ui 2025.jpg|300px]]
| Onderschrift = Haricots verts met gesmoorde tomaat en ui
| Categorie = Groentenrecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 45 minuten
| Stippen = 3
}}

==Ingrediënten==
* 1 ui
* 1 eetlepel plantaardige olie
* 2 tenen knoflook
* 1 rode {{Kb|paprika}}
* 500 g {{Kb|p=tomaat|tomaten}}
* 1 eetlepel verse oregano, fijngesneden
* peper
* 500 g {{Kb|p=sperzieboon|sperziebonen}}
* 1 eetlepel verse basilicum, alleen de blaadjes, eventueel gescheurd

==Bereidingswijze==
# Snipper de ui.
# Verwarm de olie in een flinke sauspan of in een kleine braadpan. Fruit hierin de ui.
# Snijd de knoflook zeer fijn of gebruik daarvoor een knoflookpers. Fruit die mee met de ui, roer doorheen.
# [[Kookboek/Paprika#Schoonmaken_van_paprika's|Maak de paprika schoon]] en snijd hem in stukjes.
# Voeg de paprika bij de ui en laat de stukjes even fruiten op een zacht vuur. Roer goed. 
# Ontvel de tomaten (zie [[Kookboek/Tomaat#Tomaten_ontvellen|Tomaten ontvellen]] voor een instructie).
# Snijd ze in stukjes en voeg ze bij de andere groenten. Voeg peper en oregano toe.
# Roer alles door elkaar en laat de saus zo'n 30 minuten zonder deksel sudderen. Het sap van de tomaten moet inkoken, maar het gerecht mag niet aanbranden. Houd het dus in de gaten en roer af en toe.
# Maak de sperziebonen schoon en kook ze volgens het [[Kookboek/Sperzieboon#In_de_keuken|recept]].
# Voor een mooie presentatie: leg de sperziebonen op een voorverwarmde schaal (even gedompeld in heet water en afgedroogd), giet de tomatensaus er overheen en strooi de basilicum erover.
Serveer met aardappelen, aardappel puree of rijst en met vlees of een vegaproduct naar keuze.

==Varianten==
* Voor een pittiger saus: voeg 1-2 theelepels sambal of een fijngesneden rode peper toe bij de ui. De peper kan dan achterwege blijven.
* Meer tuinkruiden: voeg {{Kb|rozemarijn}} en/of {{Kb|tijm}} toe met de paprika.
* [[Kookboek/Snijbonen met tomaten|Snijbonen met tomaten]] en vervang &quot;snijbonen&quot; in het recept steeds door &quot;sperziebonen&quot;.


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Groentenrecept|Sperziebonen met tomaten]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>n4711xlg49tatzqjs28zr6naiewojku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Volkorenbrood</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44005</id>
    <revision>
      <id>428692</id>
      <parentid>409388</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:40:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3535" sha1="qx8zfyloy5bhm1fg4pxj30vucf3km0q" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Vegan no-knead whole wheat bread loaf, September 2010.jpg|300px]]
| Categorie = Broodrecept - zelf brood maken
| Porties = 
| Energie = 
| Tijd = 20 minuten + rijzen: 1 uur + 45 minuten + bakken:45 minuten
| Stippen = 4
}}
'''Volkorenbrood''' wordt gemaakt van volkorenmeel, waarbij de hele graankorrel is gebruikt. Daardoor blijven er voedingsstoffen in het meel bewaard die niet in (witte) bloem zitten, en is dit brood gezonder dan witbrood of bruinbrood. 

Zelfgebakken volkorenbrood is in de regel gezonder dan gekocht brood omdat veel bakkers nog extra ingrediënten toevoegen die wellicht de houdbaarheid verlengen, maar verder onnodig zijn.

==Ingrediënten==
*500 gram {{Kb|p=bloem|volkorenmeel}}
*300 ml water of melk (lauw; circa 40 °C)
*20 gram verse of 6 gram droge {{Kb|gist}}
*zout naar smaak (10 gram wordt aanbevolen)
*boter

==Bereidingswijze==
#Meng de ingrediënten zodat een deeg ontstaat.
:#Begin met de gist, los dit op in een beetje water of melk
:#Maak vervolgens een bergje van het volkorenmeel en maak in het midden een kuiltje waarin je het zout en de gist voegt.
:#Voeg steeds meer water toe terwijl de meel met het water wordt vermengd.
:#Goed kneden tot een egale massa ontstaat en het niet meer kleeft. Maak het regelmatig plat zodat zich ontwikkelende gassen kunnen worden verwijderd.
#Leg het deeg in een met een natte doek afgedekte schaal zodat het kan rijzen; ongeveer 1 uur. Plaats de schaal op een tochtvrije en warme plaats.
#Boter de vorm of bakplaat in. Kneed en besla het deeg nog een paar minuten en doe het in de vorm of leg het deeg op de bakplaat. Knip het deeg in, rol het op en leg het in de vorm.
#Laat het deeg afgedekt met een natte doek op een tochtvrije, warme plaats nog ca. 45 minuten rijzen.
#Bak het deeg in een oven; dat duurt ongeveer 45 minuten bij 200 °C of 30 minuten bij 240 °C.
Eventueel kan direct na het bakken de korst met wat water worden bestreken zodat het een extra glans krijgt.
Verwijder de vorm en laat het brood afkoelen.

== Varianten ==
* Volkoren-notenbrood: 
** Mogelijke extra ingrediënten: 
*** 75 g donkere rozijnen: 15 minuten weken in lauwwarm water, zeven en 15 minuten drogen (gewoon in de lucht, af en toe omscheppen)
*** 150 g ongezouten noten, bijvoorbeeld hazelnoten, walnoten, pecannoten en/of walnoten: rooster de noten in de oven op 170°C op een met bakpapier beklede bakplaat, 8-10 minuten; OF rooster ze in een droge koekenpan, maar dan korter en houd de noten in beweging, totdat ze bruin zijn. Laat de noten helemaal afkoelen. Hak de noten in grove stukken.
*** 1 appel en/of 5 abrikozen, in stukjes.
** Maak het brooddeeg volgens het recept. Meng vlak voor het bakken de rozijnen, noten en/of vruchten door het deeg en ga verder met het recept. 
* Brood met zaden en/of pitten: 
** Extra ingrediënten: 50 gram mix van zaden en pitten (en extra voor decoratie), bijvoorbeeld sesamzaad, zonnebloempitten, lijnzaad, pompoenpitten
** Voeg ze direct toe aan het deeg, al voor het kneden. Vlak voor het bakken kunnen achtergehouden zaden/pitten over de bovenkant van het deeg worden gestrooid, ter decoratie.
* Zie ook: [https://www.ah.nl/allerhande/recept/R-R1193322/notenbrood-met-appel-en-kaneel Notenbrood met appel en kaneel uit Allerhande]

== Bewaren ==
* In een afgesloten broodtrommel: 2 dagen. Doe brood pas in de broodtrommel als het helemaal is afgekoeld.
* In de vriezer: maximaal 3 maanden.
{{Sub}}
{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Broodrecept - zelf brood maken|Volkorenbrood]]</text>
      <sha1>qx8zfyloy5bhm1fg4pxj30vucf3km0q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Witbrood</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44006</id>
    <revision>
      <id>428690</id>
      <parentid>400058</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:40:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1793" sha1="qxb9qe84v4flastvczuosunfaiw59jn" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Tin Loaf - one slash in the crust.jpg|300px]]
| Categorie = Broodrecept - zelf brood maken
| Porties = 
| Energie = 
| Tijd = 20 minuten + rijzen: 1 uur + 25 minuten + bakken:45 minuten
| Stippen = 4
}}

==Ingrediënten voor een witbrood==
*500 gram gezeefde {{Kb|bloem}}
*10 gram zout
*20-25 gram verse {{Kb|gist}}
*300 ml melk of water (lauwwarm) 
*1 theelepel suiker
*boter

==Bereidingswijze==
#Meng de bloem en het zout in een kom. 
#Los de gist op in de melk en roer de suiker hierdoorheen. Laat de oplossing vervolgens circa 10 minuten op een tamelijk warme plaats staan.
#Maak een kuiltje in de bloem en schenk de gistoplossing hierin. 
#Roer met een van deeghaken voorziene mixer vanuit het midden totdat er een soepel deeg is ontstaan.
#Bestuif wat bloem over het aanrecht en kneed en besla hierop het deeg totdat het elastisch is en niet meer aan de handen blijft kleven.
#Laat het deeg afgedekt met een natte doek op een tochtvrije, warme plaats circa 1 uur rijzen.
#boter een broodvorm met een inhoud van circa 2 liter in. Kneed en besla het deeg nogmaals en maak er een rechthoekige lap die precies in de broodvorm past, rol het deeg op en leg het in de vorm.
#Laat het deeg afgedekt met een natte doek op een tochtvrije, warme plaats nog circa 45 minuten rijzen.
#Bak het deeg in een voorverwarmde oven; dat duurt ongeveer 25 minuten bij 240 °C.
#Bestrijk meteen nadat het brood gaar is geworden de bovenkant met een kwastje gesmolten boter.
#Verwijder de vorm en laat het brood afkoelen.

== Bewaren ==
* In een afgesloten broodtrommel: 2 dagen. Doe brood pas in de broodtrommel als het helemaal is afgekoeld.
* In de vriezer: maximaal 3 maanden.


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Broodrecept - zelf brood maken|Witbrood]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>qxb9qe84v4flastvczuosunfaiw59jn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Bruinbrood</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44007</id>
    <revision>
      <id>428694</id>
      <parentid>400054</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:41:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2066" sha1="9deq68vr0etug19quwpdpw5u1y4n90u" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Brown bread made with dinkel wheat and millet 03.jpg|300px]]
| Categorie = Broodrecept - zelf brood maken
| Porties = 
| Energie = 
| Tijd = 20 minuten + rijzen: 1 uur + 45 minuten + bakken: 30 minuten
| Stippen = 4
}}

'''Bruinbrood''' is brood gebakken van wit tarwebloem of witte meel, waaraan zemelen zijn toegevoegd, of volkorenmeel waar de grofste delen eruit zijn gezeefd. Het is een tussenvorm tussen volkorenbrood en witbrood.

==Ingrediënten voor een bruinbrood==
*500 gram gebuild {{Kb|p=bloem|meel}} (waarbij de grofste delen uit het meel zijn gezeefd)
*10 gram zout
*25 gram verse {{Kb|gist}}
*300 ml lauwwarme melk of water
*1 theelepel suiker
*boter

==Bereidingswijze==
#Meng meel het zout in een kom.
#Los de gist op in de melk en roer de suiker hierdoorheen. Laat de oplossing vervolgens circa 10 minuten op een tamelijk warme plaats staan.
#Maak een kuiltje in de bloem en schenk de gistoplossing hierin. 
#Roer met een van deeghaken voorziene mixer vanuit het midden totdat er een soepel deeg is ontstaan.
#Bestuif wat bloem over het aanrecht en kneed en besla hierop het deeg totdat het elastisch is en niet meer aan de handen blijft kleven.
#Laat het deeg afgedekt met een natte doek op een tochtvrije, warme plaats circa 1 uur rijzen.
#boter een broodvorm met een inhoud van circa 2 liter in. Kneed en besla het deeg nogmaals en maak er een rechthoekige lap die precies in de broodvorm past, rol het deeg op en leg het in de vorm.
#Laat het deeg afgedekt met een natte doek op een tochtvrije, warme plaats nog circa 45 minuten rijzen.
#Bak het deeg in een voorverwarmde oven; dat duurt ongeveer 30 minuten bij 240 °C.
#Bestrijk meteen nadat het brood gaar is geworden de bovenkant met een kwastje water.
#Verwijder de vorm en laat het brood afkoelen.

== Bewaren ==
* In een afgesloten broodtrommel: 2 dagen. Doe brood pas in de broodtrommel als het helemaal is afgekoeld.
* In de vriezer: maximaal 3 maanden.


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Broodrecept - zelf brood maken|Bruinbrood]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>9deq68vr0etug19quwpdpw5u1y4n90u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Tuinbonenstoofpot</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44008</id>
    <revision>
      <id>428748</id>
      <parentid>412014</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:46:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3231" sha1="17cbaxftgvx047pm1so7z2reyvzc557" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Tuinbonenstoofpot 2025.jpg|300px]]
| Onderschrift = Tuinbonenstoofpot (zonder varkensvlees en kerrie)
| Categorie = Eenpansgerecht
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 45 minuten
| Stippen = 3
}}

'''Tuinbonenstoofpot''' is een eenpansgerecht met tuinbonen, aardappelen en salami. Hoofdmaaltijd.

==Ingrediënten==
* 200 g {{Kb|salami}} (worstje of plakken)
* 2 uien
* 200 g mager {{Kb|varkensvlees}} (zoals varkenslapjes of ongepaneerde schnitzel)
* 2 eetlepels plantaardige olie
* 1 eetlepel kerriepoeder
* 2 teentjes knoflook
* de blaadjes van 1 takje verse {{Kb|rozemarijn}}
* 1 rode {{Kb|paprika}}
* 3 dl {{Kb|bouillon}}
* 500 g gedopte {{Kb|p=tuinboon|tuinbonen}}
* {{Kb|bonenkruid}}
* 1 kg vastkokende {{Kb|p=aardappel|aardappelen}}
* 3 tomaten
* peper

==Bereidingswijze==
# Verwarm een flinke braadpan op een laag vuur, zonder vet er in. 
# Snijd de salami in stukjes en doe die in de pan. Laat ze zachtjes bakken en roer regelmatig.
# Snijd de uien klein.
# Snijd het varkensvlees in blokjes. 
# Als er nu niet genoeg vet in de pan is: doe de olie erbij en warm die even op (op een middelmatig vuur). Doe de kerrie erbij en fruit de uien er in. Roer alles door elkaar en zet het vuur laag.
# Pers de teentjes knoflook of snij ze zeer fijn. Voeg die bij de uien, evenals de rozemarijn. Roer door elkaar.
# Voeg het varkensvlees toe, roer goed zodat alle kanten lichtbruin zijn. 
# Maak de paprika schoon (zie [[Kookboek/Paprika#Schoonmaken_van_paprika's|Schoonmaken van paprika's]]) en snijd ze in reepjes of blokjes. Voeg die in de pan, roer alles door elkaar en laat de paprika enkele minuten meebakken. 
# Voeg de bouillon toe en laat die warm worden. Voeg de tuinbonen toe. Breng de bouillon aan de kook, zet het vuur laag en doe een deksel op de pan.
# Schil intussen de aardappelen, was ze en snijd ze in stukjes (hoe kleiner, hoe eerder gaar). Doe ze in de pan en controleer of er nog genoeg bouillon in de pan is (niet alles hoeft onder water te staan, in principe is een laagje voldoende, het gerecht mag niet tè nat worden, maar het mag ook niet aanbranden), doe er anders nog wat bouillon bij. Zet het vuur even hoog totdat de bouillon weer kookt. Zet dan het vuur laag, doe het deksel op de pan en laat 10-15 minuten koken. Prik met een vork of de aardappelen en tuinbonen bijna gaar zijn; zo niet: laat de stoofpot nog even verder pruttelen.
# Was de tomaten en snijd die in stukken. Doe ze in de pan en roer ze door de stoofpot. Laat ze 5 minuten meekoken.
# Maak de stoofpot op smaak met peper en dien op in diepe borden.

==Varianten==
* Vervang (een deel van) het varkensvlees door:
** Evenveel gekookte {{Kb|ham}}, in stukjes gesneden; voeg toe na de tomaten (ze hoeven alleen maar warm te worden). Roer ze door de stoofpot.
** {{Kb|gehakt}}, meebakken (rul maken, of soepballetjes draaien) nadat de uien zijn gefruit.
* Voeg 1-2 takjes verse tijm toe, tegelijk met de rozemarijn.
* Voeg 2 eetlepels ketjap toe aan het eind en roer door de stoofpot.
* Voeg 3 theelepels sambal toe aan het eind en roer door de stoofpot.
{{Sub}}
{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Eenpansgerecht|Tuinbonen]]
[[Categorie:Groentenrecept|Tuinbonen]]
[[Categorie:Stoofpot|Tuinbonen]]</text>
      <sha1>17cbaxftgvx047pm1so7z2reyvzc557</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Witlofschotel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44015</id>
    <revision>
      <id>428750</id>
      <parentid>410312</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:47:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2023" sha1="4q88lzo8lvlsobmje3vjsye3i2x4fpy" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Witlofschotel 2025.jpg|300px]]
| Onderschrift = Eenvoudige schotel met witlof, ui en champignons
| Categorie = Groentenrecept
| Porties = 2
| Energie = 
| Tijd = 40 minuten
| Stippen = 2
}}
Deze '''witlofschotel''' is een groenteschotel met witlof, aardappelen en andere groenten, die wordt bereid in een hapjespan.

==Benodigdheden==

===Ingrediënten===
* 2 eetlepel plantaardige olie
* ½ eetlepel {{Kb|kerrie}}
* ½ eetlepel {{Kb|karwijzaad}}
* 1 theelepel sambal
* 1 ui
* 500 g geschilde {{Kb|p=aardappel|aardappelen}}
* 300 g {{Kb|witlof}}
* 1 rode {{Kb|paprika}}
* 125 g {{Kb|p=champignon|champignons}}
* 2 theelepels oregano
* 2 eetlepels {{Kb|ketjap}}
* 4 eetlepels geraspte {{Kb|kaas}}

===Keukengereedschap===
* Hapjespan of braadpan

==Bereidingswijze==
# Verwarm de pan, doe de olie er in en na 1 minuutje kerrie, karwijzaad en sambal. Bak even aan en zet dan het vuur laag.
# Snijd de ui in grove stukken en doe die in de pan. Roer op een middelhoog vuur goed door elkaar en laat op een laag vuur enkele minuten fruiten.
# Was de witlof, snijd het bruine kontje eraf en snijd de stronken in grove stukken. Voeg ze bij de uien, roer ze op een middelhoog vuur goed door elkaar, doe het deksel op de pan en zet het vuur laag. 
# Snijd de aardappelen in kleine schijfjes of blokjes. Voeg ze bij de witlof. Zet het vuur even hoger, roer alles goed door elkaar, doe het deksel weer op de pan en laat het gerecht in zo'n 15 minuten gaar stoven op een laag vuur. Roer af en toe door elkaar, zodat het gerecht niet aanbrandt en alle ingrediënten gaar worden. Als het gerecht te droog wordt (het mag niet aanbranden): schenk een beetje bouillon erbij (zelf gemaakt of van een blokje).
# Snijd de champignons in schijfjes en bak die even mee, voeg ook de oregano toe.
# Als de aardappelen gaar zijn: zet het vuur uit, roer de ketjap en de kaas er doorheen. 
Serveer met vlees, kip of vegaproduct naar keuze.


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Groentenrecept|Witlof]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>4q88lzo8lvlsobmje3vjsye3i2x4fpy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Kapsalon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44048</id>
    <revision>
      <id>428717</id>
      <parentid>400964</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:44:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2761" sha1="0kvg6ixpcieq2o450s0w5ljnspghpza" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Plaza Het Station Kapsalon, Deventer (2023) 01 (cropped).jpg|300px]]
| Categorie = Snack
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 
| Stippen = 4
}}
Een '''kapsalon''' is een Nederlands gerecht dat bestaat uit patat friet, shoarmavlees, kaas en rauwkost. Het is een (ongezonde, calorierijke) vervanger van de warme maaltijd.

==Ingrediënten==
* 4 porties [[Kookboek/Friet|patat friet]]
* 100 g Goudse belegen {{Kb|kaas}}
* 100 g {{Kb|ijsbergsla}}
* 300-400 g [[Kookboek/Shoarma|shoarmavlees]]
* Koude {{Kb|saus}} naar keuze, bijvoorbeeld [[Kookboek/Knoflooksaus|knoflooksaus]], pittige tomatenketchup en/of sambal

== Keukengereedschap ==
* Zie [[Kookboek/Friet]] voor de patat friet en [[Kookboek/Shoarma]] voor het shoarmavlees.
* 4 ovenvaste grote borden (borden die onder een grill gezet kunnen worden).
* Grill.

==Bereidingswijze==
# Bereid de patat volgens het recept op [[Kookboek/Friet]]. Bereid onderwijl de rest van het gerecht:
# Rasp de kaas.
# Was de ijsbergsla en snijd hem in reepjes. Zet afgedekt in de koelkast tot gebruik.
# Bereid het shoarmavlees volgens het recept op [[Kookboek/Shoarma]].
# Verdeel de friet over vier ovenvaste borden, schep daarop de shoarma en strooi er kaas overheen.
# Zet de borden onder de grill totdat de kaas is gesmolten.
# Leg de sla bovenop het gerecht.
# Serveer met de sauzen.

==Varianten==
* Om tijd te besparen: Maak de patat niet helemaal zelf, maar gebruik voorgebakken friet of ovenfriet en bereid ze volgens de aanwijzingen op de verpakking.
* Vervang shoarma door kebab, döner, gyros, kip of falafel. 
* Voeg schijfjes komkommer en partjes tomaat aan de sla toe of serveer het gerecht met een rauwkostsalade.
* De patat kan enigszins slap worden van de kaas en de sla. Als je dat niet wilt: strooi de kaas niet over de patat en zet het bord niet onder de grill, maar serveer de geraspte kaas in een schaaltje met een opscheplepeltje erbij, zodat iedereen zelf naar smaak kan nemen; en leg het shoarmavlees en de sla naast de patat op het bord, in plaats van erop.

== Bewaren ==
* Overgebleven bereid shoarmavlees kan 2 dagen in de koelkast worden bewaard en 3 maanden in de vriezer, mits afgedekt en het kort (maximaal 2 uur, maar liever veel korter) buiten de koelkast is geweest. Bij hergebruik ten minste 10 minuten verhitten (bakken).
* Overgebleven ijsbergsla kan twee dagen in de koelkast worden bewaard, mits goed afgedekt. Bruine/oranje randen er af snijden.
* Overgebleven kaas kan twee weken in de koelkast worden bewaard, mits afgedekt. Weggooien als de kaas beschimmeld is.
* Gebakken patat kan niet worden bewaard.


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Nederlandse keuken|Kapsalon]]
[[Categorie:Snack|Kapsalon]]
[[Categorie:KB-friet|Friet]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>0kvg6ixpcieq2o450s0w5ljnspghpza</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Kruidige rijst</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44053</id>
    <revision>
      <id>428716</id>
      <parentid>395384</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:43:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2764" sha1="odwjg3czcwrcj8wcboupea6eugki5g8" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Butter Biryani.JPG|300px]]
| Categorie = Rijstrecept
| Porties = 2 à 3
| Energie = 
| Tijd = 30 minuten
| Stippen = 3
}}

Bijgerecht van pittige rijst met groenten. Eenpansgerecht.

==Ingrediënten==
* 1 ui
* 1 {{Kb|p=chilipeper|rode peper}}
* 20 g verse gember (stukje, geschild)
* 50 ml plantaardige olie
* 2 theelepels {{Kb|p=komijnzaad|komijnpoeder}} (of fijngemalen komijnzaad)
* 2 theelepels {{Kb|p=ketoembar|korianderpoeder}}
* 1 theelepel {{Kb|kurkuma}}
* 175 g {{Kb|rijst}}
* 300 g {{Kb|p=tomaat|tomaten}}

==Keukengereedschap==
* 1 hapjespan, braadpan of grote koekenpan met goed sluitend deksel

==Bereidingswijze==
# Snipper de ui, snijd de rode peper in ringetjes en rasp de gember.
# Verwarm de olie in de pan en fruit hierin ui, rode peper en gember op een laag vuur. 
# Voeg de kruiden toe en bak even mee op een laag vuur.
# Was de rijst en laat die uitdruipen (in een zeef of vergiet).
# Snijd de tomaat in stukjes, verwijder eventueel de zaadjes.
# Voeg de tomaat en rijst toe in de pan en laat even meebakken.
# Voeg 4 dl water toe. De rijst moet net onder water staan, voeg anders meer water toe. Doe het deksel op de pan en breng het geheel aan de kook. Draai dan het vuur laag. Laat het gerecht ± 15 minuten zachtjes koken (niet-voorgekookte zilvervliesrijst minstens 45 minuten). 
# Controleer of de rijst gaar is. Zo niet: laat nog even verder koken en controleer of er nog genoeg water in de pan is (een bodempje is nu voldoende).
Serveer met kip, vlees, kikkererwten of een vegaproduct en eventueel meer groenten (bijvoorbeeld gare sperziebonen, wortelen, bleekselderij, gebakken paprika of een rauwkostsalade).

==Varianten==
Met dit gerecht kan men eindeloos variëren, bijvoorbeeld:
* Vervang de rode peper door sambal.
* Vervang de verse gember door gemberpoeder.
* Wissel de kruiden af en/of voeg meer kruiden toe, bijvoorbeeld kardemom, kaneelstokje, kruidnagelen, nootmuskaat, saffraan, munt.
* Voeg 1-2 teentjes fijngeperste knoflook toe (tegelijk met de uien).
* Vervang de tomaten door 2 eetlepels tomatenpuree en laat die even meebakken, vóórdat de rijst erbij gaat.
* Boen een citroen goed schoon (bij voorkeur een biologische citroen, zodat er geen was of bestrijdingsmiddelen op de schil zitten). Voeg het sap van die citroen met de schillen toe aan het water. Haal de citroenschillen er na het garen uit.
* Strooi er fijngesneden verse tuinkruiden overheen (aan het eind), bijvoorbeeld koriander, platte peterselie en/of bladselderij.
* Geef er een schaaltje yoghurt of [[Kookboek/Tzatziki|Tzatziki]] bij, met een lepel, zodat de disgenoten naar smaak ervan kunnen opscheppen.


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Rijstrecept|Kruidige]]
[[Categorie:Bijgerecht|Rijst]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>odwjg3czcwrcj8wcboupea6eugki5g8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Rijst met gehakt en groenten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44054</id>
    <revision>
      <id>428728</id>
      <parentid>395883</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:45:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4342" sha1="jxba2yr8ymw10xmitli3i0xpc2a3wl4" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Mince Beef Fried Rice - Nam Loong Seafood Restaurant AUD8 (4730288622).jpg|300px]]
| Categorie = Rijstrecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 
| Stippen = 3
}}
Warme maaltijd. Dit is een basisgerecht voor rijst, gehakt en groenten, met vele variatiemogelijkheden, mede afhankelijk van smaakvoorkeuren en wat er zoal aan ingrediënten in huis is.

==Ingrediënten==
* 300 g {{Kb|rijst}}
* 4 eetlepels plantaardige olie, margarine of boter
* specerijen en tuinkruiden naar keuze en afhankelijk van de groenten en de gewenste smaak, bijvoorbeeld:
** kerrie, gemberpoeder, karwijzaad; rozemarijn, tijm, oregano
** [[Kookboek/Nasikruiden|nasikruiden]] of [[Kookboek/Bamikruiden|bamikruiden]]; laat ze even weken in een kopje met een beetje water
** of maak een andere keuze uit [[Kookboek/Kruiden en specerijen|Lijst met kruiden en specerijen]]
* 2-3 teentjes {{Kb|knoflook}}
* 400 g {{Kb|gehakt}}
* 150 g uien
* 650-850 g overige {{Kb|groente}} naar keuze, bijvoorbeeld:
** 300-400 g prei en 300-400 g tomaten
** 300-400 g courgette, 300-400 g tomaten
** 250 g paprika, 250 g tomaten, 1 prei
** knolselderij, winterpeen, prei, paprika, tomaten
** paprika, sperziebonen, prei, witte kool of {{Kb|spitskool}}, taugé
* 3-4 eetlepels ketjap
* 3-4 theelepels sambal

==Bereidingswijze==
# Zet een pan met 4 mokken water op een laag vuur, met het deksel op de pan, en laat het water langzaam warm worden. In de tussentijd:
# Was de rijst (indien nodig), laat ze uitdruipen. 
# Maak de groenten schoon die met de rijst moeten meekoken omdat ze in een stoofgerecht minder snel gaar worden (zoals knolselderij, wortelen, bleekselderij, sperziebonen); snijd ze in kleine stukjes. Doe deze groenten en de rijst in de pan en doe het deksel op de pan. Breng het water aan de kook, zet het vuur laag en laat alles gaar worden. Zet dan het vuur uit. Bereid intussen de rest van het gerecht:
# Doe de olie/boter/margarine in een braadpan en laat die op een laag vuur warm worden.
# Snipper de uien.
# Doe de specerijen in de pan (nog niet de tuinkruiden). Laat die op een laag vuur meefruiten. Voeg dan de uien erbij en laat die meefruiten. Doe de rozemarijn en tijm erbij (indien van toepassing), roer goed door elkaar.
# Snijd de knoflook heel fijn of gebruik daarvoor een knoflookpers. Doe de knoflook bij de uien en fruit even mee, roer goed door elkaar.
# Doe het gehakt in de pan en roer het rul. Laat het gehakt bruin worden maar niet aanbranden, roer af en toe.
# Maak de rest van de groenten schoon en doe die ook in de pan, evenals de tuinkruiden die mogen meekoken (zoals oregano, lavas en marjolein). NB Taugé nog niet, die mag pas in de allerlaatste minuut worden toegevoegd. Roer alles goed door elkaar, doe het deksel op de pan en laat op een laag vuur gaar worden (reken op ± 10 minuten). Roer af en toe om aanbranden te voorkomen. Als dat toch dreigt: giet er een klein kopje water bij en roer alles goed door elkaar.
# Giet de rijst + groenten af als ze allemaal gaar zijn. Vang het kookvocht op.
# Als gehakt + groenten gaar genoeg zijn: roer de taugé erdoor, laat hooguit 1 minuutje meesmoren, roer nu de ketjap en sambal er door en de rijst + overige groenten. Als het gerecht te droog is: voeg wat kookvocht toe en roer goed door elkaar. Roer tenslotte de fijngeknipte overige tuinkruiden (zoals verse koriander, platte peterselie, snijselderij, basilicum, bieslook, dragon) er doorheen. 

== Varianten ==
* Maak er een eenpansgerecht van, bijvoorbeeld met courgette en tomaten. Kook de rijst niet in een aparte pan, maar voeg ze toe in de braadpan nadat de groenten zijn aangebakken èn er 3 dl {{Kb|bouillon}} + 2 dl {{Kb|witte wijn}} aan is toegevoegd. Roer ze niet door het gerecht heen, want dan gaat de rijst aanbakken, maar zorg wel dat ze aanvankelijk zo goed als onder water staan. Doe het deksel op de pan en breng dan het gerecht aan de kook. Zet dan het vuur laag en laat alles gaar worden (zo'n 30 minuten, afhankelijk van de soort rijst). 
* Vervang 100 g gehakt door 100 g feta en voeg die op het allerlaatst toe.
* Voor meer pit: Vervang de sambal door een rode peper en bak die fijn gesneden mee met de uien.


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Rijstrecept|Rijst met gehakt]]
[[Categorie:Vleesrecept|Rijst met gehakt]]
[[Categorie:Groentenrecept|Rijst met gehakt]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>jxba2yr8ymw10xmitli3i0xpc2a3wl4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Goulashkruiden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44111</id>
    <revision>
      <id>428711</id>
      <parentid>395558</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:42:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1916" sha1="dw6a6kp16irka6e1q47jzwu9dcmnww2" xml:space="preserve">'''Goulashkruiden''' zijn een mengsel van specerijen en kruiden die bij het bereiden van [[Kookboek/Goulash|goulash]] kunnen worden gebruikt, maar ook in andere gerechten met een Hongaars tintje.

== Samenstelling ==
De samenstelling kan wisselen, zowel qua ingrediënten als qua onderlinge verhoudingen daartussen, en is afhankelijk van persoonlijke voorkeuren. Men kan kant-en-klaar zakjes en potjes kopen, maar die bevatten vaak (teveel) zout en andere onnodige toevoegingen. Zelf maken kan ook. Veelal bestaan goulashkruiden in ieder geval uit (de verhoudingen zijn suggesties en naar eigen smaak aan te passen):

* 4 delen {{Kb|paprikapoeder}}: deze specerij is de basis en onmisbaar in het mengsel
* 0,5 deel (gemalen) {{Kb|karwijzaad}} (kummel)
* 0,5 deel zwarte peper of {{Kb|cayennepeper}}

De overige ingrediënten zijn optioneel (tip: gebruik hiervan ten minste één tuinkruid (de eerste drie) en één specerij (de volgende twee):
* 1-2 delen {{Kb|tijm}}
* 1 deel {{Kb|p=marjolein|majoraan}}
* 1 deel {{Kb|oregano}}
* 0,5 deel (gestampte of gemalen) {{Kb|p=komijnzaad|komijn}}
* 0,5 deel (gemalen) {{Kb|p=ketoembar|koriander}}
* knoflookpoeder: alleen als u in de regel geen verse knoflook gebruikt
* uienpoeder: alleen als u in de regel geen verse uien gebruikt
* laurierpoeder: alleen als u in de regel geen laurierblaadjes in stoofgerechten gebruikt

== Bewaren ==
Bewaar goulashkruiden droog en donker, in een goed afgesloten pot.

== Gebruik ==
Goulashkruiden moeten meekoken/-stoven in een gerecht; ze kunnen worden gebruikt in bijvoorbeeld stoofpotten, suddervleesgerechten en soepen. Gebruik ongeveer 2 eetlepels per 500 g vlees of kip. Wrijf de kruiden in het vlees/kip voordat het in de pan gaat of voeg de kruiden toe direct nadat het vlees in de pan is gegaan.


{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Kruiden en specerijen|Goulashkruiden]]
[[Categorie:Hongaarse keuken|Goulashkruiden]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>dw6a6kp16irka6e1q47jzwu9dcmnww2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Rijst met rookworst en groente</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44112</id>
    <revision>
      <id>428730</id>
      <parentid>411402</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:45:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2791" sha1="m5wlp2vqft7qk3b33wmm9itu8y7qab6" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Rijst met rookworst en groente 2025.jpg|300px]]
| Categorie = Rijstrecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = ± 50 minuten
| Stippen = 3
}}

Warme maaltijd. Dit is een basisgerecht voor rijst, rookworst en groenten, met variatiemogelijkheden, mede afhankelijk van smaakvoorkeuren en wat er zoal aan ingrediënten in huis is.

==Ingrediënten==
* 1 {{Kb|rookworst}} (±350 g) 
* 2 uien
* 4 eetlepels plantaardige olie
* 2 eetlepels [[Kookboek/Goulashkruiden|goulashkruiden]]
* 2-3 teentjes {{Kb|knoflook}}
* 4 stengels {{Kb|bleekselderij}}
* 300 g {{Kb|rijst}}
* 2 {{Kb|p=paprika|paprika's}} (bijvoorbeeld in twee verschillende kleuren)
* 1 {{Kb|prei}}
* 1 blikje {{Kb|tomatenpuree}} (70 g)

== Keukengereedschap ==
* Braadpan
* Kookpan

== Bereidingswijze ==
# Wel de rookworst, zie [[Kookboek/Rookworst#Gebruik|Rookworst]]. Ga intussen verder met de rest van het recept:
# Maak de uien schoon en snijd ze in ringen.
# Verwarm de olie in de braadpan. Voeg de uien toe en laat die zachtjes fruiten.
# Roer de goulashkruiden er doorheen en laat die zachtjes meefruiten.
# Snijd de knoflook zeer fijn of gebruik daarvoor een knoflookpers; doe ze bij de uien, roer ze er doorheen en fruit even mee.
# Was de rijst (indien nodig).
# Maak de bleekselderij schoon en snijd ze in halve maantjes.
# Als de rookworst gaar is: haal de rookworst uit het water.
# Gebruik daarna vier mokken van het warme welwater voor het koken van de rijst en bleekselderij; kooktijd van de bleekselderij: minstens 10 minuten, voor de rijst: zie aanwijzing op de verpakking.
# Was de paprika's en snijd ze in stukjes.
# Was de prei goed (zie [[Kookboek/Prei#Schoonmaken|Prei schoonmaken]]) en snijd ze in ringetjes
# Voeg de tomatenpuree bij de rijst en laat even meefruiten. 
# Voeg de paprika en prei bij de uien en laat die op een zacht vuur met het deksel op de pan in ± 10 minuten gaar worden.
# Giet de rijst + bleekselderij af als die gaar zijn.
# Snijd de rookworst in schijven of stukjes. 
# Voeg de rijst, bleekselderij en rookworst in de braadpan bij de rest van de groente, roer goed door elkaar en zorg dat het gerecht goed warm is (niet laten aanbranden, dus blijven roeren).

== Varianten ==
* Vervang de bleekselderij door in stukjes gesneden knolselderij (meekoken met de rijst).
* Vervang een deel van de groenten door in stukken gesneden sperziebonen (meekoken met de rijst).
* Vervang de tomatenpuree door 250 g tomaten (toevoegen in de braadpan na de paprika's en de prei).
* Strooi wat fijngesneden, verse bladpeterselie of bladselderij over het gerecht, vlak voor het serveren.


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Rijstrecept|Rijst met rookworst]]
[[Categorie:Vleesrecept|Rijst met rookworst]]
[[Categorie:Groentenrecept|Rijst met rookworst]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>m5wlp2vqft7qk3b33wmm9itu8y7qab6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Gebakken aardappelen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44115</id>
    <revision>
      <id>428709</id>
      <parentid>396093</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:42:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2759" sha1="74bgk9ooqdtt0v6c83enizoix4i8v6o" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:2025-04-30 Maimarkt MA 094.jpg|300px]]
| Categorie = Aardappelrecept
| Porties = 2
| Energie = 
| Tijd = 20 minuten
| Stippen = 1
}}

'''Gebakken aardappelen''' is een bijgerecht. Het is een manier om overgebleven aardappelen van de vorige dag op te maken.

==Benodigdheden==
===Ingrediënten===
* ± 500 g afgekoelde gekookte {{Kb|p=aardappel|aardappelen}}, bij voorkeur vastkokende
* 3 eetlepels plantaardige olie

===Keukengereedschap===
* Grote koekenpan (± 28 cm of groter) of twee kleinere
* [[Kookboek/Spatel|(Bak-)spatel]] om de aardappelen om te keren

==Bereidingswijze==
# Laat de olie op een laag vuur heet worden in de koekenpan. Intussen:
# Snijd de aardappelen in schijfjes.
# Leg de aardappelschijfjes in de hete olie, zodanig dat ze de bodem geheel bedekken, maar niet over elkaar heen liggen. Zet het vuur even hoog om goed aan te bakken en dan laag of middelhoog. Ze moeten bruin bakken, maar niet aanbakken.
# Als de schijfjes aan één kant bruin zijn: keer ze om met de spatel. Zorg ervoor dat ze allemaal omgedraaid worden en opnieuw niet over elkaar heen liggen.
# Als ook de andere kant bruin is gebakken, zijn de aardappeltjes gebakken.

== Serveren ==
* Ouderwets met appelmoes en/of mayonaise.
* In een hoofdmaaltijd met bijvoorbeeld:
** ''Eiwitten'' (maak een keuze): biefstuk, [[Kookboek/Tartaartje|tartaartje]], (Wiener) schnitzel, [[Kookboek/Varkenshaas|varkenshaasje]], verse worst/braadworst, slavink/runderrolletje, {{Kb|gehaktbal}}, [[Kookboek/Hamburger|hamburger]], saté of [[Kookboek/Souvlaki|souvlaki]], [[Kookboek/Varkenskarbonade|karbonade]]; kippenpoot, kipfilet, cordon bleu, [[Kookboek/Gevulde kipfilet met spinazie|gevulde kipfilet]]; witte vis (gestoofd, gefrituurd of gebakken), zalmfilet; vegaburger.
** ''Groente'': rauwkostsalade, asperges met ham en ei (en dan geen vlees), [[Kookboek/Peentjes geglaceerd in sinaasappelsap|geglaceerde worteltjes]], [[Kookboek/Broccoli met kaassaus|broccoli met kaassaus]], [[Kookboek/Geroosterde groenten|geroosterde groenten]] (maar dan zonder aardappelen).

==Varianten==
* Gebruik gekookte krieltjes in plaats van gewone aardappelen; deze zijn ook kant-en-klaar in de supermarkt te koop. Meestal hoeven die niet gesneden te worden, of hooguit in tweeën.
* Bak de aardappeltjes in gelijke delen olie en roomboter in plaats van alleen in olie.
* Voor meer pit: meng een eetlepel [[Kookboek/Cajunkruiden|cajunkruiden]] door de olie voordat de aardappelen worden gebakken.
* Bak de naaldjes van een takje rozemarijn mee. 
* Bestrooi de aardappeltjes na het bakken met specerijen en/of fijngesneden tuinkruiden, zoals paprikapoeder, bladpeterselie en/of bladselderij.


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Aardappelrecept]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>74bgk9ooqdtt0v6c83enizoix4i8v6o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikibooks:Lerarenkamer/Nieuwsbrieven 2026</title>
    <ns>4</ns>
    <id>44120</id>
    <revision>
      <id>428611</id>
      <parentid>428003</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T05:19:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>11625</id>
      </contributor>
      <comment>/* The Signpost: 22 May 2026 */ — nieuwe sectie</comment>
      <origin>428611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="157855" sha1="51o4bzvvbgsh1151ma3jhakfyjhgfjb" xml:space="preserve">&lt;!-- Deze regel laten staan aub. --&gt;{{Niet te koppelen}}{{TOC beperkt|2|2|klein}}[[Categorie:Wikibooks|Nieuws]]

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-03&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''Updates for editors'''
* As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596]
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support &quot;map&quot; as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 12 jan 2026 20:33 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29907192 --&gt;

== ''The Signpost'': 15 January 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/News and notes|Wikipedia's 25th anniversary is here!]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Special report|Wikipedia at 25: A Wake-Up Call]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Serendipity|The WMF wants to buy you books!]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/WikiProject report|Time for a health check: the Vital Signs 2026 campaign]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/In the media|Fake Acting President Trump and a Wikipedia infobox]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Community view|The inbox behind Wikipedia]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Recent research|Art museums on Wikidata; comparing three comparisons of Grokipedia and Wikipedia]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Traffic report|Tonight I'm gonna rock you]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Comix|Oh come on man.]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15 jan 2026 16:19 (CET)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29899914 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16 jan 2026 20:45 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-04&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] 
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114]

'''Updates for technical contributors'''
* As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: &lt;code dir=ltr&gt;https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/&lt;/code&gt;) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]!
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19 jan 2026 21:29 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29943403 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

19 jan 2026 22:01 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Keegan (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February.
* All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project.
* Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the &quot;prevent this user from editing their own talk page&quot; is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385]

'''Updates for technical contributors'''
* A new AbuseFilter variable, &lt;code&gt;account_type&lt;/code&gt;, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the &lt;code&gt;createaccount&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;autocreateaccount&lt;/code&gt; actions. As part of this change, the variable &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; has been renamed to &lt;code&gt;account_name&lt;/code&gt;, and &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049]
* Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;upload.wikimedia.org/…&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 26 jan 2026 22:17 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:UOzurumba (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29969530 --&gt;

== Nieuwsbrief 147 Wikimedia Nederland ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
{| align=&quot;center&quot;
|-
| [[File:Wikimedia nederland.svg|80px|center|link=wmnl:Nieuwsbrief]]&lt;br&gt;
&lt;hr &gt;
&lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Nieuwsbrief van januari 2026 &lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:11pt; font-family:Arial; text-align:center;&quot;&gt; Wikipedia een kwart eeuw oud &lt;/div&gt;
&lt;hr &gt;&lt;br &gt;

|- style=&quot;font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:left;&quot;
| &lt;div style=&quot;text-align:left; column-count:2; column-width:28em; -moz-column-count:2; -moz-column-width:28em; -webkit-column-count:2; -webkit-column-width:28em;&quot;&gt;
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Wikipedia is een kwart eeuw oud!|Wikipedia is een kwart eeuw oud!]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Terugblik Nieuwjaarsbijeenkomst|Terugblik Nieuwjaarsbijeenkomst]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Papiamentstalige Wikipedia viert mijlpaal van 5000 artikelen|Papiamentstalige Wikipedia viert mijlpaal van 5000 artikelen]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Japan-collectie Wereldmuseum Leiden op Wikimedia Commons|Japan-collectie Wereldmuseum Leiden op Wikimedia Commons]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Wist je dat…|Wist je dat…]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Agenda|Agenda]]
&lt;/div&gt;
|-
| &lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Oude edities vindt u [[wmnl:Nieuwsbrief|hier]]&lt;/div&gt;
|-
|}
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[w:nl:Wikipedia:Wikimedia/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Info over nieuwsbrief]] · [[m:Global message delivery/Targets/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Inschrijven/Uitschrijven]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:Germien Cox|Germien Cox (WMNL)]] ([[User talk:Germien Cox|overleg]]) 27 jan 2026 16:36 (CET) (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Germien Cox@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Nieuwsbrief_Wikimedia_Nederland&amp;oldid=29359176 --&gt;

== This Month in Education: January 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 1 • January 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026|Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan|Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia Education Program - Train The Trainer in Nepal|Wikipedia Education Program – Train The Trainer in Nepal]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU|Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program|CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth|WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Updates on Auckland Museum Summer Student Programme|Updates on Auckland Museum Summer Student Programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network|Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge|Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025|Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme|Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Envisioning an Open Future together - WikiForAll|Envisioning an Open Future together – WikiForAll]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025|A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge|A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/¡Celebrando 25 años de conocimiento libre! El Proyecto &quot;25x25&quot; llega a las aulas de Córdoba, Argentina|Celebrating 25 years of free knowledge! The '25x25' Project reaches the classrooms of Córdoba, Argentina]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A atuação em rede da Universidade Federal de Juiz de Fora para a difusão do conhecimento livre na Wikipédia|The collaborative efforts of the Federal University of Juiz de Fora for the dissemination of free knowledge on Wikipedia]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 28 jan 2026 19:26 (CET)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29951116 --&gt;

== ''The Signpost'': 29 January 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Traffic report|The most viewed articles of 2025]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News and notes|Good news... but also bad news for the Public Domain]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News from Diff|Solving puzzles together]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/In the media|Every view on the 25th anniversary of everything]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Comix|Perspectives]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 29 jan 2026 07:31 (CET)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29988053 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-06&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The &quot;{{int:pageinfo-toolboxlink}}&quot; feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669]

'''Updates for technical contributors'''
* There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389]
* The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]]

'''Weekly highlight'''
* Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 2 feb 2026 18:43 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30000986 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-07&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors.
* A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] 
* When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458]
* The automatic &quot;magic links&quot; for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;{{#isbn}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604]
* Two new wikis have been created: 
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|&lt;code&gt;w:kaj:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|&lt;code&gt;w:ppl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. 

'''Updates for technical contributors'''
* A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 10 feb 2026 00:30 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Quiddity (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30026671 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-08&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237]

'''Updates for editors'''
* The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval]
* The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias.
* Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;#siteNotice { display: none; }&lt;/code&gt; to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the &quot;view new changes since…&quot; button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339]

'''Updates for technical contributors'''
* New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16 feb 2026 20:17 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30086330 --&gt;

== ''The Signpost'': 17 February 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/In the media|Global powers see Wikipedia as fundamental target for manipulation]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/News and notes|Discussions open for the next WMF Annual Plan]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Serendipity|Maintenance crews continue to slog through Wikipedia's oldest Featured Articles]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Disinformation report|Epstein's obsessions]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Technology report|Wikidata Graph Split and how we address major challenges]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Traffic report|Deaths, killings, films, and the Olympics]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Opinion|Incoming Incurables]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Crossword|Pop quiz]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Comix|herculean]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 17 feb 2026 09:03 (CET)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30039447 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html]
'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764]
* Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new &quot;Edit full page&quot; button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112]
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered &quot;beta&quot; on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:skin-theme-description&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag&lt;/code&gt; to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta.
* The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], &lt;code dir=ltr&gt;ext.globalwatchlist.rebuild&lt;/code&gt;, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23 feb 2026 20:03 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30119102 --&gt;

== Nieuwsbrief 148 Wikimedia Nederland ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
{| align=&quot;center&quot;
|-
| [[File:Wikimedia nederland.svg|80px|center|link=wmnl:Nieuwsbrief]]&lt;br&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Nieuwsbrief van februari 2026 &lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:11pt; font-family:Arial; text-align:center;&quot;&gt; Maart staat in het teken van Gendergap en lhbtiq+ op Wikipedia &lt;/div&gt;
&lt;hr &gt;&lt;br &gt;

|- style=&quot;font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:left;&quot;
| &lt;div style=&quot;text-align:left; column-count:2; column-width:28em; -moz-column-count:2; -moz-column-width:28em; -webkit-column-count:2; -webkit-column-width:28em;&quot;&gt;
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Meer zichtbaarheid in maart: Gendergap en lhbtiq+ op Wikipedia|Meer zichtbaarheid in maart: Gendergap en lhbtiq+ op Wikipedia]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Beelddonatie Nederlandse boekgeschiedenis|Beelddonatie Nederlandse boekgeschiedenis]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Wikipedia Schrijfwedstrijd|Wikipedia Schrijfwedstrijd]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Unieke luchtfoto’s van Aruba uit de jaren ’70 vrij beschikbaar|Unieke luchtfoto’s van Aruba uit de jaren ’70 vrij beschikbaar]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Wist je dat…|Wist je dat…]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Agenda - Zien we jou binnenkort?|Agenda - Zien we jou binnenkort?]]
&lt;/div&gt;
|-
| &lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Oude edities vindt u [[wmnl:Nieuwsbrief|hier]]&lt;/div&gt;
|-
|}
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[w:nl:Wikipedia:Wikimedia/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Info over nieuwsbrief]] · [[m:Global message delivery/Targets/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Inschrijven/Uitschrijven]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:Germien Cox|Germien Cox (WMNL)]] ([[User talk:Germien Cox|overleg]]) 24 feb 2026 13:41 (CET) (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Germien Cox@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Nieuwsbrief_Wikimedia_Nederland&amp;oldid=30007246 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki.

'''Updates for editors'''
* [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate help to localize] this and related features.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912]
* Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807]
* Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no &lt;code dir=ltr&gt;uselang=&lt;/code&gt; URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111]
* The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily.
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust &amp; Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807]

'''Updates for technical contributors'''
* To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696]
* The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views.
* The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users.
* [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 2 mrt 2026 18:51 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30137798 --&gt;

== This Month in Education: February 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 2 • February 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces|Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan|Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Encontro da Rede Latino Americana de Inteligência Artificial Feminista: construindo futuros possíveis|Meeting of the Latin American Network of Feminist Artificial Intelligence: building possible futures]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Farewelling the Auckland Museum Summer Students|Farewelling the Auckland Museum Summer Students]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi|Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana |Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade|Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics|Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia|LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/New online workshops for the German language Wikipedia|New online workshops for the German language Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors|Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects|The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day|Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages|Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026|Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity|Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia|WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops|Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiPatrimoine Senghor : Valorisation du patrimoine culturel africain à l'Université Senghor|WikiPatrimoine Senghor : Valuation of African cultural heritage at the University Senghor]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future|Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 3 mrt 2026 12:56 (CET)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30155806 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.
* Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]).

'''Updates for editors'''
* Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118]
* Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793]

'''Updates for technical contributors'''
* API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests].
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 9 mrt 2026 19:52 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30213008 --&gt;

== ''The Signpost'': 10 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Interview|Bernadette Meehan, new Wikimedia Foundation CEO]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/News and notes|Security testing unleashes computer worm on Meta-wiki]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Special report|What actually happened during the Wikimedia security incident?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In the media|Indonesian government blocks Wikimedia logins; archive site scoured from Wikipedia after owner runs malware]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Recent research|To wiki, perchance to groki]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Obituary|Madhav Gadgil, Fredrick Brennan, Mark Miller, Chip Berlet]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Opinion|Interface administrators and trusting trust]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|English Wikipedia deprecates archive.today after DDoS against blog, altered content]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Op-ed|Why is &quot;Trypsin-sensitive photosynthetic activities in chloroplast membranes&quot; cited in &quot;List of tallest buildings in Chicago&quot;?]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Essay|The pursuit of a button click]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In focus|Short descriptions: One year later]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/WikiProject report|Unreferenced articles backlog drive]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Community view|Speaking of planning ...]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Traffic report|Over the mountain, kissing silver inlaid clouds]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Crossword|&quot;It will never happen&quot;]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Comix|BRIEn't]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10 mrt 2026 05:15 (CET)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30121359 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055]
* On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016]
* Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]].
* Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263]
'''Updates for technical contributors'''
* A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874]
* Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror&lt;/code&gt; or &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.lib&lt;/code&gt; modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.switch&lt;/code&gt; hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720]
* The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16 mrt 2026 20:35 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30260505 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Upcoming deployment of CampaignEvents extension to Wikibooks&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone,

We are writing to inform you that the [[mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] will be deployed to all Wikibooks projects during the week of '''23 March 2026'''.
This follows last year’s broader rollout across Wikimedia projects. We realized that Wikibooks was not included at the time, and we’re now addressing that to ensure consistency across all communities.

The CampaignEvents extension provides tools to support event and campaign organization on-wiki, including features like on-wiki event registration and collaboration lists(global event list).

We welcome any questions, feedback, or concerns you may have. We are also happy to support anyone interested in trying out the tools. 
''Apologies if this message is not in your preferred language. If you’re able to help translate it for your community, please feel free to do so.''
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|overleg]]) 19 mrt 2026 19:22 (CET)&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Udehb-WMF@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/MM_target&amp;oldid=30284073 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|&quot;Log in with passkey&quot; button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step.
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647]
* The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823]
* Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia.

'''Updates for technical contributors'''
* Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&amp;oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127]

* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]]

'''In depth'''
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23 mrt 2026 17:51 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:UOzurumba (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30268305 --&gt;

== Nieuwsbrief 149 Wikimedia Nederland ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
{| align=&quot;center&quot;
|-
| [[File:Wikimedia nederland.svg|80px|center|link=wmnl:Nieuwsbrief]]&lt;br&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Nieuwsbrief van maart 2026 &lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:11pt; font-family:Arial; text-align:center;&quot;&gt; Save the date: 20 juni verjaardagsfeest Wikipedia
  &lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;&lt;br&gt;

|- style=&quot;font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:left;&quot;
| &lt;div style=&quot;text-align:left; column-count:2; column-width:28em; -moz-column-count:2; -moz-column-width:28em; -webkit-column-count:2; -webkit-column-width:28em;&quot;&gt;
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Save the date: 20 juni verjaardagsfeest Wikipedia 25 jaar!|Save the date: 20 juni verjaardagsfeest Wikipedia 25 jaar!]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Hiphop in Nederland: The Wiki Files|Hiphop in Nederland: The Wiki Files]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Beursaanvraag geopend voor Wikimania 2026|Beursaanvraag geopend voor Wikimania 2026]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Publiek Domeindag 2026|Publiek Domeindag 2026]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Adopteer een Kamerlid|Adopteer een Kamerlid]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Suriname Tijdmachine Mapathon|Suriname Tijdmachine Mapathon]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Afsluiting van de #100wikiwomen-challenge|Afsluiting van de #100wikiwomen-challenge]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Agenda|Agenda]]
&lt;/div&gt;
|-
| &lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Oude edities vindt u [[wmnl:Nieuwsbrief|hier]]&lt;/div&gt;
|-
|}
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[w:nl:Wikipedia:Wikimedia/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Info over nieuwsbrief]] · [[m:Global message delivery/Targets/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Inschrijven/Uitschrijven]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:Germien Cox|Germien Cox (WMNL)]] ([[User talk:Germien Cox|overleg]]) 24 mrt 2026 13:03 (CET) (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Germien Cox@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Nieuwsbrief_Wikimedia_Nederland&amp;oldid=30007246 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]].

'''Updates for editors'''
* The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]].
* The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap &quot;Edit&quot;. This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 30 mrt 2026 21:25 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30329462 --&gt;

== ''The Signpost'': 31 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/News and notes|Entirety of Wikinews to be shut down]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/In the media|AI ban, newspapers disrupt archiving; and antisemitism complaints]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Community view|Videos from WikiConference North America 2025 in NYC]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Disinformation report|Cleaning up after Jeffrey Epstein, Peter Nygard, and Mohamed Al-Fayed]]

* WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/WikiConference report|WikiConference North America 2025 in NYC review]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Obituary|Dr. Subas Chandra Rout]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Traffic report|Call in the dogs of war, soldier of fortune]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Gallery|Canadian Rangers participate in Operation ''Enduring Encyclopedia'']]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Comix|n00bsitting]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 31 mrt 2026 12:08 (CEST)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30329870 --&gt;

== This Month in Education: March 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 3 • March 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona|Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG|Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources|Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe|Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Inside Wikimedia Ukraine's education program|Inside Wikimedia Ukraine's education program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026|Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/One School, One Article Campaign Wrap Up|One School, One Article Campaign Wrap Up]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN|Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology|Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries|The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia CR published updated guide for beginners|Wikimedia CR published updated guide for beginners]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia goes back to the classroom in Brazil|Wikimedia goes back to the classroom in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI|Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities|“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikipedia &amp; Libraries: Building New Contributors|Wikipedia &amp; Libraries: Building New Contributors]]

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 1 apr 2026 12:21 (CEST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30317659 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''

* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]].
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304]
* All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]].
* The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;format=php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538]
* The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example &quot;WP&quot; for the &quot;Project&quot; (&quot;Wikipedia&quot;) namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 6 apr 2026 18:19 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30362761 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature.
'''Updates for editors'''
* On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294]
* The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=query&amp;meta=notifications&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991]
* Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 13 apr 2026 17:19 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30380527 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest &quot;Liquid Glass&quot; visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias.
* An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]].
* On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857]

'''Updates for technical contributors'''
* As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The &lt;code&gt;mirrors.wikimedia.org&lt;/code&gt; service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707]
* The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; directly, please update them to use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;file&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;filerevision&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741]
* Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&amp;title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]].
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20 apr 2026 17:00 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30432763 --&gt;

== ''The Signpost'': 21 April 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/News and notes|Six Serbian Wikipedia editors banned following controversy about political bias]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/In the media|Could Wikipedia be involved in Massachusetts' proposed social media ban for minors?]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Gallery|March equinox]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Traffic report|Time to change my galaxy in case, we outta space!]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Comix|Of skirts and articles]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 21 apr 2026 08:50 (CEST)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30434643 --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Gebruiker:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Overleg gebruiker:MediaWiki message delivery|overleg]]) 26 apr 2026 02:57 (CEST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Codename Noreste@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== This Month in Education: April 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 4 • April 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Empowering Knowledge: Wikimedia MKD Education Update|Empowering Knowledge: Wikimedia MKD Education Update]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/WikiScholar: A School-Level Initiative to Promote Free Knowledge in Bangladesh|WikiScholar: A School-Level Initiative to Promote Free Knowledge in Bangladesh]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikipedia for School 2025–2026: A Competition That Continued Despite Frost, Power Outages, and War|Wikipedia for School 2025–2026: A Competition That Continued Despite Frost, Power Outages, and War]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikimedia UK and Thoughtful delivery new media literacy teacher training course|Wikimedia UK and Thoughtful delivery new media literacy teacher training course]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikimedia CR supporting SDG's in Czech schools|Wikimedia CR supporting SDG's in Czech schools]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/University Students’ Mandatory Internships at Wikimedia Armenia|University Students’ Mandatory Internships at Wikimedia Armenia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Third year of collaboration with Aleksandër Xhuvani University in Elbasan, Albania|Third year of collaboration with Aleksandër Xhuvani University in Elbasan, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Students Discover Open Source and Learn Wikipedia and Wikidata Skills for the First Time in Zarqa, Jordan|Students Discover Open Source and Learn Wikipedia and Wikidata Skills for the First Time in Zarqa, Jordan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Leveraging on Wikipedia as a tool for curbing Health Misinformation and Disinformation in Akwa Ibom and Rivers State, Nigeria|Leveraging on Wikipedia as a tool for curbing Health Misinformation and Disinformation in Akwa Ibom and Rivers State, Nigeria]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Governance and Public Knowledge: Wikipedia as a Learning Tool in Sustainability Education through UNESCO Designated Sites|Governance and Public Knowledge: Wikipedia as a Learning Tool in Sustainability Education through UNESCO Designated Sites]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/A month full of encounters with students in Brazil|A month full of encounters with students in Brazil]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 27 apr 2026 18:01 (CEST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30406002 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-18&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484]
* All Wikipedia users with new accounts and those who activated the &quot;automatically enable most beta features&quot; option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676]

'''Updates for technical contributors'''
* As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 27 apr 2026 20:06 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:UOzurumba (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30458046 --&gt;

== Nieuwsbrief 150 Wikimedia Nederland ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
{| align=&quot;center&quot;
|-
| [[File:Wikimedia nederland.svg|80px|center|link=wmnl:Nieuwsbrief]]&lt;br&gt;
&lt;hr &gt;
&lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Nieuwsbrief van april 2026 &lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:11pt; font-family:Arial; text-align:center;&quot;&gt; Papiamentstalige Wikipedia viert 20e verjaardag
  &lt;/div&gt;
&lt;hr &gt;&lt;br &gt;

|- style=&quot;font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:left;&quot;
| &lt;div style=&quot;text-align:left; column-count:2; column-width:28em; -moz-column-count:2; -moz-column-width:28em; -webkit-column-count:2; -webkit-column-width:28em;&quot;&gt;
* [[wmnl:Nieuwsbrief/150#Papiamentstalige Wikipedia viert 20e verjaardag|Papiamentstalige Wikipedia viert 20e verjaardag]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/150#Internationale hackathon in Arnhem gaat terug naar root(s)|Internationale hackathon in Arnhem gaat terug naar root(s)]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/150#Vier 25 jaar Wikipedia!|Vier 25 jaar Wikipedia!]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/150#31 dagen, 31 nieuwe verhalen|31 dagen, 31 nieuwe verhalen]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/150#E-coaching voor Wikimedia-gemeenschap|E-coaching voor Wikimedia-gemeenschap]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/150#Spiekbriefjes|Spiekbriefjes]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/150#Zien we jou binnenkort?|Zien we jou binnenkort?]]&lt;/div&gt;
|-
| &lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Oude edities vindt u [[wmnl:Nieuwsbrief|hier]]&lt;/div&gt;
|-
|}
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[w:nl:Wikipedia:Wikimedia/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Info over nieuwsbrief]] · [[m:Global message delivery/Targets/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Inschrijven/Uitschrijven]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:Germien Cox|Germien Cox (WMNL)]] ([[User talk:Germien Cox|overleg]]) 30 apr 2026 15:19 (CEST) (CET) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Germien Cox@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Nieuwsbrief_Wikimedia_Nederland&amp;oldid=30335849 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-19&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available.
'''Updates for editors'''
* The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]].
* The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909]
* From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the &quot;Translate to English&quot; dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] 
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as &quot;changes 3&quot; instead of &quot;3 changes&quot; in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091]
'''Updates for technical contributors'''
* The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 4 mei 2026 22:43 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30498077 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-20&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward.

'''Updates for editors'''
* The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks.
* The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mediawiki.ui.input&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 11 mei 2026 21:20 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30524429 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-21&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]].

'''Updates for editors'''
* An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions.
* To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the &quot;Tools &gt; Action&quot; menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008]
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]]

'''In depth'''

* On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]].
* The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for &quot;Who Wrote That&quot; and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 18 mei 2026 22:21 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30539262 --&gt;

== Nieuwsbrief 151 Wikimedia Nederland ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
{| align=&quot;center&quot;
|-
| [[File:Wikimedia nederland.svg|80px|center|link=wmnl:Nieuwsbrief]]&lt;br&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Nieuwsbrief van mei 2026 &lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:11pt; font-family:Arial; text-align:center;&quot;&gt; Vertrouwen in het digitale tijdperk
  &lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;&lt;br&gt;

|- style=&quot;font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:left;&quot;
| &lt;div style=&quot;text-align:left; column-count:2; column-width:28em; -moz-column-count:2; -moz-column-width:28em; -webkit-column-count:2; -webkit-column-width:28em;&quot;&gt;
* [[wmnl:Nieuwsbrief/151#Reminder: 25 jaar Wikipedia vieren!|Reminder: 25 jaar Wikipedia vieren!]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/151#Jimmy Wales over het vertrouwen in het digitale tijdperk|Jimmy Wales over het vertrouwen in het digitale tijdperk]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/151#Van eerste foto tot digitale-kennisactivist|Van eerste foto tot digitale-kennisactivist]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/151#Aan de slag met Wikidata?|Aan de slag met Wikidata?]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/151#Jaarverslag 2025 nu online|Jaarverslag 2025 nu online]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/151#Onze partner Atria binnenkort nog dichterbij|Onze partner Atria binnenkort nog dichterbij]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/151#Zien we jou binnenkort?|Zien we jou binnenkort?]]&lt;/div&gt;
|-
| &lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Oude edities vindt u [[wmnl:Nieuwsbrief|hier]]&lt;/div&gt;
|-
|}
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[w:nl:Wikipedia:Wikimedia/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Info over nieuwsbrief]] · [[m:Global message delivery/Targets/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Inschrijven/Uitschrijven]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:Germien Cox|Germien Cox (WMNL)]] ([[User talk:Germien Cox|overleg]]) 19 mei 2026 10:45 (CEST)(CET) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Germien Cox@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Nieuwsbrief_Wikimedia_Nederland&amp;oldid=30335849 --&gt;

== ''The Signpost'': 22 May 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/News and notes|Offline: Osama Khalid still in prison]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In the media|Indonesian editors, you shall return!]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Disinformation report|Who is a typical paid editor? Who are their typical clients?]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Recent research|WikiLambda the Ultimate]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Traffic report|This is where I'll be, so heavenly, so come and dance with me Michael!]]

* Forum: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Forum|WikiAnnotate: help us build a dataset of article quality evaluations]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/In focus|Demystifying the 2026-27 Annual Plan]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Opinion|Wikipedia isn't a battleground. So why does it feel like one?]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Serendipity|Wikinews: Into the Wikiverse]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Special report|Wikimedia Foundation closes Wikinews after 21 years]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Community view|Wikipedia's traffic drop: more on languages and freshness]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Gallery|Earth Day and Mother's Day]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-05-22/Comix|Brother, can you spare a page?]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 22 mei 2026 07:19 (CEST)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Bri@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30513885 --&gt;</text>
      <sha1>51o4bzvvbgsh1151ma3jhakfyjhgfjb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Preistoofpot</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44142</id>
    <revision>
      <id>428727</id>
      <parentid>407350</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:44:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3036" sha1="rxxnee6mum9wj6obhditcsihcodj78o" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Jacket Potato London.jpg|300px]]
| Onderschrift = Preistoofpot met spekjes
| Categorie = Stoofpot
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 20-30 minuten bereiden + 30 minuten stoven
| Stippen = 3
}}

Eenpansmaaltijd met prei, aardappelen en vlees naar keuze. Er zijn vele variaties mogelijk. 

== Benodigdheden ==
===Ingrediënten===
* 1 kg {{Kb|prei}}
* 2-3 eetlepels plantaardige olie
* 1 ui
* peper
* de naaldjes van 1 takje {{Kb|rozemarijn}}
* 2 takjes geriste {{Kb|tijm}} (alleen de blaadjes)
* 2 theelepels fijngesneden {{Kb|oregano}} 
* 2 dl {{Kb|bouillon}}
* 1 kg {{Kb|p=aardappel|aardappelen}}
* Vlees: zie [[Kookboek/Preistoofpot#Varianten|Varianten]]

===Keukengereedschap===
* Grote hapjespan of braadpan

==Bereidingswijze==
# Was de prei goed, zie [[Kookboek/Prei#Schoonmaken|hier]] voor instructies. Snijd de prei vervolgens in (halve) ringetjes.
# Zet de pan op een laag vuur en laat de olie langzaam warm worden. In de tussentijd:
# Snipper de ui en doe die in de pan. Laat de uien even fruiten, op een laag vuur. Voeg peper en de tuinkruiden toe. In de tussentijd:
# Schil de aardappelen, was ze en snij ze in dunne plakjes of in blokjes. 
# Doe de prei bij de uien en roer goed doorheen, op een middelhoog vuur. 
# Voeg de bouillon toe en breng die aan de kook.
# Doe de aardappelen erbij, breng het gerecht weer aan de kook. 
# Doe het deksel op de pan en zet het vuur laag. Laat het gerecht 30 minuten stoven, of totdat de aardappelen gaar zijn.

==Varianten==
* '''''Vlees''''' (alternatieven):
** 350 g {{Kb|p=kip|kipfilet}} (in stukjes) + 50 g bacon of {{Kb|p=spek|ontbijtspek}} (in snippers) bakken in de olie, nadat de ui is gefruit. Voeg 2 theelepels paprikapoeder toe of wrijf de kip daarmee in vóórdat die in de pan gaat.
** 400 g {{Kb|p=gehakt|rundergehakt}}: kruid ze met nootmuskaat en korianderzaad (en/of cayennepeper voor meer pit), maak er soepballetjes van en bak ze direct na het fruiten van de ui, keer ze goed om en om.
** 1 gewelde {{Kb|rookworst}}, in plakjes, de laatste 10 minuten op de preischotel leggen en met het deksel weer op de pan warm laten worden.
** 150 g {{Kb|p=ham|achterham}} (dikke plak) in stukjes + 150 g pittige {{Kb|kaas}} (bijvoorbeeld belegen of oude Goudse kaas) in dobbelsteentjes: de laatste 5 minuten erdoor scheppen en met het deksel weer op de pan warm laten worden.
* Vervang de helft van de prei door 500 g zure {{Kb|p=appel|appels}} in stukjes. Voeg ze 5 minuten voor het eind toe. Ze hoeven alleen maar zacht te worden.
* Vervang een deel van de prei door evenveel paprika (in reepjes of stukjes). Voeg die toe direct na de prei en laat even meebakken.
* Vervang een deel van de prei door evenveel tomaten (in plakjes of blokjes). Voeg die 10 minuten voor het einde toe en laat ze meestoven (niet eerder, want dan worden de aardappelen moeilijker gaar). 
* Strooi een eetlepel fijngesneden platte peterselie over het gerecht, direct vóór het serveren.


{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Stoofpot|Preistoofpot]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>rxxnee6mum9wj6obhditcsihcodj78o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Spitskoolstoofpot</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44146</id>
    <revision>
      <id>428735</id>
      <parentid>395912</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:45:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2904" sha1="9l3pzwhllbfi54m8wbxbui6k6u8xvmg" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = 
| Categorie = Eenpansgerecht
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 30-35 minuten
| Stippen = 3
}}

Eenpansmaaltijd met spitskool, aardappelen en gehakt.

==Benodigdheden==

===Ingrediënten===
* 4 eetlepels plantaardige olie
* 1 eetlepel {{Kb|p=kerrie|kerriepoeder}}
* 1 eetlepel {{Kb|karwijzaad}}
* 200 g {{Kb|p=ui|uien}}
* 400 g (mager) {{Kb|gehakt}}; voor half-om-half gehakt is slechts de helft van de olie nodig
* 600 g {{Kb|spitskool}}
* 1 kg {{Kb|p=aardappel|aardappelen}}
* 1-2 dl {{Kb|bouillon}} (in een hapjespan minder dan in een braadpan)
* 1 eetlepel (of meer) verse/gedroogde tuinkruiden zoals lavas, tijm of oregano
* peper

===Keukengereedschap===
* Hapjespan of grote braadpan.

==Bereidingswijze==
# Zet de pan op een laag vuur en verwarm daarin de olie met de kerrie en het karwijzaad.
# Snipper de uien en fruit ze in de olie.
# Voeg het gehakt toe en roer dat rul.
# Was de spitskool, verwijder de stronk eruit en snijd de rest van de spitskool in kleine stukken. Doe ze in de pan, voeg de tuinkruiden toe, zet het vuur even hoog en roer goed door. Doe dan het deksel op de pan en zet het vuur laag.
# Schil de aardappelen, was ze en snijd ze in dobbelsteentjes. Voeg ze bij de spitskool. Roer even goed door.
# Voeg de bouillon toe en breng aan de kook. Doe het deksel weer op de pan en laat het gerecht 10 minuten koken, totdat de aardappelen gaar zijn. Roer af en toe door elkaar.
# Breng het gerecht op smaak met peper.

==Varianten==
* Vervang de kerriepoeder door 1 eetlepel (gewelde) [[Kookboek/Bamikruiden|bamikruiden]].
* Vervang het karwijzaad door komijnzaad of venkelzaad.
* Voeg 3 teentjes geperste of fijngesneden knoflook toe aan de uien en laat even meefruiten.
* Vervang 150 g gehakt en 2 eetlepels olie door 150 g blokjes (oude) kaas en/of ham, die er op het allerlaatst doorheen worden geroerd.
* Vervang een deel van de spitskool door evenveel in stukjes gesneden prei en/of paprika.
* Voeg 250 g tomaten toe, gewassen en in stukjes gesneden, laat de laatste 5 minuten meestoven. 
* Voeg 200 g in schijfjes gesneden champignons toe en laat die de laatste 5 minuten meestoven.
* Voor een vleugje zoet: stoof de laatste 5 minuten een in stukjes gesneden appel toe.
* Voor meer pit: vervang de peper door 3 theelepels sambal of een fijngesneden rode peper (rode peper toevoegen bij de gefruite uien). En/of voeg bij de kerriepoeder ook geraspte verse gember of 1-2 theelepels gemberpoeder toe.
* Voeg op het laatst 1-2 eetlepels grof gesneden verse koriander of platte peterselie toe en roer die er doorheen.
* Vervang 150 g gehakt door 150 g in stukjes gesneden ontbijtspek en bak die apart in een koekenpan. Laat ze uitlekken op keukenpapier. Strooi ze op het laatst over de schoofschotel.


{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Stoofpot|Spitskool]]
[[Categorie:Eenpansgerecht|Spitskool]]
[[Categorie:Groentenrecept|Spitskool]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>9l3pzwhllbfi54m8wbxbui6k6u8xvmg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Couscous met lam en groenten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44153</id>
    <revision>
      <id>428698</id>
      <parentid>402689</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:41:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2669" sha1="pjqoxdsn55dpyfr3fnttrix24imxsn0" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Braised Lamb Shanks with couscous.jpg|300px]]
| Categorie = Couscous
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 20 minuten + 2 uur stoven
| Stippen = 3
}}

==Benodigdheden==
===Ingrediënten===
* 3 eetlepels plantaardige olie
* 1 eetlepel [[Kookboek/Goulashkruiden|goulashkruiden]]
* 1 theelepel geraspte verse {{Kb|gember}}
* 500 g magere {{Kb|p=lamsvlees|lamslappen}} (vraag aan de slager hoe lang ze moeten stoven)
* 1 ui
* 2 tenen knoflook
* 140 g {{Kb|tomatenpuree}}
* 6 dl {{Kb|bouillon}}
* 200 g {{Kb|wortel}}
* 300 g {{Kb|courgette}}
* 4 stengels {{Kb|bleekselderij}}
* 1 {{Kb|paprika}}
* 2 {{Kb|p=tomaat|tomaten}}
* 500 g {{Kb|couscous}}

===Keukengereedschap===
* Braadpan
* Schuimspaan
* Schaal of groot bord voor het serveren van de couscous
* Opscheplepel
* {{Wp|Sauskom|Sauskom}}
* {{Wp|Juslepel|Jus- of sauslepel}}

==Bereidingswijze==
# Verwarm de pan met de olie, goulashkruiden en de gember op een laag vuur. 
# Snijd het vlees in blokjes en bak het 5 minuten in de pan. Roer om en om zodat alle vlees goed is aangebraden.
# Snipper de ui en voeg die toe bij het vlees. Goed roeren zodat alle uien worden gefruit.
# Pers de knoflook of snijd die heel fijn, en voeg die toe in de pan. Goed roeren.
# Voeg de tomatenpuree toe en laat die even meefruiten.
# Voeg de bouillon toe en breng die aan de kook. Zet het vuur laag, doe het deksel op de pan en stoof het gerecht 1½ uur (of zoveel langer/korter als het vlees moet stoven minus 20 minuten).
# Maak de overige groenten schoon, snijd ze in stukken en voeg ze toe in de pan. Breng het gerecht weer aan de kook. Zet dan het vuur weer laag, doe het deksel op de pan en laat het 20 minuten stoven. Proef dan of het vlees en de bleekselderij gaar zijn; zo niet: laat nog langer stoven.
# Maak intussen de couscous gaar volgens de aanwijzingen op de verpakking.
# Doe de couscous in een schaal. Schep met een schuimspaan het vlees met de groenten er op; geef er een opscheplepel bij. 
# Giet de jus in een sauskom, plaats er een jus-/sauslepel in en serveer de saus er apart bij.

== Varianten ==
* Zie [https://www.hemelsgerecht.nl/gerechten/couscous-lamsvlees/ Hemelsgerecht.nl].
* Roer op het eind een bekertje (1/8 liter) sour cream door het gerecht.

== Bronnen ==
Dit recept is lichtjes gebaseerd (met vele aanpasingen) op een recept dat waarschijnlijk afkomstig is uit een Allerhande van enkele decennia geleden en zonder bronvermelding is overgenomen op [https://www.hemelsgerecht.nl/gerechten/couscous-lamsvlees/ Hemelsgerecht.nl]. 


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Couscous|Lam]]
[[Categorie:Vleesrecept|Lam]]
[[Categorie:Groentenrecept|Couscous]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>pjqoxdsn55dpyfr3fnttrix24imxsn0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Cajunkruiden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44157</id>
    <revision>
      <id>428699</id>
      <parentid>396703</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:41:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2504" sha1="9vpp3b8e0du69djafe1ewkapg6uec1d" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Cajunkruiden-spice.jpg|300px]]
| Categorie = Kruiden en specerijen
| Porties = 
| Energie = 
| Tijd = 5 minuten
| Stippen = 1
}}

'''Cajunkruiden''' is een pittige kruidenmix, afkomstig uit de Cajunkeuken van Louisiana, Verenigde Staten. De naam &quot;Cajun&quot; verwijst naar de Franstalige kolonisten die zich in Louisiana vestigden nadat ze door de Engelsen verjaagd waren uit Nuova Scotia in Canada, waar het hun paradijslijk voorkwam: &quot;Arcadia&quot; (=paradijs). Dit verbasterde tot Cajun (uitgesproken als ''Kadjin'', mensen uit Arcadia). Zij brachten hun eigen culinaire tradities mee, die zich vermengden met de Indiaanse, West-Afrikaanse en Spaanse keukens. 

== Gebruik ==
Cajunkruiden zijn te gebruiken voor: 
* Kip, vlees, vis, zeevruchten, romige pastasauzen en barbecue-gerechten. 
* Gebakken aardappelen: meng een lepel cajunkruiden met de olie vóórdat de aardappelschijfjes in de koekenpan gaan.
* Meng cajunkruiden door paneermeel voordat je hartige gerechten paneert.

==Ingrediënten==
[[Bestand:Cajunkruiden basisrecept 2025.jpg|thumb|170px|Cajunkruiden basisrecept]]
Basisingrediënten: paprikapoeder, cayennepeper, knoflookpoeder, gedroogde oregano, gedroogde tijm, zwarte peper en uienpoeder. Deze kunnen worden aangevuld met andere specerijen en kruiden naar eigen smaak en inzicht. Ook de onderlinge verhoudingen kunnen naar eigen smaak worden aangepast. Hier een voorbeeld voor het basisrecept:

* 3 eetlepels {{Kb|paprikapoeder}}
* 1 eetlepel {{Kb|p=knoflook|knoflookpoeder}}
* 1 eetlepel uienpoeder
* 1½ eetlepel gedroogde {{Kb|oregano}}
* 1 eetlepel gedroogde {{Kb|tijm}}
* 1 theelepel {{Kb|cayennepeper}}
* 2 theelepels {{Kb|peper}}
De foto geeft een indicatie van de hoeveelheid kruidenmix die deze hoeveelheden opleveren. 

==Bereidingswijze==
Roer alle ingrediënten goed door elkaar en doe ze in een goed afgesloten, glazen potje, bij voorkeur met een strooideksel. 

==Bewaren==
Bewaar kruiden en specerijen in een goed afgesloten, glazen pot op een koele, donkere plek, maar niet in de koelkast. Zo blijven ze enkele jaren goed.

==Varianten==
* Mogelijke toevoegingen: chilipoeder, gedroogde basilicum, gedroogde rozemarijn, komijnpoeder (of fijngestampt komijnzaad).
* Als je geen knoflook- en/of uienpoeder hebt: helemaal niet erg; voeg dan steeds gewone uien en knoflookteentjes (gesneden/geperst) toe aan een gerecht.


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Kruiden en specerijen|Cajun]]
[[Categorie:Amerikaanse keuken|Cajun]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>9vpp3b8e0du69djafe1ewkapg6uec1d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Pot-au-feu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44160</id>
    <revision>
      <id>428752</id>
      <parentid>396422</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:47:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4015" sha1="6u6bt8c1kjez3vlsvxcdledurgldzpf" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Pot-au-feu SAM 2723.JPG|300px]]
| Categorie = Stoofpot
| Porties = 6
| Energie = 
| Tijd =  voorbereiding: ± 30 minuten + in totaal 3 uur stoven
| Stippen = 3
}}
'''Pot-au-feu''' is een traditionele Franse stoofpot met rundvlees dat langdurig op zeer laag vuur wordt gegaard in groentebouillon, met prei, wortel, raap, ui, selderij, kool en bouquet garni. Het is een gerecht dat al eeuwenlang in Frankrijk wordt bereid en het kent talloze variaties. Hier een voorbeeld dat naar believen is aan te passen.

==Benodigdheden==
===Ingrediënten===
* 1,5-2 liter koud water
* {{Kb|Bouquet garni}}, zout, peper
* 900 g {{Kb|rundvlees}}&amp;nbsp;&lt;ref&gt;in het originele recept staat 2 kg, maar voor 6 personen is dat wat veel&lt;/ref&gt;: verschillende soorten stoofvlees, bijvoorbeeld magere runderlappen/rump/dikke lende (mager), flank of rib (vetter, klapstuk), schenkel (gelatinehoudend), runderwang en/of ossenstaart
* 1 ui met {{Kb|p=kruidnagel|kruidnagels}}
* 500 g {{Kb|prei}}
* 500 g {{Kb|p=wortel|wortelen}}
* 1 stengel {{Kb|bleekselderij}}
* 6 flinke, vastkokende {{Kb|p=aardappel|aardappelen}}
* 3 of 4 {{Kb|p=mergpijp|mergpijpjes}} (rundvleesschenkels gezaagd door de slager, zorg dat er 6 stukken zijn)

===Keukengereedschap===
* Grote soeppan
* 2 kookpannen

==Bereidingswijze==
# Doe 1,5 liter koud water in de soeppan, met het bouquet garni, zout en peper. Leg daarin de vettere en gelei-achtige delen van het vlees. Breng het water aan de kook. Leg nu ook het andere vlees in de pan. Het vlees moet nu onder water staan, zo niet: voeg wat water toe en breng weer aan de kook. Doe het deksel op de pan en zet het vuur laag.
# Maak de ui en wortel schoon, steek enkele kruidnagels in de ui, snijd de wortel in grote stukken en voeg ui + wortel toe in de pan. Zorg dat in ieder geval de ui onder water staat en dat het water kookt. Doe het deksel op de pan en zet het vuur weer laag.
# Maak na 1,5 uur de rest van de groente schoon, snijd ze in stukken en voeg ze toe in de pan. Zorg dat de groenten bijna (maar niet helemaal) onder water staan, zorg dat het water weer kookt, doe het deksel op de pan en zet het vuur weer laag.
# Een uur later: laat de stoofpot verder pruttelen en:
## Zet een pan met water op het vuur en laat die langzaam warm worden. Schil de aardappelen, snijd ze in stukken en kook ze gaar. Giet daarna de aardappelen af.
## Zet tegelijkertijd nog een pan met water op het vuur, zorg dat het water kookt en voeg de mergpijpjes toe. Laat ze 20 minuten koken. Zet het vuur dan uit en laat ze in de pan staan.
# Verwijder het bouquet garni en de ui uit de stoofpan.
[[Bestand:St John Restaurant, Smithfield, London (4409853989).jpg|thumb|Toast met mergpijpjes]]
Serveren:
# Serveer eerst de (kale) bouillon, als voorgerecht. Bied tegelijkertijd de mergpijpjes en zout aan, die gasten op toast kunnen eten.
# Serveer vervolgens het vlees, de groenten en de aardappelen met mosterd, augurken en grof zout. Je kunt ook een vinaigrette maken voor bij de prei.

==Varianten==
* Voeg de mergpijpjes 15 minuten voor het einde van de kooktijd toe, in plaats van apart te koken. Dit geeft meer smaak aan de bouillon, maar zorgt ook voor meer vet in de bouillon.
* Voeg de laatste 10 minuten 300 g groene kool of spitskool, geschaafd, toe, en slechts 350 g prei en 350 g wortelen.
* Vervang de bleekselderij door 100 g knolselderij.
* Pot-au-feu smaakt de volgende dag nòg lekkerder. Kook hem een dag eerder en warm hem op net voordat je hem serveert.
* De bouillon hoeft niet per se direct gegeten te worden, je kunt hem ook bewaren (in de diepvries) en er later soep van koken.


{{Navigatie recepten}}

== Bronnen en referenties ==
* Dit recept is een vertaling van {{Wp|fr:Livre de cuisine/Pot-au-feu|Pot-au-feu}} in het Franse Wikibook-Kookboek (Livre de cuisine) en het is aangevuld en aangepast naar inzichten van de auteur(s).

[[Categorie:Franse keuken|Pot]]
[[Categorie:Stoofpot|Pot]]
[[Categorie:Vleesrecept|Pot]]
[[Categorie:Groentenrecept|Pot]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>6u6bt8c1kjez3vlsvxcdledurgldzpf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Witlofsoep (maaltijdsoep)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44165</id>
    <revision>
      <id>428751</id>
      <parentid>408192</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:47:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2668" sha1="npf15imajfkg7ji65iuzrxgk4cpitwj" xml:space="preserve">{{Infobox recept
|
|Categorie=Soeprecept
|Afbeelding=[[Bestand:Witlofsoep 2025.jpg|300px]]
|Onderschrift=Witlofsoep met tomatenstukjes, zonder ham en kaas
|Porties=4 
|Energie=
|Tijd=± 40 minuten
|Stippen=3
}}
[[Kookboek/Soep|Soep]] | [[Kookboek/Recepten|Receptenindex]]

Dit is een recept voor een licht romige en kruidige witlofsoep die kan dienen als maatlijdsoep.

==Ingrediënten==
* 2 eetlepels plantaardige olie
* 1 eetlepel kerrie
* 1 eetlepel kummel-, karwei- of komijnzaadjes (of een mix)
* 2 {{Kb|p=ui|uien}}
* 1 eetlepel tijm
* 750 g {{Kb|witlof}}
* 1 kg {{Kb|p=aardappel|aardappelen}}
* 800 ml {{Kb|bouillon}}
* 200 g {{Kb|ham}}
* 150 g {{Kb|kaas }}
* 4 eetlepels {{Kb|roomkaas|zuivelspread}}

== Keukengereedschap ==
* 1 ruime soeppan met dikke bodem

==Bereidingswijze==
# Laat de olie op een laag vuur warm worden. Voeg de specerijen toe. 
# Snipper de uien, zet het vuur even hoog en voeg de uien toe aan de gekruide olie. Zet na 1 minuut het vuur laag en fruit de uien glazig.
# Ris de tijm en voeg die ook toe, roer door de uien.
# Maak de witlof schoon en snijd in grove stukken. Voeg ze toe in de pan. Zet het vuur even hoog. Roer de witlof er goed doorheen. Zet dan het vuur laag, doe het deksel op de pan en laat 5 minuten stoven.
# Schil de aardappelen, was ze en snijd ze in dobbelsteentjes. 
# Zet het vuur hoog, voeg bouillon toe en breng de bouillon aan de kook. 
# Voeg de aardappelblokjes toe. De aardappelen moeten net onder water staan. Voeg anders nog wat extra bouillon toe. Breng de bouillon weer aan de kook, zet dan het vuur laag, doe het deksel op de pan en laat de soep 10 minuten zachtjes koken. Proef dan of de aardappelen gaar zijn; zo niet: laat nog even verder koken. 
# Snijd intussen de ham in snippers of blokjes. Rasp de kaas of snijd die in blokjes, afhankelijk van de soort kaas.
# Voeg de ham en kaas toe en roer door de soep. Zorg dat de kaas gesmolten is en haal de pan dan van het vuur. 
# Voeg de zuivelspread er aan toe en roer door de soep.

== Variaties ==
* [[Kookboek/Witlofsoep|Witlofsoep]] (als voorgerecht).
* Voeg 250 g champignons (in plakjes of kwarten) toe en verminder dan de witlof met 200 g; laat enkele minuten zachtjes meekoken (roer af en toe om aanbranden te voorkomen) vlak vóórdat de ham en kaas erbij gaan. Voeg dan ook 2 theelepels oregano toe.
* Strooi vlak voor het serveren een snufje gemalen {{Kb|foelie}} of een lepel gesneden {{Kb|bladselderij}} over de soep.


{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Maaltijdsoep|Witlofsoep (maaltijdsoep)]]
[[Categorie:Eenpansgerecht|Witlofsoep (maaltijdsoep)]]
[[Categorie:Aardappelrecept|Witlofsoep]]
[[Categorie:Groentenrecept|Witlofsoep]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>npf15imajfkg7ji65iuzrxgk4cpitwj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Witte bonenschotel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44166</id>
    <revision>
      <id>428745</id>
      <parentid>407715</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:46:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2575" sha1="igsef14x50k8d9ifq6iijrhzt2n6rkf" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Cocina Palentina Alubias de Saldaña con Chorizo 001.jpg|300px]]
| Onderschrift = Witte bonenschotel als soep
| Categorie = Peulvruchtrecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 1 nacht + 40 min bereiding
| Stippen = 3
}}
Deze witte bonenschotel biedt een volledige maaltijd, met groente en salami.

==Benodigdheden==
===Ingrediënten===
* 400 g gedroogde {{Kb|witte bonen}} (of 800-1000 g gekookte, nettogewicht, d.w.z. uitgelekt)
* 4 laurierblaadjes
* 1 eetlepel {{Kb|bonenkruid}}
* 150-200 g {{Kb|salami}}
* 1 eetlepel {{Kb|rozemarijn}} (gerist of gedroogd)
* 1 eetlepel {{Kb|kerrie}}
* 1 eetlepel plantaardige olie
* 1 grote ui
* ± 800 g {{Kb|groente}}, bijvoorbeeld: rode paprika, tomaat, courgette, wortel, bleekselderij en/of venkel
* 4 theelepels {{Kb|p=marjolein|majoraan}}
* 3 theelepels sambal
* ketjap naar smaak

===Keukengereedschap===
* [[Kookboek/Hogedrukpan|Hogedrukpan]]
* Grote braadpan
* Kookpan of steelpan

==Bereidingswijze==
* Laat de witte bonen een nacht weken.
* Doe de witte bonen in de hogedrukpan, zorg dat ze net onder water staan en voeg laurierblaadjes en bonenkruid toe. Kook ze in 20 minuten gaar. Bereid intussen de rest van het gerecht:
* Snijd de salami in blokjes of snippers. 
* Zet een droge braadpan op het vuur, voeg de salami toe en laat die op een zacht vuur uitbakken. Af en toe roeren.
* Voeg de rozemarijn en de kerrie toe.
* Snipper de ui en voeg die toe. Roer alles door elkaar. 
* Maak de rest van de groenten schoon en snijd die klein. 
* Het is verstandig om groenten als wortel, bleekselderij en venkel apart te koken, met een klein laagje water, omdat die moeilijker gaar worden als ze gesmoord worden.
* Voeg de andere groenten en het majoraan toe aan de uien, zet het vuur even hoog en roer ze goed door. Als er te weinig vet is: voeg wat olie toe. Doe dan het deksel op de pan en zet het vuur laag. Laat ze in ± 15 minuten gaar worden. Roer af en toe.
* Als de witte bonen gaar zijn: laat ze zoveel afkoelen dat het deksel van de snelkookpan kan worden gehaald. Giet het water af (vang het vocht op) en doe de bonen in de braadpan.
* Giet ook het water van de harde groenten af als ze gaar zijn en bewaar het vocht. Voeg ze bij de rest.
* Voeg de sambal en de ketjap toe. Roer alles door elkaar. Als het gerecht te droog is: voeg wat kookvocht toe. 
Serveer met volkorenbrood.

== Varianten ==
* Voor een vegetarisch gerecht: vervang de salami door blokjes kaas.


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Peulvruchtrecept|Witte bonen]]
[[Categorie:Stoofpot|Witte bonen]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>igsef14x50k8d9ifq6iijrhzt2n6rkf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Kabeljauw met paprika</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44168</id>
    <revision>
      <id>428718</id>
      <parentid>410928</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:44:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1809" sha1="6btihdbury5cs1jq4hjson621ywp3ph" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Kabeljauw met rode paprika 2025.jpg|300px]]
| Onderschrift = Kabeljauw met rode paprika
| Categorie = Vis- of zeevruchtrecept 
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 25 minuten
| Stippen = 3
}}

==Benodigdheden==

===Ingrediënten===
* 2 eetlepels plantaardige olie
* 200 g uien
* 400 g {{Kb|p=paprika|paprika's}} in een mix van kleuren
* 600 g {{Kb|p=kabeljauw|kabeljauwfilets}}
* citroensap
* 3 dl {{Kb|bouillon}}, bij voorkeur groente- of visbouillon
* 3 eetlepels verse platte {{Kb|peterselie}}

===Keukengereedschap===
* Hapjespan

==Bereidingswijze==
# Doe de olie in de pan en warm die op een laag vuur op. 
# Snijd de uien in stukken en fruit die in de pan. Zet het vuur even hoog, roer de uien om en zet het vuur laag.
# Snijd de paprika's in middelgrote stukken (iets groter dan normaal). Voeg die bij de uien. Zet het vuur weer even hoog, roer ze goed om en zet het vuur weer laag. Doe het deksel op de pan en laat de groenten 5 minuten stoven.
# Snijd de kabeljauw in grove stukken. Besprenkel ze met citroensap.
# Giet de bouillon in de pan, zet het vuur hoog totdat de bouillon begint te koken. 
# Leg dan de stukken vis op de groenten (niet roeren). Doe het deksel op de pan, zet het vuur laag en laat het gerecht gaar worden in ± 10 minuten.
# Snijd de peterselie en strooi die over het gerecht.
Serveer met gekookte aardappelen of rijst.

==Varianten==
* Stoof een halve eetlepel venkelzaadjes mee met de uien.
* Voeg 200 g champignons (in schijfjes) toe, net na de paprika.
* Vervang de kabeljauw door een andere witte vis, zoals koolvis, zeebaars, heilbot, heek, pangasius, schol, tong en schelvis.
* Vervang de peterselie door dille.


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Vis- of zeevruchtrecept |Kabeljauw]]
[[Categorie:Stoofpot|Kabeljauw]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>6btihdbury5cs1jq4hjson621ywp3ph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Dillesaus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44170</id>
    <revision>
      <id>428705</id>
      <parentid>396311</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:42:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="886" sha1="6c68maen704wkjdpfnkff3uahlgwh2w" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Horseradish and dill sour cream (43129541132).jpg|300px]]
| Categorie = Saus
| Porties = 
| Energie = 
| Tijd = 5 minuten
| Stippen = 1
}}

Deze dillesaus is een koude saus op basis van crème fraîche. 

Hij kan worden gebruikt als dipsaus, als saus bij vis en bij gebakken of gepofte aardappelen.

==Ingrediënten==
* 1 bekertje {{Kb|crème fraîche}}
* 1 eetlepel fijngesneden verse {{Kb|dille}}
* 1 theelepel {{Kb|mierikswortel}} (pasta)

==Bereidingswijze==
# Roer de ingrediënten door elkaar.

==Varianten==
* Voeg een beetje fijngesneden bosui toe.

== Bewaren ==
* Zie houdbaarheidsdatum op de verpakking van de crème fraîche.
* Deze saus kan maximaal 1 week worden bewaard in de koelkast, mits goed afgedekt, maar niet langer dan de houdbaarheidsdatum op de verpakking.


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Saus|Dillesaus]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>6c68maen704wkjdpfnkff3uahlgwh2w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Vruchtenbowl</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44177</id>
    <revision>
      <id>428754</id>
      <parentid>411263</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:47:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3432" sha1="93rqgi6yzyavbugxxf94qn64rfypbc1" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Bowle Steinhude 2009 20090822 8.JPG|300px]]
| Categorie = Drank
| Porties = 8-10
| Energie = 
| Tijd = 30 minuten + 1 nacht
| Stippen = 2
}}

'''Vruchtenbowl''' is een drank die rijk gevuld is met fruit. Hij wordt geserveerd op gezellige bijeenkomsten, zoals verjaardagen en feesten. 

Er is niet één recept voor vruchtenbowl. Hij kan elke keer weer net iets anders zijn. Keuzes zijn bijvoorbeeld:
* welke drank(en) worden gebruikt
** met en/of zonder alcohol
** met of zonder prik/mousserend
* welke fruitsoorten worden gebruikt.

==Benodigdheden==
===Ingrediënten===
* 1-1,5 liter drank naar keuze, met en/of zonder alcolhol, bijvoorbeeld een mix van een licht-zoete {{Kb|witte wijn}} (al of niet mousserend), {{Kb|p=vruchtensap|sap}} (zoals {{Kb|appelsap}}, {{Kb|druivensap}}, {{Kb|sinaasappelsap}}, ananassap) en spuitwater (al of niet met een smaakje) of {{Kb|ginger ale}}; {{Kb|p=sodawater|spuitwater}}: maximaal 1/3, anders wordt het te waterig. 
* ± 1 kg rijp {{Kb|fruit}} naar keuze, bij voorkeur een mix van zacht en hard fruit, zoet en licht-zuur fruit en bij voorkeur vers; bijvoorbeeld {{Kb|p=aardbei|aardbeien}}, {{Kb|appel}}, {{Kb|peer}}, {{Kb|meloen}}, (pitloze) {{Kb|p=druif|druiven}}, {{Kb|perzik}}, {{Kb|nectarine}}, {{Kb|banaan}}, {{Kb|p=bosbes|bosbessen}}, {{Kb|kiwi}}, {{Kb|ananas}}, {{Kb|p=mandarijn|mandarijnen}}, {{Kb|p=lychee|lychees}} en/of {{Kb|mango}}. 
** Vermijd vruchten die kleur afgeven, zoals kersen op sap en (verse) bramen, en vruchten met pitten, zoals verse kersen. 
** Als fruitconserven (blikjes of potten) worden gebruikt, kan het sap voor de bowl worden gebruikt.
* Eventueel een scheutje lichtgekleurde {{Kb|limonadesiroop}}, bijvoorbeeld van vlierbloesem of vlierbessen.
* Eventueel citroensap. 

===Keukengereedschap===
* Een grote schaal voor de bowl.
* Bij voorkeur bijpassende (glazen) kopjes, brede glazen of schaaltjes, met lepeltjes voor het consumeren.
* Een bijpassende opscheplepel of een jus- of soeplepel.

==Bereidingswijze==
# Giet een deel van de drank in de schaal, maar nog niet het spuitwater, mousserende wijn en ananassap. Zorg voor zoveel drank dat het fruit net onder staat.
# Maak het fruit schoon en snijd het fruit in hapklare stukjes; bessen gaan in hun geheel erin, die niet snijden. Doe het fruit daarna steeds direct in de schaal met drank. Maak banaan nog niet schoon, wacht daarmee tot vlak voor het serveren.
# Leg een deksel of groot bord op de schaal. Zet hem een nacht in de koelkast. 
# Doe vlak voor het serveren eventueel stukjes banaan erbij. Voeg ook ananassap, spuitwater en/of mousserende wijn erbij, todat de bowl de gewenste waterigheid heeft (meestal geldt: hoe meer fruit, hoe lekkerder).
# Proef of de bowl op smaak is. Voeg nog een scheutje limonadesiroop toe als hij niet zoet genoeg is, of wat citroensap als hij te zoet is, en roer dat er voorzichtig doorheen.

==Varianten==
Er zijn legio mogelijkheden om de bowl elke keer net iets anders te maken:
* Door elke keer ander fruit te gebruiken.
* Door elke keer andere drank(en) te gebruiken.
* [[Kookboek/Bowl van Lievevrouwebedstro|Bowl van Lievevrouwebedstro]]
* [[Kookboek/Bowl zonder alcohol|Bowl zonder alcohol]] (met alleen aardbeien en een andere bereidingswijze)
* Leg 3 takjes {{Kb|munt}} onderin de schaal.


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Drank|Bowl]]
[[Categorie:Fruitrecept|Bowl]]
[[Categorie:Feestgerechten|Bowl]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>93rqgi6yzyavbugxxf94qn64rfypbc1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Lasagne zonder oven</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44198</id>
    <revision>
      <id>428722</id>
      <parentid>400281</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:44:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3492" sha1="bwg9fbk56zpkyg3867o10udrj8zixgp" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:&quot;Caesar crossing the Rubicon&quot; (cropped).jpg|300px]]
| Categorie = Pastarecept
| Porties = 1
| Energie = 
| Tijd = 35 minuten
| Stippen = 2
}}

Dit gerecht is een versimpelde lasagne, met slechts één saus. 

==Ingrediënten==
* 80 g [[Kookboek/Lasagnebladen|lasagnevellen]]
* optioneel: een bouillonblokje
* 1 eetlepel plantaardige olie
* 100 g mager {{Kb|gehakt}} of tartaar
* 1 eetlepel (verse) tuinkruiden, zoals tijm, oregano, rozemarijn, majoraan, of uit een zakje Italiaanse kruiden
* 200-250 g groenten, bijvoorbeeld ui, {{Kb|p=tomaat|tomaten}}, {{Kb|prei}}, {{Kb|courgette}} en/of {{Kb|paprika}}
* 1 blikje tomatenpuree van 70 g
* 1 teentje {{Kb|knoflook}}
* peper of sambal naar smaak
* geraspte {{Kb|kaas}}, bijvoorbeeld mozzerella, parmezaanse, Hollandse kaas en/of geitenkaas

==Keukengereedschap==
* Kookpan voor de lasagne
* Braadpan voor de saus (of een middelmaat sauspan met dikke bodem en een deksel)

==Bereidingswijze==
# Zet de kookpan met ruim water op het vuur, met desgewenst een bouillonblokje. Kook daarin de lasagnevellen totdat ze halfgaar zijn, met het deksel op de pan. Breek ze eventueel in stukken als ze niet in hun geheel in de pan passen. Zorg ervoor dat ze niet aan elkaar plakken (roer eventueel af en toe). Zet het vuur uit als ze halfgaar zijn en laat ze verder garen in het warme water, met het deksel op de pan. Maak ondertussen de saus:
# Zet een braadpan op een laag vuur en doe daarin de olie.
# Snipper de ui en doe die in de braadpan als de olie heet is (maar de olie mag niet aanbranden). Zet het vuur even hoog, roer goed door en zet het vuur weer laag.
# Snijd de knoflook zeer fijn of gebruik daarvoor een knoflookpers. Doe die bij de ui.
# Snijd de tuinkruiden fijn en voeg de rozemarijn en tijm bij de ui. 
# Zet het vuur even hoog en doe het gehakt/de tartaar in de braadpan. Roer die rul. Zet het vuur weer laag.
# Maak de rest van de groenten schoon en snijd die in kleine stukjes. Zet het vuur weer hoog, doe de groenten en de rest van de tuinkruiden in de braadpan, uitgezonderd de tomaten. Laat ze goed aanbakken en roer ze goed door elkaar.
# Doe de tomatenpuree in de braadpan, laat die een beetje aanbakken en roer ze goed door de groenten heen.
# Doe nu de tomatenstukjes erbij, roer die er goed doorheen. 
# Als alles kookt: 
## Kijk hoe dik de saus is: de saus mag niet aanbranden, maar mag ook niet te waterig worden. Doe er eventueel een beetje water, bouillon of {{Kb|tomatensap}} bij, totdat de saus de gewenste dikte heeft. 
## Zet dan het vuur weer laag, doe het deksel op de pan en laat de saus 10 minuten pruttelen. Roer af en toe om aanbranden te voorkomen, voeg eventueel nog wat vocht toe. 
# Voeg peper of sambal toe.
# Rasp de kaas en roer die door de saus. Zet het vuur uit.
# Giet de lasagnevellen af of haal ze met een schuimspaan uit het water en laat ze uitlekken in een zeef of vergiet.
# Maak een bord op met om-en-om saus en lasagnevellen.

==Varianten==
* Als je het jezelf nog gemakkelijker (en sneller) wilt maken: 
** Koop een zak Italiaanse groentemix, kant-en-klaar gewassen en gesneden.
** Vervang de verse tomaten en tomatenpuree door een blik tomatenstukjes.
* Voor meer pit: snijd een rode peper fijn en bak die mee met de knoflook; peper en sambal zijn dan niet nodig.
* Voeg op het laatst nog enkele verse basilicumblaadjes toe aan de saus of strooi ze op het bord erover heen.


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Pastarecept|Lasagne zonder]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>bwg9fbk56zpkyg3867o10udrj8zixgp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Macaronisoep</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44201</id>
    <revision>
      <id>428724</id>
      <parentid>402725</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:44:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2817" sha1="h11oaahydh4oyuotv3sc6r1fgg1skgx" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Dikke macaronisoep 2025.jpg|300px]]
| Onderschrift = Dikke macaronisoep zonder gehakt, met roomkaas ipv geraspte kaas
| Categorie = Pastarecept
| Porties = 2
| Energie = 
| Tijd = 35 minuten
| Stippen = 2
}}

'''Macaronisoep''' is een goed gevulde maaltijdsoep die in één pan wordt bereid.

==Ingrediënten==
* 2 eetlepels plantaardige olie
* 1 ui
* 2 teentjes knoflook
* 2 eetlepels verse tuinkruiden naar keuze, bijvoorbeeld tijm, rozemarijn en/of oregano
* 150 g mager {{Kb|gehakt}} of tartaar
* 300 g overige {{Kb|p=groente|groenten}}, bijvoorbeeld prei, paprika, courgettes en/of champignons
* 1 blikje tomatenpuree (70 g)
* 150 g {{Kb|p=tomaat|tomaten}}
* 3-4 dl {{Kb|bouillon}}
* 180 g {{Kb|macaroni}}
* 50 g geraspte kaas
* peper of sambal naar keuze

==Bereidingswijze==
* Verwarm de olie in een soeppan met dikke bodem, op een laag vuur.
* Snipper de ui en fruit die in de olie (even hoog vuur, als de uien beginnen te sissen direct laag zetten).
* Snijd de knoflook fijn of gebruik daarvoor een knoflookknijper. Voeg de knoflook bij de uien.
* Ris de tijm en rozemarijn en voeg die bij de uien. Roer even. 
* Voeg het gehakt/de tartaar erbij en roer het rul.
* Maak de &quot;overige groenten&quot; schoon en snijd ze in stukjes. Doe ze in de pan, zet het vuur hoog en laat ze even aanbakken, roer goed. Zet het vuur weer laag.
* Snijd de overige tuinkruiden fijn en voeg ze bij de groenten. Roer goed.
* Doe de tomatenpuree in de pan, zet het vuur even hoog en bak de puree even aan. Zet daarna het vuur laag en doe het deksel op de pan.
* Maak de tomaten schoon en snijd ze in stukjes. Voeg ze bij de rest van de groenten, zet het vuur hoog en roer ze goed door elkaar.
* Giet zoveel bouillon erbij dat de groenten 1-2 centimeter onder water staan. Laat de bouillon aan de kook komen. 
* Voeg de macaroni erbij en laat het gerecht nog ± 10 minuten gaar worden. De macaroni moet net onder water staan. Roer vanaf nu niet in de pan. Als de macaroni gaar is, kan het vuur uit.
* Roer de kaas en peper/sambal door de soep.

==Varianten==
* Vervang het gehakt/de tartaar door 100 g blokjes of snippertjes ham en 50 g extra geraspte kaas of een roomkaas. Die hoeven niet te bakken en mee te koken. Voeg ze aan het eind toe, gelijk met de rest van de geraspte kaas.
* Voeg 1 eetlepel [[Kookboek/Goulashkruiden|goulashkruiden]] toe bij het gehakt/de tartaar.
* Voor meer pit: vervang de peper en sambal door een fijngesneden rode peper, die je samen met de knoflook toevoegt.
* Als je er een echte soep van wilt maken: voeg meer bouillon toe.
* Voeg champignons pas 2 minuten voor het einde toe, dan behouden ze meer smaak.


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Pastarecept|Macaronisoep]]
[[Categorie:Maaltijdsoep|Macaronisoep]]
[[Categorie:Eenpansgerecht|Macaronisoep]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>h11oaahydh4oyuotv3sc6r1fgg1skgx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Romige spaghetti met groenten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44202</id>
    <revision>
      <id>428729</id>
      <parentid>402319</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:45:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2320" sha1="7aenchj986b52noya26bci57gqzbbo9" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Maitake mushroom, bacon, broccoli spaghetti (5356923051).jpg|300px]]
| Categorie = Pastarecept
| Porties = 2
| Energie = 
| Tijd = 25 minuten
| Stippen = 2
}}

Spaghetti met een romige saus, groenten naar keuze, ham en kaas.

==Benodigdheden==

===Ingrediënten===
* 170-200 g {{Kb|spaghetti}}
* 1 middelgrote {{Kb|ui}}
* 2 eetlepels plantaardige olie
* 2 teentjes knoflook
* 2 eetlepels verse tuinkruiden, zoals  tijm, rozemarijn, salie en oregano (Italiaanse kruidenmix)
* 1 theelepel paprikapoeder
* 300 g {{Kb|witlof}}
* 200 g champignons
* 50 g {{Kb|roomkaas}}
* 100 g {{Kb|ham}}
* 50 g Parmezaanse en/of pecorino {{Kb|kaas}}
* peper

[[Bestand:Spaghetti-cooking.jpg|thumb|Spaghetti koken]]
===Keukengereedschap===
* Grote kookpan (voor de spaghetti)
* Braadpan of een kookpan met dikke bodem voor de saus

==Bereidingswijze==
# Zet een kookpan met ruim water op voor de spaghetti, op een laag vuur. 
# Giet de olie in de braadpan en laat die op een laag vuur warm worden.
# Snijd de ui in kleine stukjes en fruit die in de braadpan op een laag vuur.
# Snijd de knoflook fijn of gebruik daarvoor een knoflookknijper. Fruit ze mee met de ui.
# Ris de tijm en/of rozemarijn, gooi de steeltjes weg. Snijd de tuinkruiden fijn en voeg ze samen met de paprikapoeder bij de ui. Roer goed.
# Maak de witlof schoon en snijd ze in stukken. Doe ze bij de ui. Roer goed. Doe het deksel op de pan en stoof de witlof op een zacht vuur in ± 10 minuten gaar. 
# Doe de spaghetti in de pan met heet water en kook ze volgens de verpakking gaar. 
# Maak de champignons schoon en snijd ze in plakjes. Doe ze in de pan en stoof ze in ± 2 minuten gaar.
# Snijd de ham in blokjes of snippers en rasp de kaas. 
# Voeg de ham toe aan de braadpan en laat die in ± 1 minuut warm worden.
# Giet de spaghetti af.
# Zet het vuur van de braadpan uit. Roer de peper, roomkaas en gemalen kaas er doorheen. 
# Meng de spaghetti met de groente-roomsaus en serveer het gerecht direct. 

==Varianten==
* Vervang de witlof door broccoli, maar kook die dan apart of samen met de spaghetti.
* Vervang de spaghetti door tagliatelle.
* Vervang de ham door blokjes (gemarineerde en gebakken) [[Kookboek/Tofu|tofu]] voor een vegetarisch gerecht.

{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Pastarecept|Spaghetti]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>7aenchj986b52noya26bci57gqzbbo9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Ratatouille</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44204</id>
    <revision>
      <id>428733</id>
      <parentid>398763</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:45:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2454" sha1="i1ha6dugnrjwapipxa4anvjj0q1pq74" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Ratatouille 004.jpg|300px]]
| Categorie = Groentenrecept
| Porties = ± 10
| Energie = 
| Tijd = ruim 1,5 uur
| Stippen = 2
}}
'''Ratatouille''' is een groentengerecht afkomstig uit de Franse regio Provence. 

Er bestaat geen vast recept, maar er zijn wel richtlijnen. Zo zijn er twee mogelijke methoden voor ratatouille: alle groenten tegelijk koken of elke groente apart koken. Hier wordt de eerste methode gevolgd.

==Ingrediënten==
* 3 middelgrote {{Kb|p=ui|uien}}, fijngehakt
* 5 teentjes {{Kb|knoflook}}, fijngehakt of geperst in de knoflookpers
* 2 {{Kb|p=aubergine|aubergines}}, in blokjes van 2 cm gesneden
* 3 {{Kb|p=courgette|courgettes}}, in blokjes van 2 cm gesneden
* 4 {{Kb|p=paprika|paprika's}} (2 gele en 2 groene), zaadjes verwijderd en in kleine stukjes gesneden
* 4 {{Kb|p=tomaat|tomaten}}, in kleine stukjes gesneden
* 6 eetlepels {{Kb|olijfolie}}
* 1 takje {{Kb|rozemarijn}}, 1 laurierblad, 1 takje {{Kb|tijm}}
* zout, peper

==Bereidingswijze==
# Maak de groenten schoon en snijd ze in stukjes, zoals vermeld in de ingrediëntenlijst. 
# Verhit de olijfolie in een braadpan en bak de knoflook en ui lichtbruin.
# Voeg alle groenten toe en bak ze 20 minuten op middelhoog vuur, af en toe roerend. Zet het vuur vervolgens 20 minuten laag en doe het deksel op de pan.
# Voeg de tuinkruiden toe en breng op smaak met zout en peper. Laat het gerecht 45 minuten op laag vuur sudderen, met het deksel op de pan.
# Voor een volledige maaltijd: serveer dit groentengerecht met:
## stokbrood, rijst, pasta of couscous; èn
## kip, gehakt, gegrilde vis of een gepocheerd ei.

== Opmerkingen ==
* De aubergine kan direct na het snijden gezouten worden. De bittere smaak verdwijnt dan en hij wordt beter verteerbaar: snijd hem hiervoor in de lengte doormidden en doe hem in een kom met een flinke snuf fijn zout om uit te lekken. Snijd hem vervolgens in dunne plakjes.

==Varianten==
* Zie [[b:fr:Livre de cuisine/Ratatouille|Livre de cuisine/Ratatouille]] voor de variant waarbij de groenten apart worden bereid.

== Bronnen en referenties ==
Deze pagina is een vertaling van het (2e) [[b:fr:Livre de cuisine/Ratatouille2|Ratatouille-recept]] uit het Franse Wikibook ''Livre de cuisine'', wat vervolgens is aangepast naar inzichten van de auteur(s). 


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Groentenrecept|Ratatouille]]
[[Categorie:Franse keuken|Ratatouille]]
[[Categorie:Stoofpot|Ratatouille]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>i1ha6dugnrjwapipxa4anvjj0q1pq74</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Champignonsaus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44205</id>
    <revision>
      <id>428700</id>
      <parentid>406929</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:41:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1829" sha1="7g163sgr88uswr1drxnsm4h7xn23mgg" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Sauce champignons.jpg|300px]]
| Categorie = Saus
| Porties = 2-3
| Energie = 
| Tijd = 
| Stippen = 3
}}

'''Champignonsaus''' is een warme, gebonden saus met champignons. Deze saus kan bij allerlei gerechten worden geserveerd: bijvoorbeeld bij gekookte en geroosterde groenten, kip en chique vleesgerechten zoals biefstuk, varkenshaas en wild.

De kunst is om deze saus zonder klontjes te maken.

==Ingrediënten==
* ½ ui 
* 250 gram {{Kb|p=champignon|champignons}}
* 25 g bloem
* 25 g ongezouten roomboter
* 200 ml {{Kb|bouillon}} (bijvoorbeeld van een champignonbouillonblokje)
* 100 ml {{Kb|p=room|kookroom}} of slagroom
* peper

==Bereidingswijze==
# Snipper de ui.
# Maak de champignons schoon en snijd ze in plakjes.
# Smelt de boter in een steelpan of sauspan.
# Fruit de ui in de boter: even op een hoog vuur en als ze beginnen te sissen, het vuur direct laag zetten; de ui steeds omroeren. Laat de ui nog twee minuten langer fruiten.
# Voeg de champignons erbij en laat die enkele minuten zachtjes meefruiten op een laag vuur. Roer enkele malen.
# Voeg de bloem toe en blijf goed roeren, zorg dat er geen klontjes komen. 
# Voeg na ongeveer 2 minuten een deel van de bouillon toe. Blijf goed roeren. Als alle bouillon is opgenomen: voeg meer bouillon toe en blijf roeren. Doe dit net zo lang totdat de saus nog net iets te dik is of de bouillon op is.
# Zet het vuur uit, voeg beetje bij beetje de room toe en roer die er goed doorheen tot een gladde saus. Stop met room toevoegen als de saus op de gewenste dikte is.
# Maak de saus op smaak met peper.

==Varianten==
* Voeg een geperste teen knoflook toe aan de ui.
* Voeg op het laatst 1 theelepel oregano toe.
* Voeg op het laatst een klein beetje foelie toe.


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Saus|Champignon]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>7g163sgr88uswr1drxnsm4h7xn23mgg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Stoofschotel met koolraap</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44206</id>
    <revision>
      <id>428736</id>
      <parentid>412112</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:45:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1710" sha1="fyznl50l7gq0e65azmhtlr3sy7lvkr6" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Stoofschotel met koolraap en spekjes 2025.jpg|300px]]
| Categorie = Groentenrecept
| Porties = 2
| Energie = 
| Tijd = 40 minuten
| Stippen = 3
}}

==Benodigdheden==

===Ingrediënten===
* 100 g {{Kb|ontbijtspek}}
* ½ eetlepel kerrie
* 2 theelepels {{Kb|komijnzaad}}
* 1 eetlepel plantaardige olie
* 1 ui
* 100 g paprika
* 1-2 theelepels rozemarijn
* 300 g {{Kb|koolraap}}
* peper

===Keukengereedschap===
* Hapjespan
* Schuimspaan
* Keukenpapier

==Bereidingswijze==
# Snijd het spek in stukjes en bak die uit in een droge hapjespan. Schep het spek met een schuimspaan uit de pan en laat het uitlekken op keukenpapier.
# Voeg de kerrie en komijnzaad toe aan het vet en laat zachtjes fruiten.
# Snipper de ui en fruit die zachtjes in de hapjespan. Voeg de olie toe als er te weinig vet in de pan is.
# Maak de paprika schoon en snijd die in vierkantjes. Voeg die met de rozemarijn bij de ui en laat die meefruiten. 
# Maak de koolraap schoon (zie [[Kookboek/Koolraap#Bereiden|Koolraap bereiden]] stap 2 en 3) en snijd hem in blokjes. Doe die in de pan. Zet het vuur even hoog, roer het groentemengsel om en laat even warm worden.
# Doe er een klein beetje water bij als het mengsel aan de bodem dreigt te plakken. 
# Doe het deksel op de pan, zet het vuur laag. Laat de groenten ± 15 minuten stoven, of totdat de koolraap gaar is.
# Strooi peper naar smaak toe en roer die er doorheen.
# Strooi het spek er overheen.
Serveer met gekookte aardappelen of boekweit, en vlees naar keuze (bijvoorbeeld rookworst, stoofvlees, gehaktbal of blokjes kaas). 

==Varianten==
* Vervang het spek door salami.

{{Navigatie recepten}} 
{{Sub}}
[[Categorie:Groentenrecept|Koolraap]]</text>
      <sha1>fyznl50l7gq0e65azmhtlr3sy7lvkr6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Burrito</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44215</id>
    <revision>
      <id>428697</id>
      <parentid>414421</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:41:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4906" sha1="5g1l5vuqb0h3dc7070xbzgiaq2qhkjo" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Burrito.JPG|300px]]
| Categorie = Mexicaanse keuken
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 30-60 minuten
| Stippen = 3
}}

Een '''burrito''' bestaat uit twee delen: een grote tortilla (een soort pannenkoek zonder eieren), die groter is dan van een [[Kookboek/Taco|taco]], en een vulling. 

Voor de vulling is iedereen in principe vrij. Veelal zal de vulling bestaan uit vlees, zoals varkensvlees, rundvlees of kip, vaak ook bonen en/of rijst, sla, maïs en smaakmakers. Ook vegetarische burrito's zijn populair.

Burrito's kunnen de hele dag door worden gegeten: bij het ontbijt, lunch, diner en als tussendoortje. 

Tortilla's (of wraps) zijn kant-en-klaar te koop, of je kunt ze zelf maken, zie [[Kookboek/Burrito#Externe_links|Externe links]].

==Ingrediënten==
* 8 grote tortilla's op basis van (volkoren-)meel
Voor de vulling: maak een keuze uit (de hoeveelheden zijn afhankelijk van de overige keuzes):
* groenten, zoals fijngesneden tomaten, fijngesneden sla, {{Kb|avocado}}, ui (rauw of gebakken), gebakken champignons
* gekookte {{Kb|bruine bonen}}
* gare (zilvervlies-){{Kb|rijst}}
* gaar {{Kb|vlees}}, zoals varkensvlees, rundergehakt of -reepjes, rul gebakken kipgehakt of -reepjes, garnalen, chorizo
* smaakmakers zoals:
** specerijen en kruiden, bijvoorbeeld komijnzaad, oregano, zwarte peper, paprikapoeder, verse koriander
** knoflook (rauw of gebakken)
** {{Kb|p=chilipeper|chilipepers}}
** {{Kb|p=olijf|olijven}}
** [[Kookboek/Guacamole|guacamole]]
* {{Kb|p=maïs|maïskorrels}}
* geraspte {{Kb|kaas}}, bijvoorbeeld cheddar
* {{Kb|zure room}}
Indicatie van de hoeveelheden voor een volledige maaltijd, per persoon:
* ± 100 g gekookte bonen + 50 g vlees; of 200 g gekookte bonen + 50 g kaas
* ± 200-250 g groenten (geef er eventueel een rauwkostsalade bij)
* een zuivelproduct naar keuze, bijvoorbeeld een sausje met zure room of yoghurt, kaas of een dessert met zuivel

==Bereidingswijze==
* Snijd de groenten klein, en de knoflook en chilipepers zeer fijn. Halveer de olijven.
* Warm de volgende ingrediënten op of kook/bak ze kort van tevoren: tortilla's, bonen, rijst, vlees, garnalen, champignons, maïs en eventueel uien en/of knoflook. Voeg steeds naar smaak smaakmakers toe.
** Tortilla's: 
*** in een koekenpan: minstens 5 minuten per stuk met het deksel op de pan; gebruik een beetje olie om aanbakken te voorkomen als je ze in een pan zonder antiaanbaklaag verwarmt; OF
*** in de oven: afgedekt met aluminiumfolie om vochtverlies te voorkomen.
* Het vullen van de tortilla's:
** Leg een tortilla plat op een geschikt oppervlak, zoals een brandschoon aanrechtblad of een groot bord.
** Leg de gewenste vulling in willekeurige volgorde op de tortilla en laat rondom een ​​rand van minstens een paar centimeter vrij.
** Klap de onderste flap omhoog. Een kleine flap zorgt ervoor dat de vulling uit de burrito kan ontsnappen.
** Klap de zijkant omhoog en over de vulling. Vouw de rand van de tortilla onder de vulling.
** Maak een kleine vouw met de resterende kant van de tortilla. Dit is de sleutel tot het behoud van de integriteit van je burrito. Mislukken is gegarandeerd als je deze stap niet volgt! De kleine, diagonale flap is een extra &quot;slot&quot; voor de onderste flap van de tortilla – zonder deze flap heeft het gewicht van de vulling de kracht om de onderste flap eruit te drukken.
** Leg de resterende tortillaflap over de vulling.
Let op: de vulling kan erg heet/pittig zijn.

==Varianten==
* Vul de tortilla's volgens bovenstaand recept, maar zonder de kaas. Leg de burrito's in een ovenvaste schaal en strooi de kaas er overheen. Zet de schaal zo'n 5 minuten onder een hete grill, tot de kaas gesmolten is.
* Zet alle ingrediënten (met opscheplepels) en een stapel grote borden op een buffettafel en laat iedereen zelf naar eigen smaak burrito's samenstellen. Zet de warme ingrediënten op warmhoudplaatjes/theelichtjes.
* Typische vleesgerechten in een Mexicaanse burrito zijn: gebakken varkensvlees (carnitas), gemarineerde gegrilde biefstuk (carne asada), gemarineerde gegrilde kip (pollo asado), gestoofd varkensvlees (al pastor), varkensvlees in groene chilisaus (chile verde), gebakken vis, rundertong (lengua), runderhersenen (cabeza), geitenvlees (birria), pens (tripas) en chicharrones (gebakken varkenszwoerd, gestoofd).

== Externe links ==
Zelf tortilla's maken:
* [https://www.zelfbroodbakken.nl/Zelf-tortilla-wraps-maken Zelfbroodbakken.nl]
* [https://www.laurasbakery.nl/mexicaanse-tortillas/ Laurasbakery]
* [https://simoneskitchen.nl/tortilla-wraps-zelf-maken/ Simoneskitchen.nl]

== Bronnen ==
* Voor dit recept is een vertaling gemaakt van [[b:en:Cookbook:Burrito|Cookbook:Burrito]] uit het Engelstalige Cookbook, die vervolgens is aangepast naar inzichten van de auteur(s).


{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Mexicaanse keuken|Burrito]]
[[Categorie:Snack|Taco]]
[[Categorie:Platbrood|Taco]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>5g1l5vuqb0h3dc7070xbzgiaq2qhkjo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Boekweit met doperwten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44236</id>
    <revision>
      <id>428695</id>
      <parentid>397145</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:41:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1579" sha1="d5a2htduvqpqm9c8ggwx1ua9124pybw" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = 
| Categorie = Vegetarisch recept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 25-30 minuten
| Stippen = 2
}}

==Ingrediënten==
* bouillonblokje
* 4 eetlepels plantaardige olie
* 1 eetlepel milde kerriepoeder
* 2 uien
* 2 teentjes knoflook
* 350 g {{Kb|p=boekweit|boekweitkorrels}}
* 500 g tomaten
* 400 g diepvries {{Kb|p=doperwt|doperwten}}
* 1 eetlepel tijm
* 1 eetlepel platte peterselie
* 200 g geraspte {{Kb|kaas}}

==Bereidingswijze==
# Breng in een kookpan 7 dl water met een bouillonblokje aan de kook. Ga intussen aan de slag met de rest van het recept:
# Laat de olie op een laag vuur warm worden in een braadpan en voeg er de kerrie aan toe.
# Snipper de ui en snijd de knoflook zeer fijn of gebruik daarvoor een knoflookknijper.
# Fruit de ui en knoflook in de olie.
# Was de boekweit, laat die uitlekken en voeg die toe aan het kokende water, samen met de doperwten. Kook ze in 10-15 minuten gaar.
# Was de tomaten, snijd ze in stukken en voeg die met de tijm bij de uien, roer door elkaar. Laat ze in 1 minuut warm worden, ze hoeven niet tot prut te koken.
# Giet de boekweit en doperwten af. Voeg die toe aan de braadpan en roer alles door elkaar. Zet het vuur uit. Strooi er de peterselie en de geraspte kaas overheen (of zet de kaas in een schaal op tafel, zodat iedereen zelf naar smaak kan nemen). 
Serveer bijvoorbeeld met vegaburgers en een komkommersalade.

==Varianten==
* Voeg andere groenten toe, zoals wortel of sperziebonen (meekoken met de boekweit).


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Vegetarisch recept|Boekweit]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>d5a2htduvqpqm9c8ggwx1ua9124pybw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Vegetarische nasi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44237</id>
    <revision>
      <id>428753</id>
      <parentid>422815</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:47:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3152" sha1="8bbl97m986gajypdxbejkvcf46s5c77" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = {{Afbeelding
 |afbeelding   = Butter chicken rice bowl - chaiiwala 2024-02-10.jpg
 |onderschrift = 
 |grootte      = 400
 |rotatie      =   0
 |clip-breedte = 283
 |clip-hoogte  = 280
 |offset-x     =  45
 |offset-y     =   4
 |border       =   0
 |margin       =   0
}}
| Categorie = Vegetarisch recept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 1 nacht weken + ± 45 minuten bereiden
| Stippen = 3
}}

==Ingrediënten==
* 200 g gedroogde {{Kb|p=kikkererwt|kikkererwten}} of ± 450 g gekookte (netto, uitgelekt; al of niet uit blik of pot)
* 350 g {{Kb|p=rijst|zilvervliesrijst}}
* bij elkaar 1 kg rauwe {{Kb|p=groente|groenten}}; maak een keuze uit: 
** sperziebonen, wortelen, bleekselderij of knolselderij: meekoken met de rijst
** uien, prei, paprika, spitskool: stoven
** taugé: niet koken, pas 1 minuut voor het einde toevoegen
* 4 eetlepels plantaardige olie
* 3 eetlepels [[Kookboek/Nasikruiden|nasikruiden]]
* 4 teentjes knoflook
* 1 eetlepel bladselderij
* 1 eetlepel platte peterselie
* 2-3 {{Kb|p=ei|eieren}}
* 8 {{Kb|p=augurk|augurken}}
* 0,5 liter (of meer) [[Kookboek/Satésaus|pindasaus]]
* 4 theelepels {{Kb|p=sambal|sambal goreng}}
* ketjap

==Keukengereedschap==
* 1 kookpan voor de kikkererwten
* 1 (grotere) kookpan voor de rijst en groenten
* 1 grote braadpan
* 1 steelpan voor de pindasaus
* 1 koekenpan voor de omelet

==Bereidingswijze==
* Bereid gedroogde kikkererwten volgens de aanwijzingen op [[Kookboek/Kikkererwt]]; NB zet ze 1 nacht vantevoren in de week.
* Kook de rijst volgens de aanwijzingen op de verpakking. Kook de laatste 10-15 minuten de schoongemaakte en in stukjes gesneden sperziebonen, wortelen en/of selderij mee.
* Laat in de braadpan de olie op een laag vuur warm worden, tezamen met de nasikruiden.
* Snipper de ui en snijd de knoflook fijn of gebruik daarvoor een knoflookpers. Fruit ze zachtjes in de olie.
* Maak de rest van de groenten schoon en snijd ze klein. Voeg ze toe in de braadpan, maar niet de taugé. Zet het vuur even hoog, roer alles gedurende ± 2 minuten goed door elkaar. Doe dan het deksel op de pan en zet het vuur laag. Laat de groenten zo in ± 10 minuten gaar stoven. Roer af en toe.
* Maak onderwijl de pindasaus en bak een [[Kookboek/Omelet|omelet]] van de eieren; snijd de omelet in kleine reepjes.
* Snijd de bladselderij, peterselie en augurken in stukjes. Doe de augurken in een schaaltje met een lepeltje en zet die op tafel.
* Giet de rijst met groenten en de kikkererwten af. Voeg ze bij de groenten in de braadpan en roer door elkaar. Zet het vuur uit. 
* Voeg sambal, omeletreepjes, taugé en tuinkruiden toe. 
* Zet de pindasaus, ketjap en de braadpan op tafel en laat iedereen zelf opscheppen.

==Varianten==
* Serveer er ook een schaaltje seroendeng of pinda's bij. 
* Serveer er ook een schaaltje [[Kookboek/Atjar tjampoer|atjar tjampoer]] bij, al of niet in plaats van de augurken.
* Serveer er ook een schaal vegetarische kroepoek bij.
* Vervang de rijst door {{Kb|mie}} voor een vegetarische bami.
{{Sub}}
{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Vegetarisch recept|Nasi]]
[[Categorie:Rijstrecept|Nasi]]
[[Categorie:Peulvruchtrecept|Nasi]]</text>
      <sha1>8bbl97m986gajypdxbejkvcf46s5c77</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Linzenschotel met rijst</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44239</id>
    <revision>
      <id>428721</id>
      <parentid>413985</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:44:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2470" sha1="gdvsq0z5judjpfc0dgudlacy7ix6zrl" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Linzenschotel met rijst 2025.jpg|300px]]
| Categorie = Peulvruchtrecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 4 uur linzen weken + 45 minuten bereiden
| Stippen = 3
}}

Dit is een pittig gekruide, vegetarische maaltijd.

==Ingrediënten==
* 280 g gedroogde {{Kb|linzen}}
* 280 g {{Kb|p=rijst|zilvervliesrijst}}
* 150 g bloemkoolroosjes
* 4 eetlepels plantaardige olie
* 1 eetlepel {{Kb|sambal}}
* 3 eetlepels [[Kookboek/Bamikruiden|bamikruiden]]
* stukje {{Kb|gember}} of 4 theelepels gemberpoeder
* 2 uien
* 250 g {{Kb|prei}}
* 200 g wortel
* 200 g tomaten
* 4 eetlepels naturel {{Kb|pindakaas}} zonder zout
* 3 eetlepels {{Kb|ketjap}}

== Keukengereedschap ==
* 2 kookpannen
* 1 braadpan of hapjespan

==Bereidingswijze==
# Bereid de linzen volgens de aanwijzingen op [[Kookboek/Linzen]]. Bewaar het kookvocht.
# Zet 7,5 dl water op het vuur en kook de rijst volgens de aanwijzingen op de verpakking. Voeg de in roosjes gesneden bloemkool erbij. Bewaar het kookvocht. Bereid intussen de rest van het gerecht:
# Week de bamikruiden in een klein beetje water (ze moeten net onder water staan).
# Schil de gember en rasp ze. 
# Snipper de uien.
# Doe de olie met de bamikruiden, sambal en gember in de braadpan, roer goed door elkaar en warm ze even op.
# Doe de uien erbij en fruit ze 5 minuten zachtjes in de olie.
# Maak de prei schoon (zie [[Kookboek/Prei#Schoonmaken|Prei schoonmaken]]) en snijd ze in ringetjes. Voeg ze bij de uien, zet het vuur even hoog, roer alles goed door elkaar, zet het vuur laag en doe het deksel op de pan.
# Rasp de wortel en voeg die toe in de braadpan. Roer goed door elkaar en doe het deksel weer op de pan. Laat het gerecht 10 minuten stoven op een laag vuur.
# Snijd de tomaten in stukken en voeg die in de braadpan. Zet het vuur even hoog, roer goed door elkaar, doe het deksel op de pan, zet het vuur weer laag en laat het gerecht verder gaar worden.
# Voeg de pindakaas en ketjap toe, met 4 dl kookvocht (van de linzen en/of rijst) of bouillon toe. Roer goed, zodat er een saus ontstaat. Als de saus nog te dik is: voeg extra vocht toe en roer die er goed doorheen.
# Voeg de linzen en bloemkool toe en roer goed door elkaar.
# Serveer met de gekookte rijst.

==Varianten==
* Voeg op het laatst 80 g geraspte kaas of 4 eetlepels {{Kb|roomkaas}} toe aan de linzen.


{{Navigatie recepten}} 

[[Categorie:Peulvruchtrecept|Linzenschotel]]
[[Categorie:Vegetarisch recept|Linzenschotel]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>gdvsq0z5judjpfc0dgudlacy7ix6zrl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Vegetarische rodekoolstamppot</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44257</id>
    <revision>
      <id>428758</id>
      <parentid>419560</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:47:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2357" sha1="8vr6wmy534luxboe3dqspneyki92o8m" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Rodekoolstamppot met noten en kaas 2026.jpg|300px]]
| Categorie = Aardappelrecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 35 minuten
| Stippen = 3
}}

==Ingrediënten==
* 5 {{Kb|p=kruidnagel|kruidnagelen}}
* 1 {{Kb|p=kaneel|kaneelstokje}}
* 700 g {{Kb|rodekool}}
* 1 kg kruimige {{Kb|p=aardappel|aardappelen}}
* 200 g {{Kb|kaas}}, bijvoorbeeld verse geitenkaas en/of komeinenkaas
* 200 g {{Kb|p=noot|noten}}, bijvoorbeeld walnoten of pecannoten
* 300 g zoetzure {{Kb|p=appel|appels}}, bijvoorbeeld goudreinetten
* peper, nootmuskaat

==Bereidingswijze==
# Zet een grote kookpan met een laagje water (± 3 cm water), de kruidnagelen en het kaneelstokje op een laag vuur met het deksel op de pan.
# Was de rodekool en snijd die fijn. Doe ze in de pan, doe het deksel er op, breng het water aan de kook en zet dan het vuur laag.
# Schil de aardappelen, was ze en snijd ze in stukken. Voeg ze bij de rodekool, roer ze door elkaar. Let er op dat er genoeg water in de pan is om het gerecht niet te laten aanbranden, voeg anders nog wat water toe. Doe het deksel weer op de pan, breng het water weer aan de kook en zet dan het vuur laag. Kook de rodekool en aardappelen in 20 minuten gaar. Roer ze halfverwege nog eens door elkaar, zodat alles goed gaar wordt. Kijk dan ook gelijk of er nog genoeg water in de pan is.
# Snijd de kaas in blokjes in de hak de noten grof.
# Schil de appels en snijd ze in stukjes. Roer ze door de rodekool met aardappelen als die (bijna) gaar zijn. Laat de appel in enkele minuten zacht worden. 
# Giet het water af en bewaar het kookvocht. Vis het kaneelstokje en zoveel mogelijk kruidnagelen er uit. Stamp de aardappelen en  giet kookvocht toe totdat er een smeuïg gerecht ontstaat. Maak de stamppot op smaak met peper en (vers gemalen) nootmuskaat. Roer de kaas en noten er doorheen.

== Opmerkingen ==
* Door de kaas is het gerecht zout en vet genoeg en hoeft er geen zout of boter te worden toegevoegd.

==Varianten==
* Voeg ook 3 eetlepels gewelde rozijnen toe.
* Strooi er 2 eetlepels gesneden verse bladselderij overheen.
* Vervang (een deel van) de noten en kaas door [[Kookboek/Kant-en-klare vleesvervanger|kant-en-klare vleesvervanger]]. 
{{Sub}}
{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Vegetarisch recept|Rodekool]]
[[Categorie:Eenpansgerecht|Rodekool]]
[[Categorie:Stamppot|Rodekool]]</text>
      <sha1>8vr6wmy534luxboe3dqspneyki92o8m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Warme bietensalade</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44258</id>
    <revision>
      <id>428742</id>
      <parentid>404251</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:46:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2130" sha1="4ilomuf7pmngbpehecvf8xhdkxvisxs" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = 
| Categorie = Groentenrecept
| Porties = 1
| Energie = 
| Tijd = 30 minuten
| Stippen = 3
}}

'''Warme bietensalade''' is een bijgerecht met rode bieten, gebakken aardappelblokjes en geitenkaas.

==Benodigdheden==

===Ingrediënten===
* 2 eetlepels plantaardige olie
* 1 sjalotje
* 1 takje {{Kb|rozemarijn}}, gerist
* 200 g geschilde vastkokende {{Kb|p=aardappel|aardappelen}}
* 200 g gekookte {{Kb|p=rode biet|bietjes}} (klik op de link voor het koken van bieten)
* 1 eetlepel gesneden verse platte peterselie
* 40 g geitenkaas naturel
* peper

===Keukengereedschap===
* Hapjespan of grote koekenpan
* Slaschaal

==Bereidingswijze==
# Laat in de pan de olie op een laag vuur warm worden. 
# Snipper de sjalotten en doe die met de rozemarijn in de warme olie. Zet het vuur even hoog en roer goed door elkaar. Zet het vuur weer laag.
# Snijd dobbelsteentjes van de aardappelen en voeg die bij de sjalotten. Zet het vuur hoog en roer goed door elkaar. Zet dan het vuur lager en leg de eerste 10 minuten een deksel voor driekwart op de pan om ze gaar te laten worden. Haal daarna het deksel er af en laat ze een bruin korstje krijgen. Roer steeds regelmatig goed door elkaar. Proef na ± 20 minuten of ze al gaar zijn. Zo niet: bak verder.
# Schil de bieten, snijd ze in dobbelsteentjes en voeg ze bij de aardappelen. Roer om. Laat ze warm worden en roer af en toe. 
# Snijd of brokkel de kaas in stukjes. 
# Doe de aardappelen en bietjes in een grote schaal, voeg de kaas toe. Bestrooi met peterselie en peper en roer door elkaar. 
# Serveer direct, bijvoorbeeld met een gebakken een [[Kookboek/Tartaartje|tartaartje]], {{Kb|p=braadworst|braadworstje}} of vegaburger.

==Varianten==
* Zie [https://www.culinette.nl/gebakken-aardappelen-zonder-eerst-te-koken/ recept op Culinette] voor een alternatief recept om de aardappelblokjes te bakken.
* Voeg er een eetlepel gehalveerde olijven bij.
* Serveer op een bedje van rucola.
* Voeg 1 eetlepel geroosterde {{Kb|pijnboompitten}} toe.

{{Navigatie recepten}} 
{{Sub}}
[[Categorie:Groentenrecept|Bietensalade]]
[[Categorie:Aardappelrecept|Bietensalade]]</text>
      <sha1>4ilomuf7pmngbpehecvf8xhdkxvisxs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Gado gado</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44260</id>
    <revision>
      <id>428710</id>
      <parentid>410929</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:42:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2472" sha1="lrn8k7jmv3agsm431555d4rl3sk0w0w" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:2016 0421 Gado gado NL.jpg|300px]]
| Categorie = Indonesische keuken
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 20 minuten + satésaus
| Stippen = 3
}}
'''Gado gado''' is oorspronkelijk een Indonesisch gerecht van rauwe groenten en pindasaus.

In Nederland en Suriname is gado gado echter vooral bekend als een warme maaltijd van het Chinees-Indisch restaurant, met een mix van gekookte groenten, gekookt ei, pindasaus en verkruimelde kroepoek. Het wordt geserveerd met witte rijst of lontong. Hier een recept voor dat verhollandste gerecht.

==Ingrediënten==
* 300 g {{Kb|p=sperzieboon|sperziebonen}}
* 400 g {{Kb|spitskool}}
* 200 g {{Kb|taugé}}
* 4 {{Kb|p=ei|eieren}}
* 0,5 liter [[Kookboek/Satésaus|satésaus]]
* 350 g {{Kb|rijst}}
* 1 zak kroepoek

==Bereidingswijze==
# Maak de groenten schoon. Snijd de sperziebonen in grote stukken (in tweeën of drieën, afhankelijk van de grootte). Schaaf de spitskool. Gaar beide groenten apart, kook de boontjes en smoor de spitskool, maar niet te gaar, de spitskool mag best nog wat knapperig zijn. 
# Kook de rijst volgens de aanwijzingen op de verpakking.
# Kook de eieren hard in 10 minuten. Snijd ze daarna door midden of in schijfjes.
# Maak de satésaus volgens [[Kookboek/Satésaus#Bereiding_(2)|Bereiding (2)]].
# [[Kookboek/Blancheren|Blancheer]] de taugé 1-2 minuten in het kookwater van de sperziebonen.
# Verkruimel de kroepoek in grove stukken.
Gado gado wordt geserveerd op grote platte borden, met onderop rijst, sperziebonen, spitskool en taugé. Leg de eieren ernaast. Schep de satésaus er overheen en serveer de kroepoek ernaast.

==Varianten==
* Kook de spitskool helemaal niet en serveer die er als rauwkost bij.
* Vervang 200 g spitskool door schijfjes komkommer. 
* Marineer 1 blok {{Kb|tofu}}, snijd die daarna in blokjes en bak ze in 2 eetlepels olie, roer om en om. Serveer die erbij.
* Gebruik gerust zilvervliesrijst of een andere favoriete rijstsoort in plaats van witte rijst.
* Serveer er [[Kookboek/Atjar tjampoer|atjar tjampoer]], augurkjes, zilveruitjes en/of seroendeng bij.
* Zie [https://www.culy.nl/recepten/jamie-olivers-comfort-food-gado-gado/ Gado gado salade van Jamie Oliver] voor een &quot;grandioze&quot; salade met koude pindasaus; NB dit recept mag niet in dit kookboek worden overgenomen vanwege auteursrechten.


{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Indonesische keuken|Gado]]
[[Categorie:Groentenrecept|Gado]]
[[Categorie:Rijstrecept|Gado]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>lrn8k7jmv3agsm431555d4rl3sk0w0w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Chimichurri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44264</id>
    <revision>
      <id>428702</id>
      <parentid>397584</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:42:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3218" sha1="fgylibbo9l5kskt6ruheei6v6lyzcn8" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Chimichurri Sauce Recipe (13294194575).jpg|300px]]
| Categorie = Saus
| Porties = ± 250 ml
| Energie = 
| Tijd = ± 15 minuten bereiden + 2 x 30 minuten + 1 nacht - 3 dagen rusten 
| Stippen = 2
}}

Chimichurri is een Zuid-Amerikaanse saus voor vlees, die voornamelijk bestaat uit olie, azijn, peterselie, rode chilipeper en kruiden. Er bestaan ​​veel verschillende varianten van chimichurri en elke kok heeft zijn eigen recept. Chimichurri kan gebruikt worden als marinade of saus voor gegrild of geroosterd vlees, of als dipsaus voor empanadas.

== Ingrediënten ==
el = eetlepel; tl = theelepel
* 100 ml {{Kb|olijfolie}}
* 50 ml {{Kb|p=keukenazijn|wittewijnazijn}}
* 50 ml water
* 1 bosje platte {{Kb|peterselie}} (alleen de blaadjes), fijngehakt
* 1 middelgrote ui, fijngehakt
* 4 teentjes {{Kb|knoflook}}, fijngehakt of geperst met een knoflookpers
* Rode chilivlokken of {{Kb|chilipeper}}, naar smaak
* 1 el oregano
* 1 el paprikapoeder
* 1 el zeezoutvlokken
* 1 tl gemalen zwarte peper

=== Optionele ingrediënten ===
Afhankelijk van uw smaak kunt u de volgende ingrediënten toevoegen:
* 1 el tijm, fijngehakt
* 1 tl citroensap
* 1 tl laurierblad, in kleine vlokken
* 1 el koriander, fijngehakt
* ½ groene paprika, zaadjes verwijderd en fijngehakt

== Bereiding ==
# Doe alle ingrediënten behalve de olie, azijn en water in een grote kom en meng goed. Zorg ervoor dat alle kruiden en specerijen (vooral het zout) gelijkmatig verdeeld zijn.
# Laat 30 minuten rusten.
# Breng de azijn en het water aan de kook, voeg toe aan de overige ingrediënten en meng goed. Dit helpt de smaak van de ui en knoflook te verzachten.
# Laat 30 minuten rusten.
# Voeg de olie toe en meng goed. Als de vloeistof de ingrediënten niet bedekt, voeg dan olie, water en azijn toe in een verhouding van 2:1:1 om ze te bedekken.
# Doe het mengsel in een luchtdichte verpakking (bijvoorbeeld in een goed afgesloten [[Kookboek/Inmaken|brandschone]] pot met schroefdeksel of weckpot) en bewaar het minstens een nacht, of beter nog, een paar dagen in de koelkast.
# Haal het mengsel indien nodig ongeveer 30 minuten van tevoren uit de koelkast zodat de olie weer kan verdunnen. Roer goed door en serveer.

== Opmerkingen, tips en variaties ==
Voor rode chimichurri: gebruik 50 ml rodewijnazijn in plaats van wittewijnazijn en voeg 1 gepelde, ontpitte, fijngehakte tomaat en ½ rode paprika, ontpit en fijngehakt, toe in plaats van groene paprika.

== Fotogalerij ==
&lt;gallery mode=packed heights=250px&gt;
Chimichurri Sauce Recipe (13294659804).jpg|Ingrediënten voor chimichurri
Steak with Chimichurri Sauce (13316517035).jpg|Steak met chimichurri
&lt;/gallery&gt;

== Bewaren ==
* Bewaar chimichurri in een luchtdichte pot of bakje in de koelkast, maximaal 2 weken. Gebruik steeds een schone lepel om op te scheppen.
* Ingevroren, bijvoorbeeld als ijsblokjes, is chimichurri tot 3 maanden houdbaar.

== Bronnen ==
Dit recept is een vertaling van [[b:en:Cookbook:Chimichurri|Cookbook:Chimichurri]] in het Engelse kookboek, dat vervolgens is aangepast naar inzichten van de auteur(s). 


{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Saus|Chimichurri]]
[[Categorie:Zuid-Amerikaanse keuken|Chimichurri]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>fgylibbo9l5kskt6ruheei6v6lyzcn8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Thousand Island Dressing</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44267</id>
    <revision>
      <id>428743</id>
      <parentid>399933</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:46:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1866" sha1="g0se6i7jibw8a2nk1k2s8emxbcdwfaq" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Thousand-Island-Dressing.jpg|300px]]
| Categorie = Saus
| Porties = ± 350 ml
| Energie = 
| Tijd = 10 minuten + 30 minuten (of langer) in de koelkast
| Stippen = 1
}}
[[Bestand:Thousand-Island-Dressing (Salad).jpg|thumb|300px|Thousand Island Dressing over een salade]]

'''Thousand Island''' is een saladesaus die vaak wordt gebruikt bij groene salades. Hij kan ook worden gebruikt als broodbeleg en vele andere doeleinden.

== Ingrediënten== 
Een kop is bijna net zo groot als een mok.
* 1 kop (235 ml) {{Kb|mayonaise}}
* ¼ kop (60 ml, ±4 eetlepels) {{Kb|tomatenketchup}}
* 2 eetlepels (30 ml) {{Kb|p=keukenazijn|witte azijn}} (of augurkennat)
* 1 eetlepel (15 ml) kristalsuiker
* 1 eetlepel (15 ml) zoete [[Kookboek/Augurkenrelish|augurkenrelish]]
* 2 theelepels (10 ml) fijngehakte uien
* ¼ theelepel (1 ml) zout
* 1 snufje peper

== Bereiding ==
# Doe alle ingrediënten in een blender en pureer tot een gladde saus. Het doel is een roze, gladde saus.
# Giet de saus in een kom en laat deze afgedekt minstens 30 minuten in de koelkast staan ​​voor gebruik.

== Varianten ==
* In plaats van de blender te gebruiken: klop de ingrediënten in een kom. Het wordt dan een iets minder gladde saus.
* Voeg ¼ fijngesneden rode paprika toe.
* Voeg ½ eetlepel zeer fijngesneden groene verse tuinkruiden toe, zoals peterselie en/of basilicum

== Bewaren ==
Bewaar in de koelkast, in een goed afgesloten, [[Kookboek/Inmaken|brandschone]] pot of fles. Dan kan deze dressing ongeveer een week worden bewaard.

== Bronnen ==
Dit recept is een vertaling van [[b:en:Cookbook:Thousand Island Dressing|Cookbook:Thousand Island Dressing]] in het Engelse kookboek, dat vervolgens is aangepast naar inzichten van de auteur(s). 


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Saus|Thousand]]
[[Categorie:Amerikaanse keuken|Thousand]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>g0se6i7jibw8a2nk1k2s8emxbcdwfaq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Komkommersalade</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44287</id>
    <revision>
      <id>428787</id>
      <parentid>411257</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:51:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1664" sha1="er34gfgshgx86rlnktfz3w59ufehdhv" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Schüssel mit Gurkensalat.jpg|300px]]
| Onderschrift = Salade met schijfjes komkommer
| Categorie = Saladerecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 10 minuten + 30 minuten
| Stippen = 1
}}

Dit is een simpele komkommersalade die als bijgerecht geserveerd kan worden.

==Ingrediënten==
* 1 eetlepel yoghurt
* 1 eetlepel mayonaise
* 2 eetlepels {{Kb|keukenazijn}} of augurkennat
* 1 eetlepel fijngesneden {{Kb|dille}}, bij voorkeur verse
* peper
* 1 theelepel paprikapoeder
* 1 {{Kb|komkommer}}

== Keukengereedschap ==
* 1 saladekom
* rasp

==Bereidingswijze==
[[Bestand:Flickr - cyclonebill - Agurk.jpg|thumb|230px|Geraspt met de middelgrove rasp]]
# Meng alle ingrediënten uitgezonderd de komkommer in de slakom tot een sausje. 
# Was de komkommer en rasp hem met de rasp: u kunt kiezen voor schijfjes of de middelgrove rasp.
# Doe de geraspte komkommer in de kom en meng die met de saus.
# Laat de salade minstens een half uur staan, zodat de smaken er goed kunnen intrekken. Af en toe roeren.

==Varianten==
* Desgewenst kunt u de komkommer eerst schillen.
* Vervang de dille door verse munt en de mayonaise door een extra lepel yoghurt.
* Mogelijke toevoegingen:
** 2 middelgrote augurken, in kleine stukjes
** een uitje, zeer fijn gesneden; maak een keuze uit:
*** 1 sjalotje (of een stukje ui ter grootte van een sjalotje), fijngeraspt;
*** 1 eetlepel fijngesneden zilveruitjes 
*** 1 lente-uitje, fijngesneden
** 1/4 zeer fijn gesneden rode paprika
** 5 radijsjes, klein gesneden
** 5 olijven, fijngesneden
** 1-2 lepels {{Kb|cottage cheese}}
{{Sub}}
{{Navigatie recepten}} 

[[Categorie:Saladerecept|Komkommer]]</text>
      <sha1>er34gfgshgx86rlnktfz3w59ufehdhv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Wortelsalade</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44288</id>
    <revision>
      <id>428789</id>
      <parentid>408961</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:51:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1312" sha1="7koi0ss4j2o7i0biqcafb9ir635jb63" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Carrot, onion and mint salad recipe.jpg|300px]]
| Categorie = Saladerecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 10 minuten
| Stippen = 1
}}
Dit is een eenvoudige salade met wortelen als hoofdingrediënt, die als bijgerecht geserveerd kan worden.

==Ingrediënten==
* sap van 1 {{Kb|sinaasappel}}
* 2 eetlepels slasaus of {{Kb|mayonaise}}
* 1 eetlepel {{Kb|p=keukenazijn|appelazijn}} of balsamicoazijn
* 2 theelepels vloeibare {{Kb|honing}}
* mespunt mosterd
* 1 eetlepel fijngehakte tuinkruiden, bij voorkeur verse, bijvoorbeeld platte peterselie, bladselderij, basilicum, bieslook marjolein, lavas of munt
* peper
* 400 g {{Kb|wortel}}

==Bereidingswijze==
[[Bestand:746801 FlatCoarseGrater Lifestyle9x9.jpg|thumb|Keukenrasp]]
# Maak een saladesaus van alle ingrediënten uitgezonderd de wortel.
# Was de wortelen, snijd lelijke plekken van de buitenkant en snijd ze julienne of schaaf ze (middel-)grof met een keukenrasp.
# Meng de wortelen en saladesaus in een slakom.

==Varianten==
* Voeg een handje gewelde rozijnen toe, bijvoorbeeld geweld (geweekt) in sinaasappelsap.
* Voeg 1 theelepel fijngeraspte (verse) gember toe. 
* Voeg een geraspte appel toe.
* Voeg een fijngesneden halve (rode) ui toe.
{{Sub}}
{{Navigatie recepten}} 

[[Categorie:Saladerecept|Wortel]]</text>
      <sha1>7koi0ss4j2o7i0biqcafb9ir635jb63</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Witlofsalade</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44289</id>
    <revision>
      <id>428788</id>
      <parentid>411636</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:51:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1781" sha1="phtxjlcf269msal0wf1lrjx4atz3eke" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Witlofsalade 2025.jpg|300px]]
| Onderschrift = Witlofsalade met tomaat, augurk en kaasblokjes
| Categorie = Saladerecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 10 minuten
| Stippen = 1
}}
Basisrecept voor salades waarin witlof het hoofdingrediënt is.

==Ingrediënten==
* 1 eetlepel {{Kb|mayonaise}}
* 1 eetlepel plantaardige olie
* 1 eetlepel azijn of citroensap
* ½ eetlepel mosterd
* 1 eetlepel fijngesneden (verse) tuinkruiden, zoals bieslook, dragon, marjolein, platte peterselie en/of bladselderij
* 1 theelepel paprikapoeder
* peper
* 600 g {{Kb|witlof }}

==Bereidingswijze==
# Maak een saladesaus van alle ingrediënten uitgezonderd de witlof.
# Was de witlof. Snijd een kruis in de witlofstronken van boven tot iets over het midden, in de lengte dus. Snijd nu het bovenste deel van de witlof fijn, tot iets over het midden. De onderste delen van de stronken zijn niet lekker in een salade, die kun je nog wel koken of in een stoofschotel gebruiken. 
# Meng de fijngesneden witlof met de saladesaus in een slakom.

==Varianten==
* [[Kookboek/Witlofsalade van de nonnen|Witlofsalade van de nonnen]]
* Mogelijke toevoegingen:
** 1 eetlepel {{Kb|tomatenketchup}} (toevoegen aan de saladesaus)
** een in stukjes gesneden {{Kb|appel}}
** 2 {{Kb|p=mandarijn|mandarijnen}}, de partjes gehalveerd
** 2 {{Kb|p=augurk|augurken}}, in schijfjes of stukjes gesneden
** 1 gesnipperd uitje of een eetlepel gehalveerde {{Kb|p=zilveruitje|zilveruitjes}}
** ½ rode paprika, fijngesneden
** 100 g gorgonzola of andere {{Kb|kaas}}: prak de helft fijn en meng die door de saladesaus, verkruimel de rest en strooi die over de salade
** 100 g (gekookte) {{Kb|ham}} in blokjes of snippers
{{Sub}}
{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Saladerecept|Witlof]]</text>
      <sha1>phtxjlcf269msal0wf1lrjx4atz3eke</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Tomatensalade</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44290</id>
    <revision>
      <id>428785</id>
      <parentid>408963</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:51:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1454" sha1="qjj409tmpydijp8ue7ng9g7vs7b48c9" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:20240201 Salat (53604203711).jpg|300px]]
| Categorie = Saladerecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 10 minuten + 30 minuten
| Stippen = 1
}}
Basisrecept voor salades waarin tomaten de hoofdingrediënten zijn. Met suggesties voor aanvullingen.

==Ingrediënten==
* 1 kleine {{Kb|ui}}, bosui of sjalot
* 400 g {{Kb|p=tomaat|tomaten}}
* [[Kookboek/Vinaigrette|vinaigrette]] voor 4 porties
* 1 eetlepel fijngesneden (verse) tuinkruiden, bijvoorbeeld basilicum, oregano, bieslook, platte peterselie, koriander en/of bladselderij

==Bereidingswijze==
# Maak de vinaigrette en roer er de tuinkruiden doorheen.
# Snipper de ui en roer die door de vinaigrette.
# Was de tomaten, haal het kroontje er af en snijd ze in kleine stukjes. Doe ze in een slakom.
# Roer de vinaigrette er doorheen.
# Laat de salade minstens een half uur afgedekt staan (buiten de koelkast) om de smaken er in te laten trekken, roer af en toe om.

==Varianten==
* [[Kookboek/Mozzarella met tomaten|Mozzarella met tomaten]] (Insalata Caprese)
* Voeg een teentje knoflook toe, zeer fijn gesneden of gebruik een knoflookpers.
* Voeg 2 eetlepels tuinkers toe.
* Voeg er 100 g {{Kb|kaas}} aan toe, in blokjes, bijvoorbeeld blauwschimmelkaas, feta, mozzarella of een andere zachte kaas.
* Voeg 1 eetlepel olijven toe, in stukjes gesneden.
{{Sub}}
{{Navigatie recepten}} 

[[Categorie:Saladerecept|Tomaten]]
[[Categorie:Tomatenrecept|Tomatensalade]]</text>
      <sha1>qjj409tmpydijp8ue7ng9g7vs7b48c9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Rodekoolsalade</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44294</id>
    <revision>
      <id>428731</id>
      <parentid>407526</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:45:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1909" sha1="1kkbenqxdr48hkz3czw9jkxwfz8ahiz" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Red cabbage 20151112 115917257 (22863573043).jpg|thumb|300px|Grof gesneden rauwe rodekool]]
| Categorie = Saladerecept
| Porties = 2
| Energie = 
| Tijd = 20 minuten
| Stippen = 2
}}

Een knisperende salade met zoet en zuur, te serveren als bijgerecht.

==Ingrediënten==
* 3 eetlepels plantaardige olie
* 2 eetlepels citroensap of appelazijn
* 1 eetlepel rode jam, vloeibare honing of [[Kookboek/Mangochutney|mangochutney]]
* peper
* 300 g {{Kb|rodekool}}
* 1 zoete of friszoete {{Kb|appel}}
* 1 sjalotje of ½ ui
* 1-2 {{Kb|p=augurk|augurken}}

==Bereidingswijze==
# Meng de olie, citroensap, jam/honing/chutney en peper tot een glad sausje.
# Maak de rodekool schoon en schaaf of snijd hem ragfijn. Hoe fijner, hoe beter verteerbaar. Doe de kool in een slakom en giet het sausje erover.
# Schil de appel, verwijder het klokhuis en snijd hem in kleine stukjes. Voeg die bij de rodekool en meng goed (zodat de appel niet bruin wordt).
# Snipper de ui, snijd de augurk in plakjes en roer die goed door de salade.

==Varianten==
* Strooi ½ theelepel zout over de gesneden rodekool en meng dat er goed doorheen. Dit maakt de rodekool wat zachter. Niet doen voor nierpatiënten en mensen met een te hoge bloeddruk.
* Voeg een zeer rijpe kiwi toe aan het sausje: schil hem en wrijf hem door een zeef.
* Vervang de appel door 6 (of meer) gedroogde abrikozen die in heet water zijn geweld/geweekt. Laat ze uitlekken en afkoelen, snijd ze in stukjes en roer ze door de salade.
* Voor een vegetarische '''maaltijdsalade''':
** Voeg 100 g {{Kb|p=kaas|fetakaas}} of andere kaas toe, in blokjes gesneden.
** Voeg 100 g {{Kb|p=walnoot|walnoten}} toe, grofgehakt.
** Serveer er krielaardappeltjes bij, gekookt of gebakken, of geef volkorenpannenkoeken als dessert (bijvoorbeeld met fruit, slagroom en/of ijs).


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Saladerecept|Rodekool]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>1kkbenqxdr48hkz3czw9jkxwfz8ahiz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Koolsla</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44296</id>
    <revision>
      <id>428719</id>
      <parentid>397913</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:44:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1523" sha1="rm9bsty3dst6xylknhsyl6m9ow4xgc5" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Homemade pulled pork and homemade coleslaw (18863758842).jpg|thumb|300px|Koolsla op een broodje pulled pork]]
| Categorie = Saladerecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 20 minuten + wachttijd
| Stippen = 2
}}

'''Koolsla''' is een salade waarin spitskool of witte kool het hoofdingrediënt is. Witte kool (origineel) is iets steviger dan spitskool, waardoor spitskool iets toegankelijker is. 

Koolsla kan als bijgerecht tijdens de hoofdmaaltijd worden geserveerd, maar bijvoorbeeld ook als beleg tijdens de lunch of als garnering van een broodje hamburger.

Maak deze salade ruim van tevoren om de smaken goed te laten intrekken.

==Ingrediënten==
* 2 eetlepels {{Kb|mayonaise}}
* 3/4 eetlepel {{Kb|mosterd}}
* 3 eetlepels {{Kb|yoghurt}}
* 1½ eetlepel {{Kb|keukenazijn}}
* peper
* 400 g {{Kb|witte kool}} of {{Kb|spitskool}}
* 200 g {{Kb|wortel}}
* 1 middelgrote rode ui
* 10 g platte peterselie

==Bereidingswijze==
* Maak in de slakom een saladesaus van de mayonaise, mosterd, yoghurt, azijn en peper.
* Snijd of schaaf de kool zeer fijn en voeg die bij de saladesaus. Roer het goed door elkaar.
* Rasp de wortel middelgrof en roer die door de kool.
* Snipper de ui en roer die door de salade.
* Snijd de peterselie en roer die door de salade.
* Zet de salade koel weg, ten minste een halve dag, zodat de smaken er goed kunnen intrekken.

== Bewaren ==
* Maximaal 5 dagen goed afgesloten in de koelkast.


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Saladerecept|Koolsla]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>rm9bsty3dst6xylknhsyl6m9ow4xgc5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Rabarbermoes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44306</id>
    <revision>
      <id>428732</id>
      <parentid>398137</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:45:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1665" sha1="7dk3jmg2kid7o47vz4ra4j28f4ykjoq" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Gekookte rabarber - Esther Westerveld 2013.jpg|300px]]
| Categorie = Dessert
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 20 minuten
| Stippen = 2
}}
'''Rabarbermoes''' of '''rabarbercompôte''' is een gerecht dat bestaat uit gekookte rabarber, suiker en desgewenst enkele enkele andere toevoegingen. Rabarbermoes kan warm of koud worden geserveerd. Hij wordt meestal als dessert geserveerd, maar kan bijvoorbeeld ook een ontbijt oppeppen.

==Benodigdheden==

===Ingrediënten===
* 1 kg {{Kb|rabarber}}
* 1-2 dl water
* 75 g suiker

===Keukengereedschap===
* 1 kookpan die NIET van aluminium is gemaakt; het oxaalzuur in de rabarber tast het aluminium aan.

==Bereidingswijze==
# Maak de rabarber schoon, zie [[Kookboek/Rabarber#In_de_keuken|Rabarber - In de keuken]] en snijd ze in stukjes.
# Breng de rabarber in een bodempje water aan de kook. Zet dan het vuur laag en kook de rabarber in zo'n 10 minuten gaar. Pas op voor overkoken! Leg het deksel niet helemaal op de pan, maar laat een kiertje open. 
# Roer dan de rabarber fijn.
# Voeg de suiker toe als de moes iets is afgekoeld.

==Varianten==
* Voor wie wat heters wil: laat met de rabarber ook geraspte verse gember meekoken.
* Roer direct na het koken 1 eetlepel custardpoeder door de moes en zorg dat er geen klontjes ontstaan. 
* Roer direct na het koken schijfjes banaan en/of geprakte aardbeien door de moes. Dan hoeft er ook minder suiker te worden toegevoegd.
* Gebruik 100% appelsap in plaats van water.
* Ook lekker: vanillevla of vanille-ijs met rabarbermoes.


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Dessert|Rabarber]]
[[Categorie:Groentenrecept|Rabarber]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>7dk3jmg2kid7o47vz4ra4j28f4ykjoq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Vruchtensalade</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44309</id>
    <revision>
      <id>428755</id>
      <parentid>405594</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:47:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2817" sha1="0r45rtkxhhox5vozciscu2o12z4noif" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Ensalada de fruta casera.jpg|300px]]
| Categorie = Fruitrecept
| Porties = 
| Energie = 
| Tijd = 
| Stippen = 1
}}

Een '''vruchtensalade''' of '''fruitsalade''' is een salade die bestaat uit diverse soorten (vers) fruit, waarbij grote vruchten in stukken zijn gesneden. Een vruchtensalade kan zonder toevoegingen worden geserveerd of met suiker, (alcoholische) drank en/of noten.

Een vruchtensalade kan geserveerd worden bij het ontbijt, als tussendoortje of dessert.

==Ingrediënten==
* Een keur aan {{Kb|p=fruit|vruchten}}, afhankelijk van het [[Kookboek/Vruchtensalade#Vruchtensalades per seizoen|seizoen]], uw smaak en budget. Veel gebruikte vruchten zijn: aardbeien, bananen, appel, peer, kiwi, mandarijn, sinaasappel, druiven, mango, frambozen, meloen, ananas. Let daarbij op:
** gebruik alleen fruit dat rijp is, maar niet overrijp; vooral tropisch fruit (bananen, kiwi, mango, ananas, meloen) ligt vaak onrijp in de winkel, koop die daarom enkele dagen tot een week van tevoren en laat die rijpen op de fruitschaal
** een goede combinatie van kleuren
** gebruik geen vruchten die kleur afgeven, zoals zwarte kersen en bramen
** gebruik een mix van zoete en zuurdere vruchten en van hard en zacht fruit
* Citroensap

==Bereidingswijze==
# Maak de vruchten zo kort mogelijk van tevoren schoon. Snijd grote vruchten, zoals appel, peer, meloen en kiwi, in kleinere stukken, passend qua formaat bij de kleinere vruchten. Besprenkel fruit dat snel verkleurt (zoals appel, banaan en peer) met citroensap.
# Meng alles door elkaar in een schaal en zet die afgedekt koel weg tot gebruik. 

==Varianten==
* Voeg een scheutje likeur toe en laat die een tijdje intrekken. Bijvoorbeeld: cointreau, kirsch, grand marnier, Curaçao, cognac, sherry, port, rum, apricot brandy, marasquin, crème de cassis of calvados.
* Voeg een scheutje limonadesiroop of sinaasappelsap toe voor een salade zonder alcohol.
* Voeg een handje geschaafde amandelen toe of enkele walnoten ter garnering.
* Voor zoetekauwen: voeg een beetje basterdsuiker toe.
* Serveer er slagroom bij.

=== Vruchtensalades per seizoen ===
* Winter t/m mei : met appels en peren; bovendien aardbeien vanaf april.
* Juni-juli: met aardbeien, abrikozen, blauwe bessen, frambozen, kersen, nectarines, perziken, rode bessen en/of zwarte bessen.
* Augustus-september: met abrikozen, appels, blauwe bessen, bramen, druiven, frambozen, kersen, meloen, nectarines, peren, perziken, pruimen, vijgen en/of zwarte bessen.
* Herfst: met appels, druiven, meloen en/of peren.
Bovendien geïmporteerd fruit zoals ananas, sinaasappels, mandarijnen, granaataapels (alleen de besjes), kiwi's, bananen, lychees en kakifruit.

{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Fruitrecept|Vruchtensalade]]
[[Categorie:Dessert|Vruchtensalade]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>0r45rtkxhhox5vozciscu2o12z4noif</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Vla</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44311</id>
    <revision>
      <id>428759</id>
      <parentid>409470</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:47:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5441" sha1="hpqx0kid31h92idt2n47nrf8cgrzq50" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Vla 2016-11-08.jpg|300px]]
| Onderschrift = Vanille- met chocoladevla
| Categorie = Dessert
| Porties = 4-5
| Energie = 
| Tijd = 30 minuten + afkoelen
| Stippen = 4
}}

'''Vla''' is een dikvloeibaar Nederlands zuivelproduct, gemaakt van verse koemelk met toevoegingen voor smaak en dikte. 

Er bestaan vele soorten vla. De meest bekende is vanillevla. Andere zijn onder meer: chocoladevla, hopjesvla, blanke vla, stracciatella vla, frambozenvla, bananenvla, perzikvla, appelkaneelvla, oranjevla, karamelvla, chipolatavla, bitterkoekjesvla en bolletjesvla.

== Vanillevla ==
[[Bestand:Vanilla Vla dessert.jpg|thumb|Vanillevla (uit de winkel)]]
Vanillevla is een vla die is gemaakt met een vanillestokje en eieren. In de winkel is het een gele vla, die echter zelden echte vanille bevat. Als je ze zelf maakt, gebruik je wel een vanillestokje en blijft de kleur bleker (tenzij je custardpoeder gebruikt).

===Ingrediënten===
* 1 l {{Kb|melk}}
* 1 {{Kb|p=vanille|vanillestokje}}
* 3 {{Kb|p=ei|eierdooiers}}
* 40 g {{Kb|maïzena}} of {{Kb|p=custard|custardpoeder}}
* 75 g {{Kb|suiker}}

=== Keukengereedschap ===
* 1 pan of steelpan met deksel om de melk op te warmen.
* 1 grote, vuurvaste kom of schaal om de vla in te maken.
* 1 garde om te kloppen

===Bereidingswijze===
# Breng 9 dl melk aan de kook. Snijd intussen het vanillestokje in de lengte (bijna) door, schraap het merg eruit en doe dat in de melk en doe ook het stokje zelf bij de melk. 
# Zet het vuur laag als de melk kookt. (De melk hoeft nu niet per se meer te koken, alleen tegen het kookpunt aan blijven.) Laat het vanillestokje 15 minuten trekken. Zorg dat de melk niet overkookt (leg het deksel half op de pan, zet de pan op het sudderpitje en kijk/roer af en toe; als de melk toch dreigt over te koken: haal de pan onmiddellijk van het vuur en blaas er in).
# Meng in een grote kom/schaal de suiker en maïzena/custardpoeder met de rest van de melk. Maak hier een glad papje van.
## Voeg één voor één de eierdooiers hieraan toe en klop het geheel tot een egale vloeistof.
# Zet het vuur uit en haal het vanillestokje uit de melk.
# Nu komt het tricky gedeelte: Voeg een beetje warme melk bij het eiermengsel in de kom en klop direct goed met een garde, anders stollen de eieren en dat is niet de bedoeling. Voeg daarna beetje bij beetje de rest van de warme melk erbij en blijf goed kloppen. 
# Giet de vanillevla terug in de pan en kook nog enkele minuten op een laag vuur om de vla dikker te laten worden. Blijf roeren om klonten te voorkomen. 
## Als de vla te dun blijft: roer in een kopje een flinke theelepel maïzena of custardpoeder met wat melk of water tot een papje. Roer dat papje door de vla en blijf goed roeren om klonten te voorkomen. Laat even doorkoken, maar blijf roeren. Als het goed is, wordt de vla nu dikker.
## Als er toch klontjes zijn ontstaan: giet de vla door een fijne zeef. 
# Zet het vuur uit, doe het vanillestokje er weer bij en laat de vla afkoelen (in de pan, schaal of het serviesdeel waarin je de vla wilt serveren). Roer af en toe om te voorkomen dat er een vel ontstaat.
# Verwijder vlak voor het serveren het vanillestokje.

===Varianten===
* Gebruik meer suiker als je een zoetere vla wilt. Laat de suiker (opnieuw) goed oplossen.
* Voor ''kaneelvla'': voeg twee kaneelstokjes toe aan de melk (tegelijk met het vanillestokje), en rek het trekken op tot 30 minuten; haal de kaneelstokjes er uit en vervolg daarna het recept van hierboven; serveer met theebeschuitjes.
* Voeg stukjes fruit toe nadat het vuur uit is. Dat kan elk soort fruit zijn, uitgezonderd kiwi (kiwi gaat niet goed samen met zuivel). Tijdens het afkoelen kunnen de fruitsmaken intrekken in de vla. Zie [[:c:Category:Fruit custard in India|Fruit custard in India]] voor inspiratie en suggesties.
* Roer aan het eind stukjes bitterkoekjes of kruidnootjes door de vla.
* Roer er kleine stukjes of geschaafde {{Kb|chocolade}} doorheen als de vla is afgekoeld.
* Voor een romiger vla: meng er na het afkoelen opgeklopte {{Kb|slagroom}} doorheen.

==== Custardpudding ====
[[Bestand:Sweet Caramel Custard.jpg|thumb|Custardpudding met caramelsaus]]
Voor custardpudding of vanillepudding worden dezelfde ingrediënten gebruikt, maar dan in een andere verhouding, en wordt nagenoeg dezelfde bereidingswijze gevolgd. Wijzigingen:&lt;br&gt;
in benodigdheden:
* 5 eierdooiers in plaats van 3
* 60 g maïzena in plaats van 40 g
* puddingschaal, puddingvorm of acht kleine vormpjes
* plastic keukenfolie

in bereidingswijze:
* Bereid de pudding volgens bovenstaande bereidingswijze, en gebruik nu ook de extra eieren.
* Vanaf stap 7 wordt het anders: 
** Spoel de puddingschaal of -vorm(pjes) om met koud water (droog ze niet af) en giet de pudding er in. Dek de pudding direct af met folie, om een vel te voorkomen (leg de folie rechtstreeks op de pudding).
** Laat de pudding afkoelen, eerst op het aanrecht, dan in de koelkast. Minstens 3 uur.
** Trek de folie voorzichtig van de pudding. Stort de pudding uit de puddingschaal voorzichtig op een mooi plat bord, die uit de vormpjes op mooie dessert- of gebakschoteltjes. Versier de pudding desgewenst met fruit, fruitsaus, chocoladesaus, caramelsaus en/of slagroom.

== Recepten met vla ==
&lt;DynamicPageList&gt;
category= KB-vla
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;
{{Sub}}
{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Zuiveldessert|Vla]]</text>
      <sha1>hpqx0kid31h92idt2n47nrf8cgrzq50</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Tomatenchutney</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44323</id>
    <revision>
      <id>428744</id>
      <parentid>399938</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:46:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2706" sha1="pti3e142zj29ecnhvtfes8aub20n9iu" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Tomato chutney 2006.jpg|300px]]
| Onderschrift = 
| Categorie = Tomatenrecept
| Porties = 3 potten
| Energie = 
| Tijd = ± 1 uur
| Stippen = 3
}}

'''Tomatenchutney''' is een pittige, zoetzure saus gemaakt van tomaten. 

Serveer tomatenchutney bij vleesgerechten, hamburgers, barbecue, gegrilde kip, kaas (kaasplankje of kaas op brood), en andere gerechten waar je anders tomatenketchup bij eet.

==Benodigdheden==
===Ingrediënten===
* 1 kg onrijpe of stevige, niet al te rijpe {{Kb|p=tomaat|tomaten}}
* 1½ dl {{Kb|p=keukenazijn|azijn}}, bijvoorbeeld appelazijn of wijnazijn
* 150 g bruine {{Kb|basterdsuiker}}
* 1-2 uien
* 1 theelepel sambal
* 1 eetlepel kaneel
* 1/2 eetlepel gemberpoeder
* 150 g gewassen {{Kb|p=rozijn|rozijnen}}

===Keukengereedschap===
* 1 kookpan met deksel
* 3 (jam)potten met plastic draaideksel (geen metaal omdat het zuur in de chutney metaal aantast) of weckpotten met rubberen ring
* Benodigdheden voor het steriliseren van de potten, zie [[Kookboek/Inmaken#Benodigdheden]]

==Bereidingswijze==
# Als je niet van tomatenvelletjes in de chutney houdt: [[Kookboek/Tomaat#Tomaten_ontvellen|ontvel de tomaten]] of gebruik 2 blikken tomatenblokjes in plaats van verse tomaten.
# Breng de azijn aan de kook en los de suiker er in op.
# Snijd de tomaten in stukjes, snipper de ui, was de rozijnen. Voeg die met de sambal, kaneel en gemberpoeder bij de azijn.
# Laat de chutney 45 minuten op een zacht vuur koken, met het deksel half op de pan (zodat de chutney kan inkoken), totdat het gerecht gebonden is.
# Steriliseer intussen de potten inclusief deksels, zie [[Kookboek/Inmaken]].
# Verdeel de chutney over de potten en sluit die direct af met de deksels. Zet de potten op hun kop totdat ze zijn afgekoeld.
# Bewaar de chutney in de koelkast.
# De chutney is na ± 4 weken op zijn lekkerst.

==Varianten==
* Kook 200 g geschilde en in stukjes gesneden goudreinet of andere friszure of zachtzure {{Kb|appel}} mee. 
* Kook 1 fijngesneden of geperst (in de knoflookpers) teentje knoflook mee.
* Vervang de sambal door ½ rode peper zonder zaden en zaadlijsten. 
* Vervang de gemberpoeder door 2 cm verse gember, geschild en geraspt. 
* Vervang de gemberpoeder door 50 g gembersiroop en verminder de suiker dan tot 120 g
* Voeg meer kruiden toe, zoals 1,5 theelepels mosterdpoeder, 1 theelepel piment, 1 theelepel gerookte paprika en/of 1 theelepel kerriepoeder.
* Kook 1 el tomatenpuree mee. 

== Bewaren ==
* Afgesloten potten kunnen 3 maanden bewaard worden in de koelkast.
* Aangebroken potten: 1-2 weken bewaren in de koelkast. 


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Tomatenrecept|Chutney]]
[[Categorie:Relish|Tomatenchutney]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>pti3e142zj29ecnhvtfes8aub20n9iu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Piccalilly</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44326</id>
    <revision>
      <id>428761</id>
      <parentid>399935</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:48:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3246" sha1="3ikd9ez669zzo8py07xdx01ytvf6m3v" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Pickles Boerderij De Loods 02.jpg|300px]]
| Onderschrift = 
| Categorie = Smaakmaker
| Porties = 3 potten
| Energie = 
| Tijd = 40 minuten + 1 nacht + potten steriliseren
| Stippen = 4
}}

'''Piccalilly''' (in België ook '''pickles''' genoemd) is een zure tafelsaus met groenten, kruiden en specerijen, waarvan kurkuma (geelwortel) de gele kleur levert. Piccalilly wordt geserveerd bij stamppot, vlees, bruine bonen, kaas (zowel bij een kaasplankje als bij kaas op brood) en als fritesaus.

==Benodigdheden==
===Ingrediënten===
* 500 g harde {{Kb|p=groente|groenten}} zoals bloemkool, ui of sjalot, wortel, paprika, komkommer, augurk en/of radijsjes
* zout
* 1 eetlepel gladde {{Kb|mosterd}} of mosterdpoeder
* 20 g gemalen {{Kb|kurkuma}} (geelworterl)
* 20 g {{Kb|p=gember|gemberpoeder}} of geschilde en geraspte gemberwortel
* 20 g bloem
* 200 ml blanke {{Kb|p=keukenazijn|azijn}}
* 1 eetlepel bladselderij of verse koriander, fijngesneden

===Keukengereedschap===
* 1 schaal of kom met deksel of bord dat net iets kleiner is dan de schaal
* 1 kookpan of steelpan met deksel
* 3 (jam)potten met plastic draaideksel (geen metaal omdat het zuur in de piccalilly metaal aantast) of weckpotten met rubberen ring
* Benodigdheden voor het steriliseren van de potten, zie [[Kookboek/Inmaken#Benodigdheden]]

==Bereidingswijze==
# Maak de groenten schoon en snijd ze in kleine stukjes. Laat ze uitlekken. Doe ze in een schaal en bestrooi ze met zout, hussel de groenten om zodat het zout overal zit. Leg een deksel of bord op de groente, in de schaal (niet òp de schaal), zodat dat deksel op de groente drukt; het beste zou zijn een net passend deksel of bord. Zet de schaal zo afgedekt een nacht in de koelkast. Dit zorgt er voor dat de groenten iets zachter worden en er vocht uit de groenten wordt ontrokken.
# Roer de volgende dag de mosterd, kurkuma, gember en de bloem goed door elkaar en voeg een beetje azijn toe. Roer het geheel tot een papje en doe dan de rest van de azijn erbij. 
# Breng dit azijnpapje aan de kook, roer goed doorheen en laat het 10-15 minuten op een middelhoog vuur iets indikken, met het deksel half op de pan. Voeg op het laatst de selderij of koriander toe.
# Steriliseer intussen de potten inclusief deksels, zie [[Kookboek/Inmaken]].
# Haal de schaal met groenten uit de koelkast, spoel de groenten goed af en laat die goed uitlekken (gebruik eventueel een slacentrifuge).
# Verdeel het groentenmengsel over de potten en verdeel direct daarna ook het azijnmengsel er overheen. De potten mogen niet helemaal gevuld zijn, tot 1½-2 cm onder de rand. Sluit de potten goed af en zet ze omgekeerd op een doek om af te koelen. (Dit voorkomt dat er lucht bij komt.)
# Zet de potten ten minste twee weken koel en donker weg. 

==Varianten==
* Voeg een fijngesneden of fijngeperst (met de knoflookpers) teentje knoflook of 1 theelepel knoflookpoeder toe.
* Kook 2 laurierblaadjes met het azijnmengsel mee en vis die er op het laatst weer uit.
* Voeg een beetje bruine basterdsuiker toe aan het azijnmengsel.

== Bewaren ==
* Ongeopend: 4-6 maanden in de koelkast.
* Aangebroken: 1-2 weken afgesloten in de koelkast.


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Relish|Piccalilly]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>3ikd9ez669zzo8py07xdx01ytvf6m3v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Speculaaskruiden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44331</id>
    <revision>
      <id>428737</id>
      <parentid>398424</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:45:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1562" sha1="rzisg2b30owgx613hn4qg8csb68hn50" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Speculaaskruiden.jpeg|300px]]
| Onderschrift = Ingrediënten voor speculaaskruiden
| Categorie = Kruiden en specerijen
| Porties = 
| Energie = 
| Tijd = 10 minuten
| Stippen = 1
}}
'''Speculaaskruiden''', koekkruiden of koekspecerijen is een specerijmix voor zoete gerechten zoals speculaas, kruidkoek en kruidnoten.

==Ingrediënten==
Basis:
* 8 theelepels gemalen {{Kb|kaneel}}
* 2 theelepels {{Kb|nootmuskaat}}
* 1-2 theelepels {{Kb|p=gember|gemberpoeder}}
* 1-2 theelepels gemalen {{Kb|kruidnagel}}
* 1 theelepel gemalen {{Kb|p=anijs|anijs(zaad)}}
* 1 theelepel gemalen witte {{Kb|peper}}
Optioneel:
* 1-2 theelepels gemalen {{Kb|p=ketoembar|korianderzaad}}
* 1 theelepel gemalen {{Kb|foelie}}
* ½-1 theelepel {{Kb|kardemom}}
* ½-1 theelepel {{Kb|piment}}

== Keukengereedschap ==
* Schaal om de specerijen in te mengen.
* Een zeef en een andere schaal om de speculaaskruiden te zeven.
* Een schone, afgesloten glazen pot om de speculaaskruiden in te bewaren.
* Een trechter om de speculaaskruiden in de pot te gieten.

==Bereidingswijze==
# Meng alle ingrediënten door elkaar in een schaal en zeef ze.
# Bewaar speculaaskruiden in een schone, afgesloten glazen pot op een droge, donkere plaats (bijvoorbeeld in een afgesloten keukenkastje of keukenla).

== Recepten met speculaaskruiden ==
&lt;DynamicPageList&gt;
category= KB-speculaaskruiden
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Kruiden en specerijen|Speculaas]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>rzisg2b30owgx613hn4qg8csb68hn50</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Chocolate chip cookies</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44333</id>
    <revision>
      <id>428701</id>
      <parentid>398525</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:42:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2931" sha1="hl742l27kj6e8v833px0o6g33hvvavi" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Chocolate chip cookies cooling on a wire rack, May 2009.jpg|300px]]
| Onderschrift = 
| Categorie = Koekjes
| Porties = ± 30 koekjes
| Energie = 
| Tijd = ± 15 minuten voorbereiding, 2 uur koelkast, 15 minuten bakken, 30 minuten afkoelen
| Stippen = 3
}}
'''Chocolate chip cookies''' zijn brosse koekjes met stukjes chocolade er in. Oorspronkelijk komen ze uit Amerika. 

===Ingrediënten===
* 125 g zachte {{Kb|boter}}
* 140 g bruine of lichtbruine {{Kb|basterdsuiker}}
* 100 g gewone {{Kb|suiker}}
* 1 theelepel zout
* 1 {{Kb|ei}}
* 1 theelepel {{Kb|p=vanille|vanille-essance}} of vanille-extract
* 230 g {{Kb|p=chocolade|chocoladekorrels}}, chocolate chips of in stukken gehakte reep, mix van melk &amp; puur
* 175 g {{Kb|bloem}}, bij voorkeur zelfrijzend bakmeel
* ½ theelepel {{Kb|bakpoeder}}/baking soda bij zelfrijzend bakmeel, anders 1 hele theelepel

===Keukengereedschap===
* Beslagkom, mengkom
* Mixer, keukenmachine of garde
* Spatel
* {{Wp|Huishoudfolie|Plastic huishoudfolie}}
* Oven met 1 of 2 bakplaten
* Bakpapier

==Bereidingswijze==
# Klop de boter, suikers en het zout in een mengkom tot een romig mengsel.
# Klop de eieren en vanille erdoor.
# Zeef de bloem en bakpoeder in de beslagkom en spatel het in korte tijd door het boter-eiermengsel.
# Spatel de chocolade erdoor.
# Maak twee rollen van het deeg, doe die in plastic folie en laat die minstens 2 uur in de koelkast staan. De rollen moeten een doorsnede hebben waarmee er gemakkelijk schijfjes van kunnen worden gesneden, die schijfjes worden de koekjes. Bij gebruik van een combi-oven (magnetron/microwave + hete-luchtoven) zal de bakplaat kleiner zijn en kun je het deeg in drieën of vieren delen.
# Verwarm de oven voor op 180 °C. 
# Bekleed 2 bakplaten met bakpapier. Als je maar 1 bakplaat hebt (of niet zoveel koekjes nodig hebt): Leg 1 rol met deeg in de vriezer voor later gebruik. 
# Pak de rol(len) uit het plastic en snijd er plakjes van, iets dunner dan je de koekjes wilt hebben want ze zetten nog uit. 
# Leg de plakjes deeg op de bakplaten en zorg ervoor dat de koekjes minstens 10 cm uit elkaar liggen.
# Bak 12 tot 15 minuten, tot de randen lichtbruin zijn.
# Haal de bakplaten uit de oven. Haal het bakpapier met de koekjes van de bakplaat, leg de koekjes met het bakpapier op het aanrecht of leg ze op een rooster. Laat ze afkoelen voordat je ze eet.

==Varianten==
* Voeg 100 g gehakte, ongezouten noten toe aan het deeg (bijvoorbeeld walnoten, pinda's, macadamianoten of pecannoten), verminder eventueel de hoeveelheid chocolade.
* Voeg 40 g gemalen {{Kb|kokos}} toe aan het deeg.

== Bronnen ==
Dit recept is een vertaalde en aangepaste versie van het recept voor [[b:en:Cookbook:Chocolate Chip Cookies IV|Chocolate Chip Cookies IV]] uit het Engelse Wikibooks-Cookbook.


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Koekjes|Chocolate chip]]
[[Categorie:Amerikaanse keuken|Chocolate chip]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>hl742l27kj6e8v833px0o6g33hvvavi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Couscoussalade</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44360</id>
    <revision>
      <id>428703</id>
      <parentid>411254</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:42:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2070" sha1="514e4lieifdgebgl9m94j8mp5yuh468" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Couscous salade.jpg|300px]]
| Onderschrift = 
| Categorie = Saladerecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 15 minuten + afkoeltijd couscous
| Stippen = 2
}}

'''Couscoussalade''' is een koud bijgerecht met gare couscous als hoofdingrediënt. 

==Ingrediënten==
* 200 g {{Kb|couscous}}
* 4 eetlepels [[Kookboek/Vinaigrette|vinaigrette]] met citroensap maar zonder mosterd
* 400 g {{Kb|p=groente|groenten}}, zoals gehalveerde soeptomaatjes, lente-uitje, komkommer, halfgare en afgekoelde bleekselderij, paprika, radijs, gekookte sperziebonen en/of doperwten
* 2 eetlepels verse tuinkruiden, zoals koriander, {{Kb|munt}}, peterselie en/of bladselderij

==Bereidingswijze==
# Bereid de couscous volgens de aanwijzingen op de verpakking en laat die afkoelen.
# Bereid de vinaigrette en roer die door de couscous.
# Maak de groenten schoon, snijd ze in stukken en roer die door de couscous.
# Snijd de tuinkruiden klein en roer die door de salade.
Couscoussalade is lekkerder als die een uurtje (of langer) de tijd krijgt om alle smaken goed te laten intrekken.

==Varianten==
* Vervang de vinaigrette door een [[Kookboek/Saladesaus#Basis:_yoghurt|yoghurtsaus]] met munt.
* Mogelijke toevoegingen:
** 100 g verbrokkelde {{Kb|feta}} (er is dan geen zout in de rest van het recept nodig).
** Extra smaakmakers, bijvoorbeeld gehalveerde olijven, 100 g geroosterde {{Kb|pijnboompitten}} (pas vlak voor het serveren eroverheen strooien), een geperst knoflookteentje en/of fijngesneden rode peper.
** 150 g in stukjes gesneden {{Kb|p=abrikoos|abrikozen}}; gedroogde abrikozen eerst een half uurtje laten wellen.
** 100 g {{Kb|p=rozijn|rozijnen}}, geweld (bijvoorbeeld in sinaasappelsap).
** 100 g gekookte en afgekoelde {{Kb|p=kikkererwt|kikkererwten}}.
** 70 g gehakte {{Kb|p=walnoot|walnoten}} (pas vlak voor het serveren eroverheen strooien).

== Bewaren ==
Bewaar couscoussalade goed afgedekt in de koelkast, maximaal twee dagen.


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Saladerecept|Couscous]]
[[Categorie:Bijgerecht|Couscous]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>514e4lieifdgebgl9m94j8mp5yuh468</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Uiensoep</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44399</id>
    <revision>
      <id>428756</id>
      <parentid>399516</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:47:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3242" sha1="olyeuv6y8zo7c01xlr07mu86g5gu55y" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Mmm...onion soup (5344349906).jpg|300px]]
| Onderschrift = 
| Categorie = Soeprecept
| Porties = 6
| Energie = 
| Tijd = 45 minuten
| Stippen = 3
}}

'''Uiensoep''' is een soep met uien als belangrijkse ingrediënt, afkomstig uit Frankrijk. Meestal wordt deze soep geserveerd in soepkommen met één of meer stukjes stokbrood, die belegd zijn met geraspte kaas en even onder een grill zijn gezet. 

==Benodigdheden==
===Ingrediënten===
* 500 g {{Kb|p=ui|uien}}
* 25 g boter
* 1 theelepel {{Kb|bloem}}
* 1,5 l {{Kb|bouillon}}
* 1 [[Kookboek/Bouquet garni|Bouquet Garni]] met laurier, tijm en Provenciaalse kruiden (marjolein, rozemarijn en bonenkruid, aangevuld met een keuze uit lavendelbloemen, oregano, basilicum, peterselie, salie, venkelzaad, dragon, kervel of lavas)
* 1/2 {{Kb|p=brood|stokbrood}}
* rode {{Kb|port}}
* 125 g geraspte {{Kb|p=kaas|Gruyère}}
* nootmuskaat
* peper

===Keukengereedschap===
* Soeppan met dikke bodem of grote steelpan
* Oven met grill
* Eventueel broodrooster
* 6 soepkoppen die in een warme oven kunnen 

==Bereidingswijze==
# Maak de uien schoon en snijd ze in halve ringen. 
# Smelt de boter in de pan.
# Fruit de uien, roer ze goed door de boter. Zet het vuur laag en laat ze gedurende ± 5 minuten garen, roer af en toe. De uien mogen bruin worden, ze moeten &quot;blond&quot; blijven. 
# Voeg de bloem toe aan de uien. Roer 3 tot 4 minuten. Giet 1 liter koude bouillon over de uien. Roer goed, zorg dat er geen klontjes ontstaan. Voeg het bouquet garni toe. Breng aan de kook en roer regelmatig.
# Voeg peper en een beetje nootmuskaat toe. Voeg de rest van de bouillon (500 ml) toe en laat de soep zachtjes koken gedurende ongeveer 10 tot 15 minuten. Onderwijl:
# Snijd het stokbrood in schijven. Rooster ze, dat kan op twee manieren:
## In een broodrooster.
## In een oven. Verwarm daarvoor de oven voor op 150° C. Leg de stokbroodschijven op een rooster en droog ze in de oven, totdat ze enigszins zijn geroosterd.
# Haal de uiensoep van het vuur. Verwijder het boeket garni. Voeg 3 eetlepels port toe en roer die door de soep.
# Verdeel de soep over de soepkommen. Doe het geroosterde stokbrood in de kommen en duw ze kort in de bouillon. Strooi de geraspte Gruyère  erover. Zet de kommen 10 minuten onder de grill (bovenin de oven, gebruik de grill-stand van de oven) totdat de kaas [[Kookboek/Gratineren|gegratineerd]] is.
# Serveer de soep heet.

==Varianten==
* Vervang de port door 2 dl {{Kb|p=witte wijn|droge witte wijn}} of {{Kb|bier}}: voeg die toe net voordat voor de eerste keer bouillon wordt toegevoegd.
* Traditioneel werd dit recept in Auvergne gemaakt met reuzel in plaats van boter, en met jonge bergkaas (la tomme de fromage) in plaats van Gruyère, indien mogelijk van Saint-Nectaire. In plaats van wijn werd l'eau de vie (sterke drank van pruim, peer, ...) gebruikt.


{{Navigatie recepten}} 

== Bronnen en referenties ==
Deze pagina is een vertaling van [[b:fr:Livre de cuisine/Soupe à l'oignon|Soupe à l'oignon]] uit het Franse Wikibook ''Livre de cuisine'', dat vervolgens is aangepast naar inzichten van de auteur(s). 

[[Categorie:Franse keuken|Uiensoep]]
[[Categorie:Soeprecept|Uiensoep]]
[[Categorie:Groentenrecept|Uiensoep]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>olyeuv6y8zo7c01xlr07mu86g5gu55y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Saus met roux</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44418</id>
    <revision>
      <id>428740</id>
      <parentid>402432</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:45:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3197" sha1="ejjwgff5ixvgv2q9wwzqakjahqtb3zb" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Making White sauce 5.jpg|300px]]
| Onderschrift = 
| Categorie = Saus
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 15 minuten (basisrecept)
| Stippen = 2
}}

Sauzen op basis van een [[Kookboek/Roux|roux]] zijn warme sauzen gemaakt van boter, bloem, vocht zoals bouillon of melk, en smaakmakers. Het belangrijkste is dat er geen klontjes ontstaan, de rest is gemakkelijk.

== Basisrecept ==

===Ingrediënten===
*30 g {{Kb|boter}}
*30 g {{Kb|bloem}}
*½ liter {{Kb|melk}} of {{Kb|bouillon}}
*{{Kb|peper}}

===Bereiding===
# Maak een [[Kookboek/Roux|roux]] (afhankelijk van de gewenste saus: wit of bruin) van de boter en de bloem. Laat hiervoor de bloem enkele minuten op een zacht vuur garen, terwijl je blijft roeren. 
# Voeg een deel van de melk of bouillon erbij en roer totdat er een gladde massa ontstaat. Ga hiermee door totdat de saus de gewenst dikte heeft of alle vocht is opgenomen. Zorg ervoor dat er geen klontjes ontstaan.
# Voeg wat peper toe en laat de saus ca. 3 minuten op een laag vuur doorkoken, blijf intussen roeren.

==Varianten==
* Voor een '''romige saus''': vervang 100 ml bouillon/melk door 100 ml kookroom.
* '''Aspergesaus''': Fruit een gesnipperde sjalot/kleine ui in de gesmolten boter, op een laag vuur, gedurende 3 minuten. Voeg dan de bloem toe en maak de roux. Vervang 200 ml bouillon/melk door 100 ml droge {{Kb|witte wijn}} en 100 ml kookroom. Maak de saus verder zoals hierboven beschreven. Roer er op het laatst 15 g fijngeknipte verse bieslook doorheen.
* [[Kookboek/Bechamelsaus|Bechamelsaus]]
* [[Kookboek/Bloemkool met witte saus|Bloemkoolsaus]]
* [[Kookboek/Champignonsaus|Champignonsaus]]
* [[Kookboek/Kaassaus|Kaassaus]]
[[Bestand:HK lunch 大家樂 Coral de Cafe 葡汁 Portuguese sauce June-2012.JPG|thumb|150px|Kerriesaus]]
[[Bestand:Steak Au Poivre.jpg|thumb|150px|Pepersaus bij biefstuk]]
* '''Kerriesaus''': Fruit op een laag vuur ½ eetlepel {{Kb|kerrie}} in de gesmolten boter. Optioneel: fruit ook een gesnipperde sjalot/kleine ui mee. Maak de saus verder zoals hierboven beschreven. Optioneel: voeg aan het eind een lepel fijngesneden ananasstukjes, mangostukjes, mangochutney of fijngesneden peterselie of bieslook toe. Voor extra pit: voeg wat fijngesnipperde chilipeper of chilipoeder toe.
* [[Kookboek/Mosterdsaus|Mosterdsaus]] 
* '''Pepersaus''': Optioneel: fruit een fijngesnipperd sjalotje. Maak vervolgens naar keuze een witte of bruine roux (en dus een witte of bruine pepersaus). Maak de pepersaus verder zoals hierboven beschreven, maar dan alleen met bouillon (niet met melk) en vervang 100 ml door kookroom (optioneel: vervang ook 50 ml bouillon door cognac). Kneus ½ eetlepel peperkorrels licht in een vijzel (houd ze herkenbaar als peperkorrels). Voeg de peper toe aan de saus en laat ze even meekoken. 
* [[Kookboek/Ragoût|Ragoût]]
* [[Kookboek/Veloutésaus|Veloutésaus]]
* '''Witte wijnsaus''': Maak een witte roux. Vervang de helft van de bouillon door droge witte wijn; gebruik geen melk. Voeg eerst de bouillon toe aan de roux en daarna pas de wijn. Desgewenst kan er nog een scheutje room door de saus worden geroerd.


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Saus|Saus met roux]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>ejjwgff5ixvgv2q9wwzqakjahqtb3zb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Bloody Mary</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44480</id>
    <revision>
      <id>428696</id>
      <parentid>400286</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:41:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1874" sha1="mqj6c98gt5fouqebcqolr0khq6oxbox" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Bloody Mary1.JPG|300px]]
| Onderschrift = 
| Categorie = Cocktail
| Porties = 1
| Energie = 
| Tijd = 5 minuten
| Stippen = 1
}}

Een '''Bloody Mary''' is een pittige cocktail met een hartige smaak. Hij wordt gemaakt met wodka, tomatensap en andere smaakmakers zoals Worcestershire-saus en tabasco-saus. Hij staat bekend als middel ter verlichting van een kater en wordt daarom vaak 's-morgens geserveerd.

==Benodigdheden==
===Ingrediënten===
* ijsblokjes
* 30-40 ml {{Kb|wodka}}
* 90-100 ml {{Kb|tomatensap}}
* 2-3 druppels {{Kb|p=tabascosaus|tabasco}}
* 2-3 druppels {{Kb|Worcestershiresauce}}
* 1/3 theelepel {{Kb|selderijzout}}
* 1/3 theelepel gemalen zwarte {{Kb|peper}}
* 10 ml vers citroen- of limoensap
* 1 selderijstengel

===Keukengereedschap===
* 1 longdrinkglas
* barmaatje (maatbeker)
* barlepel, lange lepel of roerhoutje

==Bereidingswijze==
# Vul een longdrinkglas met ijsblokjes.
# Voeg de wodka toe.
# Vul de rest van het glas met tomatensap, tot het glas tot 90% is gevuld.
# Voeg de overige smaakmakers toe.
# Roer alles goed door elkaar.
# Garneer met een selderijstengel.

==Varianten==
* Mogelijke toevoeginen:
** koude rundvleesconsommé of -{{Kb|bouillon}} (en dan navenant minder tomatensap)
** 1/8 theelepel mierikswortel (puur, nooit mierikswortelsaus)  
** snufje {{Kb|cayennepeper}}
* Garneer (ook) met (een spies van) olijf, augurk, wortel, asperge of grote garnaal.
* Voor heel veel andere varianten: zie [[b:en:Bartending/Cocktails/Bloody_Mary#Variations|Bloody Mary]] in het Engelse Wikibook ''Bartending''.

== Bronnen en referenties ==
Deze pagina is een vertaling van [[b:en:Bartending/Cocktails/Bloody Mary|Bloody Mary]] uit het Engelse Wikibook ''Bartending'', dat vervolgens is aangepast naar inzichten van de auteur(s). 


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Cocktail|Bloody Mary]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>mqj6c98gt5fouqebcqolr0khq6oxbox</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Maïssalade</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44526</id>
    <revision>
      <id>428723</id>
      <parentid>400839</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:44:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1473" sha1="o6rleybvjvc1vf60xb2fh2mek6v8die" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Salat af majs, peberfrugt, bladselleri og chili (5344019296).jpg|300px]]
| Onderschrift = 
| Categorie = Saladerecept
| Porties = 2
| Energie = 
| Tijd = 10 minuten
| Stippen = 1
}}

Deze '''maïssalade''' is een bijgerecht en bevat een mix van maïskorrels, andere groenten en verse kruiden. Lekker bij bijvoorbeeld een barbecue, vleesfondue of een buffet.

==Ingrediënten==
* 1 blik {{Kb|maïs}}
* 1 lente-uitje
* 100 g kerstomaatjes
* ½ groene en ½ rode paprika
* stukje komkommer (± 100 g)
* 1 eetlepel verse {{Kb|koriander}}
* 1 eetlepel verse {{Kb|munt}}
* 1 el plantaardige olie
* 1 limoen (of ½ citroen, of lekkere keukenazijn)
* peper

==Bereidingswijze==
# Laat de maïskorrels uitlekken.
# Snijd de groenten en verse kruiden fijn en doe ze in een slakom. Voeg ook de uitgelekte maïskorrels erbij 
# Maak een sausje van de olie, limoen en peper en roer dat door de salade.

==Varianten==
* Mogelijke toevoegingen:
** Voor meer pit: ½ groene chilipeper, fijngesneden of in ringetjes OF 1 theelepel chilivlokken.
** 100 g feta, in blokjes of verkruimeld.
** Voor een maaltijdsalade: 
*** 400 g (uitgelekte) kidneybonen en/of kikkererwten, en 100 g kaas (bijvoorbeeld feta).
*** 200 g ham in blokjes OF 100 g ham en 100 g kaas.
*** Blikje tonijn (uitgelekt 100-110 g) + 90 g kaas.
* Vervang een deel van de groenten door radijsjes of gekookte wortel.


{{Navigatie recepten}} 
[[Categorie:Saladerecept|Maïs]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>o6rleybvjvc1vf60xb2fh2mek6v8die</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Sambal goreng boontjes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44561</id>
    <revision>
      <id>428741</id>
      <parentid>401333</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:45:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2190" sha1="ddgt3tnzzff2ktgb89r76hmziihdq05" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:2016 0717 Lontong Sayur.jpg|300px]]
| Onderschrift = Sambal goreng boontjes met vlees
| Categorie = Groentenrecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 15-20 minuten
| Stippen = 2
}}

'''Sambal goreng boontjes''' is een pittig bijgerecht met sperziebonen, afkomstig uit Indonesië. Het gaat goed samen met andere Indonesische gerechten zoals nasi goreng en een rijsttafel.

==Ingrediënten==
* 800 g {{Kb|p=sperzieboon|sperziebonen}}
* 3 tenen knoflook
* stukje {{Kb|p=gember|gemberwortel}} (of 4 theelepels gemberpoeder)
* 4 eetlepels plantaardige olie
* 1 eetlepel {{Kb|p=sambal|sambal oelek}}
* 2-4 eetlepels {{Kb|p=ketjap|ketjap manis}}

==Bereidingswijze==
# Bereid de sperziebonen volgens de aanwijzingen op [[Kookboek/Sperzieboon#In_de_keuken|Sperzieboon]] en breek of snijd ze in drieën, kook de boontjes maximaal 10 minuten en sla de laatste stap over (het kruiden van de sperziebonen). Bereid in de tussentijd de rest van het gerecht:
# Schil de knoflooktenen en snijd ze zeer fijn (of gebruik een knoflookpers).
# Schil de gemberwortel en rasp die.
# Verwarm de olie in een wok, braadpan of grote koekenpan. Voeg de knoflook, gemberwortel en sambal toe en fruit ze 1 minuut. 
# Voeg de ketjap toe en laat die warm worden.
# Voeg de gekookte boontjes erbij, roer ze goed door de smaakmakers en laat ze warm worden. 

==Varianten==
* Vervang de sperziebonen door [[Kookboek/Kouseband|kousenband]], wat in Indonesië meer gangbaar is.
* Mogelijke toevoegingen (onder andere):
** 2 fijngesneden sjalotten (als eerste fruiten, vóór de knoflook, gember en sambal)
** Voor extra pit: een extra eetlepel sambal en/of een fijngesneden rode peper (tegelijk met de sambal fruiten)
** 2 teelepels {{Kb|trassi}} (net na het fruiten van de sambal)
** 2 theelepels laos (net na de sambal)
** 400 ml kokosmelk of 100 g santen opgelost in ± 2 dl water (na het fruiten van de sambal); laat 5-7 minuten sudderen zonder deksel op de pan, om in te dikken
** 1 serehstengel/citroengras (met de kokosmelk); verwijder de stengel vóór het serveren.

{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Indonesische keuken|Sambal]]
[[Categorie:Groentenrecept|Sambal]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>ddgt3tnzzff2ktgb89r76hmziihdq05</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Varkenslapje</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44564</id>
    <revision>
      <id>428760</id>
      <parentid>401379</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:47:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1427" sha1="biu7c8lhwegmgrgqbq8vbpxrolx1638" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Pork-steak-01.jpg|300px]]
| Onderschrift = 
| Categorie = Vleesrecept
| Porties = 2
| Energie = 
| Tijd = 10 minuten (+ 30 minuten eerder uit de koelkast)
| Stippen = 1
}}

'''Varkenslapjes''', ook wel varkensfiletlapjes, zijn tamelijk dunne lapjes mager varkensvlees die een korte gaartijd hebben. Niet te verwarren met hamlappen die langer moeten garen.

==Ingrediënten==
* 2 {{Kb|p=varkensvlees|varkenslapjes}} van elk ± 100 g
* boter, margarine of plantaardige olie
* peper

==Bereidingswijze==
# Haal de varkenslapjes ± 30 minuten van tevoren uit de koelkast èn uit de verpakking om op temperatuur te komen.
# Dep het vlees met wat keukenpapier droog en bestrooi het vlees aan beide kanten met peper.
# Verwarm de boter (of ander vet) in een koekenpan op middelhoog vuur. 
# Bak het vlees 1 minuut aan elke kant op hoog vuur. Zet dan het vuur laag, doe het deskel op de pan en laat het in 4 minuten gaar stoven. Keer halverwege.
# Haal het vlees uit de pan en houd het warm op een bord. Maak [[Kookboek/Jus|jus]] van het in de koekenpan achtergebleven vet. 

==Varianten==
* Gebruik meer kruiden en specerijen, bijvoorbeeld rozemarijn, tijm en/of paprikapoeder.
* Bak ook een gesnipperde ui, knoflook en/of tomaat mee, voor een lekkere jus.
* Giet er een [[Kookboek/Champignonsaus|champignonsausje]] over.

{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Vleesrecept|Varkenslapje]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>biu7c8lhwegmgrgqbq8vbpxrolx1638</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Pesto pasta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44591</id>
    <revision>
      <id>428725</id>
      <parentid>401523</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1747" sha1="99wwo30itjgs2qno2a8yzfk65a2oivq" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:-52 Weeks • 25 52- Genovese. (7494287366).jpg|300px]]
| Onderschrift = Penne met pesto
| Categorie = Pastarecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 10 minuten (als pesto al is gemaakt)
| Stippen = 1
}}

'''Pesto pasta''' is een eenvoudig gerecht van pasta en pesto. Het bekendste is ''penne met pasta'', maar ook andere pastasoorten kunnen voor dit gerecht worden gebruikt. 

Pesto pasta kan als zelfstandig gerecht, als tweede gang, in een [[Kookboek/Italiaanse_keuken#Italiaans_Menu|Italiaanse maaltijd]] worden gebruikt (na de antipasta) of als bijgerecht bij een hoofdmaaltijd met vlees en groente. 

==Ingrediënten==
* 320 g {{Kb|pasta}} naar keuze
* 120 g {{Kb|pesto}}
* peper

==Bereidingswijze==
# Kook de pasta al dente (beetgaar) volgens de aanwijzingen op de verpakking.
# Giet de pasta af en bewaar het kookvocht.
# Roer de pesto door de pasta en voeg peper naar smaak toe. Roer een beetje kookvocht door de pasta als het gerecht te droog is.

==Varianten==
* Voeg toe om het gerecht een volwaardige maaltijd te maken:
** Vlees, vis, vleesvervanger en/of kaas naar keuze, bijvoorbeeld gebakken [[Kookboek/Kip#Kip_bereiden|kipfiletblokjes]], {{Kb|p=ham|hamblokjes}} of -snippers, gebakken {{Kb|p=spek|spekblokjes}}, mozzerella, Parmezaanse kaas en/of gemarineerde {{Kb|p=tofu|tofublokjes}}; reken ± 100 g per persoon.
** {{Kb|Groente}}, zoals gehalveerde kerstomaten of stukjes verse tomaten, gekookte tuinerwten en/of broccoli of geef er een [[Kookboek/Saladerecept#Zelf_een_salade_samenstellen|rauwkostsalade]] bij (bijvoorbeeld met o.a. bladgroente); reken ± 200 g per persoon.

{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Pastarecept|Pesto]]
[[Categorie:Italiaanse keuken|Pesto pasta]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>99wwo30itjgs2qno2a8yzfk65a2oivq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Pinchos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44592</id>
    <revision>
      <id>428726</id>
      <parentid>401615</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:44:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3237" sha1="g7kww7tqjsgdinlxs3cdreh9gqsywwc" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Lizarran (49574903498).jpg|300px]]
| Onderschrift = 
| Categorie = Snack
| Porties = reken 3 pinchos p.p.
| Energie = 
| Tijd = 
| Stippen = 2
}}

'''Pinchos''' zijn snacks of hors-d'oeuvres uit Noord-Spanje. Meestal gaat het om een sneetje stokbrood met luxe beleg en een prikker er doorheen. Dat beleg kan van alles zijn, van een simpel plakje Serranoham (spaanse gerookte rauwe ham), een eenvoudige salade of een gefrituurd hapje, tot een stapeling van verschillende soorten gerechtjes.

===Ingrediënten===
* Stokbrood
* Beleg en hapjes naar keuze
* Lange prikkers

==Bereidingswijze==
Let op: maak de pinchos kort van tevoren, anders worden de sneetjes brood slap en kan vlees en vis bederven. 
# Snijd het stokbrood in sneetjes, liefst schuin gesneden, zodat de sneetjes wat groter zijn. 
# (Optioneel) Besmeer de sneetjes stokbrood met olijfolie, strooi er een klein beetje chilipoeder overheen en rooster ze (kort). 
# Beleg het stokbrood en steek in elke snee een prikker.
# Serveer de pinchos op een platte schaal of groot bord en geef er servetten bij.

== Voorbeelden van beleg ==
Laat vooral uw eigen fantasie en creativiteit de vrije loop! Enkele ideeën ter inspiratie:
* Zie Fotogalerij hieronder en [[c:Category:Pinchos|afbeeldingen in Commons]].
* Maak gebruik van smaakmakers zoals zongedroogde tomaten, olijven, schilfertjes chilipeper, augurkjes, Amsterdamse uitjes, [[:Categorie:Relish|chutneys]], pesto, olijfolie en [[Kookboek/Tomatensalsa|tomatensalsa]].
* Plakjes Spaanse kaas (bijvoorbeeld Manchego) met [[:Categorie:Relish|chutney]] of twee plakjes vijg.
* Besmeer het stokbrood met [[Kookboek/Groene pesto|pesto]] en beleg het met geraspte of kleine plakjes kaas en met schrijfjes resp. reepjes [[Kookboek/Geroosterde groenten|Geroosterde courgette en paprika]]. 
* Pittige [[Kookboek/Tonijnsalade|tonijnsalade]] met kleine stukjes/geraspte olijven, ui, knoflook en rode peper, met bovenop een (halve) kerstomaat of reepje paprika. 
* [[Kookboek/Guacamole|Guacamole]] met een grote garnaal en een halve kerstomaat. 
* Roomkaas met {{Kb|p=mierikswortel|mierikswortelsaus}}, gerookte zalm, enkele druppels citroensap, verse dille en schijfje komkommer met peper.
* Humus, brede reep gegrilde paprika en plakje Catalaans worstje (soort braadworst).
* Bak enkele grote champignons in zijn geheel. Besmeer het stokbrood met [[Kookboek/Alioli|aïoli]], beleg met Serranoham en gebakken champignon, bestrooi met chilivlokken.

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;140&quot;&gt;
Pinchos at Irati, Barcelona (6840863119).jpg|Simpel met een plakje rauwe ham
Pinchos 2012 095.JPG|Met padròn-peper
Pincho Vitoria 06.JPG|Met een kwartel-spiegelei
Tortilla de patata - San Sebastián.jpg|Met [[Kookboek/Spaanse tortilla|tortilla]]
Pintxo 001.jpg|Met drie verschillende salades
Pincho Vitoria 13.JPG|Met verschillende soorten beleg
Pincho Vitoria 09.JPG|Met een stapeling van beleg
Pinchos und cañas de cerveza in Begur (Katalonien, Spanien).jpg|Met een drankje
&lt;/gallery&gt; 

{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Spaanse keuken|Pinchos]]
[[Categorie:Snack|Pinchos]]
[[Categorie:Broodrecept|Pinchos]]
[[Categorie:Voorgerecht|Pinchos]]
[[Categorie:Feestgerechten|Pinchos]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>g7kww7tqjsgdinlxs3cdreh9gqsywwc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Gepofte aardappel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44655</id>
    <revision>
      <id>428712</id>
      <parentid>401969</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:42:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1813" sha1="kk9kiseibojg229f7h74tvy237znbs0" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Baked potato with quark, Oberauroff.jpg|300px]]
| Onderschrift = Gepofte aardappel met kwarksaus er overheen en salade
| Categorie = Aardappelrecept
| Porties = 1
| Energie = 
| Tijd = 
| Stippen = 2
}}
'''Gepofte aardappel''' is een ongeschilde aardappel die gegaard is in de oven of op de barbecue. 

Een gepofte aardappel wordt geserveerd met een klontje boter of [[Kookboek/Kruidenboter|kruidenboter]], gesmolten kaas en/of een bijpassende saus, bijvoorbeeld {{Kb|zure room}} of {{Kb|p=cottage cheese|Hüttenkäse}} met verse tuinkruiden en wat peper, [[Kookboek/Dillesaus|dillesaus]], [[Kookboek/Tzatziki|tsatziki]] of [[Kookboek/Roquefortsaus|roquefortsaus]]. 

==Benodigdheden==

===Ingrediënten===
* 1 grote {{Kb|aardappel}} per persoon (iets kruimig)

===Keukengereedschap===
* Aluminiumfolie
* Oven of barbecue-apparaat

==Bereidingswijze==
# Boen de aardappel goed schoon met koud water, maar schil hem niet.
# Dep de aardappel droog. Smeer hem in met plantaardige olie. Pak hem in een stuk aluminiumfolie in. 
# In de oven:
## Verwarm de oven voor op 200°C.
## Pof de aardappel in de oven in ca. 45-60 minuten (afhankelijk van de grootte).
# Op de barbecue: 20-30 minuten in het houtsvuur of op het rooster.
# Prik met een vork of prikker om te controleren of de aardappel gaar is.
# Haal de aardappel uit het aluminiumfolie en snijd hem overlangs in. Vul de snede met boter, kaas of saus.

==Varianten==
* Om de gaartijd te verkorten: Nadat de aardappel is schoongeboend: kook de aardappel 10 minuten voor in een pan met een laagje water (of in de magnetron). Daarna het recept weer volgen, maar de tijden zijn anders:
** In de oven: nog 30 minuten
** Op de barbecue: nog 20-30 minuten.

{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Aardappelrecept|Gepofte]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>kk9kiseibojg229f7h74tvy237znbs0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Tuttifrutti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44670</id>
    <revision>
      <id>428746</id>
      <parentid>402219</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:46:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3082" sha1="l4wgu1wtjdjpo780qxh5mcr46dbfbed" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Dry fruit.jpg|300px]]
| Onderschrift = 
| Categorie = Fruitrecept
| Porties = 3-4
| Energie = 
| Tijd = 40 minuten + 1 nacht weken
| Stippen = 2
}}
'''Tuttifrutti''' (ook geschreven als tutti frutti) bestaat in Nederland uit gedroogde abrikozen, pruimen en appel. In België kunnen er meer soorten vruchten aan zijn toegevoegd. 

Ze worden geweld en gekookt met specerijen. De naam 'tuttifrutti' wordt zowel gebruikt voor de ongekookte vruchten als voor het gerecht.

Het gerecht kan worden gebruikt als nagerecht, bijgerecht in een ontbijt of bijgerecht in een hoofdmaaltijd bijvoorbeeld bij wild, kip of ander vlees. 

==Ingrediënten==
* 375 g tuttifrutti, bij voorkeur ongezwavelde (probeer een notenspeciaalzaak, notenkraam of natuurvoedingswinkel)
* water
* 8 g vanillesuiker
* 1 kaneelstokje

==Bereidingswijze==
# Spoel de tuttifrutti goed af, en al helemaal als er geen ongezwavelde voorhanden is.
# Doe de tuttifrutti in een kookpan en doe er ruim water bij. De tuttifrutti moet goed onder water staan, de vruchten zullen groter worden door het wellen en dan nog moeten ze onder water blijven.
# [[Kookboek/Wellen|Wel]] de vruchten met het deksel op de pan ten minste 8 uur of een hele nacht.
# Zet de pan op het vuur en voeg de vanillesuiker en het kaneelstokje toe. Doe het deksel op de pan en breng het water aan de kook. Zet nu het vuur laag en laat de tuttifrutti 30 minuten zachtjes koken.
# Verwijder het kaneelstokje en serveer de tuttifrutti warm of koud.

==Varianten==
* Vervang het welwater door 500 ml (troebel) appelsap, sinaasappelsap of koude thee. Bij gebruik van sap kan de suiker achterwege blijven.
* Voeg 50 g gewassen rozijnen en/of gedroogde cranberry’s aan het welwater toe.
* Voor extra pit: snijd 5 g verse gember in plakjes en voeg die toe aan het welwater en kook die na het wellen mee. Haal de stukjes gember er uit vóór het serveren.
* Vervang de vanillesuiker door 3 eetlepels heldere honing.
* Voor extra smaak: voeg 1 steranijs en/of 2 kruidnagels toe tijdens het koken.
* Voeg stukjes nectarines of perzik toe terwijl de tuttifrutti kookt.
* Gebruik op het eind 2 eetlepels allesbinder om een dikkere saus te krijgen: doe de allesbinder in een kopje, voeg een beetje water toe en roer door elkaar totdat de allesbinder is opgelost en er geen klontjes meer zijn; voeg dit papje daarna door de kokende saus en roer goed om geen klontjes te krijgen.

== Bewaren ==
* Gedroogde tuttifrutti: goed afgesloten op een donkere, droge plek, zie de houdbaarheidsdatum of maximaal 6-9 maanden voor gezwaveld fruit. Voor ongezwavelde tuttifrutti veel korter, enkele dagen (of vraag de verkoper).
* Gewelde tuttifrutti: dezelfde dag nog koken; gedroogd fruit dat is geweld, is vatbaar voor bacteriën en schimmels en die worden door het koken in de kiem gesmoord.
* Gekookte tuttifrutti:
** afgekoeld in de koelkast, afgesloten, maximaal 3 dagen
** in de vriezer: maximaal 3 maanden.

{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Fruitrecept|Tutti]]
[[Categorie:Dessert|Tutti]]
[[Categorie:Bijgerecht|Tutti]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>l4wgu1wtjdjpo780qxh5mcr46dbfbed</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Stoofschotel met wintergroenten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44679</id>
    <revision>
      <id>428738</id>
      <parentid>405593</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:45:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2485" sha1="jx9i8de9rl5c2jsjwtadn1mi7cyjr4l" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Gemüsepfanne mit Buchweizen a.jpg|300px]]
| Onderschrift = 
| Categorie = Groentenrecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 50 minuten
| Stippen = 3
}}

'''Stoofschotel met wintergroenten''' is een groentegerecht met groenten die in de winter verkrijgbaar zijn in de Lage Landen bij de Noordzee. Het kan worden geserveerd als bijgerecht. Geschikt voor de maanden november - maart; in november kan ook Chinese kool worden gebruikt.

==Ingrediënten==
* 3 eetlepels plantaardige olie
* specerijen naar keuze, zoals kerriepoeder, chilipeper, gewone peper, komijnzaad, ketoembar/korianderzaad en/of paprikapoeder
* 800-1000 g {{Kb|p=groente|wintergroenten}}, zoals knolselderij, koolraap, meiraap, champignons, pastinaak, pompoen, prei, spruiten, ui, witlof en/of wortel 
* (optioneel) 2 teentjes knoflook
* tuinkruiden naar keuze, zoals rozemarijn, tijm, oregano, bladselderij, verse koriander en/of bladpeterselie

==Bereidingswijze==
* Doe de olie in een ruime pan met dikke bodem (zoals een braadpan, hapjespan of een kookpan met dikke bodem) en voeg de specerijen toe. Zet de pan op een laag vuur. Ga onderwijl verder met het recept:
* Maak de groenten schoon en snijd ze in de gewenste grootte (knoflook superfijn, de champignons in schijfjes, de rest in blokjes, ringetjes of stukjes). Houd de groente wel gescheiden van elkaar. Voeg onderwijl alvast gesneden groenten in de pan en houd bij het schoonmaken rekening met de volgorde:
* Zodra de olie warm is: doe de uien als eerste in de pan en roer ze door de olie, zet het vuur even iets hoger. Fruit ze ± 3 minuten op een laag vuur. Voeg dan de knoflook en de rozemarijn en tijm erbij en laat kort meefruiten. 
* Voeg dan de overige groenten en de oregano erbij, maar nog niet de champignons. Zet het vuur hoog, roer goed en zorg dat alles een keer de bodem heeft geraakt. 
* Doe het deksel op de pan en zet het vuur laag. Laat de groenten in ± 15-20 minuten gaar stoven. Roer af en toe om de groenten gelijkmatig te laten garen. Giet een beetje water in de pan als de groenten dreigen aan te branden.
* Voeg de champignons erbij, roer ze door de rest van de groenten en laat ze al roerend 5 minuten meegaren. 
* Zet het vuur uit en roer de fijngesneden bladselderij, verse koriander en/of bladpeterselie er doorheen.

== Bewaren ==
* In de koelkast: 2 dagen, mits goed afgesloten
* In de diepvries: 3 maanden.

{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Groentenrecept|Stoofschotel]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>jx9i8de9rl5c2jsjwtadn1mi7cyjr4l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Kidneybonen met gestoofde groenten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44684</id>
    <revision>
      <id>428720</id>
      <parentid>409039</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:44:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3436" sha1="aq1luh25e49t4705c12ac5vygob36h6" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Brinjal rajma masala.JPG|300px]]
| Onderschrift = 
| Categorie = Peulvruchtrecept
| Porties = 2
| Energie = 
| Tijd = 30-45 minuten + 1 nacht
| Stippen = 3
}}
'''Kidneybonen met gestoofde groenten''' is een hoofdmaaltijd met kidneybonen, groenten en rijst. 

==Ingrediënten==
* 200 g gedroogde {{Kb|p=peulvrucht|kidneybonen}} (of nettogewicht ± 400 g uit blik of pot zonder toevoegingen)
* 2 laurierblaadjes
* 2 theelepels bonenkruid
* 180 g {{Kb|p=rijst|zilvervliesrijst}}
* 2 eetlepels plantaardige olie
* 1 eetlepel [[Kookboek/Cajunkruiden|cajunkruiden]]
* 1 ui
* 400 g {{Kb|groente}} zoals knolselderij/bleekselderij/venkel, wortel, prei, paprika, courgette, tomaten en/of champignons
* 1 blikje tomatenpuree
* (optioneel:) 1-2 theelepels sambal
* 1 eetlepel verse koriander
* 50 g geraspte (vegetarische) kaas en/of 2 eetlepels (vega-)yoghurt

==Keukengereedschap==
* Schaal 
* Kookpan
* [[Kookboek/Hogedrukpan|hogedrukpan]]
* Hapjespan, braadpan of grote koekenpan met deksel

==Bereidingswijze==
# Was de gedroogde kidneybonen, doe ze in een schaal met ruim water en zet ze een nacht in de week.
# Als de rijst niet is voorgekookt (meestal alleen als ze in een natuurvoedingswinkel is gekocht): was de rijst en kook ze volgens aanwijzigingen op de verpakking (meestal 40-45 minuten).
# Gooi het weekwater van de kidneybonen weg. Kook de kidneybonen met laurier en bonenkruid ± 20 minuten in de hogedrukpan, met zoveel water dat de bonen net onder water staan. Bereid inmiddels de rest van het gerecht:
# Als de rijst is voorgekookt (wat meestal het geval is als de rijst in de supermarkt is gekocht): Zet water op in een kookpan  op een laag vuur.
# Doe de olie met de cajunkruiden in een hapjespan en zet die op een laag vuur.
# Snipper de ui en doe die in de hapjespan. Zet het vuur hoger, bak de ui aan en zet dan het vuur lager. Laat ze ± 5 minuten fruiten.
# Maak de rest van de groenten schoon (in de aangegeven volgorde) en snijd ze in blokjes of stukjes, de champignons in plakjes. 
# Doe de rijst, selderij/venkel en wortel in de kookpan met water. Doe het deksel op de pan. Breng het water aan de kook en zet dan het vuur laag. Laat de ingrediënten in ± 10 minuten gaar worden.
# Doe de tomatenpuree in de hapjespan en bak die even aan. 
# Doe dan de rest van de groenten, uitgezonderd de champignons, in de hapjespan, zet het vuur hoger en roer alles goed door elkaar. Doe dan het deksel op de pan, zet het vuur laag en laat het geheel zo'n 10 minuten stoven. Als het mengsel te droog dreigt te worden: doe er een beetje bouillon of water bij.
# Voeg de in plakjes gesneden champignons bij de rest van de groenten in de hapjespan, zet het vuur even hoger, roer ze er goed doorheen, zet het vuur weer lager en doe het deksel weer op de pan. Laat ze in enkele minuten gaar worden.
# Proef of het mengsel pittig genoeg is, zo niet: voeg wat sambal toe.
# Als je bonen uit blik/pot gebruikt: giet ze door een zeef of vergiet, spoel ze even af en doe ze in de hapjespan om warm te laten worden. 
# Snijd de koriander grof. 
# Giet de kidneybonen uit de hogedrukpan door een zeef of vergiet en vis de laurierblaadjes eruit. Giet de rijst met groenten af. Voeg bonen, rijst en groenten bij de groenten in de hapjespan. Zet het vuur uit en voeg de koriander toe.
# Serveer met de geraspte kaas en/of yoghurt.

{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Peulvruchtrecept|Kidney]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>aq1luh25e49t4705c12ac5vygob36h6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Tjaptjoi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44685</id>
    <revision>
      <id>428757</id>
      <parentid>407764</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:47:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3034" sha1="fndhlbx8zh6iss46m6yk46lbufgcdd1" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Tjaptjoi.jpg|300px]]
| Onderschrift = 
| Categorie = Groentenrecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = ±30 minuten
| Stippen = 3
}}
'''Tjaptjoi''' (ook wel geschreven als &quot;tjap tjoi&quot;, &quot;tjaptjoy&quot; en &quot;tjap tjoy&quot;) is oorspronkelijk een Aziatisch groentengerecht. Het is in Nederland vooral bekend van Chinees-Indische restaurants. Onderstaand recept is aangepast aan de Nederlandse smaak en bevat ingrediënten die hier verkrijgbaar zijn.

Het wordt geserveerd als bijgerecht in een Aziatische maaltijd, bijvoorbeeld met rijst of mie en een vleesgerecht.

==Ingrediënten==
* 2 eetlepels plantaardige olie (bijvoorbeeld sesamolie of rijstolie)
* 1 ui
* 2 cm verse {{Kb|gember}}
* 2 tenen knoflook
* 100 g {{Kb|wortel}}
* 1 {{Kb|paprika}}
* 100 g {{Kb|peultjes}}
* 100 g paddenstoelen
* halve {{Kb|komkommer}}
* 4 eetlepels {{Kb|ketjap}}
* 75 ml bouillon (of water met een groentebouillonblokje)
* 1 theelepel maïzena
* 125 g {{Kb|taugé}}

== Keukenbenodigdheden ==
* Een wok, braadpan of grote koekenpan.
* Een fijne rasp en knoflookpers.
* Een kom.

==Bereidingswijze==
# Doe de olie in de wok en zet hem op een laag vuur. 
# Snijd de ui in grove stukken of halve ringen en doe ze in de wok. Zet het vuur even hoger en roer de ui door de olie. Zet het vuur weer laag. Roer af en toe gedurende de rest van de bereiding:
# Schil de gember en rasp hem boven de wok.
# Pers de knoflook boven de wok. 
# Was de overige groenten en laat ze uitlekken. 
# Snijd de wortelen in plakjes en doe die in de wok. 
# Snijd de paprika in reepjes en doe die in de wok.
# Haal de peultjes af en voeg ze toe in de wok.
# Zet het vuur hoog en roer alle groenten goed door elkaar. Laat de groenten al roerend in enkele minuten bijna gaar worden. De groenten mogen ietwat knapperig blijven.
# Snijd de paddenstoelen in plakjes en doe ze in de wok. Laat ze al roerend gaar worden.
# Was de komkommer. Verwijder de zaadlijsten en snijd hem in grove stukken. Laat die 1 minuut warm worden in de wok.
# Doe de ketjap, bouillon en maïzena in een kom en roer goed door elkaar, zorg dat er geen klontjes ontstaan. Giet het mengsel in de wok, zet het vuur hoog en roer goed zodat er een licht gebonden saus zonder klontjes ontstaat. 
# Zet het vuur uit, voeg de taugé toe en roer die door de groente. Serveer direct. 

==Varianten==
* Meer/andere '''groenten''': paksoi, bloemkool, broccoli, babymaïs.
* Met '''wintergroenten''': vervang de paprika, peultjes en komkommer door schijfjes knolselderij, ringetjes prei en/of stukjes savooikool/groene kool/witte kool.
* Meer/andere ingrediënten voor de '''saus''': oestersaus of vissaus, rijstazijn, gembersiroop (en dan geen gember), sweet chili sauce, sojasaus.
* Met '''eiwitten''': reepjes kipfilet, garnalen en/of blokjes tofu (apart bakken of toevoegen na de knoflook).

== Bewaren ==
* Twee dagen in de koelkast, goed afgesloten.
* Drie maanden in de diepvries.

{{Navigatie recepten}}
{{Sub}}

[[Categorie:Chinese keuken|Tjap]]
[[Categorie:Groentenrecept|Tjap]]</text>
      <sha1>fndhlbx8zh6iss46m6yk46lbufgcdd1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Gestoofde witte kool</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44730</id>
    <revision>
      <id>428713</id>
      <parentid>402546</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:42:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2110" sha1="qdxh5fjomxe7oi4aap7haq1917m46eh" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Cabbage - മൊട്ടക്കൂസ് 01.JPG|300px]]
| Onderschrift = Fijngesneden witte kool
| Categorie = Groentenrecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 30 minuten
| Stippen = 2
}}
'''Gestoofde witte kool''' is een groentengerecht met witte kool en kruiden.

==Benodigdheden==

===Ingrediënten===
* 4 eetlepels plantaardige olie 
* 2 eetlepels [[Kookboek/Bamikruiden|bamikruiden]]
* 800-1000 g fijngesneden {{Kb|witte kool}}
* ½ kopje water
* (optioneel) 4 eetlepels verse gesneden koriander of platte peterselie

===Keukengereedschap===
* Hapjespan, braadpan of grote koekenpan met deksel

==Bereidingswijze==
# Verwarm de olie en bamikruiden in de pan. 
# Maak de kool schoon en snijd die in stukjes of reepjes. Doe de kool in de pan en schep die om totdat alle kool in aanraking is geweest met de olie en de kruiden. 
# Voeg ½ kopje water toe en breng net aan de kook. Doe dan het deksel op de pan en zet het vuur laag, af en toe roeren. Als de kool dreigt aan te branden: voeg wat extra water toe. Laat de kool in ± 20 minuten gaarstoven. Zet het vuur uit als de kool gaar is.
# Snijd de koriander of peterselie grof. Voeg die toe. 
Serveer met:
* gekookte aardappelen en bijvoorbeeld [[Kookboek/Braadworst|saucijzen]] of [[Kookboek/Lamsvlees|merguez-worstjes]]; rauwe aardappelblokjes kunnen eventueel meestoven: voeg ze toe nadat het water is toegevoegd en voeg dan 1 extra kopje water toe; 
* mie met [[Kookboek/Shoarma|shoarma]], blokjes gemarineerde en gebakken [[Kookboek/Tofu|tofu]] of [[Kookboek/Kant-en-klare vleesvervanger|vleesvervanger]] naar keuze.

==Varianten==
* Voeg een gesnipperde ui en/of enkele knoflookteentjes toe aan de warme olie vóórdat de kool wordt toegevoegd. Laat enkele minuten zachtjes fruiten.
* Laat een eetlepel fijngesneden [[Kookboek/Maggikruid|lavas]] meestoven; voeg ze toe direct nadat het water is toegevoegd.
* Voor meer pit: voeg een stukje fijngesnipperde {{Kb|p=chilipeper|rode peper}} toe aan de kruiden òf 2 theelepels sambal.

{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Groentenrecept|Witte kool]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>qdxh5fjomxe7oi4aap7haq1917m46eh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Doperwtensalade met kaas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44738</id>
    <revision>
      <id>428706</id>
      <parentid>411258</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:42:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1409" sha1="3xf33sxnfiucziya68evafa5g2bu5qd" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = 
| Onderschrift = 
| Categorie = Saladerecept
| Porties = 2
| Energie = 
| Tijd = 15 minuten
| Stippen = 2
}}

'''Doperwtensalade''' is een bijgerecht met doperwten, rauwe groenten, stukjes of brokjes kaas en een saladesausje. 

==Ingrediënten==
* 2 eetlepels plantaardige olie
* 2 eetlepels citroensap of balsamico azijn
* Specerijen zoals peper en paprikapoeder
* 200 g {{Kb|groente}} zoals tomaten, komkommer en/of radijs
* 1 {{Kb|p=ui|sjalotje}}
* 200 g gare en afgekoelde {{Kb|p=doperwt|doperwten}} (verse, uit de diepvries of uit een potje)
* 100 g feta (of andere {{Kb|kaas}})
* Verse kruiden zoals {{Kb|munt}} en/of {{Kb|p=peterselie|krulpeterselie}}

==Bereidingswijze==
# Maak in een slakom een [[Kookboek/Vinaigrette|vinaigrette]] van de olie, citroensap/azijn en de specerijen.
# Was de groenten, snijd ze in stukjes en voeg ze bij de vinaigrette. Roer alles om.
# Snipper het sjalotje in kleine stukjes en voeg die ook in de slakom.
# Laat de doperwten zo nodig uitlekken en doe ze in de slakom bij de groenten.
# Brokkel de kaas of snijd die in stukjes en roer die door de groenten. 
# Snijd de kruiden fijn en strooi ze over de salade. 

==Varianten==
* Voeg 100 g gesnipperde ham, uitgebakken spekjes/ontbijtspek of twee hardgekookte en verkruimelde eieren toe, dan is geen vlees meer nodig.

{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Saladerecept|Doperwten]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>3xf33sxnfiucziya68evafa5g2bu5qd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Gebakken kaas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44873</id>
    <revision>
      <id>428714</id>
      <parentid>404205</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:42:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1795" sha1="6q86aa9o4cs2jacrknx6105clcr7a3s" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = [[Bestand:Smažený sýr s tatarskou omáčkou a brambory.jpg|300px]]
| Onderschrift = 
| Categorie = Kaasrecept
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 15 minuten
| Stippen = 1
}}

'''Gebakken kaas''' bestaat uit gepaneerde kaasplakken die in een koekenpan worden gebakken. Ze zijn lekker als vleesvervanger bij bijvoorbeeld gekookte andijvie, bloemkool of spinazie, met gekookte aardappelen.

==Benodigdheden==
===Ingrediënten===
* 3-4 eetlepels {{Kb|bloem}}
* 3-4 eetlepels water of melk
* 4 eetlepels {{Kb|paneermeel}}
* 400 g belegen {{Kb|kaas}}, in dikke plakken
* boter of margarine

===Keukengereedschap===
* 2 borden
* 1 koekenpan

==Bereidingswijze==
# Maak in één van de borden een vrij dik papje van bloem met melk/water.
# Strooi in het andere bord een laagje paneermeel.
# Snijd de korsten van de kaas en zorg voor vier ongeveer gelijke plakken van ongeveer 1 cm dik.
# [[Kookboek/Paneren|Paneer]] de kaasplakken: haal de kaasplakken eerst door het bloempapje en vervolgens door de paneermeel.
# Verwarm de boter of margarine in de koekenpan totdat die bruist. Leg dan de gepaneerde kaasplakken in de koekenpan en bak ze op een middelhoog tot laag vuur aan beide kanten snel bruin, in maximaal 10 minuten. Als het goed is, zijn de kaasplakken dan krokant aan de buitenkant en zacht aan de binnenkant.
# Serveer direct, zo warm mogelijk.

==Varianten==
* Paneer in drie stappen: 1) bloem zonder water/melk, 2) losgeklopt ei, 3) paneermeel. De korst wordt nu iets krokanter.
* Geef er een likje mosterd bij.

== Fotogalerij ==
 &lt;gallery widths=&quot;250&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Smazeny syr suroviny.jpg|Middelen voor het paneren
Smazeny syr smazeni druha strana.jpg|Gepaneerde kaas in de koekenpan
&lt;/gallery&gt;

{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Kaasrecept]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>6q86aa9o4cs2jacrknx6105clcr7a3s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Rijst met gehakt en perziken</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44875</id>
    <revision>
      <id>428734</id>
      <parentid>404208</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:45:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2019" sha1="moik8w65o4cjvanghijux4qsmdpglhh" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Afbeelding = 
| Onderschrift = 
| Categorie = Rijstrecept
| Porties = 6
| Energie = 
| Tijd = 30 minuten
| Stippen = 2
}}

Zoete warme maaltijd met rijst, gehakt, perziken en paprika. 

==Ingrediënten==
* 600 g {{Kb|p=rijst|zilvervliesrijst}}
* 600 g (mager runder-){{Kb|gehakt}}
* boter of margarine
* 4 groene {{Kb|p=paprika|paprika's}}
* 2 literblikken {{Kb|p=perzik|perziken}}
* 2 eetlepels abrikozenjam
* scheutje keukenazijn
* flinke scheut ketjap
* (optioneel): enkele theelepels {{Kb|maïzena}}
* (optioneel:) likje sambal

==Bereidingswijze==
# Kook de rijst volgens de aanwijzingen op de verpakking.
# Verwarm de boter of margarine in een braadpan. Doe het gehakt erbij en [[Kookboek/Gehakt#Rul_bakken_van_gehakt|bak het rul]] (verkruimeld).
# Maak de [[Kookboek/Paprika#Schoonmaken_van_paprika's|paprika's]] schoon en snijd ze zeer fijn, in zeer kleine blokjes. Voeg ze bij het gehakt en roer goed door elkaar. Zet het vuur laag en doe het deksel op de pan. Laat de paprika gaar worden in ± 10 minuten.
# Laat de perziken uitlekken en vang het sap op. Snijd de perziken in grote, hapklare brokken. Doe die ook in de braadpan, met (een deel van) het sap; laat het gerecht niet 'verzuipen' in het sap, het hoeft niet helemaal onder te staan. Laat het gerecht warm worden. 
# Doe de jam erbij en roer goed, zodat de jam oplost.
# Voeg azijn, ketjap en desgewenst sambal naar smaak erbij. 
# Als het geheel te waterig is, kun je het binden met maïzena: doe enkele theelepels maïzena in een kopje, doe er een beetje water bij en roer tot een (dun) papje zonder klontjes. Giet het papje in de braadpan en roer goed zodat er geen klontjes ontstaan. Laat het gerecht koken (en blijf roeren) totdat het sap dikker is geworden. 
# Serveer warm. De perziken zijn gloeiend heet, zorg dat je je mond niet brandt en waarschuw ook je disgenoten hiervoor!

==Varianten==
* Suggestie voor dessert: Kaasplankje met Franse kaas. 

{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Rijstrecept|Rijst met gehakt]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>moik8w65o4cjvanghijux4qsmdpglhh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Surinaamse roti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44933</id>
    <revision>
      <id>428739</id>
      <parentid>409181</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:45:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1556" sha1="h80wcgvmeqbfsq8sba4ngzi5ddn9aex" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Naam = 
| Afbeelding = [[Bestand:Roti Masala Trafasie.JPG|300px]]
| Onderschrift = Roti nasala trafasie
| Categorie = Platbrood
| Porties = 4
| Energie = 
| Tijd = 12 uur tofu marineren + ruim 1 uur voorbereiding
| Stippen = 3
}}

'''Surinaamse roti''' is een gerecht dat bestaat uit roti (een [[:Categorie:Platbrood|platbrood]]) met als vulling een mix van vlees/kip/tofu, kerrie-aardappelen, groenten (vaak kousenband) en gekookt ei. 

==Benodigdheden==
Voor Surinaamse roti met tofu, kerrie-aardappelen en kouseband:
===Ingrediënten===
* zie het recept voor [[Kookboek/Tofu voor Surinaamse roti|Surinaamse tofu]]
* zie het recept voor [[Kookboek/Surinaamse kerrie-aardappelen|Kerrie-aardappelen]]
* zie het recept voor [[Kookboek/Kousenband voor Surinaamse roti|Surinaamse kousenband]] 
* 4 gekookte {{Kb|p=ei|eieren}}, gehalveerd
* 8-12 rotivellen

==Bereidingswijze==
# Zie de recepten zoals hierboven vermeld voor de diverse onderdelen.
# Warm de rotivellen kort in een koekenpan, oven of magnetron. Hierdoor worden ze zacht en vouwbaar. 
# Serveren: Leg een rotivel op een bord en schep op de helft ervan kleine porties van de gerechten. Vouw of rol de rotie op en eet hem uit het vuistje. 

==Varianten==
* Vervang de tofu door kip met veel kerrie, zoals in [[Kookboek/Broodje kip-kerrie|Broodje kip-kerrie]] (maar dan zonder broodje).
* Geef er [[Kookboek/Atjar tjampoer|atjar tjampoer]] bij.
{{Sub}}
{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Platbrood|Roti]]
[[Categorie:Surinaamse keuken|Roti]]
[[Categorie:Vegetarisch recept|Roti]]</text>
      <sha1>h80wcgvmeqbfsq8sba4ngzi5ddn9aex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Hartige rijstkoekjes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44949</id>
    <revision>
      <id>428715</id>
      <parentid>405295</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:43:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2343" sha1="hfr4n6b89cex2a6e4w9hvg5nztpocuc" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Naam = 
| Afbeelding = [[Bestand:Rice patties.jpg|300px]]
| Onderschrift = 
| Categorie = Rijstrecept
| Porties = 2 (als bijgerecht)
| Energie = 
| Tijd = 40 minuten
| Stippen = 3
}}

'''Hartige rijstkoekjes''' zijn gebakken hoopjes gekookte rijst die gemengd zijn met diverse smaakmakers. Ze worden geserveerd als bijgerecht in een hoofdmaaltijd, als snack of als borrelhapje. Dit is ook een handig recept om restjes rijst op te maken.

==Ingrediënten==
* 25 g (vloeibare) boter of margarine (voor de roux)
* 35 g {{Kb|bloem}}
* 250 ml {{Kb|bouillon}}
* peper
* 100 g geraspte belegen of oude {{Kb|kaas}}
* 200 g gekookte en afgekoelde {{Kb|rijst}}
* 1 {{Kb|ei}}
* {{Kb|paneermeel}}
* plantaardige olie om te bakken

==Bereidingswijze==
# Maak in een steelpan een [[Kookboek/Roux|roux]] van de boter/margarine en de bloem.
# Giet er scheutje voor scheutje de bouillon bij, terwijl u goed blijft roeren. Zorg voor een gladde, dikke saus.
# Meng peper, kaas en rijst door de saus. Laat dit deeg afkoelen.
# Vorm platte koekjes van het deeg. De grootte is afhankelijk van het doel: voor borrelhapje kleinere, als snack of als bijgerecht grotere.
# [[Kookboek/Paneren|Paneer]] die door ze eerst door het losgeklopte ei en dan door het paneermeel te halen. 
# Verwarm de olie in een koekenpan. 
# Bak de rijstkoekjes aan beide zijden bruin. 
# Laat ze uitlekken op een bord met keukenpapier. 
# Serveer ze warm als bijgerecht tijdens een maaltijd en naar keuze warm of afgekoeld in andere situaties.

==Varianten==
* Mogelijke toevoegingen aan de saus:
** Kerriepoeder, {{Kb|komijnzaad}} en/of {{Kb|ketoembar}} (aan de boter/margarine toevoegen vóór de bloem en even laten fruiten)
** Vantevoren even smoren in olie en dan toevoegen aan de warme saus, naar keuze:
*** lente-uitje in smalle ringetjes
*** prei, [[Kookboek/Julienne snijden|juliënne gesneden]]
*** paprika in miniblokjes gesneden
*** stukje {{Kb|p=Chilipeper|chilipeper}}, in ringetjes 
* In plaats van bouillon: 240 ml kokosmelk + 1 dessertlepel sojasaus + kerriepoeder.
* Bestrooi de rijstkoekjes na het bakken met paprikapoeder of chilipoeder.
* Deze koekjes kunnen ook worden gemaakt van een restje afgekoelde nasi.
{{Sub}}
{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Rijstrecept|Rijstkoekjes]]
[[Categorie:Bijgerecht|Rijstkoekjes]]
[[Categorie:Snack|Rijstkoekjes]]</text>
      <sha1>hfr4n6b89cex2a6e4w9hvg5nztpocuc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Citroensaus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45121</id>
    <revision>
      <id>428704</id>
      <parentid>407027</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:42:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1383" sha1="5xpq6jwkn8eh73loc5006vy8k210kz9" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Naam = 
| Afbeelding = [[Bestand:Lemon and parsley sauce.jpg|300px]]
| Onderschrift = Citroensaus met peterselie
| Categorie = Saus
| Porties = 3-4
| Energie = 
| Tijd = 10 minuten
| Stippen = 2
}}
Deze citroensaus is voor visgerechten.

==Ingrediënten==
* 1 biologische {{Kb|citroen}}
* 4 dl {{Kb|p=bouillon|visbouillon}}
* 1 dl {{Kb|p=room|kookroom}}
* peper

==Bereidingswijze==
# Boen de citroen goed schoon. Schil de citroen met een dunschiller (alleen het geel, niet het wit) en pers hem uit.
# Kook de visbouillon met de citroenschillen in een steelpan gedurende 3 minuten. Verwijder dan de citroenschillen. 
# Giet de room in de steelpan en kook die 1 minuut mee. 
# Zet dan het vuur uit en roer het citroensap door de saus. 
# Breng op smaak met peper.

==Varianten==
* Bind de saus met maïzena: 
** Roer in een kopje 3 theelepels maïzena met een beetje water tot een papje.
** Voeg dit papje stap voor stap toe aan de kokende bouillon zonder de room (na stap 2). Roer goed. Stop met maïzena toevoegen als de saus de gewenste dikte heeft. 
** Ga dan verder met het recept (vanaf stap 3).
* Voeg meer smaakmakers toe, bijvoorbeeld 1 eetlepel fijngesneden peterselie of dille.
* Voor citroensaus voor overige gerechten (niet met vis): vervang de visbouillon door groente-, kip- of vleesbouillon.
{{Sub}}
{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Saus|Citroen]]</text>
      <sha1>5xpq6jwkn8eh73loc5006vy8k210kz9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Flan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45135</id>
    <revision>
      <id>428707</id>
      <parentid>407030</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:42:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3968" sha1="doamsz86uae45i44mdyl48mi523wkym" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Naam = 
| Afbeelding = {{Afbeelding
 |afbeelding   = Flam de mató 2012.jpg
 |onderschrift = 
 |grootte      = 300
 |clip-breedte = 300
 |clip-hoogte  = 225
 |offset-y     =  35
}}
| Onderschrift = 
| Categorie = Dessert
| Porties = 6
| Energie = 
| Tijd = 45 min. bereiding + 45 min. oven + nacht koelkast
| Stippen = 4
}}

Een '''flan''' is een nagerecht gemaakt van custard, overgoten met een karamelsaus.

==Ingrediënten==
Voor de karamel:
* 50 ml water
* 150 gram witte {{Kb|p=suiker|kristalsuiker}}

Voor de custard:
* 250 ml volle {{Kb|melk}}
* 250 ml {{Kb|slagroom}}
* 100 gram suiker
* 1 {{Kb|p=vanille|vanillestokje}} of 1 theelepel vanille-extract
* 2 eierdooiers
* 2 {{Kb|p=ei|eieren}}

== Keukengereedschap ==
* oven, met een rooster in het midden van de oven
* 6 kleine ronde ovenschaaltjes of ramekins, met een inhoud van ± 125 ml
* 1 grote ovenschaal waarin de kleine ovenschaaltjes goed naast elkaar passen
* 1 handdoek of keukendoek
* fluitketel, waterkoker of pan met deksel om water te koken
* kleine steelpan met dikke bodem, voor de karamel
* kookpan of steelpan met deksel, voor de custard
* beslagkom
* mixer of [[Kookboek/Garde|garde]]

==Bereidingswijze==
=== Voorbereiding ===
# Verwarm de oven voor op 160°C
# Bedek de bodem van de grote ovenschaal met een dubbelgevouwen doek.
# Zet de kleine overschaaltjes op die doek in de grote ovenschaal. 
# Zorg voor kokend water aan het einde van de bereiding.

===Karamel===
# Doe het water en de suiker in de steelpan, maar roer niet.
# Verhit de steelpan op middelhoog vuur om de suiker op te lossen. Laat vervolgens sudderen tot de karamel lichtbruin/amberkleurig is, maar zorg ervoor dat deze niet aanbrandt. Draai de pan af en toe voorzichtig rond om de karamel gelijkmatig te verdelen, maar roer niet.
# Haal de pan direct van het vuur als de juiste kleur is bereikt. Pas op: de karamel is gloeiend heet, gebruik dikke pannenlappen of ovenwanten. Verdeel de karamel over de 6 kleine schaaltjes en laat die afkoelen.
# Giet direct kokendheet water in de steelpan om hem gemakkelijk te kunnen schoonmaken.

=== Custard ===
# Snijd het vanillestokje doormidden en schraap het merg er uit. 
# Doe melk, slagroom, suiker, het merg van het vanillestokje en het vanillestokje zelf in een kookpan of steelpan. Breng het geheel aan de kook. Roer alles goed door elkaar totdat de suiker is opgelost. Zet dan het vuur uit, vis het vanillestokjes er uit (en schraap het allerlaatste merg er nog uit, roer dat ook door het mengsel) en doe een deksel op de pan om het geheel warm te houden. 
# Klop in de beslagkom de eieren en dooiers los.
# Voeg in een dunne straal het warme melkmengsel hieraan toe (dus in de beslagkom met het eimengsel) terwijl je goed blijft kloppen met mixer of garde. 
# Optioneel: Zeef de custard door een fijnmazige zeef in een kom of maatbeker met schenktuit, om de custard beter vloeibaar te maken. 
# Giet het mengsel voorzichtig in de kleine schaaltjes, dus òp de afgekoelde caramel.
# Zet de ovenschaal met die kleine schaaltjes in de oven. Giet voorzichtig heet water in de ovenschaal, maar naast de schaaltjes, tot even onder de rand van de schaaltjes.
# Doe de ovendeur dicht en laat de flans in 45 minuten gaar worden. 
# Haal de ovenschaal daarna uit de oven en laat alles afkoelen. Laat het water nog even in de ovenschaal totdat ook dat voldoende is afgekoeld. Haal dan de schaaltjes voorzichtig uit de ovenschaal en laat ze volledig afkoelen.
# Bedek de kleine schaaltjes met folie en zet ze een nacht in de koelkast.
# Keer vlak voor het serveren de schaaltjes om, elk op een eigen bordje (leg eerst een bordje met de goede/bovenkant op een schaaltje en draai het dan in één snelle beweging 180° om). Als dat niet in één keer lukt: steek dan eerst met een warm mesje voorzichtig langs de randen, schud met en tik op de onderkant van een schaaltje terwijl hij omgekeerd is.
{{Sub}}
{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Zuiveldessert|Flan]]</text>
      <sha1>doamsz86uae45i44mdyl48mi523wkym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Gebakken visfilet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45196</id>
    <revision>
      <id>428708</id>
      <parentid>408186</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:42:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1929" sha1="lq8wce2wypp0nqtnfpuhunxr8g8vua3" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Naam = 
| Afbeelding = [[Bestand:Pan fried fish, 2010 (01).jpg|300px]]
| Onderschrift = 
| Categorie = Vis- of zeevruchtrecept
| Porties = 2
| Energie = 
| Tijd = 10-15 minuten
| Stippen = 2
}}

==Benodigdheden==
===Ingrediënten===
* 300 g {{Kb|p=vis|visfilet}} naar keuze
* 30 g boter of vloeibaar bakproduct
* peper
* eventueel: bloem
* twee schijfjes citroen

===Keukengereedschap===
* Koekenpan
* [[Kookboek/Spatel|Spatel]] of ander keukengereedschap om de vis om te keren en uit de pan te halen
* Twee dinerborden

==Bereidingswijze==
# Haal de vis uit de koelkast en begin dan direct met de bereiding. 
# Doe de boter in de koekenpan en laat die op een laag vuur warm worden. 
# Dep de vis droog met keukenpapier.
# Bestrooi de filets aan beide kanten met peper.
# (optioneel:) Bestuif de vis met bloem of wentel ze aan beide zijden in een bord met bloem, zodat ze niet aan de pan plakken en een krokant korstje krijgen.
# Zet het vuur hoger (middelhoog tot hoog), maar laat de boter niet aanbranden. Zodra de boter begint te bruisen, leg je voorzichtig de visfilets in de pan. Bak ze aan elke kant ± 3-4 minuten, dikke visfilet wat langer, dunne iets korter. Als een filet nog aan één kant huid heeft: bak eerst de huidkant en daarna de andere kant. Keer een visfilet één keer, zodat hij niet uit elkaar valt. De vis is goed als deze doorbakken is en er niet meer glazig uit ziet.
# Haal de filets uit de pan en verdeel ze over twee borden. Leg er een schijfje citroen bij en serveer direct.

==Varianten==
* Vervang een deel van de boter door plantaardige olie. Dit voorkomt dat de boter gemakkelijk aanbrandt.
* [[Kookboek/Paneren|Paneer]] de vis vóór het bakken, voor een krokantere korst.
* Strooi vlak voor het serveren een beetje peterselie over de visfilet. 
* Vis mèt graat moet enkele minuten langer bakken.
{{Sub}}
{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Vis- of zeevruchtrecept|Gebakken]]</text>
      <sha1>lq8wce2wypp0nqtnfpuhunxr8g8vua3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Boerenmeisjes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45253</id>
    <revision>
      <id>428768</id>
      <parentid>408952</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:50:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1185" sha1="esr6jgw3mgwiwm7nad72h6oygbmdxq7" xml:space="preserve">{{Infobox recept
| Naam = 
| Afbeelding = [[Afbeelding:Apricot and cross section.jpg|300x300px]]
| Onderschrift = Abrikozen
| Categorie = Drank
| Porties = 
| Energie = 
| Tijd = 
| Stippen = 2
}}
Nederlandse keuken | Drank | [[Kookboek/Recepten|Receptenindex]]

'''Boerenmeisjes''' zijn {{Kb|p=abrikoos|abrikozen}} op brandewijn, dat wil zeggen in alcohol [[Kookboek/Inleggen|ingelegde]] abrikozen.

==Ingrediënten==
* 400 gram [[Kookboek/Abrikoos|abrikozen]]
* 150 gram [[Kookboek/Suiker|suiker]]
* 25 gram [[Kookboek/Kaneel|pijpkaneel]]
* 1 liter [[Kookboek/Brandewijn|brandewijn]]

==Bereiding==
# Was de abrikozen
# Doe ze daarna in een pan met zoveel water dat ze net &quot;kopje onder&quot; gaan
# Laat dit zo een etmaal staan
# Zet pan op het vuur en breng het net aan de kook
# Voeg de brandewijn, de suiker en de kaneel toe als het is afgekoeld
# Verdeel de abrikozen over twee weckflessen van elk een liter
# Laat het ten minste 2 maanden staan
# Af en toe omroeren

===Variaties===
* Boerenmeisjesijs is ijs met ingelegde abrikozen.
* Rozijnen op brandewijn wordt ''[[Kookboek/Boerenjongens|Boerenjongens]]'' genoemd
{{Sub}}
{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Drank|Boerenmeisjes]]</text>
      <sha1>esr6jgw3mgwiwm7nad72h6oygbmdxq7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Overleg gebruiker:JopkeB/Archief</title>
    <ns>3</ns>
    <id>45318</id>
    <revision>
      <id>428747</id>
      <parentid>410255</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:46:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17629" sha1="jg4tncre4gt6pthb9zc0hw71rj3m07s" xml:space="preserve">__NOINDEX__

== Share your experience and feedback as a Wikimedian in this global survey ==
&lt;div class=&quot;mw-parser-output&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;nl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hallo! De Wikimedia Foundation vraagt om je feedback in een enquête. We willen weten hoe goed we jouw werk op en buiten de wiki's ondersteunen, en hoe we bepaalde dingen kunnen veranderen of verbeteren in de toekomst. De mening die je met ons deelt, zal directe invloed hebben op het huidige en toekomstige werk van de Wikimedia Foundation. Jij werd willekeurig geselecteerd voor deze enquête, en we willen graag input ontvangen van jouw Wikimediagemeenschap. De enquête is beschikbaar in meerdere talen, en zal ongeveer 20 tot 40 minuten in beslag nemen.
 
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=AE&amp;prj=ot&amp;edc=3&amp;prjedc=ot3 Neem nu deel aan het onderzoek!]'''&lt;/span&gt;

Meer informatie over deze enquête is beschikbaar [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|op de projectpagina]]; daar lees je ook hoe je feedback de Wikimedia Foundation helpt om bewerkers zoals jijzelf te helpen. De enquête wordt gehost door een derde partij; ons [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]] (Engels) is van toepassing. Op de pagina met [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|veelgestelde vragen]] vind je meer informatie over deze enquête. Als je hulp nodig hebt, of als je je wil afmelden van toekomstige berichten over deze enquête, stuur dan een e-mail naar [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]] via de 'E-mail een gebruiker' functie.

Hartelijk dank!
&lt;/div&gt; &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]]&lt;/span&gt;, 29 mrt 2018 20:36 (CEST)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:WMF Surveys@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/ot3&amp;oldid=17881400 --&gt;

== Reminder: Share your feedback in this Wikimedia survey ==
&lt;div class=&quot;mw-parser-output&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;nl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Elke bijdrage aan deze enquête kan de Wikimedia Foundation helpen om je ervaringen op de Wikimediaprojecten te verbeteren. Tot nu toe hebben we slechts van 29% van de Wikimediabijdragers een reactie ontvangen. De enquête is beschikbaar in verschillende talen en neemt ongeveer 20 tot 40 minuten in beslag. '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=AE&amp;prj=ot&amp;edc=3&amp;prjedc=ot3  Vul nu de enquête in.]'''

Als je de enquête al hebt ingevuld: het spijt ons dat je deze herinnering ontvangt! We hebben het onderzoek zo ontworpen dat het onmogelijk is om te achterhalen wie de enquête (al) heeft ingevuld, dus we moeten herinneringen sturen naar iedereen.
&lt;span class=&quot;mw-translate-fuzzy&quot;&gt;Als je je wil afmelden van volgende herinneringen, of van alle enquêtes, stuur dan een email naar [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]] via de 'E-mail deze gebruiker' functie.&lt;/span&gt;.  Als je vragen hebt, dan kan je die ook via e-mail naar deze gebruiker sturen. [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|Lees meer over dit onderzoek op de projectpagina.]] De enquête wordt gehost door een derde partij; het [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]] (Engels) van de Wikimedia Foundation is van toepassing.  Hartelijk dank!  
&lt;/div&gt; &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]]&lt;/span&gt;, 13 apr 2018 03:34 (CEST)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:WMF Surveys@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/ot3&amp;oldid=17881400 --&gt;

== Your feedback matters: Final reminder to take the global Wikimedia survey ==
&lt;div class=&quot;mw-parser-output&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;nl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hallo! Dit is een laatste herinnering dat de enquête van de Wikimedia Foundation zal afgerond worden op '''23 april 2018 (07:00 UTC)'''.   De enquête is beschikbaar in verschillende talen en neemt ongeveer 20 tot 40 minuten in beslag. '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=AE&amp;prj=ot&amp;edc=3&amp;prjedc=ot3  Vul nu de enquête in.]'''

'''Als je de enquête al ingevuld hebt: hartelijk dank! We zullen je niet meer lastig vallen.''' We hebben het onderzoek zo ontworpen dat het onmogelijk is om te achterhalen wie de enquête (al) heeft ingevuld, dus we moeten herinneringen sturen naar iedereen. Om jezelf af te melden van toekomstige enquêtes: stuur een e-mail naar [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]] met de 'E-mail deze gebruiker'-functie..  Als je vragen hebt, dan kan je die ook via e-mail naar deze gebruiker sturen.  [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|Lees meer over dit onderzoek op de projectpagina.]]  De enquête wordt gehost door een derde partij; het [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]] (Engels) van de Wikimedia Foundation is van toepassing.
&lt;/div&gt; &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]]&lt;/span&gt;, 20 apr 2018 02:43 (CEST)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:WMF Surveys@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/ot3&amp;oldid=17881400 --&gt;

== [[Kookboek/Barbecuesaus ]] letterlijke overname ==
Hallo Jopke, even ter info; 

ik heb deze pagina zojuist helaas moeten verwijderen wegens te letterlijke overname. Je had twee externe websites als bron opgegeven, maar bij het controleren stelde ik vast dat de stukken tekst met kookinstructies precies identiek waren. In theorie zou Wikibooks hiermee problemen kunnen krijgen. Het eerste stuk had ik net herschreven, maar toen bleek dat voor het deel eronder precies hetzelfde gold heb ik besloten de pagina voor nu geheel te verwijderen.

Als je wilt kan ik de laatste versie in je kladblokruimte terugzetten. Groet, [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 6 apr 2025 21:11 (CEST)

:Hallo De Wikischim, Sorry, ik ben dom geweest. Ik was nog bezig met de pagina en wilde vandaag verder gaan, ik had mijn &quot;kladblokgegevens&quot; niet zo moeten publiceren. Ja, zou je de laatste versie in mijn kladblokruimte willen terugzetten? Alvast dank! [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 7 apr 2025 07:45 (CEST)
::OK, zie nu [[Gebruiker:JopkeB/Kookboek/Barbecuesaus|hier]]. Succes. Als je klaar bent met herschrijven, zal ik de versie die nu in je gebruikersruimte staat ook weer verwijderen, zodat alleen de geheel herschreven versie publiekelijk zichtbaar blijft. [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 7 apr 2025 10:53 (CEST)
:::Dank! Ik ga ermee aan de slag. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 7 apr 2025 16:45 (CEST)
:::Ik heb de pagina bewerkt en [[Kookboek/Barbecuesaus]] opnieuw aangemaakt. Dit is overigens de vorm die ik altijd al voor ogen heb gehad, de verwijderde was een tussenversie (maar ik heb mijn lesje geleerd en zal een dergelijke pagina niet opnieuw publiceren). 
:::De pagina [[Gebruiker:JopkeB/Kookboek/Barbecuesaus]] kan worden verwijderd. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 8 apr 2025 10:42 (CEST)
::::{{Done}}. Bedankt voor de verdere verduidelijking. In dit soort gevallen is het altijd het handigst/wenselijk om een tekst pas te publiceren als die helemaal is herschreven, ook als het om je eigen kladruimte of een &quot;werk in uitvoering&quot;-versie gaat. 
:::::Op WP heb ik zelf een jaar of twee geleden eens meegemaakt dat een deels auteursrechtenschendende tekst die met het oog op latere herplaatsing in iemands gebruikersruimte was geparkeerd, daar door een moderator alsnog geheel werd verwijderd (ondanks dat ik en anderen er al herschrijvingen aan hadden gedaan). Het artikel waar het om ging is daarna geloof ik ook nooit meer teruggekomen. Dus toen werd dàt (een conceptversie met auteursrechtenschending in de gebruikersruimte houden om daar herwerkt te worden) niet eens acceptabel gevonden. Zo streng zijn we hier vooralsnog niet. [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 8 apr 2025 11:09 (CEST)

== Sjabloon:Recept (1) ==
[https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Sjabloon:Recept&amp;curid=1618&amp;diff=392735&amp;oldid=392614 Dit] hoeft niet hoor, zo belangrijk is het nu ook weer niet. Ik heb een script dat veel van die kleine edits automatisch doet bij het bewerken van een pagina, anders zou ik het ook niet doen. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 17 apr 2025 12:19 (CEST)

:OK, dank, dat scheelt weer. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 17 apr 2025 12:29 (CEST)
:Is er ook een mogelijkheid om automatisch ''&lt;nowiki&gt;
{{Sub}}&lt;/nowiki&gt;'' en ''&lt;nowiki&gt;{{Navigatie recepten}}&lt;/nowiki&gt;'' toe te voegen aan pagina's met recepten (en &quot;Sub&quot; ook aan andere pagina's)? &quot;Sub&quot; ontbreekt momenteel nog op 427 Kookboek-pagina's (als mijn simpele query correct is).
:En is er ook een mogelijkheid om [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot|Cat-a-lot]] op Wikibooks te implementeren? Ik zie nu op tegen het toevoegen en veranderen van categorieën voor grote groepen pagina's tegelijk. [[w:Wikipedia:HotCat|HotCat]] zou overigens ook al veel klikken en opzoekwerk schelen. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 17 apr 2025 14:41 (CEST)
::Helaas, ik krijg het niet voor elkaar. Voor Cat-a-lot heb ik nu 12 (!) tabs met tekst openstaan en ik snap er nog steeds geen bal van, ik mag zonder tweetrapsauthenticatie geen gadgets meer installeren, en ook dat lukt niet (en dat zal ik voor HotCat toch ook nodig hebben). Sorry! :-( - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 17 apr 2025 17:38 (CEST)
:::Dank dat je het in ieder geval geprobeerd hebt. Dan weet ik dat er niet inzit. Jammer maar helaas. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 17 apr 2025 17:59 (CEST)

== Wikidata ==
Wil jij de koppeling op wikidata naar [[Kookboek/Keukenapparatuur en keukengerei]] (is nu een redirect) even omleggen naar [[Kookboek/Benodigdheden]]? Ik kan daar niet inloggen, gezeur over cookies, anders zou ik het zelf wel doen... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 jul 2025 16:33 (CEST)

:Helaas, dat is niet mogelijk: [[Kookboek/Benodigdheden]] wordt al gebruikt in [[d:Q1521410]] en een link mag maar één keer gebruikt worden in Wikidata. Ik heb de link nu verwijderd uit [[d:Q26037047]] (de redirect). [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 1 jul 2025 16:48 (CEST)
::OK. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 27 jul 2025 01:04 (CEST)

Nog een: [[Kookboek/Chilipeper]] heeft een interwiki naar [[en:Cookbook:Chiles]], die nog weer twee andere heeft. Maar Wikidata linkt (mi. ten onrechte) naar [[chillipepers.nl]]. Wil jij die even aanpassen? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 27 jul 2025 01:04 (CEST)

:Voor [[d:Q165199]] moest ik kiezen: [[Kookboek/Chilipeper]] of [[chillipepers.nl]]. Aangezien de laatste veel uitgebreider is, heb ik daarvoor gekozen en heb ik in de eerste een uitgebreide &quot;Zie ook&quot; gemaakt. Daarin staan ook de (huidige) links naar de anderstalige kookboeken. Zie ook [[Overleg help:Pagina%27s die niet gekoppeld zijn aan items#Wat te doen met onderwerpen die in meerdere Wikiboeken voorkomen?]]. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 27 jul 2025 06:03 (CEST)

== Sjabloon:Recepten ==
* Twee lege regels ''voor'' [[Sjabloon:Recepten]] hoeft niet meer; het heeft nu zelf &lt;code&gt;margin-top: 1em;&lt;/code&gt; (= ongeveer 1 regelhoogte). - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 aug 2025 16:46 (CEST)
* Ik zag dat de parameter &quot;Naam&quot; niet werkte, er werd ''altijd'' &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{SUBPAGENAME}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; getoond. Dat is nu hersteld, ''Naam = '' werkt weer zoals je mag verwachten. Maar: bij een paar recepten stond &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Naam = {{PAGENAME}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;, dat toonde dus de titel inclusief ''Kookboek/'' ; die heb ik gecorrigeerd. Het kan zijn dat er nog fouten of foutjes in de naam zichtbaar worden, zoals ik zag bij [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Kookboek/Arretjescake&amp;diff=prev&amp;oldid=401091 Arretjescake]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 aug 2025 19:04 (CEST)

== [[Sjabloon:Tuinkalender]] ... ==
... (vh. [[Sjabloon:Tuin]]) is ingrijpend gewijzigd:
*de link zit nu onder de produktnaam
*je hoeft geen complete link meer te geven, alleen de naam van het produkt (met een hoofdletter) zoals die voorkomt in de reeks &quot;''Leer jezelf...&quot;''&quot; etc.
*en evt. een titel, als die afwijkt van de naam
&lt;pre&gt;
{{Tuinkalender|Prei}}
&lt;/pre&gt;
of
&lt;pre&gt;
{{Tuinkalender|Appel|appels}}
&lt;/pre&gt;
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 aug 2025 03:28 (CEST)

:Dank! Dit is veel simpeler en een goede verbetering. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 aug 2025 06:53 (CEST)

==Sardine==
*Ik zag de link naar Wikidata aan voor een interwikilink, niet gezien dat het een ander item betrof; sorry.
*Nieuw sjabloon: {{Tl|Wikidata}}.
*De reden dat ik sjablonen als &amp;#123;{Wikipedia}} steeds helemaal onderaan zet is dat ze - in de monobook-skin - mooi aansluiten op de categorie-box. Ik denk dat jij dat niet ziet omdat je de vector-skin gebruikt. Geeft niet, ik hou het wel bij.
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 sep 2025 14:08 (CEST)

== [[:Categorie:Kookboek/Sub]] ... ==
&lt;s&gt;... wordt nu leeggemaakt, de inhoud komt ''tijdelijk'' in [[:Categorie:Kookboek/Sub2]] te staan. Als dat klaar is kan /Sub opnieuw gevuld worden, en nu wel gesorteerd. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 sep 2025 03:29 (CEST) &lt;span style=&quot;font-size: xx-small;&quot;&gt;Dat laatste was trouwens mijn fout...&lt;/span&gt;&lt;/s&gt;&lt;br&gt;
... is weer gevuld en gesorteerd, evenals LJET/Sub; aan cat:Sub wordt nog steeds gewerkt. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 sep 2025 14:45 (CEST)

== Lijst van keukens ==
Ik heb wat (deels wees-)pagina's verzameld op [[Kookboek/Lijst van keukens]], zou jij daar een inleidende tekst bij willen schrijven (en evt. een betere titel verzinnen)? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 sep 2025 11:47 (CEST)

:{{Done}}. Ik zou geen betere titel weten. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 14 sep 2025 12:14 (CEST)

== Kookboek/Sco­ne ==
Ik heb zojuist [[Kookboek/Sco­ne]] teruggezet, die was verwijderd in 2016, maar lijkt ''mij'' niet zo slecht! Wil jij er even naar kijken? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 sep 2025 23:38 (CEST)

:Mij lijkt het recept ook niet slecht, maar ik heb hem niet uitgeprobeerd. Wel op internet naar soortgelijke recepten gekeken en alleen de hoeveelheid boter en de oventijd aangepast. Verder links toegevoegd, andere aanvullingen + redactie gedaan. Kan nu wat mij betreft als volwaardig recept meedoen. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 16 sep 2025 06:41 (CEST)
:Er bestaat ook een [[Kookboek/Scones]]. Ik heb de content van beide samengevoegd en (opnieuw?) gevraagd voor verwijdering van Scone. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 16 okt 2025 13:30 (CEST)

== Sjabloon:Recept (2) ==
Je kunt nu {{Tl|Recept}} op elke receptpagina plaatsen, als er niets is ingevuld wordt het ''niet zichtbaar''. En er wordt automatisch een foto van Wikidata geplaatst, als die beschikbaar is (en de pagina gekoppeld is). - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 16 sep 2025 14:58 (CEST)
:Dat laatste gaat mis op oa. [[Kookboek/Tandoorikip]], doordat er ''twee'' afbeeldingen op wd staan. &lt;del&gt;Wordt aan gewerkt... ;-)&lt;/del&gt; - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 16 sep 2025 16:55 (CEST)
::Dat is een mooi automatisme: dat de foto uit het Wikidata-item wordt overgenomen. En je kunt hem altijd nog overschrijven als er juist voor dit recept een betere is, toch? Of in het geval dat er (ten onrechte) twee foto's in Wikidata staan. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 16 sep 2025 16:57 (CEST)
:::Ja, de afb. die je zelf invult heeft de hoogste prioriteit. Is het idd. ''ten onrechte'' als er twee foto's op wd staan? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 18 sep 2025 09:52 (CEST)
::::Ja, er behoort er maar één te staan, zie de foutboodschap als er twee of meer staan. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 18 sep 2025 09:57 (CEST)

== [[Sjabloon:Dagmenu]]... ==
... heeft een nieuwe parameter &quot;koptekst2&quot;, voor de wat langere teksten die niet goed onder een foto passen. Ik heb er al een paar ingevuld, en meteen wat ontbrekende afbeeldingen wegemoffeld. ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 29 sep 2025 12:08 (CEST)

:Dank, dat staat inderdaad mooier. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 29 sep 2025 12:23 (CEST)</text>
      <sha1>jg4tncre4gt6pthb9zc0hw71rj3m07s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428749</id>
      <parentid>428747</parentid>
      <timestamp>2026-05-22T06:46:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>428749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17637" sha1="nmmnsb14nd2e8hhjllm5cu4q5vgl06w" xml:space="preserve">__NOINDEX__

== Share your experience and feedback as a Wikimedian in this global survey ==
&lt;div class=&quot;mw-parser-output&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;nl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hallo! De Wikimedia Foundation vraagt om je feedback in een enquête. We willen weten hoe goed we jouw werk op en buiten de wiki's ondersteunen, en hoe we bepaalde dingen kunnen veranderen of verbeteren in de toekomst. De mening die je met ons deelt, zal directe invloed hebben op het huidige en toekomstige werk van de Wikimedia Foundation. Jij werd willekeurig geselecteerd voor deze enquête, en we willen graag input ontvangen van jouw Wikimediagemeenschap. De enquête is beschikbaar in meerdere talen, en zal ongeveer 20 tot 40 minuten in beslag nemen.
 
&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=AE&amp;prj=ot&amp;edc=3&amp;prjedc=ot3 Neem nu deel aan het onderzoek!]'''&lt;/span&gt;

Meer informatie over deze enquête is beschikbaar [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|op de projectpagina]]; daar lees je ook hoe je feedback de Wikimedia Foundation helpt om bewerkers zoals jijzelf te helpen. De enquête wordt gehost door een derde partij; ons [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]] (Engels) is van toepassing. Op de pagina met [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|veelgestelde vragen]] vind je meer informatie over deze enquête. Als je hulp nodig hebt, of als je je wil afmelden van toekomstige berichten over deze enquête, stuur dan een e-mail naar [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]] via de 'E-mail een gebruiker' functie.

Hartelijk dank!
&lt;/div&gt; &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]]&lt;/span&gt;, 29 mrt 2018 20:36 (CEST)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:WMF Surveys@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/ot3&amp;oldid=17881400 --&gt;

== Reminder: Share your feedback in this Wikimedia survey ==
&lt;div class=&quot;mw-parser-output&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;nl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Elke bijdrage aan deze enquête kan de Wikimedia Foundation helpen om je ervaringen op de Wikimediaprojecten te verbeteren. Tot nu toe hebben we slechts van 29% van de Wikimediabijdragers een reactie ontvangen. De enquête is beschikbaar in verschillende talen en neemt ongeveer 20 tot 40 minuten in beslag. '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=AE&amp;prj=ot&amp;edc=3&amp;prjedc=ot3  Vul nu de enquête in.]'''

Als je de enquête al hebt ingevuld: het spijt ons dat je deze herinnering ontvangt! We hebben het onderzoek zo ontworpen dat het onmogelijk is om te achterhalen wie de enquête (al) heeft ingevuld, dus we moeten herinneringen sturen naar iedereen.
&lt;span class=&quot;mw-translate-fuzzy&quot;&gt;Als je je wil afmelden van volgende herinneringen, of van alle enquêtes, stuur dan een email naar [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]] via de 'E-mail deze gebruiker' functie.&lt;/span&gt;.  Als je vragen hebt, dan kan je die ook via e-mail naar deze gebruiker sturen. [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|Lees meer over dit onderzoek op de projectpagina.]] De enquête wordt gehost door een derde partij; het [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]] (Engels) van de Wikimedia Foundation is van toepassing.  Hartelijk dank!  
&lt;/div&gt; &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]]&lt;/span&gt;, 13 apr 2018 03:34 (CEST)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:WMF Surveys@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/ot3&amp;oldid=17881400 --&gt;

== Your feedback matters: Final reminder to take the global Wikimedia survey ==
&lt;div class=&quot;mw-parser-output&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks mw-content-ltr&quot; lang=&quot;nl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hallo! Dit is een laatste herinnering dat de enquête van de Wikimedia Foundation zal afgerond worden op '''23 april 2018 (07:00 UTC)'''.   De enquête is beschikbaar in verschillende talen en neemt ongeveer 20 tot 40 minuten in beslag. '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=AE&amp;prj=ot&amp;edc=3&amp;prjedc=ot3  Vul nu de enquête in.]'''

'''Als je de enquête al ingevuld hebt: hartelijk dank! We zullen je niet meer lastig vallen.''' We hebben het onderzoek zo ontworpen dat het onmogelijk is om te achterhalen wie de enquête (al) heeft ingevuld, dus we moeten herinneringen sturen naar iedereen. Om jezelf af te melden van toekomstige enquêtes: stuur een e-mail naar [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]] met de 'E-mail deze gebruiker'-functie..  Als je vragen hebt, dan kan je die ook via e-mail naar deze gebruiker sturen.  [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|Lees meer over dit onderzoek op de projectpagina.]]  De enquête wordt gehost door een derde partij; het [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]] (Engels) van de Wikimedia Foundation is van toepassing.
&lt;/div&gt; &lt;span class=&quot;mw-content-ltr&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]]&lt;/span&gt;, 20 apr 2018 02:43 (CEST)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:WMF Surveys@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/ot3&amp;oldid=17881400 --&gt;

== [[Kookboek/Barbecuesaus ]] letterlijke overname ==
Hallo Jopke, even ter info; 

ik heb deze pagina zojuist helaas moeten verwijderen wegens te letterlijke overname. Je had twee externe websites als bron opgegeven, maar bij het controleren stelde ik vast dat de stukken tekst met kookinstructies precies identiek waren. In theorie zou Wikibooks hiermee problemen kunnen krijgen. Het eerste stuk had ik net herschreven, maar toen bleek dat voor het deel eronder precies hetzelfde gold heb ik besloten de pagina voor nu geheel te verwijderen.

Als je wilt kan ik de laatste versie in je kladblokruimte terugzetten. Groet, [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 6 apr 2025 21:11 (CEST)

:Hallo De Wikischim, Sorry, ik ben dom geweest. Ik was nog bezig met de pagina en wilde vandaag verder gaan, ik had mijn &quot;kladblokgegevens&quot; niet zo moeten publiceren. Ja, zou je de laatste versie in mijn kladblokruimte willen terugzetten? Alvast dank! [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 7 apr 2025 07:45 (CEST)
::OK, zie nu [[Gebruiker:JopkeB/Kookboek/Barbecuesaus|hier]]. Succes. Als je klaar bent met herschrijven, zal ik de versie die nu in je gebruikersruimte staat ook weer verwijderen, zodat alleen de geheel herschreven versie publiekelijk zichtbaar blijft. [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 7 apr 2025 10:53 (CEST)
:::Dank! Ik ga ermee aan de slag. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 7 apr 2025 16:45 (CEST)
:::Ik heb de pagina bewerkt en [[Kookboek/Barbecuesaus]] opnieuw aangemaakt. Dit is overigens de vorm die ik altijd al voor ogen heb gehad, de verwijderde was een tussenversie (maar ik heb mijn lesje geleerd en zal een dergelijke pagina niet opnieuw publiceren). 
:::De pagina [[Gebruiker:JopkeB/Kookboek/Barbecuesaus]] kan worden verwijderd. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 8 apr 2025 10:42 (CEST)
::::{{Done}}. Bedankt voor de verdere verduidelijking. In dit soort gevallen is het altijd het handigst/wenselijk om een tekst pas te publiceren als die helemaal is herschreven, ook als het om je eigen kladruimte of een &quot;werk in uitvoering&quot;-versie gaat. 
:::::Op WP heb ik zelf een jaar of twee geleden eens meegemaakt dat een deels auteursrechtenschendende tekst die met het oog op latere herplaatsing in iemands gebruikersruimte was geparkeerd, daar door een moderator alsnog geheel werd verwijderd (ondanks dat ik en anderen er al herschrijvingen aan hadden gedaan). Het artikel waar het om ging is daarna geloof ik ook nooit meer teruggekomen. Dus toen werd dàt (een conceptversie met auteursrechtenschending in de gebruikersruimte houden om daar herwerkt te worden) niet eens acceptabel gevonden. Zo streng zijn we hier vooralsnog niet. [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 8 apr 2025 11:09 (CEST)

== Sjabloon:Recept (1) ==
[https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Sjabloon:Recept&amp;curid=1618&amp;diff=392735&amp;oldid=392614 Dit] hoeft niet hoor, zo belangrijk is het nu ook weer niet. Ik heb een script dat veel van die kleine edits automatisch doet bij het bewerken van een pagina, anders zou ik het ook niet doen. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 17 apr 2025 12:19 (CEST)

:OK, dank, dat scheelt weer. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 17 apr 2025 12:29 (CEST)
:Is er ook een mogelijkheid om automatisch ''&lt;nowiki&gt;
{{Sub}}&lt;/nowiki&gt;'' en ''&lt;nowiki&gt;{{Navigatie recepten}}&lt;/nowiki&gt;'' toe te voegen aan pagina's met recepten (en &quot;Sub&quot; ook aan andere pagina's)? &quot;Sub&quot; ontbreekt momenteel nog op 427 Kookboek-pagina's (als mijn simpele query correct is).
:En is er ook een mogelijkheid om [[c:Help:Gadget-Cat-a-lot|Cat-a-lot]] op Wikibooks te implementeren? Ik zie nu op tegen het toevoegen en veranderen van categorieën voor grote groepen pagina's tegelijk. [[w:Wikipedia:HotCat|HotCat]] zou overigens ook al veel klikken en opzoekwerk schelen. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 17 apr 2025 14:41 (CEST)
::Helaas, ik krijg het niet voor elkaar. Voor Cat-a-lot heb ik nu 12 (!) tabs met tekst openstaan en ik snap er nog steeds geen bal van, ik mag zonder tweetrapsauthenticatie geen gadgets meer installeren, en ook dat lukt niet (en dat zal ik voor HotCat toch ook nodig hebben). Sorry! :-( - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 17 apr 2025 17:38 (CEST)
:::Dank dat je het in ieder geval geprobeerd hebt. Dan weet ik dat er niet inzit. Jammer maar helaas. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 17 apr 2025 17:59 (CEST)

== Wikidata ==
Wil jij de koppeling op wikidata naar [[Kookboek/Keukenapparatuur en keukengerei]] (is nu een redirect) even omleggen naar [[Kookboek/Benodigdheden]]? Ik kan daar niet inloggen, gezeur over cookies, anders zou ik het zelf wel doen... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 jul 2025 16:33 (CEST)

:Helaas, dat is niet mogelijk: [[Kookboek/Benodigdheden]] wordt al gebruikt in [[d:Q1521410]] en een link mag maar één keer gebruikt worden in Wikidata. Ik heb de link nu verwijderd uit [[d:Q26037047]] (de redirect). [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 1 jul 2025 16:48 (CEST)
::OK. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 27 jul 2025 01:04 (CEST)

Nog een: [[Kookboek/Chilipeper]] heeft een interwiki naar [[en:Cookbook:Chiles]], die nog weer twee andere heeft. Maar Wikidata linkt (mi. ten onrechte) naar [[chillipepers.nl]]. Wil jij die even aanpassen? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 27 jul 2025 01:04 (CEST)

:Voor [[d:Q165199]] moest ik kiezen: [[Kookboek/Chilipeper]] of [[chillipepers.nl]]. Aangezien de laatste veel uitgebreider is, heb ik daarvoor gekozen en heb ik in de eerste een uitgebreide &quot;Zie ook&quot; gemaakt. Daarin staan ook de (huidige) links naar de anderstalige kookboeken. Zie ook [[Overleg help:Pagina%27s die niet gekoppeld zijn aan items#Wat te doen met onderwerpen die in meerdere Wikiboeken voorkomen?]]. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 27 jul 2025 06:03 (CEST)

== Sjabloon:Recepten ==
* Twee lege regels ''voor'' [[Sjabloon:Recepten]] hoeft niet meer; het heeft nu zelf &lt;code&gt;margin-top: 1em;&lt;/code&gt; (= ongeveer 1 regelhoogte). - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 aug 2025 16:46 (CEST)
* Ik zag dat de parameter &quot;Naam&quot; niet werkte, er werd ''altijd'' &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{SUBPAGENAME}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; getoond. Dat is nu hersteld, ''Naam = '' werkt weer zoals je mag verwachten. Maar: bij een paar recepten stond &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Naam = {{PAGENAME}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;, dat toonde dus de titel inclusief ''Kookboek/'' ; die heb ik gecorrigeerd. Het kan zijn dat er nog fouten of foutjes in de naam zichtbaar worden, zoals ik zag bij [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Kookboek/Arretjescake&amp;diff=prev&amp;oldid=401091 Arretjescake]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 aug 2025 19:04 (CEST)

== [[Sjabloon:Tuinkalender]] ... ==
... (vh. [[Sjabloon:Tuin]]) is ingrijpend gewijzigd:
*de link zit nu onder de produktnaam
*je hoeft geen complete link meer te geven, alleen de naam van het produkt (met een hoofdletter) zoals die voorkomt in de reeks &quot;''Leer jezelf...&quot;''&quot; etc.
*en evt. een titel, als die afwijkt van de naam
&lt;pre&gt;
{{Tuinkalender|Prei}}
&lt;/pre&gt;
of
&lt;pre&gt;
{{Tuinkalender|Appel|appels}}
&lt;/pre&gt;
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 aug 2025 03:28 (CEST)

:Dank! Dit is veel simpeler en een goede verbetering. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 aug 2025 06:53 (CEST)

==Sardine==
*Ik zag de link naar Wikidata aan voor een interwikilink, niet gezien dat het een ander item betrof; sorry.
*Nieuw sjabloon: {{Tl|Wikidata}}.
*De reden dat ik sjablonen als &amp;#123;{Wikipedia}} steeds helemaal onderaan zet is dat ze - in de monobook-skin - mooi aansluiten op de categorie-box. Ik denk dat jij dat niet ziet omdat je de vector-skin gebruikt. Geeft niet, ik hou het wel bij.
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 sep 2025 14:08 (CEST)

== [[:Categorie:Kookboek/Sub]] ... ==
&lt;s&gt;... wordt nu leeggemaakt, de inhoud komt ''tijdelijk'' in [[:Categorie:Kookboek/Sub2]] te staan. Als dat klaar is kan /Sub opnieuw gevuld worden, en nu wel gesorteerd. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 sep 2025 03:29 (CEST) &lt;span style=&quot;font-size: xx-small;&quot;&gt;Dat laatste was trouwens mijn fout...&lt;/span&gt;&lt;/s&gt;&lt;br&gt;
... is weer gevuld en gesorteerd, evenals LJET/Sub; aan cat:Sub wordt nog steeds gewerkt. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 sep 2025 14:45 (CEST)

== Lijst van keukens ==
Ik heb wat (deels wees-)pagina's verzameld op [[Kookboek/Lijst van keukens]], zou jij daar een inleidende tekst bij willen schrijven (en evt. een betere titel verzinnen)? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 sep 2025 11:47 (CEST)

:{{Done}}. Ik zou geen betere titel weten. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 14 sep 2025 12:14 (CEST)

== Kookboek/Sco­ne ==
Ik heb zojuist [[Kookboek/Sco­ne]] teruggezet, die was verwijderd in 2016, maar lijkt ''mij'' niet zo slecht! Wil jij er even naar kijken? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 sep 2025 23:38 (CEST)

:Mij lijkt het recept ook niet slecht, maar ik heb hem niet uitgeprobeerd. Wel op internet naar soortgelijke recepten gekeken en alleen de hoeveelheid boter en de oventijd aangepast. Verder links toegevoegd, andere aanvullingen + redactie gedaan. Kan nu wat mij betreft als volwaardig recept meedoen. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 16 sep 2025 06:41 (CEST)
:Er bestaat ook een [[Kookboek/Scones]]. Ik heb de content van beide samengevoegd en (opnieuw?) gevraagd voor verwijdering van Scone. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 16 okt 2025 13:30 (CEST)

== Sjabloon:Recept (2) ==
Je kunt nu {{Tl|Infobox recept}} op elke receptpagina plaatsen, als er niets is ingevuld wordt het ''niet zichtbaar''. En er wordt automatisch een foto van Wikidata geplaatst, als die beschikbaar is (en de pagina gekoppeld is). - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 16 sep 2025 14:58 (CEST)
:Dat laatste gaat mis op oa. [[Kookboek/Tandoorikip]], doordat er ''twee'' afbeeldingen op wd staan. &lt;del&gt;Wordt aan gewerkt... ;-)&lt;/del&gt; - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 16 sep 2025 16:55 (CEST)
::Dat is een mooi automatisme: dat de foto uit het Wikidata-item wordt overgenomen. En je kunt hem altijd nog overschrijven als er juist voor dit recept een betere is, toch? Of in het geval dat er (ten onrechte) twee foto's in Wikidata staan. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 16 sep 2025 16:57 (CEST)
:::Ja, de afb. die je zelf invult heeft de hoogste prioriteit. Is het idd. ''ten onrechte'' als er twee foto's op wd staan? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 18 sep 2025 09:52 (CEST)
::::Ja, er behoort er maar één te staan, zie de foutboodschap als er twee of meer staan. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 18 sep 2025 09:57 (CEST)

== [[Sjabloon:Dagmenu]]... ==
... heeft een nieuwe parameter &quot;koptekst2&quot;, voor de wat langere teksten die niet goed onder een foto passen. Ik heb er al een paar ingevuld, en meteen wat ontbrekende afbeeldingen wegemoffeld. ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 29 sep 2025 12:08 (CEST)

:Dank, dat staat inderdaad mooier. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 29 sep 2025 12:23 (CEST)</text>
      <sha1>nmmnsb14nd2e8hhjllm5cu4q5vgl06w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Overleg gebruiker:Surajr7</title>
    <ns>3</ns>
    <id>46702</id>
    <revision>
      <id>428812</id>
      <timestamp>2026-05-22T11:21:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>welkom, samenvatting</comment>
      <origin>428812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="381" sha1="k30o2199i4ryofecpwvcoyly5az5egj" xml:space="preserve">{{Welkom}}

==Samenvatting==
Wil je een volgende keer asjeblieft de samenvatting invullen, zodat we kunnen zien ''waarom'' je een [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Schilderen/Kwantiteitscontrast&amp;curid=33757&amp;diff=428811&amp;oldid=422367 afbeelding vervangen] hebt? Dank je. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 22 mei 2026 13:21 (CEST)</text>
      <sha1>k30o2199i4ryofecpwvcoyly5az5egj</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>