Overleg gebruiker:Erik Baas

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="nl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikibooks</sitename>
    <dbname>nlwikibooks</dbname>
    <base>https://nl.wikibooks.org/wiki/Hoofdpagina</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.5</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speciaal</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Overleg</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Gebruiker</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Overleg gebruiker</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikibooks</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Overleg Wikibooks</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bestand</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Overleg bestand</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Overleg MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Sjabloon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Overleg sjabloon</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Help</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Overleg help</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Overleg categorie</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Transwiki</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Overleg transwiki</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Wikijunior</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Overleg Wikijunior</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Overleg module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Overleg gebruiker:Erik Baas</title>
    <ns>3</ns>
    <id>15692</id>
    <revision>
      <id>428919</id>
      <parentid>424950</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T12:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>/* hgj;lklkhgj */ — nieuwe sectie</comment>
      <origin>428919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11120" sha1="izblwa0ljoj7mfklju5rvlpchbithqu" xml:space="preserve">__TOC__ __NOINDEX__

* Archief: [[Overleg_gebruiker:Erik_Baas/Archief_2008-2019|2008-2019]] &amp;middot; {{Archieflinks|vanaf=2020}}

== Over de link in Wikidata naar [[Munt]] ==
Ik zag dat je de link in het Wikidata-item [[d:Q47859]] had gewijzigd van [[Kookboek/Munt]] naar de nieuwe doorverwijspagina [[Munt]] (ik heb die wijziging teniet gedaan zonder dat ik doorhad dat hij was gewijzigd). Enkele opmerkingen:
#  Dat mag eigenlijk alleen als het betreffende Wikidata-item óók over een doorverwijspagina gaat. Dat is niet het geval met [[d:Q47859]]. Officieel zou je dan een nieuw Wikidata-item hiervoor moeten maken, maar dan ben je alle links naar  Wikipedia, Commons en Wikibooks in andere talen kwijt, en daar gaat het nu juist om.
# In [[Help:Pagina's die niet gekoppeld zijn aan items#Problemen en uitdagingen]] had ik voor dit soort gevallen een oplossing vermeld. Als die niet voldoet, wil ik graag meedenken. Maar als een doorverwijspagina de oplossing wordt, dan:
## zijn er nog heel wat doorverwijspagina's te maken en te implementeren, ook in Wikidata.;
## moet je in NL-WB voor koppelingen met Wikipedia, Commons en Wikibooks in andere talen, etc. naar die doorverwijspagina's; dat lijkt me een mijl op zeven, wat niemand zomaar zal gaan doen (want wie weet dat? of je moet in elke pagina waarnaar de doorverwijspagina verwijst een link opnemen naar die doorverwijspagina);
## moet je niet alleen in de betreffende Tuin-pagina's het sjabloon &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Niet te koppelen}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; opnemen, maar ook in de Kookboek-pagina's; dat lijkt me dubbelop.
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 25 okt 2025 16:59 (CEST)

:Maar [[d:Q47859]] gaat duidelijk over de ''plant'', een koppeling met [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Munt]] ligt dus mi. meer voor de hand dan met Kookboek/Munt! Overigens is ook [[en:Cookbook:Mint]] gekoppeld aan Q47859, dat klopt dan ook niet. Zou Wikidata geen items moeten hebben met &quot;munt, de plant&quot; en &quot;munt als ingredi&amp;euml;nt&quot; ? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 25 okt 2025 17:43 (CEST)
::Daar heb je een punt. Dan zou dat nieuwe Wikidata-item iets worden als in [[c:Category:Mint]], met meer toepassingen dan alleen ingrediënt in gerechten, ook de kleur mintgroen en als geneesmiddel. Alleen dan weer jammer dan de link met Wikipedia en Wikispecies gaat ontbreken. Wat weegt het zwaarste? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 26 okt 2025 06:41 (CET)

== Lokaal terugplaatsen ==
Dag Erik,

Ik zag dat je een bestand lokaal had teruggeplaatst. Kan dat en hoe doe je dat want dan zou ik geen last meer hebben van Wikimedia Commons.

Mvg, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 29 mrt 2026 07:11 (CEST)

:Zoals steeds [&lt;nowiki/&gt;[[commons:User_talk:Pi.1415926535#File:Unconscience_learning.png_2|&lt;nowiki&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/User_talk:Pi.1415926535#File:Unconscience_learning.png_2]&lt;/nowiki&gt;]] dit moeten doen. [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 29 mrt 2026 07:12 (CEST)
::Ja, en we waren zo te zien tegelijk bezig met de beide artikelen waar de foto gebruikt werd. 
::Van dit gedoe op commons heb ik zo langzamerhand helemaal de buik vol. Er zijn in de loop der jaren al heel veel bestanden verwijderd, om allerlei redenen, en het blijkt nu weer te gebeuren door één verwijdernominatie, waarbij [[c:COM:INUSE]] én een protest mijnerzijds volkomen genegeerd worden. De ergernis, veel extra werk voor alle betrokkenen, bah...
::Lokaal uploaden kan via [[Speciaal:Uploaden]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 29 mrt 2026 07:35 (CEST)

== Lintfouten afsluitende tag ==

Dag Erik, je hebt er - sorry daarvoor - lang op moeten wachten ([[Overleg gebruiker:BeeBringer#Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt|https://nl.wikibooks.org/wiki/Overleg_gebruiker:BeeBringer#Lintfouten:_Afsluitende_tag_ontbreekt]]) maar [[Speciaal:LintErrors/missing-end-tag]] lijkt nu schoon. Ik moet nog wel twee andere lintfouten herstellen. Maar deze is eindelijk weg ZONDER een lelijke truc die weer andere problemen veroorzaakten op de pagina's zelf die het [[Sjabloon:Opmaak]] gebruikten. Bedankt voor je geduld. Misschien komt het sjabloon eindelijk uit de in ontwikkelingsfase. [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 27 apr 2026 15:58 (CEST)

:Dag Erik, er zijn geen [[:Categorie:Wikibooks:Pagina%27s_met_scriptfouten]] of [[Speciaal:LintErrors]] die uit de [[Module:Layout]] voortkomen (op dit moment). Dus dat is goed nieuws omdat ik weet dat ik dan naar deze toestand altijd terug kan keren. Lastig is dat de betreffende pagina's traag updaten en niet te purgen lijken te zijn, dus soms pas later na edits deze fouten opduiken. Maar goed in die zin is het [[Sjabloon:Opmaak]] veilig te gebruiken. Ik wil nog wel extra's checks doen op de gebruikersinput. Zo kwam 1 lintfout niet uit de module maar uit de pagina zelf die een ongebalanceerde tag meegaf. Daarop heb ik nu een warning ingebouwd in de module zodat de gebruiker ziet dat de invoer niet correct is. Nogmaals bedankt voor je geduld met mij wat betreft dit sjabloon. Met vriendelijke groet, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 28 apr 2026 05:50 (CEST)

== MediaWiki:Scribunto-doc-page-show ==

Hoi Erik,
Ik zie dat jij momenteel de edits doet aan [[MediaWiki:Scribunto-doc-page-show]], dus ik heb een vraagje voor je.
Het valt me op dat de tekst &quot;Documentatie: Module:Layout/doc&quot; (via MediaWiki:Scribunto-doc-page-show) nu standaard bovenaan elke module verschijnt en veel witruimte inneemt. Omdat je die documentatie bij de modules waar ik aan werk, ook gewoon kunt openen door op het document-symbool te klikken, voelt dit nu een beetje dubbelop.
Is het mogelijk om die regel bovenaan weg te halen? Dat maakt het overzicht in de modules waar ik aan werk een stuk rustiger.
Ik hoor graag of dat lukt!
Groetjes, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 28 apr 2026 22:01 (CEST)

:Dag Erik, ik wil natuurlijk ook niet jouw werk dwarszitten daarom heb ik het zo maar opgelost https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=MediaWiki%3AScribunto-doc-page-show&amp;diff=424823&amp;oldid=424803. Dan kan ik via [[Gebruiker:BeeBringer/common.css]] het voor mezelf uitzetten. Ik hoop dat het goed voor je zo is, groeten [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 28 apr 2026 22:37 (CEST)
::Het is laat ik kan het natuurlijk net zo goed zo oplossen voor iedereen die dan de module bekijkt https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=MediaWiki%3AScribunto-doc-page-show&amp;diff=424829&amp;oldid=424803 [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 28 apr 2026 22:55 (CEST)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 apr 2026 22:06 (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Keegan (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 --&gt;

== Commons gemeenschap ==
Dag Erik, zie [https://commons.wikimedia.org/wiki/User_talk:Pi.1415926535#File:Unconscience_learning.png_2], [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Undeletion_requests/Current_requests#File:Unconscience_learning.png] en [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons_talk:Project_scope#Proposal:_clarify_relationship_between_COM:INUSE_and_actual_practice]. Dan is het hier toch veel ...... ;) Dank voor je steun trouwens aldaar! [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 1 mei 2026 08:31 (CEST)
:Tja, daar kan ik kort over zijn: ik volg het niet meer, de ergernis werd me te veel. Het is toch ongelofelijk dat je zo moet strijden om je vrijwilligerswerk (!) te rechtvaardigen tegenover een paar egootjes die de richtlijnen niet respecteren? Bah. Mocht het tot een peiling of stemming komen zal ik mijn steentje bijdragen, maar verder bemoei ik me er niet meer mee: het moet wel leuk blijven, simpel gezegd. Als ik me rot wil ergeren en elke dag ruzie wil hebben ga ik wel naar nl.wikipedia. Oh, wacht... ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 mei 2026 10:38 (CEST)
::Was toch nog een lange reactie hahaha. Het was even ter onderbouwing van de wijzigingen op bestanden uploaden aangezien dit zorgvuldig afwegen vraagt omdat het een systeem pagina is. Dus nu dat bewijs binnen is laat ik het verder, maar dank voor je steun [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 1 mei 2026 11:12 (CEST)
::*Was ik toch bozer dan ik dacht... ;-)
::*Goed beschouwd is de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=MediaWiki%3AUploadtext&amp;diff=424936&amp;oldid=400493 zinsnede over lokaal uploaden] natuurlijk wel een belangrijke aanpassing van het beleid. Het lijkt me verstandig het op z'n minst even te melden in de [[wb:l|lerarenkamer]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 mei 2026 11:49 (CEST)

== hgj;lklkhgj ==

gjgjyutjuj</text>
      <sha1>izblwa0ljoj7mfklju5rvlpchbithqu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428920</id>
      <parentid>428919</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T12:45:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>Versie [[Special:Diff/428919|428919]] van [[Special:Contributions/Erik Baas|Erik Baas]] ([[User talk:Erik Baas|overleg]]) ongedaan gemaakt</comment>
      <origin>428920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11086" sha1="8kfagqx1wb75mf7i0cykndf0fj8b4mu" xml:space="preserve">__TOC__ __NOINDEX__

* Archief: [[Overleg_gebruiker:Erik_Baas/Archief_2008-2019|2008-2019]] &amp;middot; {{Archieflinks|vanaf=2020}}

== Over de link in Wikidata naar [[Munt]] ==
Ik zag dat je de link in het Wikidata-item [[d:Q47859]] had gewijzigd van [[Kookboek/Munt]] naar de nieuwe doorverwijspagina [[Munt]] (ik heb die wijziging teniet gedaan zonder dat ik doorhad dat hij was gewijzigd). Enkele opmerkingen:
#  Dat mag eigenlijk alleen als het betreffende Wikidata-item óók over een doorverwijspagina gaat. Dat is niet het geval met [[d:Q47859]]. Officieel zou je dan een nieuw Wikidata-item hiervoor moeten maken, maar dan ben je alle links naar  Wikipedia, Commons en Wikibooks in andere talen kwijt, en daar gaat het nu juist om.
# In [[Help:Pagina's die niet gekoppeld zijn aan items#Problemen en uitdagingen]] had ik voor dit soort gevallen een oplossing vermeld. Als die niet voldoet, wil ik graag meedenken. Maar als een doorverwijspagina de oplossing wordt, dan:
## zijn er nog heel wat doorverwijspagina's te maken en te implementeren, ook in Wikidata.;
## moet je in NL-WB voor koppelingen met Wikipedia, Commons en Wikibooks in andere talen, etc. naar die doorverwijspagina's; dat lijkt me een mijl op zeven, wat niemand zomaar zal gaan doen (want wie weet dat? of je moet in elke pagina waarnaar de doorverwijspagina verwijst een link opnemen naar die doorverwijspagina);
## moet je niet alleen in de betreffende Tuin-pagina's het sjabloon &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Niet te koppelen}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; opnemen, maar ook in de Kookboek-pagina's; dat lijkt me dubbelop.
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 25 okt 2025 16:59 (CEST)

:Maar [[d:Q47859]] gaat duidelijk over de ''plant'', een koppeling met [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Munt]] ligt dus mi. meer voor de hand dan met Kookboek/Munt! Overigens is ook [[en:Cookbook:Mint]] gekoppeld aan Q47859, dat klopt dan ook niet. Zou Wikidata geen items moeten hebben met &quot;munt, de plant&quot; en &quot;munt als ingredi&amp;euml;nt&quot; ? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 25 okt 2025 17:43 (CEST)
::Daar heb je een punt. Dan zou dat nieuwe Wikidata-item iets worden als in [[c:Category:Mint]], met meer toepassingen dan alleen ingrediënt in gerechten, ook de kleur mintgroen en als geneesmiddel. Alleen dan weer jammer dan de link met Wikipedia en Wikispecies gaat ontbreken. Wat weegt het zwaarste? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 26 okt 2025 06:41 (CET)

== Lokaal terugplaatsen ==
Dag Erik,

Ik zag dat je een bestand lokaal had teruggeplaatst. Kan dat en hoe doe je dat want dan zou ik geen last meer hebben van Wikimedia Commons.

Mvg, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 29 mrt 2026 07:11 (CEST)

:Zoals steeds [&lt;nowiki/&gt;[[commons:User_talk:Pi.1415926535#File:Unconscience_learning.png_2|&lt;nowiki&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/User_talk:Pi.1415926535#File:Unconscience_learning.png_2]&lt;/nowiki&gt;]] dit moeten doen. [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 29 mrt 2026 07:12 (CEST)
::Ja, en we waren zo te zien tegelijk bezig met de beide artikelen waar de foto gebruikt werd. 
::Van dit gedoe op commons heb ik zo langzamerhand helemaal de buik vol. Er zijn in de loop der jaren al heel veel bestanden verwijderd, om allerlei redenen, en het blijkt nu weer te gebeuren door één verwijdernominatie, waarbij [[c:COM:INUSE]] én een protest mijnerzijds volkomen genegeerd worden. De ergernis, veel extra werk voor alle betrokkenen, bah...
::Lokaal uploaden kan via [[Speciaal:Uploaden]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 29 mrt 2026 07:35 (CEST)

== Lintfouten afsluitende tag ==
Dag Erik, je hebt er - sorry daarvoor - lang op moeten wachten ([[Overleg gebruiker:BeeBringer#Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt|https://nl.wikibooks.org/wiki/Overleg_gebruiker:BeeBringer#Lintfouten:_Afsluitende_tag_ontbreekt]]) maar [[Speciaal:LintErrors/missing-end-tag]] lijkt nu schoon. Ik moet nog wel twee andere lintfouten herstellen. Maar deze is eindelijk weg ZONDER een lelijke truc die weer andere problemen veroorzaakten op de pagina's zelf die het [[Sjabloon:Opmaak]] gebruikten. Bedankt voor je geduld. Misschien komt het sjabloon eindelijk uit de in ontwikkelingsfase. [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 27 apr 2026 15:58 (CEST)

:Dag Erik, er zijn geen [[:Categorie:Wikibooks:Pagina%27s_met_scriptfouten]] of [[Speciaal:LintErrors]] die uit de [[Module:Layout]] voortkomen (op dit moment). Dus dat is goed nieuws omdat ik weet dat ik dan naar deze toestand altijd terug kan keren. Lastig is dat de betreffende pagina's traag updaten en niet te purgen lijken te zijn, dus soms pas later na edits deze fouten opduiken. Maar goed in die zin is het [[Sjabloon:Opmaak]] veilig te gebruiken. Ik wil nog wel extra's checks doen op de gebruikersinput. Zo kwam 1 lintfout niet uit de module maar uit de pagina zelf die een ongebalanceerde tag meegaf. Daarop heb ik nu een warning ingebouwd in de module zodat de gebruiker ziet dat de invoer niet correct is. Nogmaals bedankt voor je geduld met mij wat betreft dit sjabloon. Met vriendelijke groet, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 28 apr 2026 05:50 (CEST)

== MediaWiki:Scribunto-doc-page-show ==
Hoi Erik,
Ik zie dat jij momenteel de edits doet aan [[MediaWiki:Scribunto-doc-page-show]], dus ik heb een vraagje voor je.
Het valt me op dat de tekst &quot;Documentatie: Module:Layout/doc&quot; (via MediaWiki:Scribunto-doc-page-show) nu standaard bovenaan elke module verschijnt en veel witruimte inneemt. Omdat je die documentatie bij de modules waar ik aan werk, ook gewoon kunt openen door op het document-symbool te klikken, voelt dit nu een beetje dubbelop.
Is het mogelijk om die regel bovenaan weg te halen? Dat maakt het overzicht in de modules waar ik aan werk een stuk rustiger.
Ik hoor graag of dat lukt!
Groetjes, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 28 apr 2026 22:01 (CEST)

:Dag Erik, ik wil natuurlijk ook niet jouw werk dwarszitten daarom heb ik het zo maar opgelost https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=MediaWiki%3AScribunto-doc-page-show&amp;diff=424823&amp;oldid=424803. Dan kan ik via [[Gebruiker:BeeBringer/common.css]] het voor mezelf uitzetten. Ik hoop dat het goed voor je zo is, groeten [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 28 apr 2026 22:37 (CEST)
::Het is laat ik kan het natuurlijk net zo goed zo oplossen voor iedereen die dan de module bekijkt https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=MediaWiki%3AScribunto-doc-page-show&amp;diff=424829&amp;oldid=424803 [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 28 apr 2026 22:55 (CEST)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 apr 2026 22:06 (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Keegan (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 --&gt;

== Commons gemeenschap ==
Dag Erik, zie [https://commons.wikimedia.org/wiki/User_talk:Pi.1415926535#File:Unconscience_learning.png_2], [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Undeletion_requests/Current_requests#File:Unconscience_learning.png] en [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons_talk:Project_scope#Proposal:_clarify_relationship_between_COM:INUSE_and_actual_practice]. Dan is het hier toch veel ...... ;) Dank voor je steun trouwens aldaar! [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 1 mei 2026 08:31 (CEST)
:Tja, daar kan ik kort over zijn: ik volg het niet meer, de ergernis werd me te veel. Het is toch ongelofelijk dat je zo moet strijden om je vrijwilligerswerk (!) te rechtvaardigen tegenover een paar egootjes die de richtlijnen niet respecteren? Bah. Mocht het tot een peiling of stemming komen zal ik mijn steentje bijdragen, maar verder bemoei ik me er niet meer mee: het moet wel leuk blijven, simpel gezegd. Als ik me rot wil ergeren en elke dag ruzie wil hebben ga ik wel naar nl.wikipedia. Oh, wacht... ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 mei 2026 10:38 (CEST)
::Was toch nog een lange reactie hahaha. Het was even ter onderbouwing van de wijzigingen op bestanden uploaden aangezien dit zorgvuldig afwegen vraagt omdat het een systeem pagina is. Dus nu dat bewijs binnen is laat ik het verder, maar dank voor je steun [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 1 mei 2026 11:12 (CEST)
::*Was ik toch bozer dan ik dacht... ;-)
::*Goed beschouwd is de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=MediaWiki%3AUploadtext&amp;diff=424936&amp;oldid=400493 zinsnede over lokaal uploaden] natuurlijk wel een belangrijke aanpassing van het beleid. Het lijkt me verstandig het op z'n minst even te melden in de [[wb:l|lerarenkamer]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 mei 2026 11:49 (CEST)</text>
      <sha1>8kfagqx1wb75mf7i0cykndf0fj8b4mu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:Erik Baas/monobook.css</title>
    <ns>2</ns>
    <id>15793</id>
    <revision>
      <id>428923</id>
      <parentid>425141</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T13:22:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>textarea#wpTextbox1</comment>
      <origin>428923</origin>
      <model>css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="2915" sha1="78e9j53sr6r2wtmrq1638edygvxgpt2" xml:space="preserve">/* Gebruikersbijdragen overzichtelijker */
span.comment {
 font-style:normal;
 font-size:smaller; 
 font-weight:normal;
 background-color:rgb(248,252,255);
 color:black;
}
.mw-uctop {
 font-size:smaller; 
}

/* abbr-tags op volglijst en recente bewerkingen niet onderstrepen */
.bot, .minor, .newpage, .unpatrolled {border:none;}

/* kolommen &quot;prefixindex&quot; gelijke breedte */
table#mw-prefixindex-list-table td {width:33.33%;}

/* accentueer {{wrapper}} e.d. */
.editmode {background-color:#f8f8f8!important;}

/* hiddenStructure in (o.a. ?) Infoboxen zichtbaar maken */
.hiddenStructure {
 display:block;
 background-color:red;
 color:white;
 border:1px solid blue;
}

/* Volglijst en recente wijzigingen compacter (geïmproviseerd) */
.page-Speciaal_RecenteWijzigingen div table td,
.page-Speciaal_Volglijst div table td {
 padding-top:0px; padding-bottom:0px;
}

/* Opmaak extra links in sidebar */
#tb-zandbak, #tb-collecties {font-style:italic;}

/* &quot;Speciale pagina's&quot; compacter */
.mw-specialpages-table {border-bottom:1px solid silver;}
.mw-specialpages-table td li {font-size:87%; margin:-5px;}
.mw-specialpages-table td li a:visited {font-weight: bold;}
.mw-specialpages-table td+td,
.mw-specialpages-table td+td+td+td {width:0px;}
.mw-specialpages-table td,
.mw-specialpages-table td+td+td {width:50%;}
.page-Speciaal_SpecialePaginas h1,
.page-Speciaal_SpecialePaginas h4 {display:none;}

/* .. */
.diff-otitle, .diff-ntitle  {width:50%;}

/* Volglijst en recente wijzigingen: alle items &quot;opengeklapt&quot; */
/*
.page-Speciaal_Volglijst .mw-changeslist-hidden,
.page-Speciaal_RecenteWijzigingen .mw-changeslist-hidden {
  display:block!important;
}
*/

/*
.page-Speciaal_Volglijst .mw-changeslist-hidden table td+td,
.page-Speciaal_RecenteWijzigingen .mw-changeslist-hidden table td+td {
  background-color:#f8f8f8;
}
*/

/*
#centralNotice,
#p-zusterprojecten,
div.fundraiser-folded {display:none!important;}
*/

.mw-babel-footer {
 display:block;
 background-color:#fff0f0;
}

textarea#wpTextbox1 {
 background-color: #e0e0e0!important;
 border: 1px solid #808080;
}

/* uitklaplijsten compacter (20210930) */
.oo-ui-optionWidget,
.oo-ui-labelElement-label {
 line-height: 1em!important;
}
.oo-ui-decoratedOptionWidget {
 padding: 0.2em 2em 0.2em 3em!important;
}

/* Recent changes: */
 a.mw-changeslist-title {
  display: inline-block;
  width: 27%;
  height: 1.3em;
  overflow: hidden;
  line-height: 1.5em;
  white-space: nowrap;
  text-overflow: ellipsis;
  padding: 0;
 }
 span.mw-rollback-link a,
 span.mw-changeslist-links,
 span.mw-changeslist-links * {
  font-size: xx-small;
  color: #808080!important;
 }

/* Speciaal:Bijdragen */
body.mw-special-ContributionsSpecialPage ul.mw-contributions-list li {font-size: smaller;}


/* oud:
.page-Speciaal_Volglijst table img,
.page-Speciaal_RecenteWijzigingen table img,
#pt-prefswitch-link-on,
#pt-prefswitch-link-anon {
  display:none!important;
}
*/</text>
      <sha1>78e9j53sr6r2wtmrq1638edygvxgpt2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428929</id>
      <parentid>428923</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T16:26:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>-textarea</comment>
      <origin>428929</origin>
      <model>css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="2824" sha1="kx2xbklti0t5sh7nosinhlufcgm5q5p" xml:space="preserve">/* Gebruikersbijdragen overzichtelijker */
span.comment {
 font-style:normal;
 font-size:smaller; 
 font-weight:normal;
 background-color:rgb(248,252,255);
 color:black;
}
.mw-uctop {
 font-size:smaller; 
}

/* abbr-tags op volglijst en recente bewerkingen niet onderstrepen */
.bot, .minor, .newpage, .unpatrolled {border:none;}

/* kolommen &quot;prefixindex&quot; gelijke breedte */
table#mw-prefixindex-list-table td {width:33.33%;}

/* accentueer {{wrapper}} e.d. */
.editmode {background-color:#f8f8f8!important;}

/* hiddenStructure in (o.a. ?) Infoboxen zichtbaar maken */
.hiddenStructure {
 display:block;
 background-color:red;
 color:white;
 border:1px solid blue;
}

/* Volglijst en recente wijzigingen compacter (geïmproviseerd) */
.page-Speciaal_RecenteWijzigingen div table td,
.page-Speciaal_Volglijst div table td {
 padding-top:0px; padding-bottom:0px;
}

/* Opmaak extra links in sidebar */
#tb-zandbak, #tb-collecties {font-style:italic;}

/* &quot;Speciale pagina's&quot; compacter */
.mw-specialpages-table {border-bottom:1px solid silver;}
.mw-specialpages-table td li {font-size:87%; margin:-5px;}
.mw-specialpages-table td li a:visited {font-weight: bold;}
.mw-specialpages-table td+td,
.mw-specialpages-table td+td+td+td {width:0px;}
.mw-specialpages-table td,
.mw-specialpages-table td+td+td {width:50%;}
.page-Speciaal_SpecialePaginas h1,
.page-Speciaal_SpecialePaginas h4 {display:none;}

/* .. */
.diff-otitle, .diff-ntitle  {width:50%;}

/* Volglijst en recente wijzigingen: alle items &quot;opengeklapt&quot; */
/*
.page-Speciaal_Volglijst .mw-changeslist-hidden,
.page-Speciaal_RecenteWijzigingen .mw-changeslist-hidden {
  display:block!important;
}
*/

/*
.page-Speciaal_Volglijst .mw-changeslist-hidden table td+td,
.page-Speciaal_RecenteWijzigingen .mw-changeslist-hidden table td+td {
  background-color:#f8f8f8;
}
*/

/*
#centralNotice,
#p-zusterprojecten,
div.fundraiser-folded {display:none!important;}
*/

.mw-babel-footer {
 display:block;
 background-color:#fff0f0;
}

/* uitklaplijsten compacter (20210930) */
.oo-ui-optionWidget,
.oo-ui-labelElement-label {
 line-height: 1em!important;
}
.oo-ui-decoratedOptionWidget {
 padding: 0.2em 2em 0.2em 3em!important;
}

/* Recent changes: */
 a.mw-changeslist-title {
  display: inline-block;
  width: 27%;
  height: 1.3em;
  overflow: hidden;
  line-height: 1.5em;
  white-space: nowrap;
  text-overflow: ellipsis;
  padding: 0;
 }
 span.mw-rollback-link a,
 span.mw-changeslist-links,
 span.mw-changeslist-links * {
  font-size: xx-small;
  color: #808080!important;
 }

/* Speciaal:Bijdragen */
body.mw-special-ContributionsSpecialPage ul.mw-contributions-list li {font-size: smaller;}


/* oud:
.page-Speciaal_Volglijst table img,
.page-Speciaal_RecenteWijzigingen table img,
#pt-prefswitch-link-on,
#pt-prefswitch-link-anon {
  display:none!important;
}
*/</text>
      <sha1>kx2xbklti0t5sh7nosinhlufcgm5q5p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Computersystemen/Spanningsbron</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38031</id>
    <revision>
      <id>428916</id>
      <parentid>428810</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T12:10:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mattias.Campe</username>
        <id>572</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kenmerken */</comment>
      <origin>428916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29634" sha1="th4mq2aa3eprthjx4fqqg6lprioqb1t" xml:space="preserve">{{Index Computersystemen}}
== Doelstellingen ==
Onderstaande doelstellingen komen in meer of mindere mate aan bod. De &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;grijze&lt;/span&gt; doelstellingen komen hier niet aan bod. Dat zijn bv. praktijkoefeningen die aansluiten bij deze theorie, maar die in dit Wikibook niet behandeld worden. Of bv. theorie die in een ander hoofdstuk wordt behandeld.

Uit het leerplan van '''Applicatie- en Databeheer'''&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://pro.katholiekonderwijs.vlaanderen/iii-apda-da Leerplan Informatica- en communicatiewetenschappen B + S - 3de graad - D-finaliteit]&lt;/ref&gt;, een deel van leerplandoel 23:
* LPD 23: De leerlingen lichten de opbouw en werking van een computersysteem met zijn basiscomponenten en optionele componenten toe.
** &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Aansluitingen en connectoren&lt;/span&gt;
** &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Functie van controller en driver&lt;/span&gt;
* Lexicon. De basiscomponenten van een computersysteem zijn: &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;moederbord, processor,intern geheugen (werkgeheugen, cache geheugen, systeemgeheugen, CMOS), koeling,&lt;/span&gt; voeding&lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;, grafische kaart, klok&lt;/span&gt;.
* &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Lexicon. De optionele componenten van een computersysteem zijn hardwarecomponenten die dienen voor invoer, uitvoer of opslag&lt;/span&gt;
* &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Wenk. Enkel de gangbare actuele basiscomponenten en optionele componenten van een computersysteem worden besproken. Je kan ook sensoren als mogelijk invoerapparaat voor een smartphone behandelen.&lt;/span&gt;

Uit het leerplan Toegepaste Informatica van de richting '''Informaticabeheer'''&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Meer informatie op [https://ond.vvkso-ict.com/vvksomainnieuw/leerplanpubliek.asp?NR=2015/003 leerplan D/2015/7841/003]&lt;/ref&gt;:

* 1.3.3 Het principe van stroom via usb toelichten.
* 1.3.7 De kenmerken en toepassingsgebieden van een aantal moderne batterijtypes toelichten en vergelijken.
* ''1.5.5 Gelijk- en wisselspanning correct uitmeten.''
* 3.5.5 De kenmerken en het nut van een UPS toelichten.
* 3.1.14 De functie van de belangrijkste componenten van een netwerk toelichten, onder meer &lt;span style=&quot;text-decoration:line-through;&quot;&gt;werkstation, server, repeater, access point, switch, router, gateway,&lt;/span&gt; noodbatterij&lt;span style=&quot;text-decoration:line-through;&quot;&gt;, backbone, SAN, NAS&lt;/span&gt;.

Er zijn verschillende spanningsbronnen om elektronica te laten werken. Door de toename van mobiele toepassingen (laptop, tablet, smartphone, IoT) wordt de ontwikkeling van batterijen belangrijk. Door de afhankelijkheid van netwerken wordt een noodstroomvoeding (UPS, noodstroomaggregaat) ook belangrijk. In het toekomstig, wispelturig(er) elektriciteitsnet (wind, zonnepanelen,...) zullen batterijen, elektronica en software (beheer, monitoring, voorspelling,...) een belangrijke rol spelen in het beheer ervan.

== Elektrische grootheden ==
&lt;gallery&gt;
FSP350-60MDN_label.jpg|PSU
Digitale_meter_Sagemcom.gif|Digitale meter
Logo_ACDC.svg|AC/DC
230volt_50Hz.svg|230V, 50Hz
&lt;/gallery&gt;
In elektrische schakelingen zijn spanning en stroom fundamentele grootheden. Samen bepalen ze hoeveel vermogen zal worden opgenomen en hoeveel energie er zal worden verbruikt. Vandaar een korte introductie (voor meer info: zie het WikiBook [[Computersystemen/Elektriciteit|Computersystemen &gt; Elektriciteit]]). Omdat we de elektriciteit zelf niet kunnen zien, wordt bij uitleg gebruik gemaakt van een {{Wp|Hydraulische analogie|hydraulische analogie}}: hoe zou het eruit zien als elektriciteit hetzelfde als water zou zijn?

De '''spanning''' U (in volt, V) is het verschil in elektrisch potentiaal tussen twee punten (a.h.w. de drijvende kracht die elektrische ladingen in beweging kán brengen). Met een hydraulische analogie zou je dit kunnen bekijken als een waterton die op hoogte staat: het water in de ton staat onder druk en kan, wanneer er een opening is, naar buiten stromen.

De '''stroom''' I (in ampère, A) is de hoeveelheid elektrische lading die per seconde door een geleider stroomt. Met een hydraulische analogie maak je een opening in de waterton:  het water stroomt naar buiten en het debiet (bv. liter per seconde) komt overeen met de stroom.

Het '''vermogen''' is de hoeveelheid energie die per tijdseenheid zal worden omgezet: P = U * I, uitgedrukt in watt (W). Het vermogen hangt dus zowel af van de spanning, als de stroom. Vaak ligt de spanning (ongeveer) vast op 230 V. Als je een elektrisch vuurtje aansluit van 2000 Watt, dan kan je de opgenomen stroom berekenen als I = P / U. Als je het op een &quot;kleinere&quot; stand zet, dan daalt het vermogen en zal bijgevolg ook de opgenomen stroom dalen. Opgelet: niet ieder apparaat neemt direct het vermelde opgenomen vermogen op. Een power supply unit van een computer die 850 W vermeldt, zal afhankelijk van de belasting (bv. kantoorwerk versus zware game) niet die volle 850 Watt nodig hebben.

Het '''verbruik''' is de hoeveelheid energie over een bepaald tijdsinterval: E = P * t, uitgedrukt in wattuur (Wh).

Er zijn verschillende soorten spanningen en bijgevolg stromen:
* Zo levert een stopcontact typisch een {{Wp|Wisselspanning|wisselspanning}} van 230 V, waarbij de stroomrichting (meestal sinusvormig) periodiek (bv. 50 keer per seconde) wijzigt (''alternating current'').
* Elektronica verwacht vaak een {{Wp|Gelijkspanning|gelijkspanning}}, waarbij de stroomrichting hetzelfde blijft (''direct current''). Afhankelijk van de toepassing is de benodigde gelijkspanning vaak verschillend (bv. 5 V, 12 V, 20 volt).

Let op voor onderstaande, typische fouten:
* De eenheid van energie is wel degelijk Wh, of de afgeleide kWh. Het is dus niet kW/h, zoals je kent van km/h.
* ''Dit toestel verbruikt 200 watt per uur'' is fout!
** Ofwel zeg je ''Dit toestel neemt een vermogen op van 200 watt'', ofwel zeg je ''Dit toestel verbruikt in 1 uur 200 Wh''.
** Vermogen zegt nl. hoe snel je energie verbruikt, terwijl energie zegt hoeveel je verbruikt over een bepaalde tijd.
** Vermogen is dus zoals snelheid (bv. 100 km/h) en verbruik zoals de afgelegde afstand (bv. 100 km). Met énkel de snelheid weet je niet hoeveel afstand er zal afgelegd zijn.
* Wat zou het meest verbruiken? Het opwarmgedeelte van een microgolfoven of het displaytje?
** Misschien denk je aan het opwarmgedeelte, want dat displaytje kan toch niet veel verbruiken? Maar dan verwar je ''verbruik'' met ''opgenomen vermogen''. Stel dat het opwarmgedeelte 1000 W is en het displaytje 10 W.
** Verbruik opwarmgedeelte voor bv. 15 minuten per dag (0,25 u) is E = P * t = 1000 * 0,25 = 250 Wh.
** Verbruik display voor 24 uur per dag is E = P * t = 11 * 24 = 264 Wh
** In dit specifieke geval zal dus dat kleine displaytje meer verbruiken, alhoewel het maar een klein vermogen opneemt. Maar de tijd speelt bij het verbruik van energie natuurlijk een belangrijke rol.
* ''Opgelet: die draden uit de muur staan onder stroom!'' is fout! Ze staan nl. onder spanning, pas wanneer je die aanraakt kan er een stroom zijn en die zal je als een elektrisch schok voelen.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Tip || Grootheid !! Afkorting grootheid !! Eenheid !! Afkorting eenheid
|-
| Elektrische druk || Spanning || U &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(van ''Unterschied'' of verschil)&lt;/span&gt; || volt || V
|-
| Elektronendebiet || Stroom || I &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(van ''intensiteit'')&lt;/span&gt; || ampère || A
|-
| Snelheid || Vermogen || P &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(van ''power'')&lt;/span&gt; || watt || W
|-
| Hoeveelheid || Energie || E &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(van ''energy'')&lt;/span&gt; || wattuur || Wh
|}

Uiteraard kan je ook afgeleide eenheden gebruiken, waarvan de meest gebruikte &lt;code&gt;kilo = k&lt;/code&gt;, met als waarde 1000 = 10&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; en &lt;code&gt;milli = m&lt;/code&gt;, met als waarde 0,001 = 10&lt;sup&gt;-3&lt;/sup&gt; zijn. Zo kan je bv. kWh of mA tegenkomen.

== Elektrostatische ontlading (ESD) ==
&lt;gallery&gt;
Image:ESD (Susceptible).svg|ESD-waarschuwingssymbool
File:ESD-antistatisch-schoenen-merk-Otter.JPG|schoenen om ESD te voorkomen
File:Antistatic bag.jpg|zakje om ESD te voorkomen
&lt;/gallery&gt;
Bij spanning hadden we het over 'ladingen' wat je mogelijks doet denken aan de ontlading die je voelt als je een wollen trui uittrekt. Of na een autoritje stap je uit en van zodra je een voet op de grond zet voel je een schok. Het menselijk lichaam kan in droge (isolerende) lucht en op een isolerende ondergrond zeer hoge spanningen aannemen. Men kan zich dan opladen door schuifelen, zonder dat je merkt dat je “opgeladen bent”.

Er kan een '''{{Wp|Ladingsvereffening|ladingsvereffening}}''' optreden: elektrische lading verplaatst zich van een lichaam met hogere potentiaal naar een lichaam met lagere potentiaal wanneer beide elektrisch verbonden worden. Met een hydraulische analogie zou je kunnen verwijzen naar de {{Wp|Wet van de communicerende vaten|wet van de communicerende vaten}}.

Stel dat je bezig bent met het verwisselen van spanningsgevoelige geheugenchips bij computers of het solderen van bepaalde elektronische componenten, dan is het duidelijk dat dit deze chips geen goed doet. In de elektronica gebruikt men de term ''ESD'' (Electrostatic Discharge, {{Wp|Elektrostatische ontlading|elektrostatische ontlading}}). Componenten die hier gevoelig aan zijn, worden aangeduid als ''ESD‑gevoelig'' (Electrostatic Sensitive Device).

Daar ESD een defect kan veroorzaken aan de elektronica, doe je er goed aan dit te mijden. Met een wollen trui aan werken aan elektronica is geen goed idee. Om schade te vermijden kan men zich vooraf ontladen, bijvoorbeeld door een geaard metalen voorwerp (zoals een radiator) aan te raken. Op het vlak van fabricage en assemblage van elektrische apparaten wordt veel aandacht besteed aan het voorkomen van het elektrostatisch opladen van machines en personeel. Met geaarde gereedschappen, polsbanden en schoenzolen die met aarde zijn verbonden en elektrisch licht geleidende vloerbedekking, verpakkingsmaterialen en stoelzittingen wordt de strijd tegen ESD aangebonden.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Het vermijden van ESD komt aan bod in het Tweakers.net videoreport &quot;[https://tweakers.net/video/17647/elke-twee-seconden-een-nieuwe-tv-bezoek-aan-de-philips-fabriek-in-polen.html Bezoek aan de Philips-fabriek in Polen]&quot;. Ook een auto kan vanwege de wrijving met de lucht een hoge spanning verkrijgen net als een {{Wp|Elektriseermachine|elektriseermachine}}. Met een &quot;aardende&quot; geleidende strip die over de grond sleept kan men dit tegengaan. Het gaat bij deze aarding om kleine stromen en hoge spanningen.&lt;/ref&gt;

Opmerking: voor ESD is geen klassieke spanningsbron nodig. De spanning ontstaat door opgebouwde statische lading, met typisch hoge spanningen, maar zeer kleine hoeveelheden energie en zeer korte stroompulsen. De energie-inhoud is dus klein, maar de piekstromen en spanningen kunnen lokaal toch schade veroorzaken aan gevoelige componenten. Als spanningsbron om elektronica te laten werken is ESD daarom niet geschikt. Strikt genomen past dit niet volledig binnen het hoofdstuk over spanningsbronnen, maar het wordt hier vermeld omdat het verband houdt met elektrische lading en spanning.

== PSU ==
Een {{Wp|Power supply unit|PSU}} ({{Wp|en:Power supply unit (computer)|Power Supply Unit}}) vormt de wisselspanning van het {{Wp|Lichtnet|lichtnet}} (in Europa 230V op 50Hz) om naar een reeks gelijkspanningen (+12V, -12V, +5V, -5V, +3,3V). Deze gelijkspanningen zijn oa. nodig voor het moederbord en de opslagmedia. Bij ''high end'' systemen is er vaak ook een aparte voedingskabel vanaf de PSU naar de processor en/of de grafische kaart.

Enkele kenmerken:
* '''Totaal vermogen'''. Dit moet overeenstemmen met de configuratie zoals processor, moederbord, grafische kaart en opslagmedia. Licht overdimensioneren kan zeker geen kwaad (bv. bij een extra harde schijf in de toekomst).
* '''Vermogen per rail'''. Staar je niet alleen blind op het totaal maximaal vermogen, maar bekijk dit ook per rail. Zo merk je bij de afbeelding met specificaties een totaal vermogen van 350W, maar bij de 3,3V &amp; 5V rail maar 180W.
* De '''vormfactor'''. Een ATX-voeding zorgt ervoor dat je deze kan inbouwen in een ATX-computerkast en aansluiten op een ATX-moederbord. Er bestaat een 20- en 24-pin variant. Vaak kan je bij de 24-pin er 4 losmaken, zodat je deze ook op een 20-pin moederbord kan gebruiken. Door het volgen van deze standaard ben je behoorlijk vrij in jouw keuze. Sommige merkpc's maken gebruik van een merkeigen PSU. Bij een defect moet je een nieuwe PSU via hen aanschaffen en door deze {{Wp|Vendor lock-in|vendor lock-in}} kan de prijs behoorlijk hoog uitvallen.

Een onstabiel systeem kan o.a. komen door een slechte of ondergedimensioneerde voeding. Je kan deze uitmeten met een klassieke voltmeter, maar er bestaan ook speciale PSU-testers. Als je de pinouts uitmeet met een voltmeter, dan meet je steeds een spannings''verschil'', waarbij je normaal uitmeet t.o.v. de aarding. Meten tussen -5V en 0V zal zo -5V geven. Tussen 5V en 5V zal dit 0V zijn (en niet 10V). Tussen +12V en -12V zal dit 24V zijn (en niet 0V).

&lt;gallery&gt;
Power Supply ATX-450PNF.jpg|ATX
Delta Electronics special PSU DPS-185BB A Rev01.jpg|Niet-standaard
FSC_Primergy_TX200_0015.JPG|Server
FSP350-60MDN label.jpg|Specificaties
PC-Netzteilanschluesse ATX2 numbered IMGP2167 smial wp.jpg|Voedingsconnectoren
ATX-Stecker.png|Pinouts ATX
ATX Power Connector - Side.jpg|20- en 24-pins
Power supply tester with LCD display readout.jpg|PSU-tester
&lt;/gallery&gt;

Ter info enkele belangrijke opmerkingen bij de pinouts van ATX:
* De zwarte kleur staat symbool voor de aarding (en dus 0V) en wordt soms aangegeven door ''GND'', ''COM'' of ''massa''.
* Vroeger had je een aan-uit-schakelaar om de pc aan te zetten (zoals bij een lichtschakelaar). Nu wordt gewerkt met een ''soft switch'', waardoor de ATX-controller het PS_ON-signaaal aanzet om de volledige voeding aan te schakelen. Om de voeding aan te zetten zonder moederbord/pc moet je een &quot;verbinding&quot; maken tussen groen (PS_ON) en zwart, bv. met een jumper cable of paperclip.
* Het duurt een fractie van een seconde vooraleer alle spanningen stabiel zijn. Om te beletten dat de pc opstart in deze periode, zal de voeding pas een PWR_OK-signaal genereren als alle spanningen stabiel zijn. Pas na dit signaal begint de rest van de pc aan zijn opstartproces.
* De SB-vermelding zorgt dat een standby-functie van de computer mogelijk is of zodat de pc via {{Wp|Wake-on-LAN|Wake-on-LAN}} terug gewekt kan worden.

== Batterij ==
Een {{Wp|Batterij (elektrisch)|batterij}} (of accu) is ook een spanningsbron, omdat deze een elektrische spanning afgeeft waarvan de grootte bij het aansluiten van een elektrische belasting niet (veel) afneemt. Met andere woorden, als er een stroom gaat lopen blijft de spanning tussen de twee aansluitpunten van de spanningsbron gelijk. De stroomsterkte die de spanningsbron levert, wordt bepaald door de aangesloten belasting.

Met een hydraulische analogie wordt soms verwezen naar een pomp die gebruikt kan worden om water te laten stromen, maar het concept van &quot;opslag van energie&quot; is hier niet zo aanwezig. Een andere analogie is een {{Wp|Spaarbekken|spaarbekken}} waar je water in opslaat.

=== Kenmerken ===
Onderstaande kenmerken zijn van toepassing als specificaties van een batterij, waarvan sommige kenmerken enkel toepasbaar zijn op oplaadbare batterijen. Sommige kenmerken zijn duidelijk te bepalen (bv. bronspanning), maar andere minder gemakkelijk (bijv. de levensduur). De meest bekende kenmerken zijn wellicht de bronspanning de capaciteit, de wattuur en de ''state of health''.
&lt;gallery&gt;
Battery-Wireless_phone_charger.jpg|State of Charge
Panasonic-PP3-9volt-battery.jpg|Plus- en minpool
Four batteries in Series.JPG|6 V batterijen in serie
Expanded lithium-ion polymer battery from an Apple iPhone 3GS.jpg|Gezwollen batterij
&lt;/gallery&gt;

* De '''{{Wp|Elektromotorische kracht|bronspanning}}''' (in V) is de spanning tussen de klemmen van de accu in onbelaste toestand. Bij een nieuwe batterij is die spanning vaak iets groter dan wat officieel vermeld staat. Een batterij is leeg als de gemeten bronspanning te laag is om een apparaat te laten werken (bv. een batterij van 1,5 V waar je 1 V meet). Door het {{Wp|Serieschakeling|serieel schakelen}} van batterijen kan de totale bronspanning verhoogd worden: de plus-pool van de ene batterij wordt dan doorgelust naar de andere.
* De '''capaciteit''' van (oplaadbare) batterijen, uitgedrukt in {{Wp|ampère-uur|ampère-uur}} of Ah (een eenheid voor elektrische lading, niet van energie!) is de totale hoeveelheid lading die bij 1 ampère in 1 uur heeft gestroomd. Zo kan een 100 Ah accu 20 uur lang 5 ampère leveren (bij 20° C). Op wegwerpbatterijen laten fabrikanten dat meestal achterwege. Door het {{Wp|Parallelschakeling|parallel schakelen}} van batterijen, kan je de totale {{Wp|ampère-uur|capaciteit}} verhogen: de plus-polen worden dan aan elkaar gekoppeld en de min-polen ook.
* De '''wattuur''' drukt uit hoelang je een bepaald vermogen van een batterij kan afnemen. Een 100 Wh batterij laat toe om 10 W voor 10 uren af te nemen.
* De '''levensduur''' ({{Wp|en:State of health|''State of health'' of ''SoH''}}) drukt uit hoe de situatie van de batterij is t.o.v. zijn ideale conditie. Bij een net aanschafte batterij kan bv. de design capacity van 42750 mWh gehaald worden, dus SoH=100%. Een oudere batterij haalt qua ''full charge capacity'' misschien maar 34781 mWh, dus een SoH van 34781 / 42750 = 81%. Deze SoH hangt af van de omstandigheden (o.a. temperatuur) waarin de batterij wordt bewaard, geladen en ontladen. Ook het aantal laadcycli speelt een rol.
* De '''laad/ontlaadefficiëntie''' geven respectievelijk aan hoeveel van de energie bij het laden wordt opgeslagen en welk deel van de opgeslagen energie bij het ontladen benut kan worden. Als deze bijvoorbeeld 50-92% zijn, zal van de energie die bij het laden toegevoerd wordt, 50% in de accu terechtkomen (de rest gaat verloren als restwarmte). Bij gebruik van de accu zal 92% van de opgeslagen energie benut kunnen worden en zal de overige 8% verloren gaan als restwarmte.
* De prijs is uiteraard een belangrijk kenmerk, vaak bekeken als '''energie/prijs''': hoeveel energie krijg ik voor een bepaald bedrag. Dit wordt dan uitgedrukt in Wh/EUR.
* De '''{{Wp|energiedichtheid|energiedichtheid}}''' (in Wh/kg of Wh/l) is de hoeveelheid energie per massa- of volume-eenheid en is dus belangrijk bij mobiele toepassingen. Dit wijst dus op de maximale energie die er per kg of per liter kan worden in opgeslagen.
* De '''{{Wp|vermogensdichtheid|vermogensdichtheid}}''' (in W/kg) wijst op het maximale vermogen dat per kilogram kan geleverd kan worden. De vermogensdichtheid lijkt goed op de energiedichtheid, maar het zijn zeker geen synoniemen. Voor sommige toepassingen (bv. de loodaccu van een auto) is niet superveel energie nodig (een lage energiedichtheid is niet erg), maar moet er wel kortstondig een hoog vermogen kunnen aangeboden worden (een hoge vermogensdichtheid is dus wel nodig).
* '''Zelfontlading''' is een vervelende eigenschap van een accu, waardoor de elektrische lading langzaam verdwijnt, zonder dat de accu gebruikt wordt. Met een {{Wp|hydraulische analogie|hydraulische analogie}} zou je de accu kunnen vergelijken met een emmer: wat je er in stopt kan je er ook weer uithalen. Als je echter te lang wacht verdwijnt (bij een emmer: verdampt) de inhoud.
* Het '''aantal laadcycli''' dat de batterij kan verdragen, zonder dat de {{Wp|ampère-uur|capaciteit}} of {{Wp|Elektromotorische kracht|bronspanning}} te veel vermindert. Bij sommige types batterijen telt het twee keer ontladen en terug opladen maar als één laadcycli. Dit is bv. als je de helft van de batterij ontlaadt door gebruik, daarna terug volledig oplaadt, om deze daarna terug voor de helft te ontladen en om deze tenslotte terug volledig op te laden.
* De '''SoC''' ({{Wp|en:State of charge|State of charge}}) drukt in een percentage uit hoe vol de batterij geladen is. Dit wordt gebruikt door het BMS ({{Wp|en:Battery management system|Battery management system}}) om te weten hoeveel er nog geladen of ontladen kan worden.

Let goed op de gebruikte eenheden! Bij de capaciteit van oplaadbare batterijen is de eenheid ampère-uur, dus Ah en niet A/h! En bij energiedichtheid is de eenheid Wh/kg of Wh/l en niet W/h/kg of W/h/l!

=== Toepassingsgebieden ===
Als je de toepassingsgebieden van een batterij bekijkt, kan je dat doen op basis van het formaat of op basis van de technologie.

Het '''formaat''' is soms gestandaardiseerd, wat toelaat dat diegene die apparaten maken hun batterijhouder hierop kunnen ontwerpen.
* Een {{Wp|Knoopcel|knoopcel}} is een schijfvormige batterij, ongeveer ter grootte van een knoop. Knoopcellen worden toegepast in veel draagbare elektronische apparaten die een zeer gering stroomverbruik hebben. Voorbeelden hiervan zijn: de BIOS-batterij op het moederbord, horloges, rekenmachines, afstandsbedieningen, hoortoestellen, allerlei speelgoed en dergelijke. 
* Van de cilindervormige batterijen  zijn de meest bekende waarschijnlijk de AA en AAA batterijen. Afhankelijk van hoeveel ruimte er is wordt de grotere AA (bv. bij een fietslamp) of de kleinere AAA (bv. bij een afstandsbediening) gebruikt.
* Van de blokvormige batterijen is de 9-volt batterij wellicht de bekendste. Deze wordt vaak gebruikt bij walkie talkies en rookdetectoren.
* Helaas zijn niet alle batterijen/accu's gestandaardiseerd wat de uitwisselbaarheid verkleint en de {{Wp|Vendor lock-in|vendor lock-in}} vergroot. Denk bv. aan fiets- en laptopaccu's. In sommige situaties is de accu zelfs niet eens (of moeilijk) te vervangen. In dat opzicht kan het interessant zijn om {{Wp|iFixit|iFixit}} te bezoeken, om de repareerbaarheid te weten.

Bij de '''technologie''' is er heel wat onderzoek, door de vraag vanuit de mobiele wereld (laptop, gsm, smartphone, tablet,...), de mobiliteit (elektrische fietsen, auto's, bussen, ...) en hernieuwbare energie. De ideale batterij bestaat niet en dus is het vaak een afweging van situatie tot situatie: zo zal bij een thuisbatterij het gewicht minder belangrijk zijn dan bij de elektrische fiets. Je kan ver gaan in de vergelijking tussen {{Wp|en:Comparison of commercial battery types|de verschillende types}}, hier wordt de lijst beperkt:
* Een {{Wp|Loodaccu|loodaccu}} is vooral bekend als startaccu voor een klassieke ('fossiele') auto en deze kan in korte tijd hoge stroom leveren. De voordelen zijn o.a.: de eenvoud, relatief goedkoop te maken en relatief gemakkelijk te recycleren.
* Een {{Wp|Alkalinebatterij|alkalinebatterij}} is een niet-oplaadbare batterij die vaak gebruikt wordt voor speelgoed, flitslampen van camera's en mp3-spelers. De alkalinebatterij is een batterij met goede prestaties, zelfs bij lage temperaturen. Ook hebben deze batterijen een hoog opslagvermogen en een lange levensduur.
* Een {{Wp|Lithium-ion-accu|Lithium-ion-accu}} of Li-ion-accu is een accu die vaak in consumentenelektronica, elektrische mobiliteit wordt gebruikt, vooral vanwege de hoge energiedichtheid. Een nadeel is dat dit type niet te ver ontladen mag worden en daarom is deze voorzien van een regelsysteem (BMS, ''{{Wp|en:Battery management system|battery management system}}''). Er zijn gevallen van explosie en brand door hoge temperaturen.

&lt;gallery&gt;
File:Batteries comparison 4,5 D C AA AAA AAAA A23 9V CR2032 LR44 matchstick-1.jpeg|Diverse batterijen: 3R12, R20, R14, R6, R03, R61, 8R23, 6R61, knoopcellen
File:9V_innards_AAAA_removal-1.jpg|Binnenkant van een 9V batterij
File:Photo-CarBattery.jpg|Loodaccu
File:Nokia_Battery.jpg|Nokia Li-ion
&lt;/gallery&gt;

&lt;div style=&quot;color: black; background-color:#EEEEFF; font-size: smaller; border: 1px #1E90FF solid; border-left-width: 10px; padding: 5px;&quot;&gt;
'''Accuparken in Europa'''

In de toekomst kunnen batterijen er mee voor zorgen dat het elektriciteitsnet niet in mekaar stort door de moeilijk voorspelbare elektriciteitsstromen uit windmolens en zonnepanelen. Nu al zijn ze handig voor het stabiliseren van de netfrequentie, daar ze in milliseconden kunnen reageren. In Noord-Duitsland is de grootste batterij van Europa in werking gezet: 10.000 lithium-ion batterijen met een totaal vermogen van 48 MW. Dat klinkt veel maar is nog geen 2% van wat er in Europa staat aan middelen (opslag en stroomcentrales) om het hoogspanningsnet in evenwicht te houden. Bovendien is de kost van ongeveer 30 miljoen euro niet min en na een uur op vol vermogen zijn de batterijen al leeg. In Vlaanderen is er een accupark in Ruien (een investering van ca. 11 miljoen euro) en in Dilsen-Stokkem.

{{Voetnoot web | titel=Vlaanderen krijgt accupark van 25 megawatt | uitgever=Tweakers.net | datum=2018-06-26 | taal=nl | url=https://tweakers.net/nieuws/140229/vlaanderen-krijgt-accupark-van-25-megawatt.html }}
{{Voetnoot web | titel=Grootste stroombatterij in Europa moet black-outs helpen voorkomen | uitgever=VRT NWS | datum=2018-05-11 | taal=nl | url=https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2018/05/10/grootste-stroombatterij-in-europa-moet-black-outs-helpen-voorkom/ }}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color: black; background-color:#EEEEFF; font-size: smaller; border: 1px #1E90FF solid; border-left-width: 10px; padding: 5px;&quot;&gt;
'''De auto als mobiele energiecentrale'''

V2x is nu nog een ietwat cryptische term, maar de techniek zal in de nabije toekomst mogelijk in iedere auto en laadpaal zitten. Het is de verzamelterm voor elektrische auto's (''vehicle'') die energie kunnen terugleveren, dankzij een bidirectionele omvormer. Je kunt je auto dan op je huis (v2home), aan je bedrijf (v2business), aan het elektriciteitsnet (v2grid) of aan een klassiek toestel (v2load, bv. laptop opladen) koppelen. 

{{Voetnoot web | titel=De auto als mobiele energiecentrale | uitgever=Tweakers.net | datum=2022-05-21 | taal=nl | url=https://tweakers.net/reviews/10076/de-auto-als-mobiele-energiecentrale.html }}
&lt;/div&gt;

== USB ==
USB kan zowel gebruikt worden voor de overdracht van data, als het voorzien van een apparaat van een beperkt vermogen. Er zijn dan twee pinnen/kabeltjes voorzien voor stroom (aarding en 5 Volt) en twee voor de eigenlijke data. Eenvoudige apparaten hebben voldoende aan dat beperkt vermogen en kunnen dus via USB de nodige stroom krijgen (bv. muis, toetsenbord, USB-stick, webcam, HDD, opladen van smartphone,...). Men spreekt dan over '''buspowering'''. Soms wordt een Y-USB-kabel voorzien wanneer een enkele USB-poort onvoldoende vermogen kan leveren (bv. bij sommige externe HDDs). Voor apparaten met een groot vermogen (bv. printer, scanner, HDD) is USB vaak ontoereikend en moet een aparte spanningsbron voorzien worden ('''selfpowering''').

&lt;gallery&gt;
USB.svg|Configuratie USB A en B
Usb_kabel_beschriftet.jpg|Opengemaakte USB-kabel
Y-shaped USB 3.0 cable.jpg|Y-USB-kabel
&lt;/gallery&gt;

== Adapter ==
Een {{Wp|Adapter|netvoedingsadapter}} is een toestel dat de netspanning omzet in een lagere spanning, meestal gelijkspanning, bijvoorbeeld voor het opladen van een mobiele telefoon, laptop of tablet.

De belangrijkste specificaties slaan op de input (bv. 230V wisselspanning op 50 Hz) en output (bv. 12V gelijkspanning en 500mA). De uitgangsspanning moet exact overeenkomen met wat het apparaat vraagt, maar de vermelde stroom op de adapter mag meer zijn t.o.v. de waarde die het apparaat vermeldt (maar niet minder).

&lt;gallery&gt;
File:AC adapters.jpg
File:Wall wart opened.JPG
File:USB AC Adapters.JPG
File:Steckernetzteile.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Noodstroomvoeding ==
{{Wp|Noodstroomvoeding|Noodstroomvoeding}} is de voeding van een elektrisch netwerk, die in bedrijf komt zodra...
* ... de gebruikelijke primaire voeding uitvalt.
* ... de frequentie van de wisselspanning teveel afwijkt van de gebruikelijke frequentie (in Europa 50 Hz).
* ... de spanning teveel afwijkt van de gebruikelijke spanning (in Europa 230 V).

Binnen een netwerk neemt bv. de server een prominente rol in. Bij problemen met de primaire voeding kan het zijn dat er elektronica defect gaat of data verloren gaat. Dankzij een noodstroomvoeding kan de server nog een tijdje doorwerken of op zijn minst netjes afsluiten (bv. transacties afwerken, RAM bewaren op een opslagmedium, HDD tot stilstand brengen). 

Als noodstroomvoeding wordt vaak een UPS (''en'':{{Wp|en:Uninterruptible power supply|uninterruptible power supply}}) gebruikt, die intern een batterij heeft. Hoe groter die batterij, hoe langer men zonder primaire voeding kan. Als men ook langere periodes wil kunnen overbruggen, zal men dit combineren met een {{Wp|Noodstroomvoeding#Noodstroomaggregaat|noodstroomaggregaat}}.

&lt;gallery&gt;
UPSFrontView.jpg|Voorkant UPS
UPSRearView.jpg|Achterkant UPS
500kVA-UPS.jpg|500kVA-UPS
File:BronsV8.jpg|Dieselmotor
&lt;/gallery&gt;


&lt;div style=&quot;color: black; background-color:#EEEEFF; font-size: smaller; border: 1px #1E90FF solid; border-left-width: 10px; padding: 5px;&quot;&gt;
'''Stroomstoring Amsterdam leidt tot problemen bij datacenter'''

Een stroomstoring in Amsterdam heeft tot problemen bij het datacenter van TransIP geleid, waardoor diensten en sites van klanten tijdelijk offline waren. Een systeemstoring in combinatie met de weigering van een back-upgenerator zorgde voor problemen. De storing had ook impact op de site van Hardware.info, na de storing wilde een webserver niet herstarten. Vooral de commentaren bij het artikel zijn interessant om te weten in hoeverre je je kan wapenen bij problemen met de stroomvoorziening.

{{Voetnoot web | titel=Stroomstoring Amsterdam leidt tot problemen bij TransIP | uitgever=Tweakers.net | datum=2017-01-17 | taal=nl | url=https://tweakers.net/nieuws/120125/stroomstoring-amsterdam-leidt-tot-problemen-bij-transip.html }}
&lt;/div&gt;

{{Appendix}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>th4mq2aa3eprthjx4fqqg6lprioqb1t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428917</id>
      <parentid>428916</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T12:23:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mattias.Campe</username>
        <id>572</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elektrische grootheden */</comment>
      <origin>428917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29685" sha1="3jo6jhp42bz9f1eanxnkjkjl1ugeh46" xml:space="preserve">{{Index Computersystemen}}
== Doelstellingen ==
Onderstaande doelstellingen komen in meer of mindere mate aan bod. De &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;grijze&lt;/span&gt; doelstellingen komen hier niet aan bod. Dat zijn bv. praktijkoefeningen die aansluiten bij deze theorie, maar die in dit Wikibook niet behandeld worden. Of bv. theorie die in een ander hoofdstuk wordt behandeld.

Uit het leerplan van '''Applicatie- en Databeheer'''&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://pro.katholiekonderwijs.vlaanderen/iii-apda-da Leerplan Informatica- en communicatiewetenschappen B + S - 3de graad - D-finaliteit]&lt;/ref&gt;, een deel van leerplandoel 23:
* LPD 23: De leerlingen lichten de opbouw en werking van een computersysteem met zijn basiscomponenten en optionele componenten toe.
** &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Aansluitingen en connectoren&lt;/span&gt;
** &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Functie van controller en driver&lt;/span&gt;
* Lexicon. De basiscomponenten van een computersysteem zijn: &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;moederbord, processor,intern geheugen (werkgeheugen, cache geheugen, systeemgeheugen, CMOS), koeling,&lt;/span&gt; voeding&lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;, grafische kaart, klok&lt;/span&gt;.
* &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Lexicon. De optionele componenten van een computersysteem zijn hardwarecomponenten die dienen voor invoer, uitvoer of opslag&lt;/span&gt;
* &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Wenk. Enkel de gangbare actuele basiscomponenten en optionele componenten van een computersysteem worden besproken. Je kan ook sensoren als mogelijk invoerapparaat voor een smartphone behandelen.&lt;/span&gt;

Uit het leerplan Toegepaste Informatica van de richting '''Informaticabeheer'''&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Meer informatie op [https://ond.vvkso-ict.com/vvksomainnieuw/leerplanpubliek.asp?NR=2015/003 leerplan D/2015/7841/003]&lt;/ref&gt;:

* 1.3.3 Het principe van stroom via usb toelichten.
* 1.3.7 De kenmerken en toepassingsgebieden van een aantal moderne batterijtypes toelichten en vergelijken.
* ''1.5.5 Gelijk- en wisselspanning correct uitmeten.''
* 3.5.5 De kenmerken en het nut van een UPS toelichten.
* 3.1.14 De functie van de belangrijkste componenten van een netwerk toelichten, onder meer &lt;span style=&quot;text-decoration:line-through;&quot;&gt;werkstation, server, repeater, access point, switch, router, gateway,&lt;/span&gt; noodbatterij&lt;span style=&quot;text-decoration:line-through;&quot;&gt;, backbone, SAN, NAS&lt;/span&gt;.

Er zijn verschillende spanningsbronnen om elektronica te laten werken. Door de toename van mobiele toepassingen (laptop, tablet, smartphone, IoT) wordt de ontwikkeling van batterijen belangrijk. Door de afhankelijkheid van netwerken wordt een noodstroomvoeding (UPS, noodstroomaggregaat) ook belangrijk. In het toekomstig, wispelturig(er) elektriciteitsnet (wind, zonnepanelen,...) zullen batterijen, elektronica en software (beheer, monitoring, voorspelling,...) een belangrijke rol spelen in het beheer ervan.

== Elektrische grootheden ==
&lt;gallery&gt;
FSP350-60MDN_label.jpg|PSU
Digitale_meter_Sagemcom.gif|Digitale meter
Logo_ACDC.svg|AC/DC
230volt_50Hz.svg|230V, 50Hz
&lt;/gallery&gt;
In elektrische schakelingen zijn spanning en stroom fundamentele grootheden. Samen bepalen ze hoeveel vermogen zal worden opgenomen en hoeveel energie er zal worden verbruikt. Vandaar een korte introductie (voor meer info: zie het WikiBook [[Computersystemen/Elektriciteit|Computersystemen &gt; Elektriciteit]]). Omdat we de elektriciteit zelf niet kunnen zien, wordt bij uitleg gebruik gemaakt van een {{Wp|Hydraulische analogie|hydraulische analogie}}: hoe zou het eruit zien als elektriciteit hetzelfde als water zou zijn?

De '''spanning''' U (in volt, V) is het verschil in elektrisch potentiaal tussen twee punten (a.h.w. de drijvende kracht die elektrische ladingen in beweging kán brengen). Met een hydraulische analogie zou je dit kunnen bekijken als een waterton die op hoogte staat: het water in de ton staat onder druk en kan, wanneer er een opening is, naar buiten stromen.

De '''stroom''' I (in ampère, A) is de hoeveelheid elektrische lading die per seconde door een geleider stroomt. Met een hydraulische analogie maak je een opening in de waterton:  het water stroomt naar buiten en het debiet (bv. liter per seconde) komt overeen met de stroom.

Het '''vermogen''' is de hoeveelheid energie die per tijdseenheid zal worden omgezet: P = U * I, uitgedrukt in watt (W). Het vermogen hangt dus zowel af van de spanning, als de stroom. Vaak ligt de spanning (ongeveer) vast op 230 V. Als je een elektrisch vuurtje aansluit van 2000 Watt, dan kan je de opgenomen stroom berekenen als I = P / U. Als je het op een &quot;kleinere&quot; stand zet, dan daalt het vermogen en zal bijgevolg ook de opgenomen stroom dalen. Opgelet: niet ieder apparaat neemt direct het vermelde opgenomen vermogen op. Een power supply unit van een computer die 850 W vermeldt, zal afhankelijk van de belasting (bv. kantoorwerk versus zware game) niet die volle 850 Watt nodig hebben.

Het '''verbruik''' is de hoeveelheid energie over een bepaald tijdsinterval: E = P * t, uitgedrukt in wattuur (Wh).

Er zijn verschillende soorten spanningen en bijgevolg stromen:
* Zo levert een stopcontact typisch een {{Wp|Wisselspanning|wisselspanning}} van 230 V, waarbij de stroomrichting (meestal sinusvormig) periodiek (bv. 50 keer per seconde) wijzigt (''alternating current'').
* Elektronica verwacht vaak een {{Wp|Gelijkspanning|gelijkspanning}}, waarbij de stroomrichting hetzelfde blijft (''direct current''). Afhankelijk van de toepassing is de benodigde gelijkspanning vaak verschillend (bv. 5 V, 12 V, 20 volt).

Let op voor onderstaande, typische fouten:
* De eenheid van energie is wel degelijk Wh, of de afgeleide kWh. Het is dus niet kW/h, zoals je kent van km/h.
* ''Dit toestel verbruikt 200 watt per uur'' is fout!
** Ofwel zeg je ''Dit toestel neemt een vermogen op van 200 watt'', ofwel zeg je ''Dit toestel verbruikt in 1 uur 200 Wh''.
** Vermogen zegt nl. hoe snel je energie verbruikt, terwijl energie zegt hoeveel je verbruikt over een bepaalde tijd.
** Vermogen is dus zoals snelheid (bv. 100 km/h) en verbruik zoals de afgelegde afstand (bv. 100 km). Met énkel de snelheid weet je niet hoeveel afstand er zal afgelegd zijn.
* Wat zou het meest verbruiken? Het opwarmgedeelte van een microgolfoven of het displaytje?
** Misschien denk je aan het opwarmgedeelte, want dat displaytje kan toch niet veel verbruiken? Maar dan verwar je ''verbruik'' met ''opgenomen vermogen''. Stel dat het opwarmgedeelte 1000 W is en het displaytje 10 W.
** Verbruik opwarmgedeelte voor bv. 15 minuten per dag (0,25 u) is E = P * t = 1000 * 0,25 = 250 Wh.
** Verbruik display voor 24 uur per dag is E = P * t = 11 * 24 = 264 Wh
** In dit specifieke geval zal dus dat kleine displaytje meer verbruiken, alhoewel het maar een klein vermogen opneemt. Maar de tijd speelt bij het verbruik van energie natuurlijk een belangrijke rol.
* ''Opgelet: die draden uit de muur staan onder stroom!'' is fout! Ze staan nl. onder spanning, pas wanneer je die aanraakt kan er een stroom zijn en die zal je als een elektrisch schok voelen.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Tip || Grootheid !! Afkorting grootheid !! Tip grootheid !! Eenheid !! Afkorting eenheid !! Formule
|-
| Elektrische druk || Spanning || U || ''Unterschied'' of verschil || volt || V ||&lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;U = \frac{P}{I}&lt;/math&gt;
|-
| Elektronendebiet || Stroom || I  || ''Intensiteit'' || ampère || A || &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;I = \frac{P}{U}&lt;/math&gt;
|-
| Snelheid || Vermogen || P || ''Power'' || watt || W || &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;P = U \cdot I&lt;/math&gt;
|-
| Hoeveelheid || Energie || E || ''Energy'' || wattuur || Wh ||&lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;E = P \cdot t&lt;/math&gt;
|}

Uiteraard kan je ook afgeleide eenheden gebruiken, waarvan de meest gebruikte &lt;code&gt;kilo = k&lt;/code&gt;, met als waarde 1000 = 10&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; en &lt;code&gt;milli = m&lt;/code&gt;, met als waarde 0,001 = 10&lt;sup&gt;-3&lt;/sup&gt; zijn. Zo kan je bv. kWh of mA tegenkomen.

== Elektrostatische ontlading (ESD) ==
&lt;gallery&gt;
Image:ESD (Susceptible).svg|ESD-waarschuwingssymbool
File:ESD-antistatisch-schoenen-merk-Otter.JPG|schoenen om ESD te voorkomen
File:Antistatic bag.jpg|zakje om ESD te voorkomen
&lt;/gallery&gt;
Bij spanning hadden we het over 'ladingen' wat je mogelijks doet denken aan de ontlading die je voelt als je een wollen trui uittrekt. Of na een autoritje stap je uit en van zodra je een voet op de grond zet voel je een schok. Het menselijk lichaam kan in droge (isolerende) lucht en op een isolerende ondergrond zeer hoge spanningen aannemen. Men kan zich dan opladen door schuifelen, zonder dat je merkt dat je “opgeladen bent”.

Er kan een '''{{Wp|Ladingsvereffening|ladingsvereffening}}''' optreden: elektrische lading verplaatst zich van een lichaam met hogere potentiaal naar een lichaam met lagere potentiaal wanneer beide elektrisch verbonden worden. Met een hydraulische analogie zou je kunnen verwijzen naar de {{Wp|Wet van de communicerende vaten|wet van de communicerende vaten}}.

Stel dat je bezig bent met het verwisselen van spanningsgevoelige geheugenchips bij computers of het solderen van bepaalde elektronische componenten, dan is het duidelijk dat dit deze chips geen goed doet. In de elektronica gebruikt men de term ''ESD'' (Electrostatic Discharge, {{Wp|Elektrostatische ontlading|elektrostatische ontlading}}). Componenten die hier gevoelig aan zijn, worden aangeduid als ''ESD‑gevoelig'' (Electrostatic Sensitive Device).

Daar ESD een defect kan veroorzaken aan de elektronica, doe je er goed aan dit te mijden. Met een wollen trui aan werken aan elektronica is geen goed idee. Om schade te vermijden kan men zich vooraf ontladen, bijvoorbeeld door een geaard metalen voorwerp (zoals een radiator) aan te raken. Op het vlak van fabricage en assemblage van elektrische apparaten wordt veel aandacht besteed aan het voorkomen van het elektrostatisch opladen van machines en personeel. Met geaarde gereedschappen, polsbanden en schoenzolen die met aarde zijn verbonden en elektrisch licht geleidende vloerbedekking, verpakkingsmaterialen en stoelzittingen wordt de strijd tegen ESD aangebonden.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Het vermijden van ESD komt aan bod in het Tweakers.net videoreport &quot;[https://tweakers.net/video/17647/elke-twee-seconden-een-nieuwe-tv-bezoek-aan-de-philips-fabriek-in-polen.html Bezoek aan de Philips-fabriek in Polen]&quot;. Ook een auto kan vanwege de wrijving met de lucht een hoge spanning verkrijgen net als een {{Wp|Elektriseermachine|elektriseermachine}}. Met een &quot;aardende&quot; geleidende strip die over de grond sleept kan men dit tegengaan. Het gaat bij deze aarding om kleine stromen en hoge spanningen.&lt;/ref&gt;

Opmerking: voor ESD is geen klassieke spanningsbron nodig. De spanning ontstaat door opgebouwde statische lading, met typisch hoge spanningen, maar zeer kleine hoeveelheden energie en zeer korte stroompulsen. De energie-inhoud is dus klein, maar de piekstromen en spanningen kunnen lokaal toch schade veroorzaken aan gevoelige componenten. Als spanningsbron om elektronica te laten werken is ESD daarom niet geschikt. Strikt genomen past dit niet volledig binnen het hoofdstuk over spanningsbronnen, maar het wordt hier vermeld omdat het verband houdt met elektrische lading en spanning.

== PSU ==
Een {{Wp|Power supply unit|PSU}} ({{Wp|en:Power supply unit (computer)|Power Supply Unit}}) vormt de wisselspanning van het {{Wp|Lichtnet|lichtnet}} (in Europa 230V op 50Hz) om naar een reeks gelijkspanningen (+12V, -12V, +5V, -5V, +3,3V). Deze gelijkspanningen zijn oa. nodig voor het moederbord en de opslagmedia. Bij ''high end'' systemen is er vaak ook een aparte voedingskabel vanaf de PSU naar de processor en/of de grafische kaart.

Enkele kenmerken:
* '''Totaal vermogen'''. Dit moet overeenstemmen met de configuratie zoals processor, moederbord, grafische kaart en opslagmedia. Licht overdimensioneren kan zeker geen kwaad (bv. bij een extra harde schijf in de toekomst).
* '''Vermogen per rail'''. Staar je niet alleen blind op het totaal maximaal vermogen, maar bekijk dit ook per rail. Zo merk je bij de afbeelding met specificaties een totaal vermogen van 350W, maar bij de 3,3V &amp; 5V rail maar 180W.
* De '''vormfactor'''. Een ATX-voeding zorgt ervoor dat je deze kan inbouwen in een ATX-computerkast en aansluiten op een ATX-moederbord. Er bestaat een 20- en 24-pin variant. Vaak kan je bij de 24-pin er 4 losmaken, zodat je deze ook op een 20-pin moederbord kan gebruiken. Door het volgen van deze standaard ben je behoorlijk vrij in jouw keuze. Sommige merkpc's maken gebruik van een merkeigen PSU. Bij een defect moet je een nieuwe PSU via hen aanschaffen en door deze {{Wp|Vendor lock-in|vendor lock-in}} kan de prijs behoorlijk hoog uitvallen.

Een onstabiel systeem kan o.a. komen door een slechte of ondergedimensioneerde voeding. Je kan deze uitmeten met een klassieke voltmeter, maar er bestaan ook speciale PSU-testers. Als je de pinouts uitmeet met een voltmeter, dan meet je steeds een spannings''verschil'', waarbij je normaal uitmeet t.o.v. de aarding. Meten tussen -5V en 0V zal zo -5V geven. Tussen 5V en 5V zal dit 0V zijn (en niet 10V). Tussen +12V en -12V zal dit 24V zijn (en niet 0V).

&lt;gallery&gt;
Power Supply ATX-450PNF.jpg|ATX
Delta Electronics special PSU DPS-185BB A Rev01.jpg|Niet-standaard
FSC_Primergy_TX200_0015.JPG|Server
FSP350-60MDN label.jpg|Specificaties
PC-Netzteilanschluesse ATX2 numbered IMGP2167 smial wp.jpg|Voedingsconnectoren
ATX-Stecker.png|Pinouts ATX
ATX Power Connector - Side.jpg|20- en 24-pins
Power supply tester with LCD display readout.jpg|PSU-tester
&lt;/gallery&gt;

Ter info enkele belangrijke opmerkingen bij de pinouts van ATX:
* De zwarte kleur staat symbool voor de aarding (en dus 0V) en wordt soms aangegeven door ''GND'', ''COM'' of ''massa''.
* Vroeger had je een aan-uit-schakelaar om de pc aan te zetten (zoals bij een lichtschakelaar). Nu wordt gewerkt met een ''soft switch'', waardoor de ATX-controller het PS_ON-signaaal aanzet om de volledige voeding aan te schakelen. Om de voeding aan te zetten zonder moederbord/pc moet je een &quot;verbinding&quot; maken tussen groen (PS_ON) en zwart, bv. met een jumper cable of paperclip.
* Het duurt een fractie van een seconde vooraleer alle spanningen stabiel zijn. Om te beletten dat de pc opstart in deze periode, zal de voeding pas een PWR_OK-signaal genereren als alle spanningen stabiel zijn. Pas na dit signaal begint de rest van de pc aan zijn opstartproces.
* De SB-vermelding zorgt dat een standby-functie van de computer mogelijk is of zodat de pc via {{Wp|Wake-on-LAN|Wake-on-LAN}} terug gewekt kan worden.

== Batterij ==
Een {{Wp|Batterij (elektrisch)|batterij}} (of accu) is ook een spanningsbron, omdat deze een elektrische spanning afgeeft waarvan de grootte bij het aansluiten van een elektrische belasting niet (veel) afneemt. Met andere woorden, als er een stroom gaat lopen blijft de spanning tussen de twee aansluitpunten van de spanningsbron gelijk. De stroomsterkte die de spanningsbron levert, wordt bepaald door de aangesloten belasting.

Met een hydraulische analogie wordt soms verwezen naar een pomp die gebruikt kan worden om water te laten stromen, maar het concept van &quot;opslag van energie&quot; is hier niet zo aanwezig. Een andere analogie is een {{Wp|Spaarbekken|spaarbekken}} waar je water in opslaat.

=== Kenmerken ===
Onderstaande kenmerken zijn van toepassing als specificaties van een batterij, waarvan sommige kenmerken enkel toepasbaar zijn op oplaadbare batterijen. Sommige kenmerken zijn duidelijk te bepalen (bv. bronspanning), maar andere minder gemakkelijk (bijv. de levensduur). De meest bekende kenmerken zijn wellicht de bronspanning de capaciteit, de wattuur en de ''state of health''.
&lt;gallery&gt;
Battery-Wireless_phone_charger.jpg|State of Charge
Panasonic-PP3-9volt-battery.jpg|Plus- en minpool
Four batteries in Series.JPG|6 V batterijen in serie
Expanded lithium-ion polymer battery from an Apple iPhone 3GS.jpg|Gezwollen batterij
&lt;/gallery&gt;

* De '''{{Wp|Elektromotorische kracht|bronspanning}}''' (in V) is de spanning tussen de klemmen van de accu in onbelaste toestand. Bij een nieuwe batterij is die spanning vaak iets groter dan wat officieel vermeld staat. Een batterij is leeg als de gemeten bronspanning te laag is om een apparaat te laten werken (bv. een batterij van 1,5 V waar je 1 V meet). Door het {{Wp|Serieschakeling|serieel schakelen}} van batterijen kan de totale bronspanning verhoogd worden: de plus-pool van de ene batterij wordt dan doorgelust naar de andere.
* De '''capaciteit''' van (oplaadbare) batterijen, uitgedrukt in {{Wp|ampère-uur|ampère-uur}} of Ah (een eenheid voor elektrische lading, niet van energie!) is de totale hoeveelheid lading die bij 1 ampère in 1 uur heeft gestroomd. Zo kan een 100 Ah accu 20 uur lang 5 ampère leveren (bij 20° C). Op wegwerpbatterijen laten fabrikanten dat meestal achterwege. Door het {{Wp|Parallelschakeling|parallel schakelen}} van batterijen, kan je de totale {{Wp|ampère-uur|capaciteit}} verhogen: de plus-polen worden dan aan elkaar gekoppeld en de min-polen ook.
* De '''wattuur''' drukt uit hoelang je een bepaald vermogen van een batterij kan afnemen. Een 100 Wh batterij laat toe om 10 W voor 10 uren af te nemen.
* De '''levensduur''' ({{Wp|en:State of health|''State of health'' of ''SoH''}}) drukt uit hoe de situatie van de batterij is t.o.v. zijn ideale conditie. Bij een net aanschafte batterij kan bv. de design capacity van 42750 mWh gehaald worden, dus SoH=100%. Een oudere batterij haalt qua ''full charge capacity'' misschien maar 34781 mWh, dus een SoH van 34781 / 42750 = 81%. Deze SoH hangt af van de omstandigheden (o.a. temperatuur) waarin de batterij wordt bewaard, geladen en ontladen. Ook het aantal laadcycli speelt een rol.
* De '''laad/ontlaadefficiëntie''' geven respectievelijk aan hoeveel van de energie bij het laden wordt opgeslagen en welk deel van de opgeslagen energie bij het ontladen benut kan worden. Als deze bijvoorbeeld 50-92% zijn, zal van de energie die bij het laden toegevoerd wordt, 50% in de accu terechtkomen (de rest gaat verloren als restwarmte). Bij gebruik van de accu zal 92% van de opgeslagen energie benut kunnen worden en zal de overige 8% verloren gaan als restwarmte.
* De prijs is uiteraard een belangrijk kenmerk, vaak bekeken als '''energie/prijs''': hoeveel energie krijg ik voor een bepaald bedrag. Dit wordt dan uitgedrukt in Wh/EUR.
* De '''{{Wp|energiedichtheid|energiedichtheid}}''' (in Wh/kg of Wh/l) is de hoeveelheid energie per massa- of volume-eenheid en is dus belangrijk bij mobiele toepassingen. Dit wijst dus op de maximale energie die er per kg of per liter kan worden in opgeslagen.
* De '''{{Wp|vermogensdichtheid|vermogensdichtheid}}''' (in W/kg) wijst op het maximale vermogen dat per kilogram kan geleverd kan worden. De vermogensdichtheid lijkt goed op de energiedichtheid, maar het zijn zeker geen synoniemen. Voor sommige toepassingen (bv. de loodaccu van een auto) is niet superveel energie nodig (een lage energiedichtheid is niet erg), maar moet er wel kortstondig een hoog vermogen kunnen aangeboden worden (een hoge vermogensdichtheid is dus wel nodig).
* '''Zelfontlading''' is een vervelende eigenschap van een accu, waardoor de elektrische lading langzaam verdwijnt, zonder dat de accu gebruikt wordt. Met een {{Wp|hydraulische analogie|hydraulische analogie}} zou je de accu kunnen vergelijken met een emmer: wat je er in stopt kan je er ook weer uithalen. Als je echter te lang wacht verdwijnt (bij een emmer: verdampt) de inhoud.
* Het '''aantal laadcycli''' dat de batterij kan verdragen, zonder dat de {{Wp|ampère-uur|capaciteit}} of {{Wp|Elektromotorische kracht|bronspanning}} te veel vermindert. Bij sommige types batterijen telt het twee keer ontladen en terug opladen maar als één laadcycli. Dit is bv. als je de helft van de batterij ontlaadt door gebruik, daarna terug volledig oplaadt, om deze daarna terug voor de helft te ontladen en om deze tenslotte terug volledig op te laden.
* De '''SoC''' ({{Wp|en:State of charge|State of charge}}) drukt in een percentage uit hoe vol de batterij geladen is. Dit wordt gebruikt door het BMS ({{Wp|en:Battery management system|Battery management system}}) om te weten hoeveel er nog geladen of ontladen kan worden.

Let goed op de gebruikte eenheden! Bij de capaciteit van oplaadbare batterijen is de eenheid ampère-uur, dus Ah en niet A/h! En bij energiedichtheid is de eenheid Wh/kg of Wh/l en niet W/h/kg of W/h/l!

=== Toepassingsgebieden ===
Als je de toepassingsgebieden van een batterij bekijkt, kan je dat doen op basis van het formaat of op basis van de technologie.

Het '''formaat''' is soms gestandaardiseerd, wat toelaat dat diegene die apparaten maken hun batterijhouder hierop kunnen ontwerpen.
* Een {{Wp|Knoopcel|knoopcel}} is een schijfvormige batterij, ongeveer ter grootte van een knoop. Knoopcellen worden toegepast in veel draagbare elektronische apparaten die een zeer gering stroomverbruik hebben. Voorbeelden hiervan zijn: de BIOS-batterij op het moederbord, horloges, rekenmachines, afstandsbedieningen, hoortoestellen, allerlei speelgoed en dergelijke. 
* Van de cilindervormige batterijen  zijn de meest bekende waarschijnlijk de AA en AAA batterijen. Afhankelijk van hoeveel ruimte er is wordt de grotere AA (bv. bij een fietslamp) of de kleinere AAA (bv. bij een afstandsbediening) gebruikt.
* Van de blokvormige batterijen is de 9-volt batterij wellicht de bekendste. Deze wordt vaak gebruikt bij walkie talkies en rookdetectoren.
* Helaas zijn niet alle batterijen/accu's gestandaardiseerd wat de uitwisselbaarheid verkleint en de {{Wp|Vendor lock-in|vendor lock-in}} vergroot. Denk bv. aan fiets- en laptopaccu's. In sommige situaties is de accu zelfs niet eens (of moeilijk) te vervangen. In dat opzicht kan het interessant zijn om {{Wp|iFixit|iFixit}} te bezoeken, om de repareerbaarheid te weten.

Bij de '''technologie''' is er heel wat onderzoek, door de vraag vanuit de mobiele wereld (laptop, gsm, smartphone, tablet,...), de mobiliteit (elektrische fietsen, auto's, bussen, ...) en hernieuwbare energie. De ideale batterij bestaat niet en dus is het vaak een afweging van situatie tot situatie: zo zal bij een thuisbatterij het gewicht minder belangrijk zijn dan bij de elektrische fiets. Je kan ver gaan in de vergelijking tussen {{Wp|en:Comparison of commercial battery types|de verschillende types}}, hier wordt de lijst beperkt:
* Een {{Wp|Loodaccu|loodaccu}} is vooral bekend als startaccu voor een klassieke ('fossiele') auto en deze kan in korte tijd hoge stroom leveren. De voordelen zijn o.a.: de eenvoud, relatief goedkoop te maken en relatief gemakkelijk te recycleren.
* Een {{Wp|Alkalinebatterij|alkalinebatterij}} is een niet-oplaadbare batterij die vaak gebruikt wordt voor speelgoed, flitslampen van camera's en mp3-spelers. De alkalinebatterij is een batterij met goede prestaties, zelfs bij lage temperaturen. Ook hebben deze batterijen een hoog opslagvermogen en een lange levensduur.
* Een {{Wp|Lithium-ion-accu|Lithium-ion-accu}} of Li-ion-accu is een accu die vaak in consumentenelektronica, elektrische mobiliteit wordt gebruikt, vooral vanwege de hoge energiedichtheid. Een nadeel is dat dit type niet te ver ontladen mag worden en daarom is deze voorzien van een regelsysteem (BMS, ''{{Wp|en:Battery management system|battery management system}}''). Er zijn gevallen van explosie en brand door hoge temperaturen.

&lt;gallery&gt;
File:Batteries comparison 4,5 D C AA AAA AAAA A23 9V CR2032 LR44 matchstick-1.jpeg|Diverse batterijen: 3R12, R20, R14, R6, R03, R61, 8R23, 6R61, knoopcellen
File:9V_innards_AAAA_removal-1.jpg|Binnenkant van een 9V batterij
File:Photo-CarBattery.jpg|Loodaccu
File:Nokia_Battery.jpg|Nokia Li-ion
&lt;/gallery&gt;

&lt;div style=&quot;color: black; background-color:#EEEEFF; font-size: smaller; border: 1px #1E90FF solid; border-left-width: 10px; padding: 5px;&quot;&gt;
'''Accuparken in Europa'''

In de toekomst kunnen batterijen er mee voor zorgen dat het elektriciteitsnet niet in mekaar stort door de moeilijk voorspelbare elektriciteitsstromen uit windmolens en zonnepanelen. Nu al zijn ze handig voor het stabiliseren van de netfrequentie, daar ze in milliseconden kunnen reageren. In Noord-Duitsland is de grootste batterij van Europa in werking gezet: 10.000 lithium-ion batterijen met een totaal vermogen van 48 MW. Dat klinkt veel maar is nog geen 2% van wat er in Europa staat aan middelen (opslag en stroomcentrales) om het hoogspanningsnet in evenwicht te houden. Bovendien is de kost van ongeveer 30 miljoen euro niet min en na een uur op vol vermogen zijn de batterijen al leeg. In Vlaanderen is er een accupark in Ruien (een investering van ca. 11 miljoen euro) en in Dilsen-Stokkem.

{{Voetnoot web | titel=Vlaanderen krijgt accupark van 25 megawatt | uitgever=Tweakers.net | datum=2018-06-26 | taal=nl | url=https://tweakers.net/nieuws/140229/vlaanderen-krijgt-accupark-van-25-megawatt.html }}
{{Voetnoot web | titel=Grootste stroombatterij in Europa moet black-outs helpen voorkomen | uitgever=VRT NWS | datum=2018-05-11 | taal=nl | url=https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2018/05/10/grootste-stroombatterij-in-europa-moet-black-outs-helpen-voorkom/ }}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color: black; background-color:#EEEEFF; font-size: smaller; border: 1px #1E90FF solid; border-left-width: 10px; padding: 5px;&quot;&gt;
'''De auto als mobiele energiecentrale'''

V2x is nu nog een ietwat cryptische term, maar de techniek zal in de nabije toekomst mogelijk in iedere auto en laadpaal zitten. Het is de verzamelterm voor elektrische auto's (''vehicle'') die energie kunnen terugleveren, dankzij een bidirectionele omvormer. Je kunt je auto dan op je huis (v2home), aan je bedrijf (v2business), aan het elektriciteitsnet (v2grid) of aan een klassiek toestel (v2load, bv. laptop opladen) koppelen. 

{{Voetnoot web | titel=De auto als mobiele energiecentrale | uitgever=Tweakers.net | datum=2022-05-21 | taal=nl | url=https://tweakers.net/reviews/10076/de-auto-als-mobiele-energiecentrale.html }}
&lt;/div&gt;

== USB ==
USB kan zowel gebruikt worden voor de overdracht van data, als het voorzien van een apparaat van een beperkt vermogen. Er zijn dan twee pinnen/kabeltjes voorzien voor stroom (aarding en 5 Volt) en twee voor de eigenlijke data. Eenvoudige apparaten hebben voldoende aan dat beperkt vermogen en kunnen dus via USB de nodige stroom krijgen (bv. muis, toetsenbord, USB-stick, webcam, HDD, opladen van smartphone,...). Men spreekt dan over '''buspowering'''. Soms wordt een Y-USB-kabel voorzien wanneer een enkele USB-poort onvoldoende vermogen kan leveren (bv. bij sommige externe HDDs). Voor apparaten met een groot vermogen (bv. printer, scanner, HDD) is USB vaak ontoereikend en moet een aparte spanningsbron voorzien worden ('''selfpowering''').

&lt;gallery&gt;
USB.svg|Configuratie USB A en B
Usb_kabel_beschriftet.jpg|Opengemaakte USB-kabel
Y-shaped USB 3.0 cable.jpg|Y-USB-kabel
&lt;/gallery&gt;

== Adapter ==
Een {{Wp|Adapter|netvoedingsadapter}} is een toestel dat de netspanning omzet in een lagere spanning, meestal gelijkspanning, bijvoorbeeld voor het opladen van een mobiele telefoon, laptop of tablet.

De belangrijkste specificaties slaan op de input (bv. 230V wisselspanning op 50 Hz) en output (bv. 12V gelijkspanning en 500mA). De uitgangsspanning moet exact overeenkomen met wat het apparaat vraagt, maar de vermelde stroom op de adapter mag meer zijn t.o.v. de waarde die het apparaat vermeldt (maar niet minder).

&lt;gallery&gt;
File:AC adapters.jpg
File:Wall wart opened.JPG
File:USB AC Adapters.JPG
File:Steckernetzteile.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Noodstroomvoeding ==
{{Wp|Noodstroomvoeding|Noodstroomvoeding}} is de voeding van een elektrisch netwerk, die in bedrijf komt zodra...
* ... de gebruikelijke primaire voeding uitvalt.
* ... de frequentie van de wisselspanning teveel afwijkt van de gebruikelijke frequentie (in Europa 50 Hz).
* ... de spanning teveel afwijkt van de gebruikelijke spanning (in Europa 230 V).

Binnen een netwerk neemt bv. de server een prominente rol in. Bij problemen met de primaire voeding kan het zijn dat er elektronica defect gaat of data verloren gaat. Dankzij een noodstroomvoeding kan de server nog een tijdje doorwerken of op zijn minst netjes afsluiten (bv. transacties afwerken, RAM bewaren op een opslagmedium, HDD tot stilstand brengen). 

Als noodstroomvoeding wordt vaak een UPS (''en'':{{Wp|en:Uninterruptible power supply|uninterruptible power supply}}) gebruikt, die intern een batterij heeft. Hoe groter die batterij, hoe langer men zonder primaire voeding kan. Als men ook langere periodes wil kunnen overbruggen, zal men dit combineren met een {{Wp|Noodstroomvoeding#Noodstroomaggregaat|noodstroomaggregaat}}.

&lt;gallery&gt;
UPSFrontView.jpg|Voorkant UPS
UPSRearView.jpg|Achterkant UPS
500kVA-UPS.jpg|500kVA-UPS
File:BronsV8.jpg|Dieselmotor
&lt;/gallery&gt;


&lt;div style=&quot;color: black; background-color:#EEEEFF; font-size: smaller; border: 1px #1E90FF solid; border-left-width: 10px; padding: 5px;&quot;&gt;
'''Stroomstoring Amsterdam leidt tot problemen bij datacenter'''

Een stroomstoring in Amsterdam heeft tot problemen bij het datacenter van TransIP geleid, waardoor diensten en sites van klanten tijdelijk offline waren. Een systeemstoring in combinatie met de weigering van een back-upgenerator zorgde voor problemen. De storing had ook impact op de site van Hardware.info, na de storing wilde een webserver niet herstarten. Vooral de commentaren bij het artikel zijn interessant om te weten in hoeverre je je kan wapenen bij problemen met de stroomvoorziening.

{{Voetnoot web | titel=Stroomstoring Amsterdam leidt tot problemen bij TransIP | uitgever=Tweakers.net | datum=2017-01-17 | taal=nl | url=https://tweakers.net/nieuws/120125/stroomstoring-amsterdam-leidt-tot-problemen-bij-transip.html }}
&lt;/div&gt;

{{Appendix}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>3jo6jhp42bz9f1eanxnkjkjl1ugeh46</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428918</id>
      <parentid>428917</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T12:32:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mattias.Campe</username>
        <id>572</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elektrische grootheden */</comment>
      <origin>428918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29674" sha1="k7umpckynknvm28aenpl03ktofknhjv" xml:space="preserve">{{Index Computersystemen}}
== Doelstellingen ==
Onderstaande doelstellingen komen in meer of mindere mate aan bod. De &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;grijze&lt;/span&gt; doelstellingen komen hier niet aan bod. Dat zijn bv. praktijkoefeningen die aansluiten bij deze theorie, maar die in dit Wikibook niet behandeld worden. Of bv. theorie die in een ander hoofdstuk wordt behandeld.

Uit het leerplan van '''Applicatie- en Databeheer'''&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://pro.katholiekonderwijs.vlaanderen/iii-apda-da Leerplan Informatica- en communicatiewetenschappen B + S - 3de graad - D-finaliteit]&lt;/ref&gt;, een deel van leerplandoel 23:
* LPD 23: De leerlingen lichten de opbouw en werking van een computersysteem met zijn basiscomponenten en optionele componenten toe.
** &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Aansluitingen en connectoren&lt;/span&gt;
** &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Functie van controller en driver&lt;/span&gt;
* Lexicon. De basiscomponenten van een computersysteem zijn: &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;moederbord, processor,intern geheugen (werkgeheugen, cache geheugen, systeemgeheugen, CMOS), koeling,&lt;/span&gt; voeding&lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;, grafische kaart, klok&lt;/span&gt;.
* &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Lexicon. De optionele componenten van een computersysteem zijn hardwarecomponenten die dienen voor invoer, uitvoer of opslag&lt;/span&gt;
* &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Wenk. Enkel de gangbare actuele basiscomponenten en optionele componenten van een computersysteem worden besproken. Je kan ook sensoren als mogelijk invoerapparaat voor een smartphone behandelen.&lt;/span&gt;

Uit het leerplan Toegepaste Informatica van de richting '''Informaticabeheer'''&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Meer informatie op [https://ond.vvkso-ict.com/vvksomainnieuw/leerplanpubliek.asp?NR=2015/003 leerplan D/2015/7841/003]&lt;/ref&gt;:

* 1.3.3 Het principe van stroom via usb toelichten.
* 1.3.7 De kenmerken en toepassingsgebieden van een aantal moderne batterijtypes toelichten en vergelijken.
* ''1.5.5 Gelijk- en wisselspanning correct uitmeten.''
* 3.5.5 De kenmerken en het nut van een UPS toelichten.
* 3.1.14 De functie van de belangrijkste componenten van een netwerk toelichten, onder meer &lt;span style=&quot;text-decoration:line-through;&quot;&gt;werkstation, server, repeater, access point, switch, router, gateway,&lt;/span&gt; noodbatterij&lt;span style=&quot;text-decoration:line-through;&quot;&gt;, backbone, SAN, NAS&lt;/span&gt;.

Er zijn verschillende spanningsbronnen om elektronica te laten werken. Door de toename van mobiele toepassingen (laptop, tablet, smartphone, IoT) wordt de ontwikkeling van batterijen belangrijk. Door de afhankelijkheid van netwerken wordt een noodstroomvoeding (UPS, noodstroomaggregaat) ook belangrijk. In het toekomstig, wispelturig(er) elektriciteitsnet (wind, zonnepanelen,...) zullen batterijen, elektronica en software (beheer, monitoring, voorspelling,...) een belangrijke rol spelen in het beheer ervan.

== Elektrische grootheden ==
&lt;gallery&gt;
FSP350-60MDN_label.jpg|PSU
Digitale_meter_Sagemcom.gif|Digitale meter
Logo_ACDC.svg|AC/DC
230volt_50Hz.svg|230V, 50Hz
&lt;/gallery&gt;
In elektrische schakelingen zijn spanning en stroom fundamentele grootheden. Samen bepalen ze hoeveel vermogen zal worden opgenomen en hoeveel energie er zal worden verbruikt. Vandaar een korte introductie (voor meer info: zie het WikiBook [[Computersystemen/Elektriciteit|Computersystemen &gt; Elektriciteit]]). Omdat we de elektriciteit zelf niet kunnen zien, wordt bij uitleg gebruik gemaakt van een {{Wp|Hydraulische analogie|hydraulische analogie}}: hoe zou het eruit zien als elektriciteit hetzelfde als water zou zijn?

De '''spanning''' U (in volt, V) is het verschil in elektrisch potentiaal tussen twee punten (a.h.w. de drijvende kracht die elektrische ladingen in beweging kán brengen). Met een hydraulische analogie zou je dit kunnen bekijken als een waterton die op hoogte staat: het water in de ton staat onder druk en kan, wanneer er een opening is, naar buiten stromen.

De '''stroom''' I (in ampère, A) is de hoeveelheid elektrische lading die per seconde door een geleider stroomt. Met een hydraulische analogie maak je een opening in de waterton:  het water stroomt naar buiten en het debiet (bv. liter per seconde) komt overeen met de stroom.

Het '''vermogen''' is de hoeveelheid energie die per tijdseenheid zal worden omgezet: P = U * I, uitgedrukt in watt (W). Het vermogen hangt dus zowel af van de spanning, als de stroom. Vaak ligt de spanning (ongeveer) vast op 230 V. Als je een elektrisch vuurtje aansluit van 2000 Watt, dan kan je de opgenomen stroom berekenen als I = P / U. Als je het op een &quot;kleinere&quot; stand zet, dan daalt het vermogen en zal bijgevolg ook de opgenomen stroom dalen. Opgelet: niet ieder apparaat neemt direct het vermelde opgenomen vermogen op. Een power supply unit van een computer die 850 W vermeldt, zal afhankelijk van de belasting (bv. kantoorwerk versus zware game) niet die volle 850 Watt nodig hebben.

Het '''verbruik''' is de hoeveelheid energie over een bepaald tijdsinterval: E = P * t, uitgedrukt in wattuur (Wh).

Er zijn verschillende soorten spanningen en bijgevolg stromen:
* Zo levert een stopcontact typisch een {{Wp|Wisselspanning|wisselspanning}} van 230 V, waarbij de stroomrichting (meestal sinusvormig) periodiek (bv. 50 keer per seconde) wijzigt (''alternating current'').
* Elektronica verwacht vaak een {{Wp|Gelijkspanning|gelijkspanning}}, waarbij de stroomrichting hetzelfde blijft (''direct current''). Afhankelijk van de toepassing is de benodigde gelijkspanning vaak verschillend (bv. 5 V, 12 V, 20 volt).

Let op voor onderstaande, typische fouten:
* De eenheid van energie is wel degelijk Wh, of de afgeleide kWh. Het is dus niet kW/h, zoals je kent van km/h.
* ''Dit toestel verbruikt 200 watt per uur'' is fout!
** Ofwel zeg je ''Dit toestel neemt een vermogen op van 200 watt'', ofwel zeg je ''Dit toestel verbruikt in 1 uur 200 Wh''.
** Vermogen zegt nl. hoe snel je energie verbruikt, terwijl energie zegt hoeveel je verbruikt over een bepaalde tijd.
** Vermogen is dus zoals snelheid (bv. 100 km/h) en verbruik zoals de afgelegde afstand (bv. 100 km). Met énkel de snelheid weet je niet hoeveel afstand er zal afgelegd zijn.
* Wat zou het meest verbruiken? Het opwarmgedeelte van een microgolfoven of het displaytje?
** Misschien denk je aan het opwarmgedeelte, want dat displaytje kan toch niet veel verbruiken? Maar dan verwar je ''verbruik'' met ''opgenomen vermogen''. Stel dat het opwarmgedeelte 1000 W is en het displaytje 10 W.
** Verbruik opwarmgedeelte voor bv. 15 minuten per dag (0,25 u) is E = P * t = 1000 * 0,25 = 250 Wh.
** Verbruik display voor 24 uur per dag is E = P * t = 11 * 24 = 264 Wh
** In dit specifieke geval zal dus dat kleine displaytje meer verbruiken, alhoewel het maar een klein vermogen opneemt. Maar de tijd speelt bij het verbruik van energie natuurlijk een belangrijke rol.
* ''Opgelet: die draden uit de muur staan onder stroom!'' is fout! Ze staan nl. onder spanning, pas wanneer je die aanraakt kan er een stroom zijn en die zal je als een elektrisch schok voelen.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | Tip !! colspan=&quot;3&quot; | Grootheid !! colspan=&quot;2&quot; | Eenheid !! rowspan=&quot;2&quot; | Formule
|-
! Naam !! Afkorting !! Tip grootheid !! Naam !! Afkorting
|-
| Elektrische druk || Spanning || U || ''Unterschied'' of verschil || volt || V || &lt;math&gt;U = \frac{P}{I}&lt;/math&gt;
|-
| Elektronendebiet || Stroom || I || ''Intensiteit'' || ampère || A || &lt;math&gt;I = \frac{P}{U}&lt;/math&gt;
|-
| Snelheid || Vermogen || P || ''Power'' || watt || W || &lt;math&gt;P = U \cdot I&lt;/math&gt;
|-
| Hoeveelheid || Energie || E || ''Energy'' || wattuur || Wh || &lt;math&gt;E = P \cdot t&lt;/math&gt;
|}

Uiteraard kan je ook afgeleide eenheden gebruiken, waarvan de meest gebruikte &lt;code&gt;kilo = k&lt;/code&gt;, met als waarde 1000 = 10&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; en &lt;code&gt;milli = m&lt;/code&gt;, met als waarde 0,001 = 10&lt;sup&gt;-3&lt;/sup&gt; zijn. Zo kan je bv. kWh of mA tegenkomen.

== Elektrostatische ontlading (ESD) ==
&lt;gallery&gt;
Image:ESD (Susceptible).svg|ESD-waarschuwingssymbool
File:ESD-antistatisch-schoenen-merk-Otter.JPG|schoenen om ESD te voorkomen
File:Antistatic bag.jpg|zakje om ESD te voorkomen
&lt;/gallery&gt;
Bij spanning hadden we het over 'ladingen' wat je mogelijks doet denken aan de ontlading die je voelt als je een wollen trui uittrekt. Of na een autoritje stap je uit en van zodra je een voet op de grond zet voel je een schok. Het menselijk lichaam kan in droge (isolerende) lucht en op een isolerende ondergrond zeer hoge spanningen aannemen. Men kan zich dan opladen door schuifelen, zonder dat je merkt dat je “opgeladen bent”.

Er kan een '''{{Wp|Ladingsvereffening|ladingsvereffening}}''' optreden: elektrische lading verplaatst zich van een lichaam met hogere potentiaal naar een lichaam met lagere potentiaal wanneer beide elektrisch verbonden worden. Met een hydraulische analogie zou je kunnen verwijzen naar de {{Wp|Wet van de communicerende vaten|wet van de communicerende vaten}}.

Stel dat je bezig bent met het verwisselen van spanningsgevoelige geheugenchips bij computers of het solderen van bepaalde elektronische componenten, dan is het duidelijk dat dit deze chips geen goed doet. In de elektronica gebruikt men de term ''ESD'' (Electrostatic Discharge, {{Wp|Elektrostatische ontlading|elektrostatische ontlading}}). Componenten die hier gevoelig aan zijn, worden aangeduid als ''ESD‑gevoelig'' (Electrostatic Sensitive Device).

Daar ESD een defect kan veroorzaken aan de elektronica, doe je er goed aan dit te mijden. Met een wollen trui aan werken aan elektronica is geen goed idee. Om schade te vermijden kan men zich vooraf ontladen, bijvoorbeeld door een geaard metalen voorwerp (zoals een radiator) aan te raken. Op het vlak van fabricage en assemblage van elektrische apparaten wordt veel aandacht besteed aan het voorkomen van het elektrostatisch opladen van machines en personeel. Met geaarde gereedschappen, polsbanden en schoenzolen die met aarde zijn verbonden en elektrisch licht geleidende vloerbedekking, verpakkingsmaterialen en stoelzittingen wordt de strijd tegen ESD aangebonden.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Het vermijden van ESD komt aan bod in het Tweakers.net videoreport &quot;[https://tweakers.net/video/17647/elke-twee-seconden-een-nieuwe-tv-bezoek-aan-de-philips-fabriek-in-polen.html Bezoek aan de Philips-fabriek in Polen]&quot;. Ook een auto kan vanwege de wrijving met de lucht een hoge spanning verkrijgen net als een {{Wp|Elektriseermachine|elektriseermachine}}. Met een &quot;aardende&quot; geleidende strip die over de grond sleept kan men dit tegengaan. Het gaat bij deze aarding om kleine stromen en hoge spanningen.&lt;/ref&gt;

Opmerking: voor ESD is geen klassieke spanningsbron nodig. De spanning ontstaat door opgebouwde statische lading, met typisch hoge spanningen, maar zeer kleine hoeveelheden energie en zeer korte stroompulsen. De energie-inhoud is dus klein, maar de piekstromen en spanningen kunnen lokaal toch schade veroorzaken aan gevoelige componenten. Als spanningsbron om elektronica te laten werken is ESD daarom niet geschikt. Strikt genomen past dit niet volledig binnen het hoofdstuk over spanningsbronnen, maar het wordt hier vermeld omdat het verband houdt met elektrische lading en spanning.

== PSU ==
Een {{Wp|Power supply unit|PSU}} ({{Wp|en:Power supply unit (computer)|Power Supply Unit}}) vormt de wisselspanning van het {{Wp|Lichtnet|lichtnet}} (in Europa 230V op 50Hz) om naar een reeks gelijkspanningen (+12V, -12V, +5V, -5V, +3,3V). Deze gelijkspanningen zijn oa. nodig voor het moederbord en de opslagmedia. Bij ''high end'' systemen is er vaak ook een aparte voedingskabel vanaf de PSU naar de processor en/of de grafische kaart.

Enkele kenmerken:
* '''Totaal vermogen'''. Dit moet overeenstemmen met de configuratie zoals processor, moederbord, grafische kaart en opslagmedia. Licht overdimensioneren kan zeker geen kwaad (bv. bij een extra harde schijf in de toekomst).
* '''Vermogen per rail'''. Staar je niet alleen blind op het totaal maximaal vermogen, maar bekijk dit ook per rail. Zo merk je bij de afbeelding met specificaties een totaal vermogen van 350W, maar bij de 3,3V &amp; 5V rail maar 180W.
* De '''vormfactor'''. Een ATX-voeding zorgt ervoor dat je deze kan inbouwen in een ATX-computerkast en aansluiten op een ATX-moederbord. Er bestaat een 20- en 24-pin variant. Vaak kan je bij de 24-pin er 4 losmaken, zodat je deze ook op een 20-pin moederbord kan gebruiken. Door het volgen van deze standaard ben je behoorlijk vrij in jouw keuze. Sommige merkpc's maken gebruik van een merkeigen PSU. Bij een defect moet je een nieuwe PSU via hen aanschaffen en door deze {{Wp|Vendor lock-in|vendor lock-in}} kan de prijs behoorlijk hoog uitvallen.

Een onstabiel systeem kan o.a. komen door een slechte of ondergedimensioneerde voeding. Je kan deze uitmeten met een klassieke voltmeter, maar er bestaan ook speciale PSU-testers. Als je de pinouts uitmeet met een voltmeter, dan meet je steeds een spannings''verschil'', waarbij je normaal uitmeet t.o.v. de aarding. Meten tussen -5V en 0V zal zo -5V geven. Tussen 5V en 5V zal dit 0V zijn (en niet 10V). Tussen +12V en -12V zal dit 24V zijn (en niet 0V).

&lt;gallery&gt;
Power Supply ATX-450PNF.jpg|ATX
Delta Electronics special PSU DPS-185BB A Rev01.jpg|Niet-standaard
FSC_Primergy_TX200_0015.JPG|Server
FSP350-60MDN label.jpg|Specificaties
PC-Netzteilanschluesse ATX2 numbered IMGP2167 smial wp.jpg|Voedingsconnectoren
ATX-Stecker.png|Pinouts ATX
ATX Power Connector - Side.jpg|20- en 24-pins
Power supply tester with LCD display readout.jpg|PSU-tester
&lt;/gallery&gt;

Ter info enkele belangrijke opmerkingen bij de pinouts van ATX:
* De zwarte kleur staat symbool voor de aarding (en dus 0V) en wordt soms aangegeven door ''GND'', ''COM'' of ''massa''.
* Vroeger had je een aan-uit-schakelaar om de pc aan te zetten (zoals bij een lichtschakelaar). Nu wordt gewerkt met een ''soft switch'', waardoor de ATX-controller het PS_ON-signaaal aanzet om de volledige voeding aan te schakelen. Om de voeding aan te zetten zonder moederbord/pc moet je een &quot;verbinding&quot; maken tussen groen (PS_ON) en zwart, bv. met een jumper cable of paperclip.
* Het duurt een fractie van een seconde vooraleer alle spanningen stabiel zijn. Om te beletten dat de pc opstart in deze periode, zal de voeding pas een PWR_OK-signaal genereren als alle spanningen stabiel zijn. Pas na dit signaal begint de rest van de pc aan zijn opstartproces.
* De SB-vermelding zorgt dat een standby-functie van de computer mogelijk is of zodat de pc via {{Wp|Wake-on-LAN|Wake-on-LAN}} terug gewekt kan worden.

== Batterij ==
Een {{Wp|Batterij (elektrisch)|batterij}} (of accu) is ook een spanningsbron, omdat deze een elektrische spanning afgeeft waarvan de grootte bij het aansluiten van een elektrische belasting niet (veel) afneemt. Met andere woorden, als er een stroom gaat lopen blijft de spanning tussen de twee aansluitpunten van de spanningsbron gelijk. De stroomsterkte die de spanningsbron levert, wordt bepaald door de aangesloten belasting.

Met een hydraulische analogie wordt soms verwezen naar een pomp die gebruikt kan worden om water te laten stromen, maar het concept van &quot;opslag van energie&quot; is hier niet zo aanwezig. Een andere analogie is een {{Wp|Spaarbekken|spaarbekken}} waar je water in opslaat.

=== Kenmerken ===
Onderstaande kenmerken zijn van toepassing als specificaties van een batterij, waarvan sommige kenmerken enkel toepasbaar zijn op oplaadbare batterijen. Sommige kenmerken zijn duidelijk te bepalen (bv. bronspanning), maar andere minder gemakkelijk (bijv. de levensduur). De meest bekende kenmerken zijn wellicht de bronspanning de capaciteit, de wattuur en de ''state of health''.
&lt;gallery&gt;
Battery-Wireless_phone_charger.jpg|State of Charge
Panasonic-PP3-9volt-battery.jpg|Plus- en minpool
Four batteries in Series.JPG|6 V batterijen in serie
Expanded lithium-ion polymer battery from an Apple iPhone 3GS.jpg|Gezwollen batterij
&lt;/gallery&gt;

* De '''{{Wp|Elektromotorische kracht|bronspanning}}''' (in V) is de spanning tussen de klemmen van de accu in onbelaste toestand. Bij een nieuwe batterij is die spanning vaak iets groter dan wat officieel vermeld staat. Een batterij is leeg als de gemeten bronspanning te laag is om een apparaat te laten werken (bv. een batterij van 1,5 V waar je 1 V meet). Door het {{Wp|Serieschakeling|serieel schakelen}} van batterijen kan de totale bronspanning verhoogd worden: de plus-pool van de ene batterij wordt dan doorgelust naar de andere.
* De '''capaciteit''' van (oplaadbare) batterijen, uitgedrukt in {{Wp|ampère-uur|ampère-uur}} of Ah (een eenheid voor elektrische lading, niet van energie!) is de totale hoeveelheid lading die bij 1 ampère in 1 uur heeft gestroomd. Zo kan een 100 Ah accu 20 uur lang 5 ampère leveren (bij 20° C). Op wegwerpbatterijen laten fabrikanten dat meestal achterwege. Door het {{Wp|Parallelschakeling|parallel schakelen}} van batterijen, kan je de totale {{Wp|ampère-uur|capaciteit}} verhogen: de plus-polen worden dan aan elkaar gekoppeld en de min-polen ook.
* De '''wattuur''' drukt uit hoelang je een bepaald vermogen van een batterij kan afnemen. Een 100 Wh batterij laat toe om 10 W voor 10 uren af te nemen.
* De '''levensduur''' ({{Wp|en:State of health|''State of health'' of ''SoH''}}) drukt uit hoe de situatie van de batterij is t.o.v. zijn ideale conditie. Bij een net aanschafte batterij kan bv. de design capacity van 42750 mWh gehaald worden, dus SoH=100%. Een oudere batterij haalt qua ''full charge capacity'' misschien maar 34781 mWh, dus een SoH van 34781 / 42750 = 81%. Deze SoH hangt af van de omstandigheden (o.a. temperatuur) waarin de batterij wordt bewaard, geladen en ontladen. Ook het aantal laadcycli speelt een rol.
* De '''laad/ontlaadefficiëntie''' geven respectievelijk aan hoeveel van de energie bij het laden wordt opgeslagen en welk deel van de opgeslagen energie bij het ontladen benut kan worden. Als deze bijvoorbeeld 50-92% zijn, zal van de energie die bij het laden toegevoerd wordt, 50% in de accu terechtkomen (de rest gaat verloren als restwarmte). Bij gebruik van de accu zal 92% van de opgeslagen energie benut kunnen worden en zal de overige 8% verloren gaan als restwarmte.
* De prijs is uiteraard een belangrijk kenmerk, vaak bekeken als '''energie/prijs''': hoeveel energie krijg ik voor een bepaald bedrag. Dit wordt dan uitgedrukt in Wh/EUR.
* De '''{{Wp|energiedichtheid|energiedichtheid}}''' (in Wh/kg of Wh/l) is de hoeveelheid energie per massa- of volume-eenheid en is dus belangrijk bij mobiele toepassingen. Dit wijst dus op de maximale energie die er per kg of per liter kan worden in opgeslagen.
* De '''{{Wp|vermogensdichtheid|vermogensdichtheid}}''' (in W/kg) wijst op het maximale vermogen dat per kilogram kan geleverd kan worden. De vermogensdichtheid lijkt goed op de energiedichtheid, maar het zijn zeker geen synoniemen. Voor sommige toepassingen (bv. de loodaccu van een auto) is niet superveel energie nodig (een lage energiedichtheid is niet erg), maar moet er wel kortstondig een hoog vermogen kunnen aangeboden worden (een hoge vermogensdichtheid is dus wel nodig).
* '''Zelfontlading''' is een vervelende eigenschap van een accu, waardoor de elektrische lading langzaam verdwijnt, zonder dat de accu gebruikt wordt. Met een {{Wp|hydraulische analogie|hydraulische analogie}} zou je de accu kunnen vergelijken met een emmer: wat je er in stopt kan je er ook weer uithalen. Als je echter te lang wacht verdwijnt (bij een emmer: verdampt) de inhoud.
* Het '''aantal laadcycli''' dat de batterij kan verdragen, zonder dat de {{Wp|ampère-uur|capaciteit}} of {{Wp|Elektromotorische kracht|bronspanning}} te veel vermindert. Bij sommige types batterijen telt het twee keer ontladen en terug opladen maar als één laadcycli. Dit is bv. als je de helft van de batterij ontlaadt door gebruik, daarna terug volledig oplaadt, om deze daarna terug voor de helft te ontladen en om deze tenslotte terug volledig op te laden.
* De '''SoC''' ({{Wp|en:State of charge|State of charge}}) drukt in een percentage uit hoe vol de batterij geladen is. Dit wordt gebruikt door het BMS ({{Wp|en:Battery management system|Battery management system}}) om te weten hoeveel er nog geladen of ontladen kan worden.

Let goed op de gebruikte eenheden! Bij de capaciteit van oplaadbare batterijen is de eenheid ampère-uur, dus Ah en niet A/h! En bij energiedichtheid is de eenheid Wh/kg of Wh/l en niet W/h/kg of W/h/l!

=== Toepassingsgebieden ===
Als je de toepassingsgebieden van een batterij bekijkt, kan je dat doen op basis van het formaat of op basis van de technologie.

Het '''formaat''' is soms gestandaardiseerd, wat toelaat dat diegene die apparaten maken hun batterijhouder hierop kunnen ontwerpen.
* Een {{Wp|Knoopcel|knoopcel}} is een schijfvormige batterij, ongeveer ter grootte van een knoop. Knoopcellen worden toegepast in veel draagbare elektronische apparaten die een zeer gering stroomverbruik hebben. Voorbeelden hiervan zijn: de BIOS-batterij op het moederbord, horloges, rekenmachines, afstandsbedieningen, hoortoestellen, allerlei speelgoed en dergelijke. 
* Van de cilindervormige batterijen  zijn de meest bekende waarschijnlijk de AA en AAA batterijen. Afhankelijk van hoeveel ruimte er is wordt de grotere AA (bv. bij een fietslamp) of de kleinere AAA (bv. bij een afstandsbediening) gebruikt.
* Van de blokvormige batterijen is de 9-volt batterij wellicht de bekendste. Deze wordt vaak gebruikt bij walkie talkies en rookdetectoren.
* Helaas zijn niet alle batterijen/accu's gestandaardiseerd wat de uitwisselbaarheid verkleint en de {{Wp|Vendor lock-in|vendor lock-in}} vergroot. Denk bv. aan fiets- en laptopaccu's. In sommige situaties is de accu zelfs niet eens (of moeilijk) te vervangen. In dat opzicht kan het interessant zijn om {{Wp|iFixit|iFixit}} te bezoeken, om de repareerbaarheid te weten.

Bij de '''technologie''' is er heel wat onderzoek, door de vraag vanuit de mobiele wereld (laptop, gsm, smartphone, tablet,...), de mobiliteit (elektrische fietsen, auto's, bussen, ...) en hernieuwbare energie. De ideale batterij bestaat niet en dus is het vaak een afweging van situatie tot situatie: zo zal bij een thuisbatterij het gewicht minder belangrijk zijn dan bij de elektrische fiets. Je kan ver gaan in de vergelijking tussen {{Wp|en:Comparison of commercial battery types|de verschillende types}}, hier wordt de lijst beperkt:
* Een {{Wp|Loodaccu|loodaccu}} is vooral bekend als startaccu voor een klassieke ('fossiele') auto en deze kan in korte tijd hoge stroom leveren. De voordelen zijn o.a.: de eenvoud, relatief goedkoop te maken en relatief gemakkelijk te recycleren.
* Een {{Wp|Alkalinebatterij|alkalinebatterij}} is een niet-oplaadbare batterij die vaak gebruikt wordt voor speelgoed, flitslampen van camera's en mp3-spelers. De alkalinebatterij is een batterij met goede prestaties, zelfs bij lage temperaturen. Ook hebben deze batterijen een hoog opslagvermogen en een lange levensduur.
* Een {{Wp|Lithium-ion-accu|Lithium-ion-accu}} of Li-ion-accu is een accu die vaak in consumentenelektronica, elektrische mobiliteit wordt gebruikt, vooral vanwege de hoge energiedichtheid. Een nadeel is dat dit type niet te ver ontladen mag worden en daarom is deze voorzien van een regelsysteem (BMS, ''{{Wp|en:Battery management system|battery management system}}''). Er zijn gevallen van explosie en brand door hoge temperaturen.

&lt;gallery&gt;
File:Batteries comparison 4,5 D C AA AAA AAAA A23 9V CR2032 LR44 matchstick-1.jpeg|Diverse batterijen: 3R12, R20, R14, R6, R03, R61, 8R23, 6R61, knoopcellen
File:9V_innards_AAAA_removal-1.jpg|Binnenkant van een 9V batterij
File:Photo-CarBattery.jpg|Loodaccu
File:Nokia_Battery.jpg|Nokia Li-ion
&lt;/gallery&gt;

&lt;div style=&quot;color: black; background-color:#EEEEFF; font-size: smaller; border: 1px #1E90FF solid; border-left-width: 10px; padding: 5px;&quot;&gt;
'''Accuparken in Europa'''

In de toekomst kunnen batterijen er mee voor zorgen dat het elektriciteitsnet niet in mekaar stort door de moeilijk voorspelbare elektriciteitsstromen uit windmolens en zonnepanelen. Nu al zijn ze handig voor het stabiliseren van de netfrequentie, daar ze in milliseconden kunnen reageren. In Noord-Duitsland is de grootste batterij van Europa in werking gezet: 10.000 lithium-ion batterijen met een totaal vermogen van 48 MW. Dat klinkt veel maar is nog geen 2% van wat er in Europa staat aan middelen (opslag en stroomcentrales) om het hoogspanningsnet in evenwicht te houden. Bovendien is de kost van ongeveer 30 miljoen euro niet min en na een uur op vol vermogen zijn de batterijen al leeg. In Vlaanderen is er een accupark in Ruien (een investering van ca. 11 miljoen euro) en in Dilsen-Stokkem.

{{Voetnoot web | titel=Vlaanderen krijgt accupark van 25 megawatt | uitgever=Tweakers.net | datum=2018-06-26 | taal=nl | url=https://tweakers.net/nieuws/140229/vlaanderen-krijgt-accupark-van-25-megawatt.html }}
{{Voetnoot web | titel=Grootste stroombatterij in Europa moet black-outs helpen voorkomen | uitgever=VRT NWS | datum=2018-05-11 | taal=nl | url=https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2018/05/10/grootste-stroombatterij-in-europa-moet-black-outs-helpen-voorkom/ }}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color: black; background-color:#EEEEFF; font-size: smaller; border: 1px #1E90FF solid; border-left-width: 10px; padding: 5px;&quot;&gt;
'''De auto als mobiele energiecentrale'''

V2x is nu nog een ietwat cryptische term, maar de techniek zal in de nabije toekomst mogelijk in iedere auto en laadpaal zitten. Het is de verzamelterm voor elektrische auto's (''vehicle'') die energie kunnen terugleveren, dankzij een bidirectionele omvormer. Je kunt je auto dan op je huis (v2home), aan je bedrijf (v2business), aan het elektriciteitsnet (v2grid) of aan een klassiek toestel (v2load, bv. laptop opladen) koppelen. 

{{Voetnoot web | titel=De auto als mobiele energiecentrale | uitgever=Tweakers.net | datum=2022-05-21 | taal=nl | url=https://tweakers.net/reviews/10076/de-auto-als-mobiele-energiecentrale.html }}
&lt;/div&gt;

== USB ==
USB kan zowel gebruikt worden voor de overdracht van data, als het voorzien van een apparaat van een beperkt vermogen. Er zijn dan twee pinnen/kabeltjes voorzien voor stroom (aarding en 5 Volt) en twee voor de eigenlijke data. Eenvoudige apparaten hebben voldoende aan dat beperkt vermogen en kunnen dus via USB de nodige stroom krijgen (bv. muis, toetsenbord, USB-stick, webcam, HDD, opladen van smartphone,...). Men spreekt dan over '''buspowering'''. Soms wordt een Y-USB-kabel voorzien wanneer een enkele USB-poort onvoldoende vermogen kan leveren (bv. bij sommige externe HDDs). Voor apparaten met een groot vermogen (bv. printer, scanner, HDD) is USB vaak ontoereikend en moet een aparte spanningsbron voorzien worden ('''selfpowering''').

&lt;gallery&gt;
USB.svg|Configuratie USB A en B
Usb_kabel_beschriftet.jpg|Opengemaakte USB-kabel
Y-shaped USB 3.0 cable.jpg|Y-USB-kabel
&lt;/gallery&gt;

== Adapter ==
Een {{Wp|Adapter|netvoedingsadapter}} is een toestel dat de netspanning omzet in een lagere spanning, meestal gelijkspanning, bijvoorbeeld voor het opladen van een mobiele telefoon, laptop of tablet.

De belangrijkste specificaties slaan op de input (bv. 230V wisselspanning op 50 Hz) en output (bv. 12V gelijkspanning en 500mA). De uitgangsspanning moet exact overeenkomen met wat het apparaat vraagt, maar de vermelde stroom op de adapter mag meer zijn t.o.v. de waarde die het apparaat vermeldt (maar niet minder).

&lt;gallery&gt;
File:AC adapters.jpg
File:Wall wart opened.JPG
File:USB AC Adapters.JPG
File:Steckernetzteile.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Noodstroomvoeding ==
{{Wp|Noodstroomvoeding|Noodstroomvoeding}} is de voeding van een elektrisch netwerk, die in bedrijf komt zodra...
* ... de gebruikelijke primaire voeding uitvalt.
* ... de frequentie van de wisselspanning teveel afwijkt van de gebruikelijke frequentie (in Europa 50 Hz).
* ... de spanning teveel afwijkt van de gebruikelijke spanning (in Europa 230 V).

Binnen een netwerk neemt bv. de server een prominente rol in. Bij problemen met de primaire voeding kan het zijn dat er elektronica defect gaat of data verloren gaat. Dankzij een noodstroomvoeding kan de server nog een tijdje doorwerken of op zijn minst netjes afsluiten (bv. transacties afwerken, RAM bewaren op een opslagmedium, HDD tot stilstand brengen). 

Als noodstroomvoeding wordt vaak een UPS (''en'':{{Wp|en:Uninterruptible power supply|uninterruptible power supply}}) gebruikt, die intern een batterij heeft. Hoe groter die batterij, hoe langer men zonder primaire voeding kan. Als men ook langere periodes wil kunnen overbruggen, zal men dit combineren met een {{Wp|Noodstroomvoeding#Noodstroomaggregaat|noodstroomaggregaat}}.

&lt;gallery&gt;
UPSFrontView.jpg|Voorkant UPS
UPSRearView.jpg|Achterkant UPS
500kVA-UPS.jpg|500kVA-UPS
File:BronsV8.jpg|Dieselmotor
&lt;/gallery&gt;


&lt;div style=&quot;color: black; background-color:#EEEEFF; font-size: smaller; border: 1px #1E90FF solid; border-left-width: 10px; padding: 5px;&quot;&gt;
'''Stroomstoring Amsterdam leidt tot problemen bij datacenter'''

Een stroomstoring in Amsterdam heeft tot problemen bij het datacenter van TransIP geleid, waardoor diensten en sites van klanten tijdelijk offline waren. Een systeemstoring in combinatie met de weigering van een back-upgenerator zorgde voor problemen. De storing had ook impact op de site van Hardware.info, na de storing wilde een webserver niet herstarten. Vooral de commentaren bij het artikel zijn interessant om te weten in hoeverre je je kan wapenen bij problemen met de stroomvoorziening.

{{Voetnoot web | titel=Stroomstoring Amsterdam leidt tot problemen bij TransIP | uitgever=Tweakers.net | datum=2017-01-17 | taal=nl | url=https://tweakers.net/nieuws/120125/stroomstoring-amsterdam-leidt-tot-problemen-bij-transip.html }}
&lt;/div&gt;

{{Appendix}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>k7umpckynknvm28aenpl03ktofknhjv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428925</id>
      <parentid>428918</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T14:56:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mattias.Campe</username>
        <id>572</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elektrostatische ontlading (ESD) */</comment>
      <origin>428925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29771" sha1="70om1c7jmczr026pandc4mljvgseaax" xml:space="preserve">{{Index Computersystemen}}
== Doelstellingen ==
Onderstaande doelstellingen komen in meer of mindere mate aan bod. De &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;grijze&lt;/span&gt; doelstellingen komen hier niet aan bod. Dat zijn bv. praktijkoefeningen die aansluiten bij deze theorie, maar die in dit Wikibook niet behandeld worden. Of bv. theorie die in een ander hoofdstuk wordt behandeld.

Uit het leerplan van '''Applicatie- en Databeheer'''&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://pro.katholiekonderwijs.vlaanderen/iii-apda-da Leerplan Informatica- en communicatiewetenschappen B + S - 3de graad - D-finaliteit]&lt;/ref&gt;, een deel van leerplandoel 23:
* LPD 23: De leerlingen lichten de opbouw en werking van een computersysteem met zijn basiscomponenten en optionele componenten toe.
** &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Aansluitingen en connectoren&lt;/span&gt;
** &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Functie van controller en driver&lt;/span&gt;
* Lexicon. De basiscomponenten van een computersysteem zijn: &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;moederbord, processor,intern geheugen (werkgeheugen, cache geheugen, systeemgeheugen, CMOS), koeling,&lt;/span&gt; voeding&lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;, grafische kaart, klok&lt;/span&gt;.
* &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Lexicon. De optionele componenten van een computersysteem zijn hardwarecomponenten die dienen voor invoer, uitvoer of opslag&lt;/span&gt;
* &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Wenk. Enkel de gangbare actuele basiscomponenten en optionele componenten van een computersysteem worden besproken. Je kan ook sensoren als mogelijk invoerapparaat voor een smartphone behandelen.&lt;/span&gt;

Uit het leerplan Toegepaste Informatica van de richting '''Informaticabeheer'''&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Meer informatie op [https://ond.vvkso-ict.com/vvksomainnieuw/leerplanpubliek.asp?NR=2015/003 leerplan D/2015/7841/003]&lt;/ref&gt;:

* 1.3.3 Het principe van stroom via usb toelichten.
* 1.3.7 De kenmerken en toepassingsgebieden van een aantal moderne batterijtypes toelichten en vergelijken.
* ''1.5.5 Gelijk- en wisselspanning correct uitmeten.''
* 3.5.5 De kenmerken en het nut van een UPS toelichten.
* 3.1.14 De functie van de belangrijkste componenten van een netwerk toelichten, onder meer &lt;span style=&quot;text-decoration:line-through;&quot;&gt;werkstation, server, repeater, access point, switch, router, gateway,&lt;/span&gt; noodbatterij&lt;span style=&quot;text-decoration:line-through;&quot;&gt;, backbone, SAN, NAS&lt;/span&gt;.

Er zijn verschillende spanningsbronnen om elektronica te laten werken. Door de toename van mobiele toepassingen (laptop, tablet, smartphone, IoT) wordt de ontwikkeling van batterijen belangrijk. Door de afhankelijkheid van netwerken wordt een noodstroomvoeding (UPS, noodstroomaggregaat) ook belangrijk. In het toekomstig, wispelturig(er) elektriciteitsnet (wind, zonnepanelen,...) zullen batterijen, elektronica en software (beheer, monitoring, voorspelling,...) een belangrijke rol spelen in het beheer ervan.

== Elektrische grootheden ==
&lt;gallery&gt;
FSP350-60MDN_label.jpg|PSU
Digitale_meter_Sagemcom.gif|Digitale meter
Logo_ACDC.svg|AC/DC
230volt_50Hz.svg|230V, 50Hz
&lt;/gallery&gt;
In elektrische schakelingen zijn spanning en stroom fundamentele grootheden. Samen bepalen ze hoeveel vermogen zal worden opgenomen en hoeveel energie er zal worden verbruikt. Vandaar een korte introductie (voor meer info: zie het WikiBook [[Computersystemen/Elektriciteit|Computersystemen &gt; Elektriciteit]]). Omdat we de elektriciteit zelf niet kunnen zien, wordt bij uitleg gebruik gemaakt van een {{Wp|Hydraulische analogie|hydraulische analogie}}: hoe zou het eruit zien als elektriciteit hetzelfde als water zou zijn?

De '''spanning''' U (in volt, V) is het verschil in elektrisch potentiaal tussen twee punten (a.h.w. de drijvende kracht die elektrische ladingen in beweging kán brengen). Met een hydraulische analogie zou je dit kunnen bekijken als een waterton die op hoogte staat: het water in de ton staat onder druk en kan, wanneer er een opening is, naar buiten stromen.

De '''stroom''' I (in ampère, A) is de hoeveelheid elektrische lading die per seconde door een geleider stroomt. Met een hydraulische analogie maak je een opening in de waterton:  het water stroomt naar buiten en het debiet (bv. liter per seconde) komt overeen met de stroom.

Het '''vermogen''' is de hoeveelheid energie die per tijdseenheid zal worden omgezet: P = U * I, uitgedrukt in watt (W). Het vermogen hangt dus zowel af van de spanning, als de stroom. Vaak ligt de spanning (ongeveer) vast op 230 V. Als je een elektrisch vuurtje aansluit van 2000 Watt, dan kan je de opgenomen stroom berekenen als I = P / U. Als je het op een &quot;kleinere&quot; stand zet, dan daalt het vermogen en zal bijgevolg ook de opgenomen stroom dalen. Opgelet: niet ieder apparaat neemt direct het vermelde opgenomen vermogen op. Een power supply unit van een computer die 850 W vermeldt, zal afhankelijk van de belasting (bv. kantoorwerk versus zware game) niet die volle 850 Watt nodig hebben.

Het '''verbruik''' is de hoeveelheid energie over een bepaald tijdsinterval: E = P * t, uitgedrukt in wattuur (Wh).

Er zijn verschillende soorten spanningen en bijgevolg stromen:
* Zo levert een stopcontact typisch een {{Wp|Wisselspanning|wisselspanning}} van 230 V, waarbij de stroomrichting (meestal sinusvormig) periodiek (bv. 50 keer per seconde) wijzigt (''alternating current'').
* Elektronica verwacht vaak een {{Wp|Gelijkspanning|gelijkspanning}}, waarbij de stroomrichting hetzelfde blijft (''direct current''). Afhankelijk van de toepassing is de benodigde gelijkspanning vaak verschillend (bv. 5 V, 12 V, 20 volt).

Let op voor onderstaande, typische fouten:
* De eenheid van energie is wel degelijk Wh, of de afgeleide kWh. Het is dus niet kW/h, zoals je kent van km/h.
* ''Dit toestel verbruikt 200 watt per uur'' is fout!
** Ofwel zeg je ''Dit toestel neemt een vermogen op van 200 watt'', ofwel zeg je ''Dit toestel verbruikt in 1 uur 200 Wh''.
** Vermogen zegt nl. hoe snel je energie verbruikt, terwijl energie zegt hoeveel je verbruikt over een bepaalde tijd.
** Vermogen is dus zoals snelheid (bv. 100 km/h) en verbruik zoals de afgelegde afstand (bv. 100 km). Met énkel de snelheid weet je niet hoeveel afstand er zal afgelegd zijn.
* Wat zou het meest verbruiken? Het opwarmgedeelte van een microgolfoven of het displaytje?
** Misschien denk je aan het opwarmgedeelte, want dat displaytje kan toch niet veel verbruiken? Maar dan verwar je ''verbruik'' met ''opgenomen vermogen''. Stel dat het opwarmgedeelte 1000 W is en het displaytje 10 W.
** Verbruik opwarmgedeelte voor bv. 15 minuten per dag (0,25 u) is E = P * t = 1000 * 0,25 = 250 Wh.
** Verbruik display voor 24 uur per dag is E = P * t = 11 * 24 = 264 Wh
** In dit specifieke geval zal dus dat kleine displaytje meer verbruiken, alhoewel het maar een klein vermogen opneemt. Maar de tijd speelt bij het verbruik van energie natuurlijk een belangrijke rol.
* ''Opgelet: die draden uit de muur staan onder stroom!'' is fout! Ze staan nl. onder spanning, pas wanneer je die aanraakt kan er een stroom zijn en die zal je als een elektrisch schok voelen.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | Tip !! colspan=&quot;3&quot; | Grootheid !! colspan=&quot;2&quot; | Eenheid !! rowspan=&quot;2&quot; | Formule
|-
! Naam !! Afkorting !! Tip grootheid !! Naam !! Afkorting
|-
| Elektrische druk || Spanning || U || ''Unterschied'' of verschil || volt || V || &lt;math&gt;U = \frac{P}{I}&lt;/math&gt;
|-
| Elektronendebiet || Stroom || I || ''Intensiteit'' || ampère || A || &lt;math&gt;I = \frac{P}{U}&lt;/math&gt;
|-
| Snelheid || Vermogen || P || ''Power'' || watt || W || &lt;math&gt;P = U \cdot I&lt;/math&gt;
|-
| Hoeveelheid || Energie || E || ''Energy'' || wattuur || Wh || &lt;math&gt;E = P \cdot t&lt;/math&gt;
|}

Uiteraard kan je ook afgeleide eenheden gebruiken, waarvan de meest gebruikte &lt;code&gt;kilo = k&lt;/code&gt;, met als waarde 1000 = 10&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; en &lt;code&gt;milli = m&lt;/code&gt;, met als waarde 0,001 = 10&lt;sup&gt;-3&lt;/sup&gt; zijn. Zo kan je bv. kWh of mA tegenkomen.

== Elektrostatische ontlading (ESD) ==
&lt;gallery&gt;
Cat demonstrating static cling with styrofoam peanuts-transformed.jpg|Kat en {{Wp|en:Static cling|static cling}}
ESD (Susceptible).svg|ESD-waarschuwingssymbool
ESD-antistatisch-schoenen-merk-Otter.JPG|Schoenen om ESD te voorkomen
Antistatic bag.jpg|Zakje om ESD te voorkomen
&lt;/gallery&gt;
Bij spanning hadden we het over 'ladingen' wat je mogelijks doet denken aan de ontlading die je voelt als je een wollen trui uittrekt. Of na een autoritje stap je uit en van zodra je een voet op de grond zet voel je een schok. Het menselijk lichaam kan in droge (isolerende) lucht en op een isolerende ondergrond zeer hoge spanningen aannemen. Men kan zich dan opladen door schuifelen, zonder dat je merkt dat je “opgeladen bent”.

Er kan een '''{{Wp|Ladingsvereffening|ladingsvereffening}}''' optreden: elektrische lading verplaatst zich van een lichaam met hogere potentiaal naar een lichaam met lagere potentiaal wanneer beide elektrisch verbonden worden. Met een hydraulische analogie zou je kunnen verwijzen naar de {{Wp|Wet van de communicerende vaten|wet van de communicerende vaten}}.

Stel dat je bezig bent met het verwisselen van spanningsgevoelige geheugenchips bij computers of het solderen van bepaalde elektronische componenten, dan is het duidelijk dat dit deze chips geen goed doet. In de elektronica gebruikt men de term ''ESD'' (Electrostatic Discharge, {{Wp|Elektrostatische ontlading|elektrostatische ontlading}}). Componenten die hier gevoelig aan zijn, worden aangeduid als ''ESD‑gevoelig'' (Electrostatic Sensitive Device).

Daar ESD een defect kan veroorzaken aan de elektronica, doe je er goed aan dit te mijden. Met een wollen trui aan werken aan elektronica is geen goed idee. Om schade te vermijden kan men zich vooraf ontladen, bijvoorbeeld door een geaard metalen voorwerp (zoals een radiator) aan te raken. Op het vlak van fabricage en assemblage van elektrische apparaten wordt veel aandacht besteed aan het voorkomen van het elektrostatisch opladen van machines en personeel. Met geaarde gereedschappen, polsbanden en schoenzolen die met aarde zijn verbonden en elektrisch licht geleidende vloerbedekking, verpakkingsmaterialen en stoelzittingen wordt de strijd tegen ESD aangebonden.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Het vermijden van ESD komt aan bod in het Tweakers.net videoreport &quot;[https://tweakers.net/video/17647/elke-twee-seconden-een-nieuwe-tv-bezoek-aan-de-philips-fabriek-in-polen.html Bezoek aan de Philips-fabriek in Polen]&quot;. Ook een auto kan vanwege de wrijving met de lucht een hoge spanning verkrijgen net als een {{Wp|Elektriseermachine|elektriseermachine}}. Met een &quot;aardende&quot; geleidende strip die over de grond sleept kan men dit tegengaan. Het gaat bij deze aarding om kleine stromen en hoge spanningen.&lt;/ref&gt;

Opmerking: voor ESD is geen klassieke spanningsbron nodig. De spanning ontstaat door opgebouwde statische lading, met typisch hoge spanningen, maar zeer kleine hoeveelheden energie en zeer korte stroompulsen. De energie-inhoud is dus klein, maar de piekstromen en spanningen kunnen lokaal toch schade veroorzaken aan gevoelige componenten. Als spanningsbron om elektronica te laten werken is ESD daarom niet geschikt. Strikt genomen past dit niet volledig binnen het hoofdstuk over spanningsbronnen, maar het wordt hier vermeld omdat het verband houdt met elektrische lading en spanning.

== PSU ==
Een {{Wp|Power supply unit|PSU}} ({{Wp|en:Power supply unit (computer)|Power Supply Unit}}) vormt de wisselspanning van het {{Wp|Lichtnet|lichtnet}} (in Europa 230V op 50Hz) om naar een reeks gelijkspanningen (+12V, -12V, +5V, -5V, +3,3V). Deze gelijkspanningen zijn oa. nodig voor het moederbord en de opslagmedia. Bij ''high end'' systemen is er vaak ook een aparte voedingskabel vanaf de PSU naar de processor en/of de grafische kaart.

Enkele kenmerken:
* '''Totaal vermogen'''. Dit moet overeenstemmen met de configuratie zoals processor, moederbord, grafische kaart en opslagmedia. Licht overdimensioneren kan zeker geen kwaad (bv. bij een extra harde schijf in de toekomst).
* '''Vermogen per rail'''. Staar je niet alleen blind op het totaal maximaal vermogen, maar bekijk dit ook per rail. Zo merk je bij de afbeelding met specificaties een totaal vermogen van 350W, maar bij de 3,3V &amp; 5V rail maar 180W.
* De '''vormfactor'''. Een ATX-voeding zorgt ervoor dat je deze kan inbouwen in een ATX-computerkast en aansluiten op een ATX-moederbord. Er bestaat een 20- en 24-pin variant. Vaak kan je bij de 24-pin er 4 losmaken, zodat je deze ook op een 20-pin moederbord kan gebruiken. Door het volgen van deze standaard ben je behoorlijk vrij in jouw keuze. Sommige merkpc's maken gebruik van een merkeigen PSU. Bij een defect moet je een nieuwe PSU via hen aanschaffen en door deze {{Wp|Vendor lock-in|vendor lock-in}} kan de prijs behoorlijk hoog uitvallen.

Een onstabiel systeem kan o.a. komen door een slechte of ondergedimensioneerde voeding. Je kan deze uitmeten met een klassieke voltmeter, maar er bestaan ook speciale PSU-testers. Als je de pinouts uitmeet met een voltmeter, dan meet je steeds een spannings''verschil'', waarbij je normaal uitmeet t.o.v. de aarding. Meten tussen -5V en 0V zal zo -5V geven. Tussen 5V en 5V zal dit 0V zijn (en niet 10V). Tussen +12V en -12V zal dit 24V zijn (en niet 0V).

&lt;gallery&gt;
Power Supply ATX-450PNF.jpg|ATX
Delta Electronics special PSU DPS-185BB A Rev01.jpg|Niet-standaard
FSC_Primergy_TX200_0015.JPG|Server
FSP350-60MDN label.jpg|Specificaties
PC-Netzteilanschluesse ATX2 numbered IMGP2167 smial wp.jpg|Voedingsconnectoren
ATX-Stecker.png|Pinouts ATX
ATX Power Connector - Side.jpg|20- en 24-pins
Power supply tester with LCD display readout.jpg|PSU-tester
&lt;/gallery&gt;

Ter info enkele belangrijke opmerkingen bij de pinouts van ATX:
* De zwarte kleur staat symbool voor de aarding (en dus 0V) en wordt soms aangegeven door ''GND'', ''COM'' of ''massa''.
* Vroeger had je een aan-uit-schakelaar om de pc aan te zetten (zoals bij een lichtschakelaar). Nu wordt gewerkt met een ''soft switch'', waardoor de ATX-controller het PS_ON-signaaal aanzet om de volledige voeding aan te schakelen. Om de voeding aan te zetten zonder moederbord/pc moet je een &quot;verbinding&quot; maken tussen groen (PS_ON) en zwart, bv. met een jumper cable of paperclip.
* Het duurt een fractie van een seconde vooraleer alle spanningen stabiel zijn. Om te beletten dat de pc opstart in deze periode, zal de voeding pas een PWR_OK-signaal genereren als alle spanningen stabiel zijn. Pas na dit signaal begint de rest van de pc aan zijn opstartproces.
* De SB-vermelding zorgt dat een standby-functie van de computer mogelijk is of zodat de pc via {{Wp|Wake-on-LAN|Wake-on-LAN}} terug gewekt kan worden.

== Batterij ==
Een {{Wp|Batterij (elektrisch)|batterij}} (of accu) is ook een spanningsbron, omdat deze een elektrische spanning afgeeft waarvan de grootte bij het aansluiten van een elektrische belasting niet (veel) afneemt. Met andere woorden, als er een stroom gaat lopen blijft de spanning tussen de twee aansluitpunten van de spanningsbron gelijk. De stroomsterkte die de spanningsbron levert, wordt bepaald door de aangesloten belasting.

Met een hydraulische analogie wordt soms verwezen naar een pomp die gebruikt kan worden om water te laten stromen, maar het concept van &quot;opslag van energie&quot; is hier niet zo aanwezig. Een andere analogie is een {{Wp|Spaarbekken|spaarbekken}} waar je water in opslaat.

=== Kenmerken ===
Onderstaande kenmerken zijn van toepassing als specificaties van een batterij, waarvan sommige kenmerken enkel toepasbaar zijn op oplaadbare batterijen. Sommige kenmerken zijn duidelijk te bepalen (bv. bronspanning), maar andere minder gemakkelijk (bijv. de levensduur). De meest bekende kenmerken zijn wellicht de bronspanning de capaciteit, de wattuur en de ''state of health''.
&lt;gallery&gt;
Battery-Wireless_phone_charger.jpg|State of Charge
Panasonic-PP3-9volt-battery.jpg|Plus- en minpool
Four batteries in Series.JPG|6 V batterijen in serie
Expanded lithium-ion polymer battery from an Apple iPhone 3GS.jpg|Gezwollen batterij
&lt;/gallery&gt;

* De '''{{Wp|Elektromotorische kracht|bronspanning}}''' (in V) is de spanning tussen de klemmen van de accu in onbelaste toestand. Bij een nieuwe batterij is die spanning vaak iets groter dan wat officieel vermeld staat. Een batterij is leeg als de gemeten bronspanning te laag is om een apparaat te laten werken (bv. een batterij van 1,5 V waar je 1 V meet). Door het {{Wp|Serieschakeling|serieel schakelen}} van batterijen kan de totale bronspanning verhoogd worden: de plus-pool van de ene batterij wordt dan doorgelust naar de andere.
* De '''capaciteit''' van (oplaadbare) batterijen, uitgedrukt in {{Wp|ampère-uur|ampère-uur}} of Ah (een eenheid voor elektrische lading, niet van energie!) is de totale hoeveelheid lading die bij 1 ampère in 1 uur heeft gestroomd. Zo kan een 100 Ah accu 20 uur lang 5 ampère leveren (bij 20° C). Op wegwerpbatterijen laten fabrikanten dat meestal achterwege. Door het {{Wp|Parallelschakeling|parallel schakelen}} van batterijen, kan je de totale {{Wp|ampère-uur|capaciteit}} verhogen: de plus-polen worden dan aan elkaar gekoppeld en de min-polen ook.
* De '''wattuur''' drukt uit hoelang je een bepaald vermogen van een batterij kan afnemen. Een 100 Wh batterij laat toe om 10 W voor 10 uren af te nemen.
* De '''levensduur''' ({{Wp|en:State of health|''State of health'' of ''SoH''}}) drukt uit hoe de situatie van de batterij is t.o.v. zijn ideale conditie. Bij een net aanschafte batterij kan bv. de design capacity van 42750 mWh gehaald worden, dus SoH=100%. Een oudere batterij haalt qua ''full charge capacity'' misschien maar 34781 mWh, dus een SoH van 34781 / 42750 = 81%. Deze SoH hangt af van de omstandigheden (o.a. temperatuur) waarin de batterij wordt bewaard, geladen en ontladen. Ook het aantal laadcycli speelt een rol.
* De '''laad/ontlaadefficiëntie''' geven respectievelijk aan hoeveel van de energie bij het laden wordt opgeslagen en welk deel van de opgeslagen energie bij het ontladen benut kan worden. Als deze bijvoorbeeld 50-92% zijn, zal van de energie die bij het laden toegevoerd wordt, 50% in de accu terechtkomen (de rest gaat verloren als restwarmte). Bij gebruik van de accu zal 92% van de opgeslagen energie benut kunnen worden en zal de overige 8% verloren gaan als restwarmte.
* De prijs is uiteraard een belangrijk kenmerk, vaak bekeken als '''energie/prijs''': hoeveel energie krijg ik voor een bepaald bedrag. Dit wordt dan uitgedrukt in Wh/EUR.
* De '''{{Wp|energiedichtheid|energiedichtheid}}''' (in Wh/kg of Wh/l) is de hoeveelheid energie per massa- of volume-eenheid en is dus belangrijk bij mobiele toepassingen. Dit wijst dus op de maximale energie die er per kg of per liter kan worden in opgeslagen.
* De '''{{Wp|vermogensdichtheid|vermogensdichtheid}}''' (in W/kg) wijst op het maximale vermogen dat per kilogram kan geleverd kan worden. De vermogensdichtheid lijkt goed op de energiedichtheid, maar het zijn zeker geen synoniemen. Voor sommige toepassingen (bv. de loodaccu van een auto) is niet superveel energie nodig (een lage energiedichtheid is niet erg), maar moet er wel kortstondig een hoog vermogen kunnen aangeboden worden (een hoge vermogensdichtheid is dus wel nodig).
* '''Zelfontlading''' is een vervelende eigenschap van een accu, waardoor de elektrische lading langzaam verdwijnt, zonder dat de accu gebruikt wordt. Met een {{Wp|hydraulische analogie|hydraulische analogie}} zou je de accu kunnen vergelijken met een emmer: wat je er in stopt kan je er ook weer uithalen. Als je echter te lang wacht verdwijnt (bij een emmer: verdampt) de inhoud.
* Het '''aantal laadcycli''' dat de batterij kan verdragen, zonder dat de {{Wp|ampère-uur|capaciteit}} of {{Wp|Elektromotorische kracht|bronspanning}} te veel vermindert. Bij sommige types batterijen telt het twee keer ontladen en terug opladen maar als één laadcycli. Dit is bv. als je de helft van de batterij ontlaadt door gebruik, daarna terug volledig oplaadt, om deze daarna terug voor de helft te ontladen en om deze tenslotte terug volledig op te laden.
* De '''SoC''' ({{Wp|en:State of charge|State of charge}}) drukt in een percentage uit hoe vol de batterij geladen is. Dit wordt gebruikt door het BMS ({{Wp|en:Battery management system|Battery management system}}) om te weten hoeveel er nog geladen of ontladen kan worden.

Let goed op de gebruikte eenheden! Bij de capaciteit van oplaadbare batterijen is de eenheid ampère-uur, dus Ah en niet A/h! En bij energiedichtheid is de eenheid Wh/kg of Wh/l en niet W/h/kg of W/h/l!

=== Toepassingsgebieden ===
Als je de toepassingsgebieden van een batterij bekijkt, kan je dat doen op basis van het formaat of op basis van de technologie.

Het '''formaat''' is soms gestandaardiseerd, wat toelaat dat diegene die apparaten maken hun batterijhouder hierop kunnen ontwerpen.
* Een {{Wp|Knoopcel|knoopcel}} is een schijfvormige batterij, ongeveer ter grootte van een knoop. Knoopcellen worden toegepast in veel draagbare elektronische apparaten die een zeer gering stroomverbruik hebben. Voorbeelden hiervan zijn: de BIOS-batterij op het moederbord, horloges, rekenmachines, afstandsbedieningen, hoortoestellen, allerlei speelgoed en dergelijke. 
* Van de cilindervormige batterijen  zijn de meest bekende waarschijnlijk de AA en AAA batterijen. Afhankelijk van hoeveel ruimte er is wordt de grotere AA (bv. bij een fietslamp) of de kleinere AAA (bv. bij een afstandsbediening) gebruikt.
* Van de blokvormige batterijen is de 9-volt batterij wellicht de bekendste. Deze wordt vaak gebruikt bij walkie talkies en rookdetectoren.
* Helaas zijn niet alle batterijen/accu's gestandaardiseerd wat de uitwisselbaarheid verkleint en de {{Wp|Vendor lock-in|vendor lock-in}} vergroot. Denk bv. aan fiets- en laptopaccu's. In sommige situaties is de accu zelfs niet eens (of moeilijk) te vervangen. In dat opzicht kan het interessant zijn om {{Wp|iFixit|iFixit}} te bezoeken, om de repareerbaarheid te weten.

Bij de '''technologie''' is er heel wat onderzoek, door de vraag vanuit de mobiele wereld (laptop, gsm, smartphone, tablet,...), de mobiliteit (elektrische fietsen, auto's, bussen, ...) en hernieuwbare energie. De ideale batterij bestaat niet en dus is het vaak een afweging van situatie tot situatie: zo zal bij een thuisbatterij het gewicht minder belangrijk zijn dan bij de elektrische fiets. Je kan ver gaan in de vergelijking tussen {{Wp|en:Comparison of commercial battery types|de verschillende types}}, hier wordt de lijst beperkt:
* Een {{Wp|Loodaccu|loodaccu}} is vooral bekend als startaccu voor een klassieke ('fossiele') auto en deze kan in korte tijd hoge stroom leveren. De voordelen zijn o.a.: de eenvoud, relatief goedkoop te maken en relatief gemakkelijk te recycleren.
* Een {{Wp|Alkalinebatterij|alkalinebatterij}} is een niet-oplaadbare batterij die vaak gebruikt wordt voor speelgoed, flitslampen van camera's en mp3-spelers. De alkalinebatterij is een batterij met goede prestaties, zelfs bij lage temperaturen. Ook hebben deze batterijen een hoog opslagvermogen en een lange levensduur.
* Een {{Wp|Lithium-ion-accu|Lithium-ion-accu}} of Li-ion-accu is een accu die vaak in consumentenelektronica, elektrische mobiliteit wordt gebruikt, vooral vanwege de hoge energiedichtheid. Een nadeel is dat dit type niet te ver ontladen mag worden en daarom is deze voorzien van een regelsysteem (BMS, ''{{Wp|en:Battery management system|battery management system}}''). Er zijn gevallen van explosie en brand door hoge temperaturen.

&lt;gallery&gt;
File:Batteries comparison 4,5 D C AA AAA AAAA A23 9V CR2032 LR44 matchstick-1.jpeg|Diverse batterijen: 3R12, R20, R14, R6, R03, R61, 8R23, 6R61, knoopcellen
File:9V_innards_AAAA_removal-1.jpg|Binnenkant van een 9V batterij
File:Photo-CarBattery.jpg|Loodaccu
File:Nokia_Battery.jpg|Nokia Li-ion
&lt;/gallery&gt;

&lt;div style=&quot;color: black; background-color:#EEEEFF; font-size: smaller; border: 1px #1E90FF solid; border-left-width: 10px; padding: 5px;&quot;&gt;
'''Accuparken in Europa'''

In de toekomst kunnen batterijen er mee voor zorgen dat het elektriciteitsnet niet in mekaar stort door de moeilijk voorspelbare elektriciteitsstromen uit windmolens en zonnepanelen. Nu al zijn ze handig voor het stabiliseren van de netfrequentie, daar ze in milliseconden kunnen reageren. In Noord-Duitsland is de grootste batterij van Europa in werking gezet: 10.000 lithium-ion batterijen met een totaal vermogen van 48 MW. Dat klinkt veel maar is nog geen 2% van wat er in Europa staat aan middelen (opslag en stroomcentrales) om het hoogspanningsnet in evenwicht te houden. Bovendien is de kost van ongeveer 30 miljoen euro niet min en na een uur op vol vermogen zijn de batterijen al leeg. In Vlaanderen is er een accupark in Ruien (een investering van ca. 11 miljoen euro) en in Dilsen-Stokkem.

{{Voetnoot web | titel=Vlaanderen krijgt accupark van 25 megawatt | uitgever=Tweakers.net | datum=2018-06-26 | taal=nl | url=https://tweakers.net/nieuws/140229/vlaanderen-krijgt-accupark-van-25-megawatt.html }}
{{Voetnoot web | titel=Grootste stroombatterij in Europa moet black-outs helpen voorkomen | uitgever=VRT NWS | datum=2018-05-11 | taal=nl | url=https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2018/05/10/grootste-stroombatterij-in-europa-moet-black-outs-helpen-voorkom/ }}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color: black; background-color:#EEEEFF; font-size: smaller; border: 1px #1E90FF solid; border-left-width: 10px; padding: 5px;&quot;&gt;
'''De auto als mobiele energiecentrale'''

V2x is nu nog een ietwat cryptische term, maar de techniek zal in de nabije toekomst mogelijk in iedere auto en laadpaal zitten. Het is de verzamelterm voor elektrische auto's (''vehicle'') die energie kunnen terugleveren, dankzij een bidirectionele omvormer. Je kunt je auto dan op je huis (v2home), aan je bedrijf (v2business), aan het elektriciteitsnet (v2grid) of aan een klassiek toestel (v2load, bv. laptop opladen) koppelen. 

{{Voetnoot web | titel=De auto als mobiele energiecentrale | uitgever=Tweakers.net | datum=2022-05-21 | taal=nl | url=https://tweakers.net/reviews/10076/de-auto-als-mobiele-energiecentrale.html }}
&lt;/div&gt;

== USB ==
USB kan zowel gebruikt worden voor de overdracht van data, als het voorzien van een apparaat van een beperkt vermogen. Er zijn dan twee pinnen/kabeltjes voorzien voor stroom (aarding en 5 Volt) en twee voor de eigenlijke data. Eenvoudige apparaten hebben voldoende aan dat beperkt vermogen en kunnen dus via USB de nodige stroom krijgen (bv. muis, toetsenbord, USB-stick, webcam, HDD, opladen van smartphone,...). Men spreekt dan over '''buspowering'''. Soms wordt een Y-USB-kabel voorzien wanneer een enkele USB-poort onvoldoende vermogen kan leveren (bv. bij sommige externe HDDs). Voor apparaten met een groot vermogen (bv. printer, scanner, HDD) is USB vaak ontoereikend en moet een aparte spanningsbron voorzien worden ('''selfpowering''').

&lt;gallery&gt;
USB.svg|Configuratie USB A en B
Usb_kabel_beschriftet.jpg|Opengemaakte USB-kabel
Y-shaped USB 3.0 cable.jpg|Y-USB-kabel
&lt;/gallery&gt;

== Adapter ==
Een {{Wp|Adapter|netvoedingsadapter}} is een toestel dat de netspanning omzet in een lagere spanning, meestal gelijkspanning, bijvoorbeeld voor het opladen van een mobiele telefoon, laptop of tablet.

De belangrijkste specificaties slaan op de input (bv. 230V wisselspanning op 50 Hz) en output (bv. 12V gelijkspanning en 500mA). De uitgangsspanning moet exact overeenkomen met wat het apparaat vraagt, maar de vermelde stroom op de adapter mag meer zijn t.o.v. de waarde die het apparaat vermeldt (maar niet minder).

&lt;gallery&gt;
File:AC adapters.jpg
File:Wall wart opened.JPG
File:USB AC Adapters.JPG
File:Steckernetzteile.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Noodstroomvoeding ==
{{Wp|Noodstroomvoeding|Noodstroomvoeding}} is de voeding van een elektrisch netwerk, die in bedrijf komt zodra...
* ... de gebruikelijke primaire voeding uitvalt.
* ... de frequentie van de wisselspanning teveel afwijkt van de gebruikelijke frequentie (in Europa 50 Hz).
* ... de spanning teveel afwijkt van de gebruikelijke spanning (in Europa 230 V).

Binnen een netwerk neemt bv. de server een prominente rol in. Bij problemen met de primaire voeding kan het zijn dat er elektronica defect gaat of data verloren gaat. Dankzij een noodstroomvoeding kan de server nog een tijdje doorwerken of op zijn minst netjes afsluiten (bv. transacties afwerken, RAM bewaren op een opslagmedium, HDD tot stilstand brengen). 

Als noodstroomvoeding wordt vaak een UPS (''en'':{{Wp|en:Uninterruptible power supply|uninterruptible power supply}}) gebruikt, die intern een batterij heeft. Hoe groter die batterij, hoe langer men zonder primaire voeding kan. Als men ook langere periodes wil kunnen overbruggen, zal men dit combineren met een {{Wp|Noodstroomvoeding#Noodstroomaggregaat|noodstroomaggregaat}}.

&lt;gallery&gt;
UPSFrontView.jpg|Voorkant UPS
UPSRearView.jpg|Achterkant UPS
500kVA-UPS.jpg|500kVA-UPS
File:BronsV8.jpg|Dieselmotor
&lt;/gallery&gt;


&lt;div style=&quot;color: black; background-color:#EEEEFF; font-size: smaller; border: 1px #1E90FF solid; border-left-width: 10px; padding: 5px;&quot;&gt;
'''Stroomstoring Amsterdam leidt tot problemen bij datacenter'''

Een stroomstoring in Amsterdam heeft tot problemen bij het datacenter van TransIP geleid, waardoor diensten en sites van klanten tijdelijk offline waren. Een systeemstoring in combinatie met de weigering van een back-upgenerator zorgde voor problemen. De storing had ook impact op de site van Hardware.info, na de storing wilde een webserver niet herstarten. Vooral de commentaren bij het artikel zijn interessant om te weten in hoeverre je je kan wapenen bij problemen met de stroomvoorziening.

{{Voetnoot web | titel=Stroomstoring Amsterdam leidt tot problemen bij TransIP | uitgever=Tweakers.net | datum=2017-01-17 | taal=nl | url=https://tweakers.net/nieuws/120125/stroomstoring-amsterdam-leidt-tot-problemen-bij-transip.html }}
&lt;/div&gt;

{{Appendix}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>70om1c7jmczr026pandc4mljvgseaax</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428926</id>
      <parentid>428925</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T15:13:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mattias.Campe</username>
        <id>572</id>
      </contributor>
      <comment>/* Elektrische grootheden */</comment>
      <origin>428926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29773" sha1="qyivsfqudio6bqul2rsnk1ie0swoigy" xml:space="preserve">{{Index Computersystemen}}
== Doelstellingen ==
Onderstaande doelstellingen komen in meer of mindere mate aan bod. De &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;grijze&lt;/span&gt; doelstellingen komen hier niet aan bod. Dat zijn bv. praktijkoefeningen die aansluiten bij deze theorie, maar die in dit Wikibook niet behandeld worden. Of bv. theorie die in een ander hoofdstuk wordt behandeld.

Uit het leerplan van '''Applicatie- en Databeheer'''&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://pro.katholiekonderwijs.vlaanderen/iii-apda-da Leerplan Informatica- en communicatiewetenschappen B + S - 3de graad - D-finaliteit]&lt;/ref&gt;, een deel van leerplandoel 23:
* LPD 23: De leerlingen lichten de opbouw en werking van een computersysteem met zijn basiscomponenten en optionele componenten toe.
** &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Aansluitingen en connectoren&lt;/span&gt;
** &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Functie van controller en driver&lt;/span&gt;
* Lexicon. De basiscomponenten van een computersysteem zijn: &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;moederbord, processor,intern geheugen (werkgeheugen, cache geheugen, systeemgeheugen, CMOS), koeling,&lt;/span&gt; voeding&lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;, grafische kaart, klok&lt;/span&gt;.
* &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Lexicon. De optionele componenten van een computersysteem zijn hardwarecomponenten die dienen voor invoer, uitvoer of opslag&lt;/span&gt;
* &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Wenk. Enkel de gangbare actuele basiscomponenten en optionele componenten van een computersysteem worden besproken. Je kan ook sensoren als mogelijk invoerapparaat voor een smartphone behandelen.&lt;/span&gt;

Uit het leerplan Toegepaste Informatica van de richting '''Informaticabeheer'''&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Meer informatie op [https://ond.vvkso-ict.com/vvksomainnieuw/leerplanpubliek.asp?NR=2015/003 leerplan D/2015/7841/003]&lt;/ref&gt;:

* 1.3.3 Het principe van stroom via usb toelichten.
* 1.3.7 De kenmerken en toepassingsgebieden van een aantal moderne batterijtypes toelichten en vergelijken.
* ''1.5.5 Gelijk- en wisselspanning correct uitmeten.''
* 3.5.5 De kenmerken en het nut van een UPS toelichten.
* 3.1.14 De functie van de belangrijkste componenten van een netwerk toelichten, onder meer &lt;span style=&quot;text-decoration:line-through;&quot;&gt;werkstation, server, repeater, access point, switch, router, gateway,&lt;/span&gt; noodbatterij&lt;span style=&quot;text-decoration:line-through;&quot;&gt;, backbone, SAN, NAS&lt;/span&gt;.

Er zijn verschillende spanningsbronnen om elektronica te laten werken. Door de toename van mobiele toepassingen (laptop, tablet, smartphone, IoT) wordt de ontwikkeling van batterijen belangrijk. Door de afhankelijkheid van netwerken wordt een noodstroomvoeding (UPS, noodstroomaggregaat) ook belangrijk. In het toekomstig, wispelturig(er) elektriciteitsnet (wind, zonnepanelen,...) zullen batterijen, elektronica en software (beheer, monitoring, voorspelling,...) een belangrijke rol spelen in het beheer ervan.

== Elektrische grootheden ==
&lt;gallery&gt;
FSP350-60MDN_label.jpg|PSU
Digitale_meter_Sagemcom.gif|Digitale meter
Logo_ACDC.svg|AC/DC
Types of current.svg|AC vs DC
&lt;/gallery&gt;
In elektrische schakelingen zijn spanning en stroom fundamentele grootheden. Samen bepalen ze hoeveel vermogen zal worden opgenomen en hoeveel energie er zal worden verbruikt. Vandaar een korte introductie (voor meer info: zie het WikiBook [[Computersystemen/Elektriciteit|Computersystemen &gt; Elektriciteit]]). Omdat we de elektriciteit zelf niet kunnen zien, wordt bij uitleg gebruik gemaakt van een {{Wp|Hydraulische analogie|hydraulische analogie}}: hoe zou het eruit zien als elektriciteit hetzelfde als water zou zijn?

De '''spanning''' U (in volt, V) is het verschil in elektrisch potentiaal tussen twee punten (a.h.w. de drijvende kracht die elektrische ladingen in beweging kán brengen). Met een hydraulische analogie zou je dit kunnen bekijken als een waterton die op hoogte staat: het water in de ton staat onder druk en kan, wanneer er een opening is, naar buiten stromen.

De '''stroom''' I (in ampère, A) is de hoeveelheid elektrische lading die per seconde door een geleider stroomt. Met een hydraulische analogie maak je een opening in de waterton:  het water stroomt naar buiten en het debiet (bv. liter per seconde) komt overeen met de stroom.

Het '''vermogen''' is de hoeveelheid energie die per tijdseenheid zal worden omgezet: P = U * I, uitgedrukt in watt (W). Het vermogen hangt dus zowel af van de spanning, als de stroom. Vaak ligt de spanning (ongeveer) vast op 230 V. Als je een elektrisch vuurtje aansluit van 2000 Watt, dan kan je de opgenomen stroom berekenen als I = P / U. Als je het op een &quot;kleinere&quot; stand zet, dan daalt het vermogen en zal bijgevolg ook de opgenomen stroom dalen. Opgelet: niet ieder apparaat neemt direct het vermelde opgenomen vermogen op. Een power supply unit van een computer die 850 W vermeldt, zal afhankelijk van de belasting (bv. kantoorwerk versus zware game) niet die volle 850 Watt nodig hebben.

Het '''verbruik''' is de hoeveelheid energie over een bepaald tijdsinterval: E = P * t, uitgedrukt in wattuur (Wh).

Er zijn verschillende soorten spanningen en bijgevolg stromen:
* Zo levert een stopcontact typisch een {{Wp|Wisselspanning|wisselspanning}} van 230 V, waarbij de stroomrichting (meestal sinusvormig) periodiek (bv. 50 keer per seconde) wijzigt (''alternating current'').
* Elektronica verwacht vaak een {{Wp|Gelijkspanning|gelijkspanning}}, waarbij de stroomrichting hetzelfde blijft (''direct current''). Afhankelijk van de toepassing is de benodigde gelijkspanning vaak verschillend (bv. 5 V, 12 V, 20 volt).

Let op voor onderstaande, typische fouten:
* De eenheid van energie is wel degelijk Wh, of de afgeleide kWh. Het is dus niet kW/h, zoals je kent van km/h.
* ''Dit toestel verbruikt 200 watt per uur'' is fout!
** Ofwel zeg je ''Dit toestel neemt een vermogen op van 200 watt'', ofwel zeg je ''Dit toestel verbruikt in 1 uur 200 Wh''.
** Vermogen zegt nl. hoe snel je energie verbruikt, terwijl energie zegt hoeveel je verbruikt over een bepaalde tijd.
** Vermogen is dus zoals snelheid (bv. 100 km/h) en verbruik zoals de afgelegde afstand (bv. 100 km). Met énkel de snelheid weet je niet hoeveel afstand er zal afgelegd zijn.
* Wat zou het meest verbruiken? Het opwarmgedeelte van een microgolfoven of het displaytje?
** Misschien denk je aan het opwarmgedeelte, want dat displaytje kan toch niet veel verbruiken? Maar dan verwar je ''verbruik'' met ''opgenomen vermogen''. Stel dat het opwarmgedeelte 1000 W is en het displaytje 10 W.
** Verbruik opwarmgedeelte voor bv. 15 minuten per dag (0,25 u) is E = P * t = 1000 * 0,25 = 250 Wh.
** Verbruik display voor 24 uur per dag is E = P * t = 11 * 24 = 264 Wh
** In dit specifieke geval zal dus dat kleine displaytje meer verbruiken, alhoewel het maar een klein vermogen opneemt. Maar de tijd speelt bij het verbruik van energie natuurlijk een belangrijke rol.
* ''Opgelet: die draden uit de muur staan onder stroom!'' is fout! Ze staan nl. onder spanning, pas wanneer je die aanraakt kan er een stroom zijn en die zal je als een elektrisch schok voelen.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | Tip !! colspan=&quot;3&quot; | Grootheid !! colspan=&quot;2&quot; | Eenheid !! rowspan=&quot;2&quot; | Formule
|-
! Naam !! Afkorting !! Tip grootheid !! Naam !! Afkorting
|-
| Elektrische druk || Spanning || U || ''Unterschied'' of verschil || volt || V || &lt;math&gt;U = \frac{P}{I}&lt;/math&gt;
|-
| Elektronendebiet || Stroom || I || ''Intensiteit'' || ampère || A || &lt;math&gt;I = \frac{P}{U}&lt;/math&gt;
|-
| Snelheid || Vermogen || P || ''Power'' || watt || W || &lt;math&gt;P = U \cdot I&lt;/math&gt;
|-
| Hoeveelheid || Energie || E || ''Energy'' || wattuur || Wh || &lt;math&gt;E = P \cdot t&lt;/math&gt;
|}

Uiteraard kan je ook afgeleide eenheden gebruiken, waarvan de meest gebruikte &lt;code&gt;kilo = k&lt;/code&gt;, met als waarde 1000 = 10&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; en &lt;code&gt;milli = m&lt;/code&gt;, met als waarde 0,001 = 10&lt;sup&gt;-3&lt;/sup&gt; zijn. Zo kan je bv. kWh of mA tegenkomen.

== Elektrostatische ontlading (ESD) ==
&lt;gallery&gt;
Cat demonstrating static cling with styrofoam peanuts-transformed.jpg|Kat en {{Wp|en:Static cling|static cling}}
ESD (Susceptible).svg|ESD-waarschuwingssymbool
ESD-antistatisch-schoenen-merk-Otter.JPG|Schoenen om ESD te voorkomen
Antistatic bag.jpg|Zakje om ESD te voorkomen
&lt;/gallery&gt;
Bij spanning hadden we het over 'ladingen' wat je mogelijks doet denken aan de ontlading die je voelt als je een wollen trui uittrekt. Of na een autoritje stap je uit en van zodra je een voet op de grond zet voel je een schok. Het menselijk lichaam kan in droge (isolerende) lucht en op een isolerende ondergrond zeer hoge spanningen aannemen. Men kan zich dan opladen door schuifelen, zonder dat je merkt dat je “opgeladen bent”.

Er kan een '''{{Wp|Ladingsvereffening|ladingsvereffening}}''' optreden: elektrische lading verplaatst zich van een lichaam met hogere potentiaal naar een lichaam met lagere potentiaal wanneer beide elektrisch verbonden worden. Met een hydraulische analogie zou je kunnen verwijzen naar de {{Wp|Wet van de communicerende vaten|wet van de communicerende vaten}}.

Stel dat je bezig bent met het verwisselen van spanningsgevoelige geheugenchips bij computers of het solderen van bepaalde elektronische componenten, dan is het duidelijk dat dit deze chips geen goed doet. In de elektronica gebruikt men de term ''ESD'' (Electrostatic Discharge, {{Wp|Elektrostatische ontlading|elektrostatische ontlading}}). Componenten die hier gevoelig aan zijn, worden aangeduid als ''ESD‑gevoelig'' (Electrostatic Sensitive Device).

Daar ESD een defect kan veroorzaken aan de elektronica, doe je er goed aan dit te mijden. Met een wollen trui aan werken aan elektronica is geen goed idee. Om schade te vermijden kan men zich vooraf ontladen, bijvoorbeeld door een geaard metalen voorwerp (zoals een radiator) aan te raken. Op het vlak van fabricage en assemblage van elektrische apparaten wordt veel aandacht besteed aan het voorkomen van het elektrostatisch opladen van machines en personeel. Met geaarde gereedschappen, polsbanden en schoenzolen die met aarde zijn verbonden en elektrisch licht geleidende vloerbedekking, verpakkingsmaterialen en stoelzittingen wordt de strijd tegen ESD aangebonden.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Het vermijden van ESD komt aan bod in het Tweakers.net videoreport &quot;[https://tweakers.net/video/17647/elke-twee-seconden-een-nieuwe-tv-bezoek-aan-de-philips-fabriek-in-polen.html Bezoek aan de Philips-fabriek in Polen]&quot;. Ook een auto kan vanwege de wrijving met de lucht een hoge spanning verkrijgen net als een {{Wp|Elektriseermachine|elektriseermachine}}. Met een &quot;aardende&quot; geleidende strip die over de grond sleept kan men dit tegengaan. Het gaat bij deze aarding om kleine stromen en hoge spanningen.&lt;/ref&gt;

Opmerking: voor ESD is geen klassieke spanningsbron nodig. De spanning ontstaat door opgebouwde statische lading, met typisch hoge spanningen, maar zeer kleine hoeveelheden energie en zeer korte stroompulsen. De energie-inhoud is dus klein, maar de piekstromen en spanningen kunnen lokaal toch schade veroorzaken aan gevoelige componenten. Als spanningsbron om elektronica te laten werken is ESD daarom niet geschikt. Strikt genomen past dit niet volledig binnen het hoofdstuk over spanningsbronnen, maar het wordt hier vermeld omdat het verband houdt met elektrische lading en spanning.

== PSU ==
Een {{Wp|Power supply unit|PSU}} ({{Wp|en:Power supply unit (computer)|Power Supply Unit}}) vormt de wisselspanning van het {{Wp|Lichtnet|lichtnet}} (in Europa 230V op 50Hz) om naar een reeks gelijkspanningen (+12V, -12V, +5V, -5V, +3,3V). Deze gelijkspanningen zijn oa. nodig voor het moederbord en de opslagmedia. Bij ''high end'' systemen is er vaak ook een aparte voedingskabel vanaf de PSU naar de processor en/of de grafische kaart.

Enkele kenmerken:
* '''Totaal vermogen'''. Dit moet overeenstemmen met de configuratie zoals processor, moederbord, grafische kaart en opslagmedia. Licht overdimensioneren kan zeker geen kwaad (bv. bij een extra harde schijf in de toekomst).
* '''Vermogen per rail'''. Staar je niet alleen blind op het totaal maximaal vermogen, maar bekijk dit ook per rail. Zo merk je bij de afbeelding met specificaties een totaal vermogen van 350W, maar bij de 3,3V &amp; 5V rail maar 180W.
* De '''vormfactor'''. Een ATX-voeding zorgt ervoor dat je deze kan inbouwen in een ATX-computerkast en aansluiten op een ATX-moederbord. Er bestaat een 20- en 24-pin variant. Vaak kan je bij de 24-pin er 4 losmaken, zodat je deze ook op een 20-pin moederbord kan gebruiken. Door het volgen van deze standaard ben je behoorlijk vrij in jouw keuze. Sommige merkpc's maken gebruik van een merkeigen PSU. Bij een defect moet je een nieuwe PSU via hen aanschaffen en door deze {{Wp|Vendor lock-in|vendor lock-in}} kan de prijs behoorlijk hoog uitvallen.

Een onstabiel systeem kan o.a. komen door een slechte of ondergedimensioneerde voeding. Je kan deze uitmeten met een klassieke voltmeter, maar er bestaan ook speciale PSU-testers. Als je de pinouts uitmeet met een voltmeter, dan meet je steeds een spannings''verschil'', waarbij je normaal uitmeet t.o.v. de aarding. Meten tussen -5V en 0V zal zo -5V geven. Tussen 5V en 5V zal dit 0V zijn (en niet 10V). Tussen +12V en -12V zal dit 24V zijn (en niet 0V).

&lt;gallery&gt;
Power Supply ATX-450PNF.jpg|ATX
Delta Electronics special PSU DPS-185BB A Rev01.jpg|Niet-standaard
FSC_Primergy_TX200_0015.JPG|Server
FSP350-60MDN label.jpg|Specificaties
PC-Netzteilanschluesse ATX2 numbered IMGP2167 smial wp.jpg|Voedingsconnectoren
ATX-Stecker.png|Pinouts ATX
ATX Power Connector - Side.jpg|20- en 24-pins
Power supply tester with LCD display readout.jpg|PSU-tester
&lt;/gallery&gt;

Ter info enkele belangrijke opmerkingen bij de pinouts van ATX:
* De zwarte kleur staat symbool voor de aarding (en dus 0V) en wordt soms aangegeven door ''GND'', ''COM'' of ''massa''.
* Vroeger had je een aan-uit-schakelaar om de pc aan te zetten (zoals bij een lichtschakelaar). Nu wordt gewerkt met een ''soft switch'', waardoor de ATX-controller het PS_ON-signaaal aanzet om de volledige voeding aan te schakelen. Om de voeding aan te zetten zonder moederbord/pc moet je een &quot;verbinding&quot; maken tussen groen (PS_ON) en zwart, bv. met een jumper cable of paperclip.
* Het duurt een fractie van een seconde vooraleer alle spanningen stabiel zijn. Om te beletten dat de pc opstart in deze periode, zal de voeding pas een PWR_OK-signaal genereren als alle spanningen stabiel zijn. Pas na dit signaal begint de rest van de pc aan zijn opstartproces.
* De SB-vermelding zorgt dat een standby-functie van de computer mogelijk is of zodat de pc via {{Wp|Wake-on-LAN|Wake-on-LAN}} terug gewekt kan worden.

== Batterij ==
Een {{Wp|Batterij (elektrisch)|batterij}} (of accu) is ook een spanningsbron, omdat deze een elektrische spanning afgeeft waarvan de grootte bij het aansluiten van een elektrische belasting niet (veel) afneemt. Met andere woorden, als er een stroom gaat lopen blijft de spanning tussen de twee aansluitpunten van de spanningsbron gelijk. De stroomsterkte die de spanningsbron levert, wordt bepaald door de aangesloten belasting.

Met een hydraulische analogie wordt soms verwezen naar een pomp die gebruikt kan worden om water te laten stromen, maar het concept van &quot;opslag van energie&quot; is hier niet zo aanwezig. Een andere analogie is een {{Wp|Spaarbekken|spaarbekken}} waar je water in opslaat.

=== Kenmerken ===
Onderstaande kenmerken zijn van toepassing als specificaties van een batterij, waarvan sommige kenmerken enkel toepasbaar zijn op oplaadbare batterijen. Sommige kenmerken zijn duidelijk te bepalen (bv. bronspanning), maar andere minder gemakkelijk (bijv. de levensduur). De meest bekende kenmerken zijn wellicht de bronspanning de capaciteit, de wattuur en de ''state of health''.
&lt;gallery&gt;
Battery-Wireless_phone_charger.jpg|State of Charge
Panasonic-PP3-9volt-battery.jpg|Plus- en minpool
Four batteries in Series.JPG|6 V batterijen in serie
Expanded lithium-ion polymer battery from an Apple iPhone 3GS.jpg|Gezwollen batterij
&lt;/gallery&gt;

* De '''{{Wp|Elektromotorische kracht|bronspanning}}''' (in V) is de spanning tussen de klemmen van de accu in onbelaste toestand. Bij een nieuwe batterij is die spanning vaak iets groter dan wat officieel vermeld staat. Een batterij is leeg als de gemeten bronspanning te laag is om een apparaat te laten werken (bv. een batterij van 1,5 V waar je 1 V meet). Door het {{Wp|Serieschakeling|serieel schakelen}} van batterijen kan de totale bronspanning verhoogd worden: de plus-pool van de ene batterij wordt dan doorgelust naar de andere.
* De '''capaciteit''' van (oplaadbare) batterijen, uitgedrukt in {{Wp|ampère-uur|ampère-uur}} of Ah (een eenheid voor elektrische lading, niet van energie!) is de totale hoeveelheid lading die bij 1 ampère in 1 uur heeft gestroomd. Zo kan een 100 Ah accu 20 uur lang 5 ampère leveren (bij 20° C). Op wegwerpbatterijen laten fabrikanten dat meestal achterwege. Door het {{Wp|Parallelschakeling|parallel schakelen}} van batterijen, kan je de totale {{Wp|ampère-uur|capaciteit}} verhogen: de plus-polen worden dan aan elkaar gekoppeld en de min-polen ook.
* De '''wattuur''' drukt uit hoelang je een bepaald vermogen van een batterij kan afnemen. Een 100 Wh batterij laat toe om 10 W voor 10 uren af te nemen.
* De '''levensduur''' ({{Wp|en:State of health|''State of health'' of ''SoH''}}) drukt uit hoe de situatie van de batterij is t.o.v. zijn ideale conditie. Bij een net aanschafte batterij kan bv. de design capacity van 42750 mWh gehaald worden, dus SoH=100%. Een oudere batterij haalt qua ''full charge capacity'' misschien maar 34781 mWh, dus een SoH van 34781 / 42750 = 81%. Deze SoH hangt af van de omstandigheden (o.a. temperatuur) waarin de batterij wordt bewaard, geladen en ontladen. Ook het aantal laadcycli speelt een rol.
* De '''laad/ontlaadefficiëntie''' geven respectievelijk aan hoeveel van de energie bij het laden wordt opgeslagen en welk deel van de opgeslagen energie bij het ontladen benut kan worden. Als deze bijvoorbeeld 50-92% zijn, zal van de energie die bij het laden toegevoerd wordt, 50% in de accu terechtkomen (de rest gaat verloren als restwarmte). Bij gebruik van de accu zal 92% van de opgeslagen energie benut kunnen worden en zal de overige 8% verloren gaan als restwarmte.
* De prijs is uiteraard een belangrijk kenmerk, vaak bekeken als '''energie/prijs''': hoeveel energie krijg ik voor een bepaald bedrag. Dit wordt dan uitgedrukt in Wh/EUR.
* De '''{{Wp|energiedichtheid|energiedichtheid}}''' (in Wh/kg of Wh/l) is de hoeveelheid energie per massa- of volume-eenheid en is dus belangrijk bij mobiele toepassingen. Dit wijst dus op de maximale energie die er per kg of per liter kan worden in opgeslagen.
* De '''{{Wp|vermogensdichtheid|vermogensdichtheid}}''' (in W/kg) wijst op het maximale vermogen dat per kilogram kan geleverd kan worden. De vermogensdichtheid lijkt goed op de energiedichtheid, maar het zijn zeker geen synoniemen. Voor sommige toepassingen (bv. de loodaccu van een auto) is niet superveel energie nodig (een lage energiedichtheid is niet erg), maar moet er wel kortstondig een hoog vermogen kunnen aangeboden worden (een hoge vermogensdichtheid is dus wel nodig).
* '''Zelfontlading''' is een vervelende eigenschap van een accu, waardoor de elektrische lading langzaam verdwijnt, zonder dat de accu gebruikt wordt. Met een {{Wp|hydraulische analogie|hydraulische analogie}} zou je de accu kunnen vergelijken met een emmer: wat je er in stopt kan je er ook weer uithalen. Als je echter te lang wacht verdwijnt (bij een emmer: verdampt) de inhoud.
* Het '''aantal laadcycli''' dat de batterij kan verdragen, zonder dat de {{Wp|ampère-uur|capaciteit}} of {{Wp|Elektromotorische kracht|bronspanning}} te veel vermindert. Bij sommige types batterijen telt het twee keer ontladen en terug opladen maar als één laadcycli. Dit is bv. als je de helft van de batterij ontlaadt door gebruik, daarna terug volledig oplaadt, om deze daarna terug voor de helft te ontladen en om deze tenslotte terug volledig op te laden.
* De '''SoC''' ({{Wp|en:State of charge|State of charge}}) drukt in een percentage uit hoe vol de batterij geladen is. Dit wordt gebruikt door het BMS ({{Wp|en:Battery management system|Battery management system}}) om te weten hoeveel er nog geladen of ontladen kan worden.

Let goed op de gebruikte eenheden! Bij de capaciteit van oplaadbare batterijen is de eenheid ampère-uur, dus Ah en niet A/h! En bij energiedichtheid is de eenheid Wh/kg of Wh/l en niet W/h/kg of W/h/l!

=== Toepassingsgebieden ===
Als je de toepassingsgebieden van een batterij bekijkt, kan je dat doen op basis van het formaat of op basis van de technologie.

Het '''formaat''' is soms gestandaardiseerd, wat toelaat dat diegene die apparaten maken hun batterijhouder hierop kunnen ontwerpen.
* Een {{Wp|Knoopcel|knoopcel}} is een schijfvormige batterij, ongeveer ter grootte van een knoop. Knoopcellen worden toegepast in veel draagbare elektronische apparaten die een zeer gering stroomverbruik hebben. Voorbeelden hiervan zijn: de BIOS-batterij op het moederbord, horloges, rekenmachines, afstandsbedieningen, hoortoestellen, allerlei speelgoed en dergelijke. 
* Van de cilindervormige batterijen  zijn de meest bekende waarschijnlijk de AA en AAA batterijen. Afhankelijk van hoeveel ruimte er is wordt de grotere AA (bv. bij een fietslamp) of de kleinere AAA (bv. bij een afstandsbediening) gebruikt.
* Van de blokvormige batterijen is de 9-volt batterij wellicht de bekendste. Deze wordt vaak gebruikt bij walkie talkies en rookdetectoren.
* Helaas zijn niet alle batterijen/accu's gestandaardiseerd wat de uitwisselbaarheid verkleint en de {{Wp|Vendor lock-in|vendor lock-in}} vergroot. Denk bv. aan fiets- en laptopaccu's. In sommige situaties is de accu zelfs niet eens (of moeilijk) te vervangen. In dat opzicht kan het interessant zijn om {{Wp|iFixit|iFixit}} te bezoeken, om de repareerbaarheid te weten.

Bij de '''technologie''' is er heel wat onderzoek, door de vraag vanuit de mobiele wereld (laptop, gsm, smartphone, tablet,...), de mobiliteit (elektrische fietsen, auto's, bussen, ...) en hernieuwbare energie. De ideale batterij bestaat niet en dus is het vaak een afweging van situatie tot situatie: zo zal bij een thuisbatterij het gewicht minder belangrijk zijn dan bij de elektrische fiets. Je kan ver gaan in de vergelijking tussen {{Wp|en:Comparison of commercial battery types|de verschillende types}}, hier wordt de lijst beperkt:
* Een {{Wp|Loodaccu|loodaccu}} is vooral bekend als startaccu voor een klassieke ('fossiele') auto en deze kan in korte tijd hoge stroom leveren. De voordelen zijn o.a.: de eenvoud, relatief goedkoop te maken en relatief gemakkelijk te recycleren.
* Een {{Wp|Alkalinebatterij|alkalinebatterij}} is een niet-oplaadbare batterij die vaak gebruikt wordt voor speelgoed, flitslampen van camera's en mp3-spelers. De alkalinebatterij is een batterij met goede prestaties, zelfs bij lage temperaturen. Ook hebben deze batterijen een hoog opslagvermogen en een lange levensduur.
* Een {{Wp|Lithium-ion-accu|Lithium-ion-accu}} of Li-ion-accu is een accu die vaak in consumentenelektronica, elektrische mobiliteit wordt gebruikt, vooral vanwege de hoge energiedichtheid. Een nadeel is dat dit type niet te ver ontladen mag worden en daarom is deze voorzien van een regelsysteem (BMS, ''{{Wp|en:Battery management system|battery management system}}''). Er zijn gevallen van explosie en brand door hoge temperaturen.

&lt;gallery&gt;
File:Batteries comparison 4,5 D C AA AAA AAAA A23 9V CR2032 LR44 matchstick-1.jpeg|Diverse batterijen: 3R12, R20, R14, R6, R03, R61, 8R23, 6R61, knoopcellen
File:9V_innards_AAAA_removal-1.jpg|Binnenkant van een 9V batterij
File:Photo-CarBattery.jpg|Loodaccu
File:Nokia_Battery.jpg|Nokia Li-ion
&lt;/gallery&gt;

&lt;div style=&quot;color: black; background-color:#EEEEFF; font-size: smaller; border: 1px #1E90FF solid; border-left-width: 10px; padding: 5px;&quot;&gt;
'''Accuparken in Europa'''

In de toekomst kunnen batterijen er mee voor zorgen dat het elektriciteitsnet niet in mekaar stort door de moeilijk voorspelbare elektriciteitsstromen uit windmolens en zonnepanelen. Nu al zijn ze handig voor het stabiliseren van de netfrequentie, daar ze in milliseconden kunnen reageren. In Noord-Duitsland is de grootste batterij van Europa in werking gezet: 10.000 lithium-ion batterijen met een totaal vermogen van 48 MW. Dat klinkt veel maar is nog geen 2% van wat er in Europa staat aan middelen (opslag en stroomcentrales) om het hoogspanningsnet in evenwicht te houden. Bovendien is de kost van ongeveer 30 miljoen euro niet min en na een uur op vol vermogen zijn de batterijen al leeg. In Vlaanderen is er een accupark in Ruien (een investering van ca. 11 miljoen euro) en in Dilsen-Stokkem.

{{Voetnoot web | titel=Vlaanderen krijgt accupark van 25 megawatt | uitgever=Tweakers.net | datum=2018-06-26 | taal=nl | url=https://tweakers.net/nieuws/140229/vlaanderen-krijgt-accupark-van-25-megawatt.html }}
{{Voetnoot web | titel=Grootste stroombatterij in Europa moet black-outs helpen voorkomen | uitgever=VRT NWS | datum=2018-05-11 | taal=nl | url=https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2018/05/10/grootste-stroombatterij-in-europa-moet-black-outs-helpen-voorkom/ }}
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color: black; background-color:#EEEEFF; font-size: smaller; border: 1px #1E90FF solid; border-left-width: 10px; padding: 5px;&quot;&gt;
'''De auto als mobiele energiecentrale'''

V2x is nu nog een ietwat cryptische term, maar de techniek zal in de nabije toekomst mogelijk in iedere auto en laadpaal zitten. Het is de verzamelterm voor elektrische auto's (''vehicle'') die energie kunnen terugleveren, dankzij een bidirectionele omvormer. Je kunt je auto dan op je huis (v2home), aan je bedrijf (v2business), aan het elektriciteitsnet (v2grid) of aan een klassiek toestel (v2load, bv. laptop opladen) koppelen. 

{{Voetnoot web | titel=De auto als mobiele energiecentrale | uitgever=Tweakers.net | datum=2022-05-21 | taal=nl | url=https://tweakers.net/reviews/10076/de-auto-als-mobiele-energiecentrale.html }}
&lt;/div&gt;

== USB ==
USB kan zowel gebruikt worden voor de overdracht van data, als het voorzien van een apparaat van een beperkt vermogen. Er zijn dan twee pinnen/kabeltjes voorzien voor stroom (aarding en 5 Volt) en twee voor de eigenlijke data. Eenvoudige apparaten hebben voldoende aan dat beperkt vermogen en kunnen dus via USB de nodige stroom krijgen (bv. muis, toetsenbord, USB-stick, webcam, HDD, opladen van smartphone,...). Men spreekt dan over '''buspowering'''. Soms wordt een Y-USB-kabel voorzien wanneer een enkele USB-poort onvoldoende vermogen kan leveren (bv. bij sommige externe HDDs). Voor apparaten met een groot vermogen (bv. printer, scanner, HDD) is USB vaak ontoereikend en moet een aparte spanningsbron voorzien worden ('''selfpowering''').

&lt;gallery&gt;
USB.svg|Configuratie USB A en B
Usb_kabel_beschriftet.jpg|Opengemaakte USB-kabel
Y-shaped USB 3.0 cable.jpg|Y-USB-kabel
&lt;/gallery&gt;

== Adapter ==
Een {{Wp|Adapter|netvoedingsadapter}} is een toestel dat de netspanning omzet in een lagere spanning, meestal gelijkspanning, bijvoorbeeld voor het opladen van een mobiele telefoon, laptop of tablet.

De belangrijkste specificaties slaan op de input (bv. 230V wisselspanning op 50 Hz) en output (bv. 12V gelijkspanning en 500mA). De uitgangsspanning moet exact overeenkomen met wat het apparaat vraagt, maar de vermelde stroom op de adapter mag meer zijn t.o.v. de waarde die het apparaat vermeldt (maar niet minder).

&lt;gallery&gt;
File:AC adapters.jpg
File:Wall wart opened.JPG
File:USB AC Adapters.JPG
File:Steckernetzteile.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Noodstroomvoeding ==
{{Wp|Noodstroomvoeding|Noodstroomvoeding}} is de voeding van een elektrisch netwerk, die in bedrijf komt zodra...
* ... de gebruikelijke primaire voeding uitvalt.
* ... de frequentie van de wisselspanning teveel afwijkt van de gebruikelijke frequentie (in Europa 50 Hz).
* ... de spanning teveel afwijkt van de gebruikelijke spanning (in Europa 230 V).

Binnen een netwerk neemt bv. de server een prominente rol in. Bij problemen met de primaire voeding kan het zijn dat er elektronica defect gaat of data verloren gaat. Dankzij een noodstroomvoeding kan de server nog een tijdje doorwerken of op zijn minst netjes afsluiten (bv. transacties afwerken, RAM bewaren op een opslagmedium, HDD tot stilstand brengen). 

Als noodstroomvoeding wordt vaak een UPS (''en'':{{Wp|en:Uninterruptible power supply|uninterruptible power supply}}) gebruikt, die intern een batterij heeft. Hoe groter die batterij, hoe langer men zonder primaire voeding kan. Als men ook langere periodes wil kunnen overbruggen, zal men dit combineren met een {{Wp|Noodstroomvoeding#Noodstroomaggregaat|noodstroomaggregaat}}.

&lt;gallery&gt;
UPSFrontView.jpg|Voorkant UPS
UPSRearView.jpg|Achterkant UPS
500kVA-UPS.jpg|500kVA-UPS
File:BronsV8.jpg|Dieselmotor
&lt;/gallery&gt;


&lt;div style=&quot;color: black; background-color:#EEEEFF; font-size: smaller; border: 1px #1E90FF solid; border-left-width: 10px; padding: 5px;&quot;&gt;
'''Stroomstoring Amsterdam leidt tot problemen bij datacenter'''

Een stroomstoring in Amsterdam heeft tot problemen bij het datacenter van TransIP geleid, waardoor diensten en sites van klanten tijdelijk offline waren. Een systeemstoring in combinatie met de weigering van een back-upgenerator zorgde voor problemen. De storing had ook impact op de site van Hardware.info, na de storing wilde een webserver niet herstarten. Vooral de commentaren bij het artikel zijn interessant om te weten in hoeverre je je kan wapenen bij problemen met de stroomvoorziening.

{{Voetnoot web | titel=Stroomstoring Amsterdam leidt tot problemen bij TransIP | uitgever=Tweakers.net | datum=2017-01-17 | taal=nl | url=https://tweakers.net/nieuws/120125/stroomstoring-amsterdam-leidt-tot-problemen-bij-transip.html }}
&lt;/div&gt;

{{Appendix}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>qyivsfqudio6bqul2rsnk1ie0swoigy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:Erik Baas/common.css</title>
    <ns>2</ns>
    <id>38927</id>
    <revision>
      <id>428921</id>
      <parentid>428890</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T12:58:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>428921</origin>
      <model>css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="9601" sha1="9a7nhosdtdu5i7h0c662avbl0964383" xml:space="preserve">div.ext-discussiontools-init-section-bar {
 font-size: smaller;
 line-height: 1;
}

span.cdx-message__icon {
 display: none;
 padding-right: 5px;
}

div.cdx-message__content p {
 padding-left: 3px!important;
}

div.cdx-message--warning,
div.cdx-message,
div.cdx-message *,
div.cdx-message * * {
 border: none;
 padding: 0;
 margin: 0;
 font-size: x-small!important;
 font-weight: normal!important;
 line-height: 1.3;
}

body.mw-special-Allmessages td {
 vertical-align: top;
}

body.mw-special-Preferences,
body.mw-special-Preferences * {line-height: 1.3!important;}

li.mw-list-item-js,
li.mw-list-item-js a {
 background-color: yellow;
}

li#ca-wikidata,
li#ca-wikidata * {
 background-color: orange;
}


/* body.action-view .edit-mode-only {display: none;} */

/* hidden cats: */
div#mw-hidden-catlinks {
 font-size: smaller; 
 line-height: 1.3;
}

/* &quot;Doneer&quot;-link (onder &quot;navigatie&quot;) */
div.pBody li#n-Doneer {display: none!important;}

/* &quot;sjabloongegevens&quot; */
div.tdg-editscreen-main {
 visibility: hidden!important;
}

/* onnodige bladvulling op elke edit-pagina */
div#specialchars,
div#editpage-copywarn {
 display: none!important;
}


/* table op [[Speciaal:Blokkeerlijst]] */
table.mw-blocklist td,
table.mw-blocklist th {
 min-width: 1em!important;
 vertical-align: top!important;
 font-size: smaller!important;
 word-break: break-word!important;
}
table.mw-blocklist li {
 font-size: x-small!important;
 line-height: 1.2!important;
}

input#searchInput:focus {
 margin-left: -5px!important;
 border: 1px solid grey!important;
 border-radius: 0!important;
 outline: none!important;
 font-size: 15px!important;
 box-shadow: none!important;
}

/* Button &quot;TemplateData&quot;  */
div.tdg-editscreen-main {
 height: 30px!important; 
 XXvisibility: hidden!important; 
 XXdisplay: none!important;
}

/* buttons duidelijker */
td.mw-submit input,
#wpConfirmB {
 border-radius: 0;
 background-color: rgb(200, 200, 200)!important;
 border-width: 1px;
 border-color: rgb(230, 230, 230) rgb(170, 170, 170) rgb(170, 170, 170) rgb(230, 230, 230);
 padding: 4px;
 color: black;
 font-weight: bold;
}

/* Buttons ~ inputWidget */
button {
 // width: 100px!important;
 height: 25px!important;
}

/* 
Markeert obsolete HTML-tags. 
Zie https://nl.wikibooks.org/wiki/Speciaal:LintErrors/obsolete-tag
Bron: https://meta.wikimedia.org/wiki/User:SMcCandlish/lint.css
*/

big, center, dir, font, menu, small, strike, tt, xmp {
 color: red!important;
 background-color: yellow!important;
}

big::after    {content: &quot; Fout: big &quot;;}
center::after {content: &quot; Fout: center &quot;;}
font::after   {content: &quot; Fout: font &quot;;}
small::after  {content: &quot; Fout: small &quot;;}
strike::after {content: &quot; Fout: strike &quot;;}
tt::after     {content: &quot; Fout: tt &quot;;}

/* n.a.
dir::after    {content: &quot; Fout: dir &quot;;}
menu::after   {content: &quot; Fout: menu &quot;;}
xmp::after    {content: &quot; Fout: xmp &quot;;}
*/

/* CSS en Javascript beter leesbaar maken */
div.mw-highlight-lang-javascript pre span,
div.mw-highlight-lang-css pre span {
 color: black!important;
}

/* testclass/-ID zichtbaar maken */
.testEJB, #testEJB {display: block!important; background-color: #ffff00; color: black; border: 3px solid #0000ff; padding: 3px;}

/* Versievergelijking: helder rood resp. groen */
del.diffchange-inline {background-color: #ff8080!important;}
ins.diffchange-inline {background-color: #80ff80!important;}

.diff-deletedline {border-color: red;}
.diff-addedline {border-color: #0f0;}

/* dat weten we nu wel...  */
.clearyourcache_warning
/* .mw-userconfigpublic, */
/* .mw-userconfigdangerous, */
 div#zandbakfoto {display: none!important;}

.warningbox {font-size: x-small; line-height: 1.2em; border: none; padding: 1px; margin: 1px;}

div.noprint, table.noprint, aside, tr.noprint, td.noprint, p.noprint, span.noprint {outline: 1px dashed #c0ffc0;}
hr.noprint, .noprint hr {border: none; background-color: #c0ffc0;}
br.noprint::after, .noprint br::after {color: red; #c0ffc0; content: '(br)';}  /* werkt niet */

div#debug {  /* exp. */
 width: 98%;
 height: 150px;
 overflow-Y: scroll;
 background-color: white;
 border: 1px solid green;
 margin: 3px 0;
 padding: 3px;
 font-family: Consolas;
 font-size: small;
 line-height: 1.2em;
 /* display: none; */   // TODO!
}

textarea#wpTextbox1 {
 height: 75vh;
 border: 1px solid blue!important;
 background: #c0c0c0!important;  /* werkt niet !?? */
 outline: none;
 padding: 3px;
}
table.mw-changeslist-line {margin-left: 0!important; font-size: 85%!important;} 

/* Recente wijzigingen */
span.mw-changeslist-separator {display: none!important;}
span.mw-changeslist-separator::before {content: &quot;&quot;;}
span.mw-changeslist-line-inner-tags {display: none;} /* verberg labels */

form#powersearch+div {display: none;} /* ext. zoeklinks op zoekpagina */

li#ca-purge a {background-color: #0f0!important;} /* Purge-tabje groen */

/* koppen etc. verbergen op voorblad 
body.page-Gebruiker_Erik_Baas_Stoomlocomotieven_in_Nederland_Front h1#firstHeading,
body.page-Gebruiker_Erik_Baas_Stoomlocomotieven_in_Nederland_Front span.subpages,
body.page-Gebruiker_Erik_Baas_Stoomlocomotieven_in_Nederland_Front div.previewnote,
body.page-Gebruiker_Erik_Baas_Stoomlocomotieven_in_Nederland_Printversie h1#firstHeading,
body.page-Gebruiker_Erik_Baas_Stoomlocomotieven_in_Nederland_Printversie span.subpages {
 display: none!important;
} */

/* test (afdrukken, eerste blad)
@media only print {
 div#XXsiteSubXX,
 div.previewnote  {
  display: none!important;
 }
} */

/* Tekst &quot;Hoofdpagina&quot; verbergen */
/* body.page-Hoofdpagina h1#firstHeading {display: none;} */

/* Irritante popups na save, watch, etc. */
.mw-notification-area {display: none;}

/* Link &quot;Markeer als gecontroleerd&quot; bij nieuwe pagina's rechts bovenaan */
div.patrollink a {
 position: absolute;
 top: 25px;
 right: 15px;
 padding: 0 5px;
 background: orange;
}

/* pre kleiner */
pre {
 margin: 5px 5px 5px 15px;
 padding: 5px;
}

/* test (werkt nog niet op 19-4-2023) */
/* wel na &quot;Firefox:layout.css.has-selector.enabled&quot;=True */
/*
div:has(+span) {background-color: cyan;}
p:has(+span) {background-color: yellow;}
dd:has(+span) {background-color: orange;}
td:has(+span) {background-color: lawngreen;}
*:has(*+span.edit-mode-only) {background-color: #606060; border: 2px solid blue;}
*:has(+span.edit-mode-only) {background-color: #a0a0a0; border: 2px solid cyan;}
*/

/* templatedata, zie oa. [[MediaWiki:Cite-tool-definition.json]] */
table.mw-json, 
 table.mw-json th,
 table.mw-json td {margin: 2px; border: none!important;}
table.mw-json th, 
 table.mw-json td,
 table.mw-json th span {font-size: 13px!important; padding: 1px;}

/* tekst &quot;U wordt uitgenodigd...&quot; etc. verbergen */
div.mw-editTools div#specialchars + div {display: none;}

/* test */
/* body.page-Categorie_Sub div.mw-category-group {break-inside: revert!important;} */
/* body.rootpage-Categorie_Sub div.mw-category-group {break-inside: revert!important;} */

/* tbv. controle op Sjabloon:Kolommen2 (variabel) */
/* div.eb-test {outline: 1px solid yellow;} */
/* div.eb-test div {border: 1px solid #cccccc;} */

body.action-edit   #firstHeading::after {content: &quot; [action-edit]&quot;;}
body.action-submit #firstHeading::after {content: &quot; [action-submit]&quot;;}
/* body.action-view   #firstHeading::after {content: &quot; [action-view]&quot;;} */

li#ca-dt-page-subscribe {display: none;}

/* div.test::after {content: &quot;a&lt;br&gt;b&lt;div&gt;XXX&lt;/div&gt;&quot;} nope: alleen tekst, attr() en opmaak */

/* th {box-shadow: -1px 0 rgb(162,169,177);} */

span.mw-nextlink, span.mw-prevlink {color: grey;}
span.mw-numlink {font-weight: bold;}

/*
body.page-Speciaal_SpecialePaginas div.cdx-table {border: none; color: black; font-size: 100%;}
body.page-Speciaal_SpecialePaginas table.cdx-table__table {min-width: 50%; border: none; outline: 0!important; line-height: 1.3em!important;}
*/

/* Actieve filters op recente wijzigingen */
div.oo-ui-menuTagMultiselectWidget {width: 100%!important;}

/* tbv. lange regel bij visualeditor-specialcharacter-group-set-accents op MediaWiki-systeemteksten */
body.mw-special-Allmessages table#mw-allmessagestable tbody tr td+td {word-break: break-word;}

table.datatable,
table.datatable tr,
table.datatable td {
 background-color: transparent!important;
}

table#mw-allmessagestable:hover,
table#mw-allmessagestable tr:hover,
table#mw-allmessagestable tr td:hover,
table#mw-allmessagestable td:hover,
table.datatable:hover,
table.datatable tr:hover,
table.datatable tr td:hover,
table.datatable td:hover {
 background-color: transparent!important;
}

/* archief: 
div#bodyContent p:hover {
 columns: 3 24em;
 background-color: #ffffc0;
}
*/

h1#firstHeading {
 line-height: 1.05;
}

.engsjabtest {
 background-color: #ffe000;
 /* outline: 2px solid yellow; */
}

body.rootpage-Kookboek h1#firstHeading::after {
 /* content: &quot; - test&quot;;   OK  :-) */
}

/* Filterlogboek */
body.mw-special-AbuseLog {
  font-size: 9px;
  line-height: 1.3;
}

/* Niet-bestaande bestanden met koppelingen */
body.mw-special-Wantedfiles li a,
body.mw-special-Wantedfiles li a:visited {
  color: red!important;
}
body.mw-special-Wantedfiles li del,
body.mw-special-Wantedfiles li del a,
body.mw-special-Wantedfiles li del a:visited {
  font-size: xx-small;
  color: #e0e0e0!important;
}

.mw-datatable,
.mw-datatable th,
.mw-datatable td {
  border: none;
  padding: 0 3px;
  line-height: 1.3;
}

/* test: button &quot;Zichtbaarheid geselecteerde bestanden&quot; */
/* .deleterevision-filehistory-submit, */
.mw-filehistory-deleterevision-button {
  max-width: 30.5em!important;
}

span.mw-tag-markers {
  display: none;
}

body.page-Speciaal_Logboeken_delete *,
body.rootpage-Speciaal_Logboeken * {
  font-size: 11px;
}</text>
      <sha1>9a7nhosdtdu5i7h0c662avbl0964383</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428922</id>
      <parentid>428921</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T12:59:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>428922</origin>
      <model>css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="9601" sha1="en7g4jlmcn7advxmyeolj7j91ymon2p" xml:space="preserve">div.ext-discussiontools-init-section-bar {
 font-size: smaller;
 line-height: 1;
}

span.cdx-message__icon {
 display: none;
 padding-right: 5px;
}

div.cdx-message__content p {
 padding-left: 3px!important;
}

div.cdx-message--warning,
div.cdx-message,
div.cdx-message *,
div.cdx-message * * {
 border: none;
 padding: 0;
 margin: 0;
 font-size: x-small!important;
 font-weight: normal!important;
 line-height: 1.3;
}

body.mw-special-Allmessages td {
 vertical-align: top;
}

body.mw-special-Preferences,
body.mw-special-Preferences * {line-height: 1.3!important;}

li.mw-list-item-js,
li.mw-list-item-js a {
 background-color: yellow;
}

li#ca-wikidata,
li#ca-wikidata * {
 background-color: orange;
}


/* body.action-view .edit-mode-only {display: none;} */

/* hidden cats: */
div#mw-hidden-catlinks {
 font-size: smaller; 
 line-height: 1.3;
}

/* &quot;Doneer&quot;-link (onder &quot;navigatie&quot;) */
div.pBody li#n-Doneer {display: none!important;}

/* &quot;sjabloongegevens&quot; */
div.tdg-editscreen-main {
 visibility: hidden!important;
}

/* onnodige bladvulling op elke edit-pagina */
div#specialchars,
div#editpage-copywarn {
 display: none!important;
}


/* table op [[Speciaal:Blokkeerlijst]] */
table.mw-blocklist td,
table.mw-blocklist th {
 min-width: 1em!important;
 vertical-align: top!important;
 font-size: smaller!important;
 word-break: break-word!important;
}
table.mw-blocklist li {
 font-size: x-small!important;
 line-height: 1.2!important;
}

input#searchInput:focus {
 margin-left: -5px!important;
 border: 1px solid grey!important;
 border-radius: 0!important;
 outline: none!important;
 font-size: 15px!important;
 box-shadow: none!important;
}

/* Button &quot;TemplateData&quot;  */
div.tdg-editscreen-main {
 height: 30px!important; 
 XXvisibility: hidden!important; 
 XXdisplay: none!important;
}

/* buttons duidelijker */
td.mw-submit input,
#wpConfirmB {
 border-radius: 0;
 background-color: rgb(200, 200, 200)!important;
 border-width: 1px;
 border-color: rgb(230, 230, 230) rgb(170, 170, 170) rgb(170, 170, 170) rgb(230, 230, 230);
 padding: 4px;
 color: black;
 font-weight: bold;
}

/* Buttons ~ inputWidget */
button {
 // width: 100px!important;
 height: 25px!important;
}

/* 
Markeert obsolete HTML-tags. 
Zie https://nl.wikibooks.org/wiki/Speciaal:LintErrors/obsolete-tag
Bron: https://meta.wikimedia.org/wiki/User:SMcCandlish/lint.css
*/

big, center, dir, font, menu, small, strike, tt, xmp {
 color: red!important;
 background-color: yellow!important;
}

big::after    {content: &quot; Fout: big &quot;;}
center::after {content: &quot; Fout: center &quot;;}
font::after   {content: &quot; Fout: font &quot;;}
small::after  {content: &quot; Fout: small &quot;;}
strike::after {content: &quot; Fout: strike &quot;;}
tt::after     {content: &quot; Fout: tt &quot;;}

/* n.a.
dir::after    {content: &quot; Fout: dir &quot;;}
menu::after   {content: &quot; Fout: menu &quot;;}
xmp::after    {content: &quot; Fout: xmp &quot;;}
*/

/* CSS en Javascript beter leesbaar maken */
div.mw-highlight-lang-javascript pre span,
div.mw-highlight-lang-css pre span {
 color: black!important;
}

/* testclass/-ID zichtbaar maken */
.testEJB, #testEJB {display: block!important; background-color: #ffff00; color: black; border: 3px solid #0000ff; padding: 3px;}

/* Versievergelijking: helder rood resp. groen */
del.diffchange-inline {background-color: #ff8080!important;}
ins.diffchange-inline {background-color: #80ff80!important;}

.diff-deletedline {border-color: red;}
.diff-addedline {border-color: #0f0;}

/* dat weten we nu wel...  */
.clearyourcache_warning
/* .mw-userconfigpublic, */
/* .mw-userconfigdangerous, */
 div#zandbakfoto {display: none!important;}

.warningbox {font-size: x-small; line-height: 1.2em; border: none; padding: 1px; margin: 1px;}

div.noprint, table.noprint, aside, tr.noprint, td.noprint, p.noprint, span.noprint {outline: 1px dashed #c0ffc0;}
hr.noprint, .noprint hr {border: none; background-color: #c0ffc0;}
br.noprint::after, .noprint br::after {color: red; #c0ffc0; content: '(br)';}  /* werkt niet */

div#debug {  /* exp. */
 width: 98%;
 height: 150px;
 overflow-Y: scroll;
 background-color: white;
 border: 1px solid green;
 margin: 3px 0;
 padding: 3px;
 font-family: Consolas;
 font-size: small;
 line-height: 1.2em;
 /* display: none; */   // TODO!
}

textarea#wpTextbox1 {
 height: 75vh;
 border: 3px solid blue!important;
 background: #c0c0c0!important;  /* werkt niet !?? */
 outline: none;
 padding: 3px;
}
table.mw-changeslist-line {margin-left: 0!important; font-size: 85%!important;} 

/* Recente wijzigingen */
span.mw-changeslist-separator {display: none!important;}
span.mw-changeslist-separator::before {content: &quot;&quot;;}
span.mw-changeslist-line-inner-tags {display: none;} /* verberg labels */

form#powersearch+div {display: none;} /* ext. zoeklinks op zoekpagina */

li#ca-purge a {background-color: #0f0!important;} /* Purge-tabje groen */

/* koppen etc. verbergen op voorblad 
body.page-Gebruiker_Erik_Baas_Stoomlocomotieven_in_Nederland_Front h1#firstHeading,
body.page-Gebruiker_Erik_Baas_Stoomlocomotieven_in_Nederland_Front span.subpages,
body.page-Gebruiker_Erik_Baas_Stoomlocomotieven_in_Nederland_Front div.previewnote,
body.page-Gebruiker_Erik_Baas_Stoomlocomotieven_in_Nederland_Printversie h1#firstHeading,
body.page-Gebruiker_Erik_Baas_Stoomlocomotieven_in_Nederland_Printversie span.subpages {
 display: none!important;
} */

/* test (afdrukken, eerste blad)
@media only print {
 div#XXsiteSubXX,
 div.previewnote  {
  display: none!important;
 }
} */

/* Tekst &quot;Hoofdpagina&quot; verbergen */
/* body.page-Hoofdpagina h1#firstHeading {display: none;} */

/* Irritante popups na save, watch, etc. */
.mw-notification-area {display: none;}

/* Link &quot;Markeer als gecontroleerd&quot; bij nieuwe pagina's rechts bovenaan */
div.patrollink a {
 position: absolute;
 top: 25px;
 right: 15px;
 padding: 0 5px;
 background: orange;
}

/* pre kleiner */
pre {
 margin: 5px 5px 5px 15px;
 padding: 5px;
}

/* test (werkt nog niet op 19-4-2023) */
/* wel na &quot;Firefox:layout.css.has-selector.enabled&quot;=True */
/*
div:has(+span) {background-color: cyan;}
p:has(+span) {background-color: yellow;}
dd:has(+span) {background-color: orange;}
td:has(+span) {background-color: lawngreen;}
*:has(*+span.edit-mode-only) {background-color: #606060; border: 2px solid blue;}
*:has(+span.edit-mode-only) {background-color: #a0a0a0; border: 2px solid cyan;}
*/

/* templatedata, zie oa. [[MediaWiki:Cite-tool-definition.json]] */
table.mw-json, 
 table.mw-json th,
 table.mw-json td {margin: 2px; border: none!important;}
table.mw-json th, 
 table.mw-json td,
 table.mw-json th span {font-size: 13px!important; padding: 1px;}

/* tekst &quot;U wordt uitgenodigd...&quot; etc. verbergen */
div.mw-editTools div#specialchars + div {display: none;}

/* test */
/* body.page-Categorie_Sub div.mw-category-group {break-inside: revert!important;} */
/* body.rootpage-Categorie_Sub div.mw-category-group {break-inside: revert!important;} */

/* tbv. controle op Sjabloon:Kolommen2 (variabel) */
/* div.eb-test {outline: 1px solid yellow;} */
/* div.eb-test div {border: 1px solid #cccccc;} */

body.action-edit   #firstHeading::after {content: &quot; [action-edit]&quot;;}
body.action-submit #firstHeading::after {content: &quot; [action-submit]&quot;;}
/* body.action-view   #firstHeading::after {content: &quot; [action-view]&quot;;} */

li#ca-dt-page-subscribe {display: none;}

/* div.test::after {content: &quot;a&lt;br&gt;b&lt;div&gt;XXX&lt;/div&gt;&quot;} nope: alleen tekst, attr() en opmaak */

/* th {box-shadow: -1px 0 rgb(162,169,177);} */

span.mw-nextlink, span.mw-prevlink {color: grey;}
span.mw-numlink {font-weight: bold;}

/*
body.page-Speciaal_SpecialePaginas div.cdx-table {border: none; color: black; font-size: 100%;}
body.page-Speciaal_SpecialePaginas table.cdx-table__table {min-width: 50%; border: none; outline: 0!important; line-height: 1.3em!important;}
*/

/* Actieve filters op recente wijzigingen */
div.oo-ui-menuTagMultiselectWidget {width: 100%!important;}

/* tbv. lange regel bij visualeditor-specialcharacter-group-set-accents op MediaWiki-systeemteksten */
body.mw-special-Allmessages table#mw-allmessagestable tbody tr td+td {word-break: break-word;}

table.datatable,
table.datatable tr,
table.datatable td {
 background-color: transparent!important;
}

table#mw-allmessagestable:hover,
table#mw-allmessagestable tr:hover,
table#mw-allmessagestable tr td:hover,
table#mw-allmessagestable td:hover,
table.datatable:hover,
table.datatable tr:hover,
table.datatable tr td:hover,
table.datatable td:hover {
 background-color: transparent!important;
}

/* archief: 
div#bodyContent p:hover {
 columns: 3 24em;
 background-color: #ffffc0;
}
*/

h1#firstHeading {
 line-height: 1.05;
}

.engsjabtest {
 background-color: #ffe000;
 /* outline: 2px solid yellow; */
}

body.rootpage-Kookboek h1#firstHeading::after {
 /* content: &quot; - test&quot;;   OK  :-) */
}

/* Filterlogboek */
body.mw-special-AbuseLog {
  font-size: 9px;
  line-height: 1.3;
}

/* Niet-bestaande bestanden met koppelingen */
body.mw-special-Wantedfiles li a,
body.mw-special-Wantedfiles li a:visited {
  color: red!important;
}
body.mw-special-Wantedfiles li del,
body.mw-special-Wantedfiles li del a,
body.mw-special-Wantedfiles li del a:visited {
  font-size: xx-small;
  color: #e0e0e0!important;
}

.mw-datatable,
.mw-datatable th,
.mw-datatable td {
  border: none;
  padding: 0 3px;
  line-height: 1.3;
}

/* test: button &quot;Zichtbaarheid geselecteerde bestanden&quot; */
/* .deleterevision-filehistory-submit, */
.mw-filehistory-deleterevision-button {
  max-width: 30.5em!important;
}

span.mw-tag-markers {
  display: none;
}

body.page-Speciaal_Logboeken_delete *,
body.rootpage-Speciaal_Logboeken * {
  font-size: 11px;
}</text>
      <sha1>en7g4jlmcn7advxmyeolj7j91ymon2p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428924</id>
      <parentid>428922</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T13:24:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>-textarea#wpTextbox1</comment>
      <origin>428924</origin>
      <model>css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="9609" sha1="mei0nzo4nmr2p52v4oadtr8ssfq0x7d" xml:space="preserve">div.ext-discussiontools-init-section-bar {
 font-size: smaller;
 line-height: 1;
}

span.cdx-message__icon {
 display: none;
 padding-right: 5px;
}

div.cdx-message__content p {
 padding-left: 3px!important;
}

div.cdx-message--warning,
div.cdx-message,
div.cdx-message *,
div.cdx-message * * {
 border: none;
 padding: 0;
 margin: 0;
 font-size: x-small!important;
 font-weight: normal!important;
 line-height: 1.3;
}

body.mw-special-Allmessages td {
 vertical-align: top;
}

body.mw-special-Preferences,
body.mw-special-Preferences * {line-height: 1.3!important;}

li.mw-list-item-js,
li.mw-list-item-js a {
 background-color: yellow;
}

li#ca-wikidata,
li#ca-wikidata * {
 background-color: orange;
}


/* body.action-view .edit-mode-only {display: none;} */

/* hidden cats: */
div#mw-hidden-catlinks {
 font-size: smaller; 
 line-height: 1.3;
}

/* &quot;Doneer&quot;-link (onder &quot;navigatie&quot;) */
div.pBody li#n-Doneer {display: none!important;}

/* &quot;sjabloongegevens&quot; */
div.tdg-editscreen-main {
 visibility: hidden!important;
}

/* onnodige bladvulling op elke edit-pagina */
div#specialchars,
div#editpage-copywarn {
 display: none!important;
}


/* table op [[Speciaal:Blokkeerlijst]] */
table.mw-blocklist td,
table.mw-blocklist th {
 min-width: 1em!important;
 vertical-align: top!important;
 font-size: smaller!important;
 word-break: break-word!important;
}
table.mw-blocklist li {
 font-size: x-small!important;
 line-height: 1.2!important;
}

input#searchInput:focus {
 margin-left: -5px!important;
 border: 1px solid grey!important;
 border-radius: 0!important;
 outline: none!important;
 font-size: 15px!important;
 box-shadow: none!important;
}

/* Button &quot;TemplateData&quot;  */
div.tdg-editscreen-main {
 height: 30px!important; 
 XXvisibility: hidden!important; 
 XXdisplay: none!important;
}

/* buttons duidelijker */
td.mw-submit input,
#wpConfirmB {
 border-radius: 0;
 background-color: rgb(200, 200, 200)!important;
 border-width: 1px;
 border-color: rgb(230, 230, 230) rgb(170, 170, 170) rgb(170, 170, 170) rgb(230, 230, 230);
 padding: 4px;
 color: black;
 font-weight: bold;
}

/* Buttons ~ inputWidget */
button {
 // width: 100px!important;
 height: 25px!important;
}

/* 
Markeert obsolete HTML-tags. 
Zie https://nl.wikibooks.org/wiki/Speciaal:LintErrors/obsolete-tag
Bron: https://meta.wikimedia.org/wiki/User:SMcCandlish/lint.css
*/

big, center, dir, font, menu, small, strike, tt, xmp {
 color: red!important;
 background-color: yellow!important;
}

big::after    {content: &quot; Fout: big &quot;;}
center::after {content: &quot; Fout: center &quot;;}
font::after   {content: &quot; Fout: font &quot;;}
small::after  {content: &quot; Fout: small &quot;;}
strike::after {content: &quot; Fout: strike &quot;;}
tt::after     {content: &quot; Fout: tt &quot;;}

/* n.a.
dir::after    {content: &quot; Fout: dir &quot;;}
menu::after   {content: &quot; Fout: menu &quot;;}
xmp::after    {content: &quot; Fout: xmp &quot;;}
*/

/* CSS en Javascript beter leesbaar maken */
div.mw-highlight-lang-javascript pre span,
div.mw-highlight-lang-css pre span {
 color: black!important;
}

/* testclass/-ID zichtbaar maken */
.testEJB, #testEJB {display: block!important; background-color: #ffff00; color: black; border: 3px solid #0000ff; padding: 3px;}

/* Versievergelijking: helder rood resp. groen */
del.diffchange-inline {background-color: #ff8080!important;}
ins.diffchange-inline {background-color: #80ff80!important;}

.diff-deletedline {border-color: red;}
.diff-addedline {border-color: #0f0;}

/* dat weten we nu wel...  */
.clearyourcache_warning
/* .mw-userconfigpublic, */
/* .mw-userconfigdangerous, */
 div#zandbakfoto {display: none!important;}

.warningbox {font-size: x-small; line-height: 1.2em; border: none; padding: 1px; margin: 1px;}

div.noprint, table.noprint, aside, tr.noprint, td.noprint, p.noprint, span.noprint {outline: 1px dashed #c0ffc0;}
hr.noprint, .noprint hr {border: none; background-color: #c0ffc0;}
br.noprint::after, .noprint br::after {color: red; #c0ffc0; content: '(br)';}  /* werkt niet */

div#debug {  /* exp. */
 width: 98%;
 height: 150px;
 overflow-Y: scroll;
 background-color: white;
 border: 1px solid green;
 margin: 3px 0;
 padding: 3px;
 font-family: Consolas;
 font-size: small;
 line-height: 1.2em;
 /* display: none; */   // TODO!
}

/* 
textarea#wpTextbox1 {
 height: 75vh;
 border: 3px solid blue!important;
 background: #c0c0c0!important;  /* werkt niet !?? */
 outline: none;
 padding: 3px;
}
*/

table.mw-changeslist-line {margin-left: 0!important; font-size: 85%!important;} 

/* Recente wijzigingen */
span.mw-changeslist-separator {display: none!important;}
span.mw-changeslist-separator::before {content: &quot;&quot;;}
span.mw-changeslist-line-inner-tags {display: none;} /* verberg labels */

form#powersearch+div {display: none;} /* ext. zoeklinks op zoekpagina */

li#ca-purge a {background-color: #0f0!important;} /* Purge-tabje groen */

/* koppen etc. verbergen op voorblad 
body.page-Gebruiker_Erik_Baas_Stoomlocomotieven_in_Nederland_Front h1#firstHeading,
body.page-Gebruiker_Erik_Baas_Stoomlocomotieven_in_Nederland_Front span.subpages,
body.page-Gebruiker_Erik_Baas_Stoomlocomotieven_in_Nederland_Front div.previewnote,
body.page-Gebruiker_Erik_Baas_Stoomlocomotieven_in_Nederland_Printversie h1#firstHeading,
body.page-Gebruiker_Erik_Baas_Stoomlocomotieven_in_Nederland_Printversie span.subpages {
 display: none!important;
} */

/* test (afdrukken, eerste blad)
@media only print {
 div#XXsiteSubXX,
 div.previewnote  {
  display: none!important;
 }
} */

/* Tekst &quot;Hoofdpagina&quot; verbergen */
/* body.page-Hoofdpagina h1#firstHeading {display: none;} */

/* Irritante popups na save, watch, etc. */
.mw-notification-area {display: none;}

/* Link &quot;Markeer als gecontroleerd&quot; bij nieuwe pagina's rechts bovenaan */
div.patrollink a {
 position: absolute;
 top: 25px;
 right: 15px;
 padding: 0 5px;
 background: orange;
}

/* pre kleiner */
pre {
 margin: 5px 5px 5px 15px;
 padding: 5px;
}

/* test (werkt nog niet op 19-4-2023) */
/* wel na &quot;Firefox:layout.css.has-selector.enabled&quot;=True */
/*
div:has(+span) {background-color: cyan;}
p:has(+span) {background-color: yellow;}
dd:has(+span) {background-color: orange;}
td:has(+span) {background-color: lawngreen;}
*:has(*+span.edit-mode-only) {background-color: #606060; border: 2px solid blue;}
*:has(+span.edit-mode-only) {background-color: #a0a0a0; border: 2px solid cyan;}
*/

/* templatedata, zie oa. [[MediaWiki:Cite-tool-definition.json]] */
table.mw-json, 
 table.mw-json th,
 table.mw-json td {margin: 2px; border: none!important;}
table.mw-json th, 
 table.mw-json td,
 table.mw-json th span {font-size: 13px!important; padding: 1px;}

/* tekst &quot;U wordt uitgenodigd...&quot; etc. verbergen */
div.mw-editTools div#specialchars + div {display: none;}

/* test */
/* body.page-Categorie_Sub div.mw-category-group {break-inside: revert!important;} */
/* body.rootpage-Categorie_Sub div.mw-category-group {break-inside: revert!important;} */

/* tbv. controle op Sjabloon:Kolommen2 (variabel) */
/* div.eb-test {outline: 1px solid yellow;} */
/* div.eb-test div {border: 1px solid #cccccc;} */

body.action-edit   #firstHeading::after {content: &quot; [action-edit]&quot;;}
body.action-submit #firstHeading::after {content: &quot; [action-submit]&quot;;}
/* body.action-view   #firstHeading::after {content: &quot; [action-view]&quot;;} */

li#ca-dt-page-subscribe {display: none;}

/* div.test::after {content: &quot;a&lt;br&gt;b&lt;div&gt;XXX&lt;/div&gt;&quot;} nope: alleen tekst, attr() en opmaak */

/* th {box-shadow: -1px 0 rgb(162,169,177);} */

span.mw-nextlink, span.mw-prevlink {color: grey;}
span.mw-numlink {font-weight: bold;}

/*
body.page-Speciaal_SpecialePaginas div.cdx-table {border: none; color: black; font-size: 100%;}
body.page-Speciaal_SpecialePaginas table.cdx-table__table {min-width: 50%; border: none; outline: 0!important; line-height: 1.3em!important;}
*/

/* Actieve filters op recente wijzigingen */
div.oo-ui-menuTagMultiselectWidget {width: 100%!important;}

/* tbv. lange regel bij visualeditor-specialcharacter-group-set-accents op MediaWiki-systeemteksten */
body.mw-special-Allmessages table#mw-allmessagestable tbody tr td+td {word-break: break-word;}

table.datatable,
table.datatable tr,
table.datatable td {
 background-color: transparent!important;
}

table#mw-allmessagestable:hover,
table#mw-allmessagestable tr:hover,
table#mw-allmessagestable tr td:hover,
table#mw-allmessagestable td:hover,
table.datatable:hover,
table.datatable tr:hover,
table.datatable tr td:hover,
table.datatable td:hover {
 background-color: transparent!important;
}

/* archief: 
div#bodyContent p:hover {
 columns: 3 24em;
 background-color: #ffffc0;
}
*/

h1#firstHeading {
 line-height: 1.05;
}

.engsjabtest {
 background-color: #ffe000;
 /* outline: 2px solid yellow; */
}

body.rootpage-Kookboek h1#firstHeading::after {
 /* content: &quot; - test&quot;;   OK  :-) */
}

/* Filterlogboek */
body.mw-special-AbuseLog {
  font-size: 9px;
  line-height: 1.3;
}

/* Niet-bestaande bestanden met koppelingen */
body.mw-special-Wantedfiles li a,
body.mw-special-Wantedfiles li a:visited {
  color: red!important;
}
body.mw-special-Wantedfiles li del,
body.mw-special-Wantedfiles li del a,
body.mw-special-Wantedfiles li del a:visited {
  font-size: xx-small;
  color: #e0e0e0!important;
}

.mw-datatable,
.mw-datatable th,
.mw-datatable td {
  border: none;
  padding: 0 3px;
  line-height: 1.3;
}

/* test: button &quot;Zichtbaarheid geselecteerde bestanden&quot; */
/* .deleterevision-filehistory-submit, */
.mw-filehistory-deleterevision-button {
  max-width: 30.5em!important;
}

span.mw-tag-markers {
  display: none;
}

body.page-Speciaal_Logboeken_delete *,
body.rootpage-Speciaal_Logboeken * {
  font-size: 11px;
}</text>
      <sha1>mei0nzo4nmr2p52v4oadtr8ssfq0x7d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428927</id>
      <parentid>428924</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T16:09:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>small: niet deprecated (???)</comment>
      <origin>428927</origin>
      <model>css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="9615" sha1="80yu9pccbvg7jm5tw62qv38ynipbpoy" xml:space="preserve">div.ext-discussiontools-init-section-bar {
 font-size: smaller;
 line-height: 1;
}

span.cdx-message__icon {
 display: none;
 padding-right: 5px;
}

div.cdx-message__content p {
 padding-left: 3px!important;
}

div.cdx-message--warning,
div.cdx-message,
div.cdx-message *,
div.cdx-message * * {
 border: none;
 padding: 0;
 margin: 0;
 font-size: x-small!important;
 font-weight: normal!important;
 line-height: 1.3;
}

body.mw-special-Allmessages td {
 vertical-align: top;
}

body.mw-special-Preferences,
body.mw-special-Preferences * {line-height: 1.3!important;}

li.mw-list-item-js,
li.mw-list-item-js a {
 background-color: yellow;
}

li#ca-wikidata,
li#ca-wikidata * {
 background-color: orange;
}


/* body.action-view .edit-mode-only {display: none;} */

/* hidden cats: */
div#mw-hidden-catlinks {
 font-size: smaller; 
 line-height: 1.3;
}

/* &quot;Doneer&quot;-link (onder &quot;navigatie&quot;) */
div.pBody li#n-Doneer {display: none!important;}

/* &quot;sjabloongegevens&quot; */
div.tdg-editscreen-main {
 visibility: hidden!important;
}

/* onnodige bladvulling op elke edit-pagina */
div#specialchars,
div#editpage-copywarn {
 display: none!important;
}


/* table op [[Speciaal:Blokkeerlijst]] */
table.mw-blocklist td,
table.mw-blocklist th {
 min-width: 1em!important;
 vertical-align: top!important;
 font-size: smaller!important;
 word-break: break-word!important;
}
table.mw-blocklist li {
 font-size: x-small!important;
 line-height: 1.2!important;
}

input#searchInput:focus {
 margin-left: -5px!important;
 border: 1px solid grey!important;
 border-radius: 0!important;
 outline: none!important;
 font-size: 15px!important;
 box-shadow: none!important;
}

/* Button &quot;TemplateData&quot;  */
div.tdg-editscreen-main {
 height: 30px!important; 
 XXvisibility: hidden!important; 
 XXdisplay: none!important;
}

/* buttons duidelijker */
td.mw-submit input,
#wpConfirmB {
 border-radius: 0;
 background-color: rgb(200, 200, 200)!important;
 border-width: 1px;
 border-color: rgb(230, 230, 230) rgb(170, 170, 170) rgb(170, 170, 170) rgb(230, 230, 230);
 padding: 4px;
 color: black;
 font-weight: bold;
}

/* Buttons ~ inputWidget */
button {
 // width: 100px!important;
 height: 25px!important;
}

/* 
Markeert obsolete HTML-tags. 
Zie https://nl.wikibooks.org/wiki/Speciaal:LintErrors/obsolete-tag
Bron: https://meta.wikimedia.org/wiki/User:SMcCandlish/lint.css
*/

big, center, dir, font, menu, small, strike, tt, xmp {
 color: red!important;
 background-color: yellow!important;
}

big::after    {content: &quot; Fout: big &quot;;}
center::after {content: &quot; Fout: center &quot;;}
font::after   {content: &quot; Fout: font &quot;;}
/* small::after  {content: &quot; Fout: small &quot;;} */
strike::after {content: &quot; Fout: strike &quot;;}
tt::after     {content: &quot; Fout: tt &quot;;}

/* n.a.
dir::after    {content: &quot; Fout: dir &quot;;}
menu::after   {content: &quot; Fout: menu &quot;;}
xmp::after    {content: &quot; Fout: xmp &quot;;}
*/

/* CSS en Javascript beter leesbaar maken */
div.mw-highlight-lang-javascript pre span,
div.mw-highlight-lang-css pre span {
 color: black!important;
}

/* testclass/-ID zichtbaar maken */
.testEJB, #testEJB {display: block!important; background-color: #ffff00; color: black; border: 3px solid #0000ff; padding: 3px;}

/* Versievergelijking: helder rood resp. groen */
del.diffchange-inline {background-color: #ff8080!important;}
ins.diffchange-inline {background-color: #80ff80!important;}

.diff-deletedline {border-color: red;}
.diff-addedline {border-color: #0f0;}

/* dat weten we nu wel...  */
.clearyourcache_warning
/* .mw-userconfigpublic, */
/* .mw-userconfigdangerous, */
 div#zandbakfoto {display: none!important;}

.warningbox {font-size: x-small; line-height: 1.2em; border: none; padding: 1px; margin: 1px;}

div.noprint, table.noprint, aside, tr.noprint, td.noprint, p.noprint, span.noprint {outline: 1px dashed #c0ffc0;}
hr.noprint, .noprint hr {border: none; background-color: #c0ffc0;}
br.noprint::after, .noprint br::after {color: red; #c0ffc0; content: '(br)';}  /* werkt niet */

div#debug {  /* exp. */
 width: 98%;
 height: 150px;
 overflow-Y: scroll;
 background-color: white;
 border: 1px solid green;
 margin: 3px 0;
 padding: 3px;
 font-family: Consolas;
 font-size: small;
 line-height: 1.2em;
 /* display: none; */   // TODO!
}

/* 
textarea#wpTextbox1 {
 height: 75vh;
 border: 3px solid blue!important;
 background: #c0c0c0!important;  /* werkt niet !?? */
 outline: none;
 padding: 3px;
}
*/

table.mw-changeslist-line {margin-left: 0!important; font-size: 85%!important;} 

/* Recente wijzigingen */
span.mw-changeslist-separator {display: none!important;}
span.mw-changeslist-separator::before {content: &quot;&quot;;}
span.mw-changeslist-line-inner-tags {display: none;} /* verberg labels */

form#powersearch+div {display: none;} /* ext. zoeklinks op zoekpagina */

li#ca-purge a {background-color: #0f0!important;} /* Purge-tabje groen */

/* koppen etc. verbergen op voorblad 
body.page-Gebruiker_Erik_Baas_Stoomlocomotieven_in_Nederland_Front h1#firstHeading,
body.page-Gebruiker_Erik_Baas_Stoomlocomotieven_in_Nederland_Front span.subpages,
body.page-Gebruiker_Erik_Baas_Stoomlocomotieven_in_Nederland_Front div.previewnote,
body.page-Gebruiker_Erik_Baas_Stoomlocomotieven_in_Nederland_Printversie h1#firstHeading,
body.page-Gebruiker_Erik_Baas_Stoomlocomotieven_in_Nederland_Printversie span.subpages {
 display: none!important;
} */

/* test (afdrukken, eerste blad)
@media only print {
 div#XXsiteSubXX,
 div.previewnote  {
  display: none!important;
 }
} */

/* Tekst &quot;Hoofdpagina&quot; verbergen */
/* body.page-Hoofdpagina h1#firstHeading {display: none;} */

/* Irritante popups na save, watch, etc. */
.mw-notification-area {display: none;}

/* Link &quot;Markeer als gecontroleerd&quot; bij nieuwe pagina's rechts bovenaan */
div.patrollink a {
 position: absolute;
 top: 25px;
 right: 15px;
 padding: 0 5px;
 background: orange;
}

/* pre kleiner */
pre {
 margin: 5px 5px 5px 15px;
 padding: 5px;
}

/* test (werkt nog niet op 19-4-2023) */
/* wel na &quot;Firefox:layout.css.has-selector.enabled&quot;=True */
/*
div:has(+span) {background-color: cyan;}
p:has(+span) {background-color: yellow;}
dd:has(+span) {background-color: orange;}
td:has(+span) {background-color: lawngreen;}
*:has(*+span.edit-mode-only) {background-color: #606060; border: 2px solid blue;}
*:has(+span.edit-mode-only) {background-color: #a0a0a0; border: 2px solid cyan;}
*/

/* templatedata, zie oa. [[MediaWiki:Cite-tool-definition.json]] */
table.mw-json, 
 table.mw-json th,
 table.mw-json td {margin: 2px; border: none!important;}
table.mw-json th, 
 table.mw-json td,
 table.mw-json th span {font-size: 13px!important; padding: 1px;}

/* tekst &quot;U wordt uitgenodigd...&quot; etc. verbergen */
div.mw-editTools div#specialchars + div {display: none;}

/* test */
/* body.page-Categorie_Sub div.mw-category-group {break-inside: revert!important;} */
/* body.rootpage-Categorie_Sub div.mw-category-group {break-inside: revert!important;} */

/* tbv. controle op Sjabloon:Kolommen2 (variabel) */
/* div.eb-test {outline: 1px solid yellow;} */
/* div.eb-test div {border: 1px solid #cccccc;} */

body.action-edit   #firstHeading::after {content: &quot; [action-edit]&quot;;}
body.action-submit #firstHeading::after {content: &quot; [action-submit]&quot;;}
/* body.action-view   #firstHeading::after {content: &quot; [action-view]&quot;;} */

li#ca-dt-page-subscribe {display: none;}

/* div.test::after {content: &quot;a&lt;br&gt;b&lt;div&gt;XXX&lt;/div&gt;&quot;} nope: alleen tekst, attr() en opmaak */

/* th {box-shadow: -1px 0 rgb(162,169,177);} */

span.mw-nextlink, span.mw-prevlink {color: grey;}
span.mw-numlink {font-weight: bold;}

/*
body.page-Speciaal_SpecialePaginas div.cdx-table {border: none; color: black; font-size: 100%;}
body.page-Speciaal_SpecialePaginas table.cdx-table__table {min-width: 50%; border: none; outline: 0!important; line-height: 1.3em!important;}
*/

/* Actieve filters op recente wijzigingen */
div.oo-ui-menuTagMultiselectWidget {width: 100%!important;}

/* tbv. lange regel bij visualeditor-specialcharacter-group-set-accents op MediaWiki-systeemteksten */
body.mw-special-Allmessages table#mw-allmessagestable tbody tr td+td {word-break: break-word;}

table.datatable,
table.datatable tr,
table.datatable td {
 background-color: transparent!important;
}

table#mw-allmessagestable:hover,
table#mw-allmessagestable tr:hover,
table#mw-allmessagestable tr td:hover,
table#mw-allmessagestable td:hover,
table.datatable:hover,
table.datatable tr:hover,
table.datatable tr td:hover,
table.datatable td:hover {
 background-color: transparent!important;
}

/* archief: 
div#bodyContent p:hover {
 columns: 3 24em;
 background-color: #ffffc0;
}
*/

h1#firstHeading {
 line-height: 1.05;
}

.engsjabtest {
 background-color: #ffe000;
 /* outline: 2px solid yellow; */
}

body.rootpage-Kookboek h1#firstHeading::after {
 /* content: &quot; - test&quot;;   OK  :-) */
}

/* Filterlogboek */
body.mw-special-AbuseLog {
  font-size: 9px;
  line-height: 1.3;
}

/* Niet-bestaande bestanden met koppelingen */
body.mw-special-Wantedfiles li a,
body.mw-special-Wantedfiles li a:visited {
  color: red!important;
}
body.mw-special-Wantedfiles li del,
body.mw-special-Wantedfiles li del a,
body.mw-special-Wantedfiles li del a:visited {
  font-size: xx-small;
  color: #e0e0e0!important;
}

.mw-datatable,
.mw-datatable th,
.mw-datatable td {
  border: none;
  padding: 0 3px;
  line-height: 1.3;
}

/* test: button &quot;Zichtbaarheid geselecteerde bestanden&quot; */
/* .deleterevision-filehistory-submit, */
.mw-filehistory-deleterevision-button {
  max-width: 30.5em!important;
}

span.mw-tag-markers {
  display: none;
}

body.page-Speciaal_Logboeken_delete *,
body.rootpage-Speciaal_Logboeken * {
  font-size: 11px;
}</text>
      <sha1>80yu9pccbvg7jm5tw62qv38ynipbpoy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428928</id>
      <parentid>428927</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T16:11:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>428928</origin>
      <model>css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="9623" sha1="i4ay6591htj9gmmnv6sm4h9hfnyyb0t" xml:space="preserve">div.ext-discussiontools-init-section-bar {
 font-size: smaller;
 line-height: 1;
}

span.cdx-message__icon {
 display: none;
 padding-right: 5px;
}

div.cdx-message__content p {
 padding-left: 3px!important;
}

div.cdx-message--warning,
div.cdx-message,
div.cdx-message *,
div.cdx-message * * {
 border: none;
 padding: 0;
 margin: 0;
 font-size: x-small!important;
 font-weight: normal!important;
 line-height: 1.3;
}

body.mw-special-Allmessages td {
 vertical-align: top;
}

body.mw-special-Preferences,
body.mw-special-Preferences * {line-height: 1.3!important;}

li.mw-list-item-js,
li.mw-list-item-js a {
 background-color: yellow;
}

li#ca-wikidata,
li#ca-wikidata * {
 background-color: orange;
}


/* body.action-view .edit-mode-only {display: none;} */

/* hidden cats: */
div#mw-hidden-catlinks {
 font-size: smaller; 
 line-height: 1.3;
}

/* &quot;Doneer&quot;-link (onder &quot;navigatie&quot;) */
div.pBody li#n-Doneer {display: none!important;}

/* &quot;sjabloongegevens&quot; */
div.tdg-editscreen-main {
 visibility: hidden!important;
}

/* onnodige bladvulling op elke edit-pagina */
div#specialchars,
div#editpage-copywarn {
 display: none!important;
}


/* table op [[Speciaal:Blokkeerlijst]] */
table.mw-blocklist td,
table.mw-blocklist th {
 min-width: 1em!important;
 vertical-align: top!important;
 font-size: smaller!important;
 word-break: break-word!important;
}
table.mw-blocklist li {
 font-size: x-small!important;
 line-height: 1.2!important;
}

input#searchInput:focus {
 margin-left: -5px!important;
 border: 1px solid grey!important;
 border-radius: 0!important;
 outline: none!important;
 font-size: 15px!important;
 box-shadow: none!important;
}

/* Button &quot;TemplateData&quot;  */
div.tdg-editscreen-main {
 height: 30px!important; 
 XXvisibility: hidden!important; 
 XXdisplay: none!important;
}

/* buttons duidelijker */
td.mw-submit input,
#wpConfirmB {
 border-radius: 0;
 background-color: rgb(200, 200, 200)!important;
 border-width: 1px;
 border-color: rgb(230, 230, 230) rgb(170, 170, 170) rgb(170, 170, 170) rgb(230, 230, 230);
 padding: 4px;
 color: black;
 font-weight: bold;
}

/* Buttons ~ inputWidget */
button {
 // width: 100px!important;
 height: 25px!important;
}

/* 
Markeert obsolete HTML-tags. 
Zie https://nl.wikibooks.org/wiki/Speciaal:LintErrors/obsolete-tag
Bron: https://meta.wikimedia.org/wiki/User:SMcCandlish/lint.css
*/

big, center, dir, font, menu, strike, tt, xmp {    /* small */
 color: red!important;
 background-color: yellow!important;
}

big::after    {content: &quot; Fout: big &quot;;}
center::after {content: &quot; Fout: center &quot;;}
font::after   {content: &quot; Fout: font &quot;;}
/* small::after  {content: &quot; Fout: small &quot;;} */
strike::after {content: &quot; Fout: strike &quot;;}
tt::after     {content: &quot; Fout: tt &quot;;}

/* n.a.
dir::after    {content: &quot; Fout: dir &quot;;}
menu::after   {content: &quot; Fout: menu &quot;;}
xmp::after    {content: &quot; Fout: xmp &quot;;}
*/

/* CSS en Javascript beter leesbaar maken */
div.mw-highlight-lang-javascript pre span,
div.mw-highlight-lang-css pre span {
 color: black!important;
}

/* testclass/-ID zichtbaar maken */
.testEJB, #testEJB {display: block!important; background-color: #ffff00; color: black; border: 3px solid #0000ff; padding: 3px;}

/* Versievergelijking: helder rood resp. groen */
del.diffchange-inline {background-color: #ff8080!important;}
ins.diffchange-inline {background-color: #80ff80!important;}

.diff-deletedline {border-color: red;}
.diff-addedline {border-color: #0f0;}

/* dat weten we nu wel...  */
.clearyourcache_warning
/* .mw-userconfigpublic, */
/* .mw-userconfigdangerous, */
 div#zandbakfoto {display: none!important;}

.warningbox {font-size: x-small; line-height: 1.2em; border: none; padding: 1px; margin: 1px;}

div.noprint, table.noprint, aside, tr.noprint, td.noprint, p.noprint, span.noprint {outline: 1px dashed #c0ffc0;}
hr.noprint, .noprint hr {border: none; background-color: #c0ffc0;}
br.noprint::after, .noprint br::after {color: red; #c0ffc0; content: '(br)';}  /* werkt niet */

div#debug {  /* exp. */
 width: 98%;
 height: 150px;
 overflow-Y: scroll;
 background-color: white;
 border: 1px solid green;
 margin: 3px 0;
 padding: 3px;
 font-family: Consolas;
 font-size: small;
 line-height: 1.2em;
 /* display: none; */   // TODO!
}

/* 
textarea#wpTextbox1 {
 height: 75vh;
 border: 3px solid blue!important;
 background: #c0c0c0!important;  /* werkt niet !?? */
 outline: none;
 padding: 3px;
}
*/

table.mw-changeslist-line {margin-left: 0!important; font-size: 85%!important;} 

/* Recente wijzigingen */
span.mw-changeslist-separator {display: none!important;}
span.mw-changeslist-separator::before {content: &quot;&quot;;}
span.mw-changeslist-line-inner-tags {display: none;} /* verberg labels */

form#powersearch+div {display: none;} /* ext. zoeklinks op zoekpagina */

li#ca-purge a {background-color: #0f0!important;} /* Purge-tabje groen */

/* koppen etc. verbergen op voorblad 
body.page-Gebruiker_Erik_Baas_Stoomlocomotieven_in_Nederland_Front h1#firstHeading,
body.page-Gebruiker_Erik_Baas_Stoomlocomotieven_in_Nederland_Front span.subpages,
body.page-Gebruiker_Erik_Baas_Stoomlocomotieven_in_Nederland_Front div.previewnote,
body.page-Gebruiker_Erik_Baas_Stoomlocomotieven_in_Nederland_Printversie h1#firstHeading,
body.page-Gebruiker_Erik_Baas_Stoomlocomotieven_in_Nederland_Printversie span.subpages {
 display: none!important;
} */

/* test (afdrukken, eerste blad)
@media only print {
 div#XXsiteSubXX,
 div.previewnote  {
  display: none!important;
 }
} */

/* Tekst &quot;Hoofdpagina&quot; verbergen */
/* body.page-Hoofdpagina h1#firstHeading {display: none;} */

/* Irritante popups na save, watch, etc. */
.mw-notification-area {display: none;}

/* Link &quot;Markeer als gecontroleerd&quot; bij nieuwe pagina's rechts bovenaan */
div.patrollink a {
 position: absolute;
 top: 25px;
 right: 15px;
 padding: 0 5px;
 background: orange;
}

/* pre kleiner */
pre {
 margin: 5px 5px 5px 15px;
 padding: 5px;
}

/* test (werkt nog niet op 19-4-2023) */
/* wel na &quot;Firefox:layout.css.has-selector.enabled&quot;=True */
/*
div:has(+span) {background-color: cyan;}
p:has(+span) {background-color: yellow;}
dd:has(+span) {background-color: orange;}
td:has(+span) {background-color: lawngreen;}
*:has(*+span.edit-mode-only) {background-color: #606060; border: 2px solid blue;}
*:has(+span.edit-mode-only) {background-color: #a0a0a0; border: 2px solid cyan;}
*/

/* templatedata, zie oa. [[MediaWiki:Cite-tool-definition.json]] */
table.mw-json, 
 table.mw-json th,
 table.mw-json td {margin: 2px; border: none!important;}
table.mw-json th, 
 table.mw-json td,
 table.mw-json th span {font-size: 13px!important; padding: 1px;}

/* tekst &quot;U wordt uitgenodigd...&quot; etc. verbergen */
div.mw-editTools div#specialchars + div {display: none;}

/* test */
/* body.page-Categorie_Sub div.mw-category-group {break-inside: revert!important;} */
/* body.rootpage-Categorie_Sub div.mw-category-group {break-inside: revert!important;} */

/* tbv. controle op Sjabloon:Kolommen2 (variabel) */
/* div.eb-test {outline: 1px solid yellow;} */
/* div.eb-test div {border: 1px solid #cccccc;} */

body.action-edit   #firstHeading::after {content: &quot; [action-edit]&quot;;}
body.action-submit #firstHeading::after {content: &quot; [action-submit]&quot;;}
/* body.action-view   #firstHeading::after {content: &quot; [action-view]&quot;;} */

li#ca-dt-page-subscribe {display: none;}

/* div.test::after {content: &quot;a&lt;br&gt;b&lt;div&gt;XXX&lt;/div&gt;&quot;} nope: alleen tekst, attr() en opmaak */

/* th {box-shadow: -1px 0 rgb(162,169,177);} */

span.mw-nextlink, span.mw-prevlink {color: grey;}
span.mw-numlink {font-weight: bold;}

/*
body.page-Speciaal_SpecialePaginas div.cdx-table {border: none; color: black; font-size: 100%;}
body.page-Speciaal_SpecialePaginas table.cdx-table__table {min-width: 50%; border: none; outline: 0!important; line-height: 1.3em!important;}
*/

/* Actieve filters op recente wijzigingen */
div.oo-ui-menuTagMultiselectWidget {width: 100%!important;}

/* tbv. lange regel bij visualeditor-specialcharacter-group-set-accents op MediaWiki-systeemteksten */
body.mw-special-Allmessages table#mw-allmessagestable tbody tr td+td {word-break: break-word;}

table.datatable,
table.datatable tr,
table.datatable td {
 background-color: transparent!important;
}

table#mw-allmessagestable:hover,
table#mw-allmessagestable tr:hover,
table#mw-allmessagestable tr td:hover,
table#mw-allmessagestable td:hover,
table.datatable:hover,
table.datatable tr:hover,
table.datatable tr td:hover,
table.datatable td:hover {
 background-color: transparent!important;
}

/* archief: 
div#bodyContent p:hover {
 columns: 3 24em;
 background-color: #ffffc0;
}
*/

h1#firstHeading {
 line-height: 1.05;
}

.engsjabtest {
 background-color: #ffe000;
 /* outline: 2px solid yellow; */
}

body.rootpage-Kookboek h1#firstHeading::after {
 /* content: &quot; - test&quot;;   OK  :-) */
}

/* Filterlogboek */
body.mw-special-AbuseLog {
  font-size: 9px;
  line-height: 1.3;
}

/* Niet-bestaande bestanden met koppelingen */
body.mw-special-Wantedfiles li a,
body.mw-special-Wantedfiles li a:visited {
  color: red!important;
}
body.mw-special-Wantedfiles li del,
body.mw-special-Wantedfiles li del a,
body.mw-special-Wantedfiles li del a:visited {
  font-size: xx-small;
  color: #e0e0e0!important;
}

.mw-datatable,
.mw-datatable th,
.mw-datatable td {
  border: none;
  padding: 0 3px;
  line-height: 1.3;
}

/* test: button &quot;Zichtbaarheid geselecteerde bestanden&quot; */
/* .deleterevision-filehistory-submit, */
.mw-filehistory-deleterevision-button {
  max-width: 30.5em!important;
}

span.mw-tag-markers {
  display: none;
}

body.page-Speciaal_Logboeken_delete *,
body.rootpage-Speciaal_Logboeken * {
  font-size: 11px;
}</text>
      <sha1>i4ay6591htj9gmmnv6sm4h9hfnyyb0t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>428930</id>
      <parentid>428928</parentid>
      <timestamp>2026-06-07T16:26:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>-textarea</comment>
      <origin>428930</origin>
      <model>css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="9456" sha1="30d4dfxp7mzbbm22janwk2zpzmvhxa7" xml:space="preserve">div.ext-discussiontools-init-section-bar {
 font-size: smaller;
 line-height: 1;
}

span.cdx-message__icon {
 display: none;
 padding-right: 5px;
}

div.cdx-message__content p {
 padding-left: 3px!important;
}

div.cdx-message--warning,
div.cdx-message,
div.cdx-message *,
div.cdx-message * * {
 border: none;
 padding: 0;
 margin: 0;
 font-size: x-small!important;
 font-weight: normal!important;
 line-height: 1.3;
}

body.mw-special-Allmessages td {
 vertical-align: top;
}

body.mw-special-Preferences,
body.mw-special-Preferences * {line-height: 1.3!important;}

li.mw-list-item-js,
li.mw-list-item-js a {
 background-color: yellow;
}

li#ca-wikidata,
li#ca-wikidata * {
 background-color: orange;
}


/* body.action-view .edit-mode-only {display: none;} */

/* hidden cats: */
div#mw-hidden-catlinks {
 font-size: smaller; 
 line-height: 1.3;
}

/* &quot;Doneer&quot;-link (onder &quot;navigatie&quot;) */
div.pBody li#n-Doneer {display: none!important;}

/* &quot;sjabloongegevens&quot; */
div.tdg-editscreen-main {
 visibility: hidden!important;
}

/* onnodige bladvulling op elke edit-pagina */
div#specialchars,
div#editpage-copywarn {
 display: none!important;
}


/* table op [[Speciaal:Blokkeerlijst]] */
table.mw-blocklist td,
table.mw-blocklist th {
 min-width: 1em!important;
 vertical-align: top!important;
 font-size: smaller!important;
 word-break: break-word!important;
}
table.mw-blocklist li {
 font-size: x-small!important;
 line-height: 1.2!important;
}

input#searchInput:focus {
 margin-left: -5px!important;
 border: 1px solid grey!important;
 border-radius: 0!important;
 outline: none!important;
 font-size: 15px!important;
 box-shadow: none!important;
}

/* Button &quot;TemplateData&quot;  */
div.tdg-editscreen-main {
 height: 30px!important; 
 XXvisibility: hidden!important; 
 XXdisplay: none!important;
}

/* buttons duidelijker */
td.mw-submit input,
#wpConfirmB {
 border-radius: 0;
 background-color: rgb(200, 200, 200)!important;
 border-width: 1px;
 border-color: rgb(230, 230, 230) rgb(170, 170, 170) rgb(170, 170, 170) rgb(230, 230, 230);
 padding: 4px;
 color: black;
 font-weight: bold;
}

/* Buttons ~ inputWidget */
button {
 // width: 100px!important;
 height: 25px!important;
}

/* 
Markeert obsolete HTML-tags. 
Zie https://nl.wikibooks.org/wiki/Speciaal:LintErrors/obsolete-tag
Bron: https://meta.wikimedia.org/wiki/User:SMcCandlish/lint.css
*/

big, center, dir, font, menu, strike, tt, xmp {    /* small */
 color: red!important;
 background-color: yellow!important;
}

big::after    {content: &quot; Fout: big &quot;;}
center::after {content: &quot; Fout: center &quot;;}
font::after   {content: &quot; Fout: font &quot;;}
/* small::after  {content: &quot; Fout: small &quot;;} */
strike::after {content: &quot; Fout: strike &quot;;}
tt::after     {content: &quot; Fout: tt &quot;;}

/* n.a.
dir::after    {content: &quot; Fout: dir &quot;;}
menu::after   {content: &quot; Fout: menu &quot;;}
xmp::after    {content: &quot; Fout: xmp &quot;;}
*/

/* CSS en Javascript beter leesbaar maken */
div.mw-highlight-lang-javascript pre span,
div.mw-highlight-lang-css pre span {
 color: black!important;
}

/* testclass/-ID zichtbaar maken */
.testEJB, #testEJB {display: block!important; background-color: #ffff00; color: black; border: 3px solid #0000ff; padding: 3px;}

/* Versievergelijking: helder rood resp. groen */
del.diffchange-inline {background-color: #ff8080!important;}
ins.diffchange-inline {background-color: #80ff80!important;}

.diff-deletedline {border-color: red;}
.diff-addedline {border-color: #0f0;}

/* dat weten we nu wel...  */
.clearyourcache_warning
/* .mw-userconfigpublic, */
/* .mw-userconfigdangerous, */
 div#zandbakfoto {display: none!important;}

.warningbox {font-size: x-small; line-height: 1.2em; border: none; padding: 1px; margin: 1px;}

div.noprint, table.noprint, aside, tr.noprint, td.noprint, p.noprint, span.noprint {outline: 1px dashed #c0ffc0;}
hr.noprint, .noprint hr {border: none; background-color: #c0ffc0;}
br.noprint::after, .noprint br::after {color: red; #c0ffc0; content: '(br)';}  /* werkt niet */

div#debug {  /* exp. */
 width: 98%;
 height: 150px;
 overflow-Y: scroll;
 background-color: white;
 border: 1px solid green;
 margin: 3px 0;
 padding: 3px;
 font-family: Consolas;
 font-size: small;
 line-height: 1.2em;
 /* display: none; */   // TODO!
}

table.mw-changeslist-line {margin-left: 0!important; font-size: 85%!important;} 

/* Recente wijzigingen */
span.mw-changeslist-separator {display: none!important;}
span.mw-changeslist-separator::before {content: &quot;&quot;;}
span.mw-changeslist-line-inner-tags {display: none;} /* verberg labels */

form#powersearch+div {display: none;} /* ext. zoeklinks op zoekpagina */

li#ca-purge a {background-color: #0f0!important;} /* Purge-tabje groen */

/* koppen etc. verbergen op voorblad 
body.page-Gebruiker_Erik_Baas_Stoomlocomotieven_in_Nederland_Front h1#firstHeading,
body.page-Gebruiker_Erik_Baas_Stoomlocomotieven_in_Nederland_Front span.subpages,
body.page-Gebruiker_Erik_Baas_Stoomlocomotieven_in_Nederland_Front div.previewnote,
body.page-Gebruiker_Erik_Baas_Stoomlocomotieven_in_Nederland_Printversie h1#firstHeading,
body.page-Gebruiker_Erik_Baas_Stoomlocomotieven_in_Nederland_Printversie span.subpages {
 display: none!important;
} */

/* test (afdrukken, eerste blad)
@media only print {
 div#XXsiteSubXX,
 div.previewnote  {
  display: none!important;
 }
} */

/* Tekst &quot;Hoofdpagina&quot; verbergen */
/* body.page-Hoofdpagina h1#firstHeading {display: none;} */

/* Irritante popups na save, watch, etc. */
.mw-notification-area {display: none;}

/* Link &quot;Markeer als gecontroleerd&quot; bij nieuwe pagina's rechts bovenaan */
div.patrollink a {
 position: absolute;
 top: 25px;
 right: 15px;
 padding: 0 5px;
 background: orange;
}

/* pre kleiner */
pre {
 margin: 5px 5px 5px 15px;
 padding: 5px;
}

/* test (werkt nog niet op 19-4-2023) */
/* wel na &quot;Firefox:layout.css.has-selector.enabled&quot;=True */
/*
div:has(+span) {background-color: cyan;}
p:has(+span) {background-color: yellow;}
dd:has(+span) {background-color: orange;}
td:has(+span) {background-color: lawngreen;}
*:has(*+span.edit-mode-only) {background-color: #606060; border: 2px solid blue;}
*:has(+span.edit-mode-only) {background-color: #a0a0a0; border: 2px solid cyan;}
*/

/* templatedata, zie oa. [[MediaWiki:Cite-tool-definition.json]] */
table.mw-json, 
 table.mw-json th,
 table.mw-json td {margin: 2px; border: none!important;}
table.mw-json th, 
 table.mw-json td,
 table.mw-json th span {font-size: 13px!important; padding: 1px;}

/* tekst &quot;U wordt uitgenodigd...&quot; etc. verbergen */
div.mw-editTools div#specialchars + div {display: none;}

/* test */
/* body.page-Categorie_Sub div.mw-category-group {break-inside: revert!important;} */
/* body.rootpage-Categorie_Sub div.mw-category-group {break-inside: revert!important;} */

/* tbv. controle op Sjabloon:Kolommen2 (variabel) */
/* div.eb-test {outline: 1px solid yellow;} */
/* div.eb-test div {border: 1px solid #cccccc;} */

body.action-edit   #firstHeading::after {content: &quot; [action-edit]&quot;;}
body.action-submit #firstHeading::after {content: &quot; [action-submit]&quot;;}
/* body.action-view   #firstHeading::after {content: &quot; [action-view]&quot;;} */

li#ca-dt-page-subscribe {display: none;}

/* div.test::after {content: &quot;a&lt;br&gt;b&lt;div&gt;XXX&lt;/div&gt;&quot;} nope: alleen tekst, attr() en opmaak */

/* th {box-shadow: -1px 0 rgb(162,169,177);} */

span.mw-nextlink, span.mw-prevlink {color: grey;}
span.mw-numlink {font-weight: bold;}

/*
body.page-Speciaal_SpecialePaginas div.cdx-table {border: none; color: black; font-size: 100%;}
body.page-Speciaal_SpecialePaginas table.cdx-table__table {min-width: 50%; border: none; outline: 0!important; line-height: 1.3em!important;}
*/

/* Actieve filters op recente wijzigingen */
div.oo-ui-menuTagMultiselectWidget {width: 100%!important;}

/* tbv. lange regel bij visualeditor-specialcharacter-group-set-accents op MediaWiki-systeemteksten */
body.mw-special-Allmessages table#mw-allmessagestable tbody tr td+td {word-break: break-word;}

table.datatable,
table.datatable tr,
table.datatable td {
 background-color: transparent!important;
}

table#mw-allmessagestable:hover,
table#mw-allmessagestable tr:hover,
table#mw-allmessagestable tr td:hover,
table#mw-allmessagestable td:hover,
table.datatable:hover,
table.datatable tr:hover,
table.datatable tr td:hover,
table.datatable td:hover {
 background-color: transparent!important;
}

/* archief: 
div#bodyContent p:hover {
 columns: 3 24em;
 background-color: #ffffc0;
}
*/

h1#firstHeading {
 line-height: 1.05;
}

.engsjabtest {
 background-color: #ffe000;
 /* outline: 2px solid yellow; */
}

body.rootpage-Kookboek h1#firstHeading::after {
 /* content: &quot; - test&quot;;   OK  :-) */
}

/* Filterlogboek */
body.mw-special-AbuseLog {
  font-size: 9px;
  line-height: 1.3;
}

/* Niet-bestaande bestanden met koppelingen */
body.mw-special-Wantedfiles li a,
body.mw-special-Wantedfiles li a:visited {
  color: red!important;
}
body.mw-special-Wantedfiles li del,
body.mw-special-Wantedfiles li del a,
body.mw-special-Wantedfiles li del a:visited {
  font-size: xx-small;
  color: #e0e0e0!important;
}

.mw-datatable,
.mw-datatable th,
.mw-datatable td {
  border: none;
  padding: 0 3px;
  line-height: 1.3;
}

/* test: button &quot;Zichtbaarheid geselecteerde bestanden&quot; */
/* .deleterevision-filehistory-submit, */
.mw-filehistory-deleterevision-button {
  max-width: 30.5em!important;
}

span.mw-tag-markers {
  display: none;
}

body.page-Speciaal_Logboeken_delete *,
body.rootpage-Speciaal_Logboeken * {
  font-size: 11px;
}</text>
      <sha1>30d4dfxp7mzbbm22janwk2zpzmvhxa7</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>