Leer jezelf ecologisch tuinieren/Lis

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="nl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikibooks</sitename>
    <dbname>nlwikibooks</dbname>
    <base>https://nl.wikibooks.org/wiki/Hoofdpagina</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.14</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speciaal</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Overleg</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Gebruiker</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Overleg gebruiker</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikibooks</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Overleg Wikibooks</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bestand</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Overleg bestand</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Overleg MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Sjabloon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Overleg sjabloon</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Help</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Overleg help</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Overleg categorie</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Transwiki</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Overleg transwiki</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Wikijunior</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Overleg Wikijunior</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Overleg module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Lis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21735</id>
    <revision>
      <id>429126</id>
      <parentid>312798</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T16:41:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikiklaas</username>
        <id>5620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Iris germanicus.JPG]] → [[File:Iris germanica yellow.jpg]] incorrect ending -us in specific epithet</comment>
      <origin>429126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8562" sha1="j9sccvpyxl46edm8zrqgh7b2iaslurj" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Iris germanica yellow.jpg}}
'''Lis''' (''Iris'') is een geslacht uit de Lissenfamilie (''Iridaceae''). Zowel het geslacht als de soorten worden in de volksmond Iris genoemd. Het geslacht kent naast soorten ook vele cultivars. Lissen worden al lang door de mens gebruikt. In de Egyptische piramiden zijn afbeeldingen van lissen te vinden, die stammen uit 1500 v.Chr.

;Botanische beschrijving
De bloemen kunnen in kleur variëren van goudgeel, tot wit, blauw, lavendel en paars. Roze en abrikooskleurige irissen zijn gekweekt binnen sommige soorten. 

De verschillende soorten lissen komen algemeen voor in de noordelijke gematigde klimaatzone. Alle irissen hebben lange stelen en bloemen met zes kroonbladeren, waarvan drie naar beneden wijzen en drie rechtop staan. Bij sommige kleinere soorten wijzen de kroonbladeren allemaal naar buiten. De meeste wilde lissen groeien uit een [[../Plantkunde/Wortel|wortelstok]], maar sommige soorten groeien vanuit een bol. Deze laatste soorten worden als cultuurgewas geteeld. Hierbij worden twee groepen onderscheiden:
* de Reticulatagroep (''[[w:Iris reticulata|Iris reticulata]]'' en ''[[w:Iris danfordiae|Iris danfordiae]]''). Deze groep omvat vroegbloeiende, laag blijvende soorten afkomstig uit Oost-Turkije, het westen van Perzië, de Kaukasus en Libanon.
* de Xiphiumgroep. Soorten uit deze groep komen voor in Spanje, Portugal en Noord-Afrika. Deze groep is het belangrijkste voor de sierteelt. Tot deze groep behoren onder meer de Hollandse irissen, die ontstaan zijn uit kruisingen tussen wilde irissoorten. Daarnaast worden Engelse en Spaanse irissen onderscheiden, maar die zijn van weinig belang voor de sierteelt.

; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Iris germanica10.jpg|[[../Blauwe lis|Blauwe lis]] (''Iris germanica'')
Iris pseudacorus iris des marais.jpg|[[../Gele lis|Gele lis]] (''Iris pseudacorus'')
Iris lutescens2.jpg|''[[../Iris lutescens|Iris lutescens]]''
&lt;/gallery&gt;

;Andere soorten en ondersoorten
Dit geslacht kent de volgende soorten en ondersoorten:
*''[[w:Iris acoroides|Iris acoroides]]''
*''[[w:Iris acutiloba|Iris acutiloba]]'' 
*''[[w:Iris aequiloba|Iris aequiloba]]''
*''[[w:Iris albertii|Iris albertii]]'' 
*''[[w:Iris albicans|Iris albicans]]'' 
*''[[w:Iris albida|Iris albida]]''
*''[[w:Iris anguifuga|Iris anguifuga]]''
*''[[w:Iris aphylla|Iris aphylla]]'' 
*''[[w:Iris artica|Iris artica]]''
*''[[w:Iris atropurpurea|Iris atropurpurea]]'' 
*''[[w:Iris atrofusca|Iris atrofusca]]'' 
*''[[w:Iris attica|Iris attica]]'' 
*''[[w:Iris aucherii|Iris aucherii]]'' 
*''[[w:Iris aurea|Iris aurea]]''
*''[[w:Iris balkana|Iris balkana]]''
*''[[w:Iris barbatula|Iris barbatula]]''
*''[[w:Iris biglumis|Iris biglumis]]'' 
*''[[w:Iris bismarckiana|Iris bismarckiana]]'' 
*''[[w:Iris bloudowii|Iris bloudowii]]'' 
*''[[w:Iris bracteata|Iris bracteata]]'' 
*''[[w:Iris brevicaulis|Iris brevicaulis]]'' 
*''[[w:Iris bucharica|Iris bucharica]]'' 
*''[[w:Iris bulleyana|Iris bulleyana]]'' 
*''[[w:Iris caespitosa|Iris caespitosa]]'' 
*''[[w:Iris camillae|Iris camillae]]'' 
*''[[w:Iris chamaeiris|Iris chamaeiris]]'' 
*''[[w:Iris chinensis|Iris chinensis]]'' 
*''[[w:Iris chrysographes|Iris chrysographes]]'' 
*''[[w:Iris chrysophylla|Iris chrysophylla]]'' 
*''[[w:Iris collettii|Iris collettii]]'' 
*''[[w:Iris confusa|Iris confusa]]'' 
*''[[w:Iris cretensis|Iris cretensis]]'' 
*''[[w:Iris cristata|Iris cristata]]'' 
*''[[w:Iris croatica|Iris croatica]]'' 
*''[[w:Iris crocea|Iris crocea]]'' 
*''[[w:Iris cuprea|Iris cuprea]]'' 
*''[[w:Iris cycloglossa|Iris cycloglossa]]'' 
*''[[w:Iris danfordiae|Iris danfordiae]]'' 
*''[[w:Iris decora|Iris decora]]'' 
*''[[w:Iris delavayi|Iris delavayi]]'' 
*''[[w:Iris dichotoma|Iris dichotoma]]'' 
*''[[w:Iris douglasiana|Iris douglasiana]]'' 
*''[[w:Iris dykesii|Iris dykesii]]'' 
*''[[w:Iris ensata|Iris ensata]]'' 
*''[[w:Iris fernaldii|Iris fernaldii]]'' 
*''[[w:Iris flavissima|Iris flavissima]]'' 
*''[[w:Iris foetidissima|Iris foetidissima]]'' (Stinkende lis)
*''[[w:Iris foliosa|Iris foliosa]]'' 
*''[[w:Iris forrestii|Iris forrestii]]'' 
*''[[w:Iris fulva|Iris fulva]]'' 
*''[[w:Iris furcata|Iris furcata]]'' 
*''[[w:Iris giganticaerulea|Iris giganticaerulea]]'' 
*''[[w:Iris gormanii|Iris gormanii]]'' 
*''[[w:Iris gracilipes|Iris gracilipes]]'' 
*''[[w:Iris graeberiana|Iris graeberiana]]'' 
*''[[w:Iris graminea|Iris graminea]]'' 
*''[[w:Iris grant|Iris grant]]'' 
*''[[w:Iris grossheimi|Iris grossheimi]]'' 
*''[[w:Iris hartwegii|Iris hartwegii]]'' 
*''[[w:Iris hermona|Iris hermona]]'' 
*''[[w:Iris hexagona|Iris hexagona]]'' 
*''[[w:Iris heylandiana|Iris heylandiana]]'' 
*''[[w:Iris histrioides|Iris histrioides]]'' 
*''[[w:Iris hoogiana|Iris hoogiana]]'' 
*''[[w:Iris hookeri|Iris hookeri]]'' 
*''[[w:Iris humilis|Iris humilis]]'' 
*''[[w:Iris iberica|Iris iberica]]'' 
*''[[w:Iris illyrica|Iris illyrica]]'' 
*''[[w:Iris imbricata|Iris imbricata]]'' 
*''[[w:Iris innominata|Iris innominata]]'' 
*''[[w:Iris ivanovae|Iris ivanovae]]'' 
*''[[w:Iris japonica|Iris japonica]]'' 
*''[[w:Iris jordana|Iris jordana]]'' 
*''[[w:Iris junonia|Iris junonia]]'' 
*''[[w:Iris kaempferi|Iris kaempferi]]'' 
*''[[w:Iris kashmiriana|Iris kashmiriana]]'' 
*''[[w:Iris klattii|Iris klattii]]'' 
*''[[w:Iris kolpakowskiana|Iris kolpakowskiana]]'' 
*''[[w:Iris koreana|Iris koreana]]'' 
*''[[w:Iris korolkowii|Iris korolkowii]]'' 
*''[[w:Iris kuschakewiczii|Iris kuschakewiczii]]'' 
*''[[w:Iris lactea|Iris lactea]]'' 
*''[[w:Iris lacustris|Iris lacustris]]'' 
*''[[w:Iris laevigata|Iris laevigata]]'' 
*''[[w:Iris landsdaleana|Iris landsdaleana]]'' 
*''[[w:Iris lazica|Iris lazica]]'' 
*''[[w:Iris lineata|Iris lineata]]'' 
*''[[w:Iris longipetala|Iris longipetala]]'' 
*''[[w:Iris lortetii|Iris lortetii]]'' 
*''[[w:Iris macrosiphon|Iris macrosiphon]]'' 
*''[[w:Iris magnifica|Iris magnifica]]'' 
*''[[w:Iris mariae|Iris mariae]]'' 
*''[[w:Iris marsica|Iris marsica]]'' 
*''[[w:Iris meda|Iris meda]]'' 
*''[[w:Iris milesii|Iris milesii]]'' 
*''[[w:Iris missouriensis|Iris missouriensis]]'' 
*''[[w:Iris munzii|Iris munzii]]'' 
*''[[w:Iris musulmanica|Iris musulmanica]]'' 
*''[[w:Iris nazarena|Iris nazarena]]'' 
*''[[w:Iris nelsonii|Iris nelsonii]]'' 
*''[[w:Iris nertschinskia|Iris nertschinskia]]'' 
*''[[w:Iris nigricans|Iris nigricans]]'' 
*''[[w:Iris ochroleuca|Iris ochroleuca]]'' 
*''[[w:Iris odaesanensis|Iris odaesanensis]]'' 
*''[[w:Iris orientalis|Iris orientalis]]'' 
*''[[w:Iris orjenii|Iris orjenii]]'' 
*''[[w:Iris pallida|Iris pallida]]'' 
*''[[w:Iris paradoxa|Iris paradoxa]]'' 
*''[[w:Iris perrieri|Iris perrieri]]'' 
*''[[w:Iris petrana|Iris petrana]]'' 
*''[[w:Iris potaninii|Iris potaninii]]'' 
*''[[w:Iris prismatica|Iris prismatica]]'' 
*''[[w:Iris pumila|Iris pumila]]'' 
*''[[w:Iris purdyi|Iris purdyi]]'' 
*''[[w:Iris reginae|Iris reginae]]'' 
*''[[w:Iris reichenbachii|Iris reichenbachii]]'' 
*''[[w:Iris reticulata|Iris reticulata]]'' 
*''[[w:Iris robusta|Iris robusta]]'' 
*''[[w:Iris rubescens|Iris rubescens]]'' 
*''[[w:Iris ruthenica|Iris ruthenica]]'' 
*''[[w:Iris sabina|Iris sabina]]'' 
*''[[w:Iris samariae|Iris samariae]]'' 
*''[[w:Iris sanguinea|Iris sanguinea]]'' 
*''[[w:Iris scariosa|Iris scariosa]]'' 
*''[[w:Iris schachtii|Iris schachtii]]'' 
*''[[w:Iris setosa|Iris setosa]]'' 
*''[[w:Iris sibirica|Iris sibirica]]'' 
*''[[w:Iris sintenisii|Iris sintenisii]]'' 
*''[[w:Iris speculatrix|Iris speculatrix]]'' 
*''[[w:Iris spuria|Iris spuria]]'' 
*''[[w:Iris stenophylla|Iris stenophylla]]'' 
*''[[w:Iris stolonifera|Iris stolonifera]]'' 
*''[[w:Iris suaveolens|Iris suaveolens]]'' 
*''[[w:Iris subbiflora|Iris subbiflora]]'' 
*''[[w:Iris tectorum|Iris tectorum]]'' 
*''[[w:Iris tenax|Iris tenax]]'' 
*''[[w:Iris tenuis|Iris tenuis]]'' 
*''[[w:Iris tenuissima|Iris tenuissima]]'' 
*''[[w:Iris tigridia|Iris tigridia]]'' 
*''[[w:Iris timofejewii|Iris timofejewii]]'' 
*''[[w:Iris tolmieana|Iris tolmieana]]'' 
*''[[w:Iris tridentata|Iris tridentata]]'' 
*''[[w:Iris unguicularis|Iris unguicularis]]''
*''[[w:Iris variegata|Iris variegata]]'' 
*''[[w:Iris verna|Iris verna]]'' 
*''[[w:Iris versicolor|Iris versicolor]]'' 
*''[[w:Iris vicaria|Iris vicaria]]'' 
*''[[w:Iris violacea|Iris violacea]]'' 
*''[[w:Iris virginica|Iris virginica]]'' 
*''[[w:Iris wattii|Iris wattii]]'' 
*''[[w:Iris wilsonii|Iris wilsonii]]'' 
*''[[w:Iris xiphium|Iris xiphium]]''

In Nederland en België komt alleen de [[../Gele lis|Gele lis]] (''Iris pseudacorus'') van nature voor.

{{commonscat|Iris}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{sub}}</text>
      <sha1>j9sccvpyxl46edm8zrqgh7b2iaslurj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429128</id>
      <parentid>429126</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T17:08:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikiklaas</username>
        <id>5620</id>
      </contributor>
      <comment>gewoon gejat van Wikipedia</comment>
      <origin>429128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8557" sha1="ckqnrk4dg46m879hfkzqtzsjv07mwal" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Iris germanica yellow.jpg}}
'''Lis''' (''Iris'') is een geslacht uit de Lissenfamilie (''Iridaceae''). Zowel het geslacht als de soorten worden in de volksmond Iris genoemd. Van het geslacht zijn veel cultivars geselecteerd. Lissen worden al lang door de mens gebruikt. In de Egyptische piramiden zijn afbeeldingen van lissen te vinden, die stammen uit 1500 v.Chr.

;Botanische beschrijving
De bloemen kunnen in kleur variëren van goudgeel, tot wit, blauw, lavendel en paars. Roze en abrikooskleurige irissen zijn gekweekt binnen sommige soorten. 

De verschillende soorten lissen komen algemeen voor in de noordelijke gematigde klimaatzone. Alle irissen hebben lange stelen en bloemen met zes kroonbladeren, waarvan drie naar beneden wijzen en drie rechtop staan. Bij sommige kleinere soorten wijzen de kroonbladeren allemaal naar buiten. De meeste wilde lissen groeien uit een [[../Plantkunde/Wortel|wortelstok]], maar sommige soorten groeien vanuit een bol. Deze laatste soorten worden als cultuurgewas geteeld. Hierbij worden twee groepen onderscheiden:
* de Reticulatagroep (''[[w:Iris reticulata|Iris reticulata]]'' en ''[[w:Iris danfordiae|Iris danfordiae]]''). Deze groep omvat vroegbloeiende, laag blijvende soorten afkomstig uit Oost-Turkije, het westen van Perzië, de Kaukasus en Libanon.
* de Xiphiumgroep. Soorten uit deze groep komen voor in Spanje, Portugal en Noord-Afrika. Deze groep is het belangrijkste voor de sierteelt. Tot deze groep behoren onder meer de Hollandse irissen, die ontstaan zijn uit kruisingen tussen wilde irissoorten. Daarnaast worden Engelse en Spaanse irissen onderscheiden, maar die zijn van weinig belang voor de sierteelt.

; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Iris germanica10.jpg|[[../Blauwe lis|Blauwe lis]] (''Iris germanica'')
Iris pseudacorus iris des marais.jpg|[[../Gele lis|Gele lis]] (''Iris pseudacorus'')
Iris lutescens2.jpg|''[[../Iris lutescens|Iris lutescens]]''
&lt;/gallery&gt;

;Andere soorten en ondersoorten
Dit geslacht omvat onder meer de volgende soorten:
*''[[w:Iris acoroides|Iris acoroides]]''
*''[[w:Iris acutiloba|Iris acutiloba]]'' 
*''[[w:Iris aequiloba|Iris aequiloba]]''
*''[[w:Iris albertii|Iris albertii]]'' 
*''[[w:Iris albicans|Iris albicans]]'' 
*''[[w:Iris albida|Iris albida]]''
*''[[w:Iris anguifuga|Iris anguifuga]]''
*''[[w:Iris aphylla|Iris aphylla]]'' 
*''[[w:Iris artica|Iris artica]]''
*''[[w:Iris atropurpurea|Iris atropurpurea]]'' 
*''[[w:Iris atrofusca|Iris atrofusca]]'' 
*''[[w:Iris attica|Iris attica]]'' 
*''[[w:Iris aucherii|Iris aucherii]]'' 
*''[[w:Iris aurea|Iris aurea]]''
*''[[w:Iris balkana|Iris balkana]]''
*''[[w:Iris barbatula|Iris barbatula]]''
*''[[w:Iris biglumis|Iris biglumis]]'' 
*''[[w:Iris bismarckiana|Iris bismarckiana]]'' 
*''[[w:Iris bloudowii|Iris bloudowii]]'' 
*''[[w:Iris bracteata|Iris bracteata]]'' 
*''[[w:Iris brevicaulis|Iris brevicaulis]]'' 
*''[[w:Iris bucharica|Iris bucharica]]'' 
*''[[w:Iris bulleyana|Iris bulleyana]]'' 
*''[[w:Iris caespitosa|Iris caespitosa]]'' 
*''[[w:Iris camillae|Iris camillae]]'' 
*''[[w:Iris chamaeiris|Iris chamaeiris]]'' 
*''[[w:Iris chinensis|Iris chinensis]]'' 
*''[[w:Iris chrysographes|Iris chrysographes]]'' 
*''[[w:Iris chrysophylla|Iris chrysophylla]]'' 
*''[[w:Iris collettii|Iris collettii]]'' 
*''[[w:Iris confusa|Iris confusa]]'' 
*''[[w:Iris cretensis|Iris cretensis]]'' 
*''[[w:Iris cristata|Iris cristata]]'' 
*''[[w:Iris croatica|Iris croatica]]'' 
*''[[w:Iris crocea|Iris crocea]]'' 
*''[[w:Iris cuprea|Iris cuprea]]'' 
*''[[w:Iris cycloglossa|Iris cycloglossa]]'' 
*''[[w:Iris danfordiae|Iris danfordiae]]'' 
*''[[w:Iris decora|Iris decora]]'' 
*''[[w:Iris delavayi|Iris delavayi]]'' 
*''[[w:Iris dichotoma|Iris dichotoma]]'' 
*''[[w:Iris douglasiana|Iris douglasiana]]'' 
*''[[w:Iris dykesii|Iris dykesii]]'' 
*''[[w:Iris ensata|Iris ensata]]'' 
*''[[w:Iris fernaldii|Iris fernaldii]]'' 
*''[[w:Iris flavissima|Iris flavissima]]'' 
*''[[w:Iris foetidissima|Iris foetidissima]]'' (Stinkende lis)
*''[[w:Iris foliosa|Iris foliosa]]'' 
*''[[w:Iris forrestii|Iris forrestii]]'' 
*''[[w:Iris fulva|Iris fulva]]'' 
*''[[w:Iris furcata|Iris furcata]]'' 
*''[[w:Iris giganticaerulea|Iris giganticaerulea]]'' 
*''[[w:Iris gormanii|Iris gormanii]]'' 
*''[[w:Iris gracilipes|Iris gracilipes]]'' 
*''[[w:Iris graeberiana|Iris graeberiana]]'' 
*''[[w:Iris graminea|Iris graminea]]'' 
*''[[w:Iris grant|Iris grant]]'' 
*''[[w:Iris grossheimi|Iris grossheimi]]'' 
*''[[w:Iris hartwegii|Iris hartwegii]]'' 
*''[[w:Iris hermona|Iris hermona]]'' 
*''[[w:Iris hexagona|Iris hexagona]]'' 
*''[[w:Iris heylandiana|Iris heylandiana]]'' 
*''[[w:Iris histrioides|Iris histrioides]]'' 
*''[[w:Iris hoogiana|Iris hoogiana]]'' 
*''[[w:Iris hookeri|Iris hookeri]]'' 
*''[[w:Iris humilis|Iris humilis]]'' 
*''[[w:Iris iberica|Iris iberica]]'' 
*''[[w:Iris illyrica|Iris illyrica]]'' 
*''[[w:Iris imbricata|Iris imbricata]]'' 
*''[[w:Iris innominata|Iris innominata]]'' 
*''[[w:Iris ivanovae|Iris ivanovae]]'' 
*''[[w:Iris japonica|Iris japonica]]'' 
*''[[w:Iris jordana|Iris jordana]]'' 
*''[[w:Iris junonia|Iris junonia]]'' 
*''[[w:Iris kaempferi|Iris kaempferi]]'' 
*''[[w:Iris kashmiriana|Iris kashmiriana]]'' 
*''[[w:Iris klattii|Iris klattii]]'' 
*''[[w:Iris kolpakowskiana|Iris kolpakowskiana]]'' 
*''[[w:Iris koreana|Iris koreana]]'' 
*''[[w:Iris korolkowii|Iris korolkowii]]'' 
*''[[w:Iris kuschakewiczii|Iris kuschakewiczii]]'' 
*''[[w:Iris lactea|Iris lactea]]'' 
*''[[w:Iris lacustris|Iris lacustris]]'' 
*''[[w:Iris laevigata|Iris laevigata]]'' 
*''[[w:Iris landsdaleana|Iris landsdaleana]]'' 
*''[[w:Iris lazica|Iris lazica]]'' 
*''[[w:Iris lineata|Iris lineata]]'' 
*''[[w:Iris longipetala|Iris longipetala]]'' 
*''[[w:Iris lortetii|Iris lortetii]]'' 
*''[[w:Iris macrosiphon|Iris macrosiphon]]'' 
*''[[w:Iris magnifica|Iris magnifica]]'' 
*''[[w:Iris mariae|Iris mariae]]'' 
*''[[w:Iris marsica|Iris marsica]]'' 
*''[[w:Iris meda|Iris meda]]'' 
*''[[w:Iris milesii|Iris milesii]]'' 
*''[[w:Iris missouriensis|Iris missouriensis]]'' 
*''[[w:Iris munzii|Iris munzii]]'' 
*''[[w:Iris musulmanica|Iris musulmanica]]'' 
*''[[w:Iris nazarena|Iris nazarena]]'' 
*''[[w:Iris nelsonii|Iris nelsonii]]'' 
*''[[w:Iris nertschinskia|Iris nertschinskia]]'' 
*''[[w:Iris nigricans|Iris nigricans]]'' 
*''[[w:Iris ochroleuca|Iris ochroleuca]]'' 
*''[[w:Iris odaesanensis|Iris odaesanensis]]'' 
*''[[w:Iris orientalis|Iris orientalis]]'' 
*''[[w:Iris orjenii|Iris orjenii]]'' 
*''[[w:Iris pallida|Iris pallida]]'' 
*''[[w:Iris paradoxa|Iris paradoxa]]'' 
*''[[w:Iris perrieri|Iris perrieri]]'' 
*''[[w:Iris petrana|Iris petrana]]'' 
*''[[w:Iris potaninii|Iris potaninii]]'' 
*''[[w:Iris prismatica|Iris prismatica]]'' 
*''[[w:Iris pumila|Iris pumila]]'' 
*''[[w:Iris purdyi|Iris purdyi]]'' 
*''[[w:Iris reginae|Iris reginae]]'' 
*''[[w:Iris reichenbachii|Iris reichenbachii]]'' 
*''[[w:Iris reticulata|Iris reticulata]]'' 
*''[[w:Iris robusta|Iris robusta]]'' 
*''[[w:Iris rubescens|Iris rubescens]]'' 
*''[[w:Iris ruthenica|Iris ruthenica]]'' 
*''[[w:Iris sabina|Iris sabina]]'' 
*''[[w:Iris samariae|Iris samariae]]'' 
*''[[w:Iris sanguinea|Iris sanguinea]]'' 
*''[[w:Iris scariosa|Iris scariosa]]'' 
*''[[w:Iris schachtii|Iris schachtii]]'' 
*''[[w:Iris setosa|Iris setosa]]'' 
*''[[w:Iris sibirica|Iris sibirica]]'' 
*''[[w:Iris sintenisii|Iris sintenisii]]'' 
*''[[w:Iris speculatrix|Iris speculatrix]]'' 
*''[[w:Iris spuria|Iris spuria]]'' 
*''[[w:Iris stenophylla|Iris stenophylla]]'' 
*''[[w:Iris stolonifera|Iris stolonifera]]'' 
*''[[w:Iris suaveolens|Iris suaveolens]]'' 
*''[[w:Iris subbiflora|Iris subbiflora]]'' 
*''[[w:Iris tectorum|Iris tectorum]]'' 
*''[[w:Iris tenax|Iris tenax]]'' 
*''[[w:Iris tenuis|Iris tenuis]]'' 
*''[[w:Iris tenuissima|Iris tenuissima]]'' 
*''[[w:Iris tigridia|Iris tigridia]]'' 
*''[[w:Iris timofejewii|Iris timofejewii]]'' 
*''[[w:Iris tolmieana|Iris tolmieana]]'' 
*''[[w:Iris tridentata|Iris tridentata]]'' 
*''[[w:Iris unguicularis|Iris unguicularis]]''
*''[[w:Iris variegata|Iris variegata]]'' 
*''[[w:Iris verna|Iris verna]]'' 
*''[[w:Iris versicolor|Iris versicolor]]'' 
*''[[w:Iris vicaria|Iris vicaria]]'' 
*''[[w:Iris violacea|Iris violacea]]'' 
*''[[w:Iris virginica|Iris virginica]]'' 
*''[[w:Iris wattii|Iris wattii]]'' 
*''[[w:Iris wilsonii|Iris wilsonii]]'' 
*''[[w:Iris xiphium|Iris xiphium]]''

In Nederland en België komt alleen de [[../Gele lis|Gele lis]] (''Iris pseudacorus'') van nature voor.

{{commonscat|Iris}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{sub}}</text>
      <sha1>ckqnrk4dg46m879hfkzqtzsjv07mwal</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Giftige planten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29262</id>
    <revision>
      <id>429127</id>
      <parentid>389784</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T16:41:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikiklaas</username>
        <id>5620</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Iris germanicus.JPG]] → [[File:Iris germanica yellow.jpg]] incorrect ending -us in specific epithet</comment>
      <origin>429127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12731" sha1="8qzatpfam5siiskdm9v26a16rtvkpgh" xml:space="preserve">{{Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Digitalis Purpurea.jpg}}
Een '''vergiftiging''' is het overlijden, ziek worden en/of pijn krijgen als gevolg van het eten, drinken, inademen, op de huid of in de ogen krijgen van (te veel van) een schadelijke stof. Vaak worden giftige planten(delen) in zeer kleine (verdunde) hoeveelheid gebruikt als [[../Geneeskrachtige planten|geneeskruid]]. '''Daar dient voorzichtig en met kennis van zaken mee te worden omgegaan'''.

Giftige plantensoorten die niet in warenwetproducten mogen worden verwerkt, staan genoemd in het [[w:Warenwetbesluit Kruidenpreparaten|Warenwetbesluit Kruidenpreparaten]]&lt;ref&gt;[http://wetten.overheid.nl/BWBR0012174/#Bijlage Bijlage 2 van het Warenwetbesluit Kruidenpreparaten] op wetten.overheid.nl.&lt;/ref&gt;

== Bomen en struiken ==
{| class=&quot;prettytable vatop&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
!Nederlandse naam
!Wetenschappelijke naam
!Giftigheidsgraad
!Giftige onderdelen
!Afbeelding
|-
|[[../Amerikaanse vogelkers|Amerikaanse vogelkers]]
|''Prunus serotina''
|giftig
|zaden, blad en bast, vruchtvlees is wel eetbaar
|[[Bestand:Amerikaanse vogelkers Prunus serotina closeup.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Boksdoorn|Boksdoorn]]
|''Lycium barbarum''
|giftig
|overal behalve de bessen
|[[Bestand:Lycium barbarum at Wolfberry Farm Berries Closeup Ningxia 174.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Buxus|Buxus]]
|''Buxus''
|giftig
|alles
|[[Bestand:Illustration Buxus sempervirens0.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Gewone brem|Brem]]
|''Cytisus''
|zeer giftig
|alles
|[[Bestand:Cytisus scoparius1.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Goudenregen|Goudenregen]]
|''Laburnum anagyroides''
|dodelijk giftig
|meerdere onderdelen, vooral de rijpe zaden
|[[Bestand:Laburnum anagyroides flowering.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Hulst|Hulst]]
|''Ilex''
|giftig
|vruchten
|[[Bestand:Ilex-aquifolium (Europaeische Stechpalme)-2.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Kardinaalsmuts|Kardinaalsmuts]]
|''Euonymus''
|zeer giftig
|meerdere onderdelen, vooral het zaad
|[[Bestand:Euonymus europaeus2.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Krentenboompje|Krentenboompje]]
|''Amelanchier''
|giftig
|zaad, het vruchtvlees is wel eetbaar
|[[Bestand:Amelanchier lamarckii struik.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Laurierkers|Laurierkers]]
|''Prunus laurocerasus''
|giftig
|alles
|[[Bestand:Laurierkers met bessen.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Lavendelhei|Lavendelhei]]
|''Andromeda polifolia''
|zeer giftig
|meerdere onderdelen, maar vooral de vruchten
|[[Bestand:Andromeda polifolia bloom.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Levensboom|Levensboom]]
|''Thuja''
|zeer giftig
|alle delen
|[[Bestand:Thuja plicata shoot.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Mahonie|Mahonie]]
|''Mahonia aquifolium''
|giftig
|wortels, de rijpe bessen niet
|[[Bestand:Mahonia aquifolium2.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Paardenkastanje|Paardenkastanje]]
|''Aesculus''
|giftig
|zaad, blad en schors
|[[Bestand:Paardenkastanje2.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Rododendron|Rododendron]]
|''Rhodondendron''
|zeer giftig
|bloem, blad en de honing
|[[Bestand:Rhododendron bloom in zoo tierpark friedrichsfelde berlin germany.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Rood peperboompje|Rood peperboompje]]
|''Daphne mezereum''
|dodelijk giftig
|meerdere onderdelen, vooral de bessen
|[[Bestand:Daphne mezereum Kouvervaara Kuusamo 29.7.2005.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Sneeuwbes|Sneeuwbes]]
|''Symphoricarpos albus''
|giftig
|bessen
|[[Bestand:Symphoricarpos albus 7927.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Sporkehout|Sporkehout]]
|''Rhamnus frangula''
|zeer giftig
|vrucht, bast en blad
|[[Bestand:Rhamnus frangula01.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Venijnboom|Venijnboom]]
|''Taxus baccata''
|zeer giftig
|alle delen, behalve het vruchtvlees
|[[Bestand:Taxus baccata MHNT.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Verfbrem|Verfbrem]]
|''Genista''
|zeer giftig
|alles
|[[Bestand:Genista tinctoria jfg.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Vlier|Vlier]]
|''Sambucus''
|giftig
|onrijpe bessen en blad
|[[Bestand:Vlier rozebloem.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Wilde liguster|Liguster]]
|''Ligustrum''
|dodelijk giftig
|bast, blad en vooral de bessen
|[[Bestand:Ligustrum vulgare1.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Juniperus|Zevenboom]]
|''Juniperus sabina''
|zeer giftig
|alles
|[[Bestand:Jeneverbes bessen.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Zuurbes|Zuurbes]]
|''Berberis vulgaris''
|giftig
|meerdere onderdelen, vooral de wortels. Rijpe bessen zijn niet giftig
|[[Bestand:Illustration Berberis vulgaris0.jpg|center|100px]]
|}

== Vaste en meerjarige planten ==
{| class=&quot;prettytable vatop&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
!Nederlandse naam
!Wetenschappelijke naam
!Giftigheidsgraad
!Giftige onderdelen
!Afbeelding
|-
|[[../Adonis|Adonis]]
|
|giftig
|overal
|[[Bestand:Adonis aestivalis 150504.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Akelei|Akelei]]
|Aquilegia
|giftig
|overal
|[[Bestand:Flower Rex 10.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Anemoon|Anemoon]]
|Anemone
|giftig
|meerdere plaatsen, vooral het sap
|[[Bestand:Flower Rex 1.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Boerenwormkruid|Boerenwormkruid]]
|Tanacetum vulgare
|giftig
|overal
|[[Bestand:Boerenwormkruid bloemhoofdjes.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Buxus|Buxus]]
|Pachysandra
|giftig
|overal
|[[Bestand:Illustration Buxus sempervirens1 cleaned.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Dalkruid|Dalkruid]]
|Maianthemum bifolium
|giftig
|
|[[Bestand:Maianthemum bifolium.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Gevlekte aronskelk|Gevlekte aronskelk]]
|Arum maculatum
|dodelijk giftig
|meerdere plaatsen, vooral de bessen
|[[Bestand:GevlekteAronskelk.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Gevlekte scheerling|Gevlekte scheerling]]
|Conium maculatum
|zeer giftig
|alle delen
|[[Bestand:Conium maculatum.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Trollius|Globebloem]]
|Trollius
|giftig
|overal
|[[Bestand:Vessertal trollblumen.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Hondspeterselie|Hondspeterselie]]
|Aethusa cynapium
|giftig
|
|[[Bestand:Illustration Aethusa cynapium0.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Kerstroos|Kerstroos]]
|Helleborus
|giftig
|overal
|[[Bestand:Illustration Helleborus niger0.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Lupine|Lupine]]
|Lupinus
|zeer giftig
|meerdere plaatsen, vooral de zaden
|[[Bestand:Lupinus polyphyllus - LUPINENG.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Maagdenpalm|Maagdenpalm]]
|Vinca
|giftig
|overal
|[[Bestand:Grote maagdenpalm 23-04-2005 10.19.16.JPG|center|100px]]
|-
|[[../Monnikskap|Monnikskap]]
|Aconitum
|zeer giftig
|vooral de verdikte wortel
|[[Bestand:Aconitum variegatum 110807a.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Ridderspoor|Ridderspoor]]
|Delphinium
|zeer giftig
|meerdere plaatsen, vooral blad en zaad
|[[Bestand:Delphinium magic fountain.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Waterscheerling|Waterscheerling]]
|Cicuta virosa
|zeer giftig
|vooral de wortel
|[[Bestand:Cicuta virosa detail.jpeg|center|100px]]
|-
|[[../Wolfskers|Wolfskers]]
|Atropa belladonna
|dodelijk giftig
|meerdere plaatsen, vooral de bessen
|[[Bestand:Koeh-018.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Wolfsmelk|Wolfsmelk]]
|Euphorbia
|zeer giftig
|melksap
|[[Bestand:Euphorbia cyparissias overzicht.jpg|center|100px]]
|-
|}

== Klimplanten ==
{| class=&quot;prettytable vatop&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
!Nederlandse naam
!Wetenschappelijke naam
!Giftigheidsgraad
!Giftige onderdelen
!Afbeelding
|-
|[[../Blauweregen|Blauweregen]]
|Wisteria
|zeer giftig
|takken, zaden en peulen
|[[Bestand:N2 Wisteria4.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Clematis|Clematis]]
|
|giftig
|overal
|[[Bestand:Clematis 'Nelly Moser'.JPG|center|100px]]
|-
|[[../Aristolochia|Duitse pijp]]
|Aristolochia
|giftig
|overal
|[[Bestand:Aristolochia clematitis5.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Kamperfoelie|Kamperfoelie]]
|Lonicera
|Zeer giftig
|Bessen
|[[Bestand:Flower Rex 19.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Klimop|Klimop]]
|Hedera
|zeer giftig
|meerdere plaatsen, vooral blad en bessen
|[[Bestand:Illustration Hedera helix0.jpg|center|100px]]
|-
|}

==Een- en tweejarige planten==
{| class=&quot;prettytable vatop&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
!Nederlandse naam
!Wetenschappelijke naam
!Giftigheidsgraad
!Giftige onderdelen
!Afbeelding
|-
|[[../Aubergine|Aubergine]]
|Solanum melongena
|rauwe aubergine bevat de stof solanine wat maag- en darmklachten kan veroorzaken
|rauwe vrucht
|[[Bestand:Albergínia (Solanum melongena), jardí botànic de València.JPG|center|100px]]
|-
|[[../Bolderik|Bolderik]]
|Agrostemma githago
|giftig
|meerdere plaatsen, vooral de zaden
|[[Bestand:Bolderik 26-08-2005 12.40.56.JPG|center|100px]]
|-
|[[../Dagbloem|Dagbloem]]
|Ipomoea batatas
|giftig
|de plant is giftig, de knol (bataat) kan gegeten worden
|[[Bestand:Ipomoea batatasL ja01.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Doornappel|Doornappel]]
|Datura
|dodelijk giftig
|meerdere plaatsen, vooral het zaad
|[[Bestand:Datura_stramonium_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-051.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Vingerhoedskruid|Vingerhoedskruid]]
|Digitalis
|dodelijk giftig
|overal
|[[Bestand:Digitalis Purpurea.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Reuzenberenklauw|Reuzenberenklauw]]
|Heracleum mantegazzianum
|dodelijk giftig
|meerdere plaatsen, vooral het sap
|[[Bestand:Reuzenbereklauw.JPG|center|100px]]
|-
|[[../Lathyrus|Siererwt]]
|Lathyrus
|zeer giftig
|meerdere plaatsen, vooral de zaden
|[[Bestand:Lathyrus Tuberosus closeup.JPG|center|100px]]
|-
|[[../Wonderboom|Wonderboom]]
|Ricinus
|dodelijk giftig
|meerdere plaatsen, vooral de zaden
|[[Bestand:Ricinus comm01.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Nachtschade|Nachtschade]]
|Solanum
|zeer giftig
|meerdere plaatsen, vooral onrijpe bessen
|[[Bestand:Aardappel bloeiend Fresco.jpg|center|100px]]
|}

== Bol- en knolgewassen ==
{| class=&quot;prettytable vatop&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
!Nederlandse naam
!Wetenschappelijke naam
!Giftigheidsgraad
!Giftige onderdelen
!Afbeelding
|-
|[[../Herfsttijloos|Herfsttijloos]]
|Colchicum
|dodelijk giftig
|overal
|[[Bestand:Colchicum_autumnale_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-044.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Hyacint|Hyacint]]
|Hyacint
|zeer giftig
|overal
|[[Bestand:Hyacinth plant.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Lis|Iris]]
|
|zeer giftig
|overal
|[[Bestand:Iris germanica yellow.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Keizerskroon|Keizerskroon]] en [[../Kievitsbloem|Kievitsbloem]]
|Fritillaria
|zeer giftig
|meerdere delen, vooral de bol
|[[Bestand:Fritillaria imperialis.jpg|center|100px]][[Bestand:Fritillaria meleagris1.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Lelietje-van-dalen|Lelietje-van-dalen]]
|Convallaria majalis
|dodelijk giftig
|overal
|[[Bestand:Convallaria_majalis_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-045.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Narcis|Narcis]]
|Narcissus
|zeer giftig
|overal
|[[Bestand:Påskeliljer.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Salomonszegel|Salomonszegel]]
|Polygonatum
|zeer giftig
|meerdere delen, vooral de bessen
|[[Bestand:Polygonatum multiflorum2.jpg|center|100px]]
|-
|[[../Sneeuwklokje|Sneeuwklokje]]
|Galanthus
|zeer giftig
|bol en blad
|[[Bestand:Snowdrop Galanthus elwesii.jpg|center|100px]]
|}

== Kamerplanten ==
Hoewel kamerplanten niet in dit boek beschreven staan, worden ze wel volledigheidshalve in deze lijst vermeld. Zet giftige kamerplanten buiten bereik van (kleine) kinderen. 
{| class=&quot;prettytable vatop&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
!Nederlandse naam
!Wetenschappelijke naam
!Giftigheidsgraad
!Giftige onderdelen
!Afbeelding
|-
|[[w:Agave (geslacht)|Agave]]
|[[w:Agave (geslacht)|Agave]]
|zeer giftig
|meerdere delen, vooral de wortelstok
|[[Bestand:Agave americana.jpg|center|100px]]
|-
|[[w:Amaryllus|Amaryllus]]
|
|zeer giftig
|meerdere delen, vooral de bol
|[[Bestand:Amaryllis belladonna.jpg|center|100px]]
|-
|[[w:Aronskelk|Aronskelk]]
|[[w:Aronskelk|Arum]]
|dodelijk giftig
|meerdere delen, vooral de knol en het blad
|[[Bestand:Arum maculatum 0 700.jpg|center|100px]]
|-
|[[w:Clivia|Clivia]]
|
|zeer giftig
|wortelstok en blad
|[[Bestand:Clivia-bloem.jpg|center|100px]]
|-
|[[w:Christusdoorn|Christusdoorn]]
|[[w:Euphorbia|Euphorbia]]
|zeer giftig
|melksap
|[[Bestand:ChlorophytumCapense.jpg|center|100px]]
|-
|[[w:Croton|Croton]]
|[[w:Codiaeum|Codiaeum]]
|zeer giftig
|melksap
|
|-
|[[w:Dieffenbachia|Dieffenbachia]]
|
|dodelijk giftig
|overal
|[[Bestand:Colpfl29.jpg|center|100px]]
|-
|[[w:Flamingoplant|Flamingoplant]]
|[[w:Anthurium|Anthurium]]
|zeer giftig
|jonge blad en kolven
|[[Bestand:Anthurium scherzerianum 2.jpg|center|100px]]
|-
|[[w:Gatenplant|Gatenplant]]
|[[w:Monstera deliciosa|Monstera deliciosa]]
|giftig
|stengel en blad
|[[Bestand:Monstera deliciosa2.jpg|center|100px]]
|-
|[[w:Oleander|Oleander]]
|[[w:Nerium|Nerium]]
|dodelijk giftig
|meerdere delen, vooral het blad
|[[Bestand:Nerium_oleander_Ouarzazate_wild1.jpg|center|100px]]
|-
|[[w:Philodendron|Philodendron]]
|
|giftig
|overal
|[[Bestand:Philodendron giganteum01.jpg|center|100px]]
|-
|[[w:Prachtlelie|Prachtlelie]]
|[[w:Gloriosa superba|Gloriosa superba]]
|giftig
|overal
|[[Bestand:Gloriosa superba.jpg|center|100px]]
|-
|[[w:Wasbloem|Wasbloem]]
|[[w:Hoya (geslacht)|Hoya]]
|giftig
|alles, behalve nectar
|[[Bestand:Hoya-thomsonii.jpg|center|100px]]
|}

{{Appendix}}
{{sub}}</text>
      <sha1>8qzatpfam5siiskdm9v26a16rtvkpgh</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>