Basiskennis informatica/Codering

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="nl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikibooks</sitename>
    <dbname>nlwikibooks</dbname>
    <base>https://nl.wikibooks.org/wiki/Hoofdpagina</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.17</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speciaal</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Overleg</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Gebruiker</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Overleg gebruiker</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikibooks</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Overleg Wikibooks</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bestand</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Overleg bestand</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Overleg MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Sjabloon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Overleg sjabloon</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Help</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Overleg help</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Overleg categorie</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Transwiki</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Overleg transwiki</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Wikijunior</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Overleg Wikijunior</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Overleg module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Basiskennis informatica/Codering</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29666</id>
    <revision>
      <id>429227</id>
      <parentid>420200</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:22:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mattias.Campe</username>
        <id>572</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Soort gegevens */</comment>
      <origin>429227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18581" sha1="3pdah8qigzy3fz8lfnjmb519vrp07t6" xml:space="preserve">{{Index Basiskennis informatica}}Bij het onderdeel [[Wiskunde/Talstelsels|talstelsels]] in het boek wiskunde wordt uitleg gegeven over de algemene &quot;werking&quot; van een talstelsel en bij het onderdeel over de [[Basiskennis_informatica/Talstelsels|basiskennis informatica]] worden enkele toepassingen besproken. Deze talstelsels kunnen in een binaire wereld rechtstreeks gebruikt worden om natuurlijke getallen voor te stellen. Zo is 101&lt;sub&gt;(2)&lt;/sub&gt; het natuurlijke getal 5&lt;sub&gt;(10)&lt;/sub&gt;. Maar hoe stel je andere gegevens binair voor? Zaken zoals kommagetallen, negatieve getallen, letters, speciale tekens, afbeeldingen,...

Daarvoor moet een ''codering'' of ''protocol'' gevonden worden, zodat een bepaalde bitreeks ook iets anders kan voorstellen dan enkel een natuurlijk getal. Deze codering moet met slechts een &quot;alfabet&quot; met twee tekens (een 0 en een 1) toch enorm veel computer&quot;talen&quot; kunnen voorstellen. Net zoals wij als mens met ons alfabet a, b, c, d,..., z ook talen kunnen coderen: Nederlands, Engels, Frans,... De letters &quot;beer&quot; betekenen in het Nederlands dan ook wat anders dan in het Engels.

== Soort gegevens ==
Betreffende de soort gegevens die we met één of andere codering moeten kunnen voorstellen, kunnen er vier onderscheiden worden:
# '''Gewone data''':
## Tekst: [[Basiskennis informatica/Codering/ASCII|ASCII-code]], [[Basiskennis informatica/Codering/Unicode|Unicode]], ...
## Afbeeldingen: [[Basiskennis informatica/Codering/Bitmap|Bitmap]], [[Basiskennis informatica/Codering/SVG|SVG]], ...
## Kantoordocumenten: {{Wp|Office Open XML|Office Open XML}}, {{Wp|OpenDocument|OpenDocument}}, ...
## Webontwikkeling: [[Basiskennis informatica/Codering/HTML|HTML]], {{Wp|Cascading Style Sheets|CSS}}, ...
## Muziek: {{Wp|MP3|MP3}}, {{Wp|Ogg Vorbis|Ogg Vorbis}}, ...
## ...
# '''Instructies''': als je bv. luistert naar muziek, dan is de muziek zelf gewone data, maar om die te beluisteren heb je een programma nodig. Dit programma bestaat uit instructies die op één of andere manier gecodeerd zijn met nulletjes en eentjes, zodat de processor ze begrijpt en ook kan uitvoeren. Om een programma te maken gebruik je een programmeertaal zoals Python, PHP, Java, C of C#.
# '''Adres''': als data wordt opgeslagen, is het de bedoeling om ze ook terug te kunnen vinden. Hiervoor worden adressen gebruikt. Dit is de meest simpele codering, daar je hiervoor een talstelsel kan gebruiken. Gebruik je bv. 16 bit om een adres voor te stellen (zoals bij het bestandssysteem FAT16 het geval is), dan heb je 2&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt; = 65536 mogelijke adressen. Dit is binair 0000000000000000, 0000000000000001, 0000000000000010,..., 1111111111111111 of decimaal 0, 1, 2,.... , 65535.
# '''Controlesignalen'''. Dit is een vorm van codering die zaken controleert, bv. een lees- of schrijfsignaal.

== Voorbeelden gewone data ==
Het is onmogelijk om met dit boek álle computertalen te bespreken. In dit onderdeel wordt met enkele eenvoudige coderingen duidelijk gemaakt wat de bedoeling is van coderen.

=== ASCII ===
[[Basiskennis informatica/Codering/ASCII|ASCII-code]] is een afkorting van American Standard Code for Information Interchange en is een standaard ontwikkeld vanaf 1960 om een aantal letters, cijfers, leestekens en andere symbolen te representeren. De standaard [[ASCII-tabel is een 7-bits code, waarmee dus 2&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt; = 128 ASCII-codes mogelijk zijn. In eerste instantie denkt men aan 10 cijfers, 26 kleine letters en 26 hoofdletters, maar het wordt ook gebruikt voor speciale tekens (|,@,...), de spatiebalk en besturingscodes (acknowledgement, geluidssignaal,...). Sommige van deze codes herinneren nog aan het feit dat de uitvoer vroeger meestal niet op een beeldscherm werd getoond, maar met een {{Wp|Teleprinter|teletype}}, een soort door een computer aangestuurde typemachine, op papier werd afgedrukt.

In het voorbeeld hieronder werd de binaire notatie gebruikt om de tekst in 7 bit ASCII voor te stellen.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! computertaal
! mensentaal
|-
|
&lt;pre style=&quot;border:none; margin:0; padding: 0;&quot;&gt;11001011101110010000011101001100001110000111011000100000
11011011100101111010001000000110000010000011001011101110
0100000011000101000000111010010110101010010100001&lt;/pre&gt;
| ASCII, een taal met 0 en 1 :-)!
|}

=== Unicode ===
In landen buiten de Verenigde Staten was er behoefte aan extra tekens, zoals andere letters, letters met accenten, valutasymbolen en figuurtjes. Denk bv. aan de Duitse taal met äöü en ÄÖÜ of aan het Britse pondteken £. Zomaar de ascii-codes van &quot;overbodige&quot; tekens zoals [\], {|} of # respectievelijk interpreteren als äöü, ÄÖÜ of £ zou uiteraard voor communicatieproblemen zorgen!

Er was dus een vervanger/opvolger nodig: [[Basiskennis informatica/Codering/Unicode|Unicode]], een internationale standaard voor de binaire codering van tekens en symbolen (&quot;karakters&quot;) van alle geschreven talen. Naast letters en cijfers bevat Unicode ook veel symbolen, zoals: kruisen, wiskundige tekens, muntsymbolen enzovoort. Het bevat geen symbolen die niet in een schrift worden gebruikt, zoals verkeersborden.  De standaard wordt onderhouden door het Unicode Consortium. De standaard bevat momenteel ruim 100.000 gestandaardiseerde tekens en ongeveer 900.000 voor toekomstig gebruik gereserveerde codes.

Om dit concreet te kunnen coderen op een pc biedt Unicode een aantal mogelijke coderingen:
* {{Wp|UTF-32|UTF-32}}: voor de codering worden 32 bits gebruikt (dit zijn dus 2&lt;sup&gt;32&lt;/sup&gt; = ± 4 miljard mogelijkheden). Een nadeel is dat ASCII-bestanden in Unicode daardoor 4 keer zo groot worden.
* {{Wp|UTF-16|UTF-16}}: tekens worden opgeslagen als een of twee 16-bits getallen, afhankelijk van de hun toegekende waarde.
* {{Wp|UTF-8|UTF-8}}: tekens worden opgeslagen als een tot vier 8-bits getallen, afhankelijk van de hun toegekende waarde. In deze codering blijven ASCII-teksten onveranderd.

Hieronder een UTF-32 voorbeeld. Ter info:
* De {{Wp|en:Byte order mark|BOM}} &lt;code&gt;FF FE 00 00&lt;/code&gt; aan het begin wijst op de UTF-32 met {{Wp|Endianness#Little-endian|Little-endian}}.
* De UTF-32 voor de letter &lt;code&gt;U&lt;/code&gt; is &lt;code&gt;55 00 00 00&lt;/code&gt; en &quot;toevallig&quot; is ook de UTF-8 of ASCII-code voor &lt;code&gt;55&lt;/code&gt; de letter &lt;code&gt;U&lt;/code&gt;.
* De UTF-32 voor 🩷 is &lt;code&gt;77 FA 01 00&lt;/code&gt;, waarvoor uiteraard geen ASCII-symbool bestaat (&lt;code&gt;&lt;3&lt;/code&gt; komt het beste in de buurt).

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! computertaal
! mensentaal
|-
|
&lt;pre style=&quot;border:none; margin:0; padding: 0;&quot;&gt;FF FE 00 00 FF FE 00 00 55 00 00 00 6E 00 00 00
69 00 00 00 63 00 00 00 6F 00 00 00 64 00 00 00
65 00 00 00 20 00 00 00 77 FA 01 00 21 00 00 00
00 00 00 00
&lt;/pre&gt;
| ﻿﻿Unicode 🩷!
|}

&lt;div style=&quot;color: inherit; background-color:#EEEEFF; font-size: smaller; border: 1px #1E90FF solid; border-left-width: 10px; padding: 5px;&quot;&gt;
'''Tweakers stapt over op UTF-8'''

Tweakers zet hun standaardtekencodering van latin-9 (ISO-8859-15) om naar UTF-8. Dat lijkt eenvoudig, maar ze wilden geen downtime, de code waar inhoud werd ge-output naar een tekencodering moest worden aangepast, alsook de wachtwoordenopslag (met een tussenstap voor gehashte wachtwoorden). De door hun gebruikte latin-9 had bovendien geen expliciete ondersteuning in de databank MySQL, wat de zaken ook bemoeilijkte. De eindgebruiker merkt hier niet veel van, tenzij bij het aanpassen van reacties/posts: bij latin-9 had je een {{Wp|nlKarakter-entiteitreferentie|html-entiteit}} zoals &lt;code&gt;&amp; # 127866 ;&lt;/code&gt; nodig, maar nu kan dat met 🍺 rechtstreeks in UTF-8.

{{Voetnoot web | titel=Tweakers stapt over op utf-8 | uitgever=tweakers.net | datum=2019-01-14 | taal=nl | url=https://tweakers.net/plan/1980/tweakers-stapt-over-op-utf-8.html}}
&lt;/div&gt;

=== Bitmap ===
BMP (een afkorting van [[Basiskennis informatica/Codering/Bitmap|bitmap]]) is een bestandsindeling voor rasterafbeeldingen. BMP-bestanden zijn meestal niet gecomprimeerd, zodat ze vaak veel groter zijn dan gecomprimeerde grafische bestanden die een plaatje van dezelfde afmeting bevatten. Hierdoor zijn afbeeldingen in BMP-indeling meestal ongeschikt om te worden verstuurd via het internet of andere relatief trage netwerken. Voor dit onderdeel &quot;codering&quot; is deze bestandsindeling interessant om de wisselwerking te zien tussen die binaire codering en het eindresultaat, bv. door wijzigingen aan te brengen via een hex editor.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! computertaal
! mensentaal
|-
|
&lt;pre style=&quot;border:none;&quot;&gt;42 4d 3e 00 00 00 00 00 00 00 36 00 00 00 28 00 00 00 02
00 00 00 01 00 00 00 01 00 18 00 00 00 00 00 08 00 00 00
13 0b 00 00 13 0b 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 02 01 ff
22 cc ff 00 00&lt;/pre&gt;
| Een afbeelding met twee pixels: links een rode pixel en rechts een oranje pixel. Merk op:
* Als je op de eerste twee bytes (nl. 42 en 4d) de ASCII-codering toepast, dan bekom je de letters 'BM'.
* Het rode kleur 'ff0102' is letterlijk zichtbaar als '02 01 ff' en het oranje kleur 'ffcc22' is zichtbaar als '22 cc ff'.
* Met een hex-editor kan je rechtstreeks de kleuren aanpassen, waardoor je een duidelijk zicht krijgt op de BMP-codering.
|}

=== Foute codering ===
[[Bestand:Mojibake UTF-8 to ISO-8859.png|miniatuur|De Japanse hoofdpagina van Wikipedia die als UTF-8 geëncodeerd is, maar wordt weergegeven met de Windows-1252 (&quot;ISO-8859-1&quot;) codering]]
Tussen de 7-bits ASCII en Unicode ontstonden de extended ASCII-tekenverzameling'''en''' met 8 bits als bitruimte. Dat betekende dubbel zoveel mogelijkheden: 2&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; = 256. Let echter op het meervoud: ''extended ASCII'' is niet één bepaalde standaard, maar een verzamelnaam voor de verschillende tekenrepresentaties die de 95 afdrukbare ASCII-tekens als basis hebben. Je voelt dus aan dat als een editor de verkeerde karaktertabel gebruikt, de eigenlijke inhoud niet correct wordt weergegeven (zie onderstaande tabel).

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Extended ASCII
|-
! Bit-code !! Hex-code !! {{Wp|ISO 8859-1|ISO-8859-1}} !! {{Wp|en:Windows-1251|Windows-1251}}
|-
| 1010 0011 || A3 ||  {{Wp|Pond sterling|pondteken}} £|| {{Wp|Cyrillisch schrift|cyrillische}} Ј 
|-
| 1010 1001 ||A9 || {{Wp|Copyrightteken|copyrightteken}} © || {{Wp|Copyrightteken|copyrightteken}} ©
|-
| 1101 1111 || DF ||  {{Wp|ẞ|de Duitse Eszett}} ß|| {{Wp|Cyrillisch schrift|cyrillische}} Я
|}

Vandaar dat Unicode als één codering ''to rule them all'' de betere keuze is. Maar ook bij Unicode kunnen nog steeds fouten ontstaan. Als je bv. in de programmeertaal Python de functie &lt;code&gt;pandas.read_csv()&lt;/code&gt; gebruikt, dan verwacht deze standaard UTF-8. Sommige apparaten of software zullen echter UTF-16 als ''encoding'' voor de csv-bestanden gebruiken. Denk bv. aan Excel die ze als UTF-16 of ISO-8859-1 kan bewaren.

 UnicodeDecodeError: 'utf-8' codec can't decode byte 0xff in position 0: invalid start byte

=== Combinatie ===
Uiteraard worden coderingen/protocollen gecombineerd:
* Een webpagina is op tekstueel niveau met een bepaalde tekencodering (bv. UTF-8 of UTF-32): niet alleen voor de inhoud zelf, maar ook voor de html-tags zoals de b-, p- of  style-tag.
* Je wil bv. enkele bestanden (met bv. als codering 'pdf', 'docx', 'txt',...) doormailen (via bv. het protocol SMTP) naar iemand anders. Je wil dat de bijlage zo klein als mogelijk is, dus comprimeer je alles (bv. als codering zip, rar of 7z). De andere persoon leest zijn mail (bv. via het IMAP-protocol), decomprimeert de bijlage en bekijkt elk van de bestanden met een programma dat de codering begrijpt (bv. pdf-lezer, MS Office, Kladblok,...).

== Open versus gesloten ==
Er zijn verschillende coderingen, elk met hun eigen toepassingsgebied. Maar ook binnen één toepassingsgebied kan je vaak kiezen uit meerdere coderingen. Binnen de grafische formaten heb je zo 'jpg', 'png', 'bmp', 'gif' en nog vele meer. Eén van de aspecten bij coderingen is het verschil tussen 'gesloten' en 'open' codering:

* Bij een '''open codering/specificatie''' is het woordenboek om de binaire/tekstuele informatie te coderen in een voor de (IT-)mens verstaanbare uitleg vrij beschikbaar. Dit laat toe aan om het even welke programmeur om een eigen programma te schrijven, dat compatibel is met de gekozen codering. Zo zijn HTML, CSS en SVG open coderingen, zodat iedereen met de nodige kennis zijn eigen browser schrijven. Omdat ASCII en Unicode open standaarden zijn, kan iedereen zijn eigen teksteditor schrijven.
* Bij een '''gesloten codering/specificatie''' maakt iemand (persoon, bedrijf, ...) een codering, waarvan deze het woordenboek om te weten hoe die codering in elkaar zit niet vrijgeeft. Bijkomend ontwikkelt deze de software die met deze codering overweg kan en dus de vertaalslag doet naar de eindgebruiker. Anderen kunnen geen concurrerende software maken, omdat het woordenboek niet is vrijgegeven. Zo creëer je dus een afhankelijkheid t.o.v. dat ene bedrijf, wat bekend staat als ''{{Wp|Vendor lock-in|vendor lock-in}}''.

Je merkt dat een weloverwogen keuze belangrijk is en dat je de gevolgen van de gekozen codering kan inschatten! Bij een gesloten codering zijn er sommigen die deze codering [[Open_standaarden#Reverse_engineering|reverse engineeren]] en proberen te achterhalen hoe die codering in elkaar zit. Hierdoor zal je bij sommige gesloten coderingen tóch alternatieve software vinden.

Een belangrijk [[Open_standaarden#Vaak_voorkomende_misverstanden|misverstand bij een open codering/specificatie]] is dat je dit vrij zou mogen aanpassen. Het gaat hier echter niet om {{Wp|Opensourcesoftware|openbronsoftware}} ({{Wp|enOpen-source software|open source software, OSS}}), maar over een codering/taal! Het aanpassen van een taal zou betekenen dat je vanaf nu bv. wit door blauw vervangt en zwart door rood. Als je tegen je medemens zou zeggen dat hier rode tekst op een blauwe achtergrond staat, zal er een communicatieprobleem ontstaan. Of dat je de &lt;code&gt;b&lt;/code&gt;-tag van HTML maar niets vindt en dat je liever een &lt;code&gt;bold&lt;/code&gt;-tag zou hebben, maar geen enkele browser zal jouw tag begrijpen! Verwar een open codering/specificatie dus niet met open source software!

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Enkele voorbeelden van coderingen versus software
|-
! Categorie !! Open codering !! Gesloten codering !! Software
|-
| Tekst || ASCII, Unicode || || Kladblok, Notepad++ (OSS), …
|-
| Kantoor || || Docx, xlsx, pptx, .. || Microsoft Office, LibreOffice (OSS)
|-
| Kantoor || {{Wp|OpenDocument|OpenDocument}} || || Microsoft Office, LibreOffice (OSS)
|-
| Kantoor || {{Wp|Office Open XML|Office Open XML}} || || Microsoft Office, LibreOffice (OSS)
|-
| Web || HTML, CSS, SVG || || Chrome, Firefox (OSS), Edge
|-
| Chat || || WhatsApp-protocol || {{Wp|WhatsApp|WhatsApp}}
|-
| Chat || {{Wp|Matrix (protocol)|Matrix}}&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Voor wat achtergrond, zie Tweakers.net: [https://tweakers.net/reviews/10530/matrix-decentraal-chatprotocol-onverwacht-populair-bij-bedrijven.html Matrix: decentraal chatprotocol, onverwacht populair bij bedrijven.]&lt;/ref&gt; ||  || Element (OSS), Spectral (OSS), Quaternion (OSS), …
|-
| Microblogging|| || X protocol || {{Wp|X (sociaalnetwerksite)|X}} (voorheen Twitter)
|-
| Microblogging|| {{Wp|ActivityPub|ActivityPub}} || || {{Wp|Mastodon (software)|Mastodon}}
|}

Een bedrijf/persoon kan dus zelf een codering ontwerpen en die (het &quot;woordenboek&quot;) vrij ter beschikking stellen aan iedereen. Om wildgroei te vermijden wordt voor veel formaten gewerkt met een standaardenorganisatie, die alles in goede banen leidt. Als zo'n codering de volledige procedure heeft doorlopen, spreekt men niet zomaar van een open codering/specificatie, maar van een '''[[Open standaarden|open standaard]]'''. Zo wordt HTML en SVG ontwikkeld door de standaardenorganisatie {{Wp|World_Wide_Web_Consortium|W3C}}.

In [[Open standaarden|het Wikibook van open standaarden]], kan je terecht voor meer informatie. Bovenstaande items worden hierbij diepgaander uitgewerkt.

&lt;div style=&quot;color: inherit; background-color:#EEEEFF; font-size: smaller; border: 1px #1E90FF solid; border-left-width: 10px; padding: 5px;&quot;&gt;
'''Hoofdaanklager van ICC heeft geen toegang meer tot Microsoft-mail na sancties VS'''

Breder dan open versus gesloten standaarden is de digitale {{Wp|Soevereiniteit|soevereiniteit}}: namelijk hoe goed is Europa in staat om digitaal volledig op zijn eigen benen te staan (zeker in het geval van crisis). Dan blijkt dat we niet alleen militair afhankelijk zijn van Amerika, maar ook van heel wat Amerikaanse {{Wp|Internetgiganten|internetgiganten}} ({{Wp|en:Big tech|big tech}}) in een Amerikaanse cloud.

Zo bleek dat de hoofdaanklager van het {{Wp|Internationaal Strafhof|Internationaal Strafhof ICC}} geen toegang meer had tot zijn Microsoft-mail, na sancties vanuit de Verenigde Staten. Nochtans woont deze persoon in Nederland en heeft Microsoft ook cloudservers in Europa. Dan blijkt een soevereine cloud toch niet per definitie soeverein te zijn.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://berthub.eu/articles/ Berthub.eu articles] &gt; Is dit een soevereine cloud?&lt;/ref&gt; Vandaar websites zoals [https://european-alternatives.eu/alternatives-to european-alternatives.eu].
 
{{Voetnoot web | titel=Hoofdaanklager van ICC heeft geen toegang meer tot Microsoft-mail na sancties VS | uitgever=Tweakers.net | datum=2025-05-16 | taal=nl | url=https://tweakers.net/nieuws/235034/hoofdaanklager-van-icc-heeft-geen-toegang-meer-tot-microsoft-mail-na-sancties-vs.html }}&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color: inherit; background-color:#EEEEFF; font-size: smaller; border: 1px #1E90FF solid; border-left-width: 10px; padding: 5px;&quot;&gt;
'''Frankrijk stapt over van Microsoft Teams, Zoom en meer naar eigen alternatief'''

In het kader van digitale {{Wp|Soevereiniteit|soevereiniteit}} introduceert de Franse regering 'een veilige en soevereine videoconferentieoplossing voor overheidsfunctionarissen'.  Viso is ontwikkeld door {{Wp|fr:Direction interministérielle du Numérique|DINUM}}, waarbij alle Franse overheidsdiensten tegen 2027 overgestapt moeten zijn zijn op dat eigen alternatief. De commentaren onder het Tweakers-artikel zijn interessant om meer te weten van wat zich onder de motorkap afspeelt.

Het artikel gaat ook in op de Nederlandse overheid die aan het begin van de coronacrisis een eigen videobelplatform ontwikkelde, maar dat nooit gebruiksvriendelijk geacht werd om ingezet te worden. Meer soevereiniteit betekent dus niet automatisch een succesverhaal.

{{Voetnoot web | titel=Hoofdaanklager van ICC heeft geen toegang meer tot Microsoft-mail na sancties VS | uitgever=Tweakers.net | datum=2026-01-27 | taal=nl | url=https://tweakers.net/nieuws/244052/frankrijk-stapt-over-van-microsoft-teams-zoom-en-meer-naar-eigen-alternatief.html }}&lt;/div&gt;
{{Sub}}</text>
      <sha1>3pdah8qigzy3fz8lfnjmb519vrp07t6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schrijven/Brieven</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46747</id>
    <revision>
      <id>429228</id>
      <parentid>429226</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T04:17:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Correcties, Klachtenbrief</comment>
      <origin>429228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22271" sha1="afy8u8o8he7ui478cl83jni4xqjtprk" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}
{{Wiu3|JopkeB}} 

Een brief is een geschreven boodschap aan één of meer personen. Brieven bestaan in soorten en maten. Van brieven die geheim moeten blijven en alleen bestemd zijn voor één persoon, bijvoorbeeld een geliefde. Tot open brieven die in een krant kunnen worden gepubliceerd. Ze kunnen kort of lang zijn, humoristisch of bloedserieus, de huidige situatie of een toekomstvisie weergeven, een geschiedenis of een gemoedstoestand beschrijven. En alles daar tussenin. Steeds afhankelijk van doel en doelgroep.

Hier gaan we ervan uit dat de brief wordt geschreven door een particulier, burger, consument. Voor brieven die geschreven worden namens organisaties en producenten (inclusief {{Wp|Freelance|zzp'ers}}) gelden strengere regels en andere normen, voor elke organisatie kunnen die weer anders zijn.

== De boodschap ==
In een brief kan de schrijver een mening verkondigen, de stand van zaken of de loop van gebeurtenissen weergeven, een klacht indienen, felicitaties of condoléances overbrengen, een vraag stellen, zijn/haar diensten aanbieden of wat dan ook. Maar:
* Blijf beleefd. Een verschil van mening, een andere kijk op een zaak, andere waarden en normen: dit mogen geen aanleidingen zijn om te gaan schelden of een ander zwart te maken. Bedenk daarom of een brief altijd het juiste medium is. Een meningsverschil kun je gemakkelijker face-to-face uitpraten dan in een briefwisseling, dan kun je direct misverstanden recht zetten en er samen proberen uit te komen. 
* Roddel niet. Je weet nooit hoe een brief of e-mail terecht kan komen bij degene over wie je roddelt. En een geadresseerde kan er ook niet van gediend zijn.
* Wees voorzichtig met humor. Wat jij leuk vindt, kan voor een ander beledigend zijn. Humor is vaak ook cultuurgebonden, dus wees voorzichtig. Voorbeeld: seksueel getinte grappen zijn voor vrouwen meestal niet leuk. 

== De doelgroep ==
Een eerste aspect dat bepalend is voor een brief, is de doelgroep. Het maakt nogal wat uit of je een brief (met bijvoorbeeld je vakantiebelevenissen) aan een goede vriendin schrijft, of een klachtenbrief aan een leverancier over een slecht product. 

Al naar gelang de doelgroep kan een brief zakelijk, familiair of persoonlijk zijn. In een brief aan je vriendin &quot;klets&quot; je er gewoon wat op los, alsof je een gesprek voert. Woordgebruik, zinsbouw, het komt er niet zo nauw op aan. Misschien voeg je een foto of andere illustratie toe. 

Maar in een zakelijke brief luistert het allemaal wel nauw. Dan zijn de juiste toon, precies vertellen wat er aan de hand is en wat je verwacht van het bedrijf, zonder veel uit te wijden, wel belangrijk. 

== Vorm == 
Hoe verstuur je de brief: per post of e-mail, getypt of handgeschreven?

'''Per post of e-mail?'''&lt;br&gt;
Meestal heb je zelf de keuze tussen een brief per post of e-mail verzenden. Overwegingen:
* Afhankelijk van de geadresseerde: 
** Aan een organisatie of persoon van wie je geen e-mail-adres hebt, stuur je uiteraard een brief per post.
** Aan een organisatie of persoon van wie je alleen een e-mail-adres kent, stuur je een e-mail.
** Organisaties geven meestal zelf aan hoe ze een sollicitatiebrief willen ontvangen. Houd je daar aan.
* Stuur condoléancebrieven per post.
* Als je zelf in een uitnodiging meldt dat men de uitnodiging (voor feest, uitvaart, bruiloft) moet meenemen om te kunnen controleren of men wel uitgenodigd is, stuur je de uitnodiging per post.

'''Typen of schrijven met de hand?'''
* E-mails worden uiteraard getypt. Ook alle zakelijke brieven worden getypt, ook als ze per post worden verstuurd. Brieven aan familie, vrienden en goede bekenden kunnen met de hand worden geschreven. Ook condoleancebrieven worden vaak met de hand geschreven. Als je een moeilijk leesbaar handschrift hebt, typ je brieven altijd.
* Voor handgeschreven brieven kies je je '''briefpapier''' zorgvuldig, passend bij het soort brief. Zakelijke brieven en condoleancebrieven schrijf je op smetteloos wit papier, zonder poespas. Informele brieven kunnen op zelfgekozen briefpapier worden geschreven, dat kan ook lichtgekleurd papier zijn, met versieringen, wat je wilt. Uit den boze zijn kladblokblaadjes en ander groezelig papier. 

'''De envelop'''&lt;br&gt;
[[File:A4 met envelop.png|thumb|A4 met zakelijke envelop]]
Zorg altijd voor een bijpassende '''envelop'''. Voor zakelijke post is dat vaak een langwerperige envelop (±23 x 11 cm), waarin een A4 in drieën gevouwen past (met twee vouwen in de breedte, zonder vouw in de lengte, zie afbeelding). Voor andere brieven kun je de bij het briefpapier behorende envelop gebruiken of een standaard envelop (± 16,5 x 12 cm). Als een brief veel pagina's bevat, is het verstandiger een groter formaat envelop te kiezen.

Op de envelop komen:
* '''Postzegel(s)'''. Die komen rechtsboven op de envelop. Zorg altijd voor voldoende frankering. Je wilt niet dat de geadresseerde porto/boete moet betalen om jouw brief te kunnen ontvangen. Je loopt bovendien het risico dat de brief dan geweigerd wordt, naar jou wordt teruggezonden en je zelf met extra kosten wordt geconfronteerd, zonder dat de brief bij de geadresseerde is aangekomen.
* Het '''NAW-blok''', met naam, adres en woonplaats. Dat mag je typen of met de hand schrijven. Het staat in het midden of rechts en begint ongeveer op of net onder het midden. Houd 2 cm van de onderkant van de envelop vrij voor coderingen door het postbedrijf. Het NAW-blok bestaat uit:
** Naam van de geadresseerde. Bij zakelijke brieven is die gelijk aan wat je in de brief vermeldt (zie Indeling hieronder), inclusief &quot;t.a.v.&quot;. Voor andere post: al naar gelang de geadresseerde(n): De heer ... (P.A. Jansen), Mevrouw ... (G.J. de Wit), De heer en mevrouw ... (Jansen-de Wit) of Familie ... (Jansen). Daar direct onder komen, steeds beginnend op een nieuwe regel:
** Straatnaam, postbus of antwoordnummer, gevolgd door een spatie en het nummr.
** Postcode en plaatsnaam.
** [Als de brief naar het buitenland wordt gestuurd:] Landnaam in het Nederlands of Engels.
** Zie [https://www.postnl.nl/versturen/brief-of-kaart-versturen/hoe-verstuur-ik-een-brief-of-kaart/brief-adresseren/ Postnl adressering] voor voorbeelden van correcte indelingen van de envelop.
* '''Afzender'''. Als je de envelop met de hand schrijft, komt de afzender op de achterkant, bovenaan in het midden. Als je de envelop typt of een adressticker (met je eigen NAW) gebruikt, komt de afzender linksboven, op dezelfde hoogte als de postzegel(s). Vermeld je naam, daaronder je adres, en daaronder je postcode met woonplaats; voor buitenlandse post ook de landnaam in het Engels (zoals ''The Netherlands'', ''Belgium'', ''Suriname'', ''Curaçao'', ''Sint Maarten, Dutch Caribbean''). Het is in Nederland voor binnenlandse post ook toegestaan om als afzender achterop de envelop alleen postcode en huisnummer te vermelden, bijvoorbeeld &quot;1234 AB/56&quot;.
* [Optioneel:] &quot;PERSOONLIJK&quot;, &quot;STRIKT VERTROUWELIJK&quot; of iets soortgelijks als de kans bestaat dat iemand anders de post opent (bijvoorbeeld een secretaresse, postkamer of huisgenoot) en de brief vertrouwelijke informatie bevat. Dit vermeld je linksboven op de envelop en bovendien op een opvallende plaats in de brief.

== Indeling ==
[[Bestand:Voorbeeld indeling brief.pdf|thumb|350px|Voorbeeld indeling brief]]
Een brief heeft een andere indeling dan andere soorten teksten. In principe ben je vrij om je eigen indeling, kantlijnen, lettertype, lettergrootte en regelafstand te kiezen. Voorwaarde is wel dat alle gegevens die nodig zijn, op een logische plaats staan vermeld en dat de lay-out er goed uitziet. 

Een brief bevat in ieder geval de volgende onderdelen:
* Plaatsnaam, datum: beide voluit geschreven. Bijvoorbeeld: ''Nieuwerkerk aan den IJssel, 22 augustus 2026''.
** Plaatsnaam: de plaats waar vandaan je de brief schrijft/verstuurt. In de regel zal dat je woonplaats zijn, maar als je met vakantie bent, ergens anders logeert of in het ziekenhuis bent, is het de plaats waar je verblijft.
** Datum: de datum waarop je de brief schrijft of verstuurt. Volgens de etiquette dateer je zakelijke brieven in de regel niet op zondag, dan kun je beter de datum van de zaterdag ervoor of de maandag erna vermelden, óók als je hem op zondag schrijft. 
* [Alleen in zakelijke brieven:] NAW-gegevens (naam, adres, woonplaats) van de geadresseerde. Als een contactpersoon bekend is, komt die direct onder de naam van het bedrijf te staan (met t.a.v. - ter attentie van). Tenzij het om de directeur gaat, dan wordt éérst de naam van de directeur vermeld -zonder t.a.v.- en daaronder pas de organisatie. Gebruik een postbusnummer, tenzij die niet bekend is.
* [Alleen in zakelijke brieven:] ''Onderwerp: ...'' Vermeld zeer beknopt waarover de brief gaat, bijvoorbeeld &quot;Klacht over mobiele telefoon&quot; of &quot;Verzoek om informatie over ...&quot;. Eén brief gaat over één onderwerp. Als er meerdere zaken te bespreken zijn, schrijf je voor elk onderwerp een aparte brief. Reden: het kan zijn dat de verschillende onderwerpen door verschillende functionarissen worden behandeld. Die brieven mogen trouwens wel in één envelop of e-mail worden verstuurd, als ze maar goed te scheiden zijn (bijvoorbeeld met verschillende pdf-bestanden). 
* Aanhef, zoals ''Lieve, Beste, Geachte, Hallo'' gevolgd door de naam van de geadresseerde. 
** De naam van de geadresseerde bij een zakelijke brief is ''heer Pieterse'' of ''mevrouw De Groot'' als je de persoon kent. Anders alleen ''Geachte heer,'' of ''Geachte mevrouw,''. Als je niet weet wie de brief gaat behandelen: ''Geachte mevrouw/heer,''. 
* Een korte inleiding. Probeer die niet met &quot;Ik&quot; te beginnen.
** In een familiaire of vriendschappelijk brief wordt dan vaak geïnformeerd naar de ander: Hoe gaat het met jou/jullie? Ben je alweer hersteld van [ziekte] / ben je al met vakantie geweest / heb je al vakantieplannen gemaakt / zijn de verhuisdozen al uitgepakt? / hoe bevalt je nieuwe baan / [iets anders dat van toepassing is].
** In een formele brief vermeld je de aanleiding voor de brief.
* Middenstuk waarin je je verhaal houdt, uitweiding over het onderwerp.
* Afsluiting/laatste alinea: spreek een wens uit of bevestig een afspraak.
** In een informele brief bijvoorbeeld: ik hoop dat je snel opknapt/beter wordt/dat je snel uit de verhuisrommel komt/ik hoop je snel weer te spreken/zien. 
** In een zakelijk brief bijvoorbeeld: xxxxxxxxx
* Een groet, bijvoorbeeld:
** [Informeel:] Hartelijke groeten van, liefs van, [iets anders wat bij je past]
** [Zakelijk:] Met vriendelijke groet, Hoogachtend (alleen als de aanhef &quot;Geachte ...&quot; is)
* Ondertekening: je handtekening met je naam eronder. Zorg dat er tussen de groet en je naam voldoende ruimte is voor je handtekening, bijvoorbeeld ten minste vier lege regels.
* [Vooral zakelijk:] Je eigen contactgegevens, zoals adres, telefoonnummer, e-mailadres. Vaak worden je eigen gegevens ook wel bovenaan de brief vermeld, bijvoorbeeld direct boven of onder de plaats en datum. 
* Eventueel bijlagen (zoals foto's, ondertekend contract, kopieën van bewijsmateriaal)

=== Lay-out ===
Zorg dat een brief er visueel aantrekkelijk uitziet. In een korte brief kunnen de regelafstand en lettergrootte groter zijn dan in een lange brief. 
* Zorg voor een kantlijn van ten minste drie centimeter, zodat de ontvanger aantekeningen in de kantlijn kan maken.
* Scheid de verschillende onderdelen met een of meer witregels. Scheid de tekstalinea's met één witregel van elkaar.
* Zorg dat in een korte brief alles goed op één pagina past en dat de ruimte goed wordt gebruikt. Met de pagina-instellingen van je tekstverwerker kun je die gemakkelijk aanpassen en dan steeds uitproberen hoe de lay-out er uitziet.
* Voor een langere brief: probeer de brief uit zo min mogelijk pagina's te laten bestaan, maar dit is geen heilige norm. 
** Pas de instellingen aan nadat je tekst helemaal af is. Maak het lettertype niet te klein, de brief moet ook zonder vergrootglas goed te lezen zijn. 
** Zorg ervoor dat de groet en ondertekening niet op een apart vel komen, verplaats dan de laatste alinea ook naar die pagina. 
** Als er meerdere pagina's zijn: nummer de pagina's vanaf pagina 2, en vermeld op elke pagina in kleine lettertjes onderaan: je naam en de datum van de brief. Als de vellen bij de ontvanger verspreid raken, kunnen ze die via die aanwijzingen weer terugvinden.

Zie [[Nederlands/Briefindeling]] voor een alternatieve indeling.

== Soorten brieven ==
Er bestaan vele soorten brieven. Hieronder worden enkele veelvoorkomende behandeld. NB Deze lijst is niet uitputtend!

=== Informele brief === 
Bijvoorbeeld aan familie en vrienden. Deze brieven kunnen verschillende doelen hebben:
* Om iemand te feliciteren met zijn/haar verjaardag, geboorte kind of kleinkind, voorgenomen huwelijk.
* Om te laten weten hoe het met je gaat, om elkaar op de hoogte te houden van het wel en wee van de schrijver en diens naasten, wat je hebt meegemaakt, iets waar je enthousiast over bent, je eerste rijles, een idee of mening, een uitprobeersel, een vraag. 
* Om een kwestie te bespreken, een probleem of dilemma waar je mee zit.

Dergelijke brieven zijn ook bij uitstek geschikt om te oefenen met schrijven. Welke tante vindt het niet leuk om een brief of kattebelletje van een neefje of nichtje te krijgen, hoe onbeholpen ook? En tante schrijft natuurlijk een enthousiast briefje terug, in eenvoudige taal. 

Soms wordt in plaats van een brief een toepasselijke kaart verstuurd. Ook dan is het aardig om er enkele persoonlijke woorden aan toe te voegen. Kaarten worden alleen aan familie, vrienden en bekenden gestuurd, ze zijn niet geschikt om een zakelijke brief te vervangen.

Deze brieven mogen met de hand worden geschreven als je een leesbaar handschrift hebt. Anders kun je ze beter typen.

=== Uitnodiging===
Wie een feestje geeft of een ander evenement organiseert, stuurt in de regel uitnodigingen aan potentiële gasten. De vorm en lay-out van een uitnodiging zijn volledig vrij. Wel zijn er enkele vaste onderdelen:
* De aanleiding en wie het feestvarken is/zijn, bijvoorbeeld een jubileum, verjaardag, bruiloft, examen gehaald, afstuderen. Of droeviger: het overlijden van een geliefde.
* Nadere bijzonderheden, zoals wat een gast kan verwachten (ochtend/middag/avond, met/zonder excursie/lunch/borrel/diner/eten/dansen/overnachting, etc.).
* Datum, tijdstip aanvang (en eventueel eindtijd), locatie, parkeermogelijkheden, openbaar vervoer.
* (Optioneel:) Kledingvoorschriften.
* Contactpersoon met contactgegevens.
* (Optioneel:) Of de genodigden moeten laten weten of zij wel of niet komen ({{Wp|RSVP (verzoek)|RSVP}}). 
* (Optioneel:) Of de gasten de originele uitnodiging moeten laten zien om binnen te komen.
* (Optioneel, bij eten:) Of er dieet-wensen zijn.
* (Optioneel:) Verlanglijstje of suggesties voor cadeau. Bij een uitvaart: wel of geen bloemen.

=== Condoleancebrief ===
{{Wp|Condoleance|Condoleances}} worden geschreven na het overlijden van een dierbare of bekende. De brief wordt gericht aan de directe nabestaanden, of aan een van hen als je alleen die kent. Een condoleancekaart wordt alleen gestuurd als men de overledene en diens nabestaanden niet goed kende en men toch wil laten weten dat men meeleeft. In alle andere gevallen is een brief gepaster. De indeling kan hetzelfde zijn als die van een informele brief. Alleen de groet op het eind wordt weggelaten, na de laatste alinea volgt direct de ondertekening en uw adres (veel nabestaanden sturen na enkele weken een bedankbrief voor het getoonde medeleven en dan is het handig als ze niet op zoek moeten naar je adres). Een condoleancebrief wordt met de hand geschreven, tenzij je een moeilijk leesbaar handschrift hebt. Gebruik blanco of sober papier. 

In de eerste alinea betuig je je deelneming over het verlies.

In volgende alinea's kun je vermelden wat de overledene voor jou betekende en/of hoe je je hem/haar herinnert. Ook kun je positieve herinneringen ophalen, zoals gezamenlijke belevenissen, wat je van hem/haar hebt geleerd en/of hoe de overledene je kon opbeuren of troosten.

=== Rondzendbrief ===
Een rondzendbrief bevat in de regel meerdere brieven die worden verstuurd naar leden van bijvoorbeeld een familie of (kerk-)genootschap om elkaar op de hoogte te brengen van de laatste nieuwtjes. Een ontvangen brief wordt telkens aangevuld met eigen nieuws en dan weer doorgestuurd naar de volgende (een soort zwaan-kleef-aan). Als de rondzendbrief weer bij je terug is, haal je je eigen oude brief eruit en stop je er een verse bij. 

Rondzendbrieven hebben dezelfde opbouw en layout als andere informele brieven. 

Je kunt ze ook als [[Basisboek internet/E-mailen|e-mail]] starten (het proces kan dan sneller verlopen), bijvoorbeeld in december, dan kun je gelijk goede wensen voor kerst en nieuwjaar overbrengen, vooral aan familieleden en kennissen die je weinig ziet of spreekt.

=== Zakelijke brieven ===
Voor zakelijke brieven kun je {{Wp|Kunstmatige intelligentie|AI}} inzetten, als je de uitkomst maar goed controleert, verbetert en er een persoonlijke draai aan geeft. Ook zakelijke brieven kunnen met verschillende doelen worden geschreven.

==== Verzoek om informatie ====
Dit zijn de eenvoudigste soort zakelijke brieven. Ze kunnen kort zijn. Stel in de eerste alinea gelijk je vraag, wees daarbij duidelijk en zo precies mogelijk. Niet in algemene bewoordingen. Wat is het onderwerp en wat wil je van het onderwerp weten? Gaat het bijvoorbeeld om feiten, opinies, ontwikkelingen of het laatste nieuws? 

Als het gaat om iets dat je hebt gelezen of gehoord in de media: vermeld dan ook de bron (met in ieder geval titel van de bron èn van het artikel, auteur, datum, pagina). 

Licht je vraag in de volgende alinea kort toe: waarom heb je die informatie nodig en wat ga je ermee doen? Dit kan ervoor zorgen dat de ontvanger beter begrijpt wat je precies wilt weten. Als de ontvanger van de brief jou niet kent: vertel iets over jezelf in de context van de vraag (ben je vrijwilliger bij X en stel je de vraag in die hoedanigheid, of heeft het te maken met een hobby, je werk, etc.?) Vermeld eventueel ook waar je zelf al hebt gezocht en wat je al hebt gevonden. Geef dus precies zoveel informatie dat iemand die jou niet kent, een antwoord kan geven waar jij iets aan hebt. Vermeld ook je telefoonnummer en/of e-mail-adres voor het geval de behandelaar nog vragen heeft.

==== Informatieve brief ====
Bijvoorbeeld voor het doorgeven van (gewijzigde) gegevens. 

==== Klachtenbrief ====
Er zijn verschillende manieren om klachten onder de aandacht van de verkoper te brengen: met het product teruggaan naar de winkel, telefonisch contact opnemen, of per brief of e-mail. Hier komt alleen de brief (of e-mail) aan bod.

Een klachtenbrief wordt geschreven aan de verkoper (dus niet aan de fabrikant) en bevat een klacht over een aankoop. De indeling kan als volgt zijn:

Na de aanhef: 
# Inleiding met een korte omschrijving van de klacht. Dit mag kort zijn. Bijvoorbeeld: ''Een maand geleden heb ik bij u product X gekocht, en nu al laat onderdeel Y los.'' Eventueel kunt u toevoegen waarom u juist bij deze verkoper dit product had gekocht (goede reputatie, jarenlang goede ervaringen/aanbevelingen door buren/vrienden/familie en u had daardoor de verwachting dat ...).
# Een toelichting op de klacht: wat is er precies aan de hand, op welke datum is het product gekocht, vermeld ook de vestiging als het om een bedrijf gaat met meerdere filialen, hoe bent u er vervolgens mee omgegaan, wanneer trad de klacht voor het eerst op, waar bestaat de klacht precies uit. Leg het euvel goed uit, zodat een leek het kan begrijpen. Vermeld ook of de klacht volgens u binnen de garantievoorwaarden valt, lees dat na. In Nederland en de rest van de Europese Unie geldt niet per se de (korte) garantietermijn van de fabrikant, maar zoals die door de EU is geformuleerd: de garantietermijn is gelijk aan de verwachte levensduur van een product, minimaal twee jaar, en mede afhankelijk van het soort product en de prijs (voor een duur product mag je een langere garantietermijn verwachten dan voor een goedkoop product).
# Wat u van de verkoper verlangt. Zie [https://www.eccnederland.nl/nl/check-uw-recht/kopen-de-eu/wat-zijn-mijn-garantierechten Garantierechten van ECC Nederland] voor de mogelijkheden.
# Slot met daarin uw vertrouwen in de goede afloop van de zaak en de termijn waarbinnen u een reactie verwacht. Twee weken is daarvoor meestal een redelijke termijn. 
Blijf beleefd.

Zorg dat u alle gegevens meestuurt, zodat de ontvanger niet met vragen blijft zitten en er geen misverstanden kunnen ontstaan. Naam, klantnummer, om welk product het precies gaat (volledige productnaam, inclusief productnummers of andere codes die van toepassing zijn). Stuur een kopie van het aankoopbewijs mee (kassabon, rekening, factuur) en eventueel ook een foto waarop het euvel duidelijk te zien is. 

Leg de brief weg en lees hem later (na enkele uren of een dag) nogmaals kritisch door. Probeer de brief dan door de ogen van de ontvanger te lezen. Zou u genegen zijn om het voorstel uit te voeren, of zijn er nog correcties nodig?

Als er een onbevredigend reactie komt: neem opnieuw contact op, vermeld dat u het bedrijf hoger inschatte en dat het zo niet voldoet aan de goede naam die het bedrijf heeft, en u daarom vermoed dat de reactie een misverstand moet zijn. Verzoek om de klacht opnieuw te beoordelen en met een voorstel te komen dat recht doet aan de klacht.

Neem ook contact op als er na de antwoordtermijn geen reactie is gekomen.

==== Sollicitatiebrief ====

==== Annuleringsbrief ====
Om een abonnement op te zeggen of een koop ongedaan te maken.

==== Ingezonden brief ====
Een brief voor de brievenrubriek van een krant of tijdschrift. Zo’n brief voldoet in ieder geval aan deze voorwaarden:
* Moet een reactie van een lezer zijn op artikelen die in die krant of dat tijdschrift zijn verschenen. Het kan een correctie, aanvulling of mening zijn.
* Moet een breed publiek aanspreken, namelijk de lezers van die krant of dat tijdschrift, het moet voor hen lezenswaardig zijn.
* Beknopt. Hoe korter, hoe beter.
* Origineel. Een originele invalshoek hebben. Een eigen kijk op de zaak die nog niet aan bod is geweest en wel zake doende is.

== Bronnen, noten en/of referenties ==
{{Appendix}}

{{Sub}}</text>
      <sha1>afy8u8o8he7ui478cl83jni4xqjtprk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429229</id>
      <parentid>429228</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T05:26:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sollicitatiebrief */ Deel 1</comment>
      <origin>429229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24494" sha1="gj83bnjsf17rw4my5i3mm1xkp88z8kg" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}
{{Wiu3|JopkeB}} 

Een brief is een geschreven boodschap aan één of meer personen. Brieven bestaan in soorten en maten. Van brieven die geheim moeten blijven en alleen bestemd zijn voor één persoon, bijvoorbeeld een geliefde. Tot open brieven die in een krant kunnen worden gepubliceerd. Ze kunnen kort of lang zijn, humoristisch of bloedserieus, de huidige situatie of een toekomstvisie weergeven, een geschiedenis of een gemoedstoestand beschrijven. En alles daar tussenin. Steeds afhankelijk van doel en doelgroep.

Hier gaan we ervan uit dat de brief wordt geschreven door een particulier, burger, consument. Voor brieven die geschreven worden namens organisaties en producenten (inclusief {{Wp|Freelance|zzp'ers}}) gelden strengere regels en andere normen, voor elke organisatie kunnen die weer anders zijn.

== De boodschap ==
In een brief kan de schrijver een mening verkondigen, de stand van zaken of de loop van gebeurtenissen weergeven, een klacht indienen, felicitaties of condoléances overbrengen, een vraag stellen, zijn/haar diensten aanbieden of wat dan ook. Maar:
* Blijf beleefd. Een verschil van mening, een andere kijk op een zaak, andere waarden en normen: dit mogen geen aanleidingen zijn om te gaan schelden of een ander zwart te maken. Bedenk daarom of een brief altijd het juiste medium is. Een meningsverschil kun je gemakkelijker face-to-face uitpraten dan in een briefwisseling, dan kun je direct misverstanden recht zetten en er samen proberen uit te komen. 
* Roddel niet. Je weet nooit hoe een brief of e-mail terecht kan komen bij degene over wie je roddelt. En een geadresseerde kan er ook niet van gediend zijn.
* Wees voorzichtig met humor. Wat jij leuk vindt, kan voor een ander beledigend zijn. Humor is vaak ook cultuurgebonden, dus wees voorzichtig. Voorbeeld: seksueel getinte grappen zijn voor vrouwen meestal niet leuk. 

== De doelgroep ==
Een eerste aspect dat bepalend is voor een brief, is de doelgroep. Het maakt nogal wat uit of je een brief (met bijvoorbeeld je vakantiebelevenissen) aan een goede vriendin schrijft, of een klachtenbrief aan een leverancier over een slecht product. 

Al naar gelang de doelgroep kan een brief zakelijk, familiair of persoonlijk zijn. In een brief aan je vriendin &quot;klets&quot; je er gewoon wat op los, alsof je een gesprek voert. Woordgebruik, zinsbouw, het komt er niet zo nauw op aan. Misschien voeg je een foto of andere illustratie toe. 

Maar in een zakelijke brief luistert het allemaal wel nauw. Dan zijn de juiste toon, precies vertellen wat er aan de hand is en wat je verwacht van het bedrijf, zonder veel uit te wijden, wel belangrijk. 

== Vorm == 
Hoe verstuur je de brief: per post of e-mail, getypt of handgeschreven?

'''Per post of e-mail?'''&lt;br&gt;
Meestal heb je zelf de keuze tussen een brief per post of e-mail verzenden. Overwegingen:
* Afhankelijk van de geadresseerde: 
** Aan een organisatie of persoon van wie je geen e-mail-adres hebt, stuur je uiteraard een brief per post.
** Aan een organisatie of persoon van wie je alleen een e-mail-adres kent, stuur je een e-mail.
** Organisaties geven meestal zelf aan hoe ze een sollicitatiebrief willen ontvangen. Houd je daar aan.
* Stuur condoléancebrieven per post.
* Als je zelf in een uitnodiging meldt dat men de uitnodiging (voor feest, uitvaart, bruiloft) moet meenemen om te kunnen controleren of men wel uitgenodigd is, stuur je de uitnodiging per post.

'''Typen of schrijven met de hand?'''
* E-mails worden uiteraard getypt. Ook alle zakelijke brieven worden getypt, ook als ze per post worden verstuurd. Brieven aan familie, vrienden en goede bekenden kunnen met de hand worden geschreven. Ook condoleancebrieven worden vaak met de hand geschreven. Als je een moeilijk leesbaar handschrift hebt, typ je brieven altijd.
* Voor handgeschreven brieven kies je je '''briefpapier''' zorgvuldig, passend bij het soort brief. Zakelijke brieven en condoleancebrieven schrijf je op smetteloos wit papier, zonder poespas. Informele brieven kunnen op zelfgekozen briefpapier worden geschreven, dat kan ook lichtgekleurd papier zijn, met versieringen, wat je wilt. Uit den boze zijn kladblokblaadjes en ander groezelig papier. 

'''De envelop'''&lt;br&gt;
[[File:A4 met envelop.png|thumb|A4 met zakelijke envelop]]
Zorg altijd voor een bijpassende '''envelop'''. Voor zakelijke post is dat vaak een langwerperige envelop (±23 x 11 cm), waarin een A4 in drieën gevouwen past (met twee vouwen in de breedte, zonder vouw in de lengte, zie afbeelding). Voor andere brieven kun je de bij het briefpapier behorende envelop gebruiken of een standaard envelop (± 16,5 x 12 cm). Als een brief veel pagina's bevat, is het verstandiger een groter formaat envelop te kiezen.

Op de envelop komen:
* '''Postzegel(s)'''. Die komen rechtsboven op de envelop. Zorg altijd voor voldoende frankering. Je wilt niet dat de geadresseerde porto/boete moet betalen om jouw brief te kunnen ontvangen. Je loopt bovendien het risico dat de brief dan geweigerd wordt, naar jou wordt teruggezonden en je zelf met extra kosten wordt geconfronteerd, zonder dat de brief bij de geadresseerde is aangekomen.
* Het '''NAW-blok''', met naam, adres en woonplaats. Dat mag je typen of met de hand schrijven. Het staat in het midden of rechts en begint ongeveer op of net onder het midden. Houd 2 cm van de onderkant van de envelop vrij voor coderingen door het postbedrijf. Het NAW-blok bestaat uit:
** Naam van de geadresseerde. Bij zakelijke brieven is die gelijk aan wat je in de brief vermeldt (zie Indeling hieronder), inclusief &quot;t.a.v.&quot;. Voor andere post: al naar gelang de geadresseerde(n): De heer ... (P.A. Jansen), Mevrouw ... (G.J. de Wit), De heer en mevrouw ... (Jansen-de Wit) of Familie ... (Jansen). Daar direct onder komen, steeds beginnend op een nieuwe regel:
** Straatnaam, postbus of antwoordnummer, gevolgd door een spatie en het nummr.
** Postcode en plaatsnaam.
** [Als de brief naar het buitenland wordt gestuurd:] Landnaam in het Nederlands of Engels.
** Zie [https://www.postnl.nl/versturen/brief-of-kaart-versturen/hoe-verstuur-ik-een-brief-of-kaart/brief-adresseren/ Postnl adressering] voor voorbeelden van correcte indelingen van de envelop.
* '''Afzender'''. Als je de envelop met de hand schrijft, komt de afzender op de achterkant, bovenaan in het midden. Als je de envelop typt of een adressticker (met je eigen NAW) gebruikt, komt de afzender linksboven, op dezelfde hoogte als de postzegel(s). Vermeld je naam, daaronder je adres, en daaronder je postcode met woonplaats; voor buitenlandse post ook de landnaam in het Engels (zoals ''The Netherlands'', ''Belgium'', ''Suriname'', ''Curaçao'', ''Sint Maarten, Dutch Caribbean''). Het is in Nederland voor binnenlandse post ook toegestaan om als afzender achterop de envelop alleen postcode en huisnummer te vermelden, bijvoorbeeld &quot;1234 AB/56&quot;.
* [Optioneel:] &quot;PERSOONLIJK&quot;, &quot;STRIKT VERTROUWELIJK&quot; of iets soortgelijks als de kans bestaat dat iemand anders de post opent (bijvoorbeeld een secretaresse, postkamer of huisgenoot) en de brief vertrouwelijke informatie bevat. Dit vermeld je linksboven op de envelop en bovendien op een opvallende plaats in de brief.

== Indeling ==
[[Bestand:Voorbeeld indeling brief.pdf|thumb|350px|Voorbeeld indeling brief]]
Een brief heeft een andere indeling dan andere soorten teksten. In principe ben je vrij om je eigen indeling, kantlijnen, lettertype, lettergrootte en regelafstand te kiezen. Voorwaarde is wel dat alle gegevens die nodig zijn, op een logische plaats staan vermeld en dat de lay-out er goed uitziet. 

Een brief bevat in ieder geval de volgende onderdelen:
* Plaatsnaam, datum: beide voluit geschreven. Bijvoorbeeld: ''Nieuwerkerk aan den IJssel, 22 augustus 2026''.
** Plaatsnaam: de plaats waar vandaan je de brief schrijft/verstuurt. In de regel zal dat je woonplaats zijn, maar als je met vakantie bent, ergens anders logeert of in het ziekenhuis bent, is het de plaats waar je verblijft.
** Datum: de datum waarop je de brief schrijft of verstuurt. Volgens de etiquette dateer je zakelijke brieven in de regel niet op zondag, dan kun je beter de datum van de zaterdag ervoor of de maandag erna vermelden, óók als je hem op zondag schrijft. 
* [Alleen in zakelijke brieven:] NAW-gegevens (naam, adres, woonplaats) van de geadresseerde. Als een contactpersoon bekend is, komt die direct onder de naam van het bedrijf te staan (met t.a.v. - ter attentie van). Tenzij het om de directeur gaat, dan wordt éérst de naam van de directeur vermeld -zonder t.a.v.- en daaronder pas de organisatie. Gebruik een postbusnummer, tenzij die niet bekend is.
* [Alleen in zakelijke brieven:] ''Onderwerp: ...'' Vermeld zeer beknopt waarover de brief gaat, bijvoorbeeld &quot;Klacht over mobiele telefoon&quot; of &quot;Verzoek om informatie over ...&quot;. Eén brief gaat over één onderwerp. Als er meerdere zaken te bespreken zijn, schrijf je voor elk onderwerp een aparte brief. Reden: het kan zijn dat de verschillende onderwerpen door verschillende functionarissen worden behandeld. Die brieven mogen trouwens wel in één envelop of e-mail worden verstuurd, als ze maar goed te scheiden zijn (bijvoorbeeld met verschillende pdf-bestanden). 
* Aanhef, zoals ''Lieve, Beste, Geachte, Hallo'' gevolgd door de naam van de geadresseerde. 
** De naam van de geadresseerde bij een zakelijke brief is ''heer Pieterse'' of ''mevrouw De Groot'' als je de persoon kent. Anders alleen ''Geachte heer,'' of ''Geachte mevrouw,''. Als je niet weet wie de brief gaat behandelen: ''Geachte mevrouw/heer,''. 
* Een korte inleiding. Probeer die niet met &quot;Ik&quot; te beginnen.
** In een familiaire of vriendschappelijk brief wordt dan vaak geïnformeerd naar de ander: Hoe gaat het met jou/jullie? Ben je alweer hersteld van [ziekte] / ben je al met vakantie geweest / heb je al vakantieplannen gemaakt / zijn de verhuisdozen al uitgepakt? / hoe bevalt je nieuwe baan / [iets anders dat van toepassing is].
** In een formele brief vermeld je de aanleiding voor de brief.
* Middenstuk waarin je je verhaal houdt, uitweiding over het onderwerp.
* Afsluiting/laatste alinea: spreek een wens uit of bevestig een afspraak.
** In een informele brief bijvoorbeeld: ik hoop dat je snel opknapt/beter wordt/dat je snel uit de verhuisrommel komt/ik hoop je snel weer te spreken/zien. 
** In een zakelijk brief bijvoorbeeld: xxxxxxxxx
* Een groet, bijvoorbeeld:
** [Informeel:] Hartelijke groeten van, liefs van, [iets anders wat bij je past]
** [Zakelijk:] Met vriendelijke groet, Hoogachtend (alleen als de aanhef &quot;Geachte ...&quot; is)
* Ondertekening: je handtekening met je naam eronder. Zorg dat er tussen de groet en je naam voldoende ruimte is voor je handtekening, bijvoorbeeld ten minste vier lege regels.
* [Vooral zakelijk:] Je eigen contactgegevens, zoals adres, telefoonnummer, e-mailadres. Vaak worden je eigen gegevens ook wel bovenaan de brief vermeld, bijvoorbeeld direct boven of onder de plaats en datum. 
* Eventueel bijlagen (zoals foto's, ondertekend contract, kopieën van bewijsmateriaal)

=== Lay-out ===
Zorg dat een brief er visueel aantrekkelijk uitziet. In een korte brief kunnen de regelafstand en lettergrootte groter zijn dan in een lange brief. 
* Zorg voor een kantlijn van ten minste drie centimeter, zodat de ontvanger aantekeningen in de kantlijn kan maken.
* Scheid de verschillende onderdelen met een of meer witregels. Scheid de tekstalinea's met één witregel van elkaar.
* Zorg dat in een korte brief alles goed op één pagina past en dat de ruimte goed wordt gebruikt. Met de pagina-instellingen van je tekstverwerker kun je die gemakkelijk aanpassen en dan steeds uitproberen hoe de lay-out er uitziet.
* Voor een langere brief: probeer de brief uit zo min mogelijk pagina's te laten bestaan, maar dit is geen heilige norm. 
** Pas de instellingen aan nadat je tekst helemaal af is. Maak het lettertype niet te klein, de brief moet ook zonder vergrootglas goed te lezen zijn. 
** Zorg ervoor dat de groet en ondertekening niet op een apart vel komen, verplaats dan de laatste alinea ook naar die pagina. 
** Als er meerdere pagina's zijn: nummer de pagina's vanaf pagina 2, en vermeld op elke pagina in kleine lettertjes onderaan: je naam en de datum van de brief. Als de vellen bij de ontvanger verspreid raken, kunnen ze die via die aanwijzingen weer terugvinden.

Zie [[Nederlands/Briefindeling]] voor een alternatieve indeling.

== Soorten brieven ==
Er bestaan vele soorten brieven. Hieronder worden enkele veelvoorkomende behandeld. NB Deze lijst is niet uitputtend!

=== Informele brief === 
Bijvoorbeeld aan familie en vrienden. Deze brieven kunnen verschillende doelen hebben:
* Om iemand te feliciteren met zijn/haar verjaardag, geboorte kind of kleinkind, voorgenomen huwelijk.
* Om te laten weten hoe het met je gaat, om elkaar op de hoogte te houden van het wel en wee van de schrijver en diens naasten, wat je hebt meegemaakt, iets waar je enthousiast over bent, je eerste rijles, een idee of mening, een uitprobeersel, een vraag. 
* Om een kwestie te bespreken, een probleem of dilemma waar je mee zit.

Dergelijke brieven zijn ook bij uitstek geschikt om te oefenen met schrijven. Welke tante vindt het niet leuk om een brief of kattebelletje van een neefje of nichtje te krijgen, hoe onbeholpen ook? En tante schrijft natuurlijk een enthousiast briefje terug, in eenvoudige taal. 

Soms wordt in plaats van een brief een toepasselijke kaart verstuurd. Ook dan is het aardig om er enkele persoonlijke woorden aan toe te voegen. Kaarten worden alleen aan familie, vrienden en bekenden gestuurd, ze zijn niet geschikt om een zakelijke brief te vervangen.

Deze brieven mogen met de hand worden geschreven als je een leesbaar handschrift hebt. Anders kun je ze beter typen.

=== Uitnodiging===
Wie een feestje geeft of een ander evenement organiseert, stuurt in de regel uitnodigingen aan potentiële gasten. De vorm en lay-out van een uitnodiging zijn volledig vrij. Wel zijn er enkele vaste onderdelen:
* De aanleiding en wie het feestvarken is/zijn, bijvoorbeeld een jubileum, verjaardag, bruiloft, examen gehaald, afstuderen. Of droeviger: het overlijden van een geliefde.
* Nadere bijzonderheden, zoals wat een gast kan verwachten (ochtend/middag/avond, met/zonder excursie/lunch/borrel/diner/eten/dansen/overnachting, etc.).
* Datum, tijdstip aanvang (en eventueel eindtijd), locatie, parkeermogelijkheden, openbaar vervoer.
* (Optioneel:) Kledingvoorschriften.
* Contactpersoon met contactgegevens.
* (Optioneel:) Of de genodigden moeten laten weten of zij wel of niet komen ({{Wp|RSVP (verzoek)|RSVP}}). 
* (Optioneel:) Of de gasten de originele uitnodiging moeten laten zien om binnen te komen.
* (Optioneel, bij eten:) Of er dieet-wensen zijn.
* (Optioneel:) Verlanglijstje of suggesties voor cadeau. Bij een uitvaart: wel of geen bloemen.

=== Condoleancebrief ===
{{Wp|Condoleance|Condoleances}} worden geschreven na het overlijden van een dierbare of bekende. De brief wordt gericht aan de directe nabestaanden, of aan een van hen als je alleen die kent. Een condoleancekaart wordt alleen gestuurd als men de overledene en diens nabestaanden niet goed kende en men toch wil laten weten dat men meeleeft. In alle andere gevallen is een brief gepaster. De indeling kan hetzelfde zijn als die van een informele brief. Alleen de groet op het eind wordt weggelaten, na de laatste alinea volgt direct de ondertekening en uw adres (veel nabestaanden sturen na enkele weken een bedankbrief voor het getoonde medeleven en dan is het handig als ze niet op zoek moeten naar je adres). Een condoleancebrief wordt met de hand geschreven, tenzij je een moeilijk leesbaar handschrift hebt. Gebruik blanco of sober papier. 

In de eerste alinea betuig je je deelneming over het verlies.

In volgende alinea's kun je vermelden wat de overledene voor jou betekende en/of hoe je je hem/haar herinnert. Ook kun je positieve herinneringen ophalen, zoals gezamenlijke belevenissen, wat je van hem/haar hebt geleerd en/of hoe de overledene je kon opbeuren of troosten.

=== Rondzendbrief ===
Een rondzendbrief bevat in de regel meerdere brieven die worden verstuurd naar leden van bijvoorbeeld een familie of (kerk-)genootschap om elkaar op de hoogte te brengen van de laatste nieuwtjes. Een ontvangen brief wordt telkens aangevuld met eigen nieuws en dan weer doorgestuurd naar de volgende (een soort zwaan-kleef-aan). Als de rondzendbrief weer bij je terug is, haal je je eigen oude brief eruit en stop je er een verse bij. 

Rondzendbrieven hebben dezelfde opbouw en layout als andere informele brieven. 

Je kunt ze ook als [[Basisboek internet/E-mailen|e-mail]] starten (het proces kan dan sneller verlopen), bijvoorbeeld in december, dan kun je gelijk goede wensen voor kerst en nieuwjaar overbrengen, vooral aan familieleden en kennissen die je weinig ziet of spreekt.

=== Zakelijke brieven ===
Voor zakelijke brieven kun je {{Wp|Kunstmatige intelligentie|AI}} inzetten, als je de uitkomst maar goed controleert, verbetert en er een persoonlijke draai aan geeft. Ook zakelijke brieven kunnen met verschillende doelen worden geschreven.

==== Verzoek om informatie ====
Dit zijn de eenvoudigste soort zakelijke brieven. Ze kunnen kort zijn. Stel in de eerste alinea gelijk je vraag, wees daarbij duidelijk en zo precies mogelijk. Niet in algemene bewoordingen. Wat is het onderwerp en wat wil je van het onderwerp weten? Gaat het bijvoorbeeld om feiten, opinies, ontwikkelingen of het laatste nieuws? 

Als het gaat om iets dat je hebt gelezen of gehoord in de media: vermeld dan ook de bron (met in ieder geval titel van de bron èn van het artikel, auteur, datum, pagina). 

Licht je vraag in de volgende alinea kort toe: waarom heb je die informatie nodig en wat ga je ermee doen? Dit kan ervoor zorgen dat de ontvanger beter begrijpt wat je precies wilt weten. Als de ontvanger van de brief jou niet kent: vertel iets over jezelf in de context van de vraag (ben je vrijwilliger bij X en stel je de vraag in die hoedanigheid, of heeft het te maken met een hobby, je werk, etc.?) Vermeld eventueel ook waar je zelf al hebt gezocht en wat je al hebt gevonden. Geef dus precies zoveel informatie dat iemand die jou niet kent, een antwoord kan geven waar jij iets aan hebt. Vermeld ook je telefoonnummer en/of e-mail-adres voor het geval de behandelaar nog vragen heeft.

==== Informatieve brief ====
Bijvoorbeeld voor het doorgeven van (gewijzigde) gegevens. 

==== Klachtenbrief ====
Er zijn verschillende manieren om klachten onder de aandacht van de verkoper te brengen: met het product teruggaan naar de winkel, telefonisch contact opnemen, of per brief of e-mail. Hier komt alleen de brief (of e-mail) aan bod.

Een klachtenbrief wordt geschreven aan de verkoper (dus niet aan de fabrikant) en bevat een klacht over een aankoop. De indeling kan als volgt zijn:

Na de aanhef: 
# Inleiding met een korte omschrijving van de klacht. Dit mag kort zijn. Bijvoorbeeld: ''Een maand geleden heb ik bij u product X gekocht, en nu al laat onderdeel Y los.'' Eventueel kunt u toevoegen waarom u juist bij deze verkoper dit product had gekocht (goede reputatie, jarenlang goede ervaringen/aanbevelingen door buren/vrienden/familie en u had daardoor de verwachting dat ...).
# Een toelichting op de klacht: wat is er precies aan de hand, op welke datum is het product gekocht, vermeld ook de vestiging als het om een bedrijf gaat met meerdere filialen, hoe bent u er vervolgens mee omgegaan, wanneer trad de klacht voor het eerst op, waar bestaat de klacht precies uit. Leg het euvel goed uit, zodat een leek het kan begrijpen. Vermeld ook of de klacht volgens u binnen de garantievoorwaarden valt, lees dat na. In Nederland en de rest van de Europese Unie geldt niet per se de (korte) garantietermijn van de fabrikant, maar zoals die door de EU is geformuleerd: de garantietermijn is gelijk aan de verwachte levensduur van een product, minimaal twee jaar, en mede afhankelijk van het soort product en de prijs (voor een duur product mag je een langere garantietermijn verwachten dan voor een goedkoop product).
# Wat u van de verkoper verlangt. Zie [https://www.eccnederland.nl/nl/check-uw-recht/kopen-de-eu/wat-zijn-mijn-garantierechten Garantierechten van ECC Nederland] voor de mogelijkheden.
# Slot met daarin uw vertrouwen in de goede afloop van de zaak en de termijn waarbinnen u een reactie verwacht. Twee weken is daarvoor meestal een redelijke termijn. 
Blijf beleefd.

Zorg dat u alle gegevens meestuurt, zodat de ontvanger niet met vragen blijft zitten en er geen misverstanden kunnen ontstaan. Naam, klantnummer, om welk product het precies gaat (volledige productnaam, inclusief productnummers of andere codes die van toepassing zijn). Stuur een kopie van het aankoopbewijs mee (kassabon, rekening, factuur) en eventueel ook een foto waarop het euvel duidelijk te zien is. 

Leg de brief weg en lees hem later (na enkele uren of een dag) nogmaals kritisch door. Probeer de brief dan door de ogen van de ontvanger te lezen. Zou u genegen zijn om het voorstel uit te voeren, of zijn er nog correcties nodig?

Als er een onbevredigend reactie komt: neem opnieuw contact op, vermeld dat u het bedrijf hoger inschatte en dat het zo niet voldoet aan de goede naam die het bedrijf heeft, en u daarom vermoed dat de reactie een misverstand moet zijn. Verzoek om de klacht opnieuw te beoordelen en met een voorstel te komen dat recht doet aan de klacht.

Neem ook contact op als er na de antwoordtermijn geen reactie is gekomen.

==== Sollicitatiebrief ====
Een sollicitatiebrief schrijf je als je op zoek bent naar een baan. Het is een van de vele schakels in het sollicitatieproces, dat begint bij duidelijk krijgen wat je zelf wilt en in huis hebt en eindigt bij de ondertekening van een arbeidscontract. We gaan er hier van uit dat de schakels die voorafgaan aan het schrijven van een sollicitatiebrief zijn afgerond. 

Er zijn twee soorten sollicitatiebrieven:
* Gerichte sollicitatiebrief, naar aanleiding van een concrete {{Wp|vacature}}. Zo'n vacature kun je gevonden hebben als advertentie in een krant, tijdschrift, vacaturebank of een andere website, of gehoord hebben of toegestuurd gekregen hebben via je [[Netwerken|netwerk]]. 
* Open sollicitatiebrief, die je schrijft zonder concrete vacature. Je schrijft zo'n brief omdat je graag bij het bedrijf of organisatie wilt werken. 

'''Gerichte sollicitatiebrief'''&lt;br&gt;
We gaan er hier van uit dat je een geschikte vacature hebt gevonden, de vacature-analyse hebt afgerond en naar aanleiding daarvan een passend {{Wp|Curriculum vitae|CV}} hebt opgesteld. En dat je uit de vacaturetekst kunt concluderen dat een sollicitatiebrief gewenst is (vaak is er bij online-vacatures een knop om online te solliciteren via een formulier en hoef je geen echte brief te schrijven). 

Gerichte sollicitatiebrieven typ je, tenzij er uitdrukkelijk gevraagd wordt om een handgeschreven brief.&lt;br&gt;
Meestal staat er in de vacaturetekst hoe je kunt solliciteren, online, via e-mail of per post, of staat er daarvoor een button, e-mail-adres of postadres vermeld. Houd je daar aan. Er komen vaak tientallen of zelfs honderden reacties op één vacature; het is voor een bedrijf ondoenlijk om die reacties te vergelijken als ze allemaal in andere vormen binnenkomen.

De indeling van een sollicitatiebrief is gelijk aan die hierboven is aangegeven. Bijzonderheden:
* Onderwerp: Vacature [functie] ([bron])
** Functie: zoals vermeld in de vacature
** Bron: medium waarin je de vacature hebt gevonden, zoals een webpagina van het bedrijf of een in een vacaturebank.
* Inleiding: vermeld dat je op de vacature solliciteert (of dat je ervoor in aanmerking wilt komen). Straal enthousiasme uit.
* Tweede alinea: 

'''Open sollicitatiebrief'''&lt;br&gt;

==== Annuleringsbrief ====
Om een abonnement op te zeggen of een koop ongedaan te maken.

==== Ingezonden brief ====
Een brief voor de brievenrubriek van een krant of tijdschrift. Zo’n brief voldoet in ieder geval aan deze voorwaarden:
* Moet een reactie van een lezer zijn op artikelen die in die krant of dat tijdschrift zijn verschenen. Het kan een correctie, aanvulling of mening zijn.
* Moet een breed publiek aanspreken, namelijk de lezers van die krant of dat tijdschrift, het moet voor hen lezenswaardig zijn.
* Beknopt. Hoe korter, hoe beter.
* Origineel. Een originele invalshoek hebben. Een eigen kijk op de zaak die nog niet aan bod is geweest en wel zake doende is.

== Bronnen, noten en/of referenties ==
{{Appendix}}

{{Sub}}</text>
      <sha1>gj83bnjsf17rw4my5i3mm1xkp88z8kg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429230</id>
      <parentid>429229</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T10:12:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sollicitatiebrief */ Deel 2</comment>
      <origin>429230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29212" sha1="0rmgfyvotc4hh3p5r0pnujxq7g5vsnu" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}
{{Wiu3|JopkeB}} 

Een brief is een geschreven boodschap aan één of meer personen. Brieven bestaan in soorten en maten. Van brieven die geheim moeten blijven en alleen bestemd zijn voor één persoon, bijvoorbeeld een geliefde. Tot open brieven die in een krant kunnen worden gepubliceerd. Ze kunnen kort of lang zijn, humoristisch of bloedserieus, de huidige situatie of een toekomstvisie weergeven, een geschiedenis of een gemoedstoestand beschrijven. En alles daar tussenin. Steeds afhankelijk van doel en doelgroep.

Hier gaan we ervan uit dat de brief wordt geschreven door een particulier, burger, consument. Voor brieven die geschreven worden namens organisaties en producenten (inclusief {{Wp|Freelance|zzp'ers}}) gelden strengere regels en andere normen, voor elke organisatie kunnen die weer anders zijn.

== De boodschap ==
In een brief kan de schrijver een mening verkondigen, de stand van zaken of de loop van gebeurtenissen weergeven, een klacht indienen, felicitaties of condoléances overbrengen, een vraag stellen, zijn/haar diensten aanbieden of wat dan ook. Maar:
* Blijf beleefd. Een verschil van mening, een andere kijk op een zaak, andere waarden en normen: dit mogen geen aanleidingen zijn om te gaan schelden of een ander zwart te maken. Bedenk daarom of een brief altijd het juiste medium is. Een meningsverschil kun je gemakkelijker face-to-face uitpraten dan in een briefwisseling, dan kun je direct misverstanden recht zetten en er samen proberen uit te komen. 
* Roddel niet. Je weet nooit hoe een brief of e-mail terecht kan komen bij degene over wie je roddelt. En een geadresseerde kan er ook niet van gediend zijn.
* Wees voorzichtig met humor. Wat jij leuk vindt, kan voor een ander beledigend zijn. Humor is vaak ook cultuurgebonden, dus wees voorzichtig. Voorbeeld: seksueel getinte grappen zijn voor vrouwen meestal niet leuk. 

== De doelgroep ==
Een eerste aspect dat bepalend is voor een brief, is de doelgroep. Het maakt nogal wat uit of je een brief (met bijvoorbeeld je vakantiebelevenissen) aan een goede vriendin schrijft, of een klachtenbrief aan een leverancier over een slecht product. 

Al naar gelang de doelgroep kan een brief zakelijk, familiair of persoonlijk zijn. In een brief aan je vriendin &quot;klets&quot; je er gewoon wat op los, alsof je een gesprek voert. Woordgebruik, zinsbouw, het komt er niet zo nauw op aan. Misschien voeg je een foto of andere illustratie toe. 

Maar in een zakelijke brief luistert het allemaal wel nauw. Dan zijn de juiste toon, precies vertellen wat er aan de hand is en wat je verwacht van het bedrijf, zonder veel uit te wijden, wel belangrijk. 

== Vorm == 
Hoe verstuur je de brief: per post of e-mail, getypt of handgeschreven?

'''Per post of e-mail?'''&lt;br&gt;
Meestal heb je zelf de keuze tussen een brief per post of e-mail verzenden. Overwegingen:
* Afhankelijk van de geadresseerde: 
** Aan een organisatie of persoon van wie je geen e-mail-adres hebt, stuur je uiteraard een brief per post.
** Aan een organisatie of persoon van wie je alleen een e-mail-adres kent, stuur je een e-mail.
** Organisaties geven meestal zelf aan hoe ze een sollicitatiebrief willen ontvangen. Houd je daar aan.
* Stuur condoléancebrieven per post.
* Als je zelf in een uitnodiging meldt dat men de uitnodiging (voor feest, uitvaart, bruiloft) moet meenemen om te kunnen controleren of men wel uitgenodigd is, stuur je de uitnodiging per post.

'''Typen of schrijven met de hand?'''
* E-mails worden uiteraard getypt. Ook alle zakelijke brieven worden getypt, ook als ze per post worden verstuurd. Brieven aan familie, vrienden en goede bekenden kunnen met de hand worden geschreven. Ook condoleancebrieven worden vaak met de hand geschreven. Als je een moeilijk leesbaar handschrift hebt, typ je brieven altijd.
* Voor handgeschreven brieven kies je je '''briefpapier''' zorgvuldig, passend bij het soort brief. Zakelijke brieven en condoleancebrieven schrijf je op smetteloos wit papier, zonder poespas. Informele brieven kunnen op zelfgekozen briefpapier worden geschreven, dat kan ook lichtgekleurd papier zijn, met versieringen, wat je wilt. Uit den boze zijn kladblokblaadjes en ander groezelig papier. 

'''De envelop'''&lt;br&gt;
[[File:A4 met envelop.png|thumb|A4 met zakelijke envelop]]
Zorg altijd voor een bijpassende '''envelop'''. Voor zakelijke post is dat vaak een langwerperige envelop (±23 x 11 cm), waarin een A4 in drieën gevouwen past (met twee vouwen in de breedte, zonder vouw in de lengte, zie afbeelding). Voor andere brieven kun je de bij het briefpapier behorende envelop gebruiken of een standaard envelop (± 16,5 x 12 cm). Als een brief veel pagina's bevat, is het verstandiger een groter formaat envelop te kiezen.

Op de envelop komen:
* '''Postzegel(s)'''. Die komen rechtsboven op de envelop. Zorg altijd voor voldoende frankering. Je wilt niet dat de geadresseerde porto/boete moet betalen om jouw brief te kunnen ontvangen. Je loopt bovendien het risico dat de brief dan geweigerd wordt, naar jou wordt teruggezonden en je zelf met extra kosten wordt geconfronteerd, zonder dat de brief bij de geadresseerde is aangekomen.
* Het '''NAW-blok''', met naam, adres en woonplaats. Dat mag je typen of met de hand schrijven. Het staat in het midden of rechts en begint ongeveer op of net onder het midden. Houd 2 cm van de onderkant van de envelop vrij voor coderingen door het postbedrijf. Het NAW-blok bestaat uit:
** Naam van de geadresseerde. Bij zakelijke brieven is die gelijk aan wat je in de brief vermeldt (zie Indeling hieronder), inclusief &quot;t.a.v.&quot;. Voor andere post: al naar gelang de geadresseerde(n): De heer ... (P.A. Jansen), Mevrouw ... (G.J. de Wit), De heer en mevrouw ... (Jansen-de Wit) of Familie ... (Jansen). Daar direct onder komen, steeds beginnend op een nieuwe regel:
** Straatnaam, postbus of antwoordnummer, gevolgd door een spatie en het nummr.
** Postcode en plaatsnaam.
** [Als de brief naar het buitenland wordt gestuurd:] Landnaam in het Nederlands of Engels.
** Zie [https://www.postnl.nl/versturen/brief-of-kaart-versturen/hoe-verstuur-ik-een-brief-of-kaart/brief-adresseren/ Postnl adressering] voor voorbeelden van correcte indelingen van de envelop.
* '''Afzender'''. Als je de envelop met de hand schrijft, komt de afzender op de achterkant, bovenaan in het midden. Als je de envelop typt of een adressticker (met je eigen NAW) gebruikt, komt de afzender linksboven, op dezelfde hoogte als de postzegel(s). Vermeld je naam, daaronder je adres, en daaronder je postcode met woonplaats; voor buitenlandse post ook de landnaam in het Engels (zoals ''The Netherlands'', ''Belgium'', ''Suriname'', ''Curaçao'', ''Sint Maarten, Dutch Caribbean''). Het is in Nederland voor binnenlandse post ook toegestaan om als afzender achterop de envelop alleen postcode en huisnummer te vermelden, bijvoorbeeld &quot;1234 AB/56&quot;.
* [Optioneel:] &quot;PERSOONLIJK&quot;, &quot;STRIKT VERTROUWELIJK&quot; of iets soortgelijks als de kans bestaat dat iemand anders de post opent (bijvoorbeeld een secretaresse, postkamer of huisgenoot) en de brief vertrouwelijke informatie bevat. Dit vermeld je linksboven op de envelop en bovendien op een opvallende plaats in de brief.

== Indeling ==
[[Bestand:Voorbeeld indeling brief.pdf|thumb|350px|Voorbeeld indeling brief]]
Een brief heeft een andere indeling dan andere soorten teksten. In principe ben je vrij om je eigen indeling, kantlijnen, lettertype, lettergrootte en regelafstand te kiezen. Voorwaarde is wel dat alle gegevens die nodig zijn, op een logische plaats staan vermeld en dat de lay-out er goed uitziet. 

Een brief bevat in ieder geval de volgende onderdelen:
* Plaatsnaam, datum: beide voluit geschreven. Bijvoorbeeld: ''Nieuwerkerk aan den IJssel, 22 augustus 2026''.
** Plaatsnaam: de plaats waar vandaan je de brief schrijft/verstuurt. In de regel zal dat je woonplaats zijn, maar als je met vakantie bent, ergens anders logeert of in het ziekenhuis bent, is het de plaats waar je verblijft.
** Datum: de datum waarop je de brief schrijft of verstuurt. Volgens de etiquette dateer je zakelijke brieven in de regel niet op zondag, dan kun je beter de datum van de zaterdag ervoor of de maandag erna vermelden, óók als je hem op zondag schrijft. 
* [Alleen in zakelijke brieven:] NAW-gegevens (naam, adres, woonplaats) van de geadresseerde. Als een contactpersoon bekend is, komt die direct onder de naam van het bedrijf te staan (met t.a.v. - ter attentie van). Tenzij het om de directeur gaat, dan wordt éérst de naam van de directeur vermeld -zonder t.a.v.- en daaronder pas de organisatie. Gebruik een postbusnummer, tenzij die niet bekend is.
* [Alleen in zakelijke brieven:] ''Onderwerp: ...'' Vermeld zeer beknopt waarover de brief gaat, bijvoorbeeld &quot;Klacht over mobiele telefoon&quot; of &quot;Verzoek om informatie over ...&quot;. Eén brief gaat over één onderwerp. Als er meerdere zaken te bespreken zijn, schrijf je voor elk onderwerp een aparte brief. Reden: het kan zijn dat de verschillende onderwerpen door verschillende functionarissen worden behandeld. Die brieven mogen trouwens wel in één envelop of e-mail worden verstuurd, als ze maar goed te scheiden zijn (bijvoorbeeld met verschillende pdf-bestanden). 
* Aanhef, zoals ''Lieve, Beste, Geachte, Hallo'' gevolgd door de naam van de geadresseerde. 
** De naam van de geadresseerde bij een zakelijke brief is ''heer Pieterse'' of ''mevrouw De Groot'' als je de persoon kent. Anders alleen ''Geachte heer,'' of ''Geachte mevrouw,''. Als je niet weet wie de brief gaat behandelen: ''Geachte mevrouw/heer,''. 
* Een korte inleiding. Probeer die niet met &quot;Ik&quot; te beginnen.
** In een familiaire of vriendschappelijk brief wordt dan vaak geïnformeerd naar de ander: Hoe gaat het met jou/jullie? Ben je alweer hersteld van [ziekte] / ben je al met vakantie geweest / heb je al vakantieplannen gemaakt / zijn de verhuisdozen al uitgepakt? / hoe bevalt je nieuwe baan / [iets anders dat van toepassing is].
** In een formele brief vermeld je de aanleiding voor de brief.
* Middenstuk waarin je je verhaal houdt, uitweiding over het onderwerp.
* Afsluiting/laatste alinea: spreek een wens uit of bevestig een afspraak.
** In een informele brief bijvoorbeeld: ik hoop dat je snel opknapt/beter wordt/dat je snel uit de verhuisrommel komt/ik hoop je snel weer te spreken/zien. 
** In een zakelijk brief bijvoorbeeld: xxxxxxxxx
* Een groet, bijvoorbeeld:
** [Informeel:] Hartelijke groeten van, liefs van, [iets anders wat bij je past]
** [Zakelijk:] Met vriendelijke groet, Hoogachtend (alleen als de aanhef &quot;Geachte ...&quot; is)
* Ondertekening: je handtekening met je naam eronder. Zorg dat er tussen de groet en je naam voldoende ruimte is voor je handtekening, bijvoorbeeld ten minste vier lege regels.
* [Vooral zakelijk:] Je eigen contactgegevens, zoals adres, telefoonnummer, e-mailadres. Vaak worden je eigen gegevens ook wel bovenaan de brief vermeld, bijvoorbeeld direct boven of onder de plaats en datum. 
* Eventueel bijlagen (zoals foto's, ondertekend contract, kopieën van bewijsmateriaal)

=== Lay-out ===
Zorg dat een brief er visueel aantrekkelijk uitziet. In een korte brief kunnen de regelafstand en lettergrootte groter zijn dan in een lange brief. 
* Zorg voor een kantlijn van ten minste drie centimeter, zodat de ontvanger aantekeningen in de kantlijn kan maken.
* Scheid de verschillende onderdelen met een of meer witregels. Scheid de tekstalinea's met één witregel van elkaar.
* Zorg dat in een korte brief alles goed op één pagina past en dat de ruimte goed wordt gebruikt. Met de pagina-instellingen van je tekstverwerker kun je die gemakkelijk aanpassen en dan steeds uitproberen hoe de lay-out er uitziet.
* Voor een langere brief: probeer de brief uit zo min mogelijk pagina's te laten bestaan, maar dit is geen heilige norm. 
** Pas de instellingen aan nadat je tekst helemaal af is. Maak het lettertype niet te klein, de brief moet ook zonder vergrootglas goed te lezen zijn. 
** Zorg ervoor dat de groet en ondertekening niet op een apart vel komen, verplaats dan de laatste alinea ook naar die pagina. 
** Als er meerdere pagina's zijn: nummer de pagina's vanaf pagina 2, en vermeld op elke pagina in kleine lettertjes onderaan: je naam en de datum van de brief. Als de vellen bij de ontvanger verspreid raken, kunnen ze die via die aanwijzingen weer terugvinden.

Zie [[Nederlands/Briefindeling]] voor een alternatieve indeling.

== Soorten brieven ==
Er bestaan vele soorten brieven. Hieronder worden enkele veelvoorkomende behandeld. NB Deze lijst is niet uitputtend!

=== Informele brief === 
Bijvoorbeeld aan familie en vrienden. Deze brieven kunnen verschillende doelen hebben:
* Om iemand te feliciteren met zijn/haar verjaardag, geboorte kind of kleinkind, voorgenomen huwelijk.
* Om te laten weten hoe het met je gaat, om elkaar op de hoogte te houden van het wel en wee van de schrijver en diens naasten, wat je hebt meegemaakt, iets waar je enthousiast over bent, je eerste rijles, een idee of mening, een uitprobeersel, een vraag. 
* Om een kwestie te bespreken, een probleem of dilemma waar je mee zit.

Dergelijke brieven zijn ook bij uitstek geschikt om te oefenen met schrijven. Welke tante vindt het niet leuk om een brief of kattebelletje van een neefje of nichtje te krijgen, hoe onbeholpen ook? En tante schrijft natuurlijk een enthousiast briefje terug, in eenvoudige taal. 

Soms wordt in plaats van een brief een toepasselijke kaart verstuurd. Ook dan is het aardig om er enkele persoonlijke woorden aan toe te voegen. Kaarten worden alleen aan familie, vrienden en bekenden gestuurd, ze zijn niet geschikt om een zakelijke brief te vervangen.

Deze brieven mogen met de hand worden geschreven als je een leesbaar handschrift hebt. Anders kun je ze beter typen.

=== Uitnodiging===
Wie een feestje geeft of een ander evenement organiseert, stuurt in de regel uitnodigingen aan potentiële gasten. De vorm en lay-out van een uitnodiging zijn volledig vrij. Wel zijn er enkele vaste onderdelen:
* De aanleiding en wie het feestvarken is/zijn, bijvoorbeeld een jubileum, verjaardag, bruiloft, examen gehaald, afstuderen. Of droeviger: het overlijden van een geliefde.
* Nadere bijzonderheden, zoals wat een gast kan verwachten (ochtend/middag/avond, met/zonder excursie/lunch/borrel/diner/eten/dansen/overnachting, etc.).
* Datum, tijdstip aanvang (en eventueel eindtijd), locatie, parkeermogelijkheden, openbaar vervoer.
* (Optioneel:) Kledingvoorschriften.
* Contactpersoon met contactgegevens.
* (Optioneel:) Of de genodigden moeten laten weten of zij wel of niet komen ({{Wp|RSVP (verzoek)|RSVP}}). 
* (Optioneel:) Of de gasten de originele uitnodiging moeten laten zien om binnen te komen.
* (Optioneel, bij eten:) Of er dieet-wensen zijn.
* (Optioneel:) Verlanglijstje of suggesties voor cadeau. Bij een uitvaart: wel of geen bloemen.

=== Condoleancebrief ===
{{Wp|Condoleance|Condoleances}} worden geschreven na het overlijden van een dierbare of bekende. De brief wordt gericht aan de directe nabestaanden, of aan een van hen als je alleen die kent. Een condoleancekaart wordt alleen gestuurd als men de overledene en diens nabestaanden niet goed kende en men toch wil laten weten dat men meeleeft. In alle andere gevallen is een brief gepaster. De indeling kan hetzelfde zijn als die van een informele brief. Alleen de groet op het eind wordt weggelaten, na de laatste alinea volgt direct de ondertekening en uw adres (veel nabestaanden sturen na enkele weken een bedankbrief voor het getoonde medeleven en dan is het handig als ze niet op zoek moeten naar je adres). Een condoleancebrief wordt met de hand geschreven, tenzij je een moeilijk leesbaar handschrift hebt. Gebruik blanco of sober papier. 

In de eerste alinea betuig je je deelneming over het verlies.

In volgende alinea's kun je vermelden wat de overledene voor jou betekende en/of hoe je je hem/haar herinnert. Ook kun je positieve herinneringen ophalen, zoals gezamenlijke belevenissen, wat je van hem/haar hebt geleerd en/of hoe de overledene je kon opbeuren of troosten.

=== Rondzendbrief ===
Een rondzendbrief bevat in de regel meerdere brieven die worden verstuurd naar leden van bijvoorbeeld een familie of (kerk-)genootschap om elkaar op de hoogte te brengen van de laatste nieuwtjes. Een ontvangen brief wordt telkens aangevuld met eigen nieuws en dan weer doorgestuurd naar de volgende (een soort zwaan-kleef-aan). Als de rondzendbrief weer bij je terug is, haal je je eigen oude brief eruit en stop je er een verse bij. 

Rondzendbrieven hebben dezelfde opbouw en layout als andere informele brieven. 

Je kunt ze ook als [[Basisboek internet/E-mailen|e-mail]] starten (het proces kan dan sneller verlopen), bijvoorbeeld in december, dan kun je gelijk goede wensen voor kerst en nieuwjaar overbrengen, vooral aan familieleden en kennissen die je weinig ziet of spreekt.

=== Zakelijke brieven ===
Voor zakelijke brieven kun je {{Wp|Kunstmatige intelligentie|AI}} inzetten, als je de uitkomst maar goed controleert, verbetert en er een persoonlijke draai aan geeft. Ook zakelijke brieven kunnen met verschillende doelen worden geschreven.

==== Verzoek om informatie ====
Dit zijn de eenvoudigste soort zakelijke brieven. Ze kunnen kort zijn. Stel in de eerste alinea gelijk je vraag, wees daarbij duidelijk en zo precies mogelijk. Niet in algemene bewoordingen. Wat is het onderwerp en wat wil je van het onderwerp weten? Gaat het bijvoorbeeld om feiten, opinies, ontwikkelingen of het laatste nieuws? 

Als het gaat om iets dat je hebt gelezen of gehoord in de media: vermeld dan ook de bron (met in ieder geval titel van de bron èn van het artikel, auteur, datum, pagina). 

Licht je vraag in de volgende alinea kort toe: waarom heb je die informatie nodig en wat ga je ermee doen? Dit kan ervoor zorgen dat de ontvanger beter begrijpt wat je precies wilt weten. Als de ontvanger van de brief jou niet kent: vertel iets over jezelf in de context van de vraag (ben je vrijwilliger bij X en stel je de vraag in die hoedanigheid, of heeft het te maken met een hobby, je werk, etc.?) Vermeld eventueel ook waar je zelf al hebt gezocht en wat je al hebt gevonden. Geef dus precies zoveel informatie dat iemand die jou niet kent, een antwoord kan geven waar jij iets aan hebt. Vermeld ook je telefoonnummer en/of e-mail-adres voor het geval de behandelaar nog vragen heeft.

==== Informatieve brief ====
Bijvoorbeeld voor het doorgeven van (gewijzigde) gegevens. 

==== Klachtenbrief ====
Er zijn verschillende manieren om klachten onder de aandacht van de verkoper te brengen: met het product teruggaan naar de winkel, telefonisch contact opnemen, of per brief of e-mail. Hier komt alleen de brief (of e-mail) aan bod.

Een klachtenbrief wordt geschreven aan de verkoper (dus niet aan de fabrikant) en bevat een klacht over een aankoop. De indeling kan als volgt zijn:

Na de aanhef: 
# Inleiding met een korte omschrijving van de klacht. Dit mag kort zijn. Bijvoorbeeld: ''Een maand geleden heb ik bij u product X gekocht, en nu al laat onderdeel Y los.'' Eventueel kunt u toevoegen waarom u juist bij deze verkoper dit product had gekocht (goede reputatie, jarenlang goede ervaringen/aanbevelingen door buren/vrienden/familie en u had daardoor de verwachting dat ...).
# Een toelichting op de klacht: wat is er precies aan de hand, op welke datum is het product gekocht, vermeld ook de vestiging als het om een bedrijf gaat met meerdere filialen, hoe bent u er vervolgens mee omgegaan, wanneer trad de klacht voor het eerst op, waar bestaat de klacht precies uit. Leg het euvel goed uit, zodat een leek het kan begrijpen. Vermeld ook of de klacht volgens u binnen de garantievoorwaarden valt, lees dat na. In Nederland en de rest van de Europese Unie geldt niet per se de (korte) garantietermijn van de fabrikant, maar zoals die door de EU is geformuleerd: de garantietermijn is gelijk aan de verwachte levensduur van een product, minimaal twee jaar, en mede afhankelijk van het soort product en de prijs (voor een duur product mag je een langere garantietermijn verwachten dan voor een goedkoop product).
# Wat u van de verkoper verlangt. Zie [https://www.eccnederland.nl/nl/check-uw-recht/kopen-de-eu/wat-zijn-mijn-garantierechten Garantierechten van ECC Nederland] voor de mogelijkheden.
# Slot met daarin uw vertrouwen in de goede afloop van de zaak en de termijn waarbinnen u een reactie verwacht. Twee weken is daarvoor meestal een redelijke termijn. 
Blijf beleefd.

Zorg dat u alle gegevens meestuurt, zodat de ontvanger niet met vragen blijft zitten en er geen misverstanden kunnen ontstaan. Naam, klantnummer, om welk product het precies gaat (volledige productnaam, inclusief productnummers of andere codes die van toepassing zijn). Stuur een kopie van het aankoopbewijs mee (kassabon, rekening, factuur) en eventueel ook een foto waarop het euvel duidelijk te zien is. 

Leg de brief weg en lees hem later (na enkele uren of een dag) nogmaals kritisch door. Probeer de brief dan door de ogen van de ontvanger te lezen. Zou u genegen zijn om het voorstel uit te voeren, of zijn er nog correcties nodig?

Als er een onbevredigend reactie komt: neem opnieuw contact op, vermeld dat u het bedrijf hoger inschatte en dat het zo niet voldoet aan de goede naam die het bedrijf heeft, en u daarom vermoed dat de reactie een misverstand moet zijn. Verzoek om de klacht opnieuw te beoordelen en met een voorstel te komen dat recht doet aan de klacht.

Neem ook contact op als er na de antwoordtermijn geen reactie is gekomen.

==== Sollicitatiebrief ====
Een sollicitatiebrief schrijf je als je op zoek bent naar een baan. Het is een van de vele schakels in het sollicitatieproces, dat begint bij duidelijk krijgen wat je zelf wilt en in huis hebt en eindigt bij de ondertekening van een arbeidscontract. We gaan er hier van uit dat de schakels die voorafgaan aan het schrijven van een sollicitatiebrief zijn afgerond. 

Er zijn twee soorten sollicitatiebrieven:
* Gerichte sollicitatiebrief, naar aanleiding van een concrete {{Wp|vacature}}. Zo'n vacature kun je gevonden hebben als advertentie in een krant, tijdschrift, vacaturebank of een andere website, of gehoord hebben of toegestuurd gekregen hebben via je [[Netwerken|netwerk]]. 
* Open sollicitatiebrief, die je schrijft zonder concrete vacature. Je schrijft zo'n brief omdat je graag bij een bepaald bedrijf of organisatie wilt werken. 

'''Gerichte sollicitatiebrief'''&lt;br&gt;
We gaan er hier van uit dat je een geschikte vacature hebt gevonden, de vacature-analyse hebt afgerond en naar aanleiding daarvan een passend {{Wp|Curriculum vitae|CV}} hebt opgesteld. En dat je uit de vacaturetekst kunt concluderen dat een sollicitatiebrief gewenst is (vaak is er bij online-vacatures een knop om online te solliciteren via een formulier en hoef je geen echte brief te schrijven). 

Gerichte sollicitatiebrieven typ je, tenzij er uitdrukkelijk gevraagd wordt om een handgeschreven brief.&lt;br&gt;
Meestal staat er in de vacaturetekst hoe je kunt solliciteren, online, via e-mail of per post, of staat er daarvoor een button, e-mail-adres of postadres vermeld. Houd je daar aan. Er komen vaak tientallen of zelfs honderden reacties op één vacature; het is voor een bedrijf ondoenlijk om al die reacties te vergelijken als ze allemaal in andere vormen binnenkomen.

De indeling van een sollicitatiebrief is gelijk aan die hierboven is aangegeven. Bijzonderheden:
* Onderwerp: Vacature [functie] ([bron])
** Functie: zoals vermeld in de vacature
** Bron: medium waarin je de vacature hebt gevonden, zoals een webpagina van het bedrijf of in een vacaturebank.
* Inleiding: vermeld dat je op de vacature solliciteert (of dat je ervoor in aanmerking wilt komen). Straal enthousiasme uit.
* Tweede alinea: redenen waarom je gekwalificeerd bent voor de functie. Noem er maximaal drie, alleen de belangrijkste, en licht die toe met voorbeelden. Sluit aan bij eisen die in de vacaturetekst worden vermeld.
* Derde alinea: redenen waarom deze baan precies is wat je zoekt. Vermeld ook hier de maximaal drie belangrijkste redenen. 
* Slot: dat je graag een en ander in een gesprek zou willen toelichten. 
* Bijlage: currirulum vitae.
Zorg dat de brief zelf maximaal één {{Wp|A4 (papierformaat)|A4'tje}} beslaat (tenzij in de vacaturetekst iets anders staat). Selecteurs hebben al genoeg te lezen, wees kort en krachtig, laat de tekst vlot leesbaar zijn. 

Zorg voor een goede toon en stijl, niet stijf, maar ook niet popie-jopie. De brief mag wel gericht zijn op het jezelf verkopen, maar laat het geen verkooppraatje worden, sluit aan bij de wensen en toon van de vacaturetekst. Schrijf korte zinnen en eenvoudige zinsconstructies. Zorg voor goede overgangen tussen zinnen en tussen alinea's. Geef geen overbodige informatie en ook geen informatie die al in je CV staat, blijf to-the-point. Een enkel punt uit je CV kun je wel benadrukken door hem in je tweede alinea te noemen. 

Schaaf de brief bij totdat je helemaal tevreden bent. Haal hem dan nog een keer door de spellingscontrole en laat hem lezen (en corrigeren) door een coach of andere bekende. Lees de brief enkele uren of een dag later zelf nog eens door en zet de puntjes op de i.

Als je een AI-tool hebt gevraagd om bijvoorbeeld een beginzin of de hele brief voor je op te stellen, beschouw de uitkomst dan als een eerste kladversie. Schaaf er net zolang aan totdat het echt jouw brief is en je jezelf erin herkent. 

Overdrijf niet en verzin geen kwalificaties die je niet bezit. Dat komt ooit een keer uit en ontslag op staande voet en zonder getuigschrift of aanbeveling zal dan nog als milde straf gelden (het kan ook dat je aangeklaagd wordt voor fraude en je een strafblad krijgt). 

(Geldt voor Nederland:) In een sollicitatiebrief hoef je alleen positieve eigenschappen te noemen. Tijdens een sollicitatiegesprek kan wel naar je negatieve kanten gevraagd worden, maar je hoeft ze niet uit jezelf te benoemen. Ook zwangerschap en andere ziekten of zwaktes hoef je in een sollicitatiebrief niet te vermelden (en ook tijdens de rest van de sollicitatieprocedure mag niet naar je gezondheid gevraagd worden).

'''Open sollicitatiebrief'''&lt;br&gt;
We gaan er hier vanuit dat je het voorwerk hebt verricht, je netwerk hebt aangeboord met de vraag wat leuke organisaties zijn om voor te werken en waarom, dat je hebt onderzocht wat er online over de organisatie is te vinden, het {{Wp|Organisatieschema|organogram}} hebt bestudeerd om de juiste afdeling te vinden waar je zou willen werken en het laatste jaarverslag hebt gelezen. Ook heb je een op maat geschreven CV gemaakt.

Bijzonderheden indeling brief:
* Onderwerp: Open sollicitatie [functie]
* Inleiding: In het kort iets over je achtergrond (zoals: studeer binnenkort af als [opleiding/beroep]; ben door een reorganisatie werkloos en ben op zoek naar een baan als [specifieke functie] OF ben sinds X jaar [functie] en ben toe aan een volgende stap in mijn carrière, ik ambieer een functie als [specifieke functie]). 
** Vermeld duidelijk de gewenste (soort) functie en het niveau (MBO, HBO, universitair).
* Tweede alinea: je motivatie: waarom lijkt het werken bij de organisatie je aantrekkelijk? Laat merken dat je al het een-en-ander weet over de organisatie, zoals de bedrijfscultuur en goede reputatie. Laat ook doorschemeren dat je ambitieus bent, dat je nog veel wilt leren/je ontwikkelen en dat je hebt gehoord/gelezen dat de organisatie daarvoor kansen biedt.
* Derde alinea: redenen waarom je geschikt ben voor zo'n functie. Noem er maximaal drie, alleen de belangrijkste, en licht die toe met voorbeelden. Sluit aan bij eisen die je ter ore zijn gekomen. Dat hoeven niet alleen harde eisen te zijn qua kennis en ervaring, maar ook waarom je in de bedrijfscultuur past.
* Slot: een passende slotzin waarin je de hoop uitspreekt dat je in aanmerking komt om aan een toekomstige sollicitatieprocedure deel te nemen als er een passende vacature is ontstaan.
* Bijlage: currirulum vitae.

Houd er rekening mee dat er niet direct een geschikte vacature voor jou beschikbaar is. Op zijn best zal je brief met CV terecht komen in een dossier met potentiële kandidaten. Als er na verloop van tijd wel een vacature is, zal men eerst naar interne kandidaten zoeken en vervolgens dit dossier erbij pakken, zonder dat er een openbare sollicitatieprocedure wordt gestart. Het kan zijn dat je dan wordt uitgenodigd om een gerichte sollicitatiebrief te schrijven voor deze vacature, of dat je direct wordt uitgenodigd voor een gesprek.

==== Annuleringsbrief ====
Om een abonnement op te zeggen of een koop ongedaan te maken.

==== Ingezonden brief ====
Een brief voor de brievenrubriek van een krant of tijdschrift. Zo’n brief voldoet in ieder geval aan deze voorwaarden:
* Moet een reactie van een lezer zijn op artikelen die in die krant of dat tijdschrift zijn verschenen. Het kan een correctie, aanvulling of mening zijn.
* Moet een breed publiek aanspreken, namelijk de lezers van die krant of dat tijdschrift, het moet voor hen lezenswaardig zijn.
* Beknopt. Hoe korter, hoe beter.
* Origineel. Een originele invalshoek hebben. Een eigen kijk op de zaak die nog niet aan bod is geweest en wel zake doende is.

== Bronnen, noten en/of referenties ==
{{Appendix}}

{{Sub}}</text>
      <sha1>0rmgfyvotc4hh3p5r0pnujxq7g5vsnu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429231</id>
      <parentid>429230</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T10:17:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Sollicitatiebrief */ Aanvulling</comment>
      <origin>429231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29523" sha1="tlbee4l2t3fph5ddrxibk8kenim9vud" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}
{{Wiu3|JopkeB}} 

Een brief is een geschreven boodschap aan één of meer personen. Brieven bestaan in soorten en maten. Van brieven die geheim moeten blijven en alleen bestemd zijn voor één persoon, bijvoorbeeld een geliefde. Tot open brieven die in een krant kunnen worden gepubliceerd. Ze kunnen kort of lang zijn, humoristisch of bloedserieus, de huidige situatie of een toekomstvisie weergeven, een geschiedenis of een gemoedstoestand beschrijven. En alles daar tussenin. Steeds afhankelijk van doel en doelgroep.

Hier gaan we ervan uit dat de brief wordt geschreven door een particulier, burger, consument. Voor brieven die geschreven worden namens organisaties en producenten (inclusief {{Wp|Freelance|zzp'ers}}) gelden strengere regels en andere normen, voor elke organisatie kunnen die weer anders zijn.

== De boodschap ==
In een brief kan de schrijver een mening verkondigen, de stand van zaken of de loop van gebeurtenissen weergeven, een klacht indienen, felicitaties of condoléances overbrengen, een vraag stellen, zijn/haar diensten aanbieden of wat dan ook. Maar:
* Blijf beleefd. Een verschil van mening, een andere kijk op een zaak, andere waarden en normen: dit mogen geen aanleidingen zijn om te gaan schelden of een ander zwart te maken. Bedenk daarom of een brief altijd het juiste medium is. Een meningsverschil kun je gemakkelijker face-to-face uitpraten dan in een briefwisseling, dan kun je direct misverstanden recht zetten en er samen proberen uit te komen. 
* Roddel niet. Je weet nooit hoe een brief of e-mail terecht kan komen bij degene over wie je roddelt. En een geadresseerde kan er ook niet van gediend zijn.
* Wees voorzichtig met humor. Wat jij leuk vindt, kan voor een ander beledigend zijn. Humor is vaak ook cultuurgebonden, dus wees voorzichtig. Voorbeeld: seksueel getinte grappen zijn voor vrouwen meestal niet leuk. 

== De doelgroep ==
Een eerste aspect dat bepalend is voor een brief, is de doelgroep. Het maakt nogal wat uit of je een brief (met bijvoorbeeld je vakantiebelevenissen) aan een goede vriendin schrijft, of een klachtenbrief aan een leverancier over een slecht product. 

Al naar gelang de doelgroep kan een brief zakelijk, familiair of persoonlijk zijn. In een brief aan je vriendin &quot;klets&quot; je er gewoon wat op los, alsof je een gesprek voert. Woordgebruik, zinsbouw, het komt er niet zo nauw op aan. Misschien voeg je een foto of andere illustratie toe. 

Maar in een zakelijke brief luistert het allemaal wel nauw. Dan zijn de juiste toon, precies vertellen wat er aan de hand is en wat je verwacht van het bedrijf, zonder veel uit te wijden, wel belangrijk. 

== Vorm == 
Hoe verstuur je de brief: per post of e-mail, getypt of handgeschreven?

'''Per post of e-mail?'''&lt;br&gt;
Meestal heb je zelf de keuze tussen een brief per post of e-mail verzenden. Overwegingen:
* Afhankelijk van de geadresseerde: 
** Aan een organisatie of persoon van wie je geen e-mail-adres hebt, stuur je uiteraard een brief per post.
** Aan een organisatie of persoon van wie je alleen een e-mail-adres kent, stuur je een e-mail.
** Organisaties geven meestal zelf aan hoe ze een sollicitatiebrief willen ontvangen. Houd je daar aan.
* Stuur condoléancebrieven per post.
* Als je zelf in een uitnodiging meldt dat men de uitnodiging (voor feest, uitvaart, bruiloft) moet meenemen om te kunnen controleren of men wel uitgenodigd is, stuur je de uitnodiging per post.

'''Typen of schrijven met de hand?'''
* E-mails worden uiteraard getypt. Ook alle zakelijke brieven worden getypt, ook als ze per post worden verstuurd. Brieven aan familie, vrienden en goede bekenden kunnen met de hand worden geschreven. Ook condoleancebrieven worden vaak met de hand geschreven. Als je een moeilijk leesbaar handschrift hebt, typ je brieven altijd.
* Voor handgeschreven brieven kies je je '''briefpapier''' zorgvuldig, passend bij het soort brief. Zakelijke brieven en condoleancebrieven schrijf je op smetteloos wit papier, zonder poespas. Informele brieven kunnen op zelfgekozen briefpapier worden geschreven, dat kan ook lichtgekleurd papier zijn, met versieringen, wat je wilt. Uit den boze zijn kladblokblaadjes en ander groezelig papier. 

'''De envelop'''&lt;br&gt;
[[File:A4 met envelop.png|thumb|A4 met zakelijke envelop]]
Zorg altijd voor een bijpassende '''envelop'''. Voor zakelijke post is dat vaak een langwerperige envelop (±23 x 11 cm), waarin een A4 in drieën gevouwen past (met twee vouwen in de breedte, zonder vouw in de lengte, zie afbeelding). Voor andere brieven kun je de bij het briefpapier behorende envelop gebruiken of een standaard envelop (± 16,5 x 12 cm). Als een brief veel pagina's bevat, is het verstandiger een groter formaat envelop te kiezen.

Op de envelop komen:
* '''Postzegel(s)'''. Die komen rechtsboven op de envelop. Zorg altijd voor voldoende frankering. Je wilt niet dat de geadresseerde porto/boete moet betalen om jouw brief te kunnen ontvangen. Je loopt bovendien het risico dat de brief dan geweigerd wordt, naar jou wordt teruggezonden en je zelf met extra kosten wordt geconfronteerd, zonder dat de brief bij de geadresseerde is aangekomen.
* Het '''NAW-blok''', met naam, adres en woonplaats. Dat mag je typen of met de hand schrijven. Het staat in het midden of rechts en begint ongeveer op of net onder het midden. Houd 2 cm van de onderkant van de envelop vrij voor coderingen door het postbedrijf. Het NAW-blok bestaat uit:
** Naam van de geadresseerde. Bij zakelijke brieven is die gelijk aan wat je in de brief vermeldt (zie Indeling hieronder), inclusief &quot;t.a.v.&quot;. Voor andere post: al naar gelang de geadresseerde(n): De heer ... (P.A. Jansen), Mevrouw ... (G.J. de Wit), De heer en mevrouw ... (Jansen-de Wit) of Familie ... (Jansen). Daar direct onder komen, steeds beginnend op een nieuwe regel:
** Straatnaam, postbus of antwoordnummer, gevolgd door een spatie en het nummr.
** Postcode en plaatsnaam.
** [Als de brief naar het buitenland wordt gestuurd:] Landnaam in het Nederlands of Engels.
** Zie [https://www.postnl.nl/versturen/brief-of-kaart-versturen/hoe-verstuur-ik-een-brief-of-kaart/brief-adresseren/ Postnl adressering] voor voorbeelden van correcte indelingen van de envelop.
* '''Afzender'''. Als je de envelop met de hand schrijft, komt de afzender op de achterkant, bovenaan in het midden. Als je de envelop typt of een adressticker (met je eigen NAW) gebruikt, komt de afzender linksboven, op dezelfde hoogte als de postzegel(s). Vermeld je naam, daaronder je adres, en daaronder je postcode met woonplaats; voor buitenlandse post ook de landnaam in het Engels (zoals ''The Netherlands'', ''Belgium'', ''Suriname'', ''Curaçao'', ''Sint Maarten, Dutch Caribbean''). Het is in Nederland voor binnenlandse post ook toegestaan om als afzender achterop de envelop alleen postcode en huisnummer te vermelden, bijvoorbeeld &quot;1234 AB/56&quot;.
* [Optioneel:] &quot;PERSOONLIJK&quot;, &quot;STRIKT VERTROUWELIJK&quot; of iets soortgelijks als de kans bestaat dat iemand anders de post opent (bijvoorbeeld een secretaresse, postkamer of huisgenoot) en de brief vertrouwelijke informatie bevat. Dit vermeld je linksboven op de envelop en bovendien op een opvallende plaats in de brief.

== Indeling ==
[[Bestand:Voorbeeld indeling brief.pdf|thumb|350px|Voorbeeld indeling brief]]
Een brief heeft een andere indeling dan andere soorten teksten. In principe ben je vrij om je eigen indeling, kantlijnen, lettertype, lettergrootte en regelafstand te kiezen. Voorwaarde is wel dat alle gegevens die nodig zijn, op een logische plaats staan vermeld en dat de lay-out er goed uitziet. 

Een brief bevat in ieder geval de volgende onderdelen:
* Plaatsnaam, datum: beide voluit geschreven. Bijvoorbeeld: ''Nieuwerkerk aan den IJssel, 22 augustus 2026''.
** Plaatsnaam: de plaats waar vandaan je de brief schrijft/verstuurt. In de regel zal dat je woonplaats zijn, maar als je met vakantie bent, ergens anders logeert of in het ziekenhuis bent, is het de plaats waar je verblijft.
** Datum: de datum waarop je de brief schrijft of verstuurt. Volgens de etiquette dateer je zakelijke brieven in de regel niet op zondag, dan kun je beter de datum van de zaterdag ervoor of de maandag erna vermelden, óók als je hem op zondag schrijft. 
* [Alleen in zakelijke brieven:] NAW-gegevens (naam, adres, woonplaats) van de geadresseerde. Als een contactpersoon bekend is, komt die direct onder de naam van het bedrijf te staan (met t.a.v. - ter attentie van). Tenzij het om de directeur gaat, dan wordt éérst de naam van de directeur vermeld -zonder t.a.v.- en daaronder pas de organisatie. Gebruik een postbusnummer, tenzij die niet bekend is.
* [Alleen in zakelijke brieven:] ''Onderwerp: ...'' Vermeld zeer beknopt waarover de brief gaat, bijvoorbeeld &quot;Klacht over mobiele telefoon&quot; of &quot;Verzoek om informatie over ...&quot;. Eén brief gaat over één onderwerp. Als er meerdere zaken te bespreken zijn, schrijf je voor elk onderwerp een aparte brief. Reden: het kan zijn dat de verschillende onderwerpen door verschillende functionarissen worden behandeld. Die brieven mogen trouwens wel in één envelop of e-mail worden verstuurd, als ze maar goed te scheiden zijn (bijvoorbeeld met verschillende pdf-bestanden). 
* Aanhef, zoals ''Lieve, Beste, Geachte, Hallo'' gevolgd door de naam van de geadresseerde. 
** De naam van de geadresseerde bij een zakelijke brief is ''heer Pieterse'' of ''mevrouw De Groot'' als je de persoon kent. Anders alleen ''Geachte heer,'' of ''Geachte mevrouw,''. Als je niet weet wie de brief gaat behandelen: ''Geachte mevrouw/heer,''. 
* Een korte inleiding. Probeer die niet met &quot;Ik&quot; te beginnen.
** In een familiaire of vriendschappelijk brief wordt dan vaak geïnformeerd naar de ander: Hoe gaat het met jou/jullie? Ben je alweer hersteld van [ziekte] / ben je al met vakantie geweest / heb je al vakantieplannen gemaakt / zijn de verhuisdozen al uitgepakt? / hoe bevalt je nieuwe baan / [iets anders dat van toepassing is].
** In een formele brief vermeld je de aanleiding voor de brief.
* Middenstuk waarin je je verhaal houdt, uitweiding over het onderwerp.
* Afsluiting/laatste alinea: spreek een wens uit of bevestig een afspraak.
** In een informele brief bijvoorbeeld: ik hoop dat je snel opknapt/beter wordt/dat je snel uit de verhuisrommel komt/ik hoop je snel weer te spreken/zien. 
** In een zakelijk brief bijvoorbeeld: xxxxxxxxx
* Een groet, bijvoorbeeld:
** [Informeel:] Hartelijke groeten van, liefs van, [iets anders wat bij je past]
** [Zakelijk:] Met vriendelijke groet, Hoogachtend (alleen als de aanhef &quot;Geachte ...&quot; is)
* Ondertekening: je handtekening met je naam eronder. Zorg dat er tussen de groet en je naam voldoende ruimte is voor je handtekening, bijvoorbeeld ten minste vier lege regels.
* [Vooral zakelijk:] Je eigen contactgegevens, zoals adres, telefoonnummer, e-mailadres. Vaak worden je eigen gegevens ook wel bovenaan de brief vermeld, bijvoorbeeld direct boven of onder de plaats en datum. 
* Eventueel bijlagen (zoals foto's, ondertekend contract, kopieën van bewijsmateriaal)

=== Lay-out ===
Zorg dat een brief er visueel aantrekkelijk uitziet. In een korte brief kunnen de regelafstand en lettergrootte groter zijn dan in een lange brief. 
* Zorg voor een kantlijn van ten minste drie centimeter, zodat de ontvanger aantekeningen in de kantlijn kan maken.
* Scheid de verschillende onderdelen met een of meer witregels. Scheid de tekstalinea's met één witregel van elkaar.
* Zorg dat in een korte brief alles goed op één pagina past en dat de ruimte goed wordt gebruikt. Met de pagina-instellingen van je tekstverwerker kun je die gemakkelijk aanpassen en dan steeds uitproberen hoe de lay-out er uitziet.
* Voor een langere brief: probeer de brief uit zo min mogelijk pagina's te laten bestaan, maar dit is geen heilige norm. 
** Pas de instellingen aan nadat je tekst helemaal af is. Maak het lettertype niet te klein, de brief moet ook zonder vergrootglas goed te lezen zijn. 
** Zorg ervoor dat de groet en ondertekening niet op een apart vel komen, verplaats dan de laatste alinea ook naar die pagina. 
** Als er meerdere pagina's zijn: nummer de pagina's vanaf pagina 2, en vermeld op elke pagina in kleine lettertjes onderaan: je naam en de datum van de brief. Als de vellen bij de ontvanger verspreid raken, kunnen ze die via die aanwijzingen weer terugvinden.

Zie [[Nederlands/Briefindeling]] voor een alternatieve indeling.

== Soorten brieven ==
Er bestaan vele soorten brieven. Hieronder worden enkele veelvoorkomende behandeld. NB Deze lijst is niet uitputtend!

=== Informele brief === 
Bijvoorbeeld aan familie en vrienden. Deze brieven kunnen verschillende doelen hebben:
* Om iemand te feliciteren met zijn/haar verjaardag, geboorte kind of kleinkind, voorgenomen huwelijk.
* Om te laten weten hoe het met je gaat, om elkaar op de hoogte te houden van het wel en wee van de schrijver en diens naasten, wat je hebt meegemaakt, iets waar je enthousiast over bent, je eerste rijles, een idee of mening, een uitprobeersel, een vraag. 
* Om een kwestie te bespreken, een probleem of dilemma waar je mee zit.

Dergelijke brieven zijn ook bij uitstek geschikt om te oefenen met schrijven. Welke tante vindt het niet leuk om een brief of kattebelletje van een neefje of nichtje te krijgen, hoe onbeholpen ook? En tante schrijft natuurlijk een enthousiast briefje terug, in eenvoudige taal. 

Soms wordt in plaats van een brief een toepasselijke kaart verstuurd. Ook dan is het aardig om er enkele persoonlijke woorden aan toe te voegen. Kaarten worden alleen aan familie, vrienden en bekenden gestuurd, ze zijn niet geschikt om een zakelijke brief te vervangen.

Deze brieven mogen met de hand worden geschreven als je een leesbaar handschrift hebt. Anders kun je ze beter typen.

=== Uitnodiging===
Wie een feestje geeft of een ander evenement organiseert, stuurt in de regel uitnodigingen aan potentiële gasten. De vorm en lay-out van een uitnodiging zijn volledig vrij. Wel zijn er enkele vaste onderdelen:
* De aanleiding en wie het feestvarken is/zijn, bijvoorbeeld een jubileum, verjaardag, bruiloft, examen gehaald, afstuderen. Of droeviger: het overlijden van een geliefde.
* Nadere bijzonderheden, zoals wat een gast kan verwachten (ochtend/middag/avond, met/zonder excursie/lunch/borrel/diner/eten/dansen/overnachting, etc.).
* Datum, tijdstip aanvang (en eventueel eindtijd), locatie, parkeermogelijkheden, openbaar vervoer.
* (Optioneel:) Kledingvoorschriften.
* Contactpersoon met contactgegevens.
* (Optioneel:) Of de genodigden moeten laten weten of zij wel of niet komen ({{Wp|RSVP (verzoek)|RSVP}}). 
* (Optioneel:) Of de gasten de originele uitnodiging moeten laten zien om binnen te komen.
* (Optioneel, bij eten:) Of er dieet-wensen zijn.
* (Optioneel:) Verlanglijstje of suggesties voor cadeau. Bij een uitvaart: wel of geen bloemen.

=== Condoleancebrief ===
{{Wp|Condoleance|Condoleances}} worden geschreven na het overlijden van een dierbare of bekende. De brief wordt gericht aan de directe nabestaanden, of aan een van hen als je alleen die kent. Een condoleancekaart wordt alleen gestuurd als men de overledene en diens nabestaanden niet goed kende en men toch wil laten weten dat men meeleeft. In alle andere gevallen is een brief gepaster. De indeling kan hetzelfde zijn als die van een informele brief. Alleen de groet op het eind wordt weggelaten, na de laatste alinea volgt direct de ondertekening en uw adres (veel nabestaanden sturen na enkele weken een bedankbrief voor het getoonde medeleven en dan is het handig als ze niet op zoek moeten naar je adres). Een condoleancebrief wordt met de hand geschreven, tenzij je een moeilijk leesbaar handschrift hebt. Gebruik blanco of sober papier. 

In de eerste alinea betuig je je deelneming over het verlies.

In volgende alinea's kun je vermelden wat de overledene voor jou betekende en/of hoe je je hem/haar herinnert. Ook kun je positieve herinneringen ophalen, zoals gezamenlijke belevenissen, wat je van hem/haar hebt geleerd en/of hoe de overledene je kon opbeuren of troosten.

=== Rondzendbrief ===
Een rondzendbrief bevat in de regel meerdere brieven die worden verstuurd naar leden van bijvoorbeeld een familie of (kerk-)genootschap om elkaar op de hoogte te brengen van de laatste nieuwtjes. Een ontvangen brief wordt telkens aangevuld met eigen nieuws en dan weer doorgestuurd naar de volgende (een soort zwaan-kleef-aan). Als de rondzendbrief weer bij je terug is, haal je je eigen oude brief eruit en stop je er een verse bij. 

Rondzendbrieven hebben dezelfde opbouw en layout als andere informele brieven. 

Je kunt ze ook als [[Basisboek internet/E-mailen|e-mail]] starten (het proces kan dan sneller verlopen), bijvoorbeeld in december, dan kun je gelijk goede wensen voor kerst en nieuwjaar overbrengen, vooral aan familieleden en kennissen die je weinig ziet of spreekt.

=== Zakelijke brieven ===
Voor zakelijke brieven kun je {{Wp|Kunstmatige intelligentie|AI}} inzetten, als je de uitkomst maar goed controleert, verbetert en er een persoonlijke draai aan geeft. Ook zakelijke brieven kunnen met verschillende doelen worden geschreven.

==== Verzoek om informatie ====
Dit zijn de eenvoudigste soort zakelijke brieven. Ze kunnen kort zijn. Stel in de eerste alinea gelijk je vraag, wees daarbij duidelijk en zo precies mogelijk. Niet in algemene bewoordingen. Wat is het onderwerp en wat wil je van het onderwerp weten? Gaat het bijvoorbeeld om feiten, opinies, ontwikkelingen of het laatste nieuws? 

Als het gaat om iets dat je hebt gelezen of gehoord in de media: vermeld dan ook de bron (met in ieder geval titel van de bron èn van het artikel, auteur, datum, pagina). 

Licht je vraag in de volgende alinea kort toe: waarom heb je die informatie nodig en wat ga je ermee doen? Dit kan ervoor zorgen dat de ontvanger beter begrijpt wat je precies wilt weten. Als de ontvanger van de brief jou niet kent: vertel iets over jezelf in de context van de vraag (ben je vrijwilliger bij X en stel je de vraag in die hoedanigheid, of heeft het te maken met een hobby, je werk, etc.?) Vermeld eventueel ook waar je zelf al hebt gezocht en wat je al hebt gevonden. Geef dus precies zoveel informatie dat iemand die jou niet kent, een antwoord kan geven waar jij iets aan hebt. Vermeld ook je telefoonnummer en/of e-mail-adres voor het geval de behandelaar nog vragen heeft.

==== Informatieve brief ====
Bijvoorbeeld voor het doorgeven van (gewijzigde) gegevens. 

==== Klachtenbrief ====
Er zijn verschillende manieren om klachten onder de aandacht van de verkoper te brengen: met het product teruggaan naar de winkel, telefonisch contact opnemen, of per brief of e-mail. Hier komt alleen de brief (of e-mail) aan bod.

Een klachtenbrief wordt geschreven aan de verkoper (dus niet aan de fabrikant) en bevat een klacht over een aankoop. De indeling kan als volgt zijn:

Na de aanhef: 
# Inleiding met een korte omschrijving van de klacht. Dit mag kort zijn. Bijvoorbeeld: ''Een maand geleden heb ik bij u product X gekocht, en nu al laat onderdeel Y los.'' Eventueel kunt u toevoegen waarom u juist bij deze verkoper dit product had gekocht (goede reputatie, jarenlang goede ervaringen/aanbevelingen door buren/vrienden/familie en u had daardoor de verwachting dat ...).
# Een toelichting op de klacht: wat is er precies aan de hand, op welke datum is het product gekocht, vermeld ook de vestiging als het om een bedrijf gaat met meerdere filialen, hoe bent u er vervolgens mee omgegaan, wanneer trad de klacht voor het eerst op, waar bestaat de klacht precies uit. Leg het euvel goed uit, zodat een leek het kan begrijpen. Vermeld ook of de klacht volgens u binnen de garantievoorwaarden valt, lees dat na. In Nederland en de rest van de Europese Unie geldt niet per se de (korte) garantietermijn van de fabrikant, maar zoals die door de EU is geformuleerd: de garantietermijn is gelijk aan de verwachte levensduur van een product, minimaal twee jaar, en mede afhankelijk van het soort product en de prijs (voor een duur product mag je een langere garantietermijn verwachten dan voor een goedkoop product).
# Wat u van de verkoper verlangt. Zie [https://www.eccnederland.nl/nl/check-uw-recht/kopen-de-eu/wat-zijn-mijn-garantierechten Garantierechten van ECC Nederland] voor de mogelijkheden.
# Slot met daarin uw vertrouwen in de goede afloop van de zaak en de termijn waarbinnen u een reactie verwacht. Twee weken is daarvoor meestal een redelijke termijn. 
Blijf beleefd.

Zorg dat u alle gegevens meestuurt, zodat de ontvanger niet met vragen blijft zitten en er geen misverstanden kunnen ontstaan. Naam, klantnummer, om welk product het precies gaat (volledige productnaam, inclusief productnummers of andere codes die van toepassing zijn). Stuur een kopie van het aankoopbewijs mee (kassabon, rekening, factuur) en eventueel ook een foto waarop het euvel duidelijk te zien is. 

Leg de brief weg en lees hem later (na enkele uren of een dag) nogmaals kritisch door. Probeer de brief dan door de ogen van de ontvanger te lezen. Zou u genegen zijn om het voorstel uit te voeren, of zijn er nog correcties nodig?

Als er een onbevredigend reactie komt: neem opnieuw contact op, vermeld dat u het bedrijf hoger inschatte en dat het zo niet voldoet aan de goede naam die het bedrijf heeft, en u daarom vermoed dat de reactie een misverstand moet zijn. Verzoek om de klacht opnieuw te beoordelen en met een voorstel te komen dat recht doet aan de klacht.

Neem ook contact op als er na de antwoordtermijn geen reactie is gekomen.

==== Sollicitatiebrief ====
Een sollicitatiebrief schrijf je als je op zoek bent naar een baan. Het is een van de vele schakels in het sollicitatieproces, dat begint bij duidelijk krijgen wat je zelf wilt en in huis hebt en eindigt bij de ondertekening van een arbeidscontract. We gaan er hier van uit dat de schakels die voorafgaan aan het schrijven van een sollicitatiebrief zijn afgerond. 

Er zijn twee soorten sollicitatiebrieven:
* Gerichte sollicitatiebrief, naar aanleiding van een concrete {{Wp|vacature}}. Zo'n vacature kun je gevonden hebben als advertentie in een krant, tijdschrift, vacaturebank of een andere website, of gehoord hebben of toegestuurd gekregen hebben via je [[Netwerken|netwerk]]. 
* Open sollicitatiebrief, die je schrijft zonder concrete vacature. Je schrijft zo'n brief omdat je graag bij een bepaald bedrijf of organisatie wilt werken. 

'''Gerichte sollicitatiebrief'''&lt;br&gt;
We gaan er hier van uit dat je een geschikte vacature hebt gevonden, de vacature-analyse hebt afgerond en naar aanleiding daarvan een passend {{Wp|Curriculum vitae|CV}} hebt opgesteld. En dat je uit de vacaturetekst kunt concluderen dat een sollicitatiebrief gewenst is (vaak is er bij online-vacatures een knop om online te solliciteren via een formulier en hoef je geen echte brief te schrijven). 

Gerichte sollicitatiebrieven typ je, tenzij er uitdrukkelijk gevraagd wordt om een handgeschreven brief.&lt;br&gt;
Meestal staat er in de vacaturetekst hoe je kunt solliciteren, online, via e-mail of per post, of staat er daarvoor een button, e-mail-adres of postadres vermeld. Houd je daar aan. Er komen vaak tientallen of zelfs honderden reacties op één vacature; het is voor een bedrijf ondoenlijk om al die reacties te vergelijken als ze allemaal in andere vormen binnenkomen.

De indeling van een sollicitatiebrief is gelijk aan die hierboven is aangegeven. Bijzonderheden:
* Onderwerp: Vacature [functie] ([bron])
** Functie: zoals vermeld in de vacature
** Bron: medium waarin je de vacature hebt gevonden, zoals een webpagina van het bedrijf of in een vacaturebank.
* Inleiding: vermeld dat je op de vacature solliciteert (of dat je ervoor in aanmerking wilt komen). Straal enthousiasme uit.
* Tweede alinea: redenen waarom je gekwalificeerd bent voor de functie. Noem er maximaal drie, alleen de belangrijkste, en licht die toe met voorbeelden. Sluit aan bij eisen die in de vacaturetekst worden vermeld.
* Derde alinea: redenen waarom deze baan precies is wat je zoekt. Vermeld ook hier de maximaal drie belangrijkste redenen. 
* Slot: dat je graag een en ander in een gesprek zou willen toelichten. 
* Bijlage: currirulum vitae.
Zorg dat de brief zelf maximaal één {{Wp|A4 (papierformaat)|A4'tje}} beslaat (tenzij in de vacaturetekst iets anders staat). Selecteurs hebben al genoeg te lezen, wees kort en krachtig, laat de tekst vlot leesbaar zijn. 

Zorg voor een goede toon en stijl, niet stijf, maar ook niet popie-jopie. De brief mag wel gericht zijn op het jezelf verkopen, maar laat het geen verkooppraatje worden, sluit aan bij de wensen en toon van de vacaturetekst. Schrijf korte zinnen en eenvoudige zinsconstructies. Zorg voor goede overgangen tussen zinnen en tussen alinea's. Geef geen overbodige informatie en ook geen informatie die al in je CV staat, blijf to-the-point. Een enkel punt uit je CV kun je wel benadrukken door hem in je tweede alinea te noemen. 

Schaaf de brief bij totdat je helemaal tevreden bent. Haal hem dan nog een keer door de spellingscontrole en laat hem lezen (en corrigeren) door een coach of andere bekende. Lees de brief enkele uren of een dag later zelf nog eens door en zet de puntjes op de i.

Als je een AI-tool hebt gevraagd om bijvoorbeeld een beginzin of de hele brief voor je op te stellen, beschouw de uitkomst dan als een eerste kladversie. Schaaf er net zolang aan totdat het echt jouw brief is en je jezelf erin herkent. 

Overdrijf niet en verzin geen kwalificaties die je niet bezit. Dat komt ooit een keer uit en ontslag op staande voet en zonder getuigschrift of aanbeveling zal dan nog als milde straf gelden (het kan ook dat je aangeklaagd wordt voor fraude en je een strafblad krijgt). 

(Geldt voor Nederland:) In een sollicitatiebrief hoef je alleen positieve eigenschappen te noemen. Tijdens een sollicitatiegesprek kan wel naar je negatieve kanten gevraagd worden, maar je hoeft ze niet uit jezelf te benoemen. Ook zwangerschap en andere ziekten of zwaktes hoef je in een sollicitatiebrief niet te vermelden (en ook tijdens de rest van de sollicitatieprocedure mag niet naar je gezondheid gevraagd worden).

'''Open sollicitatiebrief'''&lt;br&gt;
We gaan er hier vanuit dat je het voorwerk hebt verricht, je netwerk hebt aangeboord met de vraag wat leuke organisaties zijn om voor te werken en waarom, dat je hebt onderzocht wat er online over de organisatie is te vinden, het {{Wp|Organisatieschema|organogram}} hebt bestudeerd om de juiste afdeling te vinden waar je zou willen werken en het laatste jaarverslag hebt gelezen. Ook heb je een op maat geschreven CV gemaakt.

Bijzonderheden indeling brief:
* Onderwerp: Open sollicitatie [functie]
* Inleiding: In het kort iets over je achtergrond (zoals: studeer binnenkort af als [opleiding/beroep]; ben door een reorganisatie werkloos en ben op zoek naar een baan als [specifieke functie] OF ben sinds X jaar [functie] en ben toe aan een volgende stap in mijn carrière, ik ambieer een functie als [specifieke functie]). 
** Vermeld duidelijk de gewenste (soort) functie en het niveau (MBO, HBO, universitair).
* Tweede alinea: je motivatie: waarom lijkt het werken bij de organisatie je aantrekkelijk? Laat merken dat je al het een-en-ander weet over de organisatie, zoals de bedrijfscultuur en goede reputatie. Laat ook doorschemeren dat je ambitieus bent, dat je nog veel wilt leren/je ontwikkelen en dat je hebt gehoord/gelezen dat de organisatie daarvoor kansen biedt.
* Derde alinea: redenen waarom je geschikt ben voor zo'n functie. Noem er maximaal drie, alleen de belangrijkste, en licht die toe met voorbeelden. Sluit aan bij eisen die je ter ore zijn gekomen. Dat hoeven niet alleen harde eisen te zijn qua kennis en ervaring, maar ook waarom je in de bedrijfscultuur past.
* Slot: een passende slotzin waarin je de hoop uitspreekt dat je in aanmerking komt om aan een toekomstige sollicitatieprocedure deel te nemen als er een passende vacature is ontstaan.
* Bijlage: currirulum vitae.

Houd er rekening mee dat er niet direct een geschikte vacature voor jou beschikbaar is. Op zijn best zal je brief met CV terecht komen in een dossier met potentiële kandidaten. Als er na verloop van tijd wel een vacature is, zal men eerst naar interne kandidaten zoeken en vervolgens dit dossier erbij pakken, zonder dat er een openbare sollicitatieprocedure wordt gestart. Het kan zijn dat je dan wordt uitgenodigd om een gerichte sollicitatiebrief te schrijven voor deze vacature, of dat je direct wordt uitgenodigd voor een gesprek.

Bewaar zorgvuldig een kopie van de brieven die je gestuurd hebt. Dat voorkomt dat je tweemaal precies dezelfde brief stuurt (bijvoorbeeld als je later wordt uitgenodigd om deel te nemen aan een nieuwe sollicitatieprocedure). En als je wordt uitgenodigd voor een gesprek weet je wat je gesprekspartner al weet.

==== Annuleringsbrief ====
Om een abonnement op te zeggen of een koop ongedaan te maken.

==== Ingezonden brief ====
Een brief voor de brievenrubriek van een krant of tijdschrift. Zo’n brief voldoet in ieder geval aan deze voorwaarden:
* Moet een reactie van een lezer zijn op artikelen die in die krant of dat tijdschrift zijn verschenen. Het kan een correctie, aanvulling of mening zijn.
* Moet een breed publiek aanspreken, namelijk de lezers van die krant of dat tijdschrift, het moet voor hen lezenswaardig zijn.
* Beknopt. Hoe korter, hoe beter.
* Origineel. Een originele invalshoek hebben. Een eigen kijk op de zaak die nog niet aan bod is geweest en wel zake doende is.

== Bronnen, noten en/of referenties ==
{{Appendix}}

{{Sub}}</text>
      <sha1>tlbee4l2t3fph5ddrxibk8kenim9vud</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>