Overleg gebruiker:SHB

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="nl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikibooks</sitename>
    <dbname>nlwikibooks</dbname>
    <base>https://nl.wikibooks.org/wiki/Hoofdpagina</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.20</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speciaal</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Overleg</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Gebruiker</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Overleg gebruiker</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikibooks</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Overleg Wikibooks</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bestand</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Overleg bestand</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Overleg MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Sjabloon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Overleg sjabloon</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Help</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Overleg help</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Overleg categorie</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Transwiki</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Overleg transwiki</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Wikijunior</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Overleg Wikijunior</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Overleg module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Overleg gebruiker:SHB</title>
    <ns>3</ns>
    <id>40710</id>
    <revision>
      <id>429736</id>
      <parentid>350499</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T02:41:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max</username>
        <id>28095</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Max heeft pagina [[Overleg gebruiker:SHB2000]] hernoemd naar [[Overleg gebruiker:SHB]]: Automatisch hernoemd bij het hernoemen van gebruiker “[[Special:CentralAuth/SHB2000|SHB2000]]” naar “[[Special:CentralAuth/SHB|SHB]]”</comment>
      <origin>350499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="182" sha1="ojy2vkqs676esjrcfi79dwyt0tjr5xc" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;border: 1rem #dd0000 ridge; padding: 0.5em;&quot;&gt;Hello! Please message me on [[m:User talk:SHB2000|meta.wikimedia.org]] instead. I may not notice messages on this page.&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>ojy2vkqs676esjrcfi79dwyt0tjr5xc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schrijven/Schrijfproces</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46422</id>
    <revision>
      <id>429740</id>
      <parentid>429667</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T05:03:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Kleine aanvulling</comment>
      <origin>429740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7829" sha1="cnbyoy19v1hwdk39heg0e5o05fxl850" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}Het schrijfproces bestaat in de regel uit de volgende stappen:
# Bepaal het '''onderwerp'''. Je kunt bijvoorbeeld inspiratie hebben, iets hebben gehoord of gelezen dat je aan het nadenken brengt of een opdracht krijgen van een opdrachtgever. 
# Vul de onderdelen uit het hoofdstuk [[Schrijven/Teksten|Teksten in het algemeen]] aan: met welk '''doel''' en voor welke '''doelgroep''' ga je schrijven? Welke boodschap wil je overbrengen, welk punt wil je maken, wat wil je bereiken?
# Bepaal het '''medium''' voor de tekst. Wordt het een tijdschrift-, kranten- of Wikipedia-artikel, een boek, een blog op internet, een recept voor het [[Kookboek]], een nota, toespraak of iets anders? 
## Zijn er beperkingen of verplichtingen aan het medium verbonden? Bijvoorbeeld maximale lengte, bepaald format? Houd daar rekening mee bij het schrijven. Voor het [[Kookboek]] geldt bijvoorbeeld een [[Sjabloon:Infobox recept|sjabloon]], voor een Wikivoyage-pagina een [[Wikivoyage:Sjabloon-index#Pagina's_genereren|strak format]] dat afhankelijk is van het soort beschrijving.
# '''Afbakening''': Concretiseer het onderwerp en baken het goed af. Waar zal de tekst precies over gaan? Wat wel en wat niet? Je kunt nooit &quot;alles&quot; over een onderwerp behandelen, dus je moet keuzes maken. Ga je het onderwerp in de breedte behandelen, en ga je dan niet te diep? Of juist andersom? Waar liggen de grenzen? 
## Als je voor een opdrachtgever schrijft: koppel wat je tot nu toe hebt bedacht terug naar de opdrachtgever en stel vragen over wat nog niet duidelijk is. Is dit inderdaad een goede invulling van de opdracht? Is dit wat de opdrachtgever bedoelde? Zo niet, dan kun je dat nu nog gemakkelijk aanpassen. Pauzeer daarom het schrijfproces totdat je antwoord hebt.
# Bedenk een toepasselijke en/of pakkende '''titel'''. Een toepasselijke titel laat in één oogopslag zien waar de tekst over gaat. Een pakkende titel nodigt uit om verder te lezen; soms kan het dan nodig zijn om dan nog een {{wp|Boektitel#Ondertitel|ondertitel}} te gebruiken om te laten zien waar de tekst over gaat. 
# Bedenk welke '''sub-onderwerpen''' aan bod komen. Wat zijn hoofdzaken en wat zijn bijzaken? Concentreer je op de hoofdzaken. Zet die in een logische volgorde. Hieruit ontstaat uiteindelijk je frame en indeling van de tekst, je houvast tijdens het schrijven. Voor een (Wiki-)boek kan dit een eerste aanzet voor de hoofdstuk-indeling zijn. Voeg ook de onderdelen ''Inleiding'' en ''Slot'' uit [[Schrijven/Teksten|Teksten in het algemeen]] en de ''[[Schrijven/Literatuurgebruik|Literatuurlijst]]'' toe aan het frame. Voeg voor een boek ook toe:
## Inhoudsopgave.
## Voorwoord (optioneel): een persoonlijke noot, bijvoorbeeld waarom je de tekst schrijft.
## Nawoord/Epiloog (optioneel): een rechtstreeks woord van de auteur tot de lezer, bijvoorbeeld hoe de tekst tot stand is gekomen, of over een onderwerp dat niet in de hoofdtekst past maar wel genoemd moet worden.
## Index: lijst met trefwoorden met paginanummers of links naar het trefwoord. Niet voor fictie. 
## Dankwoord (optioneel; kan ook in het Voorwoord). 
## Over de schrijver(s). Per schrijver een korte tekst (één alinea) met achtergronden, zoals geboortedatum of -jaar, opleiding, werkzaamheden, interesses, belangrijkste andere publicaties, alleen wat van belang is voor de tekst.
# Vaak is eerst nog '''onderzoek''' nodig voordat je kunt beginnen met schrijven. Stel voor jezelf vragen op waarop je nog geen antwoord hebt, maar die wel voor de tekst van belang zijn. Welke gegevens en informatie mis je nog? Zie daarvoor de paragraaf [[Informatievoorziening/Informatieverzoeken_behandelen#Literatuuronderzoek|Literatuuronderzoek]] in het Wikibook [[Informatievoorziening]] en beschouw jezelf als &quot;de vragensteller&quot; en &quot;baliemedewerker&quot; tegelijkertijd. Verwerk geraadpleegde bronnen in de tekst conform de aanwijzingen in het hoofdstuk [[Schrijven/Literatuurgebruik|Literatuurgebruik]].
# Het '''schrijven''' van de tekst. Dat hoeft niet in dezelfde volgorde als in je frame staat vermeld. Een inleiding wordt bijvoorbeeld meestal pas aan het eind geschreven. 
## Bied '''echte informatie''', iets dat de moeite van het lezen waard is. Denk vanuit de lezer: op welke vragen wil die antwoord krijgen? Behandel vragen die beginnen met: Waar? Hoe? Wanneer? Waarom? etc.
## Schrijf in '''korte zinnen'''. Afhankelijk van de doelgroep: vermijd moeilijke woorden zoveel mogelijk, leg ze anders eerst uit als je niet mag veronderstellen dat de doelgroep ze al kent. Maar je mag gerust vaktermen gebruiken in een artikel voor vakgenoten. 
## Schrijf '''{{Wp|Actief/passief (taalkunde)|actief}}''', vermijd het werkwoord &quot;worden&quot;. Duid aan wie iets doet, wees concreet.
## Schrijf '''positief''', d.w.z. vermijd ontkenningen, woorden als &quot;niet&quot; en &quot;geen&quot;. En dubbele ontkenningen zijn al helemaal uit den boze. Voorbeeld van een dubbele ontkenning: ''Het kan toch niet zo zijn dat ik voor dat werk geen beloning krijg''. Je moet diep nadenken om te begrijpen wat de schrijver bedoelt, wat de vaart uit het verhaal haalt. Beschrijf juist wat er wel gebeurt of moet gebeuren, bijvoorbeeld: ''Voor dat werk wil ik een gepaste beloning krijgen''.
## Zorg dat de tekst '''ondubbelzinnig''' is, voor één uitleg vatbaar is, zodat de lezer precies begrijpt wat je bedoelt. 
## Gebruik toepasselijke en concrete '''voorbeelden''' om iets uit te leggen of om beweringen te onderbouwen.
## Gebruik '''illustraties''' die de tekst ondersteunen, vooral die iets uitleggen wat in woorden lastig te vertellen is. Zie [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden#Stap 3: Zorg dat de auteursrechten in orde zijn|Zorg dat de auteursrechten in orde zijn]] in het Wikibook [[Handboek Wikimedia Commons]] voor wat wel en niet mag. Afbeeldingen en andere media uit [[c:Hoofdpagina|Wikimedia Commons]] zijn allemaal toegestaan, mits je je aan de voorwaarden uit het betreffende bestand houdt (o.a. naamsvermelding). Zie [[Handboek_Wikimedia_Commons/Deel_I_Basis#Zoeken|Zoeken]] voor het vinden van geschikte afbeeldingen.
## Overdaad schaadt! Wees kritisch: wat moet per se wel in de tekst en wat is overbodig, wat draagt niet bij aan het punt dat je wilt maken? De meeste bijvoeglijke naamwoorden kunnen bijvoorbeeld weggelaten worden.
# Na het schrijven: leg de tekst enige tijd weg. Lees dan de tekst nog minimaal één keer '''kritisch''' helemaal door, van A tot Z, en neem daar de tijd voor. Verplaats je daarbij in de lezer/doelgroep. Let in het bijzonder op:
## Loopt het verhaal lekker? Waar stokt het nog en zijn aanpassingen nodig?
## Is alles direct duidelijk? Worden er geen begrippen genoemd terwijl die pas later in de tekst of helemaal niet worden uitgelegd? 
## Zijn de spelling, {{Wp|interpunctie}}, grammatica en zinsbouw correct? 
## Staan er geen overbodige zaken, woorden en alinea's in de tekst? Worden geen zaken herhaald? Is de taal helder, direct,  compact en to-the-point, en juist niet wollig (veel woorden, weinig wol)? Is het stuk boeiend en goed leesbaar voor anderen? Schrijven is schrappen en weggooien! Houd alleen de essentie over, die rechtstreeks leidt naar de conclusie en/of het punt dat je wil maken. 
## Heb je je punt gemaakt? Wordt voldaan aan het doel dat je hebt gesteld voor het schrijven van de tekst?
## Kloppen ook voorwoord, inleiding, slot, index, e.d.?
## Is de lay-out in orde? 
# Als je vindt dat de tekst klaar is: voer nog eenmaal enkele laatste '''controles''' uit:
## Automatische spellingscontrole op de hele tekst. 
## Vermelding van je naam en de datum waarop de tekst is afgerond, en eventueel de plaats waar de tekst is geschreven. 
# Laat eventueel iemand anders de tekst nog onbevangen en kritisch lezen en becommentariseren. Neem kritiek ter harte en pas de tekst aan als dat je goed lijkt. 
Nu is de tekst klaar voor publicatie of gebruik!
{{Sub}}</text>
      <sha1>cnbyoy19v1hwdk39heg0e5o05fxl850</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schrijven/Instructies</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46763</id>
    <revision>
      <id>429738</id>
      <parentid>429296</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T03:27:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Correcties</comment>
      <origin>429738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7962" sha1="furhz1h8ac7tg3j816j8ujlzq1t075b" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}
'''Instructies''' zijn voorgeschreven handelingen die in een bepaalde volgorde uitgevoerd moeten worden. Ze worden gemaakt voor vele verschillende doelgroepen en doelen. Van technici tot consumenten. Van het gebruik van computerprogramma's en het in elkaar zetten van kasten tot het maken van gerechten (recepten), het aanleggen van een moestuin en het leren van een vreemde taal. Maar ook routebeschrijvingen en werkinstructies horen erbij. Ze kunnen kort of lang zijn, voornamelijk plaatjes bevatten of vooral tekst, en alles er tussenin. Ze kunnen geschreven zijn of als video de wereld rond gaan. Hier beperken we ons tot geschreven teksten met illustraties. Wikibooks bevat vele voorbeelden. 

== Aandachtspunten ==
Bij het schrijven van instructies zijn vele aandachtspunten:
* Zie het hoofdstuk '''[[Schrijven/Schrijfproces|Schrijfproces]]''' voor de algemene aandachtspunten. Besteed daarnaast aandacht aan:
* '''Wettelijke vereisten''' waaraan een handleiding of instructie moet voldoen (zie nationale wet- en regelgeving of EU-richtlijn). Vooral voor producenten en verkopers gelden strenge normen waaraan een handleiding moet voldoen, in het kader van hun {{Wp|productaansprakelijkheid}}. NB Dit geldt bijvoorbeeld ook voor hobbyisten die producten verkopen (zoals een thuiskok)! Onderzoek dat vantevoren. 
* '''Inhoudsopgave''', waarmee gebruikers snel kunnen navigeren. Met paginanummers in een gedrukte tekst en met weblinks naar de hoofdstukken en eventueel paragrafen in een digitaal document.
* Een lijst met '''benodigde middelen''', zoals gereedschappen, onderdelen, ingrediënten, websites en/of programma's. Vermeld ook hoe je aan die benodigdheden komt, zoals een link naar de {{Wp|applicatie}} waar de instructie over gaat (te vaak gaat een schrijver ervan uit dat de lezer dat wel weet of vergeet dergelijke voor de hand liggende onderdelen). Zorg ervoor dat lezers zo min mogelijk zelf hoeven uit te zoeken en zich kunnen richten op de inhoud.
* '''Opzet en lay-out''': 
** Zorg voor een prettige lay-out, met een goed leesbaar lettertype en -grootte (ook zonder vergrootglas goed te lezen) en {{Wp|bladspiegel}}. Met een gemiddelde regelafstand (niet te dicht op elkaar, maar ook niet te ver uit elkaar) en een ruime marge in de kantlijnen (± 3 cm links en rechts). Aan de bovenkant komt een ruimere marge dan aan de onderkant van een pagina. Scheid de verschillende onderdelen met een of meer witregels. Scheid alinea's met één witregel van elkaar. Gebruik de gekozen lay-out het hele document door, dat zorgt voor rust.
** Werk met tussenkopjes zodat gebruikers sneller kunnen vinden wat zij zoeken.
** Een stapsgewijze opzet biedt vaak een beter toegankelijke instructie dan één grote brei aan tekst. Een gewone nummering kan volstaan, of begin elke alinea met Stap 1, Stap 2, etc. 
** De juiste volgorde van instructies: leer je doelgroep eerst de basiskennis, gebruikte terminologie en basishandelingen. En beschrijf daarna pas moeilijker acties of acties voor gevorderden (die de basikennis al bezitten). 
* '''Taalgebruik''':
** Schrijf kort en krachtig, wees duidelijk en to-the-point, zonder overbodige uitweidingen. Geef alleen uitleg als dat nodig is.
** Schrijf in de {{Wp|gebiedende wijs}}, zeker in een stapsgewijze instructie. 
** Schrijf in de taal van de beoogde gebruiker. Vermijd moeilijke woorden en vakterminologie in teksten voor eindgebruikers en beginnelingen (zoals consumenten), of leg die eerst kort uit. De uitleg kan via een link naar de betreffende Wikipedia-pagina, in de tekst tussen haakjes (), in een ingesprongen regel er onder, in de kantlijn (in blauw in plaats van zwart), in een voetnoot of in een apart hoofdstuk (als het om veel vaktermen gaat). Maar doe het wel consequent op dezelfde manier in het hele document.
* De '''mate van gedetailleerdheid'''. Bied eerst de hoofdlijnen en ga dan pas in op details. Dat kan bijvoorbeeld door de details visueel te laten inspringen (de hoofdlijnen staan dan steeds links uitgelijnd en de regels met details beginnen iets naar rechts). 
* Stof voor beginnelingen èn voor wie al veel over het onderwerp weet en alleen de fijne kneepjes wil nalezen.
* Veel '''voorbeelden en afbeeldingen''' die de tekst verduidelijken. 
** Afbeeldingen, instructiefilmpjes en andere media kun je vinden in [[c:Main Page|Wikimedia Commons]]. In het [[Handboek Wikimedia Commons/Deel I Basis#Zoeken|Handboek - Zoeken]] staan aanwijzingen hoe je ze kunt vinden. 
** Voor het zelf uploaden op Commons van afbeeldingen of andere media gelden regels, je mag ze bijvoorbeeld niet zomaar van internet plukken, zie [[Handboek_Wikimedia_Commons/Uploaden|Handboek - Uploaden]]. Zo kun je ook eigengemaakte media (zoals instructietekeningen of instructiefilmpjes) gebruiken in een Wikibook. 
** De in het [[Handboek_Wikimedia_Commons/Uploaden#Stap_3:_Zorg_dat_de_auteursrechten_in_orde_zijn|Commons-Handboek]] vermelde regels over auteursrechten gelden ook voor teksten buiten de Wikimedia-projecten, zoals gedrukte boeken en websites. Wel kun je in alle soorten teksten media uit Commons gebruiken, mits je je aan de voorwaarden houdt (zoals vermelding van de maker, licentie en bron). Het kan je duur te staan komen als je zonder toestemming media van anderen gebruikt. Wel toegestaan is het opnemen van weblinks naar dergelijke media.
* '''Risico's''' en hoe die zijn te voorkomen. Meld of er beschermingsmiddelen nodig zijn (zoals werkhandschoenen, gehoorbescherming, mondkapjes, veiligheidsbril, helm, kniebeschermers). Wijs er ook op hoe een product niet gebruikt mag worden en wat de consequenties zijn als dat toch gebeurt. Zet waarschuwingen in een omrand kader, zodat ze goed opvallen.
* '''Contactgegevens''': Waar men terecht kan voor vragen en klachten.
* Lijst met veelgebruikte '''afkortingen''' en hun betekenissen.
* '''{{Wp|Index (boek)|Index}}''' (als het om een langere handleiding gaat): een lijst met trefwoorden met hun vindplaatsen (paginanummers of weblinks) in de handleiding, zodat gebruikers snel en gemakkelijk kunnen navigeren. 
Vergeet ook niet de laatste drie stappen van het [[Schrijven/Schrijfproces|Schrijfproces]] uit te voeren. Indien mogelijk: schakel een of meer proeflezers in, laat hen alle stappen van de handleiding in de praktijk testen en verwerk hun commentaar in de handleiding.

== Onderhoud ==
Nadat een handleiding is gepubliceerd of uitgedeeld, kunnen er correcties of aanvullingen nodig zijn. In een digitale versie kunnen die gemakkelijker doorgevoerd worden doorgevoerd dan in een papieren versie. Aan gedrukte teksten wordt wel een {{Wp|erratum}} toegevoegd (of online gezet). Maar anders komt het toch neer op een verbeterde editie. Hieronder gaan we uit van een digitaal document.

Na het publiceren van de handleiding of instructies, is het belangrijk dat ten minste één persoon als verantwoordelijke wordt benoemd voor het actueel houden ervan. Dat kan de schrijver zijn, maar ook iemand anders, bijvoorbeeld iemand die veel met het product werkt en/of de handleiding veel gebruikt.

Het belangrijkste is, dat er aan gedacht wordt om een handleiding te verbeteren als daar aanleiding voor is. Daar gaat het al snel mis. Men komt er achter dat er iets veranderd of toegevoegd is aan het product (incusief applicatie) waarmee men werkt of aan de werkwijze op de afdeling, dat er nog een extra toepassing is of dat er meer mogelijkheden zijn, en neemt die voor kennisgeving aan, zonder de klik te maken: dat moet ook in de handleiding worden aangepast. 

Daarom is het goed om instructies en handleidingen een keer per jaar kritisch door te nemen en te beoordelen of er wijzingen zijn geweest en aanpassingen nodig zijn.

== Geraadpleegde bronnen ==
* [https://www.manualise.com/nl/handleiding-maken/instructie-schrijven/ Manualise: Instructie schrijven] (geraadpleegd op 29-8-2026)
* [https://www.manualise.com/nl/handleiding-maken/ Manualise: Handleiding maken] (geraadpleegd op 29-8-2026)

{{Sub}}</text>
      <sha1>furhz1h8ac7tg3j816j8ujlzq1t075b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schrijven/Artikelen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46768</id>
    <revision>
      <id>429739</id>
      <parentid>429434</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T03:35:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Nieuwsbericht */</comment>
      <origin>429739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10311" sha1="mf9khw5xn2yf5w6eck9o0cgfn548sj2" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}
{{wiu3|JopkeB}}

Een '''artikel''' is een informatieve tekst over een specifiek onderwerp in een krant, tijdschrift, nieuwsbrief, encyclopedie of op een website. De tekst kan geïllustreerd zijn met toepasselijke afbeeldingen, zoals foto's, tekeningen en/of diagrammen.

Artikelen bestaan in soorten en maten. Van korte nieuwsberichten en {{Wp|Lemma (naslagwerk)|lemma's}} in een encyclopedie tot wetenschappelijke artikelen van tientallen pagina's. Van gericht op het nieuws van de dag tot reisverhalen en onderzoeksartikelen. Hieronder zijn enkele soorten beschreven (zie de inhoudsopgave in de linkerkolom onderaan). 

De '''doelgroep''' bestaat hier voornamelijk uit (1) amateurs, zoals vrijwilligers bij buurtkranten en verenigingsorganen (o.a. clubbladen) en (2) middelbare scholieren die zich willen oriënteren of journalistiek iets voor hen is. Wie professioneel artikelen wil schrijven, volge een journalistieke opleiding of wetenschappelijke studie.

== Algemene aandachtspunten ==
In het algemeen zijn er de volgende aandachtspunten bij het schrijven van een artikel:
* Doorloop de stappen uit het [[Schrijven/Schrijfproces|Schrijfproces]].
* Besteed daarbij extra aandacht aan:
** De '''redactionele formule'''. Die bevat richtlijnen voor een mediaproduct (zoals een krant, website, nieuwsbrief, e.d.), waarin doelgroep, doelstellingen, inhoudelijke thema’s, tone-of-voice en look &amp; feel zijn vastgelegd. Onderdelen van een redactionele formule kunnen ook zijn: 
:# Onderwerpen die wel en niet passend zijn. 
:# Rekening houden met een bepaalde signatuur, bijvoorbeeld conservatief, progressief, christelijk, neutraal.
:# Gericht op het publiek van het medium, bijvoorbeeld: de moeilijkheidsgraad sluit aan bij het gemiddelde opleidingsniveau, bepaalde smaak (highbrow, volks), interesses, gewenste diepgang of gericht op een bepaalde regio. 
:* De '''lengte''' van het artikel. Een artikel wordt in de regel gepubliceerd in een medium (krant, tijdschrift, etc.) waarvan de ruimte beperkt is. Een hoofdredactie zal van tevoren de maximale lengte doorgeven aan een schrijver, mede afhankelijk van hoe belangrijk het onderwerp is.
:* De '''deadline''' voor het inleveren van het artikel. Er is een van tevoren afgesproken moment waarop de krant, het tijdschrift of ander medium naar de drukker gaat of online wordt gepubliceerd. Daarvóór zal het artikel nog beoordeeld en wellicht gecorrigeerd moeten worden door een (eind-)redacteur. Houd je dus aan de afgesproken deadline, anders moet publicatie ervan worden uitgesteld of vervalt je artikel zelfs omdat het later niet meer relevant is.
:* '''{{Wp|Hoor en wederhoor in de journalistiek|Hoor en wederhoor}}'''. Een belangrijk principe in de journalistiek is het toepassen van hoor en wederhoor. Zorg ervoor dat alle kanten van een situatie worden belicht, van voorstanders èn tegenstanders. Benader zo nodig andere partijen om commentaar te leveren. 
:* Mate van '''objectiviteit'''. In hoeverre eigen commentaar, meningen of interpretaties gewenst zijn, hangt af van het soort artikel en het beleid van het medium. Bij een reportage zal meer eigen inbreng zijn toegestaan dan bij een nieuwsbericht. Overleg dat van tevoren met de (hoofd-)redactie.
:* De opbouw&lt;ref&gt;Overgenomen uit {{Wp|Artikel (redactioneel)}} en vervolgens aangepast&lt;/ref&gt;: 
:** Een pakkende titel die de inhoud dekt en uitnodigt tot lezen.
:** Een {{Wp|lead (inleiding)}}: introductie, korte inleiding. Met bij voorkeur hier al korte antwoorden op de vragen &quot;wie, wat, waar, wanneer, waarom en hoe&quot;. Wie zijn betrokken, wat speelt er, waar, wanneer en waarom speelt het zich af, en hoe zit het in elkaar? Bijvoorbeeld: ''Op [datum/dag] schoot een inwoner van [woonplaats] zijn buurman dood naar aanleiding van een uit de hand gelopen burenruzie.''
:** {{Wp|Broodtekst}}: de hoofdtekst, waarin je feiten op een soepele manier aan elkaar schrijft. Eventuele meningen en interpretaties moeten goed te onderscheiden zijn van de feiten.
:** Vaak ontbreekt een slot met een samenvatting en/of conclusie, afhankelijk van het soort artikel. 

== Nieuwsbericht ==
Een '''nieuwsbericht''' beschrijft kort en krachtig een actuele gebeurtenis.

Actiepunten voor het schrijven van een nieuwsbericht:
# Doorloop de stappen uit het [[Schrijven/Schrijfproces|Schrijfproces]]. Passages over langere teksten kun je overslaan.
# Besteed daarbij extra aandacht aan:
## Het onderwerp: dat moet actualiteitswaarde hebben: 
### Voor een dagblad moet de gebeurtenis vandaag of gisteren hebben plaatsgevonden, voor een weekblad in de afgelopen week, etc. 
### De gebeurtenis moet van belang zijn voor de doelgroep. Bijvoorbeeld: een gebeurtenis in Gelderland zal vaak wel nieuwswaarde voor de ''De Gelderlander'' hebben, maar geen of zelden voor het ''Dagblad van het Noorden'' of een vakblad voor wiskundigen. 
## De feiten. Een nieuwsbericht vermeldt feiten, geen meningen. 
### Het bericht geeft antwoord op de vragen &quot;wie, wat, waar, wanneer, waarom en hoe&quot;. Wat is er precies gebeurd, wie waren daarbij betrokken (zoals: wie waren de daders, hoeveel slachtoffers waren er, wie waren (vooral) slachtoffer, hoe gaat het nu met de slachtoffers), waar, wanneer en waarom vond de gebeurtenis plaats en hoe kon het gebeuren? Maar ook: hoe snel waren brandweer, politie en/of andere hulpverleners ter plaatse, hoe reageerden betrokkenen en verantwoordelijken (zoals overheid)? Stel jezelf vragen die lezers ook kunnen hebben. 
### De feiten moeten waar zijn, dubbbelcheck hen en gebruik betrouwbare bronnen. Onderzoek of het niet om nepnieuws gaat.
### Neem niet klakkeloos een [[Schrijven/Persbericht|persbericht]] over van een persbureau, bedrijf of andere organisatie. Vooral bedrijven en organisaties kunnen andere doelen hebben dan de volledige waarheid verspreiden. Het kan hen bijvoorbeeld gaan om commerciële doelen of gratis en kritiekloze aandacht voor hun activiteiten of producten. Spit verder, doe research, boor meer bronnen aan, om het hele verhaal boven water te krijgen. En bepaal pas daarna wat je wel en niet in het nieuwsbericht opneemt.
## Aanvullingen op de algmene opbouw: de {{Wp|Broodtekst}} dient &quot;oprolbaar&quot; te zijn, d.w.z. zó geschreven dat het belangrijkste bovenaan staat en het bericht na elke alinea is af te breken zonder aan de nieuwswaarde ervan afbreuk te doen. Als er uiteindelijk geen plaats meer is voor het hele artikel, kan de eindredacteur het artikel zo gemakkelijk inkorten. Een nieuwsbericht heeft dus in de regel geen slot met een samenvatting en/of conclusie. 
### (eventueel:) Afbeeldingen zoals foto’s, grafieken, tekeningen, illustraties.

== Achtergrondartikel ==

== Verslag ==
Een '''verslag''' is een samenvatting van een evenement of bijeenkomst. Het is een artikel waarin op ordelijke wijze wordt beschreven wat er is gebeurd. Bijvoorbeeld een verslag van een rechtszaak, gemeenteraadvergadering, opening van een nieuwe speeltuin door de wethouder of een wedstrijd. De verslaggever is bij voorkeur lijfelijk aanwezig geweest bij het evenement en heeft er bijvoorbeeld ook deelnemers (ook toeschouwers) kunnen interviewen. 

Actiepunten voor het schrijven van een verslag:
# Regel van tevoren toegang tot het evenement of bijeenkomst. Zorg ook voor een fotograaf. 
# Bereid je voor: zorg dat je de namen van de hoofdrolspelers kent en hun gezichten zal herkennen; verdiep je van tevoren in het onderwerp: wat komt er precies aan de orde (probeer de agenda van tevoren te hebben); zorg dat je vertrouwd bent met het jargon en de spelregels (zowel van een vergadering, rechtszaak als wedstrijd). 
# Reis erheen en maak er aantekeningen: vlak van tevoren, tijdens en direct na het evenement. 
# Doorloop de stappen uit het [[Schrijven/Schrijfproces|Schrijfproces]].
# Besteed daarbij extra aandacht aan:
## De '''feiten''': In het verslag komen allereerst feiten en resultaten aan bod. Het gaat om &quot;wie, wat, waar, wanneer, waarom en hoe&quot;. Welke belangrijke uitspraken zijn gedaan, wie deed die en hoe werd daar op gereageerd? Welke moties zijn aangenomen? Wat was de uitspraak van de rechter? Wie maakten doelpunten en wie gaven daarvoor voorzetten, hoeveel op het doel gerichte ballen ving de keeper? Welke artiesten traden op en wat lieten ze zien en horen? 
## '''Ervaringen''': hoe waren de omstandigheden (het weer, te warm/koud, bedompt, modderig, etc.), hoe was de sfeer: ontspannen, feestelijk, lawaaierig, gespannen, waren er protesten of rellen? Verliep de gebeurtenis orderlijk, luisterde men naar elkaar en reageerde men op vorige sprekers, of was het ieder voor zich? Begon het evenement op tijd, hield men zich aan de tijd of liep het uit?
## '''Meningen''': De auteur kan een korte reflectie op het gebeuren opnemen, van hem-/haarzelf of van een of meer deskundigen. Bijvoorbeeld of een gerechtelijke uitspraak in lijn is met uitspraken van soortgelijke rechtszaken of juist opvallend is of afwijkt. Of wie moet worden beschouwd als de winnaar van de teamwedstrijd of wie er juist een potje van heeft gemaakt. 
## '''Foto's''' of andere afbeeldingen. Zij zijn een aanvuling op de tekst, waardoor lezers zich beter een voorstelling kunnen maken van het evenement.

== Reportage ==
Bij een '''reportage''' gaat het niet om een verslag van een evenement, maar om een inkijkje in een bepaalde leefwereld, zoals van de toestand in een rampgebied of achterstandswijk en de gang van zaken in een bedrijf of andere organisatie, tot de aanloop naar een rechtszaak.

=== Reisverhaal ===

== Interview ==

== Portret ==

== Onderzoeksartikel ==

== Opinie-artikel == 
Inclusief hoofdredactioneel commentaar.

Zie [[Schrijven/Opinieartikel|Opinieartikel]]. 

== Recensie ==
Zie [[Schrijven/Recensies|Recensies]]

== Artikel in een encyclopedie ==
Ook wel &quot;lemma&quot; genoemd. Zie {{Wp|Help:Tips voor het schrijven van een goed artikel}} in Wikipedia.

== Wetenschappelijk artikel ==
Zie het Wikibook [[Van Idee tot Publicatie]], ook voor scripties (Nederland) en eindwerken (België).

== Zie ook ==
* [[Schrijven/Column|Column]]
* [[Schrijven/Brieven#Ingezonden_brief|Ingezonden brief]]
* [[Informatievoorziening/Contentcuratie|Contentcuratie]] - attendering op nieuwe informatie, verrijkt met een toelichting, opinie, je eigen visie, duiding, context, commentaar en/of kanttekeningen

== Bronnen en referenties ==

{{Sub}}</text>
      <sha1>mf9khw5xn2yf5w6eck9o0cgfn548sj2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429741</id>
      <parentid>429739</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T05:05:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Achtergrondartikel */ Deel 1</comment>
      <origin>429741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12254" sha1="ra3r87phtsnu94r4gc1jjv5kf9lhpau" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}
{{wiu3|JopkeB}}

Een '''artikel''' is een informatieve tekst over een specifiek onderwerp in een krant, tijdschrift, nieuwsbrief, encyclopedie of op een website. De tekst kan geïllustreerd zijn met toepasselijke afbeeldingen, zoals foto's, tekeningen en/of diagrammen.

Artikelen bestaan in soorten en maten. Van korte nieuwsberichten en {{Wp|Lemma (naslagwerk)|lemma's}} in een encyclopedie tot wetenschappelijke artikelen van tientallen pagina's. Van gericht op het nieuws van de dag tot reisverhalen en onderzoeksartikelen. Hieronder zijn enkele soorten beschreven (zie de inhoudsopgave in de linkerkolom onderaan). 

De '''doelgroep''' bestaat hier voornamelijk uit (1) amateurs, zoals vrijwilligers bij buurtkranten en verenigingsorganen (o.a. clubbladen) en (2) middelbare scholieren die zich willen oriënteren of journalistiek iets voor hen is. Wie professioneel artikelen wil schrijven, volge een journalistieke opleiding of wetenschappelijke studie.

== Algemene aandachtspunten ==
In het algemeen zijn er de volgende aandachtspunten bij het schrijven van een artikel:
* Doorloop de stappen uit het [[Schrijven/Schrijfproces|Schrijfproces]].
* Besteed daarbij extra aandacht aan:
** De '''redactionele formule'''. Die bevat richtlijnen voor een mediaproduct (zoals een krant, website, nieuwsbrief, e.d.), waarin doelgroep, doelstellingen, inhoudelijke thema’s, tone-of-voice en look &amp; feel zijn vastgelegd. Onderdelen van een redactionele formule kunnen ook zijn: 
:# Onderwerpen die wel en niet passend zijn. 
:# Rekening houden met een bepaalde signatuur, bijvoorbeeld conservatief, progressief, christelijk, neutraal.
:# Gericht op het publiek van het medium, bijvoorbeeld: de moeilijkheidsgraad sluit aan bij het gemiddelde opleidingsniveau, bepaalde smaak (highbrow, volks), interesses, gewenste diepgang of gericht op een bepaalde regio. 
:* De '''lengte''' van het artikel. Een artikel wordt in de regel gepubliceerd in een medium (krant, tijdschrift, etc.) waarvan de ruimte beperkt is. Een hoofdredactie zal van tevoren de maximale lengte doorgeven aan een schrijver, mede afhankelijk van hoe belangrijk het onderwerp is.
:* De '''deadline''' voor het inleveren van het artikel. Er is een van tevoren afgesproken moment waarop de krant, het tijdschrift of ander medium naar de drukker gaat of online wordt gepubliceerd. Daarvóór zal het artikel nog beoordeeld en wellicht gecorrigeerd moeten worden door een (eind-)redacteur. Houd je dus aan de afgesproken deadline, anders moet publicatie ervan worden uitgesteld of vervalt je artikel zelfs omdat het later niet meer relevant is.
:* '''{{Wp|Hoor en wederhoor in de journalistiek|Hoor en wederhoor}}'''. Een belangrijk principe in de journalistiek is het toepassen van hoor en wederhoor. Zorg ervoor dat alle kanten van een situatie worden belicht, van voorstanders èn tegenstanders. Benader zo nodig andere partijen om commentaar te leveren. 
:* Mate van '''objectiviteit'''. In hoeverre eigen commentaar, meningen of interpretaties gewenst zijn, hangt af van het soort artikel en het beleid van het medium. Bij een reportage zal meer eigen inbreng zijn toegestaan dan bij een nieuwsbericht. Overleg dat van tevoren met de (hoofd-)redactie.
:* De opbouw&lt;ref&gt;Overgenomen uit {{Wp|Artikel (redactioneel)}} en vervolgens aangepast&lt;/ref&gt;: 
:** Een pakkende titel die de inhoud dekt en uitnodigt tot lezen.
:** Een {{Wp|lead (inleiding)}}: introductie, korte inleiding. Met bij voorkeur hier al korte antwoorden op de vragen &quot;wie, wat, waar, wanneer, waarom en hoe&quot;. Wie zijn betrokken, wat speelt er, waar, wanneer en waarom speelt het zich af, en hoe zit het in elkaar? Bijvoorbeeld: ''Op [datum/dag] schoot een inwoner van [woonplaats] zijn buurman dood naar aanleiding van een uit de hand gelopen burenruzie.''
:** {{Wp|Broodtekst}}: de hoofdtekst, waarin je feiten op een soepele manier aan elkaar schrijft. Eventuele meningen en interpretaties moeten goed te onderscheiden zijn van de feiten.
:** Vaak ontbreekt een slot met een samenvatting en/of conclusie, afhankelijk van het soort artikel. 

== Nieuwsbericht ==
Een '''nieuwsbericht''' beschrijft kort en krachtig een actuele gebeurtenis.

Actiepunten voor het schrijven van een nieuwsbericht:
# Doorloop de stappen uit het [[Schrijven/Schrijfproces|Schrijfproces]]. Passages over langere teksten kun je overslaan.
# Besteed daarbij extra aandacht aan:
## Het onderwerp: dat moet actualiteitswaarde hebben: 
### Voor een dagblad moet de gebeurtenis vandaag of gisteren hebben plaatsgevonden, voor een weekblad in de afgelopen week, etc. 
### De gebeurtenis moet van belang zijn voor de doelgroep. Bijvoorbeeld: een gebeurtenis in Gelderland zal vaak wel nieuwswaarde voor de ''De Gelderlander'' hebben, maar geen of zelden voor het ''Dagblad van het Noorden'' of een vakblad voor wiskundigen. 
## De feiten. Een nieuwsbericht vermeldt feiten, geen meningen. 
### Het bericht geeft antwoord op de vragen &quot;wie, wat, waar, wanneer, waarom en hoe&quot;. Wat is er precies gebeurd, wie waren daarbij betrokken (zoals: wie waren de daders, hoeveel slachtoffers waren er, wie waren (vooral) slachtoffer, hoe gaat het nu met de slachtoffers), waar, wanneer en waarom vond de gebeurtenis plaats en hoe kon het gebeuren? Maar ook: hoe snel waren brandweer, politie en/of andere hulpverleners ter plaatse, hoe reageerden betrokkenen en verantwoordelijken (zoals overheid)? Stel jezelf vragen die lezers ook kunnen hebben. 
### De feiten moeten waar zijn, dubbbelcheck hen en gebruik betrouwbare bronnen. Onderzoek of het niet om nepnieuws gaat.
### Neem niet klakkeloos een [[Schrijven/Persbericht|persbericht]] over van een persbureau, bedrijf of andere organisatie. Vooral bedrijven en organisaties kunnen andere doelen hebben dan de volledige waarheid verspreiden. Het kan hen bijvoorbeeld gaan om commerciële doelen of gratis en kritiekloze aandacht voor hun activiteiten of producten. Spit verder, doe research, boor meer bronnen aan, om het hele verhaal boven water te krijgen. En bepaal pas daarna wat je wel en niet in het nieuwsbericht opneemt.
## Aanvullingen op de algmene opbouw: de {{Wp|Broodtekst}} dient &quot;oprolbaar&quot; te zijn, d.w.z. zó geschreven dat het belangrijkste bovenaan staat en het bericht na elke alinea is af te breken zonder aan de nieuwswaarde ervan afbreuk te doen. Als er uiteindelijk geen plaats meer is voor het hele artikel, kan de eindredacteur het artikel zo gemakkelijk inkorten. Een nieuwsbericht heeft dus in de regel geen slot met een samenvatting en/of conclusie. 
### (eventueel:) Afbeeldingen zoals foto’s, grafieken, tekeningen, illustraties.

== Achtergrondartikel ==
Een achtergrondartikel is een langer stuk in een krant of tijdschrift dat dieper ingaat op een nieuwsfeit of recente gebeurtenis. De focus ligt op oorzaken, gevolgen, context, feiten in onderlinge samenhang, toelichtingen, interpretaties en andere achtergrondinformatie. Er worden verschillende invalshoeken (economisch, politiek, ecologisch, etc.) belicht en de bronvermelding is zorgvuldig.

Actiepunten voor het schrijven van een achtergrondartikel:
# Doorloop de stappen uit het [[Schrijven/Schrijfproces|Schrijfproces]]. Besteed daarbij extra aandacht aan:
# Het '''onderwerp''': dat moet prominent in het nieuws zijn.
# Het '''onderzoek''': 
## Begin met deskresearch, onderzoek achter je bureau: wat is er al bekend, welke artikelen zijn er al in de eigen krant of tijdschrift verschenen (dat zijn je uitgangspunten, een achtergrondartikel beschouwt de feiten die daarin zijn gepubliceerd als bekend en vat ze hooguit kort samen), wat is er nog meer bekend, wat kun je online vinden en hoe betrouwbaar zijn die bronnen, wat hebben tv- en radio-journaals al gemeld (jouw achtergrondartikel moet méér melden en die berichten niet klakkeloos overnemen). Nu heb je een beeld van wat er gebeurd is, wie er bij betrokken zijn en hopelijk ook wie of wat meer informatie kan verstrekken. 
## Spit verder, zoals: Hoe zijn betrokkenen (personen of organisatie) al eerder in het nieuws geweest, wat is hun achtergrond, hebben ze een strafblad? Raadpleeg gespecialiseerde bronnen waaruit informatie niet door een zoekmachine wordt gevonden, zoals het Kadaster, een nieuwsdatabank en een databank met rechterlijke uitspraken. 
## Interview betrokkenen en vraag hen het hemd van het lijf. Bereid die interviews goed voor. Interviewen kan telefonisch maar beter nog ter plaatse. Interview buurtbewoners, de plaatselijke politie, en wie je zoal verder tijdens het deskresearch bent tegengekomen. Richt je hierbij vooral op het ''waarom'' en ''hoe''.

== Verslag ==
Een '''verslag''' is een samenvatting van een evenement of bijeenkomst. Het is een artikel waarin op ordelijke wijze wordt beschreven wat er is gebeurd. Bijvoorbeeld een verslag van een rechtszaak, gemeenteraadvergadering, opening van een nieuwe speeltuin door de wethouder of een wedstrijd. De verslaggever is bij voorkeur lijfelijk aanwezig geweest bij het evenement en heeft er bijvoorbeeld ook deelnemers (ook toeschouwers) kunnen interviewen. 

Actiepunten voor het schrijven van een verslag:
# Regel van tevoren toegang tot het evenement of bijeenkomst. Zorg ook voor een fotograaf. 
# Bereid je voor: zorg dat je de namen van de hoofdrolspelers kent en hun gezichten zal herkennen; verdiep je van tevoren in het onderwerp: wat komt er precies aan de orde (probeer de agenda van tevoren te hebben); zorg dat je vertrouwd bent met het jargon en de spelregels (zowel van een vergadering, rechtszaak als wedstrijd). 
# Reis erheen en maak er aantekeningen: vlak van tevoren, tijdens en direct na het evenement. 
# Doorloop de stappen uit het [[Schrijven/Schrijfproces|Schrijfproces]].
# Besteed daarbij extra aandacht aan:
## De '''feiten''': In het verslag komen allereerst feiten en resultaten aan bod. Het gaat om &quot;wie, wat, waar, wanneer, waarom en hoe&quot;. Welke belangrijke uitspraken zijn gedaan, wie deed die en hoe werd daar op gereageerd? Welke moties zijn aangenomen? Wat was de uitspraak van de rechter? Wie maakten doelpunten en wie gaven daarvoor voorzetten, hoeveel op het doel gerichte ballen ving de keeper? Welke artiesten traden op en wat lieten ze zien en horen? 
## '''Ervaringen''': hoe waren de omstandigheden (het weer, te warm/koud, bedompt, modderig, etc.), hoe was de sfeer: ontspannen, feestelijk, lawaaierig, gespannen, waren er protesten of rellen? Verliep de gebeurtenis orderlijk, luisterde men naar elkaar en reageerde men op vorige sprekers, of was het ieder voor zich? Begon het evenement op tijd, hield men zich aan de tijd of liep het uit?
## '''Meningen''': De auteur kan een korte reflectie op het gebeuren opnemen, van hem-/haarzelf of van een of meer deskundigen. Bijvoorbeeld of een gerechtelijke uitspraak in lijn is met uitspraken van soortgelijke rechtszaken of juist opvallend is of afwijkt. Of wie moet worden beschouwd als de winnaar van de teamwedstrijd of wie er juist een potje van heeft gemaakt. 
## '''Foto's''' of andere afbeeldingen. Zij zijn een aanvuling op de tekst, waardoor lezers zich beter een voorstelling kunnen maken van het evenement.

== Reportage ==
Bij een '''reportage''' gaat het niet om een verslag van een evenement, maar om een inkijkje in een bepaalde leefwereld, zoals van de toestand in een rampgebied of achterstandswijk en de gang van zaken in een bedrijf of andere organisatie, tot de aanloop naar een rechtszaak.

=== Reisverhaal ===

== Interview ==

== Portret ==

== Onderzoeksartikel ==

== Opinie-artikel == 
Inclusief hoofdredactioneel commentaar.

Zie [[Schrijven/Opinieartikel|Opinieartikel]]. 

== Recensie ==
Zie [[Schrijven/Recensies|Recensies]]

== Artikel in een encyclopedie ==
Ook wel &quot;lemma&quot; genoemd. Zie {{Wp|Help:Tips voor het schrijven van een goed artikel}} in Wikipedia.

== Wetenschappelijk artikel ==
Zie het Wikibook [[Van Idee tot Publicatie]], ook voor scripties (Nederland) en eindwerken (België).

== Zie ook ==
* [[Schrijven/Column|Column]]
* [[Schrijven/Brieven#Ingezonden_brief|Ingezonden brief]]
* [[Informatievoorziening/Contentcuratie|Contentcuratie]] - attendering op nieuwe informatie, verrijkt met een toelichting, opinie, je eigen visie, duiding, context, commentaar en/of kanttekeningen

== Bronnen en referenties ==

{{Sub}}</text>
      <sha1>ra3r87phtsnu94r4gc1jjv5kf9lhpau</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429752</id>
      <parentid>429741</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T11:44:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Achtergrondartikel */ Deel 2</comment>
      <origin>429752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14446" sha1="rscdzy640de6u4lh6yc87fzwpg1xhmz" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}
{{wiu3|JopkeB}}

Een '''artikel''' is een informatieve tekst over een specifiek onderwerp in een krant, tijdschrift, nieuwsbrief, encyclopedie of op een website. De tekst kan geïllustreerd zijn met toepasselijke afbeeldingen, zoals foto's, tekeningen en/of diagrammen.

Artikelen bestaan in soorten en maten. Van korte nieuwsberichten en {{Wp|Lemma (naslagwerk)|lemma's}} in een encyclopedie tot wetenschappelijke artikelen van tientallen pagina's. Van gericht op het nieuws van de dag tot reisverhalen en onderzoeksartikelen. Hieronder zijn enkele soorten beschreven (zie de inhoudsopgave in de linkerkolom onderaan). 

De '''doelgroep''' bestaat hier voornamelijk uit (1) amateurs, zoals vrijwilligers bij buurtkranten en verenigingsorganen (o.a. clubbladen) en (2) middelbare scholieren die zich willen oriënteren of journalistiek iets voor hen is. Wie professioneel artikelen wil schrijven, volge een journalistieke opleiding of wetenschappelijke studie.

== Algemene aandachtspunten ==
In het algemeen zijn er de volgende aandachtspunten bij het schrijven van een artikel:
* Doorloop de stappen uit het [[Schrijven/Schrijfproces|Schrijfproces]].
* Besteed daarbij extra aandacht aan:
** De '''redactionele formule'''. Die bevat richtlijnen voor een mediaproduct (zoals een krant, website, nieuwsbrief, e.d.), waarin doelgroep, doelstellingen, inhoudelijke thema’s, tone-of-voice en look &amp; feel zijn vastgelegd. Onderdelen van een redactionele formule kunnen ook zijn: 
:# Onderwerpen die wel en niet passend zijn. 
:# Rekening houden met een bepaalde signatuur, bijvoorbeeld conservatief, progressief, christelijk, neutraal.
:# Gericht op het publiek van het medium, bijvoorbeeld: de moeilijkheidsgraad sluit aan bij het gemiddelde opleidingsniveau, bepaalde smaak (highbrow, volks), interesses, gewenste diepgang of gericht op een bepaalde regio. 
:* De '''lengte''' van het artikel. Een artikel wordt in de regel gepubliceerd in een medium (krant, tijdschrift, etc.) waarvan de ruimte beperkt is. Een hoofdredactie zal van tevoren de maximale lengte doorgeven aan een schrijver, mede afhankelijk van hoe belangrijk het onderwerp is.
:* De '''deadline''' voor het inleveren van het artikel. Er is een van tevoren afgesproken moment waarop de krant, het tijdschrift of ander medium naar de drukker gaat of online wordt gepubliceerd. Daarvóór zal het artikel nog beoordeeld en wellicht gecorrigeerd moeten worden door een (eind-)redacteur. Houd je dus aan de afgesproken deadline, anders moet publicatie ervan worden uitgesteld of vervalt je artikel zelfs omdat het later niet meer relevant is.
:* '''{{Wp|Hoor en wederhoor in de journalistiek|Hoor en wederhoor}}'''. Een belangrijk principe in de journalistiek is het toepassen van hoor en wederhoor. Zorg ervoor dat alle kanten van een situatie worden belicht, van voorstanders èn tegenstanders. Benader zo nodig andere partijen om commentaar te leveren. 
:* Mate van '''objectiviteit'''. In hoeverre eigen commentaar, meningen of interpretaties gewenst zijn, hangt af van het soort artikel en het beleid van het medium. Bij een reportage zal meer eigen inbreng zijn toegestaan dan bij een nieuwsbericht. Overleg dat van tevoren met de (hoofd-)redactie.
:* De opbouw&lt;ref&gt;Overgenomen uit {{Wp|Artikel (redactioneel)}} en vervolgens aangepast&lt;/ref&gt;: 
:** Een pakkende titel die de inhoud dekt en uitnodigt tot lezen.
:** Een {{Wp|lead (inleiding)}}: introductie, korte inleiding. Met bij voorkeur hier al korte antwoorden op de vragen &quot;wie, wat, waar, wanneer, waarom en hoe&quot;. Wie zijn betrokken, wat speelt er, waar, wanneer en waarom speelt het zich af, en hoe zit het in elkaar? Bijvoorbeeld: ''Op [datum/dag] schoot een inwoner van [woonplaats] zijn buurman dood naar aanleiding van een uit de hand gelopen burenruzie.''
:** {{Wp|Broodtekst}}: de hoofdtekst, waarin je feiten op een soepele manier aan elkaar schrijft. Eventuele meningen en interpretaties moeten goed te onderscheiden zijn van de feiten.
:** Vaak ontbreekt een slot met een samenvatting en/of conclusie, afhankelijk van het soort artikel. 

== Nieuwsbericht ==
Een '''nieuwsbericht''' beschrijft kort en krachtig een actuele gebeurtenis.

Actiepunten voor het schrijven van een nieuwsbericht:
# Doorloop de stappen uit het [[Schrijven/Schrijfproces|Schrijfproces]]. Passages over langere teksten kun je overslaan.
# Besteed daarbij extra aandacht aan:
## Het onderwerp: dat moet actualiteitswaarde hebben: 
### Voor een dagblad moet de gebeurtenis vandaag of gisteren hebben plaatsgevonden, voor een weekblad in de afgelopen week, etc. 
### De gebeurtenis moet van belang zijn voor de doelgroep. Bijvoorbeeld: een gebeurtenis in Gelderland zal vaak wel nieuwswaarde voor de ''De Gelderlander'' hebben, maar geen of zelden voor het ''Dagblad van het Noorden'' of een vakblad voor wiskundigen. 
## De feiten. Een nieuwsbericht vermeldt feiten, geen meningen. 
### Het bericht geeft antwoord op de vragen &quot;wie, wat, waar, wanneer, waarom en hoe&quot;. Wat is er precies gebeurd, wie waren daarbij betrokken (zoals: wie waren de daders, hoeveel slachtoffers waren er, wie waren (vooral) slachtoffer, hoe gaat het nu met de slachtoffers), waar, wanneer en waarom vond de gebeurtenis plaats en hoe kon het gebeuren? Maar ook: hoe snel waren brandweer, politie en/of andere hulpverleners ter plaatse, hoe reageerden betrokkenen en verantwoordelijken (zoals overheid)? Stel jezelf vragen die lezers ook kunnen hebben. 
### De feiten moeten waar zijn, dubbbelcheck hen en gebruik betrouwbare bronnen. Onderzoek of het niet om nepnieuws gaat.
### Neem niet klakkeloos een [[Schrijven/Persbericht|persbericht]] over van een persbureau, bedrijf of andere organisatie. Vooral bedrijven en organisaties kunnen andere doelen hebben dan de volledige waarheid verspreiden. Het kan hen bijvoorbeeld gaan om commerciële doelen of gratis en kritiekloze aandacht voor hun activiteiten of producten. Spit verder, doe research, boor meer bronnen aan, om het hele verhaal boven water te krijgen. En bepaal pas daarna wat je wel en niet in het nieuwsbericht opneemt.
## Aanvullingen op de algmene opbouw: de {{Wp|Broodtekst}} dient &quot;oprolbaar&quot; te zijn, d.w.z. zó geschreven dat het belangrijkste bovenaan staat en het bericht na elke alinea is af te breken zonder aan de nieuwswaarde ervan afbreuk te doen. Als er uiteindelijk geen plaats meer is voor het hele artikel, kan de eindredacteur het artikel zo gemakkelijk inkorten. Een nieuwsbericht heeft dus in de regel geen slot met een samenvatting en/of conclusie. 
### (eventueel:) Afbeeldingen zoals foto’s, grafieken, tekeningen, illustraties.

== Achtergrondartikel ==
Een achtergrondartikel is een langer stuk in een krant of tijdschrift dat dieper ingaat op een nieuwsfeit of recente gebeurtenis. De focus ligt op oorzaken, gevolgen, context, feiten in onderlinge samenhang, toelichtingen, interpretaties en andere achtergrondinformatie. Er worden verschillende invalshoeken (economisch, politiek, ecologisch, etc.) belicht en de bronvermelding is zorgvuldig.

Actiepunten voor het schrijven van een achtergrondartikel:
# Doorloop de stappen uit het [[Schrijven/Schrijfproces|Schrijfproces]] en de hierboven vermelde [[Schrijven/Artikelen#Algemene_aandachtspunten|algemene aandachtspunten voor artikelen]]. Besteed daarbij extra aandacht aan:
# Het '''onderwerp''': dat moet prominent in het nieuws zijn (geweest).
# Het '''onderzoek''': 
## Begin met deskresearch, onderzoek achter je bureau: wat is er al bekend, welke artikelen zijn er al in de eigen krant of tijdschrift verschenen (dat zijn je uitgangspunten, een achtergrondartikel beschouwt de feiten die daarin zijn gepubliceerd als bekend en vat ze hooguit kort samen), wat is er nog meer bekend, wat kun je online vinden en hoe betrouwbaar zijn die bronnen, wat hebben tv- en radio-journaals al gemeld (jouw achtergrondartikel moet méér en andere feiten en meningen melden, en die berichten zeker niet klakkeloos overnemen). Nu heb je een beeld van wat er gebeurd is, wie er bij betrokken zijn en hopelijk ook wie of wat meer informatie kan verstrekken. 
## Spit verder, zoals: Hoe zijn betrokkenen (personen of organisaties) en/of locaties al eerder in het nieuws geweest en hoe, wat is hun achtergrond, hebben een of meer betrokken personen een strafblad? Raadpleeg gespecialiseerde bronnen met informatie die niet door een zoekmachine wordt gevonden, zoals de databanken van de Kamer van Koophandel, het Kadaster, met nieuws en/of met rechterlijke uitspraken. 
## Interview betrokkenen en deskundigen. Vraag hen het hemd van het lijf. Bereid die interviews goed voor. Interviewen kan telefonisch maar beter is ter plaatse. Interview buurtbewoners, de plaatselijke politie, en wie je zoal verder tijdens het deskresearch bent tegengekomen. Richt je hierbij vooral op het ''waarom'' (is dit gebeurd) en ''hoe'' (kon het gebeuren). Zorg voor {{Wp|Hoor en wederhoor in de journalistiek|hoor en wederhoor}}, zorg dat elk soort mening en kijk op de gebeurtenissen aan bod komen, vanuit verschillende inzichten. Wat zijn de achterliggende opvattingen van de geïnterviewden, hoe zijn ze tot deze meningen gekomen? Noteer zorgvuldig de namen en functies van de geïnterviewden, hun uitspraken en andere bijzonderheden (of neem opname-apparatuur mee). Neem eventueel een fotograaf mee voor foto's van de huidige situatie en geïnterviewden.
## Check de gegeven feiten en meningen: zijn ze waar, is het geen misinformatie? 
# De '''interpretatie''' en duiding van de gegevens en meningen:
## Zet alle gevonden feiten en meningen op een rijtje. Zet feiten in chronologische volgorde, èn maak per hoofdpersoon een rijtje.
## Nu je alles op een rijtje hebt gezet: wat denk jij dat er precies gebeurd is, wat de aanleiding was, welke voorbereidingen ervoor zijn gedaan of juist zijn nagelaten bij een natuurramp, wie erbij betrokken waren? Probeer dwarsverbanden te vinden. Hoe hangen de gegevens en meningen samen? Kloppen de meningen? Hoe gaat het verder, was dit alles of volgen er meer van dergelijke incidenten? Wat is er nodig om ze te voorkomen (of juist te faciliteren als het om een positief incident gaat, maar meestal gaat nieuws over nare gebeurtenissen). 
# '''Schrijf''' een goed lopend verhaal. Begin met de nieuwe feiten en meningen die je boven water hebt kunnen halen. Vermeld citaten tussen &quot;quotes&quot;. Verweef je interpretaties er in en eindig met je conclusie. Alle woorden en zinnen die niet tot de conclusie leiden, kunnen vervolgens geschrapt worden. Overweeg eventueel een tweede artikel met (een deel van) de geschrapte feiten, meningen en invalshoeken. Vermeld zorgvuldig je bronnen: wie heeft wat gezegd en beweerd, waar heb je de vermelde feiten gevonden? Kies beeldmateriaal uit (of laat dat over aan een beeldredacteur).

== Verslag ==
Een '''verslag''' is een samenvatting van een evenement of bijeenkomst. Het is een artikel waarin op ordelijke wijze wordt beschreven wat er is gebeurd. Bijvoorbeeld een verslag van een rechtszaak, gemeenteraadvergadering, opening van een nieuwe speeltuin door de wethouder of een wedstrijd. De verslaggever is bij voorkeur lijfelijk aanwezig geweest bij het evenement en heeft er bijvoorbeeld ook deelnemers (ook toeschouwers) kunnen interviewen. 

Actiepunten voor het schrijven van een verslag:
# Regel van tevoren toegang tot het evenement of bijeenkomst. Zorg ook voor een fotograaf. 
# Bereid je voor: zorg dat je de namen van de hoofdrolspelers kent en hun gezichten zal herkennen; verdiep je van tevoren in het onderwerp: wat komt er precies aan de orde (probeer de agenda van tevoren te hebben); zorg dat je vertrouwd bent met het jargon en de spelregels (zowel van een vergadering, rechtszaak als wedstrijd). 
# Reis erheen en maak er aantekeningen: vlak van tevoren, tijdens en direct na het evenement. 
# Doorloop de stappen uit het [[Schrijven/Schrijfproces|Schrijfproces]].
# Besteed daarbij extra aandacht aan:
## De '''feiten''': In het verslag komen allereerst feiten en resultaten aan bod. Het gaat om &quot;wie, wat, waar, wanneer, waarom en hoe&quot;. Welke belangrijke uitspraken zijn gedaan, wie deed die en hoe werd daar op gereageerd? Welke moties zijn aangenomen? Wat was de uitspraak van de rechter? Wie maakten doelpunten en wie gaven daarvoor voorzetten, hoeveel op het doel gerichte ballen ving de keeper? Welke artiesten traden op en wat lieten ze zien en horen? 
## '''Ervaringen''': hoe waren de omstandigheden (het weer, te warm/koud, bedompt, modderig, etc.), hoe was de sfeer: ontspannen, feestelijk, lawaaierig, gespannen, waren er protesten of rellen? Verliep de gebeurtenis orderlijk, luisterde men naar elkaar en reageerde men op vorige sprekers, of was het ieder voor zich? Begon het evenement op tijd, hield men zich aan de tijd of liep het uit?
## '''Meningen''': De auteur kan een korte reflectie op het gebeuren opnemen, van hem-/haarzelf of van een of meer deskundigen. Bijvoorbeeld of een gerechtelijke uitspraak in lijn is met uitspraken van soortgelijke rechtszaken of juist opvallend is of afwijkt. Of wie moet worden beschouwd als de winnaar van de teamwedstrijd of wie er juist een potje van heeft gemaakt. 
## '''Foto's''' of andere afbeeldingen. Zij zijn een aanvuling op de tekst, waardoor lezers zich beter een voorstelling kunnen maken van het evenement.

== Reportage ==
Bij een '''reportage''' gaat het niet om een verslag van een evenement, maar om een inkijkje in een bepaalde leefwereld, zoals van de toestand in een rampgebied of achterstandswijk en de gang van zaken in een bedrijf of andere organisatie, tot de aanloop naar een rechtszaak.

=== Reisverhaal ===

== Interview ==

== Portret ==

== Onderzoeksartikel ==

== Opinie-artikel == 
Inclusief hoofdredactioneel commentaar.

Zie [[Schrijven/Opinieartikel|Opinieartikel]]. 

== Recensie ==
Zie [[Schrijven/Recensies|Recensies]]

== Artikel in een encyclopedie ==
Ook wel &quot;lemma&quot; genoemd. Zie {{Wp|Help:Tips voor het schrijven van een goed artikel}} in Wikipedia.

== Wetenschappelijk artikel ==
Zie het Wikibook [[Van Idee tot Publicatie]], ook voor scripties (Nederland) en eindwerken (België).

== Zie ook ==
* [[Schrijven/Column|Column]]
* [[Schrijven/Brieven#Ingezonden_brief|Ingezonden brief]]
* [[Informatievoorziening/Contentcuratie|Contentcuratie]] - attendering op nieuwe informatie, verrijkt met een toelichting, opinie, je eigen visie, duiding, context, commentaar en/of kanttekeningen

== Bronnen en referenties ==

{{Sub}}</text>
      <sha1>rscdzy640de6u4lh6yc87fzwpg1xhmz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sxrivniskookn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46774</id>
    <revision>
      <id>429735</id>
      <parentid>429663</parentid>
      <timestamp>2026-09-17T14:58:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Te doen</comment>
      <origin>429735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="120152" sha1="4sesnqioqo85qm4wzp64k6nb2zh61k6" xml:space="preserve">{{Bi}}
[[Bestand:Carl Spitzweg - &quot;The Bookworm&quot;.jpg|thumb|550px|''De Boekenworm'' van [[Carl Spitzweg]]. Schrijven leer je door te lezen en eigenaardig genoeg vertonen vooral schoolinspecties een afkeer van literatuur op de schoolbanken. 'Leer de Vlaamse jongens en meisjes sollicitatiebrieven schrijven' zo klinkt het, niettegenstaande literatuur de beste taal is die voor handen is. 'Literatuur lezen is een onmisbare voorwaarde om helder en goed te leren schrijven en denken' stellen [[Annelies Verbeke]] en [[Geert Van Istendael]] in: ''De Standaard''. ''Zijn sollicitatiebrieven nuttiger dan sonnetten?'', p. 33.]]

[[Bestand:Nottebohmzaal_Antwerpen_-_Thomas_Moers23.jpg|thumb|550px|De [[Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience]] is de [[bewaarbibliotheek]] van [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]]. Het standbeeld van [[Hendrik Conscience]] staat voor de bibliotheek. De oorsprong van de bibliotheek gaat terug tot 1481 als stadssecretaris Willem Pauwels zijn collectie van 41 boeken aan de stad schenkt. De oude leeszaal is sinds 1933 een magazijn met er boven de Nottebohmzaal, genoemd naar de mecenas [[Oscar Nottebohm]]. Handschriften uit de tiende eeuw steken in de collectie.]]

[[Bestand:Gerrit Dou - Portret van Rembrandts moeder.jpg|thumb|550px|Lezen in een kunst: [[Gerrit Dou|Dou's]] ''[[Lezende oude vrouw]]'']]

'''De cursus Sxrivn is koken richt zich tot beginnende en gevorderde Sociaal Agogisch Werkers die met de pen in aanslag een folder, een website, een verslag, een eindwerk of een ander schrijfsel willen brouwen. De SW'er en de SCW'er die met volwassenen of jongeren in [[Onthaalklas voor anderstalige nieuwkomers|taalklassen]] werkt, kan hier, onder meer in het kader van het vak 'Methodiek educatief werk' inspiratie vinden. De BaMV'er vindt er richtlijnen om zijn verslaggeving naar een hoger niveau te tillen. Deze cursus heeft de ambitie om tot lees- en [[schrijfplezier]] te komen door teksten nauwgezet en tot in de details te ontleden, een plezier dat bij velen vaak ver te zoeken is. [https://vimeo.com/167533839 Voor sommigen blijft schrijven horror.] Lezen en schrijven zijn geen overbodige vaardigheden in tijden van [[Fake news]] en [[reclame]], in tijden van slordige politiek en de snobistische drang naar elitair onderwijs.'''

.

{{Citaat|''''''Metaforen zijn een hulpmiddel om onze geest het onbegrijpelijke te laten verwerken. De problemen beginnen als we onze eigen metaforen letterlijk gaan nemen.'''|[[Dan Brown]]}}

.

;Waarom sxrivn koken is?

.

* Een metafoor helpt de werkelijkheid ''behappen''.

.

* Iedereen kan schrijven/koken op zijn of haar niveau: de BBQ op de camping, in de keuken van oma, het eliterestaurant, fast-food, het opwarmen van poedersoep...

.

* Sommigen schrijven/koken nonchalant, anderen zijn echte snobs: elitecultuur versus poldercultuur. Sommige keukens en sommige schrijverskabinetten zijn een voorbeeld van orde en netheid waar alles zijn plaats heeft, bij anderen is het een chaos: in hun bureau val je over boeken, geschriften, uitprints, de notaboekjes... Opruimen gebeurt pas als het gerecht of het boek af is.

.

* Zout, peper en andere kruiden maken het eten lekker. Dat heeft met smaak te maken. Is dat objectief of subjectief? Hoe maak je een smaakvolle tekst? Dat ontdek je in dit kookboek.

.

* Er is bij het schrijven en koken altijd een deadline. Vroeg of laat is er de service en dan ben je beter klaar en voorbereid.

.

* Je krijgt altijd reactie. Geen reactie is een heel krachtige reactie wist [[Paul Watzlawick]] (1921-2007).

.

* Een gedekte tafel is altijd fijn. Teksten houden van een lay-out. (En de docent ook.)

.

* Een recept of een schrijfmethode is niet wat je op tafel zet, maar een methode om het er te krijgen. En bedenk: hutsepot en spaghetti, stoofvlees en varkenswangetjes kan je op verschillende manieren maken, maar de 'The proof of the pudding is in the eating.' 

.

* Schrijvers zijn net als koks altijd op zoek naar originele ingrediënten, gewaagde of deugddoende combinaties ervan. Ze zijn verzamelaars en hun actieterrein kent geen grenzen, noch in hun omgeving noch in hun fantasie. Good food is good mood. Goed geschreven is goed in te leven.

.

* Begin je maaltijden en je schrijfsels met een sterke openingen, net zoals in deze uitdrukkingen die ik las in een Antwerpse taverne nabij het centraal station:

.
 
* ‘Het leven is kort, laat ons starten met het dessert.’

.

* ‘Een maaltijd zonder bier of wijn, dat moet het ontbijt zijn.’

.

* ‘Let the evening be-gin!’

.

* 'Brood, dat is het trieste verhaal van graan dat geen bier mocht worden.'

.

* 'Er is slecht één ding beter dan een glas vol wijn: een fles.'

.

* Er is een verband tussen taal, leren en vertrouwen - alleen zo kon taal ontstaan: aan de moederborst, als het verband is tussen tafelen en vertrouwen. Was het vertrouwen er niet, dan kwam in vroeger eeuwen de 'proever' op de proppen met het risico de vergiftingsdood te sterven. Bij het nalezen van teksten, valt dit al bij al mee. Alhoewel: foute informatie is evenzeer levensbedreigend.

.

* Woorden als ‘burger’, ‘worst’ en ‘steak’ mogen volgens de EU niet meer voor plantaardige producten. Taal moet ‘zuiver’ zijn, schrijft mijn taalcollega op rust, Guido Vanhee in ''[[De Standaard]]'' van 10 oktober 2025. Zijn titel past wonderwel in onze keukenmetafoor: ''De burger mag niet vegetarisch zijn. Wat met de hansworst?'' Wat gebeurt er met taal als iemand, in dit geval de Europese Unie ze reguleert? Woorden denken, en denken ís taal. Wie taal inperkt, perkt het denken in. [[George Orwell]] wist dit reeds in 1948 en waarschuwde er uitgebreid voor. Taal weerspiegelt het leven: kritiek, ironie, twijfel, liefde, vrijheid… Hoe groter onze taal, hoe breder onze wereld. Hoe enger de taal, hoe kleiner de kooi waarin men leeft. Argumenten die pleiten voor duidelijkheid zijn begrijpelijk. Echter, wie bepaalt wanneer er verwarring is? Achter deze 'burger' / 'veggieburger' / 'plantaardige schijf' discussie schuilt helaas geen zorg om helderheid. Het gaat om marktaandeel. Kapitalisme verdedigt geen woorden, het verdedigt winst. Het herleidt woorden tot een etiket in de supermarkt. Echter, woorden dragen betekenis, herinneringen en verwachtingen. Wie het product omschrijft, stuurt de emoties en de gedachten die erbij horen. Het reduceert taal tot marketing. Wie de woorden beheerst, beheerst de consument. ‘Veggie­burger’ vervangen door de steriele ‘plantaardige schijf’? Dat is labo-jaron, geen keukentaal. En wat met poëzie, wat met metaforen? In een podcast van [[NRC (krant)|NRC]] Onbehaarde Apen hebben [[Ellen de Bruin]] en [[Sjoerd de Jong]] het over het gevaar van metaforen. Ook daar is, eigenaardig genoeg, het pleidooi te horen voor een inperking van de metaforische taal, omwille van een potentieel gevaar omdat 'filosofen en wetenschappers een zuivere taal nastreven.' Filosofen kunnen moeilijk om met een figuurlijke taal, zegt Sjoerd de Jong. [[Friedrich Nietzsche]] zou het niet met hem eens zijn. Die stelt dat het onbekende enkel begrijpbaar is, dankzij een metaforische bril. Als ‘burger’ enkel vlees is, wat dan met ‘burgerzin’ of ‘wereldburger’? Guido Vanhee besluit: de kwestie gaat niet over het etiketteren. De kwestie gaat over het reguleren van denken en identiteit. Wie woorden beperkt, ontneemt mensen om te zeggen wat ze bedoelen, om te nuanceren, om zich te verzetten. Taal leeft door vrijheid, net als het denken. Anders sterven beiden. Elke taal- of denkbeperking is een aanslag op wie we zijn. Laten we niet in een Orwelliaanse cultuur belanden waarin ‘zuiverheid’ onze rijke en smakelijke taalschat uitholt.

.

.

;Workshops
De lessen omvatten een aantal workshops over [[schrijven]] en [[schrijfstijl]]. Het volstaat niet om de schooluren schrijvend door te brengen. Thuis investeer je evenveel tijd aan het schrijven. 

.

[https://web.microsoftstream.com/video/3c6e8d00-adbc-44b6-a698-c93b63bc5bf8?list=studio Klik hier om deel te nemen aan de eerste workshop.]

.

== DEEL EEN, WAAR HET WEL EN NIET OVER GAAT ==

=== Het gaat niet over... ===

{{Citaat|'''Voor [[Mia Doornaert]] is 'de neerwaartse nivellering van het taalonderwijs' een feit. Ik vraag me af in welk jaar ze nog een Nederlandse les heeft bijgewoond. (...) Gelukkig staat Mia Doornaert niet meer voor de klas. Als ze meent wat ze schrijft in haar column 'Taal taal taal', dan moet het taalonderwijs zich veel meer bezighouden met zinsontleding en wel om de taalfouten uit de wereld te helpen die de media dagelijks in ons gezicht spuwen. Of zinsontleding goed is voor de taalbeheersing van leerlingen, is een kwestie waar taalkundigen en didactici sinds 1950 over debatteren. Het laatste wat ik ervan hoorde, was een interview met hoogleraar Joop van der Horst (...) Titel: 'Zinsontleding? Daar moeten we vanaf.' Een citaat: 'Ik heb zelf jaren zinsontleding gegeven en ik vond dat heel prettig. Maar de zinsontleding is een beetje een vergissing geweest van de achttiende eeuw. We zijn erdoor op een zijspoor geraakt: zinnen ontleden heeft eigenlijk niet veel met taal te maken. (...) Taal stroomt in een natuurlijke bedding en sommigen proberen die te verleggen, maar dat lukt niet. Alleen sociale wezens hebben taal nodig, en taal leren ze door hun gedrag. We rapen woorden, zinnen en kreten op in onze omgeving, en die imiteren we.'''|Ludo Permentier&lt;ref&gt;LUDO PERMENTIER. ''Het meisje die.'' In: ''De Standaard'', 13.11.2017, p. D8.&lt;/ref&gt;.}}

.

=== Waarom schrijven er toe doet ===

.

{{Citaat|'''Als schrijver zit je vaak in een merkwaardige situatie: je moet licht scheppen terwijl je vaak in het donker zit.'''|[[Bertus Aafjes]]}}

.

{{Citaat|'''Wij, mensen van de 21e eeuw gaan ervan uit dat iedereen als kind leert lezen en schrijven. Die kennis is toegankelijk voor iedere mens, vinden we. We kunnen ons niet eens voorstellen dat er onder ons analfabeten (...) zijn. Maar die zijn er wel degelijk (...). Ik heb er zelf een gekend. Ik was getuige van zijn onmacht in dagelijkse situaties - zich oriënteren op straat, het juiste perron vinden op een station, de elektriciteitsrekening kunnen ontcijferen (hoewel ik me afvraag of iemand die kan lezen wel iets begrijpt van de wirwar van vermelde tarieven), het stembiljet invullen of een gerecht kiezen in een restaurant. Alleen bekende plekken en routine konden zijn vrees enigszins wegnemen in een wereld waarin hij zich niet zoals andere mensen onbekommerd kon bewegen. Hij deed grote moeite om te verbergen dat hij analfabeet was - kunt u dit even voorlezen, ik heb mijn bril thuis laten liggen -, en het steeds moeten doen alsof maakte het uiteindelijk onmogelijk om normaal om te gaan met anderen en leidde tot marginalisatie. Ik herinner me vooral de hulpeloosheid, de vele kleine leugentjes die nodig waren om zonder voor schut te staan hulp te vragen aan onbekenden, de minderjarigheid waaraan geen einde kwam.'''|Irene Vallejo&lt;ref&gt;''Papyrus'', p. 131.&lt;/ref&gt;.}}

.

{{Citaat|'''De meest fundamentele ideeën van de wetenschap zijn in wezen eenvoudig en kunnen in de regel worden uitgedrukt in een taal die voor iedereen begrijpelijk is.'''|[[Albert Einstein]]}}

.

=== Waarom woordenschat er toe doet ===

{{Citaat|'''Om de complexe samenleving te begrijpen, zijn veel woorden nodig. [[Lisa Feldman Barret]], een Amerikaanse neurowetenschapster ziet dat wie een uitgebreide emotionele woordenschat heeft, het mentaal beter doet. In haar ''How emotions are made'' (2017) toont ze hoe taal tot emotie en ervaring leiden. Wie slechts schrale taal bezit, is minder weerbaar. Wie uitsluitend angst kan benoemen, kent meer stress dan wie woorden nuanceert als 'zenuwachtig', 'verlegen', 'opgewonden'... Herkenning, benoeming en een gevarieerd vocabularium leiden tot andere ervaringen en verhalen en meer mentale weerbaarheid en gezondheid. De huidige 'taalcrisis' en de schrale therapietaal op social media (gecombineerd met wachtlijsten en hoge therapieprijzen) maken het wie zichzelf wil begrijpen moeilijk. Literatuur biedt een alternatief omdat ze de mentale star openbreekt met complexe tegenstellingen. Hoe effectief is het Vlaamse lees en schrijfonderwijs? Lezen en schrijven zijn niet alleen voorwaarden om de andere schoolvakken te begrijpen, ze zijn net zoals rekenen de laagste opstap op de treden van de maatschappelijke ladder. Zo tonen de meest kwetsbaren de kwaliteit van de organisatie van het onderwijs en de gebruikte lesmethoden. Bevoorrechten komen – ondanks de school– sneller tot succes. Minder bevoorrechten die het lezen en schrijven onder de knie krijgen, hebben dat doorgaans aan de school te danken, niet door hun thuissituatie. Een kwart van de vijftienjarige Vlaamse jongeren zijn, aldus de Pisa-resultaten van 2023 laaggeletterd, een cijfer dat wellicht representatief is voor heel volwassen Vlaanderen. De oorzaken zijn gekend: schoolstructuren (van eliteonderwijs tot concentratiescholen), gezinsstructuren, corona, migratie, culturele ongelijkheid, gsm- en sociale mediagebruik én de klasdynamiek. Leerkrachten investeren veel meer in hun klas dan aan het individu. Homogene klassen garanderen succesvol leren. Zonder homogeniteit is leren en lesgeven problematisch. Het is de schaduwzijde van een diverse samenleving en de zoekmachines die iedereen bevestigen in zijn of haar eigen grote gelijk. En hoe paradoxaal ook, dit is niet de beste wijze om voorbereid te zijn op diversiteit, levensbeschouwingen, het nadenken over identiteit en pluralisme, dialoog en kritisch denken. Hoe het dan wel moet? Dat is voer voor debat, polemiek en een helder nadenken. En daar kunnen begrijpend lezen en een helder schrijven alleen maar bij helpen.'''|BW}}

=== De importantie van verhalen ===

[[Bestand:Raban-Maur_Alcuin_Otgar.jpg|thumb|550px|Alcuinus (midden), gesteund door Hrabanus Maurus, draagt zijn werk op aan aartsbisschop Otgar van Mainz. Alcuinus van York (York ca. 735 - Tours 804) was een Angelsaksische schrijver uit de achtste eeuw, leermeester en raadgever van [[Karel de Grote]]. Hij is bekend als abt [[Alcuinus van Tours]].]]

{{Citaat|'''Verhalen vormen een krachtige aanpassing in dienst van het overleven omdat ze ons niet alleen in staat stellen om terug te reizen in onze herinnering, maar het ons mogelijk maken om in gedachten toekomstscenario's door te nemen zonder daar veel tijd en energie aan kwijt te zijn. Ze fungeren als gedachte-experimenten, exercities in een virtuele wereld, die ons in staat stellen om allerlei moeilijke of gevaarlijke mogelijkheden uit te proberen en de resultaten daarvan te onthouden. Intuïtief doen we dit voortdurend: we kunnen ons de route naar twee verschillende waterbronnen voorstellen, en op basis daarvan inschatten welke de beste keuze is, zonder dat we die beide tochten eerste zelf hoeven te maken.'''|Gaia Vince&lt;ref&gt;''Vuur, taal, schoonheid, tijd.'', p. 110.&lt;/ref&gt;.}}

.

'''‘In het begin was het Woord.'''

.

'''En het Woord was bij God'''

.

'''En het Woord was God…'''

.

'''Dit is de aanhef van het [[Evangelie volgens Johannes|Johannesevangelie]] dat verbinding tussen het Christendom en ‘het boek’ en de geschreven cultuur duidelijk maakt. Karel De Grote is zich daar in de achtste en negende eeuw erg van bewust. Zijn eerbied én bezorgdheid voor het correct schrijven en het correct spreken maken deel uit van zijn politiek. Die zet de relatie tussen bestuur en kennis centraal door het bewaren, het vernieuwen en het versterken van de kennis. Bewaren: bijna de alle klassieke manuscripten die we vandaag kennen, nemen de Karolingische kopiisten onder handen: handboeken over landbouw en geneeskunde, klassieke auteurs zoals Cicero en Vergilius, Augustinus en Hiëronymus. Vernieuwen: om de schrijfsnelheid op te drijven ontwikkelden ze de [[Karolingische minuskel]]. Versterken: opgeleide leerkrachten hebben oog voor tekstkritiek. In voorgaande eeuwen permitteren monniken en kopiisten zich bijwijlen een eigen interpretatie als ze de gewijde originelen overschrijven. Onder Karel dient elke abdij, elke kerk en elke parochie zich te voorzien van betrouwbare teksten en degelijk onderwijs. Aken, Luik, Sankt Gallen, Tours, Laon, Reims, Salsburg en Metz ontwikkelen zich tot geleerde centra. Even voorbijgaand aan verschil tussen het wettelijke en werkelijke land, is Karels onderwijs en de Karolingische renaissance, niet te loochenen. Hun tekstkritiekmethode is tot op heden relevant. Als woorden verschillende interpretaties kennen, leidt dit tot spraakverwarring en polarisatie. Daarom vinden Karel en zijn hofhouding dit zo belangrijk. Correcte taal unificeert, brengt mensen samen en organiseert de gemeenschap. Het brugje naar het heden is snel gemaakt. De taalarmoede, de neergang van het taalonderwijs, het feit dat Brussel en Antwerpen bijna tweehonderd verschillende talen spreken, scheppen een onzeker en onverdraagzaam klimaat waarin fake news en radicalisering graag gedijen.'''

.

'''Doornaert heeft gelijk als ze schrijft 'Geef kinderen eerst de taal, en dan pas het woord.' Haar titel is een meta-tekst die het ondermaatse [[begrijpend lezen]] aanklaagt. Bijna een vijfde van de Vlaamse scholieren heeft er moeite mee. In Nederland is een kwart van de vijftienjarigen niet in staat tot begrijpend lezen. Begrijpend lezen is niet hetzelfde als 'spellen', het is 'kennisoverdracht' van woorden, spreken en rekenen, gecombineerd met historisch en geografisch besef. Helaas zijn die vervangen door de begrippen 'tijd' en 'ruimte'. Wat is dat voor nonsens? Het gaat erom woorden, en definities, concepten en begrippen te leren die buiten de leefwereld liggen. Het gaat om geheugentraining. Zonder die taalbeheersing en zonder die basiskennis heeft het ontdekkend leren en de kritische benadering geen zin. Eerst kennis, dan discussie, niet omgekeerd zoals in het progressieve gidsland van onze Noorderburen, stelt Doornaert. Kwetsbare gezinnen, zo redeneert ze, kennen weinig taalrijkdom. Er is geen literatuur in de woonkamer. Reizen, musea of theaters zijn geen optie. Kan de school hier een oplossing bieden? Ik betwijfel het. En als de school de horizon niet verruimt, de ongelijkheid vergeet te corrigeren of leerlingen niet emancipeert maar zonder te weten waarom disciplineert, dan is er een ferme taak voor het scw weggelegd. De [[Alcuinus]], een erfgenaam van [[Beda|Beda Venerabilis]] die aan het hof van Karel verbonden is, titelt zijn handboek Custos historiae waarin hij de vraag stelt ‘wat is het geschreven woord’. Het antwoord: het woord is de behoeder van de geschiedenis. En zonder geschiedenis, geen samenleven.'''

.

=== Punten sprokkelen ===
Om 'Sxrivn' tot een goed einde te brengen, dient de student de oefeningen in zoals afgesproken in de les. De oefeningen zijn beschreven met hun kwaliteitsvereisten. Het totaal van de oefeningen staat op 20 punten. De student kan slagen als alle oefeningen zijn ingediend.

.

=== Cursus ===
De cursus bestaat uit vijf '''delen''' die op hun beurt onderverdeeld zijn in vijf hoofdstukken (zie inhoud). Het eerste omvat met een reeks concrete schrijftips. Zo kunnen schrijvers zonder veel omwegen snel en gestructureerd aan de slag. Wie het schrijven grondiger wil bestuderen, kan terecht in het tweede deel. Dat focust op de geschiedenis van het schrift, de spelling, het creatief en systematisch schrijven. Deel drie bestaat uit een oefeningenreeks, deel vier geeft een chronologisch overzicht van de workshops en deel vijf helpt je op weg met meer bronnen en organisaties die jij en je 'gasten' helpen sxrivn. Studenten die deze cursus op papier wensen, vinden in de zijbalk van Wikipedia de tab 'Downloaden als pdf'. Doe dit, het levert de beste papieren kwaliteit op, url's zijn voluit te lezen. 

.

{{Citaat|'''Goed leren lezen en fatsoenlijk, samenhangend, overzichtelijk, begrijpelijk en, in het beste geval, elegant schrijven, dat zou elke leerling moeten kunnen als hij de drempel van de volwassenheid overstapt, het leven tegemoet.'''|Annelies Verbeke &amp; Geert Van Istendael.}}

.

.

.

.

= DEEL TWEE, SCHRIJF- &amp; KOOKTIPS: ''Hollen door de keukenpraktijk'' =

.

{{Citaat|Een schrijver in huis maakt mij rustig.|Sigrid Bousset}}

.

{{Citaat|Wat je kunt zeggen, kun je duidelijk zeggen (...) Kan je er niet over spreken? Zwijg.|[[Ludwig Wittgenstein]]}}

.

== Inleiding. Tien tips ==

1.	Alle alliteraties aan de kant. Stomme stijlfiguur!

2.	Eindig je zin niet voorzetsels met.

3.	Vermijd clichés. Ze zijn oud en taai.

4.	Vergelijkingen zijn even erg als clichés.

5.	Wees min of meer specifiek.

6.	Schrijf nooit veralgemenend.

Zeven: wees consequent.

7.	Gebruik en misbruik geen overbodige en onnodige woorden in je zinnen en paragrafen.

8.	Wie heeft er nood aan retorische vragen?

9.	De overdrijving is een miljoen keer erger dan het understatement.

10.	Led op de dt-regel.

.

.

== Ingrediënten in de snelkoker ==

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-S15390, Dresden, Schreibmaschinenfabrik.jpg|thumb|550px|Typen en tekstverwerking, hulpmiddelen bij het schrijven of overschrijven.]]

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=1i5hdaxcw0k BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Ben je slimmer als je dt-fouten maakt?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=yG2v3CoOuIE BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Wat verraadt jouw taal over jou?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=5-2bOGgft4M BEELDFRAGEMENT: Tien beginnersfouten bij het schrijven van een boek door Robin Rozendal]'''

.

=== Bouwpakket ===

.

;Letters en lettertype
Met 26 letters geven we ons leven vorm. Meer is er niet voor nodig. Psychologisch onderzoek wijst uit dat we geneigd zijn [[Schreefletter|schreefletters]] belangrijker te vinden dan schreefloze.&lt;ref&gt;https://www.vogelaargroep.nl/vogelaar-groep/schreef-en-schreefloze-lettertypes-het-verschil-en-ons-advies.html&lt;/ref&gt; Schreven zijn de horizontale streepjes aan de letter, zoals in dit lettertype en zorgen voor een snellere herkenning. Excentrieke lettertypes vragen inspanning van de lezer en zetten de boodschap al snel op de achtergrond. Voor korte teksten zijn schreefloze lettertypes ok. Voor langere teksten gebruik je ze beter niet.

.

;Woorden
Oneindig zijn ze... De kortste woorden zijn: de, te, je, en, op, of... Het langste woord in het [[Woordenboek der Nederlandsche Taal]] is '''levensverzekeringsaangelegenheden'''. Het telt 35 letters, dat is evenveel als het langste woord in de [[Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal|Van Dale]]: '''meervoudigepersoonlijkheidsstoornis'''. 

Het [[Guinness Book of Records]] vermeldt het woord '''kindercarnavalsoptochtvoorbereidings-werkzaamhedencomitéleden''' met 60 letters. Wellicht zijn langere denkbaar.

.

;Zinnen
Kies je voor lange of korte zinnen? Het antwoord is simpel: zorg voor ritme en wissel lang en kort af of bouw op: kort, langer, lang, langst, verkort... Belangrijke informatie komt in korte zinnen. Lange zinnen gebruik je voor voorbeelden en beschrijvingen. Als er teveel komma's in de zin staan, zet je beter een punt. Vanaf 17 woorden zijn zinnen lang. Twaalf is een tof gemiddelde. 
Geef zin aan je zin. Zorg voor aansporingen, citaten, [[Elliptisch|elliptische]] zinnen en vragen. Wie zijn verhaal begint met een vraag, stuurt aan op dialoog met de lezer, bij elliptische zinnen ontbreken zinsdelen (denk aan een krantenkop), citaten tonen dat je de mens centraal stelt en een aansporing zet de lezer aan tot een daad. Lees mee hoe [[Oscar Wilde]], [[Gerard Reve]], [[Robert Graves]] en [[Harry Mulisch]] hun paragrafen opbouwen. Tel de woorden per zin en merkt hoe Oscar Wilde een steeds langer wordende zin introduceert. Van kort naar lang. Lange zinnen zijn niet per definitie moeilijk. Het gaat om structuur en ritme.

.

{{Citaat|Het was een verderfelijk boek. Een zwoele, zware geur van wierook leek van de bladzijden op te stijgen en het denken te bedwelmen. Het ritme van de zinnen, de geraffineerde monotonie van hun orkestratie, vol gecompliceerde thema's en motieven, die terugkeerden in steeds verder uitgewerkte vorm, wekten in de geest van de jongen naarmate hij de hoofdstukken aan zich voorbij liet trekken, een soort van mijmerij, een ziekelijk dromen dat hem alles om zich heen deed vergeten, de vallende avond, de aansluipende schaduwen.|[[Oscar Wilde]] in ''Het portret van Dorian Gray''}}

.

{{Citaat|Op een namiddag in het begin van de winter, vermoedelijk eind november of begin december van het jaar van onze Verlosser 1971, begaf ik mij, met mijn vrachtauto, van mijn landgoed in de bergen dat toen nog 'Les Chauviins' heette en dat ik pas later zijn nieuwe naam 'Notre Reine' zou geven, naar het dal om in het naburige dorp La Paillette brood te kopen en aan de publieke fontein zes plastic waterbehouders van elk zestig liter te gaan vullen, welke watervoorraad diende voor mijn huishouding en voor het metselen van de stenen woonkazemat die ik, op de funderingen van een lang geleden afgebroken boerderij, begonnen wast te bouwen.|[[Gerard Reve]] in ''Oud en eenzaam'', 109 woorden.}}

.

{{Citaat|Ik, Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus enzovoort enzovoort [want ik zal u niet vermoeien met al mijn titels], die eens en nog niet zo lang geleden ook, bij mijn vrienden, verwanten en kennissen bekend was als 'Claudius de Idioot', of 'Die Claudius', 'Claudius de Stotteraar', of 'Clau-Clau-dius' of op z'n best als die 'Arme oom Claudius', sta nu op het punt om mijn vreemde levensgeschiedenis te schrijven, te beginnen met mijn vroegste jeugd om dan zo door te gaan, jaar op jaar, tot ik kom aan de beslissende verandering, toen ik ongeveer acht jaar geleden, eenenvijftig jaar oud, mijzelf gevangen vond in wat ik zou kunnen noemen de 'gouden staat', waaruit ik sindsdien nooit meer bevrijd ben.|[[Robert Graves]] in ''Ik Claudius'', 117 woorden.''}}

.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden, die blazend uit het donker opdoemden, naar de reusachtige, ratelende wielen en de hoge koetsiers, de zwartglanzende trottoirstenen, de benen van de mensen, en ook naar het donker tussen de karren en auto's in de verte, en in de zijstraten, waar ik niets meer zag maar waar alles doorging tot in het oneindige: licht, lawaai, nacht, beweging... ik hijgde van opwinding, zoveel hield ik van de wereld en van alles wat zij voor mij in petto had, het was of ik het licht en de lucht en het donker kon pakken en kneden met mijn handen, alles was boordevol mogelijkheden en elk gevaar was er vreemd aan, nee geen gevaar, alles had substantie, alles was vol en door krachten bezield en alles zei op een geweldige manier ja tegen mij en wenkte en ik zei ja terug, ja ik kom, ik kom, en ik kwam op het station, in de immense, pikzwarte ruimte, tjokvol schelle lampen en schijnsels die niets verlichten, van alle kanten gefluit en gedender en gesis van haast onzichtbare locomotieven, groots gespuit van stoom, en overal mensendrukte, ontelbare benen langs mijn heen, klappen van hamers en de overluide, onverstaanbare, resonerende stem van de luidsprekers - het greep mij bij de keel, zodat ik wel kon overgeven van opwinding: een onbegrijpelijke, gigantische, nieuwe wereld, diee op mij wachtte!|[[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven'', 226 woorden.}}

.

Is deze tekst te moeilijk, te lastig voor je? Vraag gerust aan AI om je te helpen met een prompt zoals 'maak deze tekst eenvoudiger en begrijpbaar voor een twaalfjarige. Dan komt dit uit de machine.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden die uit het donker kwamen, de grote wielen en hoge koetsiers, de glanzende stoeptegels en de benen van mensen. In de verte zag ik karren en auto’s in de donkere straten. Alles leek eindeloos: licht, lawaai, nacht, beweging. Ik was zo opgewonden, ik hield van de wereld en alles wat ze te bieden had. Het voelde alsof ik het licht en de lucht kon aanraken. Alles was vol mogelijkheden en er was geen gevaar. Alles leek tegen mij te zeggen: “Ja, kom maar!” En ik zei: “Ja, ik kom!” Ik kwam aan op het station, een grote, donkere ruimte vol felle lichten, fluitende treinen, stoom en drukte. Overal waren mensen, geluiden en lichten. Het was een nieuwe, spannende wereld die op mij wachtte!|Vrij naar [[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven''.}}

.

;Alinea's

.

;Hoofdstukken

.

;Boeken

.

;Trilogie

.

;Encyclopedie

.

;Bibliotheek

.

=== Interpunctie ===

.

* Hoofdletter

.

* Spatie

.

* Punt

.

* Komma

** Ik hou van je, opa.

** Ik hou van je opa.

.

=== Geef je schrijfwerk... === 

.

* Een leuke titel

.

* Een auteur

.

* Een datum, een plaats

.

=== De titel ===

.

* Is uitdagend en concreet.

.

* Bestaat uit maximaal zeven woorden. Hoe briljant is deze over hondenpoep: 'Zakje vergeten? Daar trappen wij niet in'? Of deze: 'Afslanktips, daar ben je vet mee...'

.

* Zeven is heilig, zelfs bij [[Macdonalds]]: zoveel menu's kunnen onze hersenen aan.

.

* Kom je er niet? Bedenk een ondertitel.

.

* Onderlijn de titel niet. Een titel heeft geen punt op het einde.

.

=== Keuze van de vorm ===
Schrijfwerk neemt veel vormen aan, van eenvoudig tot complex: 

* [[advertentie]]
* [[advertorial]]
* [[Artikel (redactioneel)|artikel]]
* [[baseline]]
* [[bedrijfsblad]]
* [[beleidstekst]]
* [[blog]]
* [[bibliografie]]
* [[biografie]]
* [[Boek (document)|boek]]
* [[brief]]
* [[brochure]], 
* [[casestudy]]
* [[doctoraat]]
* [[draaiboek]]
* [[draaiplan]]
* [[eindwerk]]
* [[e-mail]]
* [[Enquête (onderzoek)|enquête]]
* [[e-zine]]
* [[facebookstatus]]
* [[fact sheet]]
* [[factuur]]
* [[folder]]
* [[flyer (hoofdbetekenis)|flyer]]
* [[internetartikel]]
* [[jaarverslag]]
* [[kortverhaal]]
* [[krant]]
* [[liefdesbrief]]
* [[Memo (briefje)|memo]]
* [[mindmap]] 
* [[monografie]]
* [[naslagwerk]]
* [[nieuwsbrief]]
* [[offerte]]
* [[persbericht]]
* [[personeelsblad]]
* [[postkaart]]
* [[publireportage]]
* [[Rapport (verslag)|rapport]]
* [[Roman (literatuur)|roman]]
* [[synopsis]]
* [[scenario]]
* [[sollicitatiebrief]]
* [[speech]]
* [[sms]]
* [[slogan]]
* [[stationsroman]] 
* [[tagline]]
* [[testimonial (schrijven)|testimonial]]
* [[themadossier]]
* [[twitterpost]]
* [[vacature]]
* [[verhaal]]
* [[verkoopbrief]]
* [[verslag]]
* [[vertaling]]
* [[webtekst]]

.

.

== Koken én proeven met Willem Elsschot ==

[[Bestand:Plantin_(after_Goltzius).png|right|550px|Christoffel Plantijn, ca. 1520-1589 is [[Boekdrukkunst|boekdrukker]] en uitgever van [[Frankrijk|Franse]] afkomst. Hij werkte in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] en [[Leiden]].]]

De tips van [[Willem Elsschot]] en zijn zogenaamde Elsschotproef zijn geen uitvinding van hemzelf. Een stadsgenoot van hem kende deze wijsheid al lang voor Elsschots geboorte: boeken zijn geen bundels vol teksten. Boeken zijn een beleving, een ervaring, een totaalconcept. Die stadsgenoot leefde vierhonderd jaar voor Elsschot en maakte van Antwerpen een schrijversstad. Daar spoelde hij aan in het midden van de woelige zestiende eeuw. Zijn naam? [[Christoffel Plantijn]]. Als Fransman deelt hij een frustratie met zijn stads- en tijdgenoot de Italiaanse humanist [[Lodovico Guicciardini]] (1521–1589). Het Nederlands noemt hij een taal vol overvloedige mogelijkheden en rijk, 'bequam om te bevatten ende te scheppen alle woorden ende reden die men wilt.' Niettemin, zo schrijft hij is de taal 'seer swaer om te leeren, ende noch veel swaerder om uyt te spreken; soo dat de kinderen selve in het eygen landt gheboren, grootachtich moeten zijn, eer zy de tale vatten ende uytspreken konnen.' Of met andere woorden, zijn uitspraak is even verrassend als brandend actueel. Niet alleen voor anderstalige nieuwkomers; kinderen en jongeren die hier geboren en getogen zijn, blijven worstelen met spellings- en dt-regels.&lt;ref&gt;JOHAN VERMANT 1 BART DE WEVER. ''Het verhaal van Antwerpen.'' Pelckmans, Kalmthout, 2023, p. 274-277; p. 534-535.&lt;/ref&gt; De waardering van Guicciardini en Plantijn voor het Nederlands en hun frustratie de taal niet onder de knie te krijgen, is tegengesteld met de minachting van de taal door de Franstalige Belgen enkele eeuwen later.
De Franse Revolutie ontmoedigt vanaf 1789 het gebruik van de streektalen in Frans Vlaanderen. Het gebied ten noorden van de Leie verliest haar Nederlands op een vele woorden (potjesvlees) en tradities (kermissen en reuzen) na. Eind negentiende eeuw is het Nederlands verboden leerstof in Frans Vlaanderen en dat straalt door tot in Belgisch Vlaanderen. De schrijf en cultuurtaal verdwijnt samen met de economische crisis van de negentiende eeuw. In het jonge België ergert [[Hendrik Conscience]] - de man die zijn volk leerde lezen - zich er mateloos over. Als hij soldaat is beschrijft hij hoe de Waalse en Brusselse legerleiding het Vlaams als een verzameling barbaarse dialecten aanzien. Na zijn dienstplicht wil hij in zijn debuutroman komaf maken met die overtuigde minachting. Het Nederlands heeft wél de potentie van een 'zachtvloeiende Letterkunde', een cultuurtaal zeg maar. Voor de Franssprekende Vlaming is Conscience onverbiddelijk: 'Dat een Belg het fransch leere en zyne eigene Tael die hy niet kent, ten hoon spreke, dit is verachterlyk!' Ondanks zijn goodwill krijgen schoolkinderen tot diep in de twintigste eeuw te horen dat het Frans zoveel rijker en zoveel meer potentie heeft dan het Nederlands. De opdracht van de scw'er blijft tot op heden dus erg prangend. 

[[Bestand:Pieter_Brueghel_the_Elder_-_The_Dutch_Proverbs_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|550px|Dit schilderij uit 1559 van [[Pieter Bruegel de Oude]] toont minstens 125 spreekwoorden en gezegdes die destijds waarvan sommige nog worden gebruikt.]]

[[Bestand:Antwerpen-Willem_Elsschot_op_Mechelseplein.jpg|thumb|550px|[[Vrouwkje Tuinman]] spreekt [https://www.youtube.com/watch?v=GyhC3EoHOyE hier] over [[Lijmen/Het been (roman)|Lijmen/Het Been]] van [[Willem Elsschot]] en de niet zo mooie wereld van het schrijverschap. Hier zien we Elsschot op het [[Mechelseplein]] in Antwerpen.]]

[[Bestand:Buch675.jpg|thumb|550px|[[Boudewijn Büch]] (1948-2002) was zowel [[schrijver]] als [[bibliofiel]]. In zijn herenhuis aan de Amsterdamse Keizersgracht had hij een drie verdiepingen tellende bibliotheek in empirestijl met een collectie van 100.000 banden waaronder zeer zeldzame.]]

[[Bestand:Metal movable type.jpg|thumb|550px|Met 26 letters gaat een schrijver aan de slag om zich uit te drukken. [[Paul Guldin]] berekende in [[1622]] hoeveel woorden er te vormen zijn met het toenmalige alfabet van 23 letters: zeventigduizend miljard miljard woorden, waarbij de langste woorden 23 letters telden en sommige onuitspreekbaar waren. De woordenmassa zou 257 miljoen miljard boeken en 8.052.122.350 bibliotheken (met een opslagcapaciteit van 132 kubieke meter) vullen. De beschikbare aardoppervlakte kan 7.575.213.799 zo'n bibliotheken aan.]]

.

=== Koken ===

.

==== Organische tekst ====

.

Als je aan het lezen gaat, vang je veel informatie op. Wat je relevant, boeiend en nieuw vindt, haal je uit de tekst. Daarom is het een prima methode om in boeken te onderlijnen, voorzichtig met potlood bolletjes te plaatsen of een hoekje van het boek om te plooien. Bibliothecarissen zullen dit niet graag horen, echter boeken zijn nu eenmaal werkinstrumenten en het is niet omdat je iets één keer leest dat je het ook memoriseert. Uit die tsunami van informatie ga je vervolgens een eigen tekst maken, geen opsomming van inzichten. Je tekst dient 'organisch' over te komen, als gegroeid vanuit een insteek. Verbanden zorgen dat je tekst coherent van het ene thema naar het andere thema overvloeit. Ze lijmen het geheel aan elkaar met [[signaalwoord|signaalwoorden]]. De onderstaande verbanden zijn met elkaar te combineren.

.

1. [[Chronologie|Chronologisch verband]]: Van zijn geboorte tot zijn dood bleef hij schrijven. Jaartallen en momenten uit een leven zorgen hierbij voor de tekst. Je begint als het ware bij de geboorte en je eindigt bij de dood. Beginnen kan in de vroege morgen en eindigen op het einde van de dag. Studenten die een reisverslag maken, doen dit vaak. Ze vinden het ontwaken en het gaan slapen blijkbaar belangrijke momenten van de reis. Persoonlijk hou ik niet van die aanpak. Een reisverslag kan ter plekke beginnen. Je kan natuurlijk ook flashbacks of een forward inbouwen. Flashback: Dit vraagt een terugkeer in de tijd. In 1920 was hij werkzaam bij de post waar hij ervaring opdeed. Die kennis kon hij nu, in 1940 volop inzetten...  Forward: Later zou die kennis hem geen windeieren leggen...

.

2. [[Opsommend verband]]: ten eerste, ten tweede of 1. 2. 3; eerst, dan, daarna, vervolgens, tenslotte. Een opsommend verband kan je aankondigen bij de lezer met zinnen zoals: 'Om dit te motiveren, voeren wetenschappers vier redenen aan. Ten eerste...'

.

3. [[Vergelijkend verband]]: Schrijfwerk is als een ambacht; schrijven is topsport. Vergelijkingen zijn altijd dankbaar bij het schrijven. Als je de vergelijking in ruime mate uitwerkt spreken we van een metafoor.

.

4. Als je iets niet kan vergelijken, dan valt de tegenstelling te gebruiken. Lezers houden van contrasten. Het [[tegenstellend verband]] doe je met zinnen zoals: Dat was niet naar de zin van... X ziet het anders... Niets is minder waar... Die opmerking hield geen rekening met... Het tegenstellend verband duikt op in de argumentatieleer. Het is een genre dat politici vaak gebruiken om hun tegenstanders te ondermijnen. Daarbij zoomen ze in op de argumenten van de tegenpartij die ze vervolgens weerleggen met al dan niet slaande argumenten. Signaalwoorden in de tegenstelling zijn: daarentegen, echter, integendeel, enerzijds, anderzijds (aan de ene kant, aan de andere kant), daar staat tegenover, hoewel, toch, ofschoon, ondanks en maar. 'Maar' gebruik je beter niet. Het is een soort verdedigende spreektaal. Meestal kan je het woord gewoon weglaten.

.

5. [[Oorzakelijk verband|Oorzaak-gevolg verband]]: Het huis vatte vuur en toen het de slaapkamer bereikte zag ze zich genoodzaakt te springen. Ten gevolge van...

.

6. [[Geografie|Geografisch verband]]: De hoofdstad van België, Brussel, telt x inwoners. Van daaruit reizen we naar...

.

7. [[Middel-doelverband|Doel-middel verband]]: Om dat te bereiken moet ze een weg afleggen. Hij kon het doel bereiken als hij... Om de marathon van New-York te lopen had hij niet alleen een goede conditie nodig. Het betalen van de vliegtickets baarde hem het meester zorgen... 

.

8. [[Toelichtend verband]]: Dit vraagt verduidelijking... Hoe dat in elkaar zit? Ik leg het uit... Waarom?... Enige toelichting is hier op zijn plaats... 

.

9. [[Beschrijvend verband]]: een quote, een [[citaat]], een parafrase... Je kondigt ze aan met 'X verwoordt het als geen ander en schrijft...', 'het was een brief in gebrekkig Nederlands, maar de goede verstaander wist wat x bedoelde toen zij schreef dat...'

.

10. [[Concluderend verband|Besluitend verband]]: alles samen genomen is te concluderen dat... hieruit is het besluit te trekken... 

.

Kan je geen verbanden of een 'logica' in je tekst brengen, bouw dan een nieuw hoofdstuk in of breng een tussentitel aan. 

.

.

==== Stijlfiguren ====

.

Het gebruik van [[Lijst van stijlfiguren|stijlfiguren]] toveren bij de lezer een glimlach op het gezicht. De meeste lezers kunnen niet benoemen waarom ze een tekst 'goed' of 'leuk' vinden.

.

1. De [[alliteratie]] en het [[Rijm (stijlfiguur)|rijm]] gaan er bij de lezer in als een zoet broodje.

.

2. Gebruik [[Lijst van uitdrukkingen en gezegden|uitdrukkingen, gezegdes]] en [[Lijst van Nederlandse spreekwoorden|spreekwoorden]].

.

3. Maakt je taal '''beeldend''' met [[vergelijkingen]], [[Synoniem (taalkunde)|synoniemen]] en [[Metafoor|metaforen]]&lt;ref&gt;Over het metaforisch taalgebruik schreef [[Bram Vervliet]] een mooie tekst in zijn boek ''Waarom we bang zijn. De oorsprong en de toekomst van angst.'' Pelkmans gaf het uit in 2022. Lees het vanaf pagina 287 ev. Ik vond het boek in de bieb van Roeselare.&lt;/ref&gt;

.

4. '''Herhaal''' wat belangrijk is of om het ritme van je tekst te versterken. Dat kan met een [[Parallellisme (stijlfiguur)|Parallellisme]], een [[Anafoor (stijlfiguur)|anafoor]], de [[epifoor]] of de [[symploke]].

.

5. '''Opsommingen''' bundelen veel info. Zoek een systeem: alfabetisch, van korte naar lange woorden, inzoomend, uitzoomend. Een opsomming werkt psychologische het best met drie woorden, beginnend met het kortste woord en eindigend met het langste: 'Vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid.'

.

6. De afwisseling tussen lange en korte zinnen geven de tekst ritme. Kijk de [[interpunctie]] na.

.

7. Dingen en dieren zijn menselijk: de [[personificatie]], de [[animalisering]] en het [[antropomorfisme]].

.

8. '''Overdrijf''' als een grap gepast is met [[Hyperbool (stijlfiguur)|hyperbolen]], het [[eufemisme]], het [[disfemisme]] en het [[Zeugma (stijlfiguur)|zeugma]].

.

9. Speel '''tegenstellingen''' uit: [[antifrase]], [[Parabool (stijlfiguur)|parabool]] en het [[Oxymoron (stijlfiguur)|oxymoron]].

.

10. Tot slot: de [[pars pro toto]] .

.

.

==== Denk na over... ====

.

1. Spreek je de lezer aan of niet?

.

2. Getallen: eenvoudige getallen voluit (het oogt mooier), complexe niet, jaartallen evenmin

.

3. Heb oog voor verleden tijd of tegenwoordige tijd en mix niet

.

4. Lees het taaladvies bij [https://taaladvies.net/taal/advies specifieke problemen]

.

.

=== Proeven en finetunen ===

[[Bestand:Clay cone Urukagina Louvre AO4598ab.jpg|thumb|550px|Waarschijnlijk zagen de eerste schrifttekens zesduizend jaar terug het levenslicht in [[Sumer]], Mesopotamië. Later en los hiervan ontstond ook het schrift in [[Egyptenaren|Egypte]], de [[Indusvallei]], [[China (hoofdbetekenis)|China]] en in [[Meso-Amerika]]. Archeologen dateren deze [[kleitablet]] ca. 2350 v.Chr. Ze ziet er even ingenieus uit als de loden letters op de foto hierboven. 'De eerste notities waren schematische tekeningetjes (de kop van een rund, een boom, een oliekan, een mannetje). Daarmee inventariseerden de grootgrondbezitters in de oudheid hun kuddes, hun bossen, hun voorraad en hun slaven. Aanvankelijk drukten ze die tekens met kleine stempels in klein, later werden ze ingekerfd met een stift. De tekeningentjes moesten eenvoudig zijn en altijd hetzelfde, zodat ze geleerd en begrepen konden worden. De volgende stap was het optekenen van abstracte begrippen. Op de rudimentaire kleitabletten van de Soemeriërs stonden twee gekruiste streepjes voor vijandschap; twee meisjes naast elkaar betekende vriendschap; een eend met een ei: vruchtbaarheid. (...) Al snel diende zich een probleem aan: er zijn te veel tekeningentjes nodig om uiting te geven aan de wereld buiten en in ons - van vlooien tot wolken, van kiespijn tot doodsangst. Het aantal tekens nam alleen maar toe en het geheugen kon het niet meer bijbenen. De oplossing was een van de geniaalste vindingen van de mensheid, origineel, eenvoudig en met onvoorzienbare gevolgen: stoppen met tekenen van dingen en ideeën, die eindeloos zijn, en beginnen met het vastleggen van de klanken van de woorden, die alles bij elkaar een beperkt repertoire vormen. Zo, via opeenvolgende versimpelingen, kwam men bij letters. Door letters te combineren hebben we de volmaakte partituur van de taal gecreëerd, en de duurzaamste. Maar de letters hebben nooit hun voorstaium als schematisch tekeningetje verloochend. Onze D stond ooit voor een deur, de M [of de W] voor de beweging van het water, de N [of de S] was een slang en de O een oog. Nog steeds zijn onze teksten landschappen waarin we zonder het te beseffen de golfslag van de zee tekenen, waar gevaarlijke dieren op de loer liggen en waar ogen zonder te knipperen blikken naar ons werpen.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, p. 133-134.&lt;/ref&gt;]]

[[Bestand:Moleskine - 01.jpg|thumb|550px|Zorg voor schrijfmateriaal. Een prettige pen en een fijn boekje zoals deze [[Moleskine]].]]

[[Bestand:Moleskine ruled notebook, inside view.jpg|thumb|550px|Een opengeslagen Moleskine met gelinieerde bladzijden. Rechts een elastiek, in het midden een lint dat dienstdoet als bladwijzer en achteraan een opbergvak.]]

.

De Elsschotproef is genoemd naar de auteur [[Willem Elsschot]]. Deze test schrapt zoveel mogelijk woorden uit een (ruwe) [[tekst]], zonder dat er inhoud verloren gaat. De Elsschotproef verhoogt de [[leesbaarheid]]. 

.

[http://www.youtube.com/watch?v=7__y6hNEdYo&amp;feature=related Kijk hier alvast hoe bondige teksten beter scoren]. 

.

De Elsschotproef is niet het herschrijven of het inkorten van de tekst naar [[MSN-taal|sms- of MSN-taal]] waarbij de [[zinsbouw]] van ondergeschikt belang is en (zelf gecreëerde) [[afkortingen]] en [[emoticons]] algemeen aanvaard zijn. Een [[afkorting]] die een begrip is (zoals [[Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn|OCMW]]) blijft na de Elsschotproef staan, afkortingen zoals m.a.w. of b.v. worden na de proef voluit geschreven of vervangen door één woord. De Elsschotproef is verwant maar niet gelijk aan het schrijfprincipe [[Kill your darlings (motto)|Kill your darlings]]. Kill your darlings schrapt datgene waarvan de auteur vindt dat het niet kan worden gemist, terwijl een [[redacteur]] vanuit een objectievere positie oordeelt dat het schrappen de leesbaarheid verhoogt. De Elsschotproef zorgt voor een actief [[taalgebruik]] en maakt de zin korter en duidelijk, directer en persoonlijker, levendig minder [[ambigu]] of vrijblijvend. Gebruik de Elsschotproef zeker bij webschrijven. Omdat weblezen niet lijkt op het lezen van een boek, is bondig taalgebruik aangewezen. Een weblezer 'scant' en 'skimt' de tekst eerder dan die te lezen. De lezersblik glijdt over de inhoud en vertraagt bij titels, woorden en beelden en versnelt dan weer om de belangrijkste inhouden in kaart te brengen. De Elsschotproef doe je zo:

.

* Vermijd [[Passief (taalkunde)|passieve taal]] en het [[werkwoord]] 'worden'. Volgens schrijftrainer Mark Van Bogaert zijn er organisaties die het werkwoord verbieden in hun verslaggeving, omdat het nietszeggend en passief is. De vergadering krijgt er geen dynamisch karakter door en bovendien weet niemand wie de taak zal uitvoeren zoals in deze zin: 'Het verslag zal gemaakt worden.' Beter is 'Jan maakt het verslag.'

.

* Vermijd het nietszeggende 'men'.

.

* Vermijd [[hulpwerkwoord|hulpwerkwoorden]]: zouden, kunnen, hebben...

.

* Concretiseer weinig zeggende woorden en schrap formele en [https://hetnlpcollege.nl/nietszeggende-jeukwoorden-kantoortaal/ kantoortaal, nietszeggende jeukwoorden]. Anderen, zoals Mark Van Bogaert noemen het prikkeldraadwoorden. Bij het gebruik van dit soort woorden, treden bovendien vaak interpretatiefouten op. Merk op dat de vervangwoorden tussen haakjes korter zijn:

# Aanvankelijk (eerst) 
# Achten (vinden)
# Af en toe (concretiseer)
# Aldus (zegt) 
# Als gevolg van (door)
# Alsook (en)
# Althans
# Andere (concretiseer)
# Bekomen (krijgen)
# Betreffende (over)
# Betrekkelijk
# Bij benadering (concretiseer)
# Bijgevolg (dus)
# Bijzonder
# Daarvan
# Daarenboven (bovendien)
# Derhalve (dus)
# Desalniettemin
# Dientengevolge (daardoor)
# Dienen te (kunnen)
# Diverse
# Doch (is net als 'maar', te defensief, vermijden)
# Door de band genomen
# Door middel van (door/met)
# Doorgaans
# Dus
# Echter (alleen)
# Enigszins
# Enkele
# Gans (vermijden)
# Geenszins (niet)
# Heden (nu, vandaag)
# Heel
# Hierover
# Hoewel
# Immers (want)
# Indien (als)
# In gevolge (door)
# In ogenschouw nemen (kijken, bekijken)
# In samenwerking met (samen met)
# In verband met (over)
# Kunnen
# Maar
# Maal (keer)
# Meerdere (concretiseer)
# Meestal
# Men
# Met betrekking tot (over, voor)
# Min of meer
# Misschien
# Nadien (daarna)
# Nochtans (toch)
# Moeten
# Mogelijks
# Nog
# Ofschoon (hoewel)
# Onder invloed van (door)
# Ook
# Op die manier (zo)
# Op het gebied van (op)
# Over het algemeen
# Overigens
# Reeds (al)
# Respectievelijk
# Regelmatig (concretiseer)
# Soms (concretiseer)
# Slechts
# Steeds (altijd) 
# Tamelijk (concretiseer)
# Te (in)
# Ten behoeve van (voor)
# Tevens (en)
# Thans (nu)
# Tot op zekere hoogte
# Uiting geven aan (zeggen)
# Vaak
# Veel
# Veelal
# Volgende
# Vooraleer (voor)
# Vooralsnog (voorlopig)
# Wanneer (als)
# Waarschijnlijk
# Wegens (door)
# Welke (die, dat)
# Weinig
# Wellicht
# Zullen

.

* Vermijd zinnen zoals 'het zou eventueel gekund hebben dat...'

.

* Vermijd het werkwoord 'moeten'. De schrijftrainer Mark Van Bogaert noemt het een 'prikkeldraadwoord'. Die woorden zijn zo negatief dat de lezer afhaakt. Andere prikkeldraadwoorden zijn: betalen, onmogelijk, kosten, jammer genoeg, probleem, incident, klacht, moeilijkheid, fout, vergissing...

.

* Probeer negatieve woorden zoals 'geen' of 'niet' te vervangen door positieve. 'Moet je niet naar de kapper vandaag?' vervang je beter door 'Ga je naar de kapper, vandaag?'

.

* Vermijd [[Dubbele negatie (taal)|dubbele ontkenningen]] zoals 'het is niet onwaarschijnlijk dat...' of 'het is niet onzeker dat ze zal komen.' Positief geschreven teksten lezen prettiger en makkelijker.

.

* Vervang 'maar' door en, ook of bovendien. 'Maar' is defensief en heeft een negatieve bijklank.

.

.

=== Kijken ===
&lt;gallery&gt;
File:NP-1.jpg|De duivel op het kussen binden; Met iedereen overweg kunnen, raad weten.
Bestand:NP-2.jpg|Een pilaarbijter; Een hypocriet.
Bestand:NP-3.jpg|Geloof niemand die in de ene hand water en de andere hand vuur draagt;	Vertrouw niet iedereen.
Bestand:NP-6.jpg|Met de kop tegen de muur lopen; Iets onmogelijks willen.
Bestand:NP-7.jpg|De een scheert schapen, de ander varkens; Rijkdom is ongelijk verdeeld.
File:NP-10.jpg
File:NP-11.jpg
File:NP-12.jpg
File:NP-13.jpg
File:NP-15.jpg
File:NP-16.jpg
File:NP-17.jpg
Bestand:NP-18.jpg|Scheer de schapen als ze wol hebben; Niet tegen elke prijs voordeel nastreven.
File:NP-21.jpg|Elkaar bij de neus nemen; Elkaar iets wijs maken.
File:NP-22.jpg
File:NP-23.jpg
File:NP-24.jpg
File:NP-25.jpg
File:NP-30.jpg
File:NP-34.jpg
File:NP-36.jpg
File:NP-37.jpg
File:NP-43.jpg
File:NP-45.jpg
File:NP-48.jpg
File:NP-49.jpg
File:NP-50.jpg
File:NP-51.jpg
File:NP-52.jpg
File:NP-53.jpg
File:NP-54.jpg
File:NP-55.jpg
File:NP-56.jpg
File:NP-65.jpg
File:NP-68.jpg|Aan de ene voet een schoen, de ander blootvoets;	Evenwicht is het voornaamste.
File:NP-72.jpg
Bestand:NP-74.jpg|Ze trekken om het langst;	Ze willen beiden winnen.
Bestand:NP-75.jpg|Als het kalf verdronken is dempt men de put; Na de ramp komt de actie.
Bestand:NP-76.jpg|Ze hangt haar man de blauwe huik om; Ze bedriegt hem.
Bestand:NP-79.jpg|Parels voor de zwijnen; Nutteloze moeite.
Bestand:NP-84.jpg|Zich krommen om door de wereld te kommen; Moeite doen.
Bestand:NP-85.jpg|Hij laat de wereld op zijn duim draaien; Men doet wat hij wil.
File:NP-90.jpg
File:NP-92.jpg
File:NP-94.jpg
File:NP-95.jpg
File:NP-96.jpg
File:NP-99.jpg
File:NP-100.jpg
File:NP-101.jpg|Mak als een lammetje; Gedwee zijn.
File:NP-102.jpg
File:NP-103.jpg
File:NP-104.jpg
File:NP-105.jpg
File:NP-106.jpg
File:NP-107.jpg
File:NP-109.jpg
File:NP-110.jpg
File:NP-111.jpg
File:NP-112.jpg
File:NP-113.jpg
File:NP-114.jpg
File:NP-115.jpg
File:NP-116.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Voor-, hoofd en nagerecht: structuur ==

[[Bestand:Celsus-Bibliothek2.jpg|thumb|450px|Restanten van de in de [[hellenisme|hellenistische]] tijd opgerichte [[Bibliotheek van Celsus]] in [[Efese]], [[Turkije]] die meer dan 12.000 perkamentrollen bewaarde.]]

[[Bestand:ABC-prent-Catchpenny_print-Borms_0466.jpeg|thumb|450px|26 letters en tien cijfers, meer heb je niet nodig om een boek te schrijven.]]

.

;1. Hoe kort je tekst ook is...
.
* Begin met een inleiding, zoals [https://www.youtube.com/watch?v=w82a1FT5o88 in deze opening].
.
* De eerste zinnen bepalen of de lezer verder leest
.
* Waarover gaat het, breng sfeer (mijmering), wat is nieuw (krant), wat is het (encyclopedie)

.

;2. Werk uit
.
* Werk met tussentitels
.
* Plaats eens een quote, een straffe uitspraak, citeer
.
* Wees logisch: plaats thema's samen of werk chronologisch
.
* Leg moeilijke woorden uit

.

;3. Beëindig je tekst 
.
* Boodschap aan de lezer
.
* Nodig de lezer uit voor een actie, een websitebezoek
.
* Maak de cirkel rond en eindig waar je begonnen bent. De terugkoppeling rondt de tekst af waar die begon.
.
* Meer info...

.

;4. Visualiseer
.
* Lay-out
.
* Foto's met bijschrift
.
* [[Lettertype]]!

.

.

== De keukenhulp en de -robot ==

[[Bestand:Hebban olla vogala overview.jpg|thumb|right|450px|Het &quot;Nederlandse&quot; schrift bestaat ongeveer 1500 jaar en is afgeleid van het Romeinse [[alfabet (hoofdbetekenis)|alfabet]]. De vroegste sporen van het [[Oudnederlands]] dateren van ca. 425-450 (de [[runeninscriptie van Bergakker]]) en de [[6e eeuw]] (de [[Salische wet]]) met de zin &quot;Maltho thi afrio lito&quot;. Het betekent &quot;Ik zeg je: ik maak je vrij, halfvrije&quot;. Een meer bekend, literair vers komt van een Vlaamse monnik: &quot;[[Hebban olla vogala]] nestas bigunnan hinase hic enda thu wat unbidan we nu&quot; wat staat voor &quot;Alle vogels zijn aan hun nesten begonnen behalve ik en jij wel waarop wachten wij?&quot;]]

.

;1. De tekstverwerker ''Word''t keukenrobot
.
* Gebruik de spellingscorrector
.
* Gebruik de synoniemenlijst (rechts klikken) (en op internet)
.
* Alfabetisch sorteren
.
* Inhoudstafel en koppen
.
* Verborgen tekens
.
* Wijzigingen bijhouden
.
* Pagineer
.
* Plakken speciaal

.

;2. Drop je tekst in [http://schrijfassistent.standaard.be/ dS Schrijfhulp]

.

;Gebruik [[Wikipedia]]

.

;Gebruik [https://www.vives.be/nl/taalhulp VIVES Taalhulp]

.

.

== Werk af en serveer ==

[[Bestand:Holding-a-ruling-pen.svg|thumb|right|450px|Het schrijven met de hand gebeurde vaak in combinatie met het creëren. Tegenwoordig schrijven mensen hun tekst onmiddellijk in de tekstverwerker.]]

.

* Schrijf, herschrijf en schrap
.
* Laat rusten en herlees
.
* Laat nalezen
.
* Publiceer
.
* Social Media
.
* Mondelinge reclame

.

;Grenzen van realiteit

.

{{Citaat|
Een woord wordt geboren

Sierlijk aan elkaar hangende letters

Gedreven door klanken een geheel vormend

Een woord leeft

Tast speels de grenzen van de realiteit af

Bekrachtigd door inhoud te geven aan holle letters


Zwervende zwoele woorden

Harde hevige woorden

Zachte zalige woorden

Snelle snijdende woorden


Een woord sterft

Als de adem de laatste klank uitblaast

Het lijkt nietig hé, een woord

Somber als het enkel geboren wordt om te sterven

Toch is het zo noodzakelijk om te sterven

Om verder te leven in een zin

|Lesley Ramboer, schrijfworkshop, Dworp 2004.}}

.

.

.

= DEEL DRIE, SXRIVN-THEORIE: ''Voor culinaire koks met een portie tijd'' =

[[Bestand:Text.JPG|thumb|right|450px|Schrijven resulteert in een tekst. Schrijven kan met de hand of machinaal.]]

.

{{Citaat|'''Niet alleen walg ik van de reclame, maar ook van de commercie in het algemeen. En ik heb Lijmen geschreven omdat ik er op een of andere manier van af moest komen. Ik moest wel reclame bedrijven, want van mijn pen heb ik nooit kunnen leven.'''|Willem Elsschot, net voor zijn dood in 1960.}}

.

{{Citaat|'''Een brief bloost niet.'''|[[Marcus Tullius Cicero]]}}

.

== Het ambacht: de kok en de schrijver ==


.

:[[Schrijven]]
.
:[[Stijl (taalkunde)]]

.

== Correct schrijven, een kwestie van etiquette ==

[[Bestand:Medieval writing desk.jpg|thumb|550px|[[Middeleeuwen|Middeleeuwse]] illustratie van een [[Christendom|christelijke]] [[kopiist]] die aan het (over)schrijven is. Tot en met de uitvinding van de boekdrukkunst verloopt het creëren van teksten langzaam. 'Handmatig een getrouwe kopie maken van een tekst is niet eenvoudig. Het vereist een lange reeks telkens herhaalde en vermoeiende handelingen. De kopiist moet in het boek dat hij als uitgangspunt neemt een tekstfragement lezen, dat in zijn geheugen prenten en uitschrijven in schoonschrift, om vervolgens terug te gaan naar het origineel en het punt te zoeken waar hij gebleven was. Om het werk goed te doen is concentratie nodig. Zelfs de meest ervaren en nauwgezette kopiist maakt vergissingen (leesfouten, een lapsus door vermoeidheid, mentale vertaling, een onjuiste interpretatie en verkeerde correcties, substitutie van woorden en sprongen in de tekst). In feite komt de persoonlijkheid van de kopiist juist tot uiting in de fouten die hij maakt. Hoewel de hand die een boek kopieerde anoniem was, kunnen we er door de errara toch achter komen waar de man in kwestie vandaan kwam, hoe onderlegd hij was, of hij een soepele geest had en wat zijn voorkeuren waren; zelfs zijn psychische gesteldheid toont zich in omissies en verwisselde woorden. Het is een vaststaand feit dat elke kopie vergissingen bevat ten opzichte van de originele tekst. Een kopie van een kopie zal de fouten 'meenemen' van de gereproduceerde tekst en daar weer nieuwe aan toevoegen. Ambachtelijk vervaardigde producten zijn nooit helemaal precies dezelfde.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, vertaald door Adri Boon. ''Papyrus. Een geschiedenis van de wereld in boeken,'' Meulenhoff, Amsterdam, 2021, p. 99.&lt;/ref&gt;]]

.

:[[Nederlandse spellingregels]]

.

:[[Grammatica]]

.

:[[Dt-regels]]

.

:[[Afkorting]]

.

:[[Getal (wiskunde)]]

.

:[[Spellingcontrole]]

.

.

== Creatief koken. Mag het? ==

[[Bestand:Buchdruck-15-jahrhundert 1.jpg|thumb|right|450px|De [[boekdrukkunst]] gaf het schrijven en het [[lezen]] een enorme duw in de rug. De boekenproductie verhuisde van de middeleeuwse [[Kloosterorde|kloosters]] naar drukkerijen in steden. Vanaf het midden van de vijftiende eeuw kwam een ongekende hoeveelheid boeken op de markt.]]

;Taalspel

{{Citaat|'''In Holland noemt men 't water'''

'''De Fransen zeggen l'eau'''

'''De Belg die beide talen kent,'''

'''Die spreekt van Waterloo.'''
|'''Daan Zonderland'''}}
 
.

:[[Creativiteit]]
.
:[[Automatisch schrijven]]
.
:[[Edward de Bono]]
.
:[[Woordenboek]]
.
:[[Beeldwoordenboek]]
.
:[[Spreekwoord]]
.
:[[Lijst van Nederlandse spreekwoorden]]
.
:[[Woordspeling]]
.
:[[Palindroom]]
.
:[[Haiku (dichtvorm)|Haiku]]
.

== Systematisch schrijven ==

.

: [[Wikipedia:Snelcursus|Schrijven voor Wikipedia]]
.
:[http://sadan.wikidot.com/5-evalueren Betrouwbaarheid van informatie]
.
:[http://sadan.wikidot.com/4-refereren Referenties maken]
.
:[[Computervertaling]]
.
:[[Moleskine]]
.
:[[Kaartenbak]]
.
:[[Boektitel]]
.
:[[Index (boek)]]
.
:[[Bladzijde]]
.
:[[Naslagwerk]]

.

== De galerij ==

[[Bestand:Jules_De_Bruycker_-_Frans_Masereel_in_his_studio.jpg|thumb|450px|Frans Masereel (1889–1972) was graficus, houtsnijder, kunstschilder en tekenaar. Hij gaf zijn naam aan het Communistische Masereelfonds.]]

.

&lt;gallery&gt;
Bestand:Een_boecsken_van_suster_bertken.jpg|[[Suster Bertken]] (Ca. 1427–1514) 
Bestand:Holbein-erasmus.jpg|[[Desiderius Erasmus]] (Ca. 1467-1536)
Bestand:Juan_Luis_Vives.jpg|[[Juan Luis Vives]] (1493–1540) 
Bestand:Karel-van-mander-schilderboeck.JPG|[[Karel van Mander]] (1548-1606)
Bestand:J_vondel.jpg|[[Joost van den Vondel]] (1587–1679)
Bestand:JFWillems.jpg|[[Jan Frans Willems]] (1793-1846) 
File:Jan Baptist David - lithograph by Louis Tuerlinckx.jpg|[[Jan Baptist David]] (1801-1866)
Bestand:Kortrijk_1302_Henri_De_Pondt_portret_van_Hendrik_Conscience_ca._1870_9-01-2010_14-59-41.JPG|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883)
Bestand:Portret_van_de_schrijver_Multatuli_(cropped).jpg|[[Eduard Douwes Dekker]] (1820–1887)
Charles_de_Coster.jpg_[[Charles De Coster]] (1827-1879)Bestand_Schilderij_met_Guido_Gezelle_door_de_Brugse_schilder_Hendrik_De_Graer_(1856-1915)_gemaakt_in_1905.jpg_[[Guido Gezelle]] (1830-1899)
Georges_Rodenbach,_portrait.jpg|[[Georges Rodenbach]] (1855-1898)
Rodenbach2.gif|Berten of [[Albrecht Rodenbach]] (1856–1880)
Maurice_Maeterlinck_1911.jpg|[[Maurice Maeterlinck]] (1862–1949)
Bestand:Stijn_Streuvels_by_Modest_Huys.jpg|[[Stijn Streuvels]] (1871-1969)
Bestand:Schaik29.jpg|[[Johan Huizinga]] (1872-1945)
Bestand:AugustVermeylen2.jpg|[[August Vermeylen]] (1872-1945)
WillemElsschot1920.jpg|[[Willem Elsschot]] (1882–1960)
ErnestClaes(persp.).jpg|[[Ernest Claes]] (1885-1968)
Bestand:Bundesarchiv_Bild_102-12722,_Felix_Timmermanns.jpg|[[Felix Timmermans]] (1886–1947)
Bestand:FilipDePillecyn.jpg|[[Filip De Pillecyn]] (1891-1962)
VanOstaijen3.jpg|[[Paul van Ostaijen]] (1896-1928)
Bestand:Portret_van_Gerard_Walschap,_Bestanddeelnr_921-7395.jpg|[[Gerard Walschap]] (1898-1989)
Michel_de_Ghelderode.jpg|[[Michel de Ghelderode]] (1898-1962)
Bestand:Gedenkplaat_geboortehuis_Zielens.JPG|Lode Zielens (1901-1944)
Georges_Simenon_(1965).jpg|[[Georges Simenon]] (1903–1989)
Annie_MG_Schmidt_(1984).jpg|[[Annie M. G. Schmidt]] (1911–1995)
Louis_Paul_Boon_(1967)_(cropped).jpg|[[Louis Paul Boon]] (1912–1979)
Bestand:Godfried_Bomans_(1965).jpg|[[Godfried Bomans]] (1913-1971) 
Bestand:WilderodeVeremundus.jpg|[[Anton van Wilderode]] (1918–1998)
Bestand:Thea_Beckman.jpg|[[Thea Beckman]] (1923–2004)
Bestand:Harry_Mulisch,_november_1999.jpg|[[Harry Mulisch]] (1927–2010)
Bestand:Ward_Ruyslinck_675.jpg|[[Ward Ruyslinck]] (1929–2014)
Bestand:Hugo_Claus_(1986).jpg|[[Hugo Claus]] (1929–2008)
Bestand:Ledenvergadering_D66_in_Utrecht,_Jan_Terlouw_,_kop_-_NL-HaNA_Anefo_930-5131_WM342.jpg|[[Jan Terlouw]] (1931)
Bestand:Gerit_komrij_676.jpg|[[Gerrit Komrij]] (1944–2012) 
Bestand:Josse_depauw_jan17.jpg|[[Josse De Pauw]] (1952)
Bestand:Marc_de_bel.JPG|[[Marc de Bel]] (1954) 
Bestand:KristienHemmerechts-Alken2013.png|[[Kristien Hemmerechts]] (1955) 
Bestand:Herman_Brusselmans_675.jpg|[[Herman Brusselmans]] (1957)
Bestand:Tom_Lanoye_Zuivering_004.jpg|[[Tom Lanoye]] (1958)
Bestand:Peter_verhelst-1510668632.jpg|[[Peter Verhelst]] (1962)
Bestand:David_Van_Reybrouck.jpg|[[David Van Reybrouck]] (1971) 
Bestand:Saskiadecoster.jpg|[[Saskia De Coster]] (1976)
Bestand:Lize_Spit_(2016).jpg|[[Lize Spit]] (1988) 
&lt;/gallery&gt;

.

[[File:Marcel-van-maele-1368875143.jpg|thumb|right|450px|Wie schrijft een lemma over deze dichters [[Marcel van Maele]] en [[Frans Buyle]]? En wie bezorgt Wikipedia een foto [[Johan Daisne]], [[Max Deauville]], [[Daan Boens]], [[Brigitte Raskin]], [[Herman de Coninck]], [[Lode Zielens]], [[Jotie T'Hooft]], [[Liane Bruylants]]...]]

.

.

.

= DEEL VIER, HANDS ON: ''Voor fijnproevers met appetijt'' =

[[Bestand:A Specimen by William Caslon.jpg|thumb|right|450px|Variaties van lettertypes en talen van de lettergieter [[William Caslon]]. Caslons letters zijn in de achttiende eeuw dermate populair dat hij er de uitdrukking 'bij twijfelt, gebruik een Caslon' aan overhield.]]

.

{{Citaat|'''Schrijven zoals je praat, dat is precies hetzelfde als op het strand lopen in je blote gat.'''|[[Willem Frederik Hermans]].}}

.

{{Citaat|'''Schrijven is praten met papier ertussen.'''|[[Gouden Veer|copywriter Mark Van Bogaert]].}}

.

Bovenstaande quotes zijn tegenstellingen waarbij het elitaire schrijven tegenover het populaire schrijven komt te staan. Tegenstellingen zorgen altijd voor veel schrijfvoer, argumenten en tegenargumenten. Grijp deze kans aan als je kan. En toch vinden deze beide auteurs elkaar in het [[adagium]]: schrijven is schrappen. Niemand draagt winterkledij in de zomer. [Merk op hoe ik de vergelijking van Hermans in een [[metafoor]] doortrek.] 

. 

== De Elsschotproef ==

.

Pas de Elsschotproef toe op een krantenartikel. Voor je start zoek je naar:
# Titel? 
# Auteur?
# Krant?
# Datum?
# Wat staat er te lezen?
# Kloppen de beweringen?
# Bronnen?

Elsschot:
# Kunnen we '''schrappen'''?
# Kan het '''bondiger'''?
# Vind je het werkwoord '''worden'''?
# Het woordje '''men''' gevonden?

.

.

== Wij willen ‘WORDEN’ weg! ==

.

Wij willen 'worden' weg, wil het werkwoord wijzer worden, willen wij het werkwoord weer is een variant op ‘Wij willen Willem weg, wilde Willem wijzer worden, willen wij Willem weer’ de slogan van de Belgische Revolutie uit 1830 waarbij koning Willem I der Nederlanden door de Belgen onder vuur komt te liggen. 

Het werkwoord 'worden' is er eentje dat gemakkelijk in onze teksten sluipt. Je gebruikt het beter niet en vaak merk je pas bij een tweede lezing dat het in je tekst opduikt. 'Worden' noemen we een passief werkwoord omdat het een passief karakter heeft aan je tekst. De lezer krijgt de indruk dat er bij het beschrevene niet te kiezen valt waarbij het onderwerp van de zin een lijdend voorwerp is. Zonder 'worden' zijn je teksten 'beeldender', dit wil zeggen dat de lezer de gebeurtenis meer voor zich ziet.  Bovendien zorgt het schrappen bij citaten ervoor dat je dichter bij een eigen tekst komt. Een paar voorbeelden:

.

;1.	De studenten worden begeleid door een coach en een studiebegeleider.

.

Beter is: Een coach en een studiebegeleider begeleiden de studenten.
Nog beter: Studiebegeleiders begeleiden de studenten. Nu heb je een eigen tekst. Het onderscheid tussen een coach en een studiebegeleider is weinig relevant voor de lezer.

.

.

;2.	We worden op de trein gezet.

.

Dit is een instinker. Als schrijver ga je je hier afvragen ‘wie zet ons op de trein’. Dan kom je er.
Duitse troepen zetten ons op de trein. Of de reisbegeleider zet ons op de trein. Een wereld van verschil.

.

.

;3.	De bloemen worden elke dag water gegeven.

.

De bloemen krijgen dagelijks water.

.

.

;4.	Hij wordt morgen 18 jaar.

.

Deze is moeilijk, toch niet onoverkomelijk.
Morgen is hij 18.

.

.

;5.	De plannen worden volgende week besproken.

.

We bespreken de plannen volgende week.

.

.

;6.	Zij worden altijd blij van muziek.

.

Muziek maakt hen blij.

.

.

;7.	Het huis wordt momenteel gerenoveerd.

.

Vakwerkers renoveren het huis. (Momenteel is overbodig.)

.

.

;8. Het boek wordt door de leraar gelezen.

.

De leraar leest het boek.

.

.

;9. De hond wordt door de dierenarts onderzocht.

.

De dierenarts onderzoekt de hond.

.

.

;10. De taart wordt door mijn moeder gebakken.

.

Mijn moeder bakt de taart.

.

.

;Oefeningen

.

Zet de passieve zinnen om naar actieve:

.

* Passief: De kamer wordt elke week schoongemaakt. Actief:...
.

* Passief: De brief wordt door de directeur geschreven. Actief:...

.

* Passief: Het huis wordt door de aannemer gebouwd. Actief:...

.

* Passief: De wedstrijd wordt door het team gewonnen. Actief:...

.

* Passief: De presentatie wordt door de student gegeven. Actief:...

.

* Een passief met een vooroordeel: Bie is dit jaar zestig geworden. Maar ze is nog steeds actief in. Actief zonder vooroordeel...

.

.

== Redactie-oefening ==

.

== Van basistekst tot afwerking ==

=== Basis ===
  
 ''''Een monument, het gemeentehuis van Slijpe''''
 
 Eén van de laatste bastions van het zelfstandige Slijpe als gemeente. Als ik langs het gemeentehuis kom, mijmer ik over de vele trouwstoeten die zich naar de grote zaal op het eerste verdiep gingen waar dolverliefde koppeltjes elkaar het ja-woord gaven. De plaats waar felle discussies oplaaiden in het schepencollege over de manier hoe Slijpe beter bestuurd kon worden of over de gewone dingen des levens werd beslist over vergunningen voor het houden van festiviteiten zoals de jaarlijkse kermis. Maar na de zitting werden de plooien gladgestreken. Toch van horen zeggen! Wie van de geboren en getogen Slijpenaars herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman die altijd wel een oplossing vond voor iemand met een administratief probleem.
 In de archieven vond ik een interessant document over de aankoop van een huis dat ideaal was voor de oprichting van een gemeentehuis. We noteren het jaar 1902. Ik vat het samen in de bewoordingen van toen. Op 7 juli 1902 stelde men Stephaan Debruyne, baas-timmerman en Pieter Levecque baas-metser aan om een schatting te doen van een bestaand pand gelegen op de hoek van de Dorpsstraat, nu Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu Slijpesteenweg, toebehorend aan de erfgename van wijlen Christiaan Logier, rentenierster. Dit wijst erop dat het pand het eigendom was van bemiddelde mensen. Zij bevestigden dat er een spreekkamer was om mensen te ontvangen en een trap die leidde naar een plaats waar er vier kamers waren. Genoeg ruimte om een grote gelagzaal te maken. Het dak was bedekt met pannen en een donderscherm. Het gebouw moet zeker boven de gewone werkmanshuizen getorend zijn geweest. Na onderzoek werd de waarde van het pand op 10.000 Belgische Frank geschat. Voor de jonge lezers, een kleine 250 euro. Geen klein bedrag voor die tijd! 
 Het zou echter tot 1924 duren eer het gemeentehuis zoals het er nu uitziet werd gebouwd. Op de website van de gemeente Middelkerke vinden we hierover de volgende beschrijving. Het voormalig gemeentehuis is gebouwd in 1924 naar ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Men heeft hier gekozen voor een traditionele wederopbouwstijl met het gebruik van streekeigen baksteen. Typerend zijn de twee rechtertraveeën die oplopend in een trapgevel met bekronend gebogen fronton tussen twee arduinen bollen. Let ook op het ovaalvormig venster of oculus in de top. De functie van dit gebouw wordt ons bevestigd in het opschrift boven de dubbele toegangsdeur waar in sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' te lezen valt. Na de fusie (toen alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke verhuisd waren) deed dit gebouw respectievelijk dienst als postkantoor, klaslokaal en als vergaderruimte voor de kerkfabriek en plaatselijke verenigingen. Tot slot een kleine anekdote die wel berust op ware feiten. Aan de achterzijde van het gemeentehuis bevindt zich een klein kamertje op de eerste verdieping. Dit was gekend als het cachot van Slijpe. Iemand die te veel in het glas had gekeken of wat opstandig was, kon in dit gezellige kamertje wel eens een nachtje doorbrengen op bevel van de veldwachter. Iedereen van het dorp wist het maar er werd eens hartelijk om gelachen. Laten we hopen dat ons gemeentehuis een goede en respectvolle bestemming krijgt!
 
 Walter en Eric Opstaele
  

=== Na eerste manuele bewerking ===

[[File:Slijpe Oud gemeentehuis.JPG|thumb|right|450px|Hier in het gemeentehuis passeerden de dagelijkse dingen des levens: vreugde en tristesse, de registratie van dood en geboorte, de vergunningen voor festiviteiten en de jaarlijkse kermis, de administratieve akkefietjes. Wie herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris? Geboren en getogen Slijpenaars kennen hem zonder twijfel. Die Jozef Laleman kreeg altijd en alles opgelost.]] 
 
 '''Slijpes gemeentehuis, een vergeten monument van 10.000 frank'''
 
 Walter &amp; Eric Opstaele
 
 '''Als we langs het gemeentehuis heen fietsen – nu een bejaard bastion van het ooit zo zelfstandige Slijpe - dan overvalt ons het mijmeren. Talloze trouwstoeten en dolverliefde koppels gaven hier kussend hun ja-woord. Hier laaiden felle discussies op en krabde het schepencollege zich in de haren: hoe valt dit oude dorp te besturen? Dat burgemeester en schepenen de plooien na de zitting glad streken, dat hebben we alleen van horen zeggen. En als dat inderdaad zo was, dan was het ongetwijfeld bij een glas bier in het café aan de overkant.''' 
 
 '''Een vel papier'''
 In het gemeentearchief ontdekten we een vel papier over de aankoop van een huis, ideaal om er een gemeentehuis in onder te brengen. We noteren 7 juli 1902. Terwijl Cyriel Buysse zijn toneelstuk 'Het gezin van Paemel' schrijft, krijgen een zekere Stephaan Debruyne en Pieter Levecque de opdracht een pand op de hoek van de Dorps- en de Middelkerkestraat, te schatten. De straatnamen zijn inmiddels verdwenen (nu spreken we van de Diksmuidestraat en de Slijpesteenweg), het huis uit 1924 is er nog. Debruyne en Levecque hebben kennis van zaken: de eerste is een timmerman met een zaak en de andere is een metsersbaas. Het huis zelf is eigendom van een rentenierster, de erfgename van wijlen Christiaan Logier. Debruyne en Levecque stellen vast dat deze bemiddelde dame een al even bemiddeld pand betrekt. Hun bewoordingen klonken het ongeveer zo. Het gebouw torent boven de gewone werkmanshuizen uit, een huis met een spreekkamer en een trap die naar vier kamers leidt. Hier is ruimte voor een gelagzaal. Op het pannendak ligt een donderscherm. Na onderzoek schatten de twee mannen het pand op een waarde van tienduizend frank. Voor jonge lezers: 250 euro. Geen klein bedrag in die dagen, geen gezin van Paemel. 
  
.

=== Aan de slag… ===

Hoe zou jij het artikel – met alles wat je leerde – afwerken? Doen! Kopieer onderstaande tekst en plak ze zonder opmaak in een Word-document. De tekst kan heel wat bondiger en sterker.
 
.


[[Bestand:Ballpoint-pen-parts.jpg|thumb|right|450px|De onderdelen van een balpen. De kogel van een balpen zorgt ervoor dat je pen over het blad glijdt. Of gebruik je liever een [[Swadeshi Ratnamson]]?]]

 
 In de schaduw van de tijd, gelegen in de pittoreske hoeken van Slijpe, bevond zich eens een onwrikbaar bastion van autonomie: het zelfstandige gemeentehuis van Slijpe. Terwijl ik langs de gevel van dit historische gebouw wandel, brengen herinneringen aan vervlogen tijden mijn gedachten tot leven. Hier vonden talloze trouwstoeten hun weg naar de majestueuze bovenzaal, waar verliefde koppels hun eeuwige geloften uitspraken. Dit was de plaats waar hartstochtelijke debatten oplaaiden binnen het schepencollege, waar besluiten werden genomen die de koers van Slijpe zouden bepalen, van bestuurszaken tot alledaagse vergunningen voor de jaarlijkse kermis. Maar na elke zitting werden de plooien gladgestreken, althans volgens de geruchten. En wie kan de warme herinneringen aan de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman, die altijd een oplossing wist voor elk administratief probleem, vergeten?
 
 In de archieven vond ik een fascinerend document dat teruggaat naar het jaar 1902 en handelt over de aankoop van een huis dat uitermate geschikt was om te dienen als gemeentehuis. Op 7 juli 1902 werden Stephaan Debruyne, de meester-timmerman, en Pieter Levecque, de meester-metselaar, aangesteld om een schatting te maken van een bestaand pand op de hoek van de Dorpsstraat, nu bekend als de Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu de Slijpesteenweg. Het pand was eigendom van de erfgename van wijlen Christiaan Logier, een welgestelde rentenierster. Hun bevindingen wezen op de aanwezigheid van een ontvangstkamer en een trap die leidde naar vier kamers, voldoende ruimte om een ruime gelagzaal te creëren. Het dak was bedekt met pannen en er was een donderscherm aanwezig. Het gebouw torende zeker boven de bescheiden arbeiderswoningen van die tijd uit. De waarde van het pand werd destijds geschat op 10.000 Belgische Frank, wat tegenwoordig ongeveer 250 euro zou zijn. Een aanzienlijk bedrag voor die periode.
 
 Pas in 1924 werd het huidige gemeentehuis gebouwd, zoals beschreven op de website van de gemeente Middelkerke. Het voormalige gemeentehuis werd opgetrokken in 1924 volgens het ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Hier koos men voor een traditionele wederopbouwstijl, met het gebruik van bakstenen die typerend waren voor de streek. Opvallend waren de twee rechtertraveeën die eindigden in een trapgevel met een sierlijk gebogen fronton, geflankeerd door twee arduinen bollen. Het ovaalvormige venster, of oculus, in de top gaf het gebouw een uniek karakter. De functie van dit majestueuze gebouw werd duidelijk gemaakt door het opschrift boven de dubbele toegangsdeur, waarin sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' vormden.
 
 Na de fusie, waarbij alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke werden verplaatst, kreeg dit gebouw verschillende rollen toegewezen, waaronder postkantoor, klaslokaal en vergaderruimte voor de kerkfabriek en lokale verenigingen. Ten slotte, een anekdote die gebaseerd is op ware gebeurtenissen: aan de achterzijde van het gemeentehuis bevond zich een klein kamertje op de eerste verdieping, bekend als het &quot;cachot van Slijpe&quot;. Hier belandden zij die iets te diep in het glas hadden gekeken of te opstandig waren, voor een nachtje, op bevel van de veldwachter. Het hele dorp was op de hoogte, maar er werd hartelijk om gelachen. Laten we koesteren en hopen dat ons gemeentehuis een eervolle en respectvolle bestemming zal behouden, als getuige van het rijke erfgoed van Slijpe.

.

== Tips bij AI-gebruik ==

.

[[Bestand:Hoe kunnen computers je anders laten denken.webm|thumb|550px|Laten computers je anders denken? - [[Universiteit van Nederland]]]]

'''Generatieve Artificiële Intelligentie is machinale tekst, codetaal, beeld, video en muziek die tot stand komen met ChatGPT, Microsoft Bing (voor tekst) en DALL-E en Midjourney (voor beeld).​​​​​ AI op het onderzoek en de bronnen loslaten, kan. Voor feitelijke info is AI relatief betrouwbaar. Het het systeem maakt teksten die [[Plausibele ontkenning|plausibel]] ogen. De werkelijkheid is ondergeschikt. Wie met AI werkt, leert. Dat valt te meten in een [[Leercurve (studie)|leercurve]]. Onderzoek concludeert dat specialisten die AI gebruiken snelle leerwinsten maken in vertrouwde onderwerpen. Leken, die zonder vakgebied (en dat zijn beginnende studenten, of docenten die een nieuw terrein verkennen), maken een dalende leercurve. Dat wil zeggen dat ze (te) veel energie stoppen in de controle om tot betrouwbare info te komen.'''

.

[https://www.youtube.com/watch?v=kwHKzSek8ws Bekijk deze film.]

.

* De KULeuven wil dat je vermeldt dat je AI gebruikte.&lt;ref&gt;[https://www.kuleuven.be/onderwijs/student/onderwijstools/artificiele-intelligentie#Voor%20je%20begint Voor de visie van de KU-Leuven op het gebruik van AI, klik hier.]&lt;/ref&gt; Ik meen dat dit niet hoeft. AI is als een GPS of een spellingscorrector... een soort naslagwerk. Je vermeldt evenmin dat je een telefoonnummer vond in een telefoonboek op pagina 105 (voor de ouderen onder ons) of dat je in een atlas ontdekte dat Brussel de hoofdstad is van België. Laat de discussie maar komen. Vermelden of niet?

.

* Vergeet niet dat AI-schrijfsels er vaak hetzelfde uitzien naar patroon, zinsbouw, bijvoeglijke naamwoorden, een fout hoofdlettergebruik... Bovendien zal je sommige zinnen niet begrijpen. Als je dit klakkeloos overneemt heeft de docent onmiddellijk door dat een student dit niet schreef. Herwerk het AI-aanbod dus grondig voor je het bestempeld als 'van jezelf'.

.

* [[Archive.today|Archive.is]] laat kijken achter betaalmuren.

.

* Bij AI heet de zoekinstructie een '[[Prompting|prompt]]'. De prompt onschrijf je in detail met context. Vraag desnoods een samenvatting op het einde om te zien of AI je zoekopdracht begreep. Geef duidelijke instructies: wat wil je? Een spannende tekst? Een samenvatting? Een essay? Extra bronnen? Hoeveel woorden mag de tekst tellen? Enzovoort.

.

* Onderscheid creatieve [[Kunstmatige intelligentie|AI]] die teksten maakt en AI die verwijst naar bronnen. Het zijn [[taalmodel|taalmodellen]]. Ze schrijven goed, redeneren doen ze niet. Ze zoeken het internet af en weten niet wat waar is. Ze doen geen CRAAP of Pinokkiotest. Rekenen kunnen ze evenmin. Doe de test, je staat bij moeilijke sommen versteld. Let op voor discriminatie en stereotypering, daar is AI goed in. Bouwvakkers zien er hetzelfde uit: gespierde mannen in gele pakken met helm. Als je de software daarop wijst - bijvoorbeeld niet alle Nazi's waren übermenschen - dan kun je gekke beelden krijgen. Gebruik [[ChatGPT]] om te schrijven, niet om te zoeken, de databank is beperkt. Dat de hardware milieubelastend is vaak gehoord, het koelwater leek een probleem, daar zou nu (2025) al dertig keer minder van nodig zijn. Test uit met verschillende teksten. Gebruik je eigen tekst als basis. Je krijgt grammaticaal correcte zinnen. Inhoudelijk volgt jouw controle. Als je het gebruikt als parafraseertool blijf je de bron vermelden. Als je een bronvermelding wil, gebruik je beter Perplexity of Copilot. Blijf controleren. Lees grondig. Blijven de feiten kloppen? Heeft de tekst de stijl, de structuur en de kenmerken die jij wil? Vergelijk verschillende soorten van AI. Ik vroeg aan Co-pilot en ChatGPT om relevante bronnen te zoeken voor de 'aanpak van delinquente jongeren'. Co-pilot kwam snel tot relevante bronnen, met verwijzingen en met full-text-verwijzingen naar de schoolbibliotheek. Bij ChatGPT verliep dit proces moeizamer. Ik kreeg bronnen die nauwelijks actueel waren, na een tweede prompt waren het enkel bonnen uit Nederland en toen ik Vlaamse bronnen wou, kwam ik op de website van een politieke partij.

.

* Vragen zoals: herschrijf deze tekst zonder het werkwoord worden, lukken ten dele. De tips die de Elsschotproef opsomt kent AI niet altijd. Herschrijf de tekst zelf met deze tips.

.

* AI bedenkt snel titels en tussentitels. Meestal zijn ze langer dan zeven woorden. Gebruik ze ter inspiratie en kort ze in.

.

* Wees niet tevreden met het AI-eindresultaat en voeg extra lagen toe in de argumentatie, de onderbouwing, de kritische analyse, je creatieve en persoonlijke insteek, de structuur... Zorg dat je het werkstuk beheerst. 

.

* Wie AI gebruikt, bespreekt dit best met zijn of haar promotor.

.

* Kortom, gebruik AI als hulpmiddel om je denkproces te versnellen, jij blijft verantwoordelijk voor je publicatie.

.

* Het herkennen van AI-fouten in essays vraagt aandacht. &quot;AI-detectors&quot; zijn vaak onbetrouwbaar. Patronen en hallucinaties verraden dat de student de AI-info niet kritisch bestudeerde en verwerkte. Methoden die AI-fouten te ontmaskeren. 1. De &quot;Hallucinatie&quot; check: in de '''literatuurlijst''' verzint AI logische titels en met '''citaten''' gaat het net zo. Vaak mixt AI bekende zinnen tot een nieuw, niet-bestaand citaat. '''Anachronismen''': soms koppelt AI gebeurtenissen aan verkeerde jaartallen of personen die nooit tijdgenoten waren. 2. Typische AI-stijlkenmerken. AI heeft een stijl die afwijkt van de stem van de student. Elk essay kent exact dezelfde opbouw. Verder is er het wollig en Amerikaanse taalgebruik met overmatige structuur en lijstjes. 3. Door vergelijking met eerder werk van een student kan de docent de rode vlag zwaaien. Een enorme sprong in vocabulaire of de verandering in zinsbouw kan hierop wijzen. 4. Vraag om een argument uit de tekst toe te lichten. Iemand die het zelf schreef, kan de logica uitleggen; wie AI gebruikte, blijft oppervlakkig.

.

== Het interview ==

[[Bestand:Hendrik Laurensz. Spieghel.jpg|thumb|450px|[[Hendrik Laurensz. Spieghel]] (1549-1612) publiceerde de eerste Nederlandse grammatica in [[1584]] onder de titel 'Twe-spraack.' Het verscheen bij [[Plantijn]].]]

.

De opdracht lijkt eenvoudig: onderwerp een medestudent aan een reeks vragen en maak hier een vlot interview van. 


* Schrijf niet in vraag- en antwoordvorm, maar in een organische tekst;

.

* Zoek een geschikte locatie

.

* Begin met een observatie

.

* Leg focus

.


== Een Wikipedia-bijdrage ==

[[Bestand:Kroontjespen-2.JPG|thumb|right|450px|Kies keurig je schrijfgerief.]]

.

Wat valt er te leren met het schrijven van een lemma? De studenten leren...

.

# een [[relevant]] onderwerp zoeken. [[Wikipedia:Relevantie_per_onderwerp|Wat is relevant?]]
# [[Onderzoeken|onderzoeksvaardigheden]] (internet, bib, literatuur, heemkringen, musea)
# [[Referentie|referenties]] maken
# [[Evalueren|evalueren]] en de betrouwbaarheid beoordelen
# [[schrijven]] voor een [[Register (taalkunde)|register]], dat van een encyclopedie
# een onderwerp (om)kaderen en ontsluiten
# kennis delen
# omgaan met [[feedback]] (overlegpagina's)
# in groep werken en samenwerken
# beeldmateriaal maken

.

Als de bovenstaande elementen vervuld zijn, krijg je 2.5/5. Het aantal punten stijgt naarmate de kwaliteit en kwantiteit toeneemt inzake tekst, relevante afbeeldingen, inhoudstafels, referenties, bibliografische gegevens, interne en externe links...  Wie eerder indient dan de afgesproken datum, kan feedback verwachten. Wie met vragen zit, of problemen heeft, hoeft zich niet te generen om te passeren of te mailen. Met andere woorden, de studenten nemen zelf verantwoordelijkheid voor hun leren. Dit is geen papegaaienwerk of pure kennisreproductie. De Wikipediaklas staat mijlenver van het klakkeloos aanvaarden van kennis en het schoolse leven.

Deze voorbeeldpagina's kwamen in de loop der jaren tot stand. 

: Biografie: [[Johannes Wier]] &amp; [[Leon Hoet]]
.
: Boekbespreking: [[Pleidooi voor populisme]]
.
: Begrip: [[Morele paniek]]
.
: Methodiek: [[Online hulpverlening]]
.
: Gebeurtenis: [[Amerikaanse Burgeroorlog]]
.
: Videogame: [[Canis Canem Edit]]
.
: Heilige: [[Margaretha van Antiochië]]
.
: School: [[Ipsoc]]
.
: Instelling: [[Psychiatrisch Centrum Menen]]

.

* Pagina's die niet bestaan (maar het wel verdienen): [[Coliboaia-grot]], [[Hugo Stinnes]], [[Emil Kirdorf]], [[Emil Gansser]], [[Walter C. Teagle]], [[Irénée du Pont]].

.

.

== Het reisessay: de regels van Benedictus ==

[[File:CC No 16 Gullivers Travels.jpg|thumb|450px|Een vroeg voorbeeld van een reisverhaal, uit 1726: [[Gullivers reizen]]. [https://www.dbnl.org/tekst/swif001gull12_01/ Lees het hier].]]

.

;Voorbereiding
Zorg bij je reis dat je notities maakt die je later kan verwerken. Maak beeldmateriaal. Een reisessay zonder foto is een kale bedoeling. Bovendien helpt een foto je dingen herinneren. Extra uitleg bij een schilderij, een gedenkplaat... ze vormen de basis voor quotes of extra uitleg. 

.

;Het schrijven
Het reisessay is een bijzonder genre. De toon is informeel met een evenwicht tussen straattaal ('De bars in Bxl zijn machtig!!!') en het academische (De Belgische hoofdstad telt 6.490 horecazaken.). Combineer deze stijlen: 'Brussel doet zichzelf als hoofdstad alle eer aan met zijn honderden cafés en bars, hotels en restaurants - goed voor ieders beurs. Ze wachten je op.' 

.

Schrijf levendig. Dat is de boodschap. Een voorbeeld: 'de nachtmerrie van Orwell' kan voldoende zijn om de mensenrechten in Noord-Korea in te leiden. Richt je tot de lezer met 'je' of 'jij'. Persoonlijke voornaamwoorden zoals ik of wij kunnen. Wees beknopt. Details zijn welkom maar een systematische opsomming van alle uitzonderingen zijn minder gewenst. Generaliseren of veralgemenen kan (hoeft niet), zelfs met enige humor (zorg voor een duiding of een antropologische blik). Gebruik AI gerust, met goede prompts. [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Sxrivn_is_koken#Tips_bij_AI-gebruik|Lees hier meer...]]

.

Let op waar humor overgaat in oneerbiedigheid. Humor hoort bij een levendige reisverslag. Vermijd sarcasme, uitlachen of aanstootgevende teksten en inside jokes. Ga er niet vanuit dat je lezer debiel is door je reis van naaldje tot draadje te beschrijven. Begin niet met je wekker die afgaat en eindig je verslag niet met je reis terug naar huis. Je schrijft geen brochure vol clichés zoals &quot;ruime kamers&quot;, &quot;een korte wandeling naar de belangrijkste attracties&quot; en &quot;de beste margarita's die je kan vinden&quot;... Denk twee keer na voor je een opsomming maakt. Rapporten gebruiken opsommingstekens om snel en overzichtelijk droge feiten inzichtelijk te maken. Het nodigt niet uit tot verder lezen en enthousiasmeert de lezer niet. Goed geschreven proza is aantrekkelijker.

.

;De opdracht
Elke student schrijft een reisessay van twee A4tjes (lettertype Calibri 11, titel 16, tussentitels 13) over de trip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk. Hou rekening met de klassieke schrijftips die hieronder te vinden zijn. '''INDIENEN VOOR..., daarna een punt minder per dag te laat.'''

.

# Gebruik de werkwoorden worden (en al zijn varianten), zullen, moeten, zouden niet. 
# Het woord men is taboe: zorg dat je weet wie wat zegt.
# Citeer sprekers die je ontmoette tijdens de Molenbeekweek of gebruik fragmenten van de website, een folder... Referenties in APA horen niet. Als je dan toch citeert, doe het met een quote of in doorlopende tekst, zoals een krantenartikel.
# De inleiding is krachtig of spannend, de lezer moet willen lezen.
# Je eindigt met een besluit of een boodschap aan de lezer.
# Zorg voor een illustratie (7 op 10 cm) met een bijschrift (tekst onder de foto) op elke pagina.
# Omschrijf de sfeer zintuigelijk. Wat zag je, rook je, voelde je, straatgeluiden…
# Zorg voor een boeiende titel en enkele tussentitels.
# Wissel lange en korte zinnen af, denk na over het ritme in je tekst.
# Vergeet je naam, de titel en de datum niet.

.

In deze schrijfcursus lees je vooral de paragraaf over ‘verbanden’ en de organische tekst en de paragraaf over stijlfiguren eens door in deel I, hoofdstuk 2.

.

;Structuur
Dus geen voorblad, wel een goede titel (niet opdracht voor het vak…) en twee sprekende foto's. Werk niet met niveaus: 1.1 enzovoort. Tussentitels graag, maar voor de rest een organische tekst, opgemaakt in twee kolommen.

.

;Inhoud
Inhoudelijk heb je het vooral over onze studietrip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk en de bezoeken die je deed. Wat maakte indruk? Wie maakte indruk? Waarom? Maak er iets persoonlijks van. Waarom begon je deze studie (max 1/3de van een A4)? Inhoudelijk kan je dus alle kanten op. Zoek een rode draad. Wat wil je de lezer vertellen? [[Kunstmatige intelligentie|Artificiële intelligentie]] kan je gebruiken. Lees de tips hoe je dit gebruikt hierboven.

.

;Hoe quoteert de docent? Tien regels...
# Is er een duidelijke inleiding?
# Zijn er tussentitels, paragrafen of hoofdstukken?
# Is er een besluitende afronding met een boodschap aan de lezer? 
# Is het werk nagelezen? Zijn er spellingsfouten?
# Gebruik je bronnen, zijn ze op te sporen? 
# Zijn er quotes uit de literatuur, citeer je?
# Zijn er inzichten en verbanden?
# Is het beeldmateriaal esthetisch? Zijn er bij de foto’s bijschriften die verduidelijken?
# Is de tekst verzorgd: goed geschreven, weinig spelfouten, geen interpunctiecorrecties?
# Houdt de schrijver met de tien schrijftips hierboven geformuleerd? 

.

Hoe meer je rekening houdt met het bovenstaande, hoe meer punten.

.

;Een voorbeeld van het begin van een essay


 &lt;big&gt;'''Brussels by night'''&lt;/big&gt;
 '''Slenteren door onze hoofdstad'''
 
 '''Een reisverhaal door Benedict Wydooghe'''
 
 .
 
 '''BRUSSEL CENTRAAL'''  Een bankje, de straat, een overvolle vuilnisbak aan het pleintje waar kinderen tot ’s avonds laat tegen Carablikjes sjotten. Zo begint dit verhaal. Het is donker, koud. De hele week al min vijf en kouder. De buurtwerker heeft hier een diploma Arabische talen, een sociaal werker stapt de fiets af en schudt Mustafa de hand. Hoe het gaat? ‘Het is nie slecher geworen’ klinkt zijn antwoord. Een drugdealer op de straathoek, een jonge tippelaarster. Criminaliteit is nooit ver weg voor wie vergaat in armoede; de politie daarentegen wel. Even verderop, in Molenbeek sloeg corona keihard toe. En de regering bespaart op cultuur en welzijnswerk. Het is een voortdurend zoeken naar evenwichten tussen hulpverlening en repressie, tussen het onder de vleugels nemen van wie het nodig heeft en het criminaliseren. Wist je dat we dit jaar meer dan vierduizend daklozen tellen in Brussel?
 
 Brussel is niet alleen een hoopje ellende. Het is een attractie: niet alleen voor studenten, ook wie er woont of werkt blijft verwonderd naar deze stad kijken als iets exotisch. ‘Voor mij is dit het buitenland’ zei een studente en ik kan haar geen ongelijk geven. Anderen vinden Brussel een demografische ramp. 
 
 Wist je dat in het Brussels Hoofdstedelijk gewest 1.2 miljoen mensen leven? Daarvan is de helft van buitenlandse afkomst. Ik laat me overweldigen door de indrukken, de emotie, de geur, de smaak en het gevoel die aan het sociaal agogisch werk kleeft.
 
 '''Allemaal mensen…'''
 
 Dit is geen steriele job waarvoor ik koos. Geen ambtenaarsgedoe maar veldwerk. Geen kantoorklus voor pennenlikkers. Sociaal zijn draait niet om vriendelijk zijn. Wat mij drijft is rechtvaardigheid en rechtszekerheid, vrijheid en gelijkheid, welzijn en veiligheid, educatie en cultuur, engagement en, indien mogelijk het opklimmen op de sociale ladder. Daarom koos ik ervoor om sociaal cultureel werken te studeren. Dat zijn mijn drijfveren en daar zal dit essay over gaan. 
 
 Ik begin mijn tocht op een erg triestige plek. Een boom met enkele hangers erin, meer is het niet. De meeste pendelaars lopen aan dit alternatieve monumentje voorbij. Het brengt alle Brusselse gestorven daklozen eer toe. Ze zijn op straat overleden en dat gebeurt tot op heden. In 2020 telde Brussel meer dan vierduizend daklozen. Hoe men die tellingen organiseert is een evenement op zich. In 2018 overleden er 62 daklozen op straat: de koude of ontbering speelde hen parten. En vandaag is de situatie niet anders. Terwijl ik deze tekst zit te schrijven, op mijn warme zolderkamertje überhaupt, krijg ik een berichtje van de Brusselse online krant ‘BRUZZ’ met de titel ‘Daklozen brengen dag en nacht door in Zuidstation: 'Het is hier geen hotel’.'  Aan het lot overgelaten, dat is de teneur, dat is het gevoel dat bij de daklozen leeft. Op de stoep spreek ik Martine Middag. Zij is vandaag onze gids. Als sociaal assistente op rust zal ze me een rondleiding geven met als thema armoede in een van de rijkste steden in Europa. we starten onze nachtelijke tocht in de Sint-Hubertusgalerijen. Ze zijn de antithese van het armoedige tafereel dat we daarnet zagen. Een plaquette herinnert aan de opening van deze even excentrieke als luxueuze overdekte winkelstraat. 1847, lees ik. Een jaartal vol betekenis in Brussel... 
 
.

.

;Tweede voorbeeld

.

 &lt;big&gt;'''Meter per seconde'''&lt;/big&gt;
 '''Een roman uit het Deens vertaald door Edith Koenders en Adriaan van der Hoeven'''
 
 .
 
  '''Een verhaal van Stine Pilgaard'''
 
 .
 
 'We zijn nog steeds nieuwkomers hier en als twee eenza-
 me cowboys lopen we gedesoriënteerd achter de kinder-
 wagen. We kijken naar de windmolens, naar hoe ze als
 bezoekers uit de toekomst afsteken tegen de hemel, als
 een futuristische herinnering aan andere planeten. Ze 
 schieten als vrolijk onkruid op rond ons huis, en als ze bij
 hoge uitzonderling een keer stilstaan, lijk het of de aarde
 even de adem inhoudt, sprakeloos door de afwezigheid 
 van de wind. We lopen rond in een nieuwe wereld, in ons
 nieuwe leven, met ons nieuwe kind, de natuur strekt zich
 plat en vlak voor ons uit en de zonsondergang boven de 
 Noordzee bekijkt ons met zijn rode oog. De herten kijken
 kalm in de koplampen van de auto's en de dode dieren lig-
 gen geplet tussen strepen op de landwegen. De boeren
 tikken met hun vinger tegen hun pet en ik begrijp dat dit
 is hoe ze hier groeten. Zwaaiend, glimlachend achter de
 kinderwagen beweeg ik me tussen mais en aardappelen,
 rogge en tarwe, en doe of ik de honden van de mensen
 leuk vindt. Hoe oud is hij, vraag ik, wat voor ras, labrador,
 ja, dan weet je wat je krijgt. Ik houd van het West-Jutse
 dialect, het zonder grammatica vasthouden aan traditie,
 de fjord die als glasscherven glinstert in de zon. De wind-
 molentransporten balanceren op de landwegen, een wiek
 scheert langs de tegenliggers, het verkeer slingert zich het
 landschap in, buigt, knikt en verlaat het weer. Velling wil,
 staat er op het plaatsnaambord van het dorp, maar wat
 Velling wil is niet duidelijk. De werkelijkheid omhult ons
 als mist en we zijn hier nog maar net.'&lt;ref&gt;STINE PILGAARD, vertaald door Edith Koenders &amp; Adriaan van der Hoeven. ''Meter per seconde.'' Oevers, Zaandam, 2021, p. 7 ev.&lt;/ref&gt; 

.

.

== De poëzierazzia ==
[[Bestand:Boempaukeslag.jpg|thumb|450px|Deel van het gedicht 'Boem paukeslag' uit de bundel 'Bezette stad' van [[Paul van Ostaijen]] (1920). [[Oscar Jespers|Oscar]] illustreerde met een 'ritmiese typografie' [https://www.youtube.com/watch?v=IDPigHKk-sI Voordracht en de eerste pagina's van het gedeelte ''Bedreigde stad''].]]

.

Na de '''groepsindeling of de beginronde''' (bij vier personen per groep kan niemand zich verstoppen) en de keuze van een thema, gaan de studenten kranten bladeren en lezen. Tijdens de '''eerste ronde''' gebruiken ze hun linker hersenhelft. Ze nemen van relevante artikels foto's en noteren ze referenties. De linker hersenhelft is ons logisch brein: grammatica, wiskunde, logico. Indien nodig kunnen ze er later naar verwijzen, quotes gebruiken of het artikel terugvinden. Deze ronde duurt 20 minuten (tot 09.45 uur). Alle groepen nemen alle kranten door. 

.

Bij '''ronde twee''' zoeken ze woorden die ze nooit gebruiken, mooie woorden, irritante woorden, moeilijke woorden, zinssneden, letters... associaties, alliteraties zijn welkom en vormen na verloop van tijd een blad vullende schikking. Het is puzzelen en de activatie van het rechterbrein, zonder het zoeken naar betekenissen. Absurditeiten zijn de insteek. Om het rechterbrein te activeren kunnen ze hun linker oog sluiten of afdekken met een ooglap. Als daar geen input meer is, dan neemt rechts het over. Hun linkerhand schakelen ze in om te knippen. Ze krijgen hiervoor een klein uur (tot 10.45 uur). Tegelijkertijd knippen ze ook esthetische foto's of afbeeldingen uit hun krant. Die krijgen een plaats in hun creatieve dagboek.

.

In '''ronde drie''' krijgen ze lijm en papier, brengen ze hun tekst op een drager (tot 11 uur). Lay out, ritme, herhalingen zijn belangrijk.

.

In '''ronde vier''' spreken af hoe ze de tekst voor de groep brengen. Wie zegt wat? Niemand blijft in de coulissen. Welke houding past er (niet) bij de tekst? Ze maken een setting: wie staat waar? Vier stoelen op een rij waarbij iedereen strak voor zich uitkijkt of een chaotische opstelling waarbij de ene staat, iemand ligt, iemand zit en een laatste met het gedicht heen en weer loopt? Ze kiezen een positieve of negatieve emotie die al dan niet bij de tekst past en die laat die contrasteren met de spreker ervoor of erna. Emoties zat: verliefd, verdorven, misprijzend, verwaand snobistisch, lollig lachend, zakelijk, enthousiast, spaarzaam, zuinig, als een zatlap... Docenten geven suggesties en denken na over de plekken: waar zit het publiek, waar is het podium? Een simpel verhoog, een tafel of een toog volstaan als presenteerplaats. 

.

'''Ronde vijf''', de voorstellingsronde start om 11.45 uur. In een half uur passeert iedereen de revue. 

.

Na de afloop volgt '''ronde zes''': de eigenlijke poëzierazzia. Ze zaaien uit, kiezen een plek, hangen hun gedicht op, nemen een laatste snapchat  en verdwijnen even snel als ze kwamen om te beginnen aan de '''eindronde''': het aperitief.

Een experiment en het sfeerverslag ervan...

.

 
 Woorden die ze nooit gebruiken.
 Woorden die ze nooit gebruiken omdat ze gewoonweg niet in hen opkomen.
 Of niet zijn toebedeeld.
 
 Dat soort stomme, onhoorbare woorden leg ik hen en masse voor. 
 Als een schatkist die opengaat. Woorden in veelkleurige lettertypes, 
 in alle toonaarden en van klein tot groots.
 
 Het breedgesmeerde studentengezucht ontpopt zich
 tot een verwonderde, fladderende focus.
 
 Geconcentreerd schuiven ze het knipselarsenaal 
 tot een onverwachte combinatie poëtisch uitpakt.
 
 Ze laten zich niet hinderen door alliteraties 
 noch door opsommingen, metaforen noch vergelijkingen. 
 Die geheugencellen staan nu op non actief.
 
 En, het maakt niet uit: dit is razziapoëzie.
 Wat verschijnt is wonderlijk.
 
 Een lang gedicht dat we ondertekenen 
 met professor Marcel van Yololife
 die iedereen een warme Warmste week toewenst.
 
 Dit is sociaal cultureel werk ten voeten uit:
 educatie en creatie, gemeenschapsvormend en subversief geëxperimenteer. 
 
 Alle functies van het SCW in een methodiek.
 Ziehier, een volzin uit het handboek voor de vormingswerker, 
 even saai als schools. Weg ermee, met dat boek vol ambtelijke rijmelarij.
  
 Scheur het in brokken en stukken 
 alsof je in een filmische schoolbank zit van Dead Poets Society.
 Dit is razziapoëzie!
 
 Pieter noemt het zijn beste leservaring in de vier jaar en
 de tekst van Maria kan zo op bezinning. 
 
 Lotte zwiert die van haar zonder aarzelen op sociale media en 
 Rani die eens te meer hopeloos te laat is, gaat zonder
 lanterfanten aan de slag en redt zich voortreffelijk.
 
 We presenteren als toondichters in de beslotenheid
 van een broeierig leslokaal.
 
 Over de borsten van Jeanne D'Ark en een 
 bloedbad vol onmacht, het verdomde noodlot
 broedertwisten en peetvaders
 
 Applaus.
 De razziapoëzie is nu een poëzierazzia.
 
 Vol voorbereiding, snel uit te voeren en met effect.
 We zaaien uit, hangen op, nemen een laatste snapchat 
 en verdwijnen even snel als we kwamen.
 
 Zullen we straks leslokalen binnendringen?
 Om docenten te vol rijm te gijzelen?
 Om studenten poëzie in hun strot te duwen?
 
 Dat is pas een poëzierazzia
 vol razziapoëzie.
 
 BW

.

== Argumentatieleer ==

[[File:The_Debate_Of_Socrates_And_Aspasia.jpg|thumb|450px|Dit neoklassieke schilderij symboliseert de relatie tussen woord en overtuiging. Nicolas-André Monsiau schilderde het in 1801. Op tafel zijn de helm, de boekrol en de rozen symbolen van oorlog, kennis en schoonheid. Deze denkbeeldige ontmoeting in Athene toont Aspasia (rechts) als welbespraakt, Socrates (links) als aandachtig luisteraar en Alcibiades (de krijger in het midden). Die maakt de brug tussen denken en doen, tussen filosofie en politiek. Aspasia (partner van Pericles) vertegenwoordigt de retorische kunst en morele overtuiging. Socrates die bekend stond om zijn dialectische methode, luistert. Alcibiades symboliseert de jonge generatie die moet kiezen tussen actie (oorlog, politiek) en reflectie. Die spanning tussen denken en doen, tussen macht en rede, tussen filosofie en retoriek krijgt vorm dank zij argumentatie en dialoog, luisteren en overtuigen.]]

[[Bestand:Fluxus-groep gaf Pop-art concert in Kurhaus, een van de bezoekers schoot met een, Bestanddeelnr 917-1243.jpg|thumb|right|450px|Fluxus-concert in het Kurhaus, met [[Willem de Ridder]] en Arthur Köpcke, november 1964. Denk na over wie wat zegt... ]]

.

Soms wil je de tegenpartij overtuigen van zijn of haar ongelijk. Dat noemen we 'argumentatieleer'. In die argumentatieleer is het belangrijk dat je toont dat je de argumenten van de tegenpartij kent (door ze schriftelijk of mondeling te herhalen) en ze vervolgens weerlegt. Steek een logische structuur in je betoog: gebruik je sterkste argumenten op strategisch gekozen plekken: dat kan in het begin, of je kan de spanning opbouwen door de lezer met quotes of titels als een voorzetje te geven. De zinnen en verbindingswoorden die je kan gebruiken bij het opbouwen van een betoog vol argumenten is niet eindeloos.

.

;1. Inleiding

.

* In dit betoog toon ik aan dat...
* Het onderwerp van dit betoog is...
* Ik ben van mening dat... omdat...
* Deze stelling roept discussie op. Ik verdedig het standpunt dat...

.

;2. Argumenten formuleren met signaalwoorden

.

* Ten eerste...
* Een belangrijk argument is dat...
* Bovendien...
* Daarnaast...
* Een ander punt is dat...
* Uit onderzoek blijkt dat...
* Volgens [bron]...
* Dit blijkt uit...

.

;3. Voorbeelden geven

.

* Bijvoorbeeld...
* Een goed voorbeeld hiervan is...
* Ter illustratie...
* Zoals te zien is in het artikel van...

.

;4. Oorzaak en gevolg

.

* Daardoor...
* Dit leidt ertoe dat...
* Als gevolg hiervan...
* Omdat...

.

;5. Tegenargumenten inleiden en weerleggen

.

* Een mogelijk tegenargument is dat...
* Sommigen beweren dat...
* Critici stellen dat...
* Toch ben ik van mening dat...
* Dit argument is echter niet overtuigend, omdat...
* Hoewel dit op het eerste gezicht logisch lijkt, blijkt uit...
* Dit houdt geen stand, want...

.

;6. Morele reflectie (rechtvaardigheid, onrecht, sociale cohesie)

.

* Het artikel draagt bij aan rechtvaardigheid omdat...
* Er is sprake van onrecht, aangezien...
* De berichtgeving bevordert/ondermijnt sociale cohesie doordat...
* De morele implicaties van dit artikel zijn...
* Dit roept de vraag op of... rechtvaardig is.

.

;7. Conclusie

.

* Samenvattend is te stellen dat...
* Daarom concludeer ik dat...
* Alles afwegend, lijkt het mij dat...
* Mijn standpunt blijft dat van... omdat..

.

== Gesproken woord ==

[[Bestand:Fenklup1968TheoKley.jpg|thumb|right|450px|Fenklup met [[Theo Kley]], 1968. Denk na over jullie houding... ]]

[[Bestand:Josph Beuys - mit Fahrrad auf den Stufen des Haupteingangs der Kunstakademie Düsseldorf.jpg|thumb|right|450px|Joseph Beuys in aktie, ongedateerd, denk na over de [[Mise-en-scène|mise en scène]]... ]]

.

In deze workshop maken studenten in groepen van twee in een halve dag een poëtische podcast van een paar minuten over wat hen bezighoudt. Een groep van twintig studenten is ideaal. Voorzie wat technische ondersteuning om te Podcasten.

.

1. De docent maakt met de groep een [[mindmap]] over het [[Spoken word|gesproken woord]]. Wat roept het op? ('''10 minuten'''.)

.

2. [[Pulproman|Stationsromanoefening]] (kan met andere boeken). Zoek een fragment in een stationsroman (tip voor de docent: die zijn erg goedkoop of gratis te vinden). Laat ze luisteren naar [https://www.youtube.com/watch?v=ffIuliItBvo deze soundtrack] van [[Maurice Jarre]]. Na tien minuten vraag je hen of ze de muziek herkennen en verduidelijk je uit welke film het komt.
Vraag hen om het fragment of de bladzijde eruit te scheuren. Doorgaans is er weerstand, ze ervaren het als vandalisme. Niettemin is de huidige papierdestructie ongezien (daar kan je op ingaan) en de teloorgang van informatie. Toon het '[https://www.youtube.com/watch?v=8x0COtH4Vrw Scheurfragment]' uit de film [[Dead Poets Society]]) van [[Peter Weir (regisseur)|Peter Weir]] en [[Robin Williams]]. Vertel over de relatie tussen taal en macht en over poëzie die niet te rationaliseren is. ('''20 minuten''')

.

3. Laat hen naar voor komen (niet vanop hun stoel in de comfortzone) en hun fragment lezen. Vraag waarom ze dit hebben gekozen en wat de anderen er mooi in vinden. Zelf ga je als docent op zoek naar de stijlkenmerken die opduiken (metaforen, vergelijkingen, de herhaling, het pleonasme, het gebruik van alle zintuigen, opsommingen, uitdrukkingen, gezegdes, alliteraties, het rijm, de afwisseling tussen korte en lange zinnen...). Noteer een tiental stijlkenmerken die je samen ontdekt en bespreek ze. Laat ze meerdere voorbeelden zoeken. ('''15 minuten''')

.

4. Per twee aan het werk. Vertel een anekdote. Kies de strafste en tik die uit in kernwoorden en onafgewerkte zinnen in een AI-systeem. Maak een prompt die verwijst naar de stijlkenmerken, een genre (horror, komedie, drama, sciencefiction, romantiek, thriller, western...), een kunststijl (impressionistisch, expressionistisch, absurd, abstract, realistisch, minimalistisch, documentair, surrealistisch, pop-art, barok...) en een doelpubliek (kinderen, intellectuelen, bejaarden, criminelen, spionnen, studenten...). Genereer drie versies. Toon van het genre, de kunststijl en het doelpubliek een beeld of een korte video om ze duidelijk te maken. ('''35 minuten''')

.

5. Kies de leukste, de beste, de meest dramatische. Bespreek dit met twee. Of voeg diverse versies samen tot een geheel. Schrap de overbodige tekst weg zoals in dit voorbeeld en bereid opdracht 6 voor. ('''30 minuten''')

.

6. Lees voor, per twee. Denk na over jullie houding, wie wat zegt... Na elke presentatie is er applaus en een reactie van het publiek met feedback. ('''20 minuten''')

.

7. 7.1. Luister minutenlang naar het [[Hypnose|hypnotiserende]] [[The Raven]] van [[Edgar Allan Poe]] door [[Lou Reed]]. 7.2. Verduidelijk als docent wie deze mensen, de vertaler en [https://www.dbnl.org/tekst/_twe007199401_01/_twe007199401_01_0063.php het gedicht] zijn. 7.3. Zoek samen stijlkenmerken. 7.4. De studenten zoeken rechtsvrije muziek waarvan ze vinden dat die bij hun tekst past. 7.5. Ze zoeken een foto of genereren een beeld dat past. Bedenk een titel en een synopsis. ('''25 minuten''')

.

8. Maak een Podcast met muziek en één beeld in de VIVES-COCON-PODCAST-RUIMTE.

.

9. Werk alles af tot een mp3 met illustratie, titel en synopsis.

.

10. Stuur jullie verhaal de wereld in via de socials.

.

== Dé briefmethodiek! ==

.

(...)

== Bijdrage naar keuze ==

[[Bestand:Ladislao_Biro_Argentina_Circa_1978.JPG|thumb|right|450px|De Hongaarse journalist en uitvinder [[László Bíró|László József Bíró]] (1899–1985) patenteerde in 1938 [[Balpen|de balpen]].]]

.

;Kiezen

Advertentie, een advertorial, een artikel, een baseline, een bedrijfsblad, een beleidstekst, een blog, een bibliografie, een biografie, een boek, een brief, een brochure, een casestudy, een detectieve, een doctoraat, een draaiboek, een draaiplan, een eindwerk, een e-mail, een enquête, een e-zine, een facebookstatus, een fact sheet, een factuur, een folder, een flyer, een internetartikel, een jaarverslag, een krant, een liefdesbrief, een memo, een mindmap, een monografie, een naslagwerk, een nieuwsbrief, een offerte, een persbericht, een personeelsblad, een postkaart, een publireportage, een rapport, een roman, een synopsis, een scenario, een sollicitatiebrief, een speech, een sms, een slogan, een stationsroman, een tagline, een testimonial, een themadossier, een vacature, een verhaal, een verkoopbrief, een verslag, een vertaling, een webtekst... 


;Het onderwerp
Bij de onderwerpskeuze zijn vier of vijf basisvereisten nodig, voor je het onderwerp uitwerkt.

# Het onderwerp geniet de interesse van de schrijver;
# Er zijn geschreven of mondelinge bronnen;
# De bronnen vallen binnen het referentiekader van de auteur;
# De auteur heeft voldoende ervaring met het onderwerp;

[[Umberto Eco]] voegt er in zijn ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' (Bert Bakker, Amsterdam, 1992, p. 23) aan toe dat de docent belangrijk is. Er zijn studenten die willen schrijven over thema A bij een deskundige in thema B. Ze doen dit omdat ze die [[vriendelijk]] vinden of lui zijn. De docent accepteert dit uit ijdelheid of onoplettendheid. Dan is de docent niet in staat om de verhandeling te begeleiden en is de student niet in staat om te leren.

.

.

.

= DEEL VIJF, LESVERLOOP: '' 'Eten en zwijgen' zei de keukenmeid'' =

[[Bestand:Perilsofpauline.jpg|thumb|right|450px|&quot;[[The Perils of Pauline (1914)|Perils of Pauline]]&quot; uit 1914 maakte het verschijnsel van cliffhangers in films populair. Niettemin is het ook een schrijfkterm die gebruikt wordt voor [[verhaal|verhalen]] in [[Boek (document)|boek]]en en [[Toneel (spel)|toneelstuk]]ken. De schrijver bereikt het effect door een personage in een hopeloze situatie te brengen of iets schokkends te onthullen. De term 'cliffhanger' betekent letterlijk iets dat over een rotswand bungelt en de afgrond of de zee in dreigt te tuimelen. Het gebruik van cliffhangers gaat terug op de verhalen van ''[[Duizend-en-één-nacht]]'': de [[Scheherazade (vertelster)|vertelster]] weet dat de sultan haar de volgende dag ter dood zal veroordelen. Daarom vertelt ze een verhaal, dat ze stopt als de spanning erg groot is om de volgende avond verder te vertellen. Dat doet de sultan besluiten om haar executie een dag uit te stellen.]]

.

{{Citaat|'''Het schrijven van een kortverhaal is als een affaire met een minnares. Er is geen tijd voor te veel bijfiguren en nevenintriges. Het einde komt snel en onverwachts, hoewel het niet altijd pijnloos is.'''|[[Arnon Grunberg]].}}

.

== Dag 1: Sxrivn? Sport, ambacht of een culinaire aangelegenheid? ==

.

;Inleiding, [[Moeder, waarom leven wij? (roman)|moeder waarom schrijven wij]]?

.

* Visie
Vier metaforen: koken, een huis, een boom, topsport.

.

* Doel

.

* Opdrachten

.

* Werkwijze

.

* Cursus

.

;Voormiddag
* 10.00 u. Aan de slag: de studenten interviewen met oog voor omgeving en interessante vragen.
* 11.15 u. Quiz: kennen we elkaar in tien vragen.
* 11.30 u. Concept en foto + Rondje.
* 12.00 u. Over de lijn met de concepten. 

.

;Namiddag
* 13.30 u. Afspraak aan de bieb: schrijfliteratuur, spellen en boeken zoeken
* 14.30 u. Film: [https://www.youtube.com/watch?v=LjHORRHXtyI Wat maakt een goede tekst]? Elschotproef en filmpje Copywriting 
* 15.15 u. Metro-oefening
* 16.00 u. Hoe begin je een tekst? Sluiswachterverhaal. Filmp hoe je een speech begint.
* 16.30 u. Verder elkaar interviewen op zoek naar straf verhaal.
* 17.00 u. Einde.

.

;Huiswerk
* Schrijf het interview uit en breng een uitprint mee naar de les.
* Zoek een mooi tekstfragment in een fictieboek. Tik het over en stuur het naar Benedict Wydooghe. Breng het mee naar de les in print.

.

.

== Dag 2: Werken op de redactie: een mierennest ==

[[File:Buchkatalog_Frankfurter_Fastenmesse_1573.jpg|thumb|450px|De [[Frankfurter Buchmesse]] is een Duits vijfdaagse evenement met 7000 exploitanten en 280.000 bezoekers en met een geschiedenis van een half millennium. Tot laat in de 17e eeuw bleef Frankfurt am Main de centrale boekenbeursstad van Europa.]]

.

;Voormiddag

.

* Stijl: wat? Enkele tips (voor de uitwerking zie hierboven):

.

* Wat is stijl? Het belang van stijl? Hoe doe je dat?

.

* Stijl is VORM (Lay-out) en INHOUD (Hoe verwoorden we het)
 * Opsommingen
 * Alliteratie
 * Rijmwoorden
 * Metafoor
 * Vergelijking
 * Tegenstelling
 * Herhaling
 * Zoek fijne woorden
 * Uitdrukkingen
 * Gezegdes
 * Zintuigelijk schrijven
 * Personificatie
 * Een grapje of een grappige situatie

.

* Boekfragmentenstudie op woord-, zin en paragraafniveau.

.

* Omgevings- en zintuigenoefening.

.

.

;Namiddag

.

* Wikipedia introductie en onderwerp.

.

* Referenties maken.

.

* Bijsturen interviews: hoe afwerken?

.

* Redactie op het tekstmateriaal.

.

* Conceptoefening eerst in spelvorm, daarna foto op het bord (met verboden woorden) en daarna omschrijf je personage zonder dat je zegt wie het is.

.

;Opdracht 1, Kijken
* Film [https://www.youtube.com/watch?v=Zhk77mZHHok Lijmen/Het been] van Robbe De Hert met [[Koen De Bouw]] en [[Mike Verdrengh]].

.

;Opdracht 2, Maak een envelopje. 


.

;Opdracht 3, Maak een Wikipedia-account

.

;Opdracht 4, Maak een [[elevatorpitch]]

.

In Antwerpen zijn jullie voor twee minuten stadsgids. De wandeling die we doorheen de dag maken volgt onderstaand parcours, bereid je voor op een korte, krachtige en vooral interessante en enthousiaste presentatie. Een spiekbriefje mag, een illustratie bij je vertelling is de max. Begeester ons!

Twee minuten vraagt veel voorbereiding. Wie er voor kiest om de kelder van het Letterenhuis in te gaan kan enkel kiezen voor de vetgedrukte lemma's.

# [[Antwerpen centraal]]
# [[David Teniers II]] (standbeeld)
# [[Antoon Van Dijck]] (standbeeld)
# [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|Stadsfeestzaal]]
# [[Pieter Paul Rubens]]
# [[Letterenhuis]]
# [[Hendrik Conscience]]
# [[Guido Gezelle]]
# [[Stijn Streuvels]]
# [[Louis Paul Boon]]
# [[Hugo Claus]]
# [[Tom Lanoye]]
# [[Johan Daisne]]
# [[Angèle Manteau]]
# [[Paul van Ostayen]]
# [[Quinten Metsijs]]
# [[Quinten Metsijs (herberg)]] in de Moriaanstraat
# [[Willem Elsschot]]
# [[Liane Bruylants]]
# [[Sint-Carolus_Borromeuskerk_(Antwerpen)]]
# [[Barokarchitectuur]]
# [[Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience]]
# [[Vrijdagmarkt (Antwerpen)]]
# [[Plantin-Moretus]]

[[Bestand:Hall_Station_Antwerpen-Centraal.jpg|thumb|right|450px|Straks op studiereis? Verzamelen gebeurt hier.]]

.

.

== Dag 3: Naar de schrijfstad ==

[[Bestand:2007-05 PMM 18.jpg|thumb|right|450px|In [[1555]] sticht [[Christoffel Plantijn]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] een [[drukkerij]].]]

.

;Voormiddag
* Afspraak om 10.30 in Antwerpen Centraal, onder de klok.

;Namiddag

;Opdracht tegen volgende les
* Schrijf je reisverslag uit en focus je op een concept: een auteur uit het letterenhuis, het archief van het letterenhuis, de wandelstokverzameling, de drukpersen van Plantin Moretus, de treinrit, een bezoek, het middagmaal... Het is de bedoeling dat je in deze tekst één onderwerp sterk uitvergroot en gaat overdrijven, de lezer aan het lachen brengt. Kies op voorhand een schrijver uit het letterenhuis en documenteer je hierover. Zo kan je vertellen over je personage in het museum zelf en gebruik je de info op een associatieve wijze in je reisverhaal. Van Elsschot is geweten dat hij graag door de straten van Antwerpen slenterde, dat heb ik als rode draad voor de studiereis. Gelijkaardige verhalen kan je vinden bij andere schrijvers.

.

.

== Dag 4: Eindredactie: zorgvuldigheid, afwerking &amp; verspreiding ==

.

.

(...)

== Extra time: feedback ==

Studenten die hun werk voor Sinterklaas insturen, kunnen feedback krijgen en bijsturen.

.

.

.

= DEEL ZES, BRONNEN: ''Receptjes, kookbijbels en toprestaurants: altijd etenstijd'' =

[[Bestand:BOEKENBEURS_ANTWERPEN_2017_10.jpg|thumb|right|450px|De Antwerpse boekenbeurs bestaat sinds november 1932. De eerste beurzen gingen door in de stadsfeestzaal.]]

[[Bestand:Shopping_Stadsfeestzaal_Antwerpen.jpg|thumb|right|450px|In dit decor van de [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|stadsfeestzaal]] op de Meir vonden de eerste Antwerpse boekenbeurzen plaats.]]

.

{{Citaat|'''Een boek lezen zou even opwindend moeten zijn al erin bladeren..'''|[[Adriaan Morriën]].}}

.

== Kijken ==

.

* [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters Literaire meesters] op canvas.

.

* Literaire meesters, [[Tommy Wieringa]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/tommy-wieringa canvas]. 

.

* Literaire meesters, [[Dimitri Verhulst]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/dimitri-verhulst canvas].

.

* Literaire meesters, [[Lize Spit]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/lize-spit canvas].

.

* Literaire meesters, [[Ilja Leonard Pfeijffer]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/ilja-leonard-pfeijffer canvas].

.

* Literaire meesters, [[David van Reybrouck]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/david-van-reybrouck canvas].

.

.

== Lezen ==

.

* [[Hugo Brandt Corstius|GRIJS P.]] ''[[Opperlandse taal- &amp; letterkunde|Opperlans! Taal en letterkunde]]'', Querido, Amsterdam, 2003. [http://www.dbnl.org/tekst/bran023oppe01_01/ Tekst hier].

.

* [[Umberto Eco|UMBERTO ECO]]. ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' Bert Bakker, Amsterdam, 1992.

.

* [[Umberto Eco|UMBERTO ECO]]. ''Bekentenissen van een jonge romanschrijver.'' Bert Bakker, Amsterdam, 2011.

.

* HOUËT H. ''Prisma handboek van de Nederlandse taal''. Spectrum, Utrecht, 2000.

.

* [[Alberto Manguel|MANGUEL ALBERTO]]. ''De kunst van het lezen.'' Ambo, Amsterdam, 2011.

.

* POLLEFIET LEEN. ''Schrijven: van verslag tot eindwerk do' &amp; don'ts.'' Academia Press, Gent, 2016.

.

* RENKEMA JAN. ''Schrijfwijzer''. SdU, Den Haag, 2002.

.

* ROBINSON A. ''The Origins of Writing.'' In: CROWLEY D. &amp; HEYER P. (Eds.) ''Communication in History: Technology, Culture, Society,'' Allyn and Bacon, 2003.

.

* VAN BOGAERT MARK. ''Met woorden verleiden. Schrijftips voor uw presentaties, mailings &amp; andere wervende teksten,'' Lannoo, Tielt, 2010. Wie het traject Sociale Beïnvloeding volgt, leest hierin het hoofdstuk 'Schrijven voor het goede doel' (p.180-192).

.

* WALLECHINSKY D. &amp; WALLACE S. ''Lijstenboek. Het onmisbare handboek van merkwaardige informatie.'' Thomas Rap, Amsterdam, 2004.

.

* WITTEVEEN KAREL. ''Creatief schrijven.'' Boom, Amsterdam, 2006.

.

.

== Organisaties ==

.

* [http://www.schrijvenonline.org/oefeningen Schrijfoefeningen] van [https://schrijvenonline.org schrijvenonline]

.

* [http://www.taalblad.be Taalb(l)ad]

.

* [http://taalunieversum.org Taalunieversum]

.

* [http://www.vrt.be/taal VRT taal]

.

* [http://www.taalunie.be Taalunie]

.

* [http://www.taalschrift.org Taalschrift]

.

* [https://creatiefschrijven.be Creatief schrijven]

.

.

== Wedstrijden en prijzen ==

.

Boek.be kent deze prijzen toe: 

* de [[Boekenleeuw]] en de [[Boekenpauw]] voor het beste kinder- en jeugdboek;

.

* de [[Debuutprijs]] voor het beste debuut;

.

* de [[Fintro Literatuurprijs]] als opvolger van de Gouden (Boeken)uil - dé prijs in Vlaanderen;

.

* de [[Herman de Coninckprijs]] voor poëzie;

.

* de prijs voor [[De Best Vormgegeven Boeken]];

.

* de prijs voor de Beste Boekenjuf of Boekenmeester.

.

Klik hier voor [[Lijst van literatuurprijzen|de volledige reeks]].

.

.

== Vives-materiaal ==

.

* https://www.vives.be/nl/taalhulp

.

* https://studiecoach.vives.be/category/taal

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands voor studenten en docenten (code: g- C136880-K)

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands: oefeningen (code: g-C136834-K)

.

.

== Festivals ==

.

* [[Boekenbeurs Antwerpen]]

.

* [[Foire du Livre de Bruxelles]]

.

* [[Frankfurter Buchmesse]]

.

* [[Internationale Boekenbeurs van Caïro]]

.

* [[Boekenbeurs van Kaapstad]]

.

* [[Internationale Boekenbeurs van Zimbabwe]]

.

{{Te doen|Een hele waslijst, maar in ieder geval: de rode links vervangen door ''&lt;nowiki&gt;{{Wp|term}}&lt;/nowiki&gt;'', de hoofdstukken verplaatsen naar eigen pagina's en vervolgens een Index maken en die bij elk hoofdstuk plaatsen| [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 17 sep 2026 16:58 (CEST) }}

{{Boek}}
{{Fase|1}}
[[Categorie:Taal]]</text>
      <sha1>4sesnqioqo85qm4wzp64k6nb2zh61k6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Welzijnenveiligheid/Deel0</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46775</id>
    <revision>
      <id>429742</id>
      <parentid>429641</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T08:50:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50448-41</username>
        <id>29818</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wat is (r)evolutie? */</comment>
      <origin>429742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67627" sha1="ezfdg0rfkz740nebxr83a1xuool1pcp" xml:space="preserve">= &lt;big&gt; '''HEDENDAAGSE SPANNINGEN IN HISTORISCH PERSPECTIEF &amp; EVOLUTIES IN HET VEILIGHEIDSDENKEN'''&lt;/big&gt; =

[[Bestand:Gyzis 006 (Ηistoria).jpeg|thumb|550px|''Historia'' (Allegorie van geschiedenis), Nikolaos Gyzis, 1892. '''Geschiedenis''' is de vakdiscipline die de chronologische ordening van gebeurtenissen bestudeert, gebaseerd op een kritisch onderzoek van bronnen om inzicht te krijgen in het verleden, het heden en de toekomst.]]

[[File:Aanwijzing_12_voor_het_hanteren_van_het_musket_-_Schiet_(Jacob_de_Gheyn,_1607).jpg|thumb|550px|'''1607_ VERDEDIGEN MET BUSKRUIT''' Aanwijzing 12 voor het hanteren van het musket. Veiligheid en welzijn zijn aan evolutie onderhevig doorheen de tijd.]]


.

.

{{Citaat|'''Details zijn oneindig veel belangrijker.'''|Sir A. Conan Doyle, ''The adventures of Sherlock Holmes''}}

.

{{Citaat|'''De scherpste kritiek is een bewijs van belangstelling.'''|Marc Callewaert''}}

.

{{Citaat|'''Time keeps on slippin', slippin', slippin' into the future (...) I want to fly like an eagle to the sea (...) 'till I'm free. Oh, Lord, through the revolution, feed the babies who don't have enough to eat. Shoe the children with no shoes on their feet. House the people livin' in the street. Oh, oh, there's a solution.'''|Steve Miller Band, 1976.}}

.

{{Citaat|'''Reizen is een verplaatsing in de tijd. In sommige stadsdelen van Peking is het 2040, in Tbilisi 1955 en in Charleroi is het naar mijn gevoel 1979. Sommige plaatsen worden sneller ouder, andere juist jonger en snellen hun tijd voorbij.'''|Pascal Verbeken, 2014.}}

.

{{Citaat|''' ♣ Geschiedenis is niet alleen een onderwerp, ze is een methode. Mijn methode is de doden laten spreken. Ik perste hun woorden tussen deze bladzijden, als bloemen om hun schoonheid of als insecten om hun afzichtelijkheid. Het werk van de historicus is niet dat van de criticus of de moralist; het is het werk van de speurder en de verhalenverteller, de filosoof en de wetenschapper, de hoeder van verhalen, de waarzegger en de zegger van de waarheid.'''|Jill Lepore}}

.

{{Citaat|'''Het loskomen van de eigen gedachtenkaders, het inpassen van de menselijke soort in zijn geschiedenis en in zijn ontwikkelende culturele patronen zijn onontbeerlijk om een volledig en genuanceerd beeld van de werkelijkheid te kunnen hanteren. Het is een slechte evolutie dat deze vakken in de opleiding van hulpverleners een steeds kleinere plaats innemen, en zijsprongetjes, versieringen haast worden, terwijl het een basis vormt voor ons denken over ons bestaan en de wereld. (...) Zonder filosofische grond blijven onze gedachten ongerichte flarden tekst zonder samenhang.'''|Dirk De Wachter}}

.

[[File:Jacques-Louis_David_-_De_moord_op_Marat_-_MSK_Brussel_25-02-2011_13-11-35.jpg|thumb|550px|'''1793_ MOORD EN DOODSLAG''' De dode Marat met in zijn hand de brief van zijn moordenares, Charlotte Corday. De schilder en politicus Jacques-Louis David was een van de laatsten die hem levend zag.]]

[[Bestand:Théodore Géricault - Le Radeau de la Méduse.jpg|thumb||550px|'''1816_ DRENKELINGEN''' Dit schilderij verwijst naar de schipbreuk van het Franse fregat Méduse in 1816 op de Atlantische Oceaan. De ramp, de dood van 140 mensen en de verhalen van de overlevenden kregen veel belangstelling. Het bracht de Franse regering in diskrediet: de bekwaamheid van de kapitein en de  reddingsoperatie flopten. Drijvend op de Romantiek (schilderkunst) schilderde Géricault de gebeurtenis.]]

[[File:Bruxelles_à_travers_les_âges_(1884)_(14576755848).jpg|thumb|550px|'''1830_ OPRICHTING BURGERWACHT''' In 1830 richten burgers spontaan milities op om de orde te handhaven, plunderingen te verhinderen of om op te trekken tegen Nederland. Het Voorlopig Bewind erkende hen als de burgerwacht. Ze was georganiseerd op gemeentelijk niveau en samengesteld uit burgers tussen 21 en 50 jaar, vooral jonge vrijgezellen. De standaarddienst bestond in het wacht optrekken en patrouilles uitvoeren voor de beveiliging van personen, het behoud van eigendommen en het handhaven van de openbare orde.]]

[[File:poucet10.jpg|thumb|550px|'''1862_ DE ZANDMAN''' Angst is iets wat ouders hun kinderen aanleren en over meerdere generaties doorgeven. Zo schrijft E.T.A. Hoffman: 'De zandman is een boosaardige kerel, die komt de kinderen opzoeken als ze niet naar bed willen en dan werpt hij met beide handen tegelijk zand in hun oogjes zodat die bloederige uit hun hoofd springen. Hij gooit die dan in een zak en neemt ze mee naar de halvemaan als aas voor zijn kleintjes: die zitten daar in het nest en hebben kromme snavels, precies als uilen, en daarmee pikken ze de oogjes van ondeugende mensenkinderen op.' Hierna nam het beeld van de wrede zandman op afgrijselijke wijze, steeds vaster, gestalte aan voor mijn ogen. Zodra hij 's avonds de trap opkloste begon ik van louter angst  en ontsteltenis te sidderen. Moeder kon dan niet veel meer uit met krijgen dan: &quot;de zandman, de zandman!&quot; De laatste halve eeuw bestond er [https://www.youtube.com/watch?v=VNUgsbKisp8 een ander beeld van de zandman].]]

[[File:Slave_Market-Atlanta_Georgia_1864.jpg|thumb|550px|'''1864_ HET SLAVENHUIS''' Slavenwinkel en veilinghuis in Atlanta, Georgia, net voor de afschaffing van de slavernij. ♠ Luister hier naar [https://podcasts.apple.com/be/podcast/112-hoe-vrij-was-the-land-of-the-free-de-lange-19de-eeuw-deel-5a/id1509692709?i=1000715687227 Geschiedenis voor herbeginners] over die slavernij.]]

[[File:Gatling_gun.jpg|thumb|550px|'''1862_ HET MACHINEGEWEER''' Een van de allereerste, zoals gebruikt tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog. ♠ Luister hier naar [https://podcasts.apple.com/be/podcast/113-hoe-verenigd-waren-the-united-states-de-lange/id1509692709?i=1000717020067 Geschiedenis voor herbeginners] over die burgeroorlog.]]


Beste studenten Maatschappelijke Veiligheid,

Beste studenten Sociaal werk,

.

De cursus bestaat uit negen lesblokken van twee uur en een historische wandeling. De wandeling neemt een dag in beslag en vraagt twee uur voorbereiding.

.

Lesopnames uit de coronadagen, met een ♥ aangeduid, begeleiden de cursus als een hart onder de riem. Wie naar de les komt, hoeft ze niet te bekijken, tenzij je een herhaling wil. Het koekjessymbool ♦ verwijst naar presentaties die de lessen begeleiden. Smullen! Door de cursus loopt een rode draad die je snel ontdekt. Die passages krijgen een klavertje: ♣. Als je erin slaagt om het klaversymbool uit te leggen, dan ben je mee. Wie het schoppensymbool ♠ ziet, komt bij uitbreidingsmateriaal. Dit behoort niet tot de bevraging, het helpt wel kaderen. Schop (!) het gerust weg.

.

'''♥ [https://www.youtube.com/watch?v=WxjY9T1D36U LESOPNAME B. WYDOOGHE GEEFT EEN INLEIDING OP DIT VAK (27 Min.).]'''

.

'''♠ [https://www.vives.be/nl/juan-luis-vives WELKOM OP VIVES. WHO THE FUCK IS VIVES?]'''

.

'''♦ [https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/evoluties-in-het-welzijns-en-veiligheidsdenken-2022-inleiding DE POWERPOINT DIE BIJ DE INLEIDING HOORT (44 Dia's.).]'''

.

.

= '''HOE BRENG IK DIT TOT EEN GOED EINDE?''' =

.

== Welkom op Wikibooks ==

.

{{Citaat|'''Don't know much about history'''


'''Don't know much about biology'''

'''Don' know much about the science book'''

'''Don't know much about the French I took [...]'''

'''Don't know much about geography [...]'''

'''Don't know much about algebra [...]'''

'''But I do know one and one is two 

'''And if this one could be with you What a wonderful world this would be...'''|


Sam Cooke, 1958: Wonderful World}}

.

Sam Cooke stierf vroeg. [https://www.youtube.com/watch?v=R4GLAKEjU4w Dit nummer] maakte hem onvergetelijk. Hij overleed in 1964 in hotel Haciënda in Los Angeles na dat Bertha Franklin, de hotelmanager hem neerschoot. Het lijstje bekende neergeschoten mensen houdt niet op. Vul het gerust aan: Abraham Lincoln, J.F. Kennedy, Martin Luther King, John Lennon... 

.

Ik gebruik Toledo niet. Wikibooks heeft een prettige interface. Tip: start met de teksten die ik hier aanbied. Alles staat er in, concentreer je op de samenhang. Dat is de hoofdzaak, de korte uitleg bij de jaartallen zijn bijzaak. Bijkomend zoekwerk is onnodig en alle examenvragen zijn gekend, ze zijn onderaan elk deel terug te vinden. 

* De code S is voor de Sociaal werkers; 
* De code V is voor de Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid 

.

.

== Tijdsinvestering ==

.

Qua tijdsinvestering is dit een cursus die honderd uur vraagt om die tot een goed einde te brengen, lestijd en wandeling inbegrepen. 

.

.

== Inhoud en leerdoelen ==

.

;Inhoud

.

De cursus bestaat uit tien delen: deze inleiding/handleiding, acht hoofdstukken en een besluit. Het [[Welzijnenveiligheid/Deel1|eerste hoofdstuk]] is thematisch met de vraag: wat is (het belang van) geschiedenis? De volgende hoofdstukken zijn chronologisch opgebouwd rond macht, te beginnen met de tijd van de nederzettingen en waarom conflicten en oorlogen bestaan ([[Welzijnenveiligheid/Deel2|deel 2]]) en de opkomst en de ondergang van het Romeinse Rijk ([[Welzijnenveiligheid/Deel3|deel 3]]). [[Welzijnenveiligheid/Deel4|Deel 4]] focust op de Middeleeuwen en de Europese feodaliteit waarbij de continenten een vrij geïsoleerd bestaan leiden. Op de Noormannen, de Kruistochten en de Zijderoutes na zijn er weinig intercontinentale bewegingen. Dit verandert in ([[Welzijnenveiligheid/Deel5a|deel 5a]]), in de zestiende eeuw als Spanje en Portugal opklimmen tot de machtigste landen ter wereld. In de zeventiende eeuw verschuift de macht tijdens en na de Tachtigjarige oorlog. Spanje gaat verschillende keren failliet en Holland kent zijn de Gouden Eeuw, het is de eeuw van Rembrandt van Rijn en de Verenigde Oostindische Compagnie. In de Hortus Botanicus van Amsterdam ontwikkelt men de koffieboon, en men schenkt ze cadeau aan Lodewijk XIV. Het lijkt een symbolische machtsoverdracht: Frankrijk zal zich in de tweede helft van de zeventiende eeuw tot wereldmacht opwerken: ([[Welzijnenveiligheid/Deel5b|deel 5b]]). In de achttiende eeuw heeft Frankrijk de wereld in zijn macht met het grootste landleger ter wereld, maar het voelt al snel de Engelse adem. Deel 6 focust op de Revoluties in de late achttiende en in de negentiende eeuw: de Franse Revolutie, de Belgische Revolutie en de Industriële Revolutie. Op het vlak van de wereldmacht is Engeland aan de beurt. De kolonisatie gaat gepaard met de Industriële Revolutie. België profiteert erg snel mee van de industiËle wind dankzij Congo als wingewest. Vanaf het Fin de Siècle kondigt de Eerste Wereldoorlog zich aan. Na Spanje, Portugal, Holland, Frankrijk, na Engeland en België lijkt het erop dat de twintigste eeuw Duits zal zijn. Dat is tot twee keer geprobeerd. Het lukte niet, noch in 1914, noch in 1939. De 20ste eeuw is gedomineerd door Amerika en de USSR. Europa speelde zijn kolonies en zijn wereldmacht kwijt. De cursus eindigt met een futuristische terugblik met de vraag; waar komt het machtscentrum van de 21ste eeuw te liggen? 

.

;Leerdoelen

Deze cursus heeft vier basisdoelstellingen. Lees ze door, ze helpen je focus bij het studeren. De student 1. leert kritisch kijken; 2. maakt een referentiekader met tijd, chronologie en oorzaak-gevolg redeneringen; 3. ontdekt hoe het welzijns- en veiligheidswerk ontstaat en evolueert en 4. vormt een toekomstvisie. Uitbreidingsdoelen zijn:

.

1. Inzicht verwerven in de ontwikkeling van het welzijns- en veiligheidsdenken. De student begrijpt hoe het denken over welzijn, veiligheid en onveiligheid doorheen de tijd evolueert en welke maatschappelijke noden deze evoluties bepalen. 

.

2. Herkennen van paradigma’s. De student kan uitleggen hoe tijdsperiodes – van de sedentatie tot de 21e eeuw – andere veiligheidsproblemen en veiligheidsconcepten hanteren, en welke paradigma’s daarbij horen.

.

3. Analyseren van de context. De student begrijpt hoe sociale, economische, politieke, militaire en culturele factoren het veiligheids- en welzijnsdenken vormen en kan deze contexten duiden. 

.

4. Relativeren. De student leert dat veel begrippen, basismodellen en theorieën binnen welzijn en veiligheid relatief en tijdsgebonden zijn, en ontwikkelt het vermogen om deze beoordelen.

.

5. Kritisch omgaan met historische parallellen. De student kan parallellen trekken tussen historische en hedendaagse veiligheids- en welzijnsvraagstukken en begrijpt hoe inzichten uit het verleden kunnen bijdragen aan hedendaagse uitdagingen.

.

6. Situeren van veiligheidsvraagstukken in de maatschappij: De student kent de plaats van dit vak binnen de opleiding, kan de verworven inzichten toepassen op micro-, meso- en macroniveau. De student weet de opleiding te situeren in een maatschappelijke context.

.

Elk hoofdstuk overspant een tijdszone en gaat steeds sneller. Deel twee heeft het over een tijdsbestek van 2,5 miljoen jaar dat de prehistorie heet, deel drie, de oudheid focust op een periode van ongeveer 5.000 jaar. De Middeleeuwen in het vierde deel beslaan zo'n duizend jaar, deel vijf, de Renaissance en de Verlichting nog driehonderd. De industriële negentiende eeuw: honderd jaar. Deel zeven (het Fin de Siècle en de rampzalige Eerste Wereldoorlog) is een periode van dertig jaar. Het interbellum en de tweede wereldoorlog komt op 25 jaar en daarna is het decennium na decennium: de zilveren jaren vijftig, de gouden jaren zestig, de crisis van de jaren zeventig, het einde van de koude oorlog eind jaren tachtig. En vanaf de jaren negentig gaat het van jaar tot jaar.

.

.

== Rode draad: van Eden tot heden ♣ ==

.

{{Citaat|'''♣ Misschien kunnen tuinen, beter dan de rede uitdrukking verlenen aan het ideaal dat de mens, gevangen in het keurslijf van zijn materiële leefomstandigheden, bezielt. Een tuin is een stuk natuur dat door de mens zo wordt bewerkt, dat het aan zijn droom van een beter leven gaat beantwoorden. Om deze droom in werkelijkheid om te zetten, probeert hij de planten aan zich te onderwerpen, zowel degene waarmee hij zich voedt, als degenen die geen andere verdienste hebben dan hun schoonheid.'''|G. Marçais, 1957&lt;ref&gt;G. MARCAIS. ''Les jardins de l'Islam''. In: ''Mélanges d'histoire et d'archéologie de l'Occident musulman, I''. Algiers, 1957, p. 233-234.&lt;/ref&gt;}}

[[Bestand:Gerit_komrij_676.jpg|thumb|550px|Gerrit Komrij legde in de Huyzingalezing van 1991 een relatie tussen de microkosmos en de macrokosmos. Het grote weerspiegelt zich in het kleine, de tuin als metafoor voor de samenleving.]]

.

♣ Doorheen de cursus loopt de rode draad van de tuingeschiedenis. Oppervlakkig gezien is een ''tuin'' getemde ''natuur'' op een begrensd land dat gewassen in ''cultuur'' brengt. De horticultuur of de studie van het kweken van bollen, bloemen en bomen, het zorgen voor zaden van groenten en fruit in al zijn biologische, kunstzinnige en historische uitingen is echter meer dan het resultaat van een tuinontwerper. Een tuin kan utilitair zijn, een groentetuin, een wetenschappelijke Hortus botanicus of een decoratieve siertuin. Wie dieper graaft, merkt dat de tuin een middel is om de mens in zijn samenleving te begrijpen. Sterker zelfs: ze weerspiegelen de geschiedenis van de mens. Deze cursus onderzoekt de relatie tussen tuinarchitectuur enerzijds en de historische achtergrond, de maatschappelijke context waarin die tuin gecreëerd wordt anderzijds. We zijn niet origineel. Gerrit Komrij (1991), Pierre Bonnechere &amp; Odile De Bruyn (1998) en René De Hert verkenden dit domein in hun teksten 'Over de noodzaak van tuinieren', 'Het bezielde landschap' en 'Tuinen van Eden'. Zo leggen deze auteurs relaties tussen de uitwijzing uit het aards paradijs en de nomadische mens, het magisch denken in de Middeleeuwen en de symbolische tuinelementen, tussen de renaissancetuin en de drukpers, tussen de veroveringsdrang van Lodewijk XIV en de Franse tuin, relaties tussen de romantiek, de democratie en de landschapstuin, tussen de opkomst van de horticultuur en de vroege industriële revolutie, tussen de Victoriaanse burgertuin en de triomfgedachte van industriebaronnen, tussen de hedendaagse informatiesamenleving en de digitale tuinrage. Dit is zo omdat elk tijdperk, elke opdrachtgever en elke ontwerper zijn stempel achterlaat. Toch is er een verschil met een schilderij of een ander kunstwerk. Een tuin is, zoals het Charter van Firenze het in 1981 bepaalde, 'een levend monument.' Levend erfgoed als het ware.&lt;ref&gt;Het idee om erfgoed te beschermen is in België nog geen twee eeuwen oud en gaat terug op de oprichting van de Koninklijke Commissie voor Monumenten in 1835. Groene ruimten zijn veel later aan deze notie toegevoegd.&lt;/ref&gt; Omdat de tuin meer dan andere expressievormen onderhevig is aan licht, klimaat en bodemgesteldheid is hij onophoudelijk in evolutie, een eeuwig onafgewerkt kunstwerk met elk beeld als momentopname.&lt;ref&gt;DONATIENNE DE SEJOURNET. ''Parken en tuinen van Brussel.'' Snoeck, Kortrijk, 2013, p. 7.&lt;/ref&gt; Een tuin komt pas jaren na zijn aanleg tot volle schoonheid en impliceert daardoor een toekomstprojectie, een passioneel vooruitdenken en geloof. Dat maakt van de tuin tot de voorbode van een alles omvattend, conceptueel monument: de staat.&lt;ref&gt;GAIA VINCE, vertaald door Rogier van Kappel. ''Vuur, taal, schoonheid, tijd. Hoe culturele evolutie de mens heeft gevormd,'' Atlas Contact, Antwerpen, 2020, p. 259-260.&lt;/ref&gt;

.

.

== Gouden tip ==

.

Wie dit liever op papier studeert kan een '''printvriendelijke versie''' downloaden en uitprinten via een hulpmiddel in de zijbalk. Vergeet niet ELK deel uit te printen.

.

.

== Jaartallen ==

[[Bestand:Modelklas.jpg|thumb|550px|Voor de bachelors en graduaten geen klassikaal examen dit keer, maar een mondeling examen. Eén op één. Vertel eens een verhaal.]]

.

In deze cursus komen veel jaartallen voor. Dit is niet om te martelen. Wie een gebeurtenis of een personage in de tijd kan situeren (voor, na, omstreeks) dan is dat voldoende. Deze 25 data zijn parate kennis: 0, 313, 476, 1302, 1450, 1492, 1500, 1517, 1566, 1648, 1650, 1789, 1815, 1848, 1890, 1914, 1919, 1933, 1939, 1945, 1958, 1968/9, 1972, 1989, 2001. De periodisering van de cursusdelen is uiteraard te kennen.

Deze cursus gebruikt VC en NC vaak niet. Als het om het verre verleden gaat, dan toont de cursus hoeveel jaar het van nu geleden is (20.000 jaar terug, betekent 18.000 VC). Wie leest 'Van 365 tot 229' weet dat dit voor Christus is. Van 229 tot 365 is na Christus. Let op de eeuwen en wees daar niet nonchalant in. De negentiende eeuw start in 1801 en eindigt in 1900. De eerste eeuw VC loopt van 100 tot 1 en (het jaar nul bestaat niet, net zoals dag nul of maand nul niet bestaat, in tegenstelling tot de temperatuurmeting met nul als ijkpunt dat de overgang van ijs naar water of omgekeerd aangeeft. Honderd stapjes verder gaat het water over naar damp - het kookpunt. Evenmin is tijd te vergelijken met het meten van snelheid. Mochten we de geschiedenis zien als een wagen die voor- of achteruit rijdt, zou dit willen zeggen dat de geschiedenis kan stilstaan. Los van deze filosofische beschouwing, is de reden voor het ontbreken van het jaar nul niet ver te zoeken: de Romeinen die deze kalender invoeren, kenden in hun rekenkunde het cijfer nul niet. Vandaar. Meer hoef je er niet achter te zoeken. Vier eeuwen na de dood van Jezus stelt het Romeinse rijk zijn chronometers bij en vervangen ze het begin van hun jaartelling van de mythische stichting van Rome naar Jezus' geschatte geboortedatum.

.

.

== Mondeling examen ==

.

Het examen is voor AO een schriftelijk, gesloten-boek, met ruime voorbereidingstijd. Voor de dagstudent gaat het om een mondeling examen. De student krijgt vier vragen uit een batterij. A. staat voor Algemeen, B. staat voor een Betoog of een verhaal en C. staat voor Complex of inzicht. D staat voor Documentaire foto's. Na elk hoofdstuk zijn de examenopgaven opgenomen, geen verrassingen. Je zal nog code's zien bij de vragen: S zijn vragen voor Sociaal Werkers, V voor studenten Maatschappelijke veiligheid. Staat er geen code, dan gelden de vragen voor beide groepen.

.

;A-Vragen
De eerste vraag peilt naar encyclopedische kennis over personen en data, begrippen en definities. A-vragen staan voor Algemeen, encyclopedisch, kort en bondig: 6 punten.

.

;B-Vragen
Aan de hand van de tweede vraag toon je dat je in staat bent om een coherent betoog op te bouwen over een eenvoudig probleem. Deze B-vragen peilen naar samenhang, verhaal, oorzaak en gevolg-redeneringen. Je bouwt een verhaal over een kort, samenhangend geheel uit de cursus: 7 punten.

.

;C-Vragen
Het examen bouwt verder op inzicht. Hier bewijs je inzicht te hebben in historische periodes en leg je verbanden met andere delen van de cursus of met andere cursussen. C-vragen zijn Complex, leggen verbanden tussen diverse delen en tonen inzicht: 7 punten.

.

;D-Vragen
Het examen rondt af met Documentaire vragen: foto's die je probeert te benoemen. Je krijgt een reeks van tien foto's te zien. Per foto kan je een punt verdienen door het opnoemen van: periode, plaats, personage, auteur, plaats in de cursus enzovoort... grijp aan wat je kent. 6 punten in totaal.

.

;Eindscore
De eindscore is 20. Na het optellen van de punten, brengt de docent de slechts beantwoorde vraag niet in rekening.


.

.

;Inschrijven voor het examen

.

Voor de eerste en tweede zittijd kan je inschrijven als de tijd rijp is. Dat is ongeveer rond de laatste les of bij aanvang van de zomervakantie. Een mail brengt je op de hoogte als de inschrijvingslijsten opengaan.

.

.

== Test je historische kennis ==

.

;We beginnen met een test met acht vragen. Ze gaan over de inleidende les en over algemene kennis. De student kan internet gebruiken bij het beantwoorden.

.

'''1. Het studiegebied Sociaal Agogisch Werk... vaak wordt vergeten wat Agogisch betekent. Wat is de meest juiste definitie van Agogisch?'''

.

# de menswetenschap over van het begeleiden en gedragsverandering.
# de menswetenschap die zich inlaat met de opvoeding van kinderen.
# de wetenschap die sociologie en psychologie, filosofie en geschiedenis inzichtelijk combineert.
# de wetenschap die inzichten uit sociologie en psychologie, filosofie en geschiedenis combineert om tot het begeleiden, gedragsverandering en veranderingsprocessen te komen.


'''2. Wanneer, in welk jaar ging jullie opleiding (BASW/BAO/BATP/BAMV) van start?'''

.

# 1948
# 1969
# 2001
# 2004
# 2009


'''3. Plaats deze uitvindingen in chronologische volgorde, van oud tot jong en noteer voluit. Ze zorgden voor veiligheid en welzijn.'''

.

# De lens-bril
# Buskruit
# Het schrift (het schrijven als handeling)
# Kunstmaan (een satelliet
# Pijl en boog
# Machinegeweer
# De avonturen van Sherlock Holmes
# De vuurbeheersing (vuurdomesticatie)
# Het wiel


'''4. Wie zijn deze snorremensen?'''

.

&lt;gallery widths=&quot;155&quot; heights=&quot;190&quot;&gt;
File:JStalin_Secretary_general_CCCP_1942.jpg
File:Nietzsche1882.jpg
File:Charles_Darwin_01.jpg
File:Leopold2-.jpg
File:Karl Marx photo from a book by Lenin.jpg
File:Sigmund_freud_um_1905.jpg
&lt;/gallery&gt;


'''5. Zorg ervoor dat deze tabel klopt. Je herschikt alle kolommen, ook de eerste.'''

.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Een koning, !!een daad, !!een geboorte !! en dood.
|-
| Filip || Congo || 1790 || 1983
|-
| Erasme Louis Surlet de Chokier || Belgische revolutie || 1769 || 1839
|-
| Leopold III|| Klimaatmars || 1901 || nog in leven
|-
| Albert I|| Abortuswet || 1930 || 1934
|-
| Albert II|| België 1831 || 1903 || 1993
|-
| Leopold II|| Collaboratie || 1875 || nog in leven
|-
| Boudewijn || Regent ad interim || 1934 || 1909
|-
| Leopold I|| Eerste Wereldoorlog || 1835 || 1983
|-
| Prins Karel|| Delphine Boël || 1960 || 1865
|}

.

Wellicht zegt de naam Surlet de Chokier je niets. Hij is het eerste Belgische staatshoofd - eerder een zwak leider die zich vooral op avondlijke diners laat opmerken en 's morgens gasten ontvangt met de slaapmuts op het hoofd.

.

'''6. Over wie hebben we het hier?'''

.

&lt;gallery widths=&quot;155&quot; heights=&quot;190&quot;&gt;
File:Martin_Luther_King_Jr_NYWTS.jpg
File:Bob Marley Grona Lund 1977.jpg
File:Nelson_Mandela-2008_(edit).jpg
File:LumumbaBrussel1960.jpg
File:Sam_Cooke_2.jpg
File:Marvin Gaye 1966.jpg
&lt;/gallery&gt;


'''7. Nu de dames...'''

.

&lt;gallery widths=&quot;155&quot; heights=&quot;190&quot;&gt;
File:Anuna_De_Wever.jpg
File:Monroe_1953_publicity.jpg
File:Marlene_Dietrich_in_No_Highway_(1951)_(Cropped).png
File:Joan_of_Arc_miniature_graded.jpg
File:Aretha_Franklin.png
&lt;/gallery&gt;

.

'''8. Formuleer een antwoord op deze quote...'''

.

{{Citaat|'''Ik zou u willen uitnodigen om terug te denken aan uw jeugd. Kies een periode uit waar u levendige herinneringen aan hebt, niet alleen aan uzelf en uw ouders, maar ook aan de wereld waarin u toen opgroeide. En maak nu in uw hoofd een lijst van alles wat er sindsdien veranderd is. (...) Zo kan ik me een leven zonder het internet niet meer voorstellen. Toch was ik al 21, toen ik voor het eerste een website bezocht.'''|Tom Naegels, 2021.&lt;ref&gt;TOM NAEGELS. ''Nieuw België. Een migratiegeschiedenis'', Lannoo, Tielt, 2021, p. 9.&lt;/ref&gt;}}

.

.

== Oplossingen ==

.

'''1. Wat is de meest juiste definitie van Agogisch?'''
De wetenschap die inzichten uit sociologie en psychologie, filosofie en geschiedenis combineert om tot begeleiden, gedragsverandering en veranderingsprocessen te komen.

.

'''2. De opleiding SW ging in 1948 van start, de opleiding BaTP en BaO startten eind jaren zestig en MV ging in 2004 van start.'''

.

'''3. In volgorde...'''

.

[[File:E38_p36.jpg|thumb|550px|Pijlen uit Zuid-Amerika, collectie uit 1834 van Jean Baptiste Debret.]]

[[Bestand:Mōko_Shūrai_Ekotoba.jpg|thumb|550px|Buskruit]]

[[Bestand:Jan_van_Eyck_069.jpg|thumb|550px|Een vroege bril op Jan van Eycks, Madonna met kanunnik Joris van der Paele.]]

[[Bestand:Nederland hoort de kunstmaan Weeknummer 57-42 - Open Beelden - 22876.ogv|thumb|(50px|Bioscoopjournaal uit 1957 over de Spoetnik 1, de eerste satelliet. Het belang ervan is in die dagen niet te onderschatten. De avonturen van de ruimtehond Laika en de verwezenlijkingen van Joeri Gagarin leken er op te wijzen dat de USSR de Space Race aan het winnen was. Vanaf de jaren zeventig kunnen satellieten inzoomen tot op een klinknagel. Tijdens de koude oorlog en de wereld vol spionageagenten kan dit tellen.]]

* De menselijke vuurbeheersing: 1 miljoen jaar tot 400.000 jaar geleden
  '''Betekenis:''' Met de vuurbeheersing onderscheidt de mens zich definitief van de dieren. Prometheus steelt het vuur bij de Griekse goden en schonk het aan de mensen, om een technische beschaving te ontwikkelen. Prometheus, geassocieerd met techniek en voorgesteld als de leraar-uitvinder, brengt mensen respect bij en leert hen vooruit kijken: zijn naam is 'de vooruitdenkende'. Oppergod Zeus straft Prometheus met de 'wrekende gerechtigheid' en kluistert hem aan de Kaukasus waar een adelaar elke dag zijn lever eet. 's Nacht groeit de lever aan. Dit moest eeuwig duren maar Herakles bevrijdt hem. De vuurdomesticatie kent een lange voorgeschiedenis. Voorwaarden zijn 1. fysiek rechtop lopen, want men moet de handen vrij hebben om vuur te dragen en 2. planning zodat er altijd brandstof is. De gevolgen van de vuurdomesticatie zijn legio. De belangrijkste? Vuur brengt mensen samen en brengt een leerproces op gang: vuur is sociaal, militair, economisch en cultureel.

* Pijl en boog: 35.000 jaar geleden
  '''Betekenis:''' De jacht wordt veiliger, later wordt dit een gevechtswapen. In de prehistorie zijn er sporen van pijl en boog op elk continent, behalve Australië. De Egyptenaren, Grieken en Romeinen beklemtonen het belang van de schutters bij grote menigten. Griekse goden en helden, Apollo en Odysseus zijn vaak afgebeeld met hun boog, een symbool van aanzien.

* Het wiel: 5.500 jaar geleden
  '''Betekenis:''' Het wiel laat toe om voorwerpen en mensen te verplaatsen en is net als pijl en boog een uitvinding. Vuur en elektriciteit zijn geen uitvindingen maar ontdekkingen. 

* Het schrift: 5.000 jaar geleden
  '''Betekenis:''' De mens geeft kennis door aan het nageslacht en dankzij het wiel ook op lange afstand. Door het schrift hoeft de mens zich niet langer te betrouwen op zijn geheugen om kennis door te geven of te verplaatsen. Met het schrift doet de geschiedenis haar intrede. Oude schriftloze culturen worden niet door historici, maar door archeologen bestudeerd. De tegenwoordige schriftloze culturen worden door antropologen bestudeerd.

* Buskruit: 1.000 jaar geleden
  '''Betekenis:''' Aanvankelijk weinig aanvallende capaciteit wegens te log om te hanteren, maar defensief een groot voordeel.

* De lens-bril: 700 jaar geleden
  '''Betekenis:''' Kennis verzamelen, het lezen en observeren is niet langer het privilege van jonge mensen. Eén van de eerste brillen is te zien op een schilderij van Jan van Eyck, de Madonna met kanunnik Joris van der Paele.

* Machinegeweer: sinds 1862
  '''Betekenis:''' Krijgsheren moeten wennen aan dit nieuwe wapen. Tot en met de Eerste Wereldoorlog zullen stormlopen duidelijk maken, niet meer van de tijd te zijn. Sir Douglas Haig zal er de spotnaam de slachter van de Somme aan danken.

* Sherlock Holmes: eind 19de eeuw
  '''Betekenis:''' Arthur Conan Doyle is niet de grondlegger van het genre moordmysteries, Edgar Allan Poe is hem voor. Veel fictieve detectives imiteren Holmes' logische methoden waarbij hij vanuit het kleine, het grote verhaal destilleert: Agatha Christie deed het met Hercule Poirot, er zijn Columbo, Dick Tracy, Batman...

* Kunstmaan: sinds 1957
  '''Betekenis:''' Satellietcommunicatie en spionage. Satellietcamera's kunnen vanaf de jaren zeventig inzoomen tot op een klinknagel.

.

.

'''4. Wie zijn deze mensen?'''

.

&lt;gallery widths=&quot;155&quot; heights=&quot;190&quot;&gt;
File:JStalin_Secretary_general_CCCP_1942.jpg|Jozef Stalin
File:Nietzsche1882.jpg|Friedrich Nietzsche
File:Charles_Darwin_01.jpg|Charles Darwin
File:Leopold2-.jpg|Leopold II
File:Karl Marx photo from a book by Lenin.jpg|Karl Marx
File:Sigmund_freud_um_1905.jpg|Sigmund Freud
&lt;/gallery&gt;

.

.

'''5. Het koningshuis'''

.

&lt;gallery widths=&quot;155&quot; heights=&quot;190&quot;&gt;
Bestand:Surletdechokier.jpg|Erasme Louis Surlet de Chokier (1769–1839) was als regent het eerste staatshoofd van België.
File:NICAISE_Leopold_ANV.jpg|Leopold I van België (1790-1865) en België 1831.
File:Leopold_ii_garter_knight.jpg|Leopold II van België (1835-1909) en Congo. 
File:Albert_I_Koning_der_Belgen.jpg|Albert I van België (1873-1934) en de Eerste Wereldoorlog. 
File:Leopold_III_van_België_(1934).jpg|Leopold III van België (1901-1983) en de [[collaboratie]]. 
File:Karel_van_België_Charles_de_Belgique_Karl_von_Belgien.jpg|Prins Karel (1903-1983) als regent ad interim.
File:Baudouin_of_Belgium_1969.jpg|Boudewijn (1930-1993) en de [[Abortuswet]].
Bestand:Albert_II,_King_of_Belgium.jpg|Albert II en Delphine Boël
File:Koning_Filip_van_België.jpg|Filip van België (1960-....) en de klimaatmars]].
&lt;/gallery&gt;

.

.

'''6. Over wie hebben we het hier?'''

.

&lt;gallery widths=&quot;155&quot; heights=&quot;190&quot;&gt;
File:Martin_Luther_King_Jr_NYWTS.jpg|Martin Luther King met [https://www.youtube.com/watch?v=3vDWWy4CMhE I have a dream].
File:Bob Marley Grona Lund 1977.jpg|Bob Marley met [https://www.youtube.com/watch?v=kOFu6b3w6c0 Redemption Song].
File:Nelson_Mandela-2008_(edit).jpg|Nelson Mandela en [https://www.youtube.com/watch?v=AgcTvoWjZJU hoe hij bekend raakte].
File:LumumbaBrussel1960.jpg|Patrice Lumumba, vermoord in 1961. [https://www.youtube.com/watch?v=DGdf7wX-E7g Wie heeft dit op zijn geweten?]
File:Sam_Cooke_2.jpg|Sam Cooke, wist weinig van geschiedenis, maar wist [https://wwwyoutube.com/watch?v=wEBlaMOmKV4 dat de verandering kwam].
File:Marvin Gaye 1966.jpg|Marvin Gaye woonde een tijd in Oostende en is in 1984 door zijn vader doodgeschoten.
&lt;/gallery&gt;

.

.

'''7. Nog mensen...'''

.

&lt;gallery widths=&quot;155&quot; heights=&quot;190&quot;&gt;
File:Anuna_De_Wever.jpg|Anuna De Wever
File:Monroe_1953_publicity.jpg|Marilyn Monroe
File:Marlene_Dietrich_in_No_Highway_(1951)_(Cropped).png|Marlene Dietrich
File:Joan_of_Arc_miniature_graded.jpg|Jeanne d'Arc
File:Aretha_Franklin.png|Aretha Franklin en [https://www.youtube.com/watch?v=TDyiREoBw0o een klein gebedje].
&lt;/gallery&gt;

.

.

'''8. Uw hersenspinsel...'''

.

Die je formulier in op het einde van de les. De docent zal met plezier lezen wat in jouw leven zo bepalend is geweest.

.

.

== Wandelen: historiek fysiek ==

[[Bestand:Kortrijk_in_het_Stedeboeck_(Novum_Ac_Magnum_Theatrum_Urbium_Belgicae)_-_Amsterdam,_J._Blaeu,_1649.jpg|thumb|550px|Wandelen in historisch Kortrijk. Deze kaart komt uit het Stedeboeck (Novum Ac Magnum Theatrum Urbium Belgicae), uitgegeven in Amsterdam door Johannes Blaeu in 1649]].

[[File:Oostende voor 1862.JPG|550px|thumb|Een kaart of een plattegrond maakt niet altijd duidelijk hoe een omwalde stad er in werkelijkheid uitziet. Deze afbeelding toont de stadsomwalling van Oostende voor 1862.]]

.

Om de leerdoelen te bereiken, is er een fysiek luik. Kortrijk is een historische stad, ouder dan Brugge. Je valt er over de geschiedenis en in veel van mijn lessen duikt de stad op als historisch 'schoolvoorbeeld'. In de komende weken of maanden ga je op stadsverkenning. We noemen het een observatie-oefening. 

.

* Na de eerste les neem je tijd om groepen te maken vier tot zes studenten. Neem bijvoorbeeld je Sova-groep en deel die door twee of vorm een groepje met de mensen uit je eigen regio...

.

* Bekijk [https://www.google.com/maps/d/edit?mid=1stA7t8QwzcvtmZQuyzo9F1XUnlqX3Nqj&amp;usp=sharing de Kortrijkse wandelroute op deze kaart].

.

* Bij elke locatie is een symbool.
** Een rode ster: belangrijke info (19 locaties);
** Een geel huis: een museum (5 plaatsen);
** Een blauwe wandelaar: wegwijzer met extra info (26 plekken);
** Een paarse camera: kijk naar een beeldfragment;
** Een paarse trompet: luister naar audio;
** Een groen mes met vork: lunchen is mogelijk;
** Een groen glas: iets drinken;
** Een groen fototoestel: stadszicht, fotograferen!

.

* To do voor de tweede lesweek: Verdeel onder elkaar de 19 sterren, de 5 musea en de 26 route-aanduidingen en schrijf (enkel de locaties, niet de inhoud) dit uit in een document en breng het mee tijdens de tweede les. Elke student maakt een voorbereiding om de rest van de groep van uitleg te voorzien over de gekozen sterren, musea en wegaanduidingen. De werklast in een groep met vier studenten is dus ongeveer zo: elke student neemt vier sterren voor zijn rekening, één museum met een korte uitleg en vijf wegwijzers. Als student in een groep van vier ben je dus tien keer aan het woord. Reken op een voorbereidingstijd van ruim twee uur. Lees niet af, zorg voor een spiekbriefje.

.

Voor de wandeling reken je een dag: acht uur, met een aperitief, een middagmaal en een afscheidsdrankje inbegrepen. Je vertrekt om 9.30 (bij het historisch stadhuis, onder leiding van B.W.) en omstreeks 16.30 uur eindig je. Wie met de auto komt, parkeert het best op de parking onder het Schouwburgplein. Als de agenda het niet toelaat doe je de wandeling in twee keer: dan heb je twee keer drie uur nodig, eten en aperitief- sla je over. Wie de wandeling vroeg in het academiejaar maakt, ontdekt al snel leuke, studentikoze plekken (daar is aandacht voor) en leert een ander Kortrijk kennen dan wat er zich op 't Hoge afspeelt. In de lessen die volgen, zal je dan veel herkennen. Kies je ervoor om de wandeling in december te doen, dan herken je op je tocht veel cursusmateriaal. Een zin die ons naadloos naar de cursus zelf leidt...

.

Graduaatstudenten doen een kleinere tocht die ongeveer een halve dag inneemt. Graduaten verdelen deze punten onder elkaar: 0, 1, 2, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 11, 12, 13, 15, 16, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 35, 57 en 58.

.

.

Veel succes met deze cursus en de wandeling.

'''Benedict Wydooghe'''

.

PS. Wie werkelijk in de knoop ligt met vragen kan mij altijd mailen. Doorgaans beantwoord ik je vraag dan met een telefoontje. Deze combinatie werkt snel.

.

.

='''INLEIDING: HET VERHAAL OF DE VERTELLER?'''=

[[File:Adolf_Friedrich_Erdmann_von_Menzel_021.jpg|thumb|550px|'''1875_ ARBEIDSVEILIGHEID''' Werk in de staal walserij. Dit realistisch schilderij van Adolph Menzel uit 1875 is een een allereerste weergave in de Duitse kunst van een industrieel thema.]]

[[Bestand:Titanic-New_York_Herald_front_page.jpeg|thumb|550px|'''1912_ VEILIGHEID &amp; TOERISME''' Kranten plaatsten direct na de ramp met de Titanic in 1912 onjuiste aantallen van slachtoffers. Tot de officiële bekendmaking circuleerden er veel geruchten. Tot op heden blijft crisiscommunicatie tot misverstanden leiden.]]

[[File:Gabrielle_Petit.jpg|thumb|550px|'''1916_ GABRIELLE PETIT''' Geschiedenis is (nog) vaak een mannenzaak. Doorgaans schrijven mannen geschiedenis en de hoofdacteurs in hun verhalen zijn eveneens mannen. Het allereerste monument voor een vrouw in België kwam er pas na de Eerste Wereldoorlog. Intussen hadden Godfried van Bouillon (standbeeld in Brussel), Ambiorix (standbeeld in Tongeren), Jacob Van Artevelde (standbeeld 1863 in Gent), Jan Breydel en Pieter De Coninck (standbeeld in Brugge) al lang hun standbeeld. Deze verzetsheldin en spionne uit de Eerste Wereldoorlog kent na haar opsluiting in de gevangenis van Sint-Gilles en haar dood voor een Duits vuurpeloton een nationale cultus. David Van Reybrouck en Sophie de Schaepdrijver schreven er een boek over.]]

[[File:V-2victimAntwerp1944.jpg|thumb|550px|'''1944_ ANTWERPEN INLEEFOEFENING I''' Kinderen spelen FIFA. In een keuken bereidt een moeder het middagmaal voor. Het zijn dagelijkse dingen tot het vensterraam aan de straatkant uit elkaar spat, schijnbaar zonder reden. Muren daveren, de vloer trilt. Aardedonker wordt het, nabij is er vuurwerk en een sluimerende geeloranje gloed. Mensen bevolken in schimmen de anders meestal lege straat. In de donkere nevel lijkt de zon eerder op de maan. Ze zorgt voor lichtstrepen tussen de roetwolken door. Sommige schimmen zijn gewond. Ze stropelen in willekeurige richtingen, weg van het centrum, naar het centrum. Bij de buurman links en in het huis schuin over het plein duikelen ze kelders in. Niet via de weggeblazen voordeur, maar langs een keldergat. Diezelgeur? Kerozine? Het vuur is hoorbaar, paniek is voelbaar. Zwarte en grijze rookpluimen naderen en geen mens weet niet waarom. Rook duwt kruitdampen voor zich uit. Ze prikkelen de neus en die van de kinderen. Je raakt je oriëntatie kwijt. Je raakt je kinderen kwijt. In het duister gaan honden en wolven op elkaar lijken. Je denkt aan het Italiaanse spreekwoord. Helmen! Brandweermannen. Heggen en hekkens, verkeersborden en bomen die je elke morgen passeert, op weg naar de school van de kinderen, helpen je niet langer te oriënteren in deze stoffige duisternis. De dagelijkse klanken zijn vervangen door geschreeuw, sirenes en knetterwerk. Je voet schopt tegen een smeulende teenslipper vol bloed. De geur van verbrande leren schoenen was je nooit eerder opgevallen. De voet steekt nog in de schoen. Op de marktstraat is de crèche verwoest, sommige kinderen bleven intact. Anderen worden dichtgenaaid met koperdraad. Je ruikt zweet, warm zweet, oud-warm zweet, angstzweet. Je ziet het en je ruikt het, de geur van muren die schudden. In de school verpulvert een knetterende brand boeken en banken vol schriften en rapporten. Het plein bij het station is vernield, nu is het station aan de beurt: neerzakkend metselwerk verpulvert tot gruis. Op het plein liggen verse lijken, gehalveerde mensen smeulen. Het alarmsysteem weet van geen ophouden. Een jongeman holt door bloedplassen als waren het waterpartijen na een regenbui. Nu het terug licht wordt, nauwelijks een uur na de eerste inslag, merk je dat het vocht op je broekspijpen niet opdroogt maar stolt. Een militair voertuig staat in lichterlaaie. Officieren wandelen voorbij aan een jong, smeulend lichaam, een jongen die dagelijks aan je voordeur passeerde, op weg naar de bakkerij, om er in de rij te staan voor een oorlogsbrood. Katachtigen peuzelen aan zijn lichaam, op zoek naar de restjes van de barbecue. Je jaagt de dieren weg. België is bevrijd maar niet van de Duitse kwelling af: V2-raketten teisteren het strategisch gelegen [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]]. Militairen stappen voorbij alsof dit een dagdagelijks tafereel is. Een onbekende fotograaf van het Amerikaanse leger neemt deze foto op 27 november 1944 op een Antwerps strategisch kruispunt, een aanvoerlijn naar Nederland. De ergste oorlogsramp moet Antwerpen nog overkomen, een fenomenaal dodelijke bominslag op eerste dag van het Ardennenoffensief. Op 16 december vuren de Duitsers om 15.17 uur uit het Nederlandse Hellendoorn een V2 af die minuten later op Cinema-Rex valt. Het publiek is in de ban van een western over Buffalo Bill: The Plainsman. In het gebouw zijn ongeveer duizend mensen aanwezig. Hitler verneemt het nieuws op 17 december. Censuur houdt de doeltreffendheid van het wapen geheim. Een week lang ruimen mensen steen en spitten ze om de lijken van onder het puin te halen. Een gevonden lijk brengen ze naar de Zoo, waar ze in de grote zaal op identificatie wachten. 567 mensen overleven de inslag niet. De gemeenteraad sluit alle publieke plaatsen en maximaal vijftig mensen kunnen tegelijk samenkomen. In 1946 beslist Antwerpen het complex volgens de originele plannen her op te bouwen, deze keer met een schuilkelder. Tegenwoordig herdenkt een tegel bij de zijingang van de UGC op de Keyserlei de V2-slachtoffers.]]

[[File:Nagasakibomb.jpg|thumb|550px|De Amerikanen bombardeerden op 6 augustus de Japanse havenstad Hiroshima en op 9 augustus Nagasaki. Daarna capituleerde het Keizerrijk. In tegenstelling tot wat velen denken, stopten de Amerikanen de bom niet om Tokio tot de overgave te dwingen. Ze deden het om indruk te maken op de Russen.]]

[[Bestand:Chernobylreactor_1.jpg|thumb|550px|In ''Humo'' spreekt weerman Armand Pien over wat gebeurt op 2 mei in 1986. Het is de zwartste dag in zijn leven. ‘Voor ons bestaat er niet het minste gevaar’ vertelt hij de kijker. En daarna lopen gegevens binnen, metingen worden bewerkt en de natuurlijke radioactiviteit afgetrokken. Pien gelooft zijn ogen niet. De directeur van het KMI stuurt telegrammen naar premier Martens. 'Hoe kun je op basis van verkeerde informatie maatregelen treffen' vraagt hij zich later af?]]

[[File:DAWN_street_theatre.jpg|thumb|550px|'''2015_ MENSENRECHTEN''' Wat hebben welzijn en veiligheid iets te maken met mensenrechten? Alles. Hebben mensenrechten iets te maken met het definiëren van criminaliteit? Met goed en kwaad? Met recht of onrecht?]]

[[Bestand:Het klimaat heeft geen politieke kleur, 27.01.2019 (cropped).jpg|thumb|550px|'''2019_ KLIMAATSWIJZIGINGEN''' Heeft het klimaat een politieke kleur? (27 januari 2019)]]

.

{{Citaat|'''Verhalen vormen een krachtige aanpassing in dienst van het overleven omdat ze ons niet alleen in staat stellen om terug te reizen in onze herinnering, maar het ons ook mogelijk maken om in gedachten verschillende toekomstscenario's door te nemen zonder daar veel tijd en energie aan kwijt te zijn. Ze fungeren als gedachte-experimenten, exercities in een virtuele wereld, die ons in staat stellen om allerlei moeilijke of gevaarlijke mogelijkheden uit te proberen en de resultaten daarvan te onthouden. Intuïtief doen we dit voortdurend: we kunnen ons de route naar twee verschillende waterbronnen voorstellen, en op basis daarvan inschatten welke de beste keuze is, zonder dat we die beide tochten eerste zelf hoeven te maken. (...) Verhalen werken als een culturele geheugenbank omdat een narratief een 'contextuele infrastructuur' biedt die ons helpt om feitelijke informatie te begrijpen, te organiseren, met anderen te delen en te onthouden. Informatie in verhaalvorm is veel beter te onthouden -tweeëntwintig keer beter zelfs, heeft onderzoek uitgewezen- omdat tijdens het luisteren naar een verhaal verschillende delen van de hersenen worden geactiveerd. Een droge opsomming activeert alleen de taal verwerkende delen van de hersenen (de gebieden van Broca en Wernicke, waar betekenis aan woorden wordt toegekend). Als dezelfde informatie echter in verhaalvorm wordt overgebracht, worden ook de voor het verhaal relevante hersengebieden geactiveerd: als het verhaal over rennen of springen gaat, licht de motorische schors op, maar als het over iemands satijnen blouse gaat, wordt het sensorische deel van de hersenen geactiveerd. Onze hersenen reageren alsof we het verhaal zelf beleven. Zo kan een verteller emoties, gedachten en ideeën in de geest van zijn toehoorders implanteren en hun het gevoel bezorgen dat ze de beschreven gebreutenissen zelf meemaken. Sterker nog, hersenscans hebben uitgewezen dat de hersenen van de verteller en de luisteraars tijdens het vertellen letterlijk synchroon gaan lopen - neurologen beschrijven dit als een 'neurale koppeling tussen spreker en luisteraar.'''|Gaia Vince&lt;ref&gt;''Vuur, taal, schoonheid, tijd.'', p. 110-111.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Chauvinisme is een vorm van onwetendheid.'''|Samuel Jean Pozzi}}

.

{{Citaat|'''Wie het verleden controleert, controleert het heden.'''|George Orwell}}

.

{{Citaat|'''De geschiedenis zal gunstig over me oordelen, want ik ga ze zelf schrijven.'''|Winston Churchill}}

.

.

Om de hedendaagse spanningen en de evolutie van de welzijns- en veiligheidsdiensten en hun pardigmatische denken in kaart te brengen, is deze tijdsband handig. De maatschappelijke ontwikkelingen inzake veiligheid en welzijn (of het ontbreken ervan) gaan hand in hand. Het verband tussen welzijn en veiligheid wordt in deze cursus geleidelijk aan duidelijk: het zijn twee handen op één buik. Het wordingsproces van het sociaal werk, haar methodes zijn één kant van de grootschalige kapitalistische medaille die zich kenmerkt door globalisering, industrialisering en verstedelijking. De andere kant van die socialisatiemedaille omvat de oprichting van een staatsleger, een politiemacht, de komst van wapenarsenalen nabij volkswijken, religieuze dienstverlening (zoals het Leger des Heils) en het openbaar onderwijs. Of, met andere woorden: repressie en veiligheid enerzijds en hulpverlening en welzijn zijn met elkaar verstrengeld.

.

.

== Wat is veiligheid? Wat is welzijn? ==

.

Bestaan er echt slechte mensen? Vast wel. Bestaan er echt slechte mensen die nooit tot hun slechtheid zouden komen mits een goede omkadering? Bestaan er echt slechte mensen die ondanks een goede omkadering toch al hun slechtheid botvieren? Bestaan er echt goede mensen? Vast wel. Bestaan er echt goede mensen die nooit tot hun goedheid komen door een foute omkadering? Bestaan er echt goede mensen die ondanks een foute omkadering toch het goede blijven nastreven? Vertrekt – zoals het cliché het wil – de politiemens vanuit een fundamenteel wantrouwen in de mensheid? Is de flik ervan overtuigd dat de crimineel of de arme zelf de oorzaak is van zijn situatie? En vertrekt -zoals het cliché het wil – de sociaal werker vanuit een fundamenteel vertrouwen in de mens? Is die ervan overtuigd dat de arme of de crimineel slechts een product is van zijn omgeving of zijn omkadering?  

.

De opleiding {{Wp|Maatschappelijke veiligheid (opleiding)|Maatschappelijke Veiligheid}} - een unieke opleiding in België - bestaat in 2024 twintig jaar en is de jongste telg van vier opleidingen in het sociaal agogisch werk. Studenten uit Limburg, Brabant en Antwerpen reizen tot in {{Wp|Kortrijk}} om te studeren. De opleiding maatschappelijke veiligheid vindt zijn oorsprong in de de Zwarte zondagen eind jaren negentig en de aanslagen op 11 september 2001. De opleiding maatschappelijk werk vindt haar oorsprong in de bombardementen op Kortrijk tijdens de Tweede Wereldoorlog. De eerste studenten begonnen hun opleiding in september 1948. Beide opleidingen zijn sindsdien alleen maar in relevantie toegenomen. In die dagen begon voor veel docenten op de sociale academie - die toen Ipsoc heette - een zoektocht naar een definitie die veiligheid met welzijn verbindt. Dat verband bleek eeuwenoud. Veel geschiedschrijvers heeft het veiligheidswerk echter niet. Het welzijnswerk evenmin. In de welzijns- en veiligheidsliteratuur zijn doorgaan slechts korte historische beschouwingen te vinden, men moet het thema onder andere trefwoorden zoeken: ziekte, hongersnood, oorlog, terrorisme, de werkvloer, verkeer, radicalisering, cybercrime, rechtvaardigheid, samenleven,... Het welzijns- en veiligheidsdenken eenzijdig koppelen aan de actualiteit en het niet in verband brengen met het verleden, resulteert in wat Herbert Marcuse de één-dimensionele benadering noemt. De focus op het pragmatische heden, de actualiteit en de waan van de dag zijn disproportioneel in vergelijking met de factoren die het 'nu' bepalen. Het is een onderdrukking van de geschiedenis die tot kortademige en kortzichtige analyses leidt, die bovendien geen toekomstperspectieven voor deze jobs zichtbaar maken. Anders gezegd: niemand begint het heden met een blanke lei. Wie perspectieven wil schetsen, kijkt naar het ontstaan en de ontwikkeling van de welzijns- en veiligheidsproblemen. Anders is elke strategie op drijfzand gebouwd. 

.

.

== Wat is (r)evolutie? ==

.

Evoluties hebben te maken met een geleidelijke verandering over een lange termijn. Voorbeelden zijn de evolutietheorie van Charles Darwin of de evolutie van de mens. Het begrip staat tegenover 'revolutie', een radicale, vaak onverwachte verandering op korte termijn zoals de Glorious Revolution, de Amerikaanse Revolutie, de Franse Revolutie, de Belgische revolutie en de Industriële Revolutie. De begrippen zijn niet objectief. Sommige historici spreken over revolutie, anderen hebben het over een omwenteling, Zo kwam er aan de Glorious Revolution in Engeland (1688) geen bloedvergieten aan te pas en de industrialisatie voltrok zich in een toch wel erg lange negentiende eeuw, van pakweg 1770 tot 1919). Het zelfde geldt voor het begrip Belgische omwenteling. Evolutie en revolutie zijn veranderingen die zich afspelen doorheen de 'tijd' en afhankelijk van het standpunt van de latere observator of de tijdgenoot creëert de invulling van het begrip een ander effect. 

.

.

== Wat is tijd? ==

[[File:Oostende.bloemenuurwerk(01).jpg|thumb|550px|♣ Bloemenuurwerk in Oostende. Wat is tijd? Een tuinmetafoor?]]

.

Geen begrip is ons meer vertrouwd dan de tijd, geen begrip is tegelijk zo ongrijpbaar, een vierde dimensie als het ware, na breedte, lengte en hoogte. De tijdsbeleving is onderhevig aan de tijd; onze grootouders beleefden de tijd anders dan wij. Romeinse burgers en nomadische stammen hebben weinig gemeenschappelijk wat betreft hun tijdsindeling en vandaag zien we dat mensen tijd anders beleven. Vergelijk de dakloze, de boer, de machinist, de arbeider, de schoolmeester, de hoer, de bankbediende... Allen hebben ze andere agenda's, een andere nachtrust, een andere tijdsbeleving. Nu is tijd niet alleen subjectief, we proberen die te objectiveren met meetinstrumenten zoals klokken en kalenders die de precisie vergroten. Tijd is iets wat we meten en het leven beheerst. Dat gaat terug op de religieuze discipline van de Benedictijnen. Benedictus van Nursia benadrukt dat monniken al-''tijd'' bezig zijn: acht uur werken, acht uur bidden en acht uur slapen. Vooral het 'werken' is eigenaardig in een tijd waarin religieuzen vrijgesteld zijn van arbeid. Tijd is een Godsgeschenk. Begin veertiende eeuw werkt Richard van Wallingford in de Benedictijnenabdij in Saint Albans tien jaar aan het eerste mechanische uurwerk. Het was drie meter breed, diep en hoog. De tijd en de stand van de hemellichamen zijn er af te lezen. Vergeet tenslotte niet dat 'tijd' een economische en militaire functie heeft. Het overstromen van de Nijl had een ritmisch, herhalend patroon. Wie de overstromingen kan voorspellen, manipuleert de vruchtbaarheid van het land en heeft macht. Militair gezien is het maken van afspraken van belang. De klokken gelijk zetten om een gezamenlijke aanval in te zetten, kan het verschil betekenen in winst of verlies.

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=MFxLGbqEKfc Beeldfragment Universiteit van Vlaanderen: Kan tijd kapot?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=_gYtfzgcRbQ Beeldfragment Universiteit van Vlaanderen: Waarom kan ik geen teletijdmachine kopen?]'''

.

.

== Zoektocht ==

.

Ik begon de zoektocht naar tijd, welzijn en veiligheid bij mezelf. De welzijns- en veiligheidsdefinitie moest nuttig zijn want definities zijn er bij de vleet. Iets waar studenten een boodschap aan hebben. Geen wollig noch hoogdravend gedoe. Die zoektocht beginnen, is iets wat de student ''ook'' kan. Stel jezelf de vraag: wat betekent veiligheid of welzijn voor mezelf (micro), voor mijn omgeving (meso), de wereld (macro)? Omdat ik in een relatief veilige omgeving vol welzijn opgroeide, leefde en functioneerde, kon ik me nauwelijks iets bij de begrippen onwelzijn of onveiligheid voorstellen. De begrippen waren evidenties en in de kranten waren ze geen issue. Ik liep mijn pampers in doeken die mijn moeder uitwaste, dat was in 1972, ik kende rekenblaadjes gedrukt op een stenselmachine in de jaren tachtig en ik las de Vlaamse Filmpjes. 

.

Die verdwenen tijd is schitterend bezongen door...

* Fixkes in [https://www.youtube.com/watch?v=jyJ6BmkS694 kvraagetaan]
* Het Zesde Metaal in [https://www.youtube.com/watch?v=SWRm6FnUv6E]
* Wim Sonneveld met [https://www.youtube.com/watch?v=nmCILS_ungQ]

.

Een veilige tijd vol welzijn. Herkennen studenten zich in die tijd? Hopelijk, niettemin, denk ik van niet. De huidige student groeide op in een wereld waarin de Twin Towers van de kaart zijn geveegd. Is die veiligheid en dat welzijn van daarvoor verdwenen? [https://www.universiteitvanvlaanderen.be/podcasts/waarom-denken-zoveel-mensen-dat-vroeger-alles-beter-was/ Waarom denken mensen dat vroeger alles beter was?]

.

.

== Wat veranderde de laatste 30 jaar? ==

.

Het geborgen kerngezin (vroeger hadden ouders veel kinderen, nu hebben kinderen veel ouders), het veilig verkeer op de weg en melk rechtstreeks van een koe zijn verdwenen. Desalniettemin zullen de achttienjarigen in deze schoolbanken erkennen, op te groeien in een veilig nest. De meesten onder ons bereikten Europa niet als drenkeling of klimaatvluchteling, of zoals op het historische schilderij 'Het vlot van de Medusa. Moord en doodslag - zie het schilderij met de moord op Jean-Paul_Marat - zijn voor de meesten een realiteit die zich beperkt tot een game, de televisie of de krant. En oorlog is een ver land zowel voor de student als voor de docent. Hoeveel oorlogen kan je opnoemen? Test even je kennis en klik dan hier voor de controle. Wie kent de slag bij Crécy? De Slag bij Poitiers uit het jaar 732? Wie kan er een musket bedienen?

Toen ik in 1972 ter wereld kwam kende Europa een kwarteeuw (dat is niet eens de leeftijd van de meeste studenten) vrede. Toen ik werkelijk besefte wat die vrede betekende, waren we al ruim veertig jaar verder. Nu, in 2027 is het bijna negentig jaar geleden dat de Tweede Wereldoorlog begon. Natuurlijk valt er veel te lezen over die verloren tijd via secundaire bronnen. De historicus zoekt de mensen die deze tijd meemaakten of de documenten die in deze dagen gemaakt zijn, primaire bronnen. De historische wetenschap spreekt ook over tertiaire bronnen. Dan gaat het om naslagwerken: woordenboeken, encyclopedieën, atlassen... en uiteraard deze Wikibooks.

.

.

== Roekeloos ==

.

Tijdens mijn eerste studiejaar, ergens eind jaren zeventig nam ik voor het eerst mijn eigen roekeloosheid onder de loep. Het moet in 1978 geweest zijn dat ik met mijn eerste communiefiets de kerkheuvel in Lichtervelde afbolde, over kop ging en met mijn neus op een borduur terecht kwam. Mijn communiefoto's zijn er de subtiele getuige van: een dubbele lip en een boksersneus. En toen het helemaal zomer werd (niet te verwarren met [https://www.youtube.com/watch?v=QH5pfMESzSg die zomer] van Rob de Nijs uit 1977), was ik zo enthousiast bij het oversteken van de straat - een juf deed teken dat alles ''veilig'' was en we mochten oversteken - dat ik rende alsof het de honderd meter betrof. Ik keek niet uit en de juf stond met haar rug naar een aankomende auto. Die negeerde haar signaal, reed zo door de rang, schepte me op en ik rolde over de motorkap. Mijn broek werd warm nat en ik bolde het af, alsof het mijn schuld was. Later hoorde ik dat de chauffeur gedronken had. En dat ik geluk had. Voor een kind van zes is de definitie van veiligheid simpel: het is de afwezigheid van onveilige situaties. Het was een kolonel van het Belgisch leger die het me vertelde, in... 2018; '''de afwezigheid van onveiligheid''', dat is veiligheid. Bij de studenten viel de mond open. Zo simpel is een definitie. 

.

.

== Onveiligheid en onwelzijn zijn een ver land ==

.

Is er dan geen definitie nodig om het woord onveiligheid te begrijpen? Het woord 'veiligheid' was als dusdanig jarenlang nauwelijks een begrip in de krant of op het journaal. Sla een krant uit de jaren tachtig open en het woord zal nauwelijks opduiken. Veiligheid werd aldus niet benoemd, niet omdat onveiligheid uitzonderlijk was, maar omdat journalisten de onveiligheid concretiseerden: ontelbare hongersnoden, ziektes, klimaat- en milieuproblemen, geestelijke gezondheid, middelengebruik, verkeer, infrastructuur, extremisme, mensenhandel, oorlog (teveel om op te noemen), criminaliteit, moord en doodslag, het op de vlucht zijn, dakloosheid... Bovendien was onveiligheid iets uit een ver verleden, een geschiedenisles of een ver van onze bed show: deviantie voor Brussel, maffia voor New York, een oorlog in Vietnam...  Tegenwoordig wordt het woord veiligheid te pas en te onpas in de mond genomen. 

.

.

== Of toch niet? ==

.

Over echte onveiligheid, het echte 'onwelzijn' lag in die jaren een taboe: over aanrandingen, vrouwonvriendelijkheid, over de Aids-epidemie werd niet gesproken. Over een andere kwestie werd des te meer gesproken: de Koude Oorlog. Natuurlijk lagen de Russen op de loer, natuurlijk bouwden Amerikanen en Sovjets een kernarsenaal aan nucleair materiaal op, natuurlijk waren er spionnen. De media en de filmindustrie namen het graag op en verdienden er pakken poen aan: de angstcultuur. Wat is veiligheid? Zo te zien volstaat mijn eenvoudige definitie van de afwezigheid van onveiligheid niet.

.

Tijdens een bezoek aan een tentoonstelling in 2019 in het Museum van de Misdaad, lees ik volgende passage.

{{Citaat|'''De goederen die de politie in het verleden in beslag nam, kennen we vandaag niet meer of zijn niet meer verboden. De misdaad evolueert, de normen van onze samenleving veranderen en de wetgever past het strafwetboek daaraan aan. Dat beïnvloedt ook de taken van de politie.|Museum van de misdaad, Gent.'''}}

.

De taxsplaat aan de fiets is verdwenen, van gelijke rechtspraak voor volwassenen en kinderen is geen sprake meer, pornografie kan inmiddels en voor de uiterst gevaarlijke en illegale vruchtafdrijvingen in achterkamertjes zijn er alternatieven gekomen. Andere dingen zijn echter even strafbaar als vroeger: vals geld en valse uurwerken, valse taksplaten aan de auto, namaak, schriftvervalsing, vals goud, vuurwapens zonder vergunning, kansspelen, kettingbrieven, clandestiene weddenschappen... 

.

.

== Spoken zien ==

.

Blijkbaar zijn welzijn en veiligheid een 'objectief' en 'subjectief' verhaal. Een abortus in een vuil achterkamertje, is wel degelijk onveilig noch bevorderend voor het welzijn: dat is objectief aantoonbaar. De moord op de student Sanda Dia (20-jarige) in december 2018 overleed na een ontgroening bracht het thema van klassenjustitie opnieuw ter sprake. Welzijn en veiligheid zijn dus perceptie en beïnvloeding. Wie aan spoken denkt zal spoken zien. Daar gaat deze cursus over. Waarom en wanneer zien mensen in het verleden 'veiligheidsspoken'? Die spoken van (on)veiligheid eindigden vaak in maatschappelijke rampen: de holocaust, de Heksenjacht, de slavernij of recenter: Semira Adamu, de pijnlijke interventie van het Bijzonder Bijstandsteam, bijgenaamd de Bottinekes die de dood van Jonathan Jacob op hun geweten hebben. Voor dit soort onveiligheid bestaan andere woorden: onrecht, tegenslag, een asociaal systeem.

.

.

== Veel agogische scenario's ==

.

Onveiligheid en 'onwelzijn' kunnen veel scenario's aannemen. Daarom is de cursus tegelijk de zoektocht naar de angsten van de mens. Historische en antropologische, psychologische en sociologische inzichten leren ons de werking van individuen en groepen, instituties en maatschappijen kennen. Het gaat over regels en rechten, culturen en mentaliteiten, normen en waarden, feiten en meningen... en hoe die veranderen. Kortom: Agogisch werk.

Waarom is het plots zo complex? Net omdat het uit elkaar rafelen van de werkelijkheid tot het politieke en het ideologische, het sociologische en het sociale, het economische, het psychologische en het culturele de werkelijkheid geweld aandoet.&lt;ref&gt;Vgl. DIEDERIKS H.A. NOORDAM D.J. QUISPEL G.C. &amp; VRIES P.H.H. ''Van agrarische samenleving naar verzorgingsstaat.  De modernisering van West-Europa sinds de vijftiende eeuw'', Wolters – Noordhoff, Groningen, 1987, p. 24.&lt;/ref&gt;

.

.

= '''EXAMENVRAGEN''' =

.

We begonnen deze inleiding met een quote, laten we ze met een quote eindigen, met een quote van een historicus.

.

{{Citaat|'''Wie zijn wij? Koppig, impliciet soms, stelt de historicus steeds weer deze algemene vraag, die ook hemzelf betreft. Want onderzoek naar het verleden mag zich niet beperken tot het verzamelen van feiten uit een lang vervlogen tijd, die dan vervolgens eerbiedig in een denkbeeldig museum voor statische herinneringen worden bijgezet. Het is een middel om de tegenwoordige tijd beter te begrijpen, of zou dat in ieder geval moeten zijn. Vooral als het onderzoek zich richt op de fundamenten van onze eigen samenleving.'''|[https://fr.wikipedia.org/wiki/Robert_Muchembled Robert Muchembled]&lt;ref&gt;ROBERT MUCHEMBLED. ''De uitvinding van de moderne mens. Collectief gedrag, zeden, gewoonten en gevoelswereld van de middeleeuwen tot de Franse Revolutie'', Amsterdam, Contact, 1991, p. 9.&lt;/ref&gt;}}

.

== A-Vragen ==

.

(S&amp;V).Wie of wat zijn en wat is de betekenis van: 11 september 2001, abortuswet, Albert I, Amerikaanse Burgeroorlog, Anuna De Wever, bril, Boudewijn, burgerwacht, Charles Darwin, Charlotte Corday, collaboratie, Delphine Boël, Gabrielle Petit, Jean-Paul Marat, Jozef Stalin, klimaatmars, koning Filip, Koude Oorlog, Leopold I, Leopold II, Leopold III, machinegeweer, Marilyn Monroe, musket, paradigma, pijl en boog, primaire bron, prins Karel, Rob de Nijs, Sam Cooke, het schrift, satelliet, secundaire bron, Sherlock Holmes, vuurdomesticatie, het wiel. 

.

.

== B-Vragen ==

.

* V.Leg uit: Wat is veiligheid? Wat betekent veiligheid voor mezelf (micro), voor mijn omgeving (meso), de wereld (macro)? Leg uit wat bedoeld wordt met deze niveau’s? 

.

* V.Onveiligheid kan een taboe zijn. Ken je voorbeelden? 

.

* S&amp;V.Waarom mag onderzoek naar het verleden zich niet beperken tot het verzamelen van feiten uit een lang vervlogen tijd?

.

* S&amp;V.Hoe ziet de inhoudstafel van de cursus er uit?

.

* V.De opleiding Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid is de jongste opleiding in het studiegebied Sociaal Agogisch Werk. Wanneer ging de opleiding van start en wat kan je erover vertellen? Waarom hoort de opleiding thuis in een sociaal agogisch studiegebied? Wat is de definitie van Agogisch?

.

* S.De opleiding Bachelor in het Maatschappelijk werk is de oudste opleiding in het studiegebied Sociaal Agogisch Werk. Wanneer ging de opleiding van start en wat kan je erover vertellen? Verwijs hierbij naar Kortrijk voor en tijdens WOII en aar Wet Vandervelde. Wat is de definitie van Agogisch?
.

* V.Leg uit, wat is het belang van pijl en boog, de bril, het vuur, het buskruit. Wat weet je over 'de Drogenbroodroute'?

.

.

== C-Vragen ==

.

* S&amp;V.Leg uit: Veiligheid en sociaal werk zijn aan evolutie onderhevig doorheen de tijd.

.

* S&amp;V.Wat bedoelt Benedict Wydooghe met de ondertitel van deze cursus 'Ergens tussen waarheid, leugen en herinnering'?

.

== D-Vragen ==

.

&lt;gallery widths=&quot;155&quot; heights=&quot;190&quot;&gt;
File:V-2victimAntwerp1944.jpg
File:Slave_Market-Atlanta_Georgia_1864.jpg
Bestand:Gerit_komrij_676.jpg
File:Sigmund_freud_um_1905.jpg
File:Sam_Cooke_2.jpg
File:poucet10.jpg
File:Nietzsche1882.jpg
File:NICAISE_Leopold_ANV.jpg
File:Nelson_Mandela-2008_(edit).jpg
File:Nagasakibomb.jpg
File:Monroe_1953_publicity.jpg
File:Marvin Gaye 1966.jpg
File:Martin_Luther_King_Jr_NYWTS.jpg
File:Marlene_Dietrich_in_No_Highway_(1951)_(Cropped).png
File:LumumbaBrussel1960.jpg
File:Leopold_III_van_België_(1934).jpg
File:Leopold_ii_garter_knight.jpg 
File:Koning_Filip_van_België.jpg
File:Karl Marx photo from a book by Lenin.jpg
File:Karel_van_België_Charles_de_Belgique_Karl_von_Belgien.jpg
File:JStalin_Secretary_general_CCCP_1942.jpg
File:Joan_of_Arc_miniature_graded.jpg
File:Jacques-Louis_David_-_De_moord_op_Marat_-_MSK_Brussel_25-02-2011_13-11-35.jpg
File:Gatling_gun.jpg
File:Gabrielle_Petit.jpg
File:DAWN_street_theatre.jpg
File:Charles_Darwin_01.jpg
File:Bruxelles_à_travers_les_âges_(1884)_(14576755848).jpg
File:Brigitte_Bardot_-_1962.jpg
File:Bob Marley Grona Lund 1977.jpg
File:Baudouin_of_Belgium_1969.jpg
File:Aretha_Franklin.png
File:Anuna_De_Wever.jpg
File:Albert_I_Koning_der_Belgen.jpg
File:Adolf_Friedrich_Erdmann_von_Menzel_021.jpg
File:Aanwijzing_12_voor_het_hanteren_van_het_musket_-_Schiet_(Jacob_de_Gheyn,_1607).jpg
Bestand:Titanic-New_York_Herald_front_page.jpeg
Bestand:Théodore Géricault - Le Radeau de la Méduse.jpg
Bestand:Surletdechokier.jpg
Bestand:Nederland hoort de kunstmaan Weeknummer 57-42 - Open Beelden - 22876.ogv
Bestand:Gyzis 006 (Ηistoria).jpeg
&lt;/gallery&gt;

.

= '''VERDER MET DE CURSUS''' =

.

.

{{Citaat|Omdat het niet altijd wennen moet. Omdat er
:altijd iets mag overblijven, altijd iets dat niet
:gevat wil worden door het oog (van de naald).
:Omdat wij, oude kruimels op de godvergeten rok
:van het universum, elkaar schots en scheef
:bij de leuning van de versleten beeldspraak
:van verre, verre bruggen over water, terug
:moeten vinden als schimmen van elkaar...
|Uit: Paul Rigolle, ''Wat te doen als op een dag zelfs Instant poetry de wereld niet meer redden kan.&lt;ref&gt;Uit: Blogbericht &quot;Paars&quot;. In: blog ''Arcadim in arcadië'', 5 augustus 2006.'''
&lt;/ref&gt;}}

.

.

'''HOOFDSTUK I: [[Welzijnenveiligheid/Deel1|Historische modellen, besef en denkrichtingen]]'''

.

'''HOOFDSTUK II: [[Welzijnenveiligheid/Deel2|Van nomade tot nederzetting]]'''

.

'''HOOFDSTUK III: [[Welzijnenveiligheid/Deel3|Oudheid en Romeinen]]'''

.

'''HOOFDSTUK IV: [[Welzijnenveiligheid/Deel4|Middeleeuwen]]'''

.

'''HOOFDSTUK V: 1500-1800'''
* '''Deel 1. [[Welzijnenveiligheid/Deel5a|Renaissance, Humanisme en Barok]]'''
* '''Deel 2. [[Welzijnenveiligheid/Deel5b|Verlichting]]'''

.

'''HOOFDSTUK VI: 1789-1890'''
* '''Deel 1. [[Welzijnenveiligheid/Deel6a|De Franse Revolutie, 1789-1815]]
* '''Deel 2. [[Welzijnenveiligheid/Deel6b|De Belgische Revolutie, 1815-1830]]
* '''Deel 3. [[Welzijnenveiligheid/Deel6c|De Industriële Revolutie, 1770-1890]]

.

'''HOOFDSTUK VII: 1890-1918'''
* '''Deel 1. [[Welzijnenveiligheid/Deel7a|Fin de siècle, 1890-1914]]'''
* '''Deel 2. [[Welzijnenveiligheid/Deel7b|Wereldbrand, 1914-1918]]'''

.

'''HOOFDSTUK VIII: 1919-2022'''
* '''Deel 1. [[Welzijnenveiligheid/Deel8a|Het interbellum, 1919-1939]]'''
* '''Deel 2. [[Welzijnenveiligheid/Deel8b|Tweede Wereldoorlog, 1939-1945]]'''
* '''Deel 3. [[Welzijnenveiligheid/Deel8c|Koude oorlog, 1945-1989]]'''
* '''Deel 4. [[Welzijnenveiligheid/Deel8d|De risicomaatschappij, 1990-2020]]'''

.

'''HOOFDSTUK IX (Besluit): [[Welzijnenveiligheid/Deel9|Achteruitkijken naar de toekomst, 2020-2040]]'''

.

.

= '''BRONNEN''' =

{{Sub}}</text>
      <sha1>ezfdg0rfkz740nebxr83a1xuool1pcp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Welzijnenveiligheid/Deel1</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46776</id>
    <revision>
      <id>429743</id>
      <parentid>429628</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:04:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* De eeuwige terugkeer der dingen van Milan Kundera */</comment>
      <origin>429743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110023" sha1="k20zk1sk47o4wvu3kvi4grxi5fbkdta" xml:space="preserve">[[Bestand:TheMatrixAnimated.gif|thumb|550px]]

&lt;big&gt;'''HOOFDSTUK 1. HISTORISCHE MODELLEN, BESEF EN DENKRICHTINGEN''' &lt;/big&gt;
;&lt;big&gt;WAT IS GESCHIEDENIS EIGENLIJK?&lt;/big&gt;

.

[[File:Down_the_Rabbit_Hole.png|thumb|550px|♣ '''TUINTIP'''  Down the rabbit-hole?  Op een zomerdag luistert Alice Liddell aan de oever van een meer naar haar oudere zus die een saai boek voorleest. Alices verveling verdwijnt als er een pratend konijn passeert. Het is gehaast en houdt de tijd op zijn horloge (de geschiedenis?) in de gaten en springt in een hol. Alice volgt en valt de dieperik in. Een deurtje verbergt een prachttuin, een flesje met het opschrift &quot;drink mij&quot; maakt haar klein genoeg om de deur door te kunnen. Spring in het gat en deze geschiedenistuin en laat je verwonderen zoals Alice. The Matrix kaapte als film het idee van Alice en stelt de vraag of de wereld een illusie is? Plato deed iets vergelijkbaars met de allegorie van de grot. De Matrix visualiseert René Descartes' stelling: 'Ik denk, dus ik ben' en is mee geïnspireerd door de cyberpunk van William Gibson.]]

[[Bestand:Hoe ontdek je nepnieuws (How To Spot Fake News).jpg|thumb|550px|Infographic ''Hoe ontdek je nepnieuws'', uitgegeven door de International Federation of Library Associations and Institutions.]]

{{Citaat|'''Veel vitale cycli van ons lichaam kennen een periodiek verloop: de hartslag, de ademhaling, de afwisseling tussen slapen en waken. Contoleren of ze regelmatig zijn vindt bijna altijd onbewust plaats, maar zelfs de geringste verstoring is voldoende om plotseling de alarmbellen te doen rinkelen. (...) In tegenstelling tot de traditionele zintuigen, hebben wij geen orgaan voor tijdszin.'''|Guido Tonelli}}

.

{{Citaat|'''Niet lachen, noch huilen, maar begrijpen.'''|Ludo De Witte}}

.

{{Citaat|'''De geschiedschrijver is een wandelend anachronisme, een ontheemd persoon, die de technieken van vandaag gebruikt om te proberen dingen te weten over gisteren die gisteren zelf niet eens wist. Hij moet waarachtigheid nastreven, hij dient te luisteren naar de woorden die het verleden spreekt, maar hij moet communiceren in een taal die het heden begrijpt.'''|Hilary Mantel}}

.

{{Citaat|'''Wie wetenschap onderwijst moet ophouden met leerlingen de pap in de mond te geven en hen de mogelijkheid bieden 'het pure plezier van begrip te ontdekken.' Wie cursussen eenvoudigweg doceert, laat de studenten zitten met 'onderontwikkelde intellectuele vaardigheden en weinig besef van de invloed die wetenschap op hun leven heeft'.'''|Amerikaanse Vereniging voor de Vooruitgang van Wetenschap, de uitgever van Science}}
 
.

{{Citaat|'''De vraag is of u dat kunt, woorden zoveel verschillende betekenissen geven.'''|Alice in Wonderland}}

.

{{Citaat|'''De vraag is wie de baas is - punt uit'''|Wiggel Waggel}}

.

{{Citaat|'''Deze tijd vraagt om optimisme. Pessimisme bewaren we voor slechtere tijden.'''|Jean-Claude Servais&lt;ref&gt;Geciteerd in: NAOMI KLEIN, (vertaald door Jan Willem Reitsma en Pon Ruiter). ''Nee is niet genoeg.'' De Geus, Amsterdam, 2017, p. 275.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Wetenschap is niet hapklaar en eenduidig. In de coronacrisis zag je vaak twee kampen tegenover elkaar staan die elk het eigen gelijk claimden op basis van één of andere studie. Dat is ook des mensen. We denken allemaal dat we heel kritisch onze standpunten innemen, maar dat is natuurlijk niet zo. We zijn kuddebeesten. Vaak nemen we een standpunt in omdat dat het standpunt is van de groep waar we toe behoren. En dan gaan we achteraf feiten zoeken die die intuïtie bevestigen. Er is zo'n mooi beeld - ik weet niet meer van wie het komt - dat we de feiten gebruiken zoals een dronkaard een lantaarnpaal gebruikt: niet om ons te verlichten, maar als steunpilaar. Ons brein is helemaal niet zo rationeel als we denken. (...) Wie gelooft dat wetenschappers deel van een corrupte elite uitmaken, heeft daar natuurlijk weinig aan. Daar begint het dus mee. Als je zegt aan kritisch denken te doen, maar de wetenschap niet vertrouwt... Tja, dan kun je dus niet kritisch denken. Het paradoxale is net dat die mensen van zichzelf denken dat ze zéér kritisch zijn, en dat de anderen als schapen met de kudde meelopen. Kritisch zijn betekent niet alleen dat je moet durven te denken, maar ook dat je moet durven te vertrouwen - in de wetenschap meer bepaald. Ook wetenschappers kunnen er wel eens naast zitten, maar gemiddeld genomen zijn zij veel betrouwbaardere bronnen dan de algoritmes van You Tube.'''|Patrick Loobuyck&lt;ref&gt;PATRICK LOOBUYCK. In: ''De Morgen.'' Vrij zijn is niet: doen wat je wilt. 20 augustus 2021.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Zelfcensuur, aldus, George Orwell, heeft twee nefaste gevolgen. Ze heeft een kwantitatief effect: als voldoende mensen zichzelf censureren, kom je in een samenleving waar politieke censuur regeert. Daar heb je geen bestraffende overheid voor nodig. Mensen staan zelf op de rem, omdat ze sociale uitsluiting (of erger) vrezen. Zelfcensuur heeft een kwalitatief effect: als je je ideeën voor anderen moet verzwijgen, begin je tegen jezelf te liegen. Dat is wat zijn romanfiguren overkomt: ze zijn het contact met het eigen denken kwijt. Daarom is vrijheid van spreken belangrijk: ze bevat de vrijheid om te denken.'''|Tinneke Beeckman}}

.

{{Citaat|'''Als je geen perverse of persoonlijke agenda hebt, begint alles met research. Je stelt je de vraag naar wat zich heeft afgespeeld en waarom het zo liep.'''|Mike Leigh}}

.

{{Citaat|'''Historici hebben een maatschappelijke rol te vervullen. We moeten ons dus niet opsluiten in onze ivoren toren. [...] In het verleden hebben we te veel gedacht dat we documentaires, tentoonstellingen en computerspelletjes moesten maken. We moeten nu weer kiezen voor fundamenteel historisch onderzoek, dat teruggaat naar de bron. Dat is onze corebusiness; wetenschappelijk onderzoek, op basis van onze eigen onderzoeksagenda, tegen de stroom in van de politiek corecte moraliserende boodschap. Zonder onderzoek geen debat en zonder debat geen herinnering. Je kunt de stappen daarin niet overslaan, anders eindig je met lege herdenkingen.'''|Nico Wouters&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. '''Historici moeten hun eigen agenda heroveren.''' In: ''De Standaard'', 11.05.2019, p. 40 &amp; 41.&lt;/ref&gt;}}

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.youtube.com/watch?v=MrmGliMP0bc LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE GESCHIEDENIS ALS ACTIVE CONSTRUCTIE, OBJECTIVITEIT EN VERVALSINGEN].'''

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/evoluties-in-het-welzijns-en-veiligheidsdenken de PowerPoint die bij deze lessen hoort].'''

.

.

= '''DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN''' =

.

== ''De eeuwige terugkeer der dingen'' van Milan Kundera ==

&lt;small&gt;(Eigen bewerking)&lt;/small&gt;

[[File:Milan Kundera redux.jpg|thumb|550px|Milan Kundera (1929-2023) is een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met filosofische thema's. Een van zijn bekendste werken is ''De ondraaglijke lichtheid van het bestaan''. Philip Kaufman verfilmde het onder de titel ''The Unbearable Lightness of Being''.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=AniUgwUn6oo ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN HET BESTAAN'', 5 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;De eeuwige terugkeer der dingen is een raadsel en Nietzsche
bracht er andere filosofen mee in verlegenheid: de gedachte dat alles zich eens
herhaalt zoals we het reeds beleefden, en dat die herhaling eindeloos
zou zijn! Wat is de betekenis van deze dwaze mythe?
De mythe negeert dat een voor altijd verdwenen, nooit meer 
terugkerend leven op een schaduw lijkt, gewichtloos is,
bij voorbaat dood is, en al was het huiveringwekkend, prachtig of verheven, de
huiver; de pracht of die verhevenheid zijn van geen betekenis. We hoeven ze
niet voor kennisgeving aan te nemen, evenmin als een oorlog tussen twee
Afrikaanse staten in de veertiende eeuw, die het gezicht van de wereld niet had
veranderd, ondanks het in onbeschrijflijk lijden creperen van
driehonderdduizend negers.
Verandert er dan iets aan die oorlog van twee Afrikaanse staten in de veertiende
eeuw wanneer die zich ontelbaar herhaalt in de eeuwige terugkeer?
Er verandert wel iets; de oorlog wordt een omhoog stekend blok dat blijft, en de
stupiditeit ervan zou onherstelbaar zijn.
Als de [[Franse Revolutie]] zich eeuwig zou herhalen, zou de Franse
geschiedschrijving minder trots zijn op [[Robespierre]]. Maar omdat ze spreekt
over iets dat nooit meer terugkomt, zijn de bloedige jaren veranderd in louter
woorden, theorieën en discussies, ze zijn lichter geworden dan veren, ze jagen
geen schrik aan. Er is een eindeloos verschil tussen de Robespierre die slechts
één maal in de geschiedenis voorkomt en een [[Robespierre]] die eeuwig terug zou
keren om de koppen van de Fransen te laten rollen.
Laten we zeggen dat de gedachte van de eeuwige terugkeer een zeker
perspectief betekent waarin de dingen zich anders vertonen dan we die kennen:
ze vertonen zich zonder de verzachtende omstandigheid van hun voorbijgaande
aard. Deze verzachtende omstandigheid weerhoudt ons namelijk een oordeel uit
te spreken. Hoe kun je iets dat voorbijgaat veroordelen? Het avondrood van de
ondergang kleurt alles met de bekoring van de nostalgie; ook de guillotine.
Onlangs heb ik mezelf betrapt op een ongelooflijk gevoel: ik bladerde in een
boek over Hitler en voelde bij enkele foto's ontroering. Ze herinnerden me aan
mijn kinderjaren; die vielen in de oorlog; sommige leden van mijn familie
kwamen om in Hitlers concentratiekampen; maar wat was hun dood tegenover
het feit dat de foto's van [[Hitler]] me herinnerden aan de voorbije tijd van mijn
leven, een tijd die niet meer terugkeert?
Deze verzoening met Hitler verraadt de diepe morele perversiteit, verbonden
met een wereld die in wezen gebaseerd is op het niet bestaan van de terugkeer,
want in die wereld is alles bij voorbaat vergeven en dus ook alles cynisch
toegestaan.
Zou elke seconde van ons leven zich oneindig herhalen, dan zijn we
vastgenageld aan de eeuwigheid zoals [[Jezus Christus]] aan het kruis. Dat is een
verschrikkelijk vooruitzicht. In de wereld van de eeuwige terugkeer rust op
elke handeling het gewicht van een ondraaglijke verantwoordelijkheid. Daarom
noemde Nietzsche de idee van de eeuwige terugkeer de zwaarste last (das
schwerste Gewicht).&lt;/small&gt;|[[Milan Kundera]]}}

.

.

== ''Reis naar het einde van de nacht'' van [[Louis-Ferdinand Céline]]&lt;ref&gt;LOUIS FERDINAND CELINE, vertaald door E.Y. Kummer. ''Reis naar het einde van de nacht.'' Van Oorschot, 2016 (naar de uitgave van 1932), p. 74-77.&lt;/ref&gt; ==

[[File:L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg|thumb|550px|Louis-Ferdinand Céline (1894-1961) is samen met Marcel Proust één van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken publiceert.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=4OC6LKybZs8 ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''REIS NAAR HET EINDE VAN DE NACHT'', 6 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;Och  man! Ik verzeker je dat deze wereld er uitsluitend op uit is om iedereen te verneuken! Jij bent jong. Ik hoop dat deze paar
minuten vol wijsheid je jaren zullen bijblijven! Luister goed
naar me, kerel; als ze 't hebben over: 'Het medelijden met het
lot, met de omstandigheden van de arme mieter...', laten dan
deze woorden, die in vurige letters boven alle moordende
schijnheiligheid van onze maatschappij schitteren, een uiterst
belangrijk teken aan de wand voor je zijn, waar je niet meer zo
maar aan voorbij mag gaan zonder het belang ervan in te zien.
Hoor, ik zeg jullie, arme donders, altijd de lul in 't leven, geslagen, uitgeperst,
eeuwig en altijd zwetend, ik waarschuw jullie dat als de groten van deze aarde
interesse voor jullie beginnen te krijgen, dan is 't omdat ze op het slagveld
gehakt van jullie willen maken... Dat is het teken... 't Kan niet missen... 't Begint
met liefde voor het volk. Lodewijk XIV die trok zich tenminste geen zak van
het brave volk aan, vergeet dat niet. Lodewijk XV ook niet. Hij veegde er z'n
gat mee af. Natuurlijk was het leven in die tijd niet prettig, het leven van de
arme sloeber is nooit prettig geweest, maar ze werden niet zo hardnekkig en
verbeten om zeep geholpen als nu door onze tirannen. De kleine man, zeg ik je,
wordt alleen met rust gelaten als hij wordt veracht door de groten,
die uitsluitend uit eigenbelang of sadisme aan het volk kunnen denken... De filosofen
mag ik je daar nog op attent maken nu we 't er toch over hebben, diè zijn ermee
begonnen het brave volk van alles wijs te maken... Het volk dat alleen zijn
catechismus kende! Ze zouden 't wel opvoeden, beweerden ze... Nou! Ze
hadden heel wat waarheden te onthullen! Prachtige! Frisse! Schitterende! Je
duizelde ervan! Zo is 't! begon het brave volk te zeggen, zo is 't precies! Zo is 't
helemaal! Daar gaan we allemaal voor sterven! 't Volk wil alleen maar sterven!
Zo zijn de mensen nu eenmaal. 'Leve Diderot!' hebben ze gebruld en toen
'Bravo Voltaire!'. Dat zijn nog 's filosofen! En ook nog leve Carnot, die zo mooi
overwinningen in elkaar kon knutselen! En leve iedereen! Dat zijn tenminste
knapen die 't brave volk niet in onwetendheid en bijgeloof laten verrekken! Zij
wijzen 't de weg naar de vrijheid! Ze maken 't zelfstandig! En ze hebben niet
stilgezeten! Iedereen moet eerst de krant kunnen lezen! Dat is onze redding!
Godverdomme! En snel! Geen analfabeten meer! Die kunnen we niet meer
gebruiken! Alleen maar burgersoldaten! Die stemmen! Die lezen! En die
vechten! En die marcheren! En kushandjes werpen! In dat tempo werd 't brave
volk gauw goed rijp. Het enthousiasme over 't afwerpen van 't juk moet toch
ergens goed voor zijn, waar of niet? Danton stond niet voor Jan Lul zo mooi te
praten. Met wat gebrul, dat zo raak was dat je 't nu nog hoort, had hij in een
handomdraai 't brave volk gemobiliseerd! En dat betekende 't eerste vertrek van
de eerste bataljons geëmancipeerde bezetenen! De eerste stemmende en
vlagdronken klootzakken die Dumouriez met zich meevoerde om zich te laten
doorzeven in Vlaanderen! Dumouriez zelf, die te laat aan dit ongekend nieuw
idealistische spelletje had deelgenomen, had achteraf toch maar liever poen, hij
deserteerde. 't Was onze laatste huurling... Soldaatje spelen voor niets, dat was
wat nieuws... Zo nieuw dat Goethe, al was hij dan Goethe, z'n ogen uitwreef
toen hij in Valmy kwam. Bij het zien van die haveloze vurige cohorten die zich
spontaan kwamen laten afslachten door de koning van Pruisen voor de
verdediging van de gloednieuwe vaderlandslievende fictie, kreeg Goethe het
gevoel dat hij nog heel wat te leren had. 'Van nu af aan, galmde hij schitterend,
helemaal in overeenstemming met z'n talent, begint een nieuw tijdperk!' En
hoe! Daar het systeem uitstekend werkte, ging men daarna helden in serie
afleveren, die hoe langer hoe minder kostten omdat het systeem steeds beter
werd. Iedereen heeft zich er wel bij bevonden. Bismarck, de beide Napoleons,
Barrès wolk, door de Hervorming al aan flarden gerukt en al lang gecondenseerd tot
episcopale spaarpotten. Vroeger was het mode, als je fanatiek was, te roepen:
'Leve Jezus! Op de brandstapel met de ketters!' Maar ja, er waren niet zoveel
ketters en 't waren vrijwilligers... Terwijl we nu zo ver zijn dat onafzienbare
horden zich geroepen voelen om mee te doen als er geschreeuwd wordt: 'Aan de
galg met alle lammelingen! Met alle slappe tinussen! Met de onnozele lezers!
Met miljoenen tegelijk, hoofden rechts!' De kerels die niemand aan flarden
wilden schieten, niemand om zeep willen helpen, die stinkende pacifisten, die
moeten we in hun kladden grijpen en vierendelen! We zullen ze duizend gore
doden laten sterven! En om ze manieren bij te brengen halen we eerst hun
darmen uit hun lijf, hun ogen uit hun kassen en de jaren uit hun stinkend
kwijlerig leven! Kreperen moeten ze bij legioenen en nog eens bij legioenen, in
de pan gehakt worden, leegbloeden, stikken in gifgassen, en dat alles om het
vaderland dierbaarder, vrolijker en lieflijker te maken! En als er nog tuig bij is
dat deze sublieme dingen niet wil begrijpen, moeten ze zich maar onmiddellijk
laten begraven met de anderen, nee, toch maar niet samen met ze, maar
helemaal aan het eind van het kerkhof, onder een onterend grafschrift voor
lafaards zonder idealen, want deze schoften hebben hun grandioos recht
verloren op een stukje schaduw van het monument dat bij aanbesteding door de
gemeente op het middenpad is opgericht voor de fatsoenlijke doden, en ook
hebben ze het recht verloren iets op te vangen van de echo van de minister, die
zondag weer bij de prefect komt pissen om na het middageten bewogen z'n
smoel open te doen boven de graven...&lt;/small&gt;|Louis-Ferdinand Céline}}

.

.

== ''Inhaaloefening'' door Gerrit Komrij ==


[[File:Gerrit_Komrij_(1981).jpg|thumb|right|550px|Gerrit Komrij (1944–2012) was een homo-dichter, schrijver, vertaler, criticus, polemist en toneelschrijver uit Nederland met een voorkeur voor Portugal. Hij was van 2000 tot 2004 de Dichter des Vaderlands. Hij stond bekend om zijn virtuoze en kleurrijke taalgebruik en was een gevreesd polemist.]]

[[File:Anne Morelli.jpg|thumb|right|550px|[[Anne Morelli]] (1948) is doctor in de geschiedenis en doceert aan de ULB en interesseert zich in de Italiaanse [[immigratie]].]]


{{Citaat|&lt;small&gt;We zijn genoeg vernederd en bespot

Door halfgeleerden met hun boekenwijsheid

En met hun regelrechte lijn naar God,

Terwijl ze ons verwezen naar de ijstijd.  


We zijn genoeg voor achterlijk versleten.  

Kom vriend, de revolutie start vandaag.  

We zijn met attributen ruim bemeten.  

Dood Galilei met een motorzaag,


Trakteer Voltaire op elektroshocks,

Erasmus op een overdosis speed.  

Maak Bacon, Nietzsche, Swift weer orthodox

Door laster, centrifuge, turboprop,

En wat de Heer betreft: kruisig hem niet,

Maar plak een gele sticker op zijn kop.&lt;/small&gt;|[[Gerrit Komrij]]}}

.

[https://www.youtube.com/watch?v=VL0CZEiEz9g&amp;t=3s '''♠ BEKIJK HIER EEN PROFETISCHE [[Gerrit Komrij|G. KOMRIJ]].'''] 

.

= '''WAT IS GESCHIEDENIS?''' =

[[Bestand:Berlin_Universität_um_1900.jpg|thumb|550px|De Universiteit van Berlijn (foto uit 1900) was de eerste universiteit die - met Hegel - de geschiedfilosofie in haar aanbod opnam. Geschiedfilosofie houdt zich bezig de betekenis van de geschiedenis, analyseert de geschiedschrijving en speculeert over mogelijke teleologische principes zoals: is er een ontwerp, een doel, een richting? Ironisch genoeg vond hier in 1933 de boekenverbranding plaats, tot groot, ironisch ongenoegen van Bertolt Brecht die zijn werk niet op de lijst der afvalligen zag staan. Een Duist bibliothecaris legde in de jaren voorafgaand aan 1933 een lijst aan met boeken die het Nazi-regime niet ondersteunden, het gaat om auteurs die tegenwoordig elke cursus op de hogeschool of de universiteit sieren: Karl Marx, Frederich Nietsche, Sigmund Freud... De universiteitsgebouwen worden compleet verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog, de geallieerde bombardementen laten niets overeind. Tegenwoordig lijkt het plein weer op het oude, althans wat de fascade betreft. Het parkje is nu een plein met een ondergrondse, lege boekenkast.]]

[[Bestand:Hegel_portrait_by_Schlesinger_1831.jpg|thumb|550px|Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) doceert filosofische colleges over geschiedenis aan de Universiteit van Berlijn. Die monden uit in het postuum gepubliceerde ''Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte''. Hij beschouwt de wereldgeschiedenis als een rationeel, op vooruitgang gericht proces, geleid door de 'Wereldgeest'. Tijdens zijn professoraat in Berlijn reviseert hij de tekst zonder ophouden. De publicatie verschijnt in 1837, zes jaar na zijn dood.]]

.

Wat is veiligheids- en welzijnsgeschiedenis? Die vraag is niet makkelijk. Niet toevallig heeft geschiedenis twee betekenissen. 'Het is zowel een wetenschappelijke discipline als het onderzoeksobject van die discipline.'&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Het had gekund (maar misschien ook niet).'' In: ''De Standaard'', 21.09.2015, p. D10.&lt;/ref&gt; Met andere woorden: de geschiedenis schrijft geschiedenis over de evolutie van de wereld en over zichzelf: over de discipline, over de historicus en zijn voorkeuren en over haar eindeloze beperkingen om tot definitieve inzichten te komen. Wat is geschiedenis, is het best te beantwoorden door de geschiedenis te bekijken als een ‘actieve constructie’. '''Actief''' wil zeggen: hier deed iemand zijn best voor, zijn ''leen'' achter gelegd, gewerkt. '''Constructie''' wil zeggen: iets is gemaakt. Een architect bouwt een bouwwerk, een historicus schrijft een verhaal,  een narratieve constructie die soms meer op kunst lijkt dan op wetenschap. In het beste geval op basis van feiten, in het slechtste geval op basis van verzinsels of hallucinaties. Etymologisch gaat het woord terug op 'historie', afkomstig van het Griekse ιστορία en herkenbaar in het Engelse history/story. Geschiedenis en verhaal zijn een dansend duo.

.

Schoolbank-kinderen en veel mensen beschouwen 'de geschiedenis' als iets 'passief'. Ze slaan aan het blokken nadat een juf, een meester of een deskundige in hun klasje over het verleden kwam vertellen. Voeling is er weinig. Omdat die leerkracht of die pastoor het hen inlepelde als een 'objectieve realiteit', namen ze het voor waar aan. Geschiedenis is er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! Wat hier problematisch aan is, is het feit dat de woorden ''actief'' en ''passief'' diametraal tegenover elkaar staan net zoals de begrippen objectief en subjectief. De 'actieve constructie' is een vraag die op filosofisch vlak tot tien vragen leidt:

.

'''1.''' Wanneer begint de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.
 
'''2.''' Wie maakt de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.

'''3.''' Waarom bestaat/maakt hij of zij geschiedenis? Met andere woorden: wat is de reden waarom we over iets spreken? Wat is de reden waarom we onze lessen vullen met bepaalde inhouden? Wat is de reden waarom boekhandels elk jaar weer duizenden boeken verkopen?

.

'''4.''' Hoe maakt ''men'' de geschiedenis van het veiligheids- en welzijnsdenken? Wat doet een historicus in het archief? Hoeveel begrijpt hij werkelijk van het [[Middelnederlands|Middelnederlandse]] handschrift dat voor hem ligt? Hoe interpreteert de historicus de [[Dementie|dementerende]] dame die hij 's morgens telkens weer gaat interviewen? 

.

'''5.''' Wat is het doel van het historisch proces? Of, anders gezegd: wat wil men/ik/deze groep bereiken?

.

'''6.''' Welke richting kunnen we ontwarren in de loop van de geschiedenis en de veiligheid en het welzijn? Ofwel: gaat het vooruit of achteruit? Is de klim moeilijk of glijden we van een leien dak?

.

'''7.''' Wat is de motor van de geschiedenis? Of: welke drijfveren zorgen voor verandering? Is het de economie? De politiek? De klimaat wijziging? De...

.

'''8.''' Is er hier sprake van een betrouwbare geschiedenis of gaat het om fake news? Of, met andere woorden: zien wij de wereld zoals hij is of werken er allerlei filters op ons in?

.

'''9.''' Is geschiedenis een [[wetenschap]] of is geschiedenis [[Propaganda (communicatie)|propaganda]], [[indoctrinatie]] of [[Brainwash|brainwashing]], is geschiedenis [[Objectiviteit|objectief]], zoals dat de andere wetenschappen dat beweren? En wat is dat dan, objectiviteit?

.

'''10.''' Kon de geschiedenis anders lopen? Stel dat Hitler sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog. Of, stel dat hij op 8 oktober 1908 slaagde voor zijn ingangsexamen aan de kunstacademie in [[Wenen]], zoals [[Eric-Emmanuel Schmitt]] uitwerkt in zijn roman ''La part de l'autre'' uit 2001. Wie zal het zeggen?

.

.

== [[Tijdsgeest]] ==

[[Afbeelding:Glass-of-water.jpg|thumb|550px|Half vol of half leeg? Optimisme of pessimisme?]]

[[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|thumb|550px|[[Frans Hals]] (1582-1666) schildert [[René Descartes]] (1596-1650).]]

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; [[Renaissance|1450]] -&gt;&gt; [[Humanisme|1500]] -&gt;&gt; [[Verlichting (stroming)|1650]] -&gt;&gt; [[Glorious Revolution|1688]] -&gt;&gt; [[Franse Revolutie|1789]] -&gt;&gt; [[Industriële Revolutie|1801]] -&gt;&gt; [[Belgische Revolutie|1830]] -&gt;&gt; [[Liberalisme|1830]] -&gt;&gt; [[Socialisme|1848]] -&gt;&gt; [[Rerum Novarum|1891]] &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; [[Fin de siècle|1890]] -&gt;&gt; [[Eerste Wereldoorlog|1914]]  -&gt;&gt; [[11 november 1918|1918]] -&gt;&gt; [[Beurskrach van 1929]] -&gt;&gt; [[Machtergreifung|1933]]  -&gt;&gt; [[Verdrag van München|1938]]  -&gt;&gt; [[1945]] &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; [[1950|Zilveren jaren '50]]  -&gt;&gt; [[1960|Gouden jaren '60]] &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; [[Oliecrisis van 1973|1972]] -&gt;&gt; [[Aids|1979]] -&gt;&gt; [[Kernramp van Tsjernobyl|1986]] -&gt;&gt; [[Herald of Free Enterprise (schip, 1980)|1987]] &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; [[Berlijnse Muur|1989]]  -&gt;&gt; [[Het einde van de geschiedenis en de laatste mens|1992]] -&gt;&gt; [[The O2 (Londen)|2000]] &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; [[Nine eleven|2001]] -&gt;&gt;  [[Klimaatvluchteling|2014]] en [[Klimaatmars voor een betere toekomst|2019]] &gt;&gt;&gt; [[Coronacrisis in Europa|2020]]'''

.

;Zie ook:
* [[Longue durée]]
* [[Mentaliteit]]
* [[Mentaliteitsgeschiedenis]]
* [[Episteme (filosofie)|Episteme]]
* [[Dogma (algemeen)]]

.

== Waar halen optimisten hun mosterd? ==

.

'''1754''': Met de ontdekkingsreizen en de daarmee gepaard gaande veroveringen in Amerika, China of Perzië duiken in Europa steeds meer verhalen op van kolonisten die inheemse volken, hun gebruiken en hun politieke organisatie beschrijven. Voltaire en John Locke lezen de bestseller van pater Gabriel Sagart die bij het [[Wendat (volk)|Wendatvolk]] verbleef, [[Jean-Jacques Rousseau|Jean Jacques Rousseau]] was vertrouwd met missie- en reisverslagen uit de [[Grote Meren]] en indiaanse bronnen en [[Gottfried Wilhelm Leibniz|Leibniz]] zocht inspiratie in China.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 38-51.&lt;/ref&gt; René Descartes leert filosoferen door de Mexicaan Antonio Rubio ((1548-1615) en ontdekt bij de antikoloniale Quechua-schrijver Felipe Guaman Poma de Ayala (ca. 1535-1616) het 'ego cogito'.&lt;ref&gt;Het cartesiaanse denken zorgt voor een paradigmawissel op vier vlakken. 1. Een binair denken in of-of relaties komt in de plaats van een en-en alternatief denken. 2. Er komt de voorkeur om denken over de zaken in plaats van over de verhoudingen ertussen. 3. De wetenschap gaat de natuur domineren. 4. De Westerling reconstrueert de wereld en brengt ze onder zijn controle, alsof hij zelf god is. Daartoe neemt hij 'afstand' van de dingen met het perspectief, de kaart of de globe. De afstand stelt hem in staat om te klasseren, te meten, te catalogiseren en de kaart stelt hem in staat te veroveren. RAJ PATEL &amp; JASON W. MOORE, vertaald door Huub Stegeman. ''Een geschiedenis van de wereld in zeven goedkope zaken. Een gids voor kapitalisme, natuur en de toekomst van de planeet,'' Boom, Amsterdam, 2019, p. 65-68.&lt;/ref&gt; Dit soort kennismakingen tonen dat de samenleving niet ‘ongelijk’ hoeft te zijn en begrippen zoals vrijheid en gelijkheid, de natuurtoestand en het natuurrecht sijpelen het oude continent binnen. De normen van het absolutisme en de gedragsregels in Versailles installeerden in het zeventiende en achttiende-eeuwse Frankrijk een pikordecultuur die elk aspect van het dagelijkse leven domineert met onder- en bovenschikkingsrituelen. Het ontgaat de filosofen niet dat deze maatschappij ook anders in te richten is en om dit te onderzoeken schrijft de Académie des Sciences, Art et Belles-Lettres van [[Dijon]] een prijsvraag uit die het beste essay zoekt dat ‘de oorsprong van de ongelijkheid’ beschrijft en de vraag beantwoordt of het natuurrecht dit al dan niet rechtvaardigt. 

.
 
'''1755''': Jean Jacques Rousseau wint de wedstrijd en publiceert zijn ‘Vertoog over de ongelijkheid’ waarin hij poneert dat de jager-verzamelaar egalitair en in kinderlijke onschuld leven. De landbouwrevolutie, de verstedelijking en de staat beëindigden deze beschaafde oertoestand en bracht de mens behalve literatuur, filosofie en wetenschap ook de bureaucratie, staande legers, het patriarchaat en massamoord. In tegenstelling tot de visie van [[Thomas Hobbes]] ontwikkelt de maatschappij zich van goed naar slecht. Rousseau’s idealisme of optimisme geniet de voorkeur van het linkse politieke kamp en is in te vullen door een terugkeer naar de natuurtoestand.&lt;ref&gt;De hypothese van Rousseau is op niets gestoeld, hij was niet in staat om het verleden van 10.000 vroeger te onderzoeken. Nomadische groepen zijn niet per definitie egalitair, landbouwsamenlevingen hoeven zich niet per definitie te kenmerken door hiërarchie en privébezit en de eerste steden kenden weinig klassentegenstellingen, autoritaire heersers of krijgers. Toch duikt de hypothese nog heel vaak in de literatuur op. &lt;/ref&gt; 

.
 
Het [[optimisme]] vindt zijn wortels in de idee dat de maatschappij maakbaar is. Die maakbaarheidsidee gaat terug op historische periodes zoals de [[Renaissance]], de [[de Verlichting]] en de [[Industriële revolutie|negentiende eeuw]]. De Verlichting is misschien de belangrijkste van het trio: de verlichting gaat een stap verder dan het magische, het symbolische en het occulte denken dat de Renaissance en het [[Humanisme]] binnensijpelt. In de Verlichting ontspruit de kiem van de Industriële Revolutie. De Verlichting was niet zomaar 'filosofietje'. Het is een denken dat de totale samenleving wil veranderen en vertrekt vanuit de idee dat mensen elkaar 'aansteken'. De verlichtingsfilosofen geloven dat hun ideeën anderen 'verlichten'. Kennis komt iedereen ten goede. [[René Descartes]] hecht belang aan techniek en zou zich in onze eeuw, de 21ste, thuis voelen. Zijn [[Discours de la methode]] uit [[1637]] ligt aan de basis van de [[Encyclopédie]] die een eeuw later, in [[1751]] verschijnt. Beide werken focussen op arbeid en werktuigen, ambachtslui en werkplekken. Diderot schetst gereedschap en machines en breekt het eeuwenoude kennismonopolie van de ambachten. In de jaren zestig en zeventig van de eeuw ontwikkelt [[James Watt]] ‘zijn’ stoommachine en twee decennia later, in 1791, stimuleren het [[decreet d'Allarde]] en de [[Wet le Chapelier]] (genoemd naar de [[Bretagne (schiereiland)|Bretoense]] en [[Jakobijnen|Jakobijnse]] advocaat [[Isaac Le Chapelier]]) de ondernemingsvrijheid. Het beginsel is nobel: 'Iedereen is vrij om de handel, het beroep, de kunst of het ambacht uit te oefenen dat hem goed dunkt.' Tegelijk schaffen deze verordeningen de ambachten met hun kennisoverdracht van vader op zoon af. Arbeidsstructuren zoals [[Coalitie|coalities]], [[Corporatieven|corporaties]] en [[gilden]] die eeuwen de toegang tot een beroep belemmerden, verdwijnen. Tegelijk verdwijnt de [[Sociale zekerheid|sociale bescherming]]. [[Vakbonden]] en [[staken]] worden gecriminaliseerd. De Wet, de [[encyclopedie]] en de stoommachine begeleiden de rouwstoet van de ambachtslui naar het kerkhof en verwelkomen de fabriek en de machine. België schaft de [[Wet Le Chapelier]] af op 25 mei [[1867]]. Tot die dag 'camoufleren' arbeidersorganisaties en vakbonden zich als [[Ziekenfonds (België)|ziekenfondsen]] of ‘onschuldige’ verenigingen. 
 
Tijdens de zeventiende en de achttiende eeuw groeit het idee van de wetmatigheden in de natuur én in de samenleving. De gedachte dat het menselijk gedrag te berekenen - mechanisch - is kan de wereld verbeteren. De [[Theïsme|theïstische]], de bovennatuurlijke, middeleeuwse God die willekeurig ingrijpt - om te belonen en te bestraffen - ruimt plaats voor de [[Deïstisch|deïstische]] God. Deze God is de schepper van alles, een mechanieker die zijn schepping zo inricht, dat ze zonder zijn bemoeienis draait. De ultieme metafoor omschrijft God als klokkenbouwer. Dit denken manifesteert zich in het vroeg liberaal economisch denken. In Frankrijk komt dit tot uiting in de [[[[Fysiocratisme|fysiocratie]]]] van [[François Quesnay]] (1694-1774). Grondbezit en berekend individualisme liggen er aan de basis van rijkdom, succes en bestaansmiddelen. In Engeland leidt het tot de klassieke economie van [[Adam Smith]] die het onberekenbare natuurrecht en de goddelijke ordening ([[Onzichtbare hand|de onzichtbare hand]]) centraal stelt: arbeid als successleutel. Zo zijn beide economische systemen een reactie op het zero-sum game (wat de ene partij wint, verliest de andere), van het [[mercantilisme]] dat van de 16e tot 18e eeuw dominant was en welvaart haalt uit het edelmetaal, geroofd in de nieuwe wereld. Weinig van de onderstaande verlichtingsfilosofen maken de [[Franse Revolutie]] mee (op de drie laatste na).
 
.
 

'''♥ [https://www.youtube.com/watch?v=wQcEjBPYXi8 LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE VERLICHTING (28 min.).]'''

 
 .
 
 '''1.''' [[René Descartes]] (1596-1650) en het [[rationalisme]], [[logica]] en [[onderzoek]] in tegenstelling tot het elitaire (enkel de elite is in staat om te leren), het [[esoterisme]], de [[alchemie]], het symbolische en het [[magisch denken]]. '''[https://www.youtube.com/watch?v=CAjWUrwvxs4 FILM, 8.48 min.]'''
 
 .
 
 '''2.''' De onstuitbare honger naar feiten en kennis van de encyclopedisten [[Jean Le Rond d'Alembert]] (1717-1783) en [[Denis Diderot]] (1713-1784) en hun nieuwe bijbel: [[Encyclopedie de Diderot et d'Alembert|l'encyclopedie]]. '''[https://www.youtube.com/watch?v=5WafMMlNSb8 FILM 2.49 min.]'''
 
 .
 
 '''3.''' [[John Locke (filosoof)|John Locke]] (1632-1704) en het [[empirisme]]. '''[https://www.youtube.com/watch?v=bZiWZJgJT7I FILM, 9.14 min.]'''
 
 .
 
 '''4.''' [[Isaac Newton]] (1623-1723) en het oorzakelijk denken '''[https://www.youtube.com/watch?v=s2YZN2L700Q FILM, 53.38 min.]'''
 
 .
 
 '''5.''' [[Montesqieu]] (1689-1755) en de [[scheiding der machten]] '''[https://www.youtube.com/watch?v=gExrynQC4IU FILM, 4.22 min.]'''
 
 .
 
 '''6.''' [[Voltaire]] (1694-1778) en het recht op [[vrije meningsuiting]] en het [[deïsme]]. '''[https://www.youtube.com/watch?v=LAzKGkTIKpg&amp;list=PLkeO6Zg_ybk5ZE25Ub8W24yQAgPDEjrEh&amp;index=6&amp;t=29s FILM 12.15 min.]'''
 
 . 
 
 '''7.''' [[Jean Jacques Rousseau]] (1712-1778) over de [[opvoeding]] en zijn [[Emile, of Over de opvoeding|Emile]]. '''[https://www.youtube.com/watch?v=81KfDXTTtXE FILM 7.46 min.]'''
 
 .
 
 '''8.''' [[Jeremy Bentham]] (1748-1832) over het grootste geluk voor iedereen in een [[Panopticum (architectuur)|panoptische]] infrastructuur. '''[https://www.youtube.com/watch?v=Myal-NSlIGA FILM 4.01 min.]'''
 
 .
 
 '''9.''' [[Adam Smith]] (1723-1790) zet de verlichtingsideeën om in een economische theorie en lanceert in zijn ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' de '[[Onzichtbare hand|de onzichtbare hand]]'. '''[https://www.youtube.com/watch?v=ejJRhn53X2M FILM 6.43 min.]'''
 
 .
 
 '''10'''. [[Immanuel Kant]] (1724-1804) maakt een synthese van het bovenstaande in zijn &quot;Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?&quot; in 1784 als antwoord op een prijsvraag. Daarin zegt hij: 'Verlichting is het loskomen van de mens uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen zonder de ander. '''[https://www.youtube.com/watch?v=nsgAsw4XGvU FILM 8.12 min.]'''
 

.

.


;Hoofdpersonages van het absolutisme en de verlichting

.

&lt;gallery&gt;
File:Descartes_Discours_de_la_Methode.jpg|0. '''Voorpagina van Discours de la Méthode uit 1637.'''
File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|1. '''[[René Descartes]] (1596-1650).'''
File:Jean_Le_Rond_d%27Alembert,_by_French_school.jpg|2. '''[[Jean le Rond d'Alembert]] (1717-1783).'''
File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|3. '''[[Denis Diderot]] (1713-1784).''' 
File:Encyclopedie_de_D%27Alembert_et_Diderot_-_Premiere_Page_-_ENC_1-NA5.jpg|4. '''Eerste bladzijde van l'Encyclopedie.'''
File:John_Locke.jpg|5. '''[[John Locke (filosoof)|John Locke]] (1632–1704).''' 
File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|6. '''[[Isaac Newton]] (1643–1727).''' 
File:Montesquieu_1.png|7. '''[[Montesquieu]] (1689–1755).'''
File:Immanuel_Kant_(painted_portrait).jpg|8. '''[[Immanuel Kant]] (1724-1804).''' 
File:Atelier_de_Nicolas_de_Largillière,_portrait_de_Voltaire,_détail_(musée_Carnavalet)_-002.jpg|9. '''Voltaire (1694–1778).'''
File:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|10. '''Jean-Jacques Rousseau (1712-1778).''' 
File:Social_contract_rousseau_page.jpg|11. '''[[Het maatschappelijk verdrag]].'''
File:EmileTitle.jpeg|12. '''[[Emile, of Over de opvoeding]].'''
File:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|13. '''[[Madame de Pompadour]], minnares van [[Lodewijk XV]] streed tegen de [[Cesuur (geschiedenis)|censuur]] van l'Encyclopédie. Op haar tafel staat deel IV.'''
File:James_Watt_by_Henry_Howard.jpg|14. '''[[James Watt]] (1736–1819), uitvinder van de stoommachine.''' 
File:François_Quesnay.jpg|15. François Quesnay.
File:Smith_-_Inquiry_into_the_nature_and_causes_of_the_wealth_of_nations,_1922_-_5231847.tif|16. '''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'''.
File:AdamSmith.jpg|17. '''Adam Smith.'''
File:Louis_XIV_of_France.jpg|18. '''[[Lodewijk XIV]].'''
File:Koning_Louis_XV;_Hyacinthe_Rigaud.jpg|19. '''[[Lodewijk XV]].'''
File:Ludvig_XVI_av_Frankrike_porträtterad_av_AF_Callet.jpg|20. '''[[Lodewijk XVI]].'''
File:Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg|21. '''[[Marie Antoinette van Oostenrijk|Marie Antoinette]].'''
File:Women%27s_March_on_Versailles01.jpg|22. '''Vrouwen op de weg naar Versailles. Brood, geen taart!'''
File:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|23. '''[[Vrijheid, gelijkheid en broederschap]].'''
File:LouisXVIExecutionBig.jpg|24. '''Onthoofding van Lodewijk XVI op de Place de la Révolution, nu [[Place de la Concorde]].'''
File:Jacques-Louis_David_-_Marie_Antoinette_on_the_Way_to_the_Guillotine.jpg|25. '''[[Jacques-Louis David]] tekent Marie Antoinette op weg naar het schavot.'''
File:Exécution_de_Marie_Antoinette_le_16_octobre_1793.jpg|26. '''Executie van Marie Antoinette.'''
File:Robespierre.jpg|[[Maximilien de Robespierre|27. '''Maximilien-Marie-Isidore de Robespierre]] (1758-1794).'''
File:Gros_-_First_Consul_Bonaparte_(Detail).png|28. '''[[Napoleon Bonaparte]] (1769-1821).'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Waar halen pessimisten inspiratie? ==

[[File: Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg|thumb|550px|Het Fin de Siecle is een decadente periode tussen 1890 en 1914. Twee kernwoorden  - schoonheid en de dood in het vooruitzicht - duiken overal op, zoals in dit symbolische schilderij van Leon Spilliaert. Zijn 'Absintvrouw' uit 1907 toont het thema: jonge mooie vrouw is op het einde van haar leven, het leven is als een scheut absint (let op de arm) weggevloeid. De kleuren zijn al in de rouw: donkerblauw, zwart en paars.]]

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-R06610, Oswald Spengler.jpg|thumb||550px|Oswald Spengler]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=qPRn-XRLM_c '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: DE PESSIMISTEN (30 Min.)'''].

.

1651: [[Thomas Hobbes]] - geboren in 1588, bij de aanval van de Spaanse Armada op Engeland waarbij zijn moeder ongekende angsten kende - betoogt in zijn boek [[Leviathan (boek)|Leviathan]] dat de oertoestand van de mens eenzaam, arm, wreed en kort is. Iedereen vecht er tegen iedereen. Mensen zijn vals en egoïstisch, cynisch en berekend. Met deze [[Theologische]] vraag komt Hobbes tot deze probleemstelling: is de mens van nature goed of slecht? Goed en kwaad zijn begrippen die de mens, net zoals God, maakt om te vergelijken. Dieren kennen de kunst van het vergelijken niet in die mate als een mens. Hobbes is ondanks zijn lijfspreuk 'Fear and I were twins' optimistisch gesteld: de staat - een begrip dat zich in de tijd van Hobbes ontwikkelt - levert de instrumenten die de honger naar macht, roem en bezit in toom houden. Op dit moment geeft de rechterzijde van het politieke spectrum de voorkeur aan dit model: ze noemen het realisme. Anderen noemen het pessimisme of wantrouwen. Hobbes' en zijn volgelingen laten het verhaal over het ontstaan van de mens van het slechte naar het goede evolueren in tegenstelling tot Rousseau's volgelingen. Die zien de menselijke evolutie van goed naar slecht met de gedachte vroeger was alles beter. Beiden zijn in dit opzicht lineaire denkers: de geschiedenis voltrekt zich volgens een lijn, een glijbaan die je kan opklimmen (met veel moeite, maar als je de top bereikt, dan ben je er!) of kan afglijden (met veel plezier en gemak, om op te geven). Deze evoluties contastereren met de circulaire denkers zoals de Duitse [[Cultuurgeschiedenis|cultuurhistoricus]] [[Oswald Spengler]] (1880-1936), de vader van het [[cultuurpessimisme]]. Zijn voornaamste werk ''De ondergang van het Avondland'' schopt het tot een bestseller dankzij [[Elisabeth Förster-Nietzsche]], de zus van [[Friedrich Nietzsche]]. Het boek toont een cyclische [[Cyclustheorie|cultuurgenese]] die de ontwikkeling van samenlevingen vergelijkt met het ritme van het mensenleven of dat van de seizoenen. Een mens: geboren, groei, volwassenheid, bejaard, sterft. Dagen (24 uur), maanden (de verwijzing naar de maancyclus) en seizoenen (vormen samen een jaar en herhalen zich dan) doen iets gelijkaardigs. In de lente ontluikt nieuw leven, de zomerse bloei zorgt voor nakomelingen (zaad), een herfstige oude dag tot de winter (de dood) intreedt. Diverse wereldbeschavingen bewijzen Spenglers theorie: De [[Babylonië|Babylonische]], de [[Oude Egypte|Egyptische]], de [[Chinese oudheid|Chinese]], de [[Indische beschaving|Indische]], de [[Meso-Amerika|Indiaans-Mexicaanse]], de [[Klassieke oudheid|Grieks-Romeinse]] en de [[Arabieren|Arabische]], de [[Joden|Joodse]] en de [[Byzantijnen|Byzantijnse beschaving]]. Het boek en de theorie zijn een tegenreactie op het verlichtingsdenken dat een maakbaar Europa voor ogen ziet. Spencer voorspelt dat die rationele maatschappelijke structuur een einde kent. Kort voor zijn dood schrijft hij dat het Duitse rijk snel zal ophouden te bestaan.  

.

1884: De grilligheid en de ambivalentie van de negentiende eeuw dwingen kunstenaars, intellectuelen en politici op het einde van de eeuw tot een reflectie over de voorbije en aan gang zijnde industrialisatie. In Engeland publiceert [[Arnold Toynbee]] in 1884 zijn ''Lectures on the Industrial Revolution'' waarin hij de industrie als oorzaak aanduidt voor het '''morele verval''' van de arbeiderklasse. De technische en wetenschappelijke successen van de mechanisatie leiden tot het failliet van de traditionele ambachten en loodst vrouw en kind naar de fabriek waar ze nauwelijks weten welk product ze maken.

.

Op het einde van de eeuw is de tussentijdse balans niet florissant: de onmacht van de prille democratie (de juridische en sociale bevrijding van het individu blijkt – voorlopig - een illusie), het koloniaal beheer, de kapitalistische klassenjustitie, het elitaire stemrecht dat de gegoede klassen bevoordeelt, het lijden van het proletariaat… al deze pijnpunten brengen mensen sociaal en psychologisch in de war. Beloofde de [[Industriële Revolutie]] dan geen rijkdom en overvloed? Beloofde de onstuitbare techniek dan geen wereldwijd transport en een internationale economie? Ging het oneindige aantal uitvindingen niet afrekenen met armoede, hongersnood, epidemieën, kindersterfte en achterlijkheid? De negentiende eeuw heeft een [[Januskop]]: het succesverhaal van stoom, infrastructuur en amusement botst met sceptische en pessimistische stemmen vol wantrouwen. Niet iedereen begroet de vooruitgang met gejuich. 

.

De psychiater [[Sigmund Freud |Freud]], de filosoof [[Nietzsche]], schrijvers zoals [[Emile Zola]] en [[Oscar Wilde]], kunstenaars zoals [[Leon Spilliaert]] zijn er de gezichten van. Hun cultuurkritiek focust op het beest in de mens. Is de mens te beschaven? Achter het menselijke gezicht huizen de onderdrukte driften van Eros en Thanatos, de hysterie en de angst voor het anale. Het idee dat God dood is, duikt op bij Nietzsche en de evolutieleer van [[Charles Darwin]] botst met de Bijbel. Gods dood stelt de begrippen waarheid en cultuur en vooruitgang, modernisering en maatschappij in vraag. Die begrippen blijken geen product van het rationalisme en de Verlichting, maar een complot van tirannieke, gewelddadige machtsmensen: een roedel roofdieren, een ras veroveraars die de dwalende massa in hun klauwen houdt. De enige optie is de schoonheid van het sterven. Enkel de esthetica van de dood rest, nu de maatschappij een terminale patiënt blijkt. Het komt tot uiting in het [[Decadentisme|decadente]], de luxueuze overbeschaving vol [[estheticisme]], [[escapisme]] en het uiterlijke vertoon van het [[dandyisme]] (denk tegenwoordig aan Pim Fortuyn, Thierry Baudet, Theo Hiddema, Dries Vanlangenhove), vol [[Nihilisme (filosofie)|nihilisme]] (sociale mobiliteit is een idioot idee), [[misogynie]] (vrouwonvriendelijkheid vanuit het gevoel dat vrouwen vuil en neerslachtig zijn) en a-politieke gedrag (democratie leidt nergens toe). Deze opvallend geklede intellectuelen hebben de vileine commentaar klaar voor hun rivalen. Ze voelen zich tegelijk -hoe paradoxaal ook- verloren in hun eigen tijd en superieur tegelijk, ze zijn verheven en provoceren met dubbelzinnigheden, verwijzen graag naar de oudheid (vroeger was het beter) en gebruiken ironie. 

.

Het [[Fin de Siecle]] of het einde van een tijdperk - ook de [[Belle époque]] genoemd (denk aan het [[impressionisme]], de [[Jugendstil]], de cinematografie) - loopt van pakweg 1890 tot het einde der tijden: het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het zijn [[Narcisme|narcisten]]: ‘Een dandy leeft en slaapt voor zijn spiegel’ noteerde [[Charles Baudelaire]]. Toch is het narcisme niet te herleiden tot het individu, het omvat een hele cultuur (Christopher Lasch in 1978: ''The Culture of Narcissism'') en een narcistische cultuur legt de lat hoog.&lt;ref&gt;Mia Doornaert laat de Belle époque beginnen in 1870 en eindigen met de Tweede Wereldoorlog. Zo zie je dat er op de historische periodes marge kan zitten. Lees ook: JAN VAN HEEMST. ''Tussen gen en globe. Europese Cultuurgeschiedenis'', Ad. Donker, Rotterdam, 2012, p. 340 ev. Dat negatieve geluid van [[Arnold Toynbee]] uit het einde van de negentiende eeuw, contrasteert met de visie van T.S. Ashton die aan de vooravond van de zilveren jaren vijftig die hij publiceert in ''The Industrial Revolution, 1760-1830''. In dat boek uit 1948 benadrukt Ashton het positieve en de verworvenheden van de negentiende eeuw. Vgl. DE KOCK CATHERINE &amp; DE VUGT GEERTJAN. ''Waarom zijn er zoveel rechtse dandy’s?'' In: ''De Standaard'', 2 april 2019, p. D11.&lt;/ref&gt; 
 
. 

.

== Dialectiek ==

.

Het dialectisch denken of het denken in tegenstellingen haalt [https://www.youtube.com/watch?v=fSQgCy_iIcc&amp;t=173s Karl Marx] bij [https://www.youtube.com/watch?v=H5JGE3lhuNo Georg Wilhelm Friedrich Hegel]. 

;Voorbeeld 1:
Paul Ricouer ziet drie fasen in het lezen van de bijbel:
* These: als een ‘fantastisch boek’: naïef gelezen als een sprookje tijdens een miraculeuze kindertijd (story)
* Anti-these: Een ‘historisch boek’: de kritische lezing (history) met historische personages
* Synthese: Een ‘levensboek’: als antwoord op zinvragen over de toekomst, het nu en vroeger, hier en elders (transhistory)

;Niet dat er altijd een synthese komt...
* These: De Katholieke Middeleeuwen met de klemtoon op beelden
* Anti-these: De reformatie met de klemtoon op woorden
* Anti-anti-these: De contrareformatie en de barok
* Anti-anti-anti-these: het classisisme

;Voorbeeld 2:
* These: Het absolutisme van Lodewijk XIV
* Anti-these: De Verlichting en haar romantisch optimisme
* Synthese: De Franse Revolutie-idee (vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid) met gewelddadige leiders zoals Robespierre en Napoleon

;Voorbeeld 3:
* These: De Franse Revolutie
* Anti-these: De [[Restauratie (Frankrijk)|Restauratie]]
* Synthese: Het [[positivisme]] van [[Auguste Comte]]

;Voorbeeld 4:
* These: Het optimisme van de Verlichting
* Anti-these: Het pessimisme en het determinisme van het Fin de Siècle, het impressionisme
* Synthese: de dialectiek van Marx

;Voorbeeld 5:
* These: het kleuterkind met een goddelijke adoratie voor zijn vader
* Anti-these: de puber waarbij de vader een loser is
* Synthese: de jongvolwassene met een realistisch ouderbeeld

;Voorbeeld 6:
In de kunstgeschiedenis zijn er talloze voorbeelden van tegenstellingen die elkaar opvolgen: 
* Realisme en Impressionisme: Realisme is een kunststroming die zich richt op het weergeven van de werkelijkheid, terwijl Impressionisme  indrukken vastlegt.
* Barok en Rococo: Barok is een kunststroming die zich kenmerkt door dramatische effecten, terwijl Rococo zich kenmerkt door lichtere, meer decoratieve elementen.
* Kubisme en Futurisme: Kubisme staat voor geometrische vormen, het Futurisme zoekt beweging en snelheid.
* Romantiek en Realisme: Romantiek richt zich op emotie en verbeelding, het Realisme wil de werkelijkheid tonen zoals die is.
* Surrealisme en Dadaïsme: Surrealisme zoekt naar het onderbewuste, het Dadaïsme daagt de conventionele kunst uit.
* In de kunstgeschiedenis is er sprake van synthese wanneer twee tegenstellingen worden samengevoegd tot een nieuwe stijl. Een voorbeeld hiervan is het Postmodernisme, dat elementen van verschillende stijlen combineert.

.

.

== De Ist-familie telt (te) veel leden ==

.

[[Bestand:David Van Reybrouck.jpg|thumb|550px|[[David Van Reybrouck]] ziet kenmerken van het 21ste-eeuwse populisme in het socialisme uit de negentiende eeuw. Hij schrijft één lange redenering met als conclusie dat er in de kennismaatschappij aandacht nodig is voor laaggeschoolden. Dat komt de democratie alleen maar ten goede. Tien jaar na zijn lange redenering, in 2019, komt er het initiatief voor een [[Jezuïeten|Jezuïetenschool]] in [[Molenbeek-Saint-Jean|Molenbeek]] en kan Van Reybrouck een experiment aangaan in de Duitstalige gemeenschap.]]

[[Bestand:Jose_Ortega_y_Gasset.jpg|thumb|550px|[[Jose Ortega y Gasset]], geen optimist. Ortega is kritisch over de massa die hij definieert als gelijk ieder ander. De massamens is onbescheiden, zonder zelfkritiek en respectloos voor autoriteit en staat tegenover de elite. Ortega roept de aristocratie op om de leiding te nemen bij cultureel verval.]]

Aan de uitersten van het spectrum staan de optimist en de pessimist. Een ander spectrum is te vormen tussen de realist en de idealist. Tussenin liggen vele interpretaties van de geschiedenis. Belangrijk is de [[betrouwbaarheid]] van wat men beweert. Hoe kan je dit nagaan? Dat gebeurt via twee strategieën: [[Mediawijsheid|mediawijsheid]] en historische kritiek. Iedereen gaat aan de slag met de werkelijkheid en maakt er iets van op zijn eigen originele wijze. Enige waakzaamheid is echter geboden.

.

;1. De [[Optimistisch|optimist]]
* Is zonder meer optimistisch wat de toekomst betreft. Technologie zal ons redden, de wereld kent alleen maar vooruitgang. Een mooie passage uit [[Milan Kundera]]'s '''Ondragelijke lichtheid van het bestaan''' illustreert dit optimisme. Verder is Kundera geen typische optimist.

.

;2. De [[Pessimisme|pessimist]]
* Doemdenkers zoals: [[Louis-Ferdinand Céline]], [[Oswald Spengler]], [[José Ortega y Gasset]], [[Johan Huizinga]].

.

;3. De [[Marxist]] en de [[communist]]
* Van [[Karl Marx]] tot [[Raoul Hedebouw]].

.

;4. De [[populist]]
* Vertaalt de historische boodschappen in eenvoudige termen en gebruikt zijn verhaal voor een eigen gewin. [[Dictator (modern)|Dictators]] neigen vaak naar dit type. [[Pleidooi voor populisme|Een positieve invulling aan het begrip vinden we hier]].

.

{{Cquote|'''Hij (de populist) weet wat het volk wil, en dat moet volstaan. Daardoor duldt hij geen tegenspraak, daardoor  heeft hij een gloeiende hekel aan het debat. Het parlement, de grondwet, de gebruikelijke democratische procedures zijn voor hem eerder hindernissen dan politieke verworvenheden. In die betekenis is populisme in wezen antidemocratisch en antiparlementair; sommigen spreken zelfs van 'proto-totalitair'. Dit duistere populisme miskent het wezen van de democratie.'''|David Van Reybrouck}}

.

;5. De [[cartoonist]]
* Een standup comediën die van alles een grap maakt, mensen een spiegel voorhoudt door middel van een grap. Niet altijd in dank afgenomen. Denk aan de Bataclan en [[Charlie Hebdo]].

.

;6. De [[Relativisme|relativist]]
* Relativeert alles kapot. Problemen bestaan nauwelijks.

.

;7. De [[Structuralisme (sociale wetenschappen)|structuralist]]
* De structuren bepalen het denken. Individueel maakt een mens nauwelijks keuzes.

.

;8. De [[kapitalist]]
* Denkt alleen maar in economische modellen: leiders zijn managers, winners en een probleem los je op met een businesmodel. 

.

;9. De [[journalist]] en de [[columnist]]
* [[Stefan Zweig]]

.

;10. De [[illusionist]]
* Goochelaars en charlatans die aan de slag gaan met de werkelijkheid

.

;11. De [[Hyperbool (stijlfiguur)|hyperbolist]]
* Vergroot alles uit, overdrijft

.

;12. De [[realisme|realist]]
* 'tja. Die hebben we nog niet gevonden :-)

.

;13. De [[polemist]]
* Slaagt er in om partijen die hetzelfde nastreven in ruzie te steken. Zelf komt hij er ongezien mee weg. Een spreekwoord kenmerkt hem: 'Twee honden willen een been, de derde komt er mee heen.'

.

;14. De [[hedonisme|hedonis]], de [[narcist]], de [[egoïst]] en de [[Donald Trump|Trumpist]]
* Aarzelt niet om publiekelijk te liegen en benoemt alles wat hem of haar tegen de haren instrijkt [[fake news]]
* Denkt alleen aan zichzelf en gaat daarvoor over lijken?
* Houdt van zelfverheerlijking. 

.

;15. De [[perfectionist]]
* Streeft perfectie na ten koste van alles.

.

;16. De [[encyclopedist]]
* Verzamelt kennis, zoveel mogelijk objectieve kennis om op basis van deze 'ratio' gedegen beslissingen te kunnen nemen.

.

;17. De [[anarchist]], de [[andersglobalist]] en de [[activist]]
* Is te zien op manifestaties en betogingen. Roept en staat op de barricaden.
* Stelt het systeem in vraag, doorgaans op een speelse, ongevaarlijke manier.

.

;18. De [[negationisme|negationist]]
* Negeert toekomstige problemen (klimaatopwarming), of negeert wat er in het verleden gebeurde (holocaust). In sommige samenlevingen is negationisme strafbaar.

.

;19. De [[Ecologisme|ecologist]]
* Ziet ecologie als een religie.

.

;20. De [[royalist]]
* Is koningsgezind.

.

;21. De [[propagandist]] en de [[evangelist]]
* Tracht aanhangers te vinden voor zijn gedachtengoed via de publieke opinie, vaak is de info eenzijdig of verzonnen.
* Loopt over van bekeringsdrang.

.

;22. De [[sadist]]
* Houdt ervan om zijn tegenstanders te pijnigen. 

.

;23. De [[Nationalistisch|nationalist]]
* Nationalisme is een ideologie die de staat als historische eenheid ziet. Soms gaat dit gepaard met idee van exceptionalisme om de eigen identiteit af te grenzen tegenover anderen. 

.

;24. De [[Separatistisch|separatist]] 
* Separatisme streeft naar de terugtrekking uit een bestaande staat en het oprichten van een eigen.

.

;25. De [[Futurisme|futurist]]
* Probeert te voorspellen hoe de toekomst er zal uitzien.

.

;26. De simplist
* Stelt alles te eenvoudig voor.

.

;27. De [[Idealisme|idealist]]

.

.

;Aan de toog

'''VRAAG''': Moet ik al deze typetjes kennen?
 
'''ANTWOORD''': Uiteraard niet.

.

'''VRAAG''': Waarom voer je ze hier dan ten tonele?

'''ANTWOORD''': Omdat politieke debatten of monologen tegenwoordig vaak beginnen met het definiëren van de tegenstander, in plaats van het positioneren van het eigen zelf. Voor wie de debatten van op afstand volgt, klinkt dit abstract, maar een voorbeeld maak veel duidelijk. Als Wouter Beke (CD&amp;V) in [[de Zevende Dag]] opdaagt (3.02.2019) en onmiddellijk zegt hoe NVA en GROEN denken over de vraag die hij krijgt voorgeschoteld, getuigt dit van [[framing]], iets wat doorgaans de media wordt verweten. Het is een techniek die de laatste jaren zijn intrede deed, het is een vorm van stereotypering waar de [[democratie]] niet bij gebaat is. 

.

'''VRAAG''': Een beetje zoals [[Anuna De Wever]] niet weet of ze een man of een vrouw is?

'''ANTWOORD''': Inderdaad, je hoeft de wereld niet in categorieën op te delen. Anuna zegt: Als ik weet en ervan overtuigd ben dat ik mezelf ben - ik ben Anuna - dan volstaat dat. Niemand hoeft mij te definiëren.

.

'''VRAAG''': Maar hoe weet je dan met wie/wat je te doen hebt? Zo is er toch geen duidelijkheid meer? 

'''ANTWOORD''': Waarom zou dat moeten? Waarom wil je duidelijkheid?

.

'''VRAAG''': Ik ben eigenlijk op zoek naar de [[waarheid]]. Dat lijkt me een beter begrip.

.

'''ANTWOORD''': Zou de geschiedenis de waarheid kunnen brengen? Is waarheid geen begrip waar [[priesters]] of andere religieus geïnspireerde mensen van houden? Geschiedenis is een wetenschap en die houdt zich bezig met 'betrouwbaarheid' van informatie. Hoe dat in elkaar zit, leg ik je hieronder uit. 

.

.

== Schema ==

.

[[File:Karl_Marx_001.jpg|thumb|550px|[[Karl Marx]] ontwikkelt zijn geschiedenisvisie volgens de [[dialectiek]] van zijn voorloper [[Hegel]]: [[These-antithese-synthese|these, antithese en synthese]]. Weber is evenzeer een 'dief': hij ontleent de begrippen aan Fichte die ze op zijn beurt stal bij Kant. Hegel streeft naar een totaalconcept van wetenschap en godsdienst, esthetica en filosofie en bekijkt de werkelijkheid als een proces van tegenstellingen, geen statisch zijn en drukt dit uit met 'aufheben' wat optillen, afschaffen en bewaren betekent. These, antithese en synthese? [http://ondemand-pdl.lwc.vrtcdn.be/legacy/radio1/11_proletariersallerlanden-snip_hi.mp3 Luister hier naar een erg interessante radio-bijdrage over Marx] of [https://www.youtube.com/watch?v=9FaOKNpAiIM bekijk deze reportage].]]

.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Visies op geschiedenis !! Pessimisme !! Optimisme !! [[Dialectiek]]
|-
| '''Wie maakt ze?''' || [[Louis-Ferdinand Céline|L.F. Céline]] || [[Milan Kundera|M. Kundera]] || [[Karl Marx|K. Marx]]
|-
| '''Richting''' || Circulair || Lineair || Spiraal
|-
| '''Resultaat''' || Doemdenken || Vooruitgangsdenken || Determinisme
|-
| '''Gevolgen''' || Ironie, cynisme|| Vrijheid, verantwoordelijkheid || Strijd
|-
| '''Doel''' || Doelloos || Groei || Klasseloze staat
|-
| '''Motor''' || Domheid || [[Verlichting (stroming)|Verlichting]] || Economie &amp; het [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Wikipediaklas/Sociaal_Cultureel_Werk|middenveld]]
|}

.

.

== Objectiviteit? ==

.

;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Grey square optical illusion.PNG|thumb|Vierkant A heeft precies dezelfde grijskleur als vierkant B ([[:file:Same_color_illusion_proof2.png|bewijs]])
Bestand:Grid illusion.svg|thumb|Flikkerend rooster. Het lijkt of er zwarte vlekken verschijnen
Bestand:Gradient-optical-illusion.svg|thumb|De grijze balk heeft overal dezelfde kleur
Bestand:Tribar.png|thumb|De [[Penrose-driehoek|driehoek van Penrose]]. Een driedimensionale figuur die niet kan bestaan
Bestand:Onm_kubus2.png|Onmogelijke kubus
Bestand:Impossible staircase.svg|Oneindige trap
File:Blivet.png|[[Blivet]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''GESCHIEDENIS ALS CONSTRUCTIE''' =

[[File:Kortrijk-Groeningemonument.jpg|thumb|right|550px|Kortrijk, Groeningemonument uit 1906 (beeldhouwer Godfried Devreese). In [[Vlaams-nationalistische]] kring symboliseert deze slag de [[taalstrijd]]. De [[Vlaamse Gemeenschap]] riep in [[1973]] 11 juli als [[feestdag van Vlaanderen]] uit.]]

.

Geschiedschrijving is, net als het nieuws, onderhevig aan trends. Het is niet zo dat de ‘geschiedenis’ het verleden objectief in beeld brengt. Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Zo is het resultaat van hun denkwerk verschillend. 'Al zolang ze bestaat, heeft de geschiedschrijving een ingewikkelde band met de politieke macht' schrijft [[Anne Morelli]] in haar boek ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië.'' Jacques R. Pauwels heeft het iets recenter over ''De grote mythen van de moderne geschiedenis.'' Hij steekt van wal met 'Mythen zijn geen leugens' maar fantasieverhalen met een kern van waarheid. Mythes bevatten 'een kern van historische werkelijkheid maar dienen niet om die werkelijkheid uit de doeken te doen. Ze streven ernaar mensen te socialiseren, hen met de stand van zaken in hun maatschappij tevreden te stellen of minstens te verzoenen, ook - en vooral - wanneer er eigenlijk goede redenen bestaan om ontevreden te zijn met de status quo en verandering te willen, eventueel zelfs radicale, revolutionaire verandering.'&lt;ref&gt;JACQUES R. PAUWELS. De grote mythen van de moderne geschiedenis. Epo, Berchem, 2019, p. 7-8.&lt;/ref&gt;

.

.

== Geschiedenis en macht ==

.

Het lijkt op wat Morelli schrijft: 'Vanaf de oudheid heeft de historicus de machtshebbers bezongen, hun veroveringen gelegitimeerd, vanuit het verleden hun identiteit bepaald en hun voorouderlijke deugden verheerlijkt. De historicus gaf de natie zijn wortels. Te vaak vergeten we dat de historicus buiten zijn onderzoek kan. De historicus is een kind van zijn tijd, heeft zijn aandachtspunten en zijn blinde vlekken, zijn sympathieën, banden en kent de dingen waar hij beter niets over schrijft. De historicus is soms een militant of een machtsdienaar. Zo ‘maakt’ hij -bewust of onbewust - het verleden. Dé voorbeelden vinden we in de 19de eeuw, toen de [[Romantiek (stroming)|romantiek]] naar de ziel van het volk zocht, ter onderscheid met anderen. Historici zochten de ziel en vonden ze in het verleden vol 'feiten' die, met de nodige rangschikking en interpretatie, voor deze identiteit zorgden. Deze 'mythen' toonden dat bodem en ras in een ver verleden al onze identiteit vormden.'&lt;ref&gt;MORELLI ANNE (Ed.). ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië''. Epo, Berchem, 1996, pp. 7-21.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== Anne Morelli ===

.

Aanvankelijk werd het boek van [[Anne Morelli]] verspreid onder de titel ''Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie.'' In enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek historische en politieke reacties uit. Het magazine ''Front National de Belgique'' beschuldigde het boek de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam van de Belgen te besmeuren. Zo argumenteert FNB: 'Het maakt ons verleden en onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreem rechts gebruikte de argumenten in haar pamfletten. 

.

.

=== Kortrijk 1302-1902 ===

.

[[Johan Tollebeek|Jo Tollebeek]] en Tom Verschaffel ontmaskeren in de ''[[Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging]]'' de mythe van de veldslag op 11 juli 1302 waarin een leger van Vlaamse ambachtslui het Franse ridderleger op de [[Groeningemonument|Groeningekouter]] verslaan. 'Deze veldslag kaderde in het verzet van (een gedeelte van) Vlaanderen tegen de veroveringsdrang van het Frankrijk van [[Filips de Schone]]' schrijven ze. Vanaf het midden van de negentiende eeuw komt de benaming [[Guldensporenslag]] in zwang en doet de naam denken aan een romantische tijd vol heroïsche vrijheidsdrang tegen een reeks van vreemde onderdrukkers: de Fransen (1302), de Spanjaarden (de [[Geuzen (Tachtigjarige Oorlog)|Geuzentijd]]), de Oostenrijkers ([[Jan de Lichte (bendeleider)|Jan de Lichte]]) en de Nederlanders. [[Hendrik Conscience]] is niet de eerste die 1302 onder de aandacht brengt; toch is het zijn ''Leeuw van Vlaenderen'' die zich vanaf [[1838]] in het Vlaamse bewustzijn nestelt, zonder dat die in tegenspraak is met de vaderlandsliefde voor België. Naarmate de Vlaamse Beweging evolueert, verschuift de betekenis van de Guldensporenslag.

.

.

=== Vier keer feest ===

.

De symbolenstrijd bereikt een hoogtepunt in Kortrijk in 1902, bij de zeshonderdste verjaardag. De voorbereidingen beginnen in 1891 en [[Guido Gezelle]] schaarde zich achter het initiatief. Omwille van de ideologische twisten onder de organisatoren worden uiteindelijk vier feesten gehouden: op 13 juli organiseert de Vlaamsche Volksraad een eerste manifestatie; diezelfde dag betoogt het liberale Vaderlandsch Comiteit; op 17 augustus volgt het feest van de katholieken; en nog eens veertien dagen later trekken de socialisten -met tweetalige slogans (&quot;De strijd van Kortrijk was een strijd tegen de rijken&quot;)- door de Kortrijkse straten. Door de strubbelingen raakt het standbeeld voor de Groeningekouter niet tijdig klaar; het zou in 1906 worden onthuld. De cultus van 1302 is sedert 1973 officieel: 11 juli is de feestdag van de [[Vlaamse Gemeenschap]].

.

.

== Ideologie ==

.

Vertrekkend van dit soort ideeën verspreidden schoolboeken in het verleden een patriottische geschiedenis en het nationaal gevoel. Ook al kende België weinig geschiedenis-catechismussen, toch herhaalden schoolboeken generatie na generatie clichés en stereotypen die tonen dat België ten tijde van Jules Caesar een identiteit bezat. 
De historicus [[Eric Hobsbawm]] beschreef de geschiedenisvervalsers en stelt dat 'geschiedenis de grondstof is voor nationalistische, etnische of fundamentalistische ideologieën, zoals de papaver dat is voor de heroïneverslaafde.' 

.

=== I. Nationalisme ===

[[Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png|thumb|550px|'''732_TECHNOLOGIE MAAKT HET VERSCHIL''' Carl von Steuben, of is het Charles Auguste Steuben? (1788–1856) schildert in 1837 de [[Slag bij Poitiers (732)|Slag bij Poitiers]] in een Romantische versie. De slag is bekend omdat de [[Stijgbeugel (voetsteun)|stijgbeugel]] de doorslag geeft. [[Franken (volk)|Frankische ruiters]] ondervinden dat ze vast in het zadel zitten om hun bijlen en tweesnijdende zwaarden rond te zwaaien, zonder evenwichtsverlies. Haaksperen drukken de Moorse schilden weg zonder dat ze van hun paard vallen. Het schilderij hangt in [[Versailles (paleis)|Versailles]]. De stijgbeugel was niet nieuw, de [[Hunnen]] gebruikten die eerder. Voor de Brit [[Edward Creasy]] is deze slag één van de vijftien belangrijkste uit de wereldgeschiedenis. Hij beschreef dat in zijn boek ''The Fifteen Decisive Battles of the World'' uit [[1851]]. Klopt het dat aldus [[Bart de Wever]] - dixit Europajournalist [[Paul Goossens]] - hier de de [[Canon]] van de Vlaamse / Europese geschiedenis begint met de installatie van een vijand: de oprukkende [[Islam]]?  Goossens schreef daarover in [[De Standaard]] het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt;]] 

Als het aan [[Bart de Wever|Bart De Wever]] ligt, begint de [[Canon]] van de Vlaamse / Europese geschiedenis met de installatie van een vijand: de oprukkende [[Islam]], verslagen in 732 bij Potiers. Europajournalist [[Paul Goossens]] schreef daarover in [[De Standaard]] het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd. Niet het [[Verdrag van Rome]], wel de slag van Potiers in 732 zou, volgens De Wever, die in deze een doorslagje van die van radicaal-rechts is, het echte begin van een verenigd Europa zijn. Volgens die canon moeten [[Robert Schuman]] en [[Jean Monnet]] als [[Founding Fathers|fouding fathers]] de plaats ruimen voor de Frankische krijgsheer [[Karel Martel]], bastaardzoon van [[Pepijn van Herstal]] en cultfiguur van extreemrechts. Tegelijkertijd wordt [[Auschwitz (concentratiekamp)|Auschwitz]] tot een [[Auschwitz (stad)|Pools provinciestadje]] gedegradeerd en krijgt de Europese eenwording een een radicaal andere inspiratiebron. De [[Europese burgeroorlog]] en de [[Holocaust]] verdwijnen op de achtergrond, de islamitische andere wordt nu de raison d'etre van de eenheid. Een verleden van [[kruistochten]] en [[Reconquista (Iberië)|reconquista's]] wordt weer actueel. Daarmee ligt de Europese identiteit in de voor [[Vlaams-nationalisme|Vlaamse nationalisten]] vertrouwde antagonistische bedding. Als het Vlaamse wij een smoel kreeg, is het omdat het zich tegen de Belgische &quot;vijand&quot; kon afzetten. &quot;Het is een onmiskenbaar feit&quot; schrijft De Wever, &quot;dat een externe vijand een zeer tastbare en doorslaggevende rol kan spelen in identiteitsvormingsprocessen.&quot; In zijn recept voor Europa zit het er allemaal in: meer Potiers en de promotie van de politieke islam tot uitverkoren Europese vijand' en een minder prominente aanwezigheid van de [[Holocaust]].
'Is dat een radicaal-rechts verhaal?' vraagt Goossens zich af. 'Ongetwijfeld, maar niet voor De Wever. Voor hem is de Koran geen license to kill en is er geen sprake van botsende beschavingen, wel van een conflict over het voortbestaan van de moderniteit. Het zal de radicalen een zorg zijn. Hun memes en vlaggen zijn immuun voor subtiel denken. Voor De Wever daarentegen draait het allemaal rond de moderniteit. Daarom de noodzaak van een leidcultuur met de verlichting als kompas. Dat klinkt mooi, maar het valt op dat het conservatieve orkest de verlichting pas begint af te stoffen als de moslim in de buurt is. Als het over ongelijkheid, mensen in nood op de Middellandse Zee en de inspiratie van de Europese Unie gaat, stopt die muziek. De Wever houdt niet van half werk. Omdat een identitaire beweging niet zonder vijand kan, heeft hij er meteen twee in de aanbieding: de politieke islam dus en de ‘postmodernisten en cultuurrelativisten’. Dat nihilistische volkje sleurde Europa in een spiraal van identitaire zelfdestructie, cultiveerde de zelfschaamte en hypothekeert een groot verhaal over een mythisch verleden. Pas als met die binnenlandse vijand is afgerekend, kan de externe vijand worden aangepakt en ontstaat er ruimte voor Europese trots en kan met een luid ‘Europa is van ons’ het afscheid van Auschwitz afgekondigd worden.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== II. Media en propaganda ===

[[Bestand:Honoré_de_Balzac_(1842)_Detail.jpg|thumb|right|550px|Had [[Honoré de Balzac]] gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'?]]

.

==== Media indoctrinatie ====
Voor ideologieën is het verleden essentieel en wie er geen heeft, kan het uitvinden. [[Jacques Pauwels|Jacques R. Pauwels]] voegt een tweede ideologie toe. Hij stelt dat het triestig is gesteld met het historisch besef (lees: de kritische geest) en dat de media, veel meer dan het onderwijs ons doordringt van een eindeloze reeks mythes. Mythes zijn geen leugens, maar fantastische verhalen met een kern van waarheid. Naast het onderwijs kwamen het internet, de tv en de film en de sociale media. Die voegden - in het beste geval - een kennislaag aan het (ideologische) geschiedenisonderricht toe, in het meest barre geval namen ze de onderwijs-rol gewoon over of schelden sociale media er over heen. Waarom zijn die media zo ijverig bezig om ons de geschiedenis te leren kennen? Essentieel om dit te begrijpen, is dat die media heel vaak privé-eigendom zijn van superrijken. [[Noam Chomsky]] maakte die analyse al eerder. En dat er een verband bestaat tussen de media en hun eigenaars wordt doorgaans niet vermeld. Als media ter sprake komen, dan worden die vaak opgevoerd als de waakhond van de democratie, niet als propagandakanalen van multinationals en holdings. Dat deze één procent-elite (die negentig procent van alle rijkdom in haar zakken heeft) niet graag in de belangstelling staat, spreekt voor zich. Daarom zwijgen historische films over de steun die Hitler genoot van Duitse en Amerikaanse (jawel!) industriëlen en bankiers. Net omdat die één procent bang is voor een objectieve kijk, controleert ze de verhalen die ze de wereld instuurt en welke niet. Dit soort selectiviteit zien we bijvoorbeeld bij de betekenis die documentaires geven aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Echter, meer dan om Tokyo op de knieën te dwingen, waren de honderdduizenden slachtoffers bedoeld om Moskou te intimideren. Daarom is onze kennis over de Tweede Wereldoorlog ook een Hollywoodproduct waarbij D-day belangrijker is dan wat er in Stalingrad gebeurde. Het zijn de bevoorrechten en de winnaars en niet de underdog of de slachtoffers die de geschiedenis maken. Had [[Honoré de Balzac]] gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'? Ongetwijfeld. En daar is de één-procent-elite zich van bewust. Daarom leidt hun entertainment de aandacht af van waar het werkelijk om draait, namelijk dat rijken rijker worden en armen armer worden. Hun media slagen erin om de kapitalistische kritiek te fnuiken door bijvoorbeeld te eenzijdig te focussen op Hitler als grote schuldenaar van wat er tussen 1939 en 1945 gebeurde en niet op wie centen verdiende aan de oorlog, de wapenhandelaars, de wapenindustrie, [[Hugo Boss]] die de kledijlijn voor de Nazi's uitdacht of Bekaert uit Zwevegem (die na de oorlog de Sociale Hogeschool, het latere Ipsoc, ruimsubsidiërde) die de prikkeldraad voor de kampen leverde. Het kapitalisme heeft een vooral verborgen geschiedenis die nauwelijks onder de aandacht komt en verbergt hoe rijken rijker worden. Wie dit wil begrijpen of minstens wil analyseren kan bij de kritische geschiedschrijving terecht.

.

==== Propaganda ====

In de twintigste eeuw onderzoeken communicatiewetenschappers de mediabeïnvloeding door middel van gedragsonderzoek, diepte- en waarnemingspsychologie, marketing en de metafoortheorie, taal en machtsmechanismen. In 1937, kort na de machtsovername van Hitler in Duitsland (1933) formuleert het Amerikaanse Institute for Propaganda hoe propaganda werkt.

.

1.	'''Plain Folks Appeal''': gebruik realistische situaties die iedereen herkent, wees betrokken op volkse thema's;

.

2.	'''Bandwagon Appeal''': als iedereen achter dezelfde kar loopt, moet de boodschap die de kar verspreidt wel juist zijn. Als iedereen in de rij staat voor een ijsje, zijn ze per definitie lekker. We kennen voorbeelden van zelfstandigen die in die optiek de kunstmatige klant creëren;

.

3.	'''Misleading Numbers''': gebruik desnoods misleidende cijfers, nuanceer harde feiten;

.

4.	'''Transfer''': gebruik vlaggen, wapenschilden, titels, uniformen, symbolen… iedereen herkent ze;

.

5.	'''Celebrity''': verwijs naar beroemdheden, namen en autoriteiten, uit het heden en het verleden, prijs de 'comming man' als het voorbeeld voor de toekomst. Deze leider zal ons redden;

.

6.	'''Glittering Generalities''': grootsprakerige algemeenheden zorgen voor positieve connotaties;

.

7.	'''Stereotyping''': scheldgedrag herleidt tegenstanders tot karikaturen, maak er een cliché van;

.

8.	'''Call to Action''': Roep op tot actie zodat mensen niet langer hun schouders ophalen maar zich inzetten en gewaardeerd voelen;

.

9.	'''Card-Stacking''': schik de kaarten op een andere wijze, bepaal de volgorde van de presentatie. Hou kaarten achter de hand en speel ze uit indien nodig of hou kaarten achter en verzwijg. 

.

.

=== III. Veiligheid en angstcultuur ===

[[Bestand:Chernobyl_Hotel_with_reactor_in_background.jpg|thumb|right|550px|De kernramp van Tsjernobyl maakte [[Ulrich Beck]]s publicatie uit 1986 over de [[Risikogesellschaft|risicosamenleving]] tot een bestseller in Duitsland.]]

Een derde ideologie focust op wat [[René Munnik]] in zijn boek 'Geweldig' de 'veiligheidsideologie' noemt. Zijn er objectieve redenen om aan te nemen dat onze werkelijkheid zo onveilig is? Of zijn we gewoon gevoeliger voor onveiligheid? [[Ulrich Beck]] spreekt in 1986 over de [[Risikogesellschaft|risicosamenleving]]. 

.

Zijn boek ''Risikogesellschaft: Auf dem Weg in eine andere Moderne'' (Risicomaatschappij: op weg naar een andere moderniteit) kreeg door de kernramp van Tsjernobyl de status van een bestseller en werd snel in het Engels vertaald. Het begrip wijst er ''niet'' op dat onze tijd gevaarlijker is dan vroeger. Gezien de levensverwachting, de technologie en de welvaart leven we veiliger dan ooit: ziektes en hongersnoden, natuurrampen en epidemies hebben we achter ons gelaten. Met de risicosamenleving wijst Beck op: 

.

1. de risico's (kernrampen, klimaatsverandering) zijn veroorzaakt door de neveneffecten van onze hoogtechnologische en welvarende, onze moderne en verlichte samenleving (die alles beheersbaar zou houden).

.

2. risico's, zowel reël en vermeend nodigen uit tot een angstcultuur als propaganda, als ideologie of als ultieme utopische preventie waarbij alles onder controle te houden is.

.

3. de risico's zijn er om te blijven. Wie nog geboren moet worden kan last krijgen.

.

4. de risico's zijn niet lokaal, maar wereldwijd.

.

5. de risico's treffen alle klassen, elk ras, alle leeftijden en sekses

.

6. de risico's zijn onzichtbaar. Alleen deskundigen merken ze op.&lt;ref&gt;Zie RENE MUNNIK (Ea.). ''Geweldig! Over de vanzelfsprekendheid van geweld.'' Valkhof Pers, Nijmegen, 2005, p. 7-11.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== IV. Complottheorieën ===

(...)

.

.


;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG|Resten van [[Goedendag (wapen)|goedendags]] in het museum
Bestand:Paardenhangertje_van_Gwijde_van_Namen_Kortrijk_1302__9-01-2010_14-22-14.JPG|Paardenhangertje van [[Gwijde van Namen]]
File:Battle_of_Courtrai2.jpg|De [[Guldensporenslag]], tot de negentiende eeuw vergeten, daarna vanonder het stof. Met een doel.
File:Nicaise de Keyser04.jpg|Voorstudie van de slag door [[Nicaise de Keyser]].
File:Guido_Gezelle.jpg|Guido Gezelle (1830-1899)
File:Hendrik_Conscience.jpg|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883)
File:Leeuwvanvlaenderen.gif|De Leeuw van Vlaanderen verscheen in 1838
File:Groeningepoort.jpg|Groeningepoort in Kortrijk
File:Kortrijk_Groeningeabdij_museum.JPG|Museum [[Kortrijk 1302]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Morele paniek en fake news ==

.

[[Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg|thumb|right|550px|De [[heksenprocessen van Salem]] in Amerika begonnen in [[1692]] en resulteerden in zeker 24 ter dood veroordelingen. Pas toen vooraanstaande mensen beschuldigd werden van hekserij, stopten de processen en verdween de morele paniek.]]

[[Bestand:Deep_throat_PD_poster_(restored).png|thumb|right|550px|In deze film is de vrouwelijke seksualiteit het thema. Er werden eindeloos veel processen gevoerd over deze film, die er uiteindelijk toe leidden dat hij in 23 Amerikaanse staten werd verboden. De film was verboden in het Verenigd Koninkrijk tot het jaar 2000. In Nederland kon de film worden vertoond, maar uitsluitend aan meerderjarigen en in bioscopen met minder dan 50 zetels.]]

[[Fake news]] kan leiden tot [[morele paniek]]. Dat weten [[Demagogie|demagogen]] goed. [[Morele paniek]] is een buitenproportionele, vijandige en gemediatiseerde reactie op een situatie of technologie, een persoon of groep, die waarden en normen lijken te bedreigen. Het begrip verklaart maatschappelijke angstreacties die niet in verhouding staan tot de ernst, het risico, de schade of de dreiging. Morele paniek is een sleutelbegrip uit de [[sociologie]] en [[criminologie]] en zou voor het eerst gebruikt zijn door [[Marshall McLuhan]] in [[1964]]. [[Jock Young]] introduceerde het in [[1971]] in de [[criminologie]] en [[Stanley Cohen (socioloog)|Stanley Cohen]] zorgde voor bekendheid. In zijn klassieker ''Folk Devils en Moral Panics'' uit [[1973]] beschrijft hij de jeugdbendes, de ‘[[Mod (subcultuur)|Mods]]’ en de ‘[[Rockers]]’.

[[File:Waarom geloof jij fake news.webm|thumb|550px|Waarom geloof jij fake news? - [[Universiteit van Vlaanderen]]]]

.

.

=== Fasen ===

.

Morele paniek is gefaseerd en begint met een stereotiepe en overdreven voorstelling van een gebeurtenis. Daarna wordt die geassocieerd met soortgelijke gevallen en gepresenteerd als symptomatisch voor een maatschappelijk probleem. Vervolgens wakkeren doemscenario’s de angst aan en escaleert het tot er justitiële, politionele of juridische maatregelen komen. Soms ebt de paniek na een tijd weg, soms duurt de golf zo lang dat het zelfbeeld van de samenleving verandert.
Voor de samenleving maakt het weinig uit of de oorzaak wel of geen hersenschim is. Hier geldt het [[Thomas-theorema]]: ''als mensen situaties als werkelijk definiëren, zijn zij werkelijk in hun gevolgen''. Niet de situatie zelf, maar de perceptie geeft de doorslag.

.

.

=== Voorbeelden? Legio! ===

.

* [[Satanisch ritueel misbruik]].

.

* De [[heksenjacht]] en de processen zoals die in [[Heksenprocessen van Salem|Salem]].

.

* De gevolgen van [[Masturbatie#Masturbatie in vroeger eeuwen|masturbatie]].

.

* De paniek die in [[1938]] ontstond door ''[[The War of the Worlds (hoorspel)|The War of the Worlds]]'' [[The War of the Worlds (hoorspel)|The War of the Worlds]] was een hoorspel van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatre on the Air. Het werd berucht door de enorme massahysterie die het in de VS veroorzaakte. Luister hier: [http://sounds.mercurytheatre.info/mercury/381030.mp3 War of the Worlds].

.

* De zorgen over genetisch gemanipuleerde voeding.

.

* De invloed van televisiegeweld of in games zoals in [[Canis Canem Edit]] en de [[Grand Theft Auto (computerspelserie)|GTA]]-reeks.

.

* Imitatiegedrag van jongeren bij het zien van [[pornografie]] zoals in de film ''[[Deep Throat (film)|Deep Throat]]'', [[drugs|druggebruik]], voetbalvandalisme

.

* In de zomer van [[1984]] rapporteerden kranten na een dodelijke vechtpartij op het strand van Egmond in Nederland over het ‘kustgeweld’, de ‘geweldsgolven’ en ‘-explosies’, ‘uitbarstingen’ en ‘epidemieën van geweld’, alsof het natuurverschijnselen waren. De paniek kreeg ook de politie, justitie, de horeca en het lokale bestuur in zijn greep en ebde na enige tijd weg. 

.

* De mediareactie en die van de overheden na de [[aanslagen op 11 september 2001]] en de [[Terroristische aanslagen in Madrid van 11 maart 2004|aanslagen in Madrid]] en [[Terroristische aanslagen in Londen van 7 juli 2005|London]]. In hun representatie van ‘het’ terrorisme dragen overheid en media bij tot paniek omdat ze onnodige angst zaaien door burgers vertrouwd te maken met terroristische dreigingen. Dit simplisme brengt de moeizame interetnische verhoudingen opnieuw onder spanning en leidt de aandacht af van oorlog of genocide.

.

* De negentiende-eeuwse angst om levend begraven te worden, leidde in [[1868]] tot het patent op de lijkkist met een ladder voor een uitvinder uit [[New Jersey]].

.

* In het Engelse [[Middlesbrough]] worden in 1987 121 kinderen uit hun huizen geplaatst na misbruik. Artsen gebruikten de techniek 'reflex anale oprekking' waarbij ze de billen uit elkaar schuiven en de anus bestuderen. Later bleek de techniek onwetenschappelijk en met de meeste kinderen was niets aan de hand.

.

* De angst voor de atoombom tijdens de koude oorlog.

.

* De angst voor ongrijpbare vijanden zoals [[al-Qaeda]], [[fijnstof]], [[dioxine]], [[zendmast]]en.

.

* [[Opération Lune]].

.

* De [[Guldensporenslag]] en [[Hendrik Conscience]] in 1836 en in 1902.

.

.

= '''BETROUWBAAR''' =

[[Bestand:Van_Olden_Barneveldt_Verhoeven_1619.gif|thumb|right|550px|[[Abraham Verhoeven]], een prille 'gazettier' besloot zijn artikels in de Antwerpse krant de [[Nieuwe Tijdinghen]] met het zinnetje &quot;Oft waer is, sal den tydt leeren.' De auteur waarschuwt zo zijn lezers in de vroege zeventiende eeuw voor te hoog gespannen verwachtingen inzake de betrouwbaarheid van zijn schrijfsel. Het bericht is nog relevant. De illustratie vertelt het 'Verhael hoe ende in wat manieren den heere Johan Van Olden-Barneveldt, Advocaet van Hollandt ende den Vrieslant/ is Onthalst gheworden smaendachs voor noen den xiij Mey Anno Duisent zes hondert neghen-thien; T'hantwerpen/By Abraham Verhoeven/op de Lombaerde Veste/inde gulde Sonne, 1619.']]

.

{{Cquote|'''Door de fragmentarisering van alle kennis is de beleidsvorming er natuurlijk eenvoudiger op geworden. De hooggespecialiseerde takken van moderne wetenschap zijn zo ondoorzichtig geworden dat de mensen die daarin werkzaam zijn, noodgedwongen tot hun dertigste of langer door moeten studeren tot ze kunnen toetreden tot de nieuwe geestelijkheid. Een lange leertijd hebben ze allemaal, maar dat betekent nog niet dat ze het altijd eens zijn over de beste aanpak. De SARS-CoV-2-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de onenigheid onder experts zich zelfs kan uitstrekken tot schijnbaar simpele beslissingen, zoals over het gebruik van een mondkapje. Eind maart 2020 (de pandemie was drie maanden oud) adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie daar nog tegen, tenzij een persoon was besmet, en pas begin juni werd dat advies bijgesteld. Hoe kunnen mensen zonder specialistische kennis daarin partij kiezen of wijs worden uit debatten die vaak eindigen met het intrekken of ontmantelen van claims die daarvoor nog allesbepalend waren?'''|[[Vaclav Smil]]}}


.

Wat de betrouwbaarheid van deze encyclopedie betreft, daar gaan we even klassikaal door. We nemen een schrijfstok of een [[Griffel (schrijfstift)|griffel]] en een schrijfplank, een [[Lei (schrijfplank)|lei]] genaamd. We noteren drie vragen, het antwoord erop hoor je in de les.

.

* Ten eerste: Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* Ten tweede: Wat is [[Betrouwbaarheid (informatie)|betrouwbaarheid]]?

.

* Ten derde: Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Peilen is een term uit de scheepvaart, peilingen doe je steeds opnieuw, want je positie verandert constant.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=hA2p8EqvLLI '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: WAT IS BETROUWBAARHEID? (20 Min.)''']

.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=Xs0K4ApWl4g '''♣ LUISTER HIER NAAR DE GROOTSTE MISLEIDING UIT DE TWINTIGSTE EEUW:[[The_War_of_the_Worlds_(hoorspel)| The War of the Worlds''']].]

.

.

== Weet je dat…? Tuurlijk wel. ==

* Je in naam van iemand anders kan SMS'en?

.

*  Fototrucage mensen mooier maakt? Of lelijker, als het moet… Vrijwel elke foto in de krant of op internet is bewerkt! Kijk eerst naar [https://www.youtube.com/watch?v=iYhCn0jf46U dit filmpje van Dove] of naar deze ontmaskering.

.

* Er berichten gemaakt worden om journalisten een loer te draaien. Dergelijke berichten worden canards genoemd. Ze verschillen soms nauwelijks van stadslegendes.

.

* Goed ogende websites valse informatie doorspelen?

.

* Journalisten opzettelijk foute berichten de wereld insturen? Kijk op het impulscentrum naar (minstens) een van deze reportages. 1. Orson Welles War of the Worlds (Canvas Days that shook the World); 2. Bye bye Belgium (RTBF).

.

* Een verkeerd bijschrift bij een prima foto snel geplaatst is?

.

* De zetduivel vaker toeslaat dan gedacht?

.

* Sommige mensen wel heel goed gelovig zijn. Klik [[hier]] en bel en sms één jaar gratis. In tien dagen tijd tekenden 7200 jongeren in op dit aanbod.

.

* Een fout gespelde naam? Een foutief jaartal? Een verkeerde leeftijd of woonplaats? Tja, iedereen maakt fouten, niet?

.

Voor je info gebruikt, evalueer je die. “Ik heb de pest aan informatie, je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen” schrijft [[Jan Blokker]] ergens. Het citaat is in een mum van tijd gevonden, geknipt en geplakt in dit document. De referentie is uiteraard vergeten. Informatie wordt altijd gemaakt. Woordvoerders, journalisten, fotografen, redacteurs… één voor één maken zij nieuws of geschiedenis. Toch wordt die menselijke oorsprong snel vergeten. Niet alleen de Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid maar elke discipline evalueert informatie. Uiteraard vereist de doorlichting kennis van zaken, maar niettemin bestaan er “typevragen” die ongeacht het onderwerp  gelijk zijn. Zo dient de informatie controleerbaar, nauwkeurig, volledig, redelijk en eerlijk, relevant en actueel te zijn, er dient structuur, overzichtelijkheid en een lay-out te zijn. Voor je aan de controle begint ga je de bedoeling van de makers na. Wat is de aard van je bron?

  
 * Informatief?
 
 * Persoonlijk?
 
 * Commercieel?
 
 * Opiniërend?
 
.
 
{|
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg|thumb|550px|Revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, kort voor de arrestatie door de Russische geheime dienst. In het midden zit [[Vladimir Lenin|Lenin]].]]
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897 - Altered.jpg|thumb|560px|Dezelfde revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, nadat Alexander Maltsjenko in 1930 bij [[Jozef Stalin|Stalin]] in ongenade viel, werd hij verwijderd.]]
|}

.

== Controleerbaar ==

[[Bestand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|thumb|rigth|550px|Van informatie die een redactionele controle onderging stijgt de betrouwbaarheid. Hier de redactie van de [[Canadian Broadcasting Corporation]] in [[Montreal (Canada)|Montreal]] in [[1944]].]]

.
 
Betrouwbare info is controleerbaar. Van moeilijk te controleren info daalt de betrouwbaarheid. Anonieme info is onbetrouwbaar. Een cartoon uit The NewYorker toont twee honden voor een monitor, waarvan de ene zegt: ‘Op internet weet niemand dat je een hond bent.’ Een goede site bevat net als een boek de naam van de maker en zijn functie, de naam van de organisatie, een contactadres, een redactieteam, het doel van de organisatie en een datering. Het controleren begint dus met de vraag naar de auteur. Dit maakt een mail mogelijk of een extra controle via Google. Zoek uit wat de expertise van de auteur is, door zijn opleiding, werkomgeving of andere documenten te vinden. Verder kan de maker de controleerbaarheid vergemakkelijken door zijn tekst te onderbouwen met linken, een [[bibliografie]] of [[voetnoten]]. Eindigen sites op .ac.be of .edu, .org of .gov zijn het universiteiten, organisaties en staatsinstellingen. Trianguleren is het vergelijken van de informatie met minstens twee andere [relevante] bronnen. Twee is noodzakelijk, want op internet wordt veel overgenomen. Als meerdere webpagina’s hetzelfde zeggen over een onderwerp, werkt dit geruststellend. Maar let op, dit kan vals zijn. Wil je meer zekerheid, dan is het nodig om ofwel de site goed te bestuderen, te vergelijken of de commentaren op verwijspagina’s te lezen. Bij tegenstrijdige informatie is het belangrijk te weten welke auteur het meeste autoriteit heeft. Laat in je studie niet na om te wijzen op botsende visies en tegenstrijdige ideeën. Dit helpt bij het ontwikkelen van je eigen mening.

.

== Nauwkeurig en volledig ==

.

Als je evalueert op nauwkeurigheid ga je na in welke mate er slordigheden of onnauwkeurigheden voorkomen. Verkeerd taalgebruik en tikfouten tonen aan dat de auteur weinig aandacht schenkt aan de inhoud. Let op voor vage omschrijvingen zoals “men beweert dat er veel wordt…” Dit zijn teksten die lucht verkopen. Op internet verschijnt regelmatig onvolledige info. Andere info is bewust onvolledig en werkt als smaakmaker of zet aan tot kopen, sommige bronnen behandelen het onderwerp oppervlakkig of wekken de indruk het onderwerp volledig te dekken, maar stellen na consultatie teleur.

.

== Redelijk ==

.

Objectiviteit bestaat niet. De ‘werkelijkheid’ in taal gieten is ontzettend moeilijk: gewild of ongewild, steeds kijk je door filters van voorkennis, afkomst, behoeften, verwachtingen… Wat je ziet is cultureel bepaald. De discussie subjectief en objectief is hier aan de orde. Daarom is het onredelijk een auteur te vragen objectief te zijn. Verwacht van de auteur dat hij afstand doet van vooringenomenheid, een redelijke argumentatie gebruikt en eventueel uiteenlopende visies poneert. Vraag je af welk belang de auteur bij het onderwerp heeft. Zo rapporteert Greenpeace anders over een olietanker dan de eigenaar. Hoe redelijk is de informatie? Worden de ingenomen standpunten geëxpliciteerd? Wordt de website gesponsord? Hoe evenwichtig worden tegengestelde standpunten gepresenteerd? Is de term 'subsidieslurpers' een alitererende metafoor die wat suggereert of een objectief begrip?

  
 FEITEN ≠ TAAL
 
 .
 
 REALITEIT ≠ JE MENING
  
 .
 
 FEITEN ≠ JE MENING ≠ TAAL
 

In hoeverre weerspiegelen gedachten realiteit? En, in welke mate zijn we in staat om de realiteit die we feiten noemen, te beschrijven?
 

.

== Eerlijk ==

[[Bestand:Pinocchio_1940.jpg|thumb|right|550px|Eerlijke info staat tegenover leugenachtige info en die is niet altijd even makkelijk te herkennen als bij Pinocchio.]] 

.

Eerlijkheid is het (on)bewust manipuleren, verdraaien of verzwijgen. Worden de standpunten eerlijk gepresenteerd? Neemt de auteur een standpunt in? Is de partijdigheid acceptabel? Wordt dat standpunt gepresenteerd als een mening of als een feit? Eerlijkheid gebiedt dat [[feiten]] als feiten voorgesteld worden en [[meningen]] als meningen.

.

;Feiten

.

Een feit is aanvaard omdat dit bleek uit onderzoek of omdat het aanvaard is. In het alledaags taalgebruik is een feit “zeker” en kan het geobserveerd worden. Als het feit een tijd bestaat, is dit een situatie of een structuur. Als het om een verandering van structuur gaat, is dit een proces [industrialisatie, emancipatie]. Een kortstondig proces is een gebeurtenis. Zoek voor onderstaande 'feiten' voorbeelden.

.

* Object (voorwerp), bv:

.

* Plaats (ligging), bv:

.

* Gebeurtenis (kwestie), bv:

.

* Structuur (situatie of toestand), bv:

.

* Proces (evolutie) bv:

.

.

;Meningen

.

Over een mening kan je discussiëren. Een mening is een waardeoordeel of vooroordeel, een voorkeur en verwachting, een veronderstelling of een stelling. De nuances zijn subtiel. Een waardeoordeel berust op een interpretatie die je aanvaardt maar niet met feiten te ontzenuwen is, omdat de feiten verschillend worden uitgelegd. Bij een vooroordeel is men zich niet bewust van het waardeoordeel. Een veronderstelling en een stelling liggen dicht bij elkaar, net als een voorkeuren en verwachtingen. Een veronderstelling berust op een indruk of interpretatie, een stelling wordt gevolgd door een argumentatie en gaat vooraf aan een redenering [want, immers, daaruit volgt]. Een voorkeur leidt je aandacht [af]. Bij een voorkeur kan je kiezen, bij een verwachting [hoop] hoeft het object niet eens aanwezig te zijn.

.

* Vooroordeel (een ongecontroleerde mening), bv:

.

* Waardeoordeel (interpretatie), bv:

.

* Stelling (positie), bv:

.

* Veronderstelling (hypothese), bv:

.

* Voorkeur (neiging), bv:

.

* Verwachting (hoop), bv:

.

Laat extreem positieve en extreem negatieve meningen voor wat ze zijn. Soms laten journalisten hun mening in de tekst klinken zoals in dit citaat. “De scheiding der machten werd pas in de zeventiende eeuw geproclameerd door John Locke.” Het woordje ''pas'' zorgt dat een feit als mening voorgesteld wordt. Ook het omgekeerde is mogelijk, zoals deze uitspraak: “Een vondelingenschuif is moreel verwerpelijk en een welvaartsstaat onwaardig.” Dit is een mening die als feit wordt omschreven. Beter zou zijn “Ik vind een…” Het is een kwestie van academische training. Veel moeilijker is om als lezer feiten te herkennen die als mening worden omschreven of om meningen te herkennen die als feit worden omschreven.

.

== Wetenschappelijk of populariserend? ==

.

* Kijk naar [https://www.youtube.com/watch?v=9r8GNYi5K-Y deze (Belgische) reportage] en [https://www.youtube.com/watch?v=CMne7lqobT8 deze (Nederlandse) reportage] waarbij [[Bart Van Loo]] zijn boek De Bourgondiërs voorstelt. Er komt kritiek op zijn aanpak: Bart van Loo zou de geschiedenis te eenzijdig voorstellen. [https://www.youtube.com/watch?v=7gOlTlqY41s Kijk hier.]


== Fictie versus non-fictie ==

[[File:Orson_Welles_1937.jpg|thumb|550px|Orson Welles liet in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt of als men fictie met non-fictie gaat verwarren.]]

.

Als Fictie en non-fictie zich met elkaar gaan vermengen wordt het voor de kijker, luisteraar of lezer wel erg moeilijk om het waarheidsgehalte of de betrouwbaarheid te peilen. Voor je verder leest, log je in op [https://p.cygnus.cc.kuleuven.be/webapps/osv-kaltura-bb_bb60/jsp/courseGalleryLTI.jsp?url=/hosted/index/course-gallery&amp;course_id=_976176_1&amp;mode=view Toledo TV]. Wie maanlanding intikt als zoekwoord komt op een VPRO documentaire van 52 min. Kijk aandachtig naar het bedrog der bedriegenis. Trek er een uurtje voor uit en lees vooral niet verder, anders is de fun er af.

.

{{Leeswaarschuwing}}

.

;De hoofdpersonages
&lt;gallery&gt;
A11v 1092338.ogg|Armstrong stapt als eerste mens op de Maan (tv)
File:Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg|'''[[Joeri Gagarin]] (1934–1968) was geen lang leven beschoren.'''
File:Aldrin_Apollo_11.jpg|'''[[Buzz Aldrin]], [[Apollo 11]], gefotografeerd door [[Neil Armstrong]]'''
File:Ap11-s69-31740.jpg|'''Bemanning [[Apollo 11]]'''
File:Kennedy_vonbraun_19may63_02.jpg|'''[[Wernher von Braun]] met [[John F. Kennedy|J.F.K.]]'''
File:Dornberger-Axster-von_Braun_(jha).jpg|'''von Braun bij de overgave.'''
File:V1_Soest.JPG|'''[[V1 (wapen)|V1]]-rakket.'''
File:V-2-Nederlands.jpg|'''[[V2 (raket)|V2]]-rakket.'''
File:First photo from space.jpg|'''In [[1946]] neemt een [[V2 (raket)|V2]] de eerste foto's uit de ruimte.'''
File:Project_Paperclip_Team_at_Fort_Bliss.jpg|'''[[Operatie Paperclip|Operatie paperclip]]: von Braun ging niet alleen naar de V.S.'''
Bestand:Posta_Romana_-_1959_-_Laika_120_B.jpg|'''[[Laika (hond)|Laika]]''', de eerste hond in de ruimte. Hoeveel dieren gingen haar voor?
&lt;/gallery&gt;

.

Wat je zag is [[Opération Lune]]. Die probeert aan te tonen dat [[Stanley Kubrick]] de eerste stappen op de maan in een studio filmde. Deze regisseur kennen we van [[Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb|Dr. Strangelove]], [[2001: A Space Odyssey]] (1968), [[A Clockwork Orange (film)|A Clockwork Orange]], [[Barry Lyndon (film)|Barry Lyndon]], [[The Shining (film)|The Shining]], [[Full Metal Jacket]] en [[Eyes Wide Shut]]. Deze regisseur heeft uiteraard niets met de maanlanding van doen, hij wordt [[postuum]] opgevoerd als regisseur van de allerbelangrijkste film ter wereld. Deze film is geen documentaire maar een 'mocumentaire'. Ze wil de kijker te misleiden. Waarom? Puur om aan te tonen dat mensen te of erg goedgelovig zijn. Tot op welk punt ben jij meegegaan in dit verhaal?

.

Het woord Mocumentaire komt uit de combinatie van documentaire (feiten en waarheidsgetrouwe rapportage) en de M van Movie (fictie) en 'to moc', iemand op het verkeerde been zetten. Pas op het einde wordt duidelijk dat het om een grap gaat. Sommige studenten kijken de film vol (on)geloof uit, anderen zijn al vanaf de helft kritisch... Hoe gealarmeerd was jij?

.

;Kijken

* [https://www.youtube.com/watch?v=EqHg8YSJWRk Operation Lune] BEELDFRAGEMENT debat met [[William Karel]], regisseur van deze [[mocumentaire]].

.

.

== Relevant en actueel ==

.

Relevant wil zeggen betrekking hebben op je onderwerp. Wanneer is de info gepubliceerd? Wanneer is de site gemaakt en voor het laatst aangepast? Hoe actueel zijn de links? 

.

== Lay out ==

.

Een aantrekkelijke lay-out en een overzichtelijke navigatie bewijzen aandacht voor de paginaontwikkeling. Doorgaans wijst dit erop dat er aan de inhoud is gewerkt. Maar de redenering is niet absoluut. Het kan dat een grafisch talent een fijne inhoudloze pagina maakt, of dat vorsers geen grafisch verstand hebben. 'De inhoud is belangrijker dan de vorm' klinkt het argument dan. Maar toch. Schreeuwerige pagina’s duiden op informatietekort, op een vingeroefening of verdoezelen de onkunde van de maker. Vragen over de esthetica helpen bij de evaluatie.

.

;Stel vragen zoals: 

.

* Hoe verzorgd zijn de tekst en de afbeeldingen? 

.

* Worden er [[Compositie (beeldende kunst)|compositieprincipes]] gevolgd? 

.

* Is het ontwerp complex? Oogverblindend? 

.

* Is de tekst leesvriendelijk?

.

* Is de structuur overzichtelijk? 

.

* Is de [[lay-out]] of de [[interface]] duidelijk?

.

== Informatie in tijden van oorlog ==

.

{{Citaat|'''In oorlogstijd is de waarheid het eerste slachtoffer.'''|[[Boake Carter, journalist]], 1900-1944.}}

.

{{Citaat|'''Voltaire heeft het ons geleerd: we moeten systematisch aan alles twijfelen.'''|[[Anne Morelli]]}}

.

Tijdens oorlogen of andere conflicten tussen twee groepen duiken tien principes die de propagandamachine ondersteunen. Anne Morelli somt ze op.

# 'Wij willen geen oorlog.'
# Alleen de vijand treft schuld, die heeft om oorlog gevraagd.
# Dit is geen oorlog tegen de mensen, maar tegen de leider van de tegenpartij.
# Het doel is nobel, zeker geen materieel gewin.
# De vijand begaat wreedheden. Als wij schade berokkenen is dat per ongeluk.
# De vijand gebruikt illegale wapens.
# Onze verlies is beperkt, die van de vijand groot.
# Kunstenaars en intellectuele steunen de zaak.
# De oorlog heeft een heilig karakter.
# Wie de propaganda in twijfel trekt, is een verrader.

.

.

= '''PINOKKIOTEST''' =

.

De Pinokkiotest is een checklist die je helpt inschatten hoe (on)betrouwbaar sommige info is. Je kan de test vinden op [http://sadan.wdfiles.com/local--files/5-evalueren/PINOKKIOTEST.pdf deze vragenlijst]. De test is vergelijkbaar met de [https://www.hogeschoolrotterdam.nl/globalassets/mediatheek/downloads/craap-scoreformulier-nl.pdf CRAAP]-test die in het vak informatievaardigheden ter sprake komt. 

.

.

= '''EXAMENVRAGEN''' =

.

.

== A-Vragen ==

.

(S&amp;V)Wie of wat zijn en wat is de betekenis van: Apollo (god), Nietzsche, Herbert George Wells, Howard Koch, Orson Welles, Jozef Stalin, Koude Oorlog, kunstmaan, The War of the Worlds, Milan Kundera, De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, Louis-Ferdinand Céline, Reis naar het einde van de nacht, Voyage au bout de la nuit, Anne Morelli, De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië, Guido Gezelle, Hendrik Conscience, Kortrijk 1302, De Leeuw van Vlaenderen (1838), Aufklärung, Immanuel Kant, Diderot, D'Alembert, Voltaire, John Locke (1632-1704), 1776, Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, Montesqieu (1689-1755), Jean Jacques Rousseau, Franse Revolutie, Glorious Revolution, 1688, Charles Darwin (1809-1882), Robespierre, Karl Marx, René Descartes, Opération Lune, J.F. Kennedy, Werhner von Braun, Joeri Gagarin, Richard Nixon, Houston (Texas), Cape Canaveral (Florida), Mocumentaire, Stanley Kubrick, 21 juli 1969, Neil Armstrong, Apollo 11, Apolloprogramma, Operatie paperclip.

.

.

== B-Vragen ==

.

* S&amp;V.In de geschiedenis kunnen we verschillende denkrichtingen onderscheiden. Zo kunnen we het model van de &quot;eeuwige terugkeer&quot; tegenover het &quot;verlichtingsmodel&quot; plaatsen. Illustreer dit op het niveau van het denken over geschiedenis, het resultaat, het doel, de richting, de motor en de gevolgen van dit denken. Geef bij beide richtingen één of meerdere vertegenwoordigers.

.

* S&amp;V.&quot;De verlichting is geen soort filosofie, maar een 18de eeuws fenomeen, waarbij groepen intellectuelen gefascineerd worden door de ontdekkingen van de wetenschap en door de filosofische reflecties die hierover gemaakt worden in de vorige eeuw. Het is een nieuwe geest die door Europa waait. Men wordt er zich van bewust dat de denkwijzen van de 17de eeuw reeds heel wat realiseerden in de fysica. Nu de tijd gekomen is om...&quot; 1. Welke kenmerken kun je met betrekking tot de verlichting aangeven; 2. Wat zegt Kant over die verlichting; 3. Kun je ook een kritiek op dit vooruitgangsoptimisme formuleren?  

.

* S&amp;V.Leg uit en toon aan met voorbeelden: &quot;Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen op een bepaalde manier te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Objectiviteit is niet mogelijk.&quot;  

.

* Wat kun je vertellen over Karl Marx en het dialectisch principe?

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Milan Kundera, 2. Louis-Ferdinand Céline, 3. Anne Morelli, 4. Hendrik Conscience, 5. Immanuel Kant, 6. Christus.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Diderot en D'Alembert, 2. Charles Darwin, 3. J.F. Kennedy, 4. Orson Welles, 5. Copernicus, 6. Plato.

.

* S&amp;VPlaats in chronologisch volgorde en wat weet je over... 1. Karl Marx, 2. Apollo 11, 3. H.G. Wells schrijft The War of the Worlds, 4. Voltaire 5. Orson Welles maakt een radioprogramma met de naam War of the Worlds, 6. Franse Revolutie.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Apolloprogramma, 2. John Locke, 3. Neil Armstrong zet eerste stappen op de maan, 4. Robespierre, 5. Nietzsche, 6. Scheiding Oost- en West-Romeinse rijk.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 3. Glorious Revolution, 3. René Descartes overlijdt, 4. Opération Lune (mocumentaire), 5. Werhner von Braun, 6. Guldensporenslag.

.
 
* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Joeri Gagarin overlijdt, 2. Het Colosseum wordt gebouwd, 3. Richard Nixon wordt president, 4. Tweede Wereldoorlog, 5. Stanley Kubrick maakt zijn laatste film, 6. De eerste Kruistocht. 

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid? Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* S&amp;V.Leg uit, waarom is de Spoetnik 1, de eerste satelliet zo belangrijk. Situeer ze in de tijd. Betrek woorden zoals Koude oorlog, Gagarin, Expo '58, Kennedy en Space Race in je antwoord.

.

.

== C-Vragen ==

.

* S&amp;V.Kundera: &quot;De idee van de eeuwige terugkeer der dingen is raadselachtig en Nietzsche heeft er andere filosofen mee in verlegenheid gebracht: te denken dat alles zich eens zou herhalen zoals we het al beleefd hebben, en dat ook die herhaling eindeloos zou doorgaan.&quot; Wat wil deze &quot;dwaze&quot; mythe van de eeuwige terugkeer der dingen zeggen? Valt het je ook wel eens voor - hetgeen voor Kundera het geval is - dat je &quot;ontroering voelt bij het bekijken van foto's van Hitler?&quot; Wat is het gevolg dat Kundera uit een dergelijk merkwaardige ervaring trekt? Wat denk je daar zelf over?

.
 
* S&amp;V.L.F. Céline: &quot;De filosofen [...] zijn ermee begonnen het brave volk van alles wijs te maken...&quot; Waar heeft Céline het over in bovenstaande citaat, genomen uit Reis naar het einde van de nacht? Geef een persoonlijke kritiek.

.

* S&amp;V.De media gebruiken verschillende technieken om de kijker te doen geloven dat hun boodschap 'waar' is.  Welke technieken haal je uit deze film die het realiteitsgehalte van de boodschap verhogen?  En, waar gaan de filmmakers door het lint.  Of, met andere woorden, waar kan je in de film merken dat het hier om een 'vervalsing' van de realiteit gaat?

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid, waarom is betrouwbare info zo belangrijk en hoe kan je achterhalen of informatie betrouwbaar is?

.

* S&amp;V.Leg uit: De meesten beschouwen 'geschiedenis' als iets 'passief'. Geschiedenis was er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! 

.

* S&amp;V.Leg uit: De 'actieve constructie' van de geschiedenis is een vraag die op filosofisch vlak tot tien verschillende vragen leidt. Gebruik Hegel en de universiteit van Berlijn in je antwoord.

.

* S&amp;V.Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Waarom spreken we van peilen?

.

.


== D-Vragen ==

.

&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;360&quot;&gt;
Bestand:TheMatrixAnimated.gif
Down the Rabbit Hole.png
Milan Kundera redux.jpg
L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg
Gerrit Komrij (1981).jpg
Anne Morelli.jpg
Bestand:Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg
Descartes Discours de la Methode.jpg
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg
Jean Le Rond d'Alembert, by French school.jpg
Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg
Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg
John Locke.jpg
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
Montesquieu 1.png
Immanuel Kant (painted portrait).jpg
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg
Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg
Social contract rousseau page.jpg
EmileTitle.jpeg
Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg
James Watt by Henry Howard.jpg
François Quesnay.jpg
Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif
AdamSmith.jpg
Louis XIV of France.jpg
Koning Louis XV; Hyacinthe Rigaud.jpg
Ludvig XVI av Frankrike porträtterad av AF Callet.jpg
Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg
Women's March on Versailles01.jpg
Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg
LouisXVIExecutionBig.jpg
Jacques-Louis David - Marie Antoinette on the Way to the Guillotine.jpg
Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg
Robespierre.jpg
Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png
Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg
Bestand:David Van Reybrouck.jpg
Bestand:Jose Ortega y Gasset.jpg
Karl Marx 001.jpg
Kortrijk-Groeningemonument.jpg
Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png
Bestand:Honoré de Balzac (1842) Detail.jpg
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG
Battle of Courtrai2.jpg
Nicaise de Keyser04.jpg
Guido Gezelle.jpg
Hendrik Conscience.jpg
Leeuwvanvlaenderen.gif
Groeningepoort.jpg
Kortrijk Groeningeabdij museum.JPG
Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg
Bestand:Deep throat PD poster (restored).png
Bestand:Van Olden Barneveldt Verhoeven 1619.gif
Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg
Bestand:Pinocchio 1940.jpg
Orson Welles 1937.jpg
A11v 1092338.ogg
Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg
Aldrin Apollo 11.jpg
Ap11-s69-31740.jpg
Kennedy vonbraun 19may63 02.jpg
Dornberger-Axster-von Braun (jha).jpg
V1 Soest.JPG
V-2-Nederlands.jpg
First photo from space.jpg
Project Paperclip Team at Fort Bliss.jpg
Bestand:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''BIBLIOGRAFISCHE NOTEN''' =</text>
      <sha1>k20zk1sk47o4wvu3kvi4grxi5fbkdta</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429744</id>
      <parentid>429743</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:05:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* De eeuwige terugkeer der dingen van Milan Kundera */</comment>
      <origin>429744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109999" sha1="e7xom3vl52edpd3ebgchcfrgoc9vcto" xml:space="preserve">[[Bestand:TheMatrixAnimated.gif|thumb|550px]]

&lt;big&gt;'''HOOFDSTUK 1. HISTORISCHE MODELLEN, BESEF EN DENKRICHTINGEN''' &lt;/big&gt;
;&lt;big&gt;WAT IS GESCHIEDENIS EIGENLIJK?&lt;/big&gt;

.

[[File:Down_the_Rabbit_Hole.png|thumb|550px|♣ '''TUINTIP'''  Down the rabbit-hole?  Op een zomerdag luistert Alice Liddell aan de oever van een meer naar haar oudere zus die een saai boek voorleest. Alices verveling verdwijnt als er een pratend konijn passeert. Het is gehaast en houdt de tijd op zijn horloge (de geschiedenis?) in de gaten en springt in een hol. Alice volgt en valt de dieperik in. Een deurtje verbergt een prachttuin, een flesje met het opschrift &quot;drink mij&quot; maakt haar klein genoeg om de deur door te kunnen. Spring in het gat en deze geschiedenistuin en laat je verwonderen zoals Alice. The Matrix kaapte als film het idee van Alice en stelt de vraag of de wereld een illusie is? Plato deed iets vergelijkbaars met de allegorie van de grot. De Matrix visualiseert René Descartes' stelling: 'Ik denk, dus ik ben' en is mee geïnspireerd door de cyberpunk van William Gibson.]]

[[Bestand:Hoe ontdek je nepnieuws (How To Spot Fake News).jpg|thumb|550px|Infographic ''Hoe ontdek je nepnieuws'', uitgegeven door de International Federation of Library Associations and Institutions.]]

{{Citaat|'''Veel vitale cycli van ons lichaam kennen een periodiek verloop: de hartslag, de ademhaling, de afwisseling tussen slapen en waken. Contoleren of ze regelmatig zijn vindt bijna altijd onbewust plaats, maar zelfs de geringste verstoring is voldoende om plotseling de alarmbellen te doen rinkelen. (...) In tegenstelling tot de traditionele zintuigen, hebben wij geen orgaan voor tijdszin.'''|Guido Tonelli}}

.

{{Citaat|'''Niet lachen, noch huilen, maar begrijpen.'''|Ludo De Witte}}

.

{{Citaat|'''De geschiedschrijver is een wandelend anachronisme, een ontheemd persoon, die de technieken van vandaag gebruikt om te proberen dingen te weten over gisteren die gisteren zelf niet eens wist. Hij moet waarachtigheid nastreven, hij dient te luisteren naar de woorden die het verleden spreekt, maar hij moet communiceren in een taal die het heden begrijpt.'''|Hilary Mantel}}

.

{{Citaat|'''Wie wetenschap onderwijst moet ophouden met leerlingen de pap in de mond te geven en hen de mogelijkheid bieden 'het pure plezier van begrip te ontdekken.' Wie cursussen eenvoudigweg doceert, laat de studenten zitten met 'onderontwikkelde intellectuele vaardigheden en weinig besef van de invloed die wetenschap op hun leven heeft'.'''|Amerikaanse Vereniging voor de Vooruitgang van Wetenschap, de uitgever van Science}}
 
.

{{Citaat|'''De vraag is of u dat kunt, woorden zoveel verschillende betekenissen geven.'''|Alice in Wonderland}}

.

{{Citaat|'''De vraag is wie de baas is - punt uit'''|Wiggel Waggel}}

.

{{Citaat|'''Deze tijd vraagt om optimisme. Pessimisme bewaren we voor slechtere tijden.'''|Jean-Claude Servais&lt;ref&gt;Geciteerd in: NAOMI KLEIN, (vertaald door Jan Willem Reitsma en Pon Ruiter). ''Nee is niet genoeg.'' De Geus, Amsterdam, 2017, p. 275.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Wetenschap is niet hapklaar en eenduidig. In de coronacrisis zag je vaak twee kampen tegenover elkaar staan die elk het eigen gelijk claimden op basis van één of andere studie. Dat is ook des mensen. We denken allemaal dat we heel kritisch onze standpunten innemen, maar dat is natuurlijk niet zo. We zijn kuddebeesten. Vaak nemen we een standpunt in omdat dat het standpunt is van de groep waar we toe behoren. En dan gaan we achteraf feiten zoeken die die intuïtie bevestigen. Er is zo'n mooi beeld - ik weet niet meer van wie het komt - dat we de feiten gebruiken zoals een dronkaard een lantaarnpaal gebruikt: niet om ons te verlichten, maar als steunpilaar. Ons brein is helemaal niet zo rationeel als we denken. (...) Wie gelooft dat wetenschappers deel van een corrupte elite uitmaken, heeft daar natuurlijk weinig aan. Daar begint het dus mee. Als je zegt aan kritisch denken te doen, maar de wetenschap niet vertrouwt... Tja, dan kun je dus niet kritisch denken. Het paradoxale is net dat die mensen van zichzelf denken dat ze zéér kritisch zijn, en dat de anderen als schapen met de kudde meelopen. Kritisch zijn betekent niet alleen dat je moet durven te denken, maar ook dat je moet durven te vertrouwen - in de wetenschap meer bepaald. Ook wetenschappers kunnen er wel eens naast zitten, maar gemiddeld genomen zijn zij veel betrouwbaardere bronnen dan de algoritmes van You Tube.'''|Patrick Loobuyck&lt;ref&gt;PATRICK LOOBUYCK. In: ''De Morgen.'' Vrij zijn is niet: doen wat je wilt. 20 augustus 2021.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Zelfcensuur, aldus, George Orwell, heeft twee nefaste gevolgen. Ze heeft een kwantitatief effect: als voldoende mensen zichzelf censureren, kom je in een samenleving waar politieke censuur regeert. Daar heb je geen bestraffende overheid voor nodig. Mensen staan zelf op de rem, omdat ze sociale uitsluiting (of erger) vrezen. Zelfcensuur heeft een kwalitatief effect: als je je ideeën voor anderen moet verzwijgen, begin je tegen jezelf te liegen. Dat is wat zijn romanfiguren overkomt: ze zijn het contact met het eigen denken kwijt. Daarom is vrijheid van spreken belangrijk: ze bevat de vrijheid om te denken.'''|Tinneke Beeckman}}

.

{{Citaat|'''Als je geen perverse of persoonlijke agenda hebt, begint alles met research. Je stelt je de vraag naar wat zich heeft afgespeeld en waarom het zo liep.'''|Mike Leigh}}

.

{{Citaat|'''Historici hebben een maatschappelijke rol te vervullen. We moeten ons dus niet opsluiten in onze ivoren toren. [...] In het verleden hebben we te veel gedacht dat we documentaires, tentoonstellingen en computerspelletjes moesten maken. We moeten nu weer kiezen voor fundamenteel historisch onderzoek, dat teruggaat naar de bron. Dat is onze corebusiness; wetenschappelijk onderzoek, op basis van onze eigen onderzoeksagenda, tegen de stroom in van de politiek corecte moraliserende boodschap. Zonder onderzoek geen debat en zonder debat geen herinnering. Je kunt de stappen daarin niet overslaan, anders eindig je met lege herdenkingen.'''|Nico Wouters&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. '''Historici moeten hun eigen agenda heroveren.''' In: ''De Standaard'', 11.05.2019, p. 40 &amp; 41.&lt;/ref&gt;}}

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.youtube.com/watch?v=MrmGliMP0bc LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE GESCHIEDENIS ALS ACTIVE CONSTRUCTIE, OBJECTIVITEIT EN VERVALSINGEN].'''

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/evoluties-in-het-welzijns-en-veiligheidsdenken de PowerPoint die bij deze lessen hoort].'''

.

.

= '''DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN''' =

.

== ''De eeuwige terugkeer der dingen'' van Milan Kundera ==

&lt;small&gt;(Eigen bewerking)&lt;/small&gt;

[[File:Milan Kundera redux.jpg|thumb|550px|Milan Kundera (1929-2023) is een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met filosofische thema's. Een van zijn bekendste werken is ''De ondraaglijke lichtheid van het bestaan''. Philip Kaufman verfilmde het onder de titel ''The Unbearable Lightness of Being''.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=AniUgwUn6oo ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN HET BESTAAN'', 5 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;De eeuwige terugkeer der dingen is een raadsel en Nietzsche
bracht er andere filosofen mee in verlegenheid: de gedachte dat alles zich eens
herhaalt zoals we het reeds beleefden, en dat die herhaling eindeloos
zou zijn! Wat is de betekenis van deze dwaze mythe?
De mythe negeert dat een voor altijd verdwenen, nooit meer 
terugkerend leven op een schaduw lijkt, gewichtloos is,
bij voorbaat dood is, en al was het huiveringwekkend, prachtig of verheven, de
huiver; de pracht of die verhevenheid zijn van geen betekenis. We hoeven ze
niet voor kennisgeving aan te nemen, evenmin als een oorlog tussen twee
Afrikaanse staten in de veertiende eeuw, die het gezicht van de wereld niet had
veranderd, ondanks het in onbeschrijflijk lijden creperen van
driehonderdduizend negers.
Verandert er dan iets aan die oorlog van twee Afrikaanse staten in de veertiende
eeuw wanneer die zich ontelbaar herhaalt in de eeuwige terugkeer?
Er verandert wel iets; de oorlog wordt een omhoog stekend blok dat blijft, en de
stupiditeit ervan zou onherstelbaar zijn.
Als de Franse Revolutie zich eeuwig zou herhalen, zou de Franse
geschiedschrijving minder trots zijn op Robespierre. Maar omdat ze spreekt
over iets dat nooit meer terugkomt, zijn de bloedige jaren veranderd in louter
woorden, theorieën en discussies, ze zijn lichter geworden dan veren, ze jagen
geen schrik aan. Er is een eindeloos verschil tussen de Robespierre die slechts
één maal in de geschiedenis voorkomt en een Robespierre die eeuwig terug zou
keren om de koppen van de Fransen te laten rollen.
Laten we zeggen dat de gedachte van de eeuwige terugkeer een zeker
perspectief betekent waarin de dingen zich anders vertonen dan we die kennen:
ze vertonen zich zonder de verzachtende omstandigheid van hun voorbijgaande
aard. Deze verzachtende omstandigheid weerhoudt ons namelijk een oordeel uit
te spreken. Hoe kun je iets dat voorbijgaat veroordelen? Het avondrood van de
ondergang kleurt alles met de bekoring van de nostalgie; ook de guillotine.
Onlangs heb ik mezelf betrapt op een ongelooflijk gevoel: ik bladerde in een
boek over Hitler en voelde bij enkele foto's ontroering. Ze herinnerden me aan
mijn kinderjaren; die vielen in de oorlog; sommige leden van mijn familie
kwamen om in Hitlers concentratiekampen; maar wat was hun dood tegenover
het feit dat de foto's van Hitler me herinnerden aan de voorbije tijd van mijn
leven, een tijd die niet meer terugkeert?
Deze verzoening met Hitler verraadt de diepe morele perversiteit, verbonden
met een wereld die in wezen gebaseerd is op het niet bestaan van de terugkeer,
want in die wereld is alles bij voorbaat vergeven en dus ook alles cynisch
toegestaan.
Zou elke seconde van ons leven zich oneindig herhalen, dan zijn we
vastgenageld aan de eeuwigheid zoals Jezus Christus aan het kruis. Dat is een
verschrikkelijk vooruitzicht. In de wereld van de eeuwige terugkeer rust op
elke handeling het gewicht van een ondraaglijke verantwoordelijkheid. Daarom
noemde Nietzsche de idee van de eeuwige terugkeer de zwaarste last (das
schwerste Gewicht).&lt;/small&gt;|Milan Kundera}}

.

.

== ''Reis naar het einde van de nacht'' van [[Louis-Ferdinand Céline]]&lt;ref&gt;LOUIS FERDINAND CELINE, vertaald door E.Y. Kummer. ''Reis naar het einde van de nacht.'' Van Oorschot, 2016 (naar de uitgave van 1932), p. 74-77.&lt;/ref&gt; ==

[[File:L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg|thumb|550px|Louis-Ferdinand Céline (1894-1961) is samen met Marcel Proust één van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken publiceert.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=4OC6LKybZs8 ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''REIS NAAR HET EINDE VAN DE NACHT'', 6 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;Och  man! Ik verzeker je dat deze wereld er uitsluitend op uit is om iedereen te verneuken! Jij bent jong. Ik hoop dat deze paar
minuten vol wijsheid je jaren zullen bijblijven! Luister goed
naar me, kerel; als ze 't hebben over: 'Het medelijden met het
lot, met de omstandigheden van de arme mieter...', laten dan
deze woorden, die in vurige letters boven alle moordende
schijnheiligheid van onze maatschappij schitteren, een uiterst
belangrijk teken aan de wand voor je zijn, waar je niet meer zo
maar aan voorbij mag gaan zonder het belang ervan in te zien.
Hoor, ik zeg jullie, arme donders, altijd de lul in 't leven, geslagen, uitgeperst,
eeuwig en altijd zwetend, ik waarschuw jullie dat als de groten van deze aarde
interesse voor jullie beginnen te krijgen, dan is 't omdat ze op het slagveld
gehakt van jullie willen maken... Dat is het teken... 't Kan niet missen... 't Begint
met liefde voor het volk. Lodewijk XIV die trok zich tenminste geen zak van
het brave volk aan, vergeet dat niet. Lodewijk XV ook niet. Hij veegde er z'n
gat mee af. Natuurlijk was het leven in die tijd niet prettig, het leven van de
arme sloeber is nooit prettig geweest, maar ze werden niet zo hardnekkig en
verbeten om zeep geholpen als nu door onze tirannen. De kleine man, zeg ik je,
wordt alleen met rust gelaten als hij wordt veracht door de groten,
die uitsluitend uit eigenbelang of sadisme aan het volk kunnen denken... De filosofen
mag ik je daar nog op attent maken nu we 't er toch over hebben, diè zijn ermee
begonnen het brave volk van alles wijs te maken... Het volk dat alleen zijn
catechismus kende! Ze zouden 't wel opvoeden, beweerden ze... Nou! Ze
hadden heel wat waarheden te onthullen! Prachtige! Frisse! Schitterende! Je
duizelde ervan! Zo is 't! begon het brave volk te zeggen, zo is 't precies! Zo is 't
helemaal! Daar gaan we allemaal voor sterven! 't Volk wil alleen maar sterven!
Zo zijn de mensen nu eenmaal. 'Leve Diderot!' hebben ze gebruld en toen
'Bravo Voltaire!'. Dat zijn nog 's filosofen! En ook nog leve Carnot, die zo mooi
overwinningen in elkaar kon knutselen! En leve iedereen! Dat zijn tenminste
knapen die 't brave volk niet in onwetendheid en bijgeloof laten verrekken! Zij
wijzen 't de weg naar de vrijheid! Ze maken 't zelfstandig! En ze hebben niet
stilgezeten! Iedereen moet eerst de krant kunnen lezen! Dat is onze redding!
Godverdomme! En snel! Geen analfabeten meer! Die kunnen we niet meer
gebruiken! Alleen maar burgersoldaten! Die stemmen! Die lezen! En die
vechten! En die marcheren! En kushandjes werpen! In dat tempo werd 't brave
volk gauw goed rijp. Het enthousiasme over 't afwerpen van 't juk moet toch
ergens goed voor zijn, waar of niet? Danton stond niet voor Jan Lul zo mooi te
praten. Met wat gebrul, dat zo raak was dat je 't nu nog hoort, had hij in een
handomdraai 't brave volk gemobiliseerd! En dat betekende 't eerste vertrek van
de eerste bataljons geëmancipeerde bezetenen! De eerste stemmende en
vlagdronken klootzakken die Dumouriez met zich meevoerde om zich te laten
doorzeven in Vlaanderen! Dumouriez zelf, die te laat aan dit ongekend nieuw
idealistische spelletje had deelgenomen, had achteraf toch maar liever poen, hij
deserteerde. 't Was onze laatste huurling... Soldaatje spelen voor niets, dat was
wat nieuws... Zo nieuw dat Goethe, al was hij dan Goethe, z'n ogen uitwreef
toen hij in Valmy kwam. Bij het zien van die haveloze vurige cohorten die zich
spontaan kwamen laten afslachten door de koning van Pruisen voor de
verdediging van de gloednieuwe vaderlandslievende fictie, kreeg Goethe het
gevoel dat hij nog heel wat te leren had. 'Van nu af aan, galmde hij schitterend,
helemaal in overeenstemming met z'n talent, begint een nieuw tijdperk!' En
hoe! Daar het systeem uitstekend werkte, ging men daarna helden in serie
afleveren, die hoe langer hoe minder kostten omdat het systeem steeds beter
werd. Iedereen heeft zich er wel bij bevonden. Bismarck, de beide Napoleons,
Barrès wolk, door de Hervorming al aan flarden gerukt en al lang gecondenseerd tot
episcopale spaarpotten. Vroeger was het mode, als je fanatiek was, te roepen:
'Leve Jezus! Op de brandstapel met de ketters!' Maar ja, er waren niet zoveel
ketters en 't waren vrijwilligers... Terwijl we nu zo ver zijn dat onafzienbare
horden zich geroepen voelen om mee te doen als er geschreeuwd wordt: 'Aan de
galg met alle lammelingen! Met alle slappe tinussen! Met de onnozele lezers!
Met miljoenen tegelijk, hoofden rechts!' De kerels die niemand aan flarden
wilden schieten, niemand om zeep willen helpen, die stinkende pacifisten, die
moeten we in hun kladden grijpen en vierendelen! We zullen ze duizend gore
doden laten sterven! En om ze manieren bij te brengen halen we eerst hun
darmen uit hun lijf, hun ogen uit hun kassen en de jaren uit hun stinkend
kwijlerig leven! Kreperen moeten ze bij legioenen en nog eens bij legioenen, in
de pan gehakt worden, leegbloeden, stikken in gifgassen, en dat alles om het
vaderland dierbaarder, vrolijker en lieflijker te maken! En als er nog tuig bij is
dat deze sublieme dingen niet wil begrijpen, moeten ze zich maar onmiddellijk
laten begraven met de anderen, nee, toch maar niet samen met ze, maar
helemaal aan het eind van het kerkhof, onder een onterend grafschrift voor
lafaards zonder idealen, want deze schoften hebben hun grandioos recht
verloren op een stukje schaduw van het monument dat bij aanbesteding door de
gemeente op het middenpad is opgericht voor de fatsoenlijke doden, en ook
hebben ze het recht verloren iets op te vangen van de echo van de minister, die
zondag weer bij de prefect komt pissen om na het middageten bewogen z'n
smoel open te doen boven de graven...&lt;/small&gt;|Louis-Ferdinand Céline}}

.

.

== ''Inhaaloefening'' door Gerrit Komrij ==


[[File:Gerrit_Komrij_(1981).jpg|thumb|right|550px|Gerrit Komrij (1944–2012) was een homo-dichter, schrijver, vertaler, criticus, polemist en toneelschrijver uit Nederland met een voorkeur voor Portugal. Hij was van 2000 tot 2004 de Dichter des Vaderlands. Hij stond bekend om zijn virtuoze en kleurrijke taalgebruik en was een gevreesd polemist.]]

[[File:Anne Morelli.jpg|thumb|right|550px|[[Anne Morelli]] (1948) is doctor in de geschiedenis en doceert aan de ULB en interesseert zich in de Italiaanse [[immigratie]].]]


{{Citaat|&lt;small&gt;We zijn genoeg vernederd en bespot

Door halfgeleerden met hun boekenwijsheid

En met hun regelrechte lijn naar God,

Terwijl ze ons verwezen naar de ijstijd.  


We zijn genoeg voor achterlijk versleten.  

Kom vriend, de revolutie start vandaag.  

We zijn met attributen ruim bemeten.  

Dood Galilei met een motorzaag,


Trakteer Voltaire op elektroshocks,

Erasmus op een overdosis speed.  

Maak Bacon, Nietzsche, Swift weer orthodox

Door laster, centrifuge, turboprop,

En wat de Heer betreft: kruisig hem niet,

Maar plak een gele sticker op zijn kop.&lt;/small&gt;|[[Gerrit Komrij]]}}

.

[https://www.youtube.com/watch?v=VL0CZEiEz9g&amp;t=3s '''♠ BEKIJK HIER EEN PROFETISCHE [[Gerrit Komrij|G. KOMRIJ]].'''] 

.

= '''WAT IS GESCHIEDENIS?''' =

[[Bestand:Berlin_Universität_um_1900.jpg|thumb|550px|De Universiteit van Berlijn (foto uit 1900) was de eerste universiteit die - met Hegel - de geschiedfilosofie in haar aanbod opnam. Geschiedfilosofie houdt zich bezig de betekenis van de geschiedenis, analyseert de geschiedschrijving en speculeert over mogelijke teleologische principes zoals: is er een ontwerp, een doel, een richting? Ironisch genoeg vond hier in 1933 de boekenverbranding plaats, tot groot, ironisch ongenoegen van Bertolt Brecht die zijn werk niet op de lijst der afvalligen zag staan. Een Duist bibliothecaris legde in de jaren voorafgaand aan 1933 een lijst aan met boeken die het Nazi-regime niet ondersteunden, het gaat om auteurs die tegenwoordig elke cursus op de hogeschool of de universiteit sieren: Karl Marx, Frederich Nietsche, Sigmund Freud... De universiteitsgebouwen worden compleet verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog, de geallieerde bombardementen laten niets overeind. Tegenwoordig lijkt het plein weer op het oude, althans wat de fascade betreft. Het parkje is nu een plein met een ondergrondse, lege boekenkast.]]

[[Bestand:Hegel_portrait_by_Schlesinger_1831.jpg|thumb|550px|Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) doceert filosofische colleges over geschiedenis aan de Universiteit van Berlijn. Die monden uit in het postuum gepubliceerde ''Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte''. Hij beschouwt de wereldgeschiedenis als een rationeel, op vooruitgang gericht proces, geleid door de 'Wereldgeest'. Tijdens zijn professoraat in Berlijn reviseert hij de tekst zonder ophouden. De publicatie verschijnt in 1837, zes jaar na zijn dood.]]

.

Wat is veiligheids- en welzijnsgeschiedenis? Die vraag is niet makkelijk. Niet toevallig heeft geschiedenis twee betekenissen. 'Het is zowel een wetenschappelijke discipline als het onderzoeksobject van die discipline.'&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Het had gekund (maar misschien ook niet).'' In: ''De Standaard'', 21.09.2015, p. D10.&lt;/ref&gt; Met andere woorden: de geschiedenis schrijft geschiedenis over de evolutie van de wereld en over zichzelf: over de discipline, over de historicus en zijn voorkeuren en over haar eindeloze beperkingen om tot definitieve inzichten te komen. Wat is geschiedenis, is het best te beantwoorden door de geschiedenis te bekijken als een ‘actieve constructie’. '''Actief''' wil zeggen: hier deed iemand zijn best voor, zijn ''leen'' achter gelegd, gewerkt. '''Constructie''' wil zeggen: iets is gemaakt. Een architect bouwt een bouwwerk, een historicus schrijft een verhaal,  een narratieve constructie die soms meer op kunst lijkt dan op wetenschap. In het beste geval op basis van feiten, in het slechtste geval op basis van verzinsels of hallucinaties. Etymologisch gaat het woord terug op 'historie', afkomstig van het Griekse ιστορία en herkenbaar in het Engelse history/story. Geschiedenis en verhaal zijn een dansend duo.

.

Schoolbank-kinderen en veel mensen beschouwen 'de geschiedenis' als iets 'passief'. Ze slaan aan het blokken nadat een juf, een meester of een deskundige in hun klasje over het verleden kwam vertellen. Voeling is er weinig. Omdat die leerkracht of die pastoor het hen inlepelde als een 'objectieve realiteit', namen ze het voor waar aan. Geschiedenis is er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! Wat hier problematisch aan is, is het feit dat de woorden ''actief'' en ''passief'' diametraal tegenover elkaar staan net zoals de begrippen objectief en subjectief. De 'actieve constructie' is een vraag die op filosofisch vlak tot tien vragen leidt:

.

'''1.''' Wanneer begint de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.
 
'''2.''' Wie maakt de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.

'''3.''' Waarom bestaat/maakt hij of zij geschiedenis? Met andere woorden: wat is de reden waarom we over iets spreken? Wat is de reden waarom we onze lessen vullen met bepaalde inhouden? Wat is de reden waarom boekhandels elk jaar weer duizenden boeken verkopen?

.

'''4.''' Hoe maakt ''men'' de geschiedenis van het veiligheids- en welzijnsdenken? Wat doet een historicus in het archief? Hoeveel begrijpt hij werkelijk van het [[Middelnederlands|Middelnederlandse]] handschrift dat voor hem ligt? Hoe interpreteert de historicus de [[Dementie|dementerende]] dame die hij 's morgens telkens weer gaat interviewen? 

.

'''5.''' Wat is het doel van het historisch proces? Of, anders gezegd: wat wil men/ik/deze groep bereiken?

.

'''6.''' Welke richting kunnen we ontwarren in de loop van de geschiedenis en de veiligheid en het welzijn? Ofwel: gaat het vooruit of achteruit? Is de klim moeilijk of glijden we van een leien dak?

.

'''7.''' Wat is de motor van de geschiedenis? Of: welke drijfveren zorgen voor verandering? Is het de economie? De politiek? De klimaat wijziging? De...

.

'''8.''' Is er hier sprake van een betrouwbare geschiedenis of gaat het om fake news? Of, met andere woorden: zien wij de wereld zoals hij is of werken er allerlei filters op ons in?

.

'''9.''' Is geschiedenis een [[wetenschap]] of is geschiedenis [[Propaganda (communicatie)|propaganda]], [[indoctrinatie]] of [[Brainwash|brainwashing]], is geschiedenis [[Objectiviteit|objectief]], zoals dat de andere wetenschappen dat beweren? En wat is dat dan, objectiviteit?

.

'''10.''' Kon de geschiedenis anders lopen? Stel dat Hitler sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog. Of, stel dat hij op 8 oktober 1908 slaagde voor zijn ingangsexamen aan de kunstacademie in [[Wenen]], zoals [[Eric-Emmanuel Schmitt]] uitwerkt in zijn roman ''La part de l'autre'' uit 2001. Wie zal het zeggen?

.

.

== [[Tijdsgeest]] ==

[[Afbeelding:Glass-of-water.jpg|thumb|550px|Half vol of half leeg? Optimisme of pessimisme?]]

[[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|thumb|550px|[[Frans Hals]] (1582-1666) schildert [[René Descartes]] (1596-1650).]]

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; [[Renaissance|1450]] -&gt;&gt; [[Humanisme|1500]] -&gt;&gt; [[Verlichting (stroming)|1650]] -&gt;&gt; [[Glorious Revolution|1688]] -&gt;&gt; [[Franse Revolutie|1789]] -&gt;&gt; [[Industriële Revolutie|1801]] -&gt;&gt; [[Belgische Revolutie|1830]] -&gt;&gt; [[Liberalisme|1830]] -&gt;&gt; [[Socialisme|1848]] -&gt;&gt; [[Rerum Novarum|1891]] &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; [[Fin de siècle|1890]] -&gt;&gt; [[Eerste Wereldoorlog|1914]]  -&gt;&gt; [[11 november 1918|1918]] -&gt;&gt; [[Beurskrach van 1929]] -&gt;&gt; [[Machtergreifung|1933]]  -&gt;&gt; [[Verdrag van München|1938]]  -&gt;&gt; [[1945]] &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; [[1950|Zilveren jaren '50]]  -&gt;&gt; [[1960|Gouden jaren '60]] &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; [[Oliecrisis van 1973|1972]] -&gt;&gt; [[Aids|1979]] -&gt;&gt; [[Kernramp van Tsjernobyl|1986]] -&gt;&gt; [[Herald of Free Enterprise (schip, 1980)|1987]] &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; [[Berlijnse Muur|1989]]  -&gt;&gt; [[Het einde van de geschiedenis en de laatste mens|1992]] -&gt;&gt; [[The O2 (Londen)|2000]] &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; [[Nine eleven|2001]] -&gt;&gt;  [[Klimaatvluchteling|2014]] en [[Klimaatmars voor een betere toekomst|2019]] &gt;&gt;&gt; [[Coronacrisis in Europa|2020]]'''

.

;Zie ook:
* [[Longue durée]]
* [[Mentaliteit]]
* [[Mentaliteitsgeschiedenis]]
* [[Episteme (filosofie)|Episteme]]
* [[Dogma (algemeen)]]

.

== Waar halen optimisten hun mosterd? ==

.

'''1754''': Met de ontdekkingsreizen en de daarmee gepaard gaande veroveringen in Amerika, China of Perzië duiken in Europa steeds meer verhalen op van kolonisten die inheemse volken, hun gebruiken en hun politieke organisatie beschrijven. Voltaire en John Locke lezen de bestseller van pater Gabriel Sagart die bij het [[Wendat (volk)|Wendatvolk]] verbleef, [[Jean-Jacques Rousseau|Jean Jacques Rousseau]] was vertrouwd met missie- en reisverslagen uit de [[Grote Meren]] en indiaanse bronnen en [[Gottfried Wilhelm Leibniz|Leibniz]] zocht inspiratie in China.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 38-51.&lt;/ref&gt; René Descartes leert filosoferen door de Mexicaan Antonio Rubio ((1548-1615) en ontdekt bij de antikoloniale Quechua-schrijver Felipe Guaman Poma de Ayala (ca. 1535-1616) het 'ego cogito'.&lt;ref&gt;Het cartesiaanse denken zorgt voor een paradigmawissel op vier vlakken. 1. Een binair denken in of-of relaties komt in de plaats van een en-en alternatief denken. 2. Er komt de voorkeur om denken over de zaken in plaats van over de verhoudingen ertussen. 3. De wetenschap gaat de natuur domineren. 4. De Westerling reconstrueert de wereld en brengt ze onder zijn controle, alsof hij zelf god is. Daartoe neemt hij 'afstand' van de dingen met het perspectief, de kaart of de globe. De afstand stelt hem in staat om te klasseren, te meten, te catalogiseren en de kaart stelt hem in staat te veroveren. RAJ PATEL &amp; JASON W. MOORE, vertaald door Huub Stegeman. ''Een geschiedenis van de wereld in zeven goedkope zaken. Een gids voor kapitalisme, natuur en de toekomst van de planeet,'' Boom, Amsterdam, 2019, p. 65-68.&lt;/ref&gt; Dit soort kennismakingen tonen dat de samenleving niet ‘ongelijk’ hoeft te zijn en begrippen zoals vrijheid en gelijkheid, de natuurtoestand en het natuurrecht sijpelen het oude continent binnen. De normen van het absolutisme en de gedragsregels in Versailles installeerden in het zeventiende en achttiende-eeuwse Frankrijk een pikordecultuur die elk aspect van het dagelijkse leven domineert met onder- en bovenschikkingsrituelen. Het ontgaat de filosofen niet dat deze maatschappij ook anders in te richten is en om dit te onderzoeken schrijft de Académie des Sciences, Art et Belles-Lettres van [[Dijon]] een prijsvraag uit die het beste essay zoekt dat ‘de oorsprong van de ongelijkheid’ beschrijft en de vraag beantwoordt of het natuurrecht dit al dan niet rechtvaardigt. 

.
 
'''1755''': Jean Jacques Rousseau wint de wedstrijd en publiceert zijn ‘Vertoog over de ongelijkheid’ waarin hij poneert dat de jager-verzamelaar egalitair en in kinderlijke onschuld leven. De landbouwrevolutie, de verstedelijking en de staat beëindigden deze beschaafde oertoestand en bracht de mens behalve literatuur, filosofie en wetenschap ook de bureaucratie, staande legers, het patriarchaat en massamoord. In tegenstelling tot de visie van [[Thomas Hobbes]] ontwikkelt de maatschappij zich van goed naar slecht. Rousseau’s idealisme of optimisme geniet de voorkeur van het linkse politieke kamp en is in te vullen door een terugkeer naar de natuurtoestand.&lt;ref&gt;De hypothese van Rousseau is op niets gestoeld, hij was niet in staat om het verleden van 10.000 vroeger te onderzoeken. Nomadische groepen zijn niet per definitie egalitair, landbouwsamenlevingen hoeven zich niet per definitie te kenmerken door hiërarchie en privébezit en de eerste steden kenden weinig klassentegenstellingen, autoritaire heersers of krijgers. Toch duikt de hypothese nog heel vaak in de literatuur op. &lt;/ref&gt; 

.
 
Het [[optimisme]] vindt zijn wortels in de idee dat de maatschappij maakbaar is. Die maakbaarheidsidee gaat terug op historische periodes zoals de [[Renaissance]], de [[de Verlichting]] en de [[Industriële revolutie|negentiende eeuw]]. De Verlichting is misschien de belangrijkste van het trio: de verlichting gaat een stap verder dan het magische, het symbolische en het occulte denken dat de Renaissance en het [[Humanisme]] binnensijpelt. In de Verlichting ontspruit de kiem van de Industriële Revolutie. De Verlichting was niet zomaar 'filosofietje'. Het is een denken dat de totale samenleving wil veranderen en vertrekt vanuit de idee dat mensen elkaar 'aansteken'. De verlichtingsfilosofen geloven dat hun ideeën anderen 'verlichten'. Kennis komt iedereen ten goede. [[René Descartes]] hecht belang aan techniek en zou zich in onze eeuw, de 21ste, thuis voelen. Zijn [[Discours de la methode]] uit [[1637]] ligt aan de basis van de [[Encyclopédie]] die een eeuw later, in [[1751]] verschijnt. Beide werken focussen op arbeid en werktuigen, ambachtslui en werkplekken. Diderot schetst gereedschap en machines en breekt het eeuwenoude kennismonopolie van de ambachten. In de jaren zestig en zeventig van de eeuw ontwikkelt [[James Watt]] ‘zijn’ stoommachine en twee decennia later, in 1791, stimuleren het [[decreet d'Allarde]] en de [[Wet le Chapelier]] (genoemd naar de [[Bretagne (schiereiland)|Bretoense]] en [[Jakobijnen|Jakobijnse]] advocaat [[Isaac Le Chapelier]]) de ondernemingsvrijheid. Het beginsel is nobel: 'Iedereen is vrij om de handel, het beroep, de kunst of het ambacht uit te oefenen dat hem goed dunkt.' Tegelijk schaffen deze verordeningen de ambachten met hun kennisoverdracht van vader op zoon af. Arbeidsstructuren zoals [[Coalitie|coalities]], [[Corporatieven|corporaties]] en [[gilden]] die eeuwen de toegang tot een beroep belemmerden, verdwijnen. Tegelijk verdwijnt de [[Sociale zekerheid|sociale bescherming]]. [[Vakbonden]] en [[staken]] worden gecriminaliseerd. De Wet, de [[encyclopedie]] en de stoommachine begeleiden de rouwstoet van de ambachtslui naar het kerkhof en verwelkomen de fabriek en de machine. België schaft de [[Wet Le Chapelier]] af op 25 mei [[1867]]. Tot die dag 'camoufleren' arbeidersorganisaties en vakbonden zich als [[Ziekenfonds (België)|ziekenfondsen]] of ‘onschuldige’ verenigingen. 
 
Tijdens de zeventiende en de achttiende eeuw groeit het idee van de wetmatigheden in de natuur én in de samenleving. De gedachte dat het menselijk gedrag te berekenen - mechanisch - is kan de wereld verbeteren. De [[Theïsme|theïstische]], de bovennatuurlijke, middeleeuwse God die willekeurig ingrijpt - om te belonen en te bestraffen - ruimt plaats voor de [[Deïstisch|deïstische]] God. Deze God is de schepper van alles, een mechanieker die zijn schepping zo inricht, dat ze zonder zijn bemoeienis draait. De ultieme metafoor omschrijft God als klokkenbouwer. Dit denken manifesteert zich in het vroeg liberaal economisch denken. In Frankrijk komt dit tot uiting in de [[[[Fysiocratisme|fysiocratie]]]] van [[François Quesnay]] (1694-1774). Grondbezit en berekend individualisme liggen er aan de basis van rijkdom, succes en bestaansmiddelen. In Engeland leidt het tot de klassieke economie van [[Adam Smith]] die het onberekenbare natuurrecht en de goddelijke ordening ([[Onzichtbare hand|de onzichtbare hand]]) centraal stelt: arbeid als successleutel. Zo zijn beide economische systemen een reactie op het zero-sum game (wat de ene partij wint, verliest de andere), van het [[mercantilisme]] dat van de 16e tot 18e eeuw dominant was en welvaart haalt uit het edelmetaal, geroofd in de nieuwe wereld. Weinig van de onderstaande verlichtingsfilosofen maken de [[Franse Revolutie]] mee (op de drie laatste na).
 
.
 

'''♥ [https://www.youtube.com/watch?v=wQcEjBPYXi8 LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE VERLICHTING (28 min.).]'''

 
 .
 
 '''1.''' [[René Descartes]] (1596-1650) en het [[rationalisme]], [[logica]] en [[onderzoek]] in tegenstelling tot het elitaire (enkel de elite is in staat om te leren), het [[esoterisme]], de [[alchemie]], het symbolische en het [[magisch denken]]. '''[https://www.youtube.com/watch?v=CAjWUrwvxs4 FILM, 8.48 min.]'''
 
 .
 
 '''2.''' De onstuitbare honger naar feiten en kennis van de encyclopedisten [[Jean Le Rond d'Alembert]] (1717-1783) en [[Denis Diderot]] (1713-1784) en hun nieuwe bijbel: [[Encyclopedie de Diderot et d'Alembert|l'encyclopedie]]. '''[https://www.youtube.com/watch?v=5WafMMlNSb8 FILM 2.49 min.]'''
 
 .
 
 '''3.''' [[John Locke (filosoof)|John Locke]] (1632-1704) en het [[empirisme]]. '''[https://www.youtube.com/watch?v=bZiWZJgJT7I FILM, 9.14 min.]'''
 
 .
 
 '''4.''' [[Isaac Newton]] (1623-1723) en het oorzakelijk denken '''[https://www.youtube.com/watch?v=s2YZN2L700Q FILM, 53.38 min.]'''
 
 .
 
 '''5.''' [[Montesqieu]] (1689-1755) en de [[scheiding der machten]] '''[https://www.youtube.com/watch?v=gExrynQC4IU FILM, 4.22 min.]'''
 
 .
 
 '''6.''' [[Voltaire]] (1694-1778) en het recht op [[vrije meningsuiting]] en het [[deïsme]]. '''[https://www.youtube.com/watch?v=LAzKGkTIKpg&amp;list=PLkeO6Zg_ybk5ZE25Ub8W24yQAgPDEjrEh&amp;index=6&amp;t=29s FILM 12.15 min.]'''
 
 . 
 
 '''7.''' [[Jean Jacques Rousseau]] (1712-1778) over de [[opvoeding]] en zijn [[Emile, of Over de opvoeding|Emile]]. '''[https://www.youtube.com/watch?v=81KfDXTTtXE FILM 7.46 min.]'''
 
 .
 
 '''8.''' [[Jeremy Bentham]] (1748-1832) over het grootste geluk voor iedereen in een [[Panopticum (architectuur)|panoptische]] infrastructuur. '''[https://www.youtube.com/watch?v=Myal-NSlIGA FILM 4.01 min.]'''
 
 .
 
 '''9.''' [[Adam Smith]] (1723-1790) zet de verlichtingsideeën om in een economische theorie en lanceert in zijn ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' de '[[Onzichtbare hand|de onzichtbare hand]]'. '''[https://www.youtube.com/watch?v=ejJRhn53X2M FILM 6.43 min.]'''
 
 .
 
 '''10'''. [[Immanuel Kant]] (1724-1804) maakt een synthese van het bovenstaande in zijn &quot;Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?&quot; in 1784 als antwoord op een prijsvraag. Daarin zegt hij: 'Verlichting is het loskomen van de mens uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen zonder de ander. '''[https://www.youtube.com/watch?v=nsgAsw4XGvU FILM 8.12 min.]'''
 

.

.


;Hoofdpersonages van het absolutisme en de verlichting

.

&lt;gallery&gt;
File:Descartes_Discours_de_la_Methode.jpg|0. '''Voorpagina van Discours de la Méthode uit 1637.'''
File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|1. '''[[René Descartes]] (1596-1650).'''
File:Jean_Le_Rond_d%27Alembert,_by_French_school.jpg|2. '''[[Jean le Rond d'Alembert]] (1717-1783).'''
File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|3. '''[[Denis Diderot]] (1713-1784).''' 
File:Encyclopedie_de_D%27Alembert_et_Diderot_-_Premiere_Page_-_ENC_1-NA5.jpg|4. '''Eerste bladzijde van l'Encyclopedie.'''
File:John_Locke.jpg|5. '''[[John Locke (filosoof)|John Locke]] (1632–1704).''' 
File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|6. '''[[Isaac Newton]] (1643–1727).''' 
File:Montesquieu_1.png|7. '''[[Montesquieu]] (1689–1755).'''
File:Immanuel_Kant_(painted_portrait).jpg|8. '''[[Immanuel Kant]] (1724-1804).''' 
File:Atelier_de_Nicolas_de_Largillière,_portrait_de_Voltaire,_détail_(musée_Carnavalet)_-002.jpg|9. '''Voltaire (1694–1778).'''
File:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|10. '''Jean-Jacques Rousseau (1712-1778).''' 
File:Social_contract_rousseau_page.jpg|11. '''[[Het maatschappelijk verdrag]].'''
File:EmileTitle.jpeg|12. '''[[Emile, of Over de opvoeding]].'''
File:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|13. '''[[Madame de Pompadour]], minnares van [[Lodewijk XV]] streed tegen de [[Cesuur (geschiedenis)|censuur]] van l'Encyclopédie. Op haar tafel staat deel IV.'''
File:James_Watt_by_Henry_Howard.jpg|14. '''[[James Watt]] (1736–1819), uitvinder van de stoommachine.''' 
File:François_Quesnay.jpg|15. François Quesnay.
File:Smith_-_Inquiry_into_the_nature_and_causes_of_the_wealth_of_nations,_1922_-_5231847.tif|16. '''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'''.
File:AdamSmith.jpg|17. '''Adam Smith.'''
File:Louis_XIV_of_France.jpg|18. '''[[Lodewijk XIV]].'''
File:Koning_Louis_XV;_Hyacinthe_Rigaud.jpg|19. '''[[Lodewijk XV]].'''
File:Ludvig_XVI_av_Frankrike_porträtterad_av_AF_Callet.jpg|20. '''[[Lodewijk XVI]].'''
File:Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg|21. '''[[Marie Antoinette van Oostenrijk|Marie Antoinette]].'''
File:Women%27s_March_on_Versailles01.jpg|22. '''Vrouwen op de weg naar Versailles. Brood, geen taart!'''
File:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|23. '''[[Vrijheid, gelijkheid en broederschap]].'''
File:LouisXVIExecutionBig.jpg|24. '''Onthoofding van Lodewijk XVI op de Place de la Révolution, nu [[Place de la Concorde]].'''
File:Jacques-Louis_David_-_Marie_Antoinette_on_the_Way_to_the_Guillotine.jpg|25. '''[[Jacques-Louis David]] tekent Marie Antoinette op weg naar het schavot.'''
File:Exécution_de_Marie_Antoinette_le_16_octobre_1793.jpg|26. '''Executie van Marie Antoinette.'''
File:Robespierre.jpg|[[Maximilien de Robespierre|27. '''Maximilien-Marie-Isidore de Robespierre]] (1758-1794).'''
File:Gros_-_First_Consul_Bonaparte_(Detail).png|28. '''[[Napoleon Bonaparte]] (1769-1821).'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Waar halen pessimisten inspiratie? ==

[[File: Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg|thumb|550px|Het Fin de Siecle is een decadente periode tussen 1890 en 1914. Twee kernwoorden  - schoonheid en de dood in het vooruitzicht - duiken overal op, zoals in dit symbolische schilderij van Leon Spilliaert. Zijn 'Absintvrouw' uit 1907 toont het thema: jonge mooie vrouw is op het einde van haar leven, het leven is als een scheut absint (let op de arm) weggevloeid. De kleuren zijn al in de rouw: donkerblauw, zwart en paars.]]

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-R06610, Oswald Spengler.jpg|thumb||550px|Oswald Spengler]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=qPRn-XRLM_c '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: DE PESSIMISTEN (30 Min.)'''].

.

1651: [[Thomas Hobbes]] - geboren in 1588, bij de aanval van de Spaanse Armada op Engeland waarbij zijn moeder ongekende angsten kende - betoogt in zijn boek [[Leviathan (boek)|Leviathan]] dat de oertoestand van de mens eenzaam, arm, wreed en kort is. Iedereen vecht er tegen iedereen. Mensen zijn vals en egoïstisch, cynisch en berekend. Met deze [[Theologische]] vraag komt Hobbes tot deze probleemstelling: is de mens van nature goed of slecht? Goed en kwaad zijn begrippen die de mens, net zoals God, maakt om te vergelijken. Dieren kennen de kunst van het vergelijken niet in die mate als een mens. Hobbes is ondanks zijn lijfspreuk 'Fear and I were twins' optimistisch gesteld: de staat - een begrip dat zich in de tijd van Hobbes ontwikkelt - levert de instrumenten die de honger naar macht, roem en bezit in toom houden. Op dit moment geeft de rechterzijde van het politieke spectrum de voorkeur aan dit model: ze noemen het realisme. Anderen noemen het pessimisme of wantrouwen. Hobbes' en zijn volgelingen laten het verhaal over het ontstaan van de mens van het slechte naar het goede evolueren in tegenstelling tot Rousseau's volgelingen. Die zien de menselijke evolutie van goed naar slecht met de gedachte vroeger was alles beter. Beiden zijn in dit opzicht lineaire denkers: de geschiedenis voltrekt zich volgens een lijn, een glijbaan die je kan opklimmen (met veel moeite, maar als je de top bereikt, dan ben je er!) of kan afglijden (met veel plezier en gemak, om op te geven). Deze evoluties contastereren met de circulaire denkers zoals de Duitse [[Cultuurgeschiedenis|cultuurhistoricus]] [[Oswald Spengler]] (1880-1936), de vader van het [[cultuurpessimisme]]. Zijn voornaamste werk ''De ondergang van het Avondland'' schopt het tot een bestseller dankzij [[Elisabeth Förster-Nietzsche]], de zus van [[Friedrich Nietzsche]]. Het boek toont een cyclische [[Cyclustheorie|cultuurgenese]] die de ontwikkeling van samenlevingen vergelijkt met het ritme van het mensenleven of dat van de seizoenen. Een mens: geboren, groei, volwassenheid, bejaard, sterft. Dagen (24 uur), maanden (de verwijzing naar de maancyclus) en seizoenen (vormen samen een jaar en herhalen zich dan) doen iets gelijkaardigs. In de lente ontluikt nieuw leven, de zomerse bloei zorgt voor nakomelingen (zaad), een herfstige oude dag tot de winter (de dood) intreedt. Diverse wereldbeschavingen bewijzen Spenglers theorie: De [[Babylonië|Babylonische]], de [[Oude Egypte|Egyptische]], de [[Chinese oudheid|Chinese]], de [[Indische beschaving|Indische]], de [[Meso-Amerika|Indiaans-Mexicaanse]], de [[Klassieke oudheid|Grieks-Romeinse]] en de [[Arabieren|Arabische]], de [[Joden|Joodse]] en de [[Byzantijnen|Byzantijnse beschaving]]. Het boek en de theorie zijn een tegenreactie op het verlichtingsdenken dat een maakbaar Europa voor ogen ziet. Spencer voorspelt dat die rationele maatschappelijke structuur een einde kent. Kort voor zijn dood schrijft hij dat het Duitse rijk snel zal ophouden te bestaan.  

.

1884: De grilligheid en de ambivalentie van de negentiende eeuw dwingen kunstenaars, intellectuelen en politici op het einde van de eeuw tot een reflectie over de voorbije en aan gang zijnde industrialisatie. In Engeland publiceert [[Arnold Toynbee]] in 1884 zijn ''Lectures on the Industrial Revolution'' waarin hij de industrie als oorzaak aanduidt voor het '''morele verval''' van de arbeiderklasse. De technische en wetenschappelijke successen van de mechanisatie leiden tot het failliet van de traditionele ambachten en loodst vrouw en kind naar de fabriek waar ze nauwelijks weten welk product ze maken.

.

Op het einde van de eeuw is de tussentijdse balans niet florissant: de onmacht van de prille democratie (de juridische en sociale bevrijding van het individu blijkt – voorlopig - een illusie), het koloniaal beheer, de kapitalistische klassenjustitie, het elitaire stemrecht dat de gegoede klassen bevoordeelt, het lijden van het proletariaat… al deze pijnpunten brengen mensen sociaal en psychologisch in de war. Beloofde de [[Industriële Revolutie]] dan geen rijkdom en overvloed? Beloofde de onstuitbare techniek dan geen wereldwijd transport en een internationale economie? Ging het oneindige aantal uitvindingen niet afrekenen met armoede, hongersnood, epidemieën, kindersterfte en achterlijkheid? De negentiende eeuw heeft een [[Januskop]]: het succesverhaal van stoom, infrastructuur en amusement botst met sceptische en pessimistische stemmen vol wantrouwen. Niet iedereen begroet de vooruitgang met gejuich. 

.

De psychiater [[Sigmund Freud |Freud]], de filosoof [[Nietzsche]], schrijvers zoals [[Emile Zola]] en [[Oscar Wilde]], kunstenaars zoals [[Leon Spilliaert]] zijn er de gezichten van. Hun cultuurkritiek focust op het beest in de mens. Is de mens te beschaven? Achter het menselijke gezicht huizen de onderdrukte driften van Eros en Thanatos, de hysterie en de angst voor het anale. Het idee dat God dood is, duikt op bij Nietzsche en de evolutieleer van [[Charles Darwin]] botst met de Bijbel. Gods dood stelt de begrippen waarheid en cultuur en vooruitgang, modernisering en maatschappij in vraag. Die begrippen blijken geen product van het rationalisme en de Verlichting, maar een complot van tirannieke, gewelddadige machtsmensen: een roedel roofdieren, een ras veroveraars die de dwalende massa in hun klauwen houdt. De enige optie is de schoonheid van het sterven. Enkel de esthetica van de dood rest, nu de maatschappij een terminale patiënt blijkt. Het komt tot uiting in het [[Decadentisme|decadente]], de luxueuze overbeschaving vol [[estheticisme]], [[escapisme]] en het uiterlijke vertoon van het [[dandyisme]] (denk tegenwoordig aan Pim Fortuyn, Thierry Baudet, Theo Hiddema, Dries Vanlangenhove), vol [[Nihilisme (filosofie)|nihilisme]] (sociale mobiliteit is een idioot idee), [[misogynie]] (vrouwonvriendelijkheid vanuit het gevoel dat vrouwen vuil en neerslachtig zijn) en a-politieke gedrag (democratie leidt nergens toe). Deze opvallend geklede intellectuelen hebben de vileine commentaar klaar voor hun rivalen. Ze voelen zich tegelijk -hoe paradoxaal ook- verloren in hun eigen tijd en superieur tegelijk, ze zijn verheven en provoceren met dubbelzinnigheden, verwijzen graag naar de oudheid (vroeger was het beter) en gebruiken ironie. 

.

Het [[Fin de Siecle]] of het einde van een tijdperk - ook de [[Belle époque]] genoemd (denk aan het [[impressionisme]], de [[Jugendstil]], de cinematografie) - loopt van pakweg 1890 tot het einde der tijden: het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het zijn [[Narcisme|narcisten]]: ‘Een dandy leeft en slaapt voor zijn spiegel’ noteerde [[Charles Baudelaire]]. Toch is het narcisme niet te herleiden tot het individu, het omvat een hele cultuur (Christopher Lasch in 1978: ''The Culture of Narcissism'') en een narcistische cultuur legt de lat hoog.&lt;ref&gt;Mia Doornaert laat de Belle époque beginnen in 1870 en eindigen met de Tweede Wereldoorlog. Zo zie je dat er op de historische periodes marge kan zitten. Lees ook: JAN VAN HEEMST. ''Tussen gen en globe. Europese Cultuurgeschiedenis'', Ad. Donker, Rotterdam, 2012, p. 340 ev. Dat negatieve geluid van [[Arnold Toynbee]] uit het einde van de negentiende eeuw, contrasteert met de visie van T.S. Ashton die aan de vooravond van de zilveren jaren vijftig die hij publiceert in ''The Industrial Revolution, 1760-1830''. In dat boek uit 1948 benadrukt Ashton het positieve en de verworvenheden van de negentiende eeuw. Vgl. DE KOCK CATHERINE &amp; DE VUGT GEERTJAN. ''Waarom zijn er zoveel rechtse dandy’s?'' In: ''De Standaard'', 2 april 2019, p. D11.&lt;/ref&gt; 
 
. 

.

== Dialectiek ==

.

Het dialectisch denken of het denken in tegenstellingen haalt [https://www.youtube.com/watch?v=fSQgCy_iIcc&amp;t=173s Karl Marx] bij [https://www.youtube.com/watch?v=H5JGE3lhuNo Georg Wilhelm Friedrich Hegel]. 

;Voorbeeld 1:
Paul Ricouer ziet drie fasen in het lezen van de bijbel:
* These: als een ‘fantastisch boek’: naïef gelezen als een sprookje tijdens een miraculeuze kindertijd (story)
* Anti-these: Een ‘historisch boek’: de kritische lezing (history) met historische personages
* Synthese: Een ‘levensboek’: als antwoord op zinvragen over de toekomst, het nu en vroeger, hier en elders (transhistory)

;Niet dat er altijd een synthese komt...
* These: De Katholieke Middeleeuwen met de klemtoon op beelden
* Anti-these: De reformatie met de klemtoon op woorden
* Anti-anti-these: De contrareformatie en de barok
* Anti-anti-anti-these: het classisisme

;Voorbeeld 2:
* These: Het absolutisme van Lodewijk XIV
* Anti-these: De Verlichting en haar romantisch optimisme
* Synthese: De Franse Revolutie-idee (vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid) met gewelddadige leiders zoals Robespierre en Napoleon

;Voorbeeld 3:
* These: De Franse Revolutie
* Anti-these: De [[Restauratie (Frankrijk)|Restauratie]]
* Synthese: Het [[positivisme]] van [[Auguste Comte]]

;Voorbeeld 4:
* These: Het optimisme van de Verlichting
* Anti-these: Het pessimisme en het determinisme van het Fin de Siècle, het impressionisme
* Synthese: de dialectiek van Marx

;Voorbeeld 5:
* These: het kleuterkind met een goddelijke adoratie voor zijn vader
* Anti-these: de puber waarbij de vader een loser is
* Synthese: de jongvolwassene met een realistisch ouderbeeld

;Voorbeeld 6:
In de kunstgeschiedenis zijn er talloze voorbeelden van tegenstellingen die elkaar opvolgen: 
* Realisme en Impressionisme: Realisme is een kunststroming die zich richt op het weergeven van de werkelijkheid, terwijl Impressionisme  indrukken vastlegt.
* Barok en Rococo: Barok is een kunststroming die zich kenmerkt door dramatische effecten, terwijl Rococo zich kenmerkt door lichtere, meer decoratieve elementen.
* Kubisme en Futurisme: Kubisme staat voor geometrische vormen, het Futurisme zoekt beweging en snelheid.
* Romantiek en Realisme: Romantiek richt zich op emotie en verbeelding, het Realisme wil de werkelijkheid tonen zoals die is.
* Surrealisme en Dadaïsme: Surrealisme zoekt naar het onderbewuste, het Dadaïsme daagt de conventionele kunst uit.
* In de kunstgeschiedenis is er sprake van synthese wanneer twee tegenstellingen worden samengevoegd tot een nieuwe stijl. Een voorbeeld hiervan is het Postmodernisme, dat elementen van verschillende stijlen combineert.

.

.

== De Ist-familie telt (te) veel leden ==

.

[[Bestand:David Van Reybrouck.jpg|thumb|550px|[[David Van Reybrouck]] ziet kenmerken van het 21ste-eeuwse populisme in het socialisme uit de negentiende eeuw. Hij schrijft één lange redenering met als conclusie dat er in de kennismaatschappij aandacht nodig is voor laaggeschoolden. Dat komt de democratie alleen maar ten goede. Tien jaar na zijn lange redenering, in 2019, komt er het initiatief voor een [[Jezuïeten|Jezuïetenschool]] in [[Molenbeek-Saint-Jean|Molenbeek]] en kan Van Reybrouck een experiment aangaan in de Duitstalige gemeenschap.]]

[[Bestand:Jose_Ortega_y_Gasset.jpg|thumb|550px|[[Jose Ortega y Gasset]], geen optimist. Ortega is kritisch over de massa die hij definieert als gelijk ieder ander. De massamens is onbescheiden, zonder zelfkritiek en respectloos voor autoriteit en staat tegenover de elite. Ortega roept de aristocratie op om de leiding te nemen bij cultureel verval.]]

Aan de uitersten van het spectrum staan de optimist en de pessimist. Een ander spectrum is te vormen tussen de realist en de idealist. Tussenin liggen vele interpretaties van de geschiedenis. Belangrijk is de [[betrouwbaarheid]] van wat men beweert. Hoe kan je dit nagaan? Dat gebeurt via twee strategieën: [[Mediawijsheid|mediawijsheid]] en historische kritiek. Iedereen gaat aan de slag met de werkelijkheid en maakt er iets van op zijn eigen originele wijze. Enige waakzaamheid is echter geboden.

.

;1. De [[Optimistisch|optimist]]
* Is zonder meer optimistisch wat de toekomst betreft. Technologie zal ons redden, de wereld kent alleen maar vooruitgang. Een mooie passage uit [[Milan Kundera]]'s '''Ondragelijke lichtheid van het bestaan''' illustreert dit optimisme. Verder is Kundera geen typische optimist.

.

;2. De [[Pessimisme|pessimist]]
* Doemdenkers zoals: [[Louis-Ferdinand Céline]], [[Oswald Spengler]], [[José Ortega y Gasset]], [[Johan Huizinga]].

.

;3. De [[Marxist]] en de [[communist]]
* Van [[Karl Marx]] tot [[Raoul Hedebouw]].

.

;4. De [[populist]]
* Vertaalt de historische boodschappen in eenvoudige termen en gebruikt zijn verhaal voor een eigen gewin. [[Dictator (modern)|Dictators]] neigen vaak naar dit type. [[Pleidooi voor populisme|Een positieve invulling aan het begrip vinden we hier]].

.

{{Cquote|'''Hij (de populist) weet wat het volk wil, en dat moet volstaan. Daardoor duldt hij geen tegenspraak, daardoor  heeft hij een gloeiende hekel aan het debat. Het parlement, de grondwet, de gebruikelijke democratische procedures zijn voor hem eerder hindernissen dan politieke verworvenheden. In die betekenis is populisme in wezen antidemocratisch en antiparlementair; sommigen spreken zelfs van 'proto-totalitair'. Dit duistere populisme miskent het wezen van de democratie.'''|David Van Reybrouck}}

.

;5. De [[cartoonist]]
* Een standup comediën die van alles een grap maakt, mensen een spiegel voorhoudt door middel van een grap. Niet altijd in dank afgenomen. Denk aan de Bataclan en [[Charlie Hebdo]].

.

;6. De [[Relativisme|relativist]]
* Relativeert alles kapot. Problemen bestaan nauwelijks.

.

;7. De [[Structuralisme (sociale wetenschappen)|structuralist]]
* De structuren bepalen het denken. Individueel maakt een mens nauwelijks keuzes.

.

;8. De [[kapitalist]]
* Denkt alleen maar in economische modellen: leiders zijn managers, winners en een probleem los je op met een businesmodel. 

.

;9. De [[journalist]] en de [[columnist]]
* [[Stefan Zweig]]

.

;10. De [[illusionist]]
* Goochelaars en charlatans die aan de slag gaan met de werkelijkheid

.

;11. De [[Hyperbool (stijlfiguur)|hyperbolist]]
* Vergroot alles uit, overdrijft

.

;12. De [[realisme|realist]]
* 'tja. Die hebben we nog niet gevonden :-)

.

;13. De [[polemist]]
* Slaagt er in om partijen die hetzelfde nastreven in ruzie te steken. Zelf komt hij er ongezien mee weg. Een spreekwoord kenmerkt hem: 'Twee honden willen een been, de derde komt er mee heen.'

.

;14. De [[hedonisme|hedonis]], de [[narcist]], de [[egoïst]] en de [[Donald Trump|Trumpist]]
* Aarzelt niet om publiekelijk te liegen en benoemt alles wat hem of haar tegen de haren instrijkt [[fake news]]
* Denkt alleen aan zichzelf en gaat daarvoor over lijken?
* Houdt van zelfverheerlijking. 

.

;15. De [[perfectionist]]
* Streeft perfectie na ten koste van alles.

.

;16. De [[encyclopedist]]
* Verzamelt kennis, zoveel mogelijk objectieve kennis om op basis van deze 'ratio' gedegen beslissingen te kunnen nemen.

.

;17. De [[anarchist]], de [[andersglobalist]] en de [[activist]]
* Is te zien op manifestaties en betogingen. Roept en staat op de barricaden.
* Stelt het systeem in vraag, doorgaans op een speelse, ongevaarlijke manier.

.

;18. De [[negationisme|negationist]]
* Negeert toekomstige problemen (klimaatopwarming), of negeert wat er in het verleden gebeurde (holocaust). In sommige samenlevingen is negationisme strafbaar.

.

;19. De [[Ecologisme|ecologist]]
* Ziet ecologie als een religie.

.

;20. De [[royalist]]
* Is koningsgezind.

.

;21. De [[propagandist]] en de [[evangelist]]
* Tracht aanhangers te vinden voor zijn gedachtengoed via de publieke opinie, vaak is de info eenzijdig of verzonnen.
* Loopt over van bekeringsdrang.

.

;22. De [[sadist]]
* Houdt ervan om zijn tegenstanders te pijnigen. 

.

;23. De [[Nationalistisch|nationalist]]
* Nationalisme is een ideologie die de staat als historische eenheid ziet. Soms gaat dit gepaard met idee van exceptionalisme om de eigen identiteit af te grenzen tegenover anderen. 

.

;24. De [[Separatistisch|separatist]] 
* Separatisme streeft naar de terugtrekking uit een bestaande staat en het oprichten van een eigen.

.

;25. De [[Futurisme|futurist]]
* Probeert te voorspellen hoe de toekomst er zal uitzien.

.

;26. De simplist
* Stelt alles te eenvoudig voor.

.

;27. De [[Idealisme|idealist]]

.

.

;Aan de toog

'''VRAAG''': Moet ik al deze typetjes kennen?
 
'''ANTWOORD''': Uiteraard niet.

.

'''VRAAG''': Waarom voer je ze hier dan ten tonele?

'''ANTWOORD''': Omdat politieke debatten of monologen tegenwoordig vaak beginnen met het definiëren van de tegenstander, in plaats van het positioneren van het eigen zelf. Voor wie de debatten van op afstand volgt, klinkt dit abstract, maar een voorbeeld maak veel duidelijk. Als Wouter Beke (CD&amp;V) in [[de Zevende Dag]] opdaagt (3.02.2019) en onmiddellijk zegt hoe NVA en GROEN denken over de vraag die hij krijgt voorgeschoteld, getuigt dit van [[framing]], iets wat doorgaans de media wordt verweten. Het is een techniek die de laatste jaren zijn intrede deed, het is een vorm van stereotypering waar de [[democratie]] niet bij gebaat is. 

.

'''VRAAG''': Een beetje zoals [[Anuna De Wever]] niet weet of ze een man of een vrouw is?

'''ANTWOORD''': Inderdaad, je hoeft de wereld niet in categorieën op te delen. Anuna zegt: Als ik weet en ervan overtuigd ben dat ik mezelf ben - ik ben Anuna - dan volstaat dat. Niemand hoeft mij te definiëren.

.

'''VRAAG''': Maar hoe weet je dan met wie/wat je te doen hebt? Zo is er toch geen duidelijkheid meer? 

'''ANTWOORD''': Waarom zou dat moeten? Waarom wil je duidelijkheid?

.

'''VRAAG''': Ik ben eigenlijk op zoek naar de [[waarheid]]. Dat lijkt me een beter begrip.

.

'''ANTWOORD''': Zou de geschiedenis de waarheid kunnen brengen? Is waarheid geen begrip waar [[priesters]] of andere religieus geïnspireerde mensen van houden? Geschiedenis is een wetenschap en die houdt zich bezig met 'betrouwbaarheid' van informatie. Hoe dat in elkaar zit, leg ik je hieronder uit. 

.

.

== Schema ==

.

[[File:Karl_Marx_001.jpg|thumb|550px|[[Karl Marx]] ontwikkelt zijn geschiedenisvisie volgens de [[dialectiek]] van zijn voorloper [[Hegel]]: [[These-antithese-synthese|these, antithese en synthese]]. Weber is evenzeer een 'dief': hij ontleent de begrippen aan Fichte die ze op zijn beurt stal bij Kant. Hegel streeft naar een totaalconcept van wetenschap en godsdienst, esthetica en filosofie en bekijkt de werkelijkheid als een proces van tegenstellingen, geen statisch zijn en drukt dit uit met 'aufheben' wat optillen, afschaffen en bewaren betekent. These, antithese en synthese? [http://ondemand-pdl.lwc.vrtcdn.be/legacy/radio1/11_proletariersallerlanden-snip_hi.mp3 Luister hier naar een erg interessante radio-bijdrage over Marx] of [https://www.youtube.com/watch?v=9FaOKNpAiIM bekijk deze reportage].]]

.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Visies op geschiedenis !! Pessimisme !! Optimisme !! [[Dialectiek]]
|-
| '''Wie maakt ze?''' || [[Louis-Ferdinand Céline|L.F. Céline]] || [[Milan Kundera|M. Kundera]] || [[Karl Marx|K. Marx]]
|-
| '''Richting''' || Circulair || Lineair || Spiraal
|-
| '''Resultaat''' || Doemdenken || Vooruitgangsdenken || Determinisme
|-
| '''Gevolgen''' || Ironie, cynisme|| Vrijheid, verantwoordelijkheid || Strijd
|-
| '''Doel''' || Doelloos || Groei || Klasseloze staat
|-
| '''Motor''' || Domheid || [[Verlichting (stroming)|Verlichting]] || Economie &amp; het [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Wikipediaklas/Sociaal_Cultureel_Werk|middenveld]]
|}

.

.

== Objectiviteit? ==

.

;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Grey square optical illusion.PNG|thumb|Vierkant A heeft precies dezelfde grijskleur als vierkant B ([[:file:Same_color_illusion_proof2.png|bewijs]])
Bestand:Grid illusion.svg|thumb|Flikkerend rooster. Het lijkt of er zwarte vlekken verschijnen
Bestand:Gradient-optical-illusion.svg|thumb|De grijze balk heeft overal dezelfde kleur
Bestand:Tribar.png|thumb|De [[Penrose-driehoek|driehoek van Penrose]]. Een driedimensionale figuur die niet kan bestaan
Bestand:Onm_kubus2.png|Onmogelijke kubus
Bestand:Impossible staircase.svg|Oneindige trap
File:Blivet.png|[[Blivet]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''GESCHIEDENIS ALS CONSTRUCTIE''' =

[[File:Kortrijk-Groeningemonument.jpg|thumb|right|550px|Kortrijk, Groeningemonument uit 1906 (beeldhouwer Godfried Devreese). In [[Vlaams-nationalistische]] kring symboliseert deze slag de [[taalstrijd]]. De [[Vlaamse Gemeenschap]] riep in [[1973]] 11 juli als [[feestdag van Vlaanderen]] uit.]]

.

Geschiedschrijving is, net als het nieuws, onderhevig aan trends. Het is niet zo dat de ‘geschiedenis’ het verleden objectief in beeld brengt. Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Zo is het resultaat van hun denkwerk verschillend. 'Al zolang ze bestaat, heeft de geschiedschrijving een ingewikkelde band met de politieke macht' schrijft [[Anne Morelli]] in haar boek ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië.'' Jacques R. Pauwels heeft het iets recenter over ''De grote mythen van de moderne geschiedenis.'' Hij steekt van wal met 'Mythen zijn geen leugens' maar fantasieverhalen met een kern van waarheid. Mythes bevatten 'een kern van historische werkelijkheid maar dienen niet om die werkelijkheid uit de doeken te doen. Ze streven ernaar mensen te socialiseren, hen met de stand van zaken in hun maatschappij tevreden te stellen of minstens te verzoenen, ook - en vooral - wanneer er eigenlijk goede redenen bestaan om ontevreden te zijn met de status quo en verandering te willen, eventueel zelfs radicale, revolutionaire verandering.'&lt;ref&gt;JACQUES R. PAUWELS. De grote mythen van de moderne geschiedenis. Epo, Berchem, 2019, p. 7-8.&lt;/ref&gt;

.

.

== Geschiedenis en macht ==

.

Het lijkt op wat Morelli schrijft: 'Vanaf de oudheid heeft de historicus de machtshebbers bezongen, hun veroveringen gelegitimeerd, vanuit het verleden hun identiteit bepaald en hun voorouderlijke deugden verheerlijkt. De historicus gaf de natie zijn wortels. Te vaak vergeten we dat de historicus buiten zijn onderzoek kan. De historicus is een kind van zijn tijd, heeft zijn aandachtspunten en zijn blinde vlekken, zijn sympathieën, banden en kent de dingen waar hij beter niets over schrijft. De historicus is soms een militant of een machtsdienaar. Zo ‘maakt’ hij -bewust of onbewust - het verleden. Dé voorbeelden vinden we in de 19de eeuw, toen de [[Romantiek (stroming)|romantiek]] naar de ziel van het volk zocht, ter onderscheid met anderen. Historici zochten de ziel en vonden ze in het verleden vol 'feiten' die, met de nodige rangschikking en interpretatie, voor deze identiteit zorgden. Deze 'mythen' toonden dat bodem en ras in een ver verleden al onze identiteit vormden.'&lt;ref&gt;MORELLI ANNE (Ed.). ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië''. Epo, Berchem, 1996, pp. 7-21.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== Anne Morelli ===

.

Aanvankelijk werd het boek van [[Anne Morelli]] verspreid onder de titel ''Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie.'' In enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek historische en politieke reacties uit. Het magazine ''Front National de Belgique'' beschuldigde het boek de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam van de Belgen te besmeuren. Zo argumenteert FNB: 'Het maakt ons verleden en onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreem rechts gebruikte de argumenten in haar pamfletten. 

.

.

=== Kortrijk 1302-1902 ===

.

[[Johan Tollebeek|Jo Tollebeek]] en Tom Verschaffel ontmaskeren in de ''[[Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging]]'' de mythe van de veldslag op 11 juli 1302 waarin een leger van Vlaamse ambachtslui het Franse ridderleger op de [[Groeningemonument|Groeningekouter]] verslaan. 'Deze veldslag kaderde in het verzet van (een gedeelte van) Vlaanderen tegen de veroveringsdrang van het Frankrijk van [[Filips de Schone]]' schrijven ze. Vanaf het midden van de negentiende eeuw komt de benaming [[Guldensporenslag]] in zwang en doet de naam denken aan een romantische tijd vol heroïsche vrijheidsdrang tegen een reeks van vreemde onderdrukkers: de Fransen (1302), de Spanjaarden (de [[Geuzen (Tachtigjarige Oorlog)|Geuzentijd]]), de Oostenrijkers ([[Jan de Lichte (bendeleider)|Jan de Lichte]]) en de Nederlanders. [[Hendrik Conscience]] is niet de eerste die 1302 onder de aandacht brengt; toch is het zijn ''Leeuw van Vlaenderen'' die zich vanaf [[1838]] in het Vlaamse bewustzijn nestelt, zonder dat die in tegenspraak is met de vaderlandsliefde voor België. Naarmate de Vlaamse Beweging evolueert, verschuift de betekenis van de Guldensporenslag.

.

.

=== Vier keer feest ===

.

De symbolenstrijd bereikt een hoogtepunt in Kortrijk in 1902, bij de zeshonderdste verjaardag. De voorbereidingen beginnen in 1891 en [[Guido Gezelle]] schaarde zich achter het initiatief. Omwille van de ideologische twisten onder de organisatoren worden uiteindelijk vier feesten gehouden: op 13 juli organiseert de Vlaamsche Volksraad een eerste manifestatie; diezelfde dag betoogt het liberale Vaderlandsch Comiteit; op 17 augustus volgt het feest van de katholieken; en nog eens veertien dagen later trekken de socialisten -met tweetalige slogans (&quot;De strijd van Kortrijk was een strijd tegen de rijken&quot;)- door de Kortrijkse straten. Door de strubbelingen raakt het standbeeld voor de Groeningekouter niet tijdig klaar; het zou in 1906 worden onthuld. De cultus van 1302 is sedert 1973 officieel: 11 juli is de feestdag van de [[Vlaamse Gemeenschap]].

.

.

== Ideologie ==

.

Vertrekkend van dit soort ideeën verspreidden schoolboeken in het verleden een patriottische geschiedenis en het nationaal gevoel. Ook al kende België weinig geschiedenis-catechismussen, toch herhaalden schoolboeken generatie na generatie clichés en stereotypen die tonen dat België ten tijde van Jules Caesar een identiteit bezat. 
De historicus [[Eric Hobsbawm]] beschreef de geschiedenisvervalsers en stelt dat 'geschiedenis de grondstof is voor nationalistische, etnische of fundamentalistische ideologieën, zoals de papaver dat is voor de heroïneverslaafde.' 

.

=== I. Nationalisme ===

[[Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png|thumb|550px|'''732_TECHNOLOGIE MAAKT HET VERSCHIL''' Carl von Steuben, of is het Charles Auguste Steuben? (1788–1856) schildert in 1837 de [[Slag bij Poitiers (732)|Slag bij Poitiers]] in een Romantische versie. De slag is bekend omdat de [[Stijgbeugel (voetsteun)|stijgbeugel]] de doorslag geeft. [[Franken (volk)|Frankische ruiters]] ondervinden dat ze vast in het zadel zitten om hun bijlen en tweesnijdende zwaarden rond te zwaaien, zonder evenwichtsverlies. Haaksperen drukken de Moorse schilden weg zonder dat ze van hun paard vallen. Het schilderij hangt in [[Versailles (paleis)|Versailles]]. De stijgbeugel was niet nieuw, de [[Hunnen]] gebruikten die eerder. Voor de Brit [[Edward Creasy]] is deze slag één van de vijftien belangrijkste uit de wereldgeschiedenis. Hij beschreef dat in zijn boek ''The Fifteen Decisive Battles of the World'' uit [[1851]]. Klopt het dat aldus [[Bart de Wever]] - dixit Europajournalist [[Paul Goossens]] - hier de de [[Canon]] van de Vlaamse / Europese geschiedenis begint met de installatie van een vijand: de oprukkende [[Islam]]?  Goossens schreef daarover in [[De Standaard]] het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt;]] 

Als het aan [[Bart de Wever|Bart De Wever]] ligt, begint de [[Canon]] van de Vlaamse / Europese geschiedenis met de installatie van een vijand: de oprukkende [[Islam]], verslagen in 732 bij Potiers. Europajournalist [[Paul Goossens]] schreef daarover in [[De Standaard]] het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd. Niet het [[Verdrag van Rome]], wel de slag van Potiers in 732 zou, volgens De Wever, die in deze een doorslagje van die van radicaal-rechts is, het echte begin van een verenigd Europa zijn. Volgens die canon moeten [[Robert Schuman]] en [[Jean Monnet]] als [[Founding Fathers|fouding fathers]] de plaats ruimen voor de Frankische krijgsheer [[Karel Martel]], bastaardzoon van [[Pepijn van Herstal]] en cultfiguur van extreemrechts. Tegelijkertijd wordt [[Auschwitz (concentratiekamp)|Auschwitz]] tot een [[Auschwitz (stad)|Pools provinciestadje]] gedegradeerd en krijgt de Europese eenwording een een radicaal andere inspiratiebron. De [[Europese burgeroorlog]] en de [[Holocaust]] verdwijnen op de achtergrond, de islamitische andere wordt nu de raison d'etre van de eenheid. Een verleden van [[kruistochten]] en [[Reconquista (Iberië)|reconquista's]] wordt weer actueel. Daarmee ligt de Europese identiteit in de voor [[Vlaams-nationalisme|Vlaamse nationalisten]] vertrouwde antagonistische bedding. Als het Vlaamse wij een smoel kreeg, is het omdat het zich tegen de Belgische &quot;vijand&quot; kon afzetten. &quot;Het is een onmiskenbaar feit&quot; schrijft De Wever, &quot;dat een externe vijand een zeer tastbare en doorslaggevende rol kan spelen in identiteitsvormingsprocessen.&quot; In zijn recept voor Europa zit het er allemaal in: meer Potiers en de promotie van de politieke islam tot uitverkoren Europese vijand' en een minder prominente aanwezigheid van de [[Holocaust]].
'Is dat een radicaal-rechts verhaal?' vraagt Goossens zich af. 'Ongetwijfeld, maar niet voor De Wever. Voor hem is de Koran geen license to kill en is er geen sprake van botsende beschavingen, wel van een conflict over het voortbestaan van de moderniteit. Het zal de radicalen een zorg zijn. Hun memes en vlaggen zijn immuun voor subtiel denken. Voor De Wever daarentegen draait het allemaal rond de moderniteit. Daarom de noodzaak van een leidcultuur met de verlichting als kompas. Dat klinkt mooi, maar het valt op dat het conservatieve orkest de verlichting pas begint af te stoffen als de moslim in de buurt is. Als het over ongelijkheid, mensen in nood op de Middellandse Zee en de inspiratie van de Europese Unie gaat, stopt die muziek. De Wever houdt niet van half werk. Omdat een identitaire beweging niet zonder vijand kan, heeft hij er meteen twee in de aanbieding: de politieke islam dus en de ‘postmodernisten en cultuurrelativisten’. Dat nihilistische volkje sleurde Europa in een spiraal van identitaire zelfdestructie, cultiveerde de zelfschaamte en hypothekeert een groot verhaal over een mythisch verleden. Pas als met die binnenlandse vijand is afgerekend, kan de externe vijand worden aangepakt en ontstaat er ruimte voor Europese trots en kan met een luid ‘Europa is van ons’ het afscheid van Auschwitz afgekondigd worden.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== II. Media en propaganda ===

[[Bestand:Honoré_de_Balzac_(1842)_Detail.jpg|thumb|right|550px|Had [[Honoré de Balzac]] gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'?]]

.

==== Media indoctrinatie ====
Voor ideologieën is het verleden essentieel en wie er geen heeft, kan het uitvinden. [[Jacques Pauwels|Jacques R. Pauwels]] voegt een tweede ideologie toe. Hij stelt dat het triestig is gesteld met het historisch besef (lees: de kritische geest) en dat de media, veel meer dan het onderwijs ons doordringt van een eindeloze reeks mythes. Mythes zijn geen leugens, maar fantastische verhalen met een kern van waarheid. Naast het onderwijs kwamen het internet, de tv en de film en de sociale media. Die voegden - in het beste geval - een kennislaag aan het (ideologische) geschiedenisonderricht toe, in het meest barre geval namen ze de onderwijs-rol gewoon over of schelden sociale media er over heen. Waarom zijn die media zo ijverig bezig om ons de geschiedenis te leren kennen? Essentieel om dit te begrijpen, is dat die media heel vaak privé-eigendom zijn van superrijken. [[Noam Chomsky]] maakte die analyse al eerder. En dat er een verband bestaat tussen de media en hun eigenaars wordt doorgaans niet vermeld. Als media ter sprake komen, dan worden die vaak opgevoerd als de waakhond van de democratie, niet als propagandakanalen van multinationals en holdings. Dat deze één procent-elite (die negentig procent van alle rijkdom in haar zakken heeft) niet graag in de belangstelling staat, spreekt voor zich. Daarom zwijgen historische films over de steun die Hitler genoot van Duitse en Amerikaanse (jawel!) industriëlen en bankiers. Net omdat die één procent bang is voor een objectieve kijk, controleert ze de verhalen die ze de wereld instuurt en welke niet. Dit soort selectiviteit zien we bijvoorbeeld bij de betekenis die documentaires geven aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Echter, meer dan om Tokyo op de knieën te dwingen, waren de honderdduizenden slachtoffers bedoeld om Moskou te intimideren. Daarom is onze kennis over de Tweede Wereldoorlog ook een Hollywoodproduct waarbij D-day belangrijker is dan wat er in Stalingrad gebeurde. Het zijn de bevoorrechten en de winnaars en niet de underdog of de slachtoffers die de geschiedenis maken. Had [[Honoré de Balzac]] gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'? Ongetwijfeld. En daar is de één-procent-elite zich van bewust. Daarom leidt hun entertainment de aandacht af van waar het werkelijk om draait, namelijk dat rijken rijker worden en armen armer worden. Hun media slagen erin om de kapitalistische kritiek te fnuiken door bijvoorbeeld te eenzijdig te focussen op Hitler als grote schuldenaar van wat er tussen 1939 en 1945 gebeurde en niet op wie centen verdiende aan de oorlog, de wapenhandelaars, de wapenindustrie, [[Hugo Boss]] die de kledijlijn voor de Nazi's uitdacht of Bekaert uit Zwevegem (die na de oorlog de Sociale Hogeschool, het latere Ipsoc, ruimsubsidiërde) die de prikkeldraad voor de kampen leverde. Het kapitalisme heeft een vooral verborgen geschiedenis die nauwelijks onder de aandacht komt en verbergt hoe rijken rijker worden. Wie dit wil begrijpen of minstens wil analyseren kan bij de kritische geschiedschrijving terecht.

.

==== Propaganda ====

In de twintigste eeuw onderzoeken communicatiewetenschappers de mediabeïnvloeding door middel van gedragsonderzoek, diepte- en waarnemingspsychologie, marketing en de metafoortheorie, taal en machtsmechanismen. In 1937, kort na de machtsovername van Hitler in Duitsland (1933) formuleert het Amerikaanse Institute for Propaganda hoe propaganda werkt.

.

1.	'''Plain Folks Appeal''': gebruik realistische situaties die iedereen herkent, wees betrokken op volkse thema's;

.

2.	'''Bandwagon Appeal''': als iedereen achter dezelfde kar loopt, moet de boodschap die de kar verspreidt wel juist zijn. Als iedereen in de rij staat voor een ijsje, zijn ze per definitie lekker. We kennen voorbeelden van zelfstandigen die in die optiek de kunstmatige klant creëren;

.

3.	'''Misleading Numbers''': gebruik desnoods misleidende cijfers, nuanceer harde feiten;

.

4.	'''Transfer''': gebruik vlaggen, wapenschilden, titels, uniformen, symbolen… iedereen herkent ze;

.

5.	'''Celebrity''': verwijs naar beroemdheden, namen en autoriteiten, uit het heden en het verleden, prijs de 'comming man' als het voorbeeld voor de toekomst. Deze leider zal ons redden;

.

6.	'''Glittering Generalities''': grootsprakerige algemeenheden zorgen voor positieve connotaties;

.

7.	'''Stereotyping''': scheldgedrag herleidt tegenstanders tot karikaturen, maak er een cliché van;

.

8.	'''Call to Action''': Roep op tot actie zodat mensen niet langer hun schouders ophalen maar zich inzetten en gewaardeerd voelen;

.

9.	'''Card-Stacking''': schik de kaarten op een andere wijze, bepaal de volgorde van de presentatie. Hou kaarten achter de hand en speel ze uit indien nodig of hou kaarten achter en verzwijg. 

.

.

=== III. Veiligheid en angstcultuur ===

[[Bestand:Chernobyl_Hotel_with_reactor_in_background.jpg|thumb|right|550px|De kernramp van Tsjernobyl maakte [[Ulrich Beck]]s publicatie uit 1986 over de [[Risikogesellschaft|risicosamenleving]] tot een bestseller in Duitsland.]]

Een derde ideologie focust op wat [[René Munnik]] in zijn boek 'Geweldig' de 'veiligheidsideologie' noemt. Zijn er objectieve redenen om aan te nemen dat onze werkelijkheid zo onveilig is? Of zijn we gewoon gevoeliger voor onveiligheid? [[Ulrich Beck]] spreekt in 1986 over de [[Risikogesellschaft|risicosamenleving]]. 

.

Zijn boek ''Risikogesellschaft: Auf dem Weg in eine andere Moderne'' (Risicomaatschappij: op weg naar een andere moderniteit) kreeg door de kernramp van Tsjernobyl de status van een bestseller en werd snel in het Engels vertaald. Het begrip wijst er ''niet'' op dat onze tijd gevaarlijker is dan vroeger. Gezien de levensverwachting, de technologie en de welvaart leven we veiliger dan ooit: ziektes en hongersnoden, natuurrampen en epidemies hebben we achter ons gelaten. Met de risicosamenleving wijst Beck op: 

.

1. de risico's (kernrampen, klimaatsverandering) zijn veroorzaakt door de neveneffecten van onze hoogtechnologische en welvarende, onze moderne en verlichte samenleving (die alles beheersbaar zou houden).

.

2. risico's, zowel reël en vermeend nodigen uit tot een angstcultuur als propaganda, als ideologie of als ultieme utopische preventie waarbij alles onder controle te houden is.

.

3. de risico's zijn er om te blijven. Wie nog geboren moet worden kan last krijgen.

.

4. de risico's zijn niet lokaal, maar wereldwijd.

.

5. de risico's treffen alle klassen, elk ras, alle leeftijden en sekses

.

6. de risico's zijn onzichtbaar. Alleen deskundigen merken ze op.&lt;ref&gt;Zie RENE MUNNIK (Ea.). ''Geweldig! Over de vanzelfsprekendheid van geweld.'' Valkhof Pers, Nijmegen, 2005, p. 7-11.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== IV. Complottheorieën ===

(...)

.

.


;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG|Resten van [[Goedendag (wapen)|goedendags]] in het museum
Bestand:Paardenhangertje_van_Gwijde_van_Namen_Kortrijk_1302__9-01-2010_14-22-14.JPG|Paardenhangertje van [[Gwijde van Namen]]
File:Battle_of_Courtrai2.jpg|De [[Guldensporenslag]], tot de negentiende eeuw vergeten, daarna vanonder het stof. Met een doel.
File:Nicaise de Keyser04.jpg|Voorstudie van de slag door [[Nicaise de Keyser]].
File:Guido_Gezelle.jpg|Guido Gezelle (1830-1899)
File:Hendrik_Conscience.jpg|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883)
File:Leeuwvanvlaenderen.gif|De Leeuw van Vlaanderen verscheen in 1838
File:Groeningepoort.jpg|Groeningepoort in Kortrijk
File:Kortrijk_Groeningeabdij_museum.JPG|Museum [[Kortrijk 1302]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Morele paniek en fake news ==

.

[[Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg|thumb|right|550px|De [[heksenprocessen van Salem]] in Amerika begonnen in [[1692]] en resulteerden in zeker 24 ter dood veroordelingen. Pas toen vooraanstaande mensen beschuldigd werden van hekserij, stopten de processen en verdween de morele paniek.]]

[[Bestand:Deep_throat_PD_poster_(restored).png|thumb|right|550px|In deze film is de vrouwelijke seksualiteit het thema. Er werden eindeloos veel processen gevoerd over deze film, die er uiteindelijk toe leidden dat hij in 23 Amerikaanse staten werd verboden. De film was verboden in het Verenigd Koninkrijk tot het jaar 2000. In Nederland kon de film worden vertoond, maar uitsluitend aan meerderjarigen en in bioscopen met minder dan 50 zetels.]]

[[Fake news]] kan leiden tot [[morele paniek]]. Dat weten [[Demagogie|demagogen]] goed. [[Morele paniek]] is een buitenproportionele, vijandige en gemediatiseerde reactie op een situatie of technologie, een persoon of groep, die waarden en normen lijken te bedreigen. Het begrip verklaart maatschappelijke angstreacties die niet in verhouding staan tot de ernst, het risico, de schade of de dreiging. Morele paniek is een sleutelbegrip uit de [[sociologie]] en [[criminologie]] en zou voor het eerst gebruikt zijn door [[Marshall McLuhan]] in [[1964]]. [[Jock Young]] introduceerde het in [[1971]] in de [[criminologie]] en [[Stanley Cohen (socioloog)|Stanley Cohen]] zorgde voor bekendheid. In zijn klassieker ''Folk Devils en Moral Panics'' uit [[1973]] beschrijft hij de jeugdbendes, de ‘[[Mod (subcultuur)|Mods]]’ en de ‘[[Rockers]]’.

[[File:Waarom geloof jij fake news.webm|thumb|550px|Waarom geloof jij fake news? - [[Universiteit van Vlaanderen]]]]

.

.

=== Fasen ===

.

Morele paniek is gefaseerd en begint met een stereotiepe en overdreven voorstelling van een gebeurtenis. Daarna wordt die geassocieerd met soortgelijke gevallen en gepresenteerd als symptomatisch voor een maatschappelijk probleem. Vervolgens wakkeren doemscenario’s de angst aan en escaleert het tot er justitiële, politionele of juridische maatregelen komen. Soms ebt de paniek na een tijd weg, soms duurt de golf zo lang dat het zelfbeeld van de samenleving verandert.
Voor de samenleving maakt het weinig uit of de oorzaak wel of geen hersenschim is. Hier geldt het [[Thomas-theorema]]: ''als mensen situaties als werkelijk definiëren, zijn zij werkelijk in hun gevolgen''. Niet de situatie zelf, maar de perceptie geeft de doorslag.

.

.

=== Voorbeelden? Legio! ===

.

* [[Satanisch ritueel misbruik]].

.

* De [[heksenjacht]] en de processen zoals die in [[Heksenprocessen van Salem|Salem]].

.

* De gevolgen van [[Masturbatie#Masturbatie in vroeger eeuwen|masturbatie]].

.

* De paniek die in [[1938]] ontstond door ''[[The War of the Worlds (hoorspel)|The War of the Worlds]]'' [[The War of the Worlds (hoorspel)|The War of the Worlds]] was een hoorspel van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatre on the Air. Het werd berucht door de enorme massahysterie die het in de VS veroorzaakte. Luister hier: [http://sounds.mercurytheatre.info/mercury/381030.mp3 War of the Worlds].

.

* De zorgen over genetisch gemanipuleerde voeding.

.

* De invloed van televisiegeweld of in games zoals in [[Canis Canem Edit]] en de [[Grand Theft Auto (computerspelserie)|GTA]]-reeks.

.

* Imitatiegedrag van jongeren bij het zien van [[pornografie]] zoals in de film ''[[Deep Throat (film)|Deep Throat]]'', [[drugs|druggebruik]], voetbalvandalisme

.

* In de zomer van [[1984]] rapporteerden kranten na een dodelijke vechtpartij op het strand van Egmond in Nederland over het ‘kustgeweld’, de ‘geweldsgolven’ en ‘-explosies’, ‘uitbarstingen’ en ‘epidemieën van geweld’, alsof het natuurverschijnselen waren. De paniek kreeg ook de politie, justitie, de horeca en het lokale bestuur in zijn greep en ebde na enige tijd weg. 

.

* De mediareactie en die van de overheden na de [[aanslagen op 11 september 2001]] en de [[Terroristische aanslagen in Madrid van 11 maart 2004|aanslagen in Madrid]] en [[Terroristische aanslagen in Londen van 7 juli 2005|London]]. In hun representatie van ‘het’ terrorisme dragen overheid en media bij tot paniek omdat ze onnodige angst zaaien door burgers vertrouwd te maken met terroristische dreigingen. Dit simplisme brengt de moeizame interetnische verhoudingen opnieuw onder spanning en leidt de aandacht af van oorlog of genocide.

.

* De negentiende-eeuwse angst om levend begraven te worden, leidde in [[1868]] tot het patent op de lijkkist met een ladder voor een uitvinder uit [[New Jersey]].

.

* In het Engelse [[Middlesbrough]] worden in 1987 121 kinderen uit hun huizen geplaatst na misbruik. Artsen gebruikten de techniek 'reflex anale oprekking' waarbij ze de billen uit elkaar schuiven en de anus bestuderen. Later bleek de techniek onwetenschappelijk en met de meeste kinderen was niets aan de hand.

.

* De angst voor de atoombom tijdens de koude oorlog.

.

* De angst voor ongrijpbare vijanden zoals [[al-Qaeda]], [[fijnstof]], [[dioxine]], [[zendmast]]en.

.

* [[Opération Lune]].

.

* De [[Guldensporenslag]] en [[Hendrik Conscience]] in 1836 en in 1902.

.

.

= '''BETROUWBAAR''' =

[[Bestand:Van_Olden_Barneveldt_Verhoeven_1619.gif|thumb|right|550px|[[Abraham Verhoeven]], een prille 'gazettier' besloot zijn artikels in de Antwerpse krant de [[Nieuwe Tijdinghen]] met het zinnetje &quot;Oft waer is, sal den tydt leeren.' De auteur waarschuwt zo zijn lezers in de vroege zeventiende eeuw voor te hoog gespannen verwachtingen inzake de betrouwbaarheid van zijn schrijfsel. Het bericht is nog relevant. De illustratie vertelt het 'Verhael hoe ende in wat manieren den heere Johan Van Olden-Barneveldt, Advocaet van Hollandt ende den Vrieslant/ is Onthalst gheworden smaendachs voor noen den xiij Mey Anno Duisent zes hondert neghen-thien; T'hantwerpen/By Abraham Verhoeven/op de Lombaerde Veste/inde gulde Sonne, 1619.']]

.

{{Cquote|'''Door de fragmentarisering van alle kennis is de beleidsvorming er natuurlijk eenvoudiger op geworden. De hooggespecialiseerde takken van moderne wetenschap zijn zo ondoorzichtig geworden dat de mensen die daarin werkzaam zijn, noodgedwongen tot hun dertigste of langer door moeten studeren tot ze kunnen toetreden tot de nieuwe geestelijkheid. Een lange leertijd hebben ze allemaal, maar dat betekent nog niet dat ze het altijd eens zijn over de beste aanpak. De SARS-CoV-2-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de onenigheid onder experts zich zelfs kan uitstrekken tot schijnbaar simpele beslissingen, zoals over het gebruik van een mondkapje. Eind maart 2020 (de pandemie was drie maanden oud) adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie daar nog tegen, tenzij een persoon was besmet, en pas begin juni werd dat advies bijgesteld. Hoe kunnen mensen zonder specialistische kennis daarin partij kiezen of wijs worden uit debatten die vaak eindigen met het intrekken of ontmantelen van claims die daarvoor nog allesbepalend waren?'''|[[Vaclav Smil]]}}


.

Wat de betrouwbaarheid van deze encyclopedie betreft, daar gaan we even klassikaal door. We nemen een schrijfstok of een [[Griffel (schrijfstift)|griffel]] en een schrijfplank, een [[Lei (schrijfplank)|lei]] genaamd. We noteren drie vragen, het antwoord erop hoor je in de les.

.

* Ten eerste: Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* Ten tweede: Wat is [[Betrouwbaarheid (informatie)|betrouwbaarheid]]?

.

* Ten derde: Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Peilen is een term uit de scheepvaart, peilingen doe je steeds opnieuw, want je positie verandert constant.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=hA2p8EqvLLI '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: WAT IS BETROUWBAARHEID? (20 Min.)''']

.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=Xs0K4ApWl4g '''♣ LUISTER HIER NAAR DE GROOTSTE MISLEIDING UIT DE TWINTIGSTE EEUW:[[The_War_of_the_Worlds_(hoorspel)| The War of the Worlds''']].]

.

.

== Weet je dat…? Tuurlijk wel. ==

* Je in naam van iemand anders kan SMS'en?

.

*  Fototrucage mensen mooier maakt? Of lelijker, als het moet… Vrijwel elke foto in de krant of op internet is bewerkt! Kijk eerst naar [https://www.youtube.com/watch?v=iYhCn0jf46U dit filmpje van Dove] of naar deze ontmaskering.

.

* Er berichten gemaakt worden om journalisten een loer te draaien. Dergelijke berichten worden canards genoemd. Ze verschillen soms nauwelijks van stadslegendes.

.

* Goed ogende websites valse informatie doorspelen?

.

* Journalisten opzettelijk foute berichten de wereld insturen? Kijk op het impulscentrum naar (minstens) een van deze reportages. 1. Orson Welles War of the Worlds (Canvas Days that shook the World); 2. Bye bye Belgium (RTBF).

.

* Een verkeerd bijschrift bij een prima foto snel geplaatst is?

.

* De zetduivel vaker toeslaat dan gedacht?

.

* Sommige mensen wel heel goed gelovig zijn. Klik [[hier]] en bel en sms één jaar gratis. In tien dagen tijd tekenden 7200 jongeren in op dit aanbod.

.

* Een fout gespelde naam? Een foutief jaartal? Een verkeerde leeftijd of woonplaats? Tja, iedereen maakt fouten, niet?

.

Voor je info gebruikt, evalueer je die. “Ik heb de pest aan informatie, je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen” schrijft [[Jan Blokker]] ergens. Het citaat is in een mum van tijd gevonden, geknipt en geplakt in dit document. De referentie is uiteraard vergeten. Informatie wordt altijd gemaakt. Woordvoerders, journalisten, fotografen, redacteurs… één voor één maken zij nieuws of geschiedenis. Toch wordt die menselijke oorsprong snel vergeten. Niet alleen de Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid maar elke discipline evalueert informatie. Uiteraard vereist de doorlichting kennis van zaken, maar niettemin bestaan er “typevragen” die ongeacht het onderwerp  gelijk zijn. Zo dient de informatie controleerbaar, nauwkeurig, volledig, redelijk en eerlijk, relevant en actueel te zijn, er dient structuur, overzichtelijkheid en een lay-out te zijn. Voor je aan de controle begint ga je de bedoeling van de makers na. Wat is de aard van je bron?

  
 * Informatief?
 
 * Persoonlijk?
 
 * Commercieel?
 
 * Opiniërend?
 
.
 
{|
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg|thumb|550px|Revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, kort voor de arrestatie door de Russische geheime dienst. In het midden zit [[Vladimir Lenin|Lenin]].]]
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897 - Altered.jpg|thumb|560px|Dezelfde revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, nadat Alexander Maltsjenko in 1930 bij [[Jozef Stalin|Stalin]] in ongenade viel, werd hij verwijderd.]]
|}

.

== Controleerbaar ==

[[Bestand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|thumb|rigth|550px|Van informatie die een redactionele controle onderging stijgt de betrouwbaarheid. Hier de redactie van de [[Canadian Broadcasting Corporation]] in [[Montreal (Canada)|Montreal]] in [[1944]].]]

.
 
Betrouwbare info is controleerbaar. Van moeilijk te controleren info daalt de betrouwbaarheid. Anonieme info is onbetrouwbaar. Een cartoon uit The NewYorker toont twee honden voor een monitor, waarvan de ene zegt: ‘Op internet weet niemand dat je een hond bent.’ Een goede site bevat net als een boek de naam van de maker en zijn functie, de naam van de organisatie, een contactadres, een redactieteam, het doel van de organisatie en een datering. Het controleren begint dus met de vraag naar de auteur. Dit maakt een mail mogelijk of een extra controle via Google. Zoek uit wat de expertise van de auteur is, door zijn opleiding, werkomgeving of andere documenten te vinden. Verder kan de maker de controleerbaarheid vergemakkelijken door zijn tekst te onderbouwen met linken, een [[bibliografie]] of [[voetnoten]]. Eindigen sites op .ac.be of .edu, .org of .gov zijn het universiteiten, organisaties en staatsinstellingen. Trianguleren is het vergelijken van de informatie met minstens twee andere [relevante] bronnen. Twee is noodzakelijk, want op internet wordt veel overgenomen. Als meerdere webpagina’s hetzelfde zeggen over een onderwerp, werkt dit geruststellend. Maar let op, dit kan vals zijn. Wil je meer zekerheid, dan is het nodig om ofwel de site goed te bestuderen, te vergelijken of de commentaren op verwijspagina’s te lezen. Bij tegenstrijdige informatie is het belangrijk te weten welke auteur het meeste autoriteit heeft. Laat in je studie niet na om te wijzen op botsende visies en tegenstrijdige ideeën. Dit helpt bij het ontwikkelen van je eigen mening.

.

== Nauwkeurig en volledig ==

.

Als je evalueert op nauwkeurigheid ga je na in welke mate er slordigheden of onnauwkeurigheden voorkomen. Verkeerd taalgebruik en tikfouten tonen aan dat de auteur weinig aandacht schenkt aan de inhoud. Let op voor vage omschrijvingen zoals “men beweert dat er veel wordt…” Dit zijn teksten die lucht verkopen. Op internet verschijnt regelmatig onvolledige info. Andere info is bewust onvolledig en werkt als smaakmaker of zet aan tot kopen, sommige bronnen behandelen het onderwerp oppervlakkig of wekken de indruk het onderwerp volledig te dekken, maar stellen na consultatie teleur.

.

== Redelijk ==

.

Objectiviteit bestaat niet. De ‘werkelijkheid’ in taal gieten is ontzettend moeilijk: gewild of ongewild, steeds kijk je door filters van voorkennis, afkomst, behoeften, verwachtingen… Wat je ziet is cultureel bepaald. De discussie subjectief en objectief is hier aan de orde. Daarom is het onredelijk een auteur te vragen objectief te zijn. Verwacht van de auteur dat hij afstand doet van vooringenomenheid, een redelijke argumentatie gebruikt en eventueel uiteenlopende visies poneert. Vraag je af welk belang de auteur bij het onderwerp heeft. Zo rapporteert Greenpeace anders over een olietanker dan de eigenaar. Hoe redelijk is de informatie? Worden de ingenomen standpunten geëxpliciteerd? Wordt de website gesponsord? Hoe evenwichtig worden tegengestelde standpunten gepresenteerd? Is de term 'subsidieslurpers' een alitererende metafoor die wat suggereert of een objectief begrip?

  
 FEITEN ≠ TAAL
 
 .
 
 REALITEIT ≠ JE MENING
  
 .
 
 FEITEN ≠ JE MENING ≠ TAAL
 

In hoeverre weerspiegelen gedachten realiteit? En, in welke mate zijn we in staat om de realiteit die we feiten noemen, te beschrijven?
 

.

== Eerlijk ==

[[Bestand:Pinocchio_1940.jpg|thumb|right|550px|Eerlijke info staat tegenover leugenachtige info en die is niet altijd even makkelijk te herkennen als bij Pinocchio.]] 

.

Eerlijkheid is het (on)bewust manipuleren, verdraaien of verzwijgen. Worden de standpunten eerlijk gepresenteerd? Neemt de auteur een standpunt in? Is de partijdigheid acceptabel? Wordt dat standpunt gepresenteerd als een mening of als een feit? Eerlijkheid gebiedt dat [[feiten]] als feiten voorgesteld worden en [[meningen]] als meningen.

.

;Feiten

.

Een feit is aanvaard omdat dit bleek uit onderzoek of omdat het aanvaard is. In het alledaags taalgebruik is een feit “zeker” en kan het geobserveerd worden. Als het feit een tijd bestaat, is dit een situatie of een structuur. Als het om een verandering van structuur gaat, is dit een proces [industrialisatie, emancipatie]. Een kortstondig proces is een gebeurtenis. Zoek voor onderstaande 'feiten' voorbeelden.

.

* Object (voorwerp), bv:

.

* Plaats (ligging), bv:

.

* Gebeurtenis (kwestie), bv:

.

* Structuur (situatie of toestand), bv:

.

* Proces (evolutie) bv:

.

.

;Meningen

.

Over een mening kan je discussiëren. Een mening is een waardeoordeel of vooroordeel, een voorkeur en verwachting, een veronderstelling of een stelling. De nuances zijn subtiel. Een waardeoordeel berust op een interpretatie die je aanvaardt maar niet met feiten te ontzenuwen is, omdat de feiten verschillend worden uitgelegd. Bij een vooroordeel is men zich niet bewust van het waardeoordeel. Een veronderstelling en een stelling liggen dicht bij elkaar, net als een voorkeuren en verwachtingen. Een veronderstelling berust op een indruk of interpretatie, een stelling wordt gevolgd door een argumentatie en gaat vooraf aan een redenering [want, immers, daaruit volgt]. Een voorkeur leidt je aandacht [af]. Bij een voorkeur kan je kiezen, bij een verwachting [hoop] hoeft het object niet eens aanwezig te zijn.

.

* Vooroordeel (een ongecontroleerde mening), bv:

.

* Waardeoordeel (interpretatie), bv:

.

* Stelling (positie), bv:

.

* Veronderstelling (hypothese), bv:

.

* Voorkeur (neiging), bv:

.

* Verwachting (hoop), bv:

.

Laat extreem positieve en extreem negatieve meningen voor wat ze zijn. Soms laten journalisten hun mening in de tekst klinken zoals in dit citaat. “De scheiding der machten werd pas in de zeventiende eeuw geproclameerd door John Locke.” Het woordje ''pas'' zorgt dat een feit als mening voorgesteld wordt. Ook het omgekeerde is mogelijk, zoals deze uitspraak: “Een vondelingenschuif is moreel verwerpelijk en een welvaartsstaat onwaardig.” Dit is een mening die als feit wordt omschreven. Beter zou zijn “Ik vind een…” Het is een kwestie van academische training. Veel moeilijker is om als lezer feiten te herkennen die als mening worden omschreven of om meningen te herkennen die als feit worden omschreven.

.

== Wetenschappelijk of populariserend? ==

.

* Kijk naar [https://www.youtube.com/watch?v=9r8GNYi5K-Y deze (Belgische) reportage] en [https://www.youtube.com/watch?v=CMne7lqobT8 deze (Nederlandse) reportage] waarbij [[Bart Van Loo]] zijn boek De Bourgondiërs voorstelt. Er komt kritiek op zijn aanpak: Bart van Loo zou de geschiedenis te eenzijdig voorstellen. [https://www.youtube.com/watch?v=7gOlTlqY41s Kijk hier.]


== Fictie versus non-fictie ==

[[File:Orson_Welles_1937.jpg|thumb|550px|Orson Welles liet in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt of als men fictie met non-fictie gaat verwarren.]]

.

Als Fictie en non-fictie zich met elkaar gaan vermengen wordt het voor de kijker, luisteraar of lezer wel erg moeilijk om het waarheidsgehalte of de betrouwbaarheid te peilen. Voor je verder leest, log je in op [https://p.cygnus.cc.kuleuven.be/webapps/osv-kaltura-bb_bb60/jsp/courseGalleryLTI.jsp?url=/hosted/index/course-gallery&amp;course_id=_976176_1&amp;mode=view Toledo TV]. Wie maanlanding intikt als zoekwoord komt op een VPRO documentaire van 52 min. Kijk aandachtig naar het bedrog der bedriegenis. Trek er een uurtje voor uit en lees vooral niet verder, anders is de fun er af.

.

{{Leeswaarschuwing}}

.

;De hoofdpersonages
&lt;gallery&gt;
A11v 1092338.ogg|Armstrong stapt als eerste mens op de Maan (tv)
File:Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg|'''[[Joeri Gagarin]] (1934–1968) was geen lang leven beschoren.'''
File:Aldrin_Apollo_11.jpg|'''[[Buzz Aldrin]], [[Apollo 11]], gefotografeerd door [[Neil Armstrong]]'''
File:Ap11-s69-31740.jpg|'''Bemanning [[Apollo 11]]'''
File:Kennedy_vonbraun_19may63_02.jpg|'''[[Wernher von Braun]] met [[John F. Kennedy|J.F.K.]]'''
File:Dornberger-Axster-von_Braun_(jha).jpg|'''von Braun bij de overgave.'''
File:V1_Soest.JPG|'''[[V1 (wapen)|V1]]-rakket.'''
File:V-2-Nederlands.jpg|'''[[V2 (raket)|V2]]-rakket.'''
File:First photo from space.jpg|'''In [[1946]] neemt een [[V2 (raket)|V2]] de eerste foto's uit de ruimte.'''
File:Project_Paperclip_Team_at_Fort_Bliss.jpg|'''[[Operatie Paperclip|Operatie paperclip]]: von Braun ging niet alleen naar de V.S.'''
Bestand:Posta_Romana_-_1959_-_Laika_120_B.jpg|'''[[Laika (hond)|Laika]]''', de eerste hond in de ruimte. Hoeveel dieren gingen haar voor?
&lt;/gallery&gt;

.

Wat je zag is [[Opération Lune]]. Die probeert aan te tonen dat [[Stanley Kubrick]] de eerste stappen op de maan in een studio filmde. Deze regisseur kennen we van [[Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb|Dr. Strangelove]], [[2001: A Space Odyssey]] (1968), [[A Clockwork Orange (film)|A Clockwork Orange]], [[Barry Lyndon (film)|Barry Lyndon]], [[The Shining (film)|The Shining]], [[Full Metal Jacket]] en [[Eyes Wide Shut]]. Deze regisseur heeft uiteraard niets met de maanlanding van doen, hij wordt [[postuum]] opgevoerd als regisseur van de allerbelangrijkste film ter wereld. Deze film is geen documentaire maar een 'mocumentaire'. Ze wil de kijker te misleiden. Waarom? Puur om aan te tonen dat mensen te of erg goedgelovig zijn. Tot op welk punt ben jij meegegaan in dit verhaal?

.

Het woord Mocumentaire komt uit de combinatie van documentaire (feiten en waarheidsgetrouwe rapportage) en de M van Movie (fictie) en 'to moc', iemand op het verkeerde been zetten. Pas op het einde wordt duidelijk dat het om een grap gaat. Sommige studenten kijken de film vol (on)geloof uit, anderen zijn al vanaf de helft kritisch... Hoe gealarmeerd was jij?

.

;Kijken

* [https://www.youtube.com/watch?v=EqHg8YSJWRk Operation Lune] BEELDFRAGEMENT debat met [[William Karel]], regisseur van deze [[mocumentaire]].

.

.

== Relevant en actueel ==

.

Relevant wil zeggen betrekking hebben op je onderwerp. Wanneer is de info gepubliceerd? Wanneer is de site gemaakt en voor het laatst aangepast? Hoe actueel zijn de links? 

.

== Lay out ==

.

Een aantrekkelijke lay-out en een overzichtelijke navigatie bewijzen aandacht voor de paginaontwikkeling. Doorgaans wijst dit erop dat er aan de inhoud is gewerkt. Maar de redenering is niet absoluut. Het kan dat een grafisch talent een fijne inhoudloze pagina maakt, of dat vorsers geen grafisch verstand hebben. 'De inhoud is belangrijker dan de vorm' klinkt het argument dan. Maar toch. Schreeuwerige pagina’s duiden op informatietekort, op een vingeroefening of verdoezelen de onkunde van de maker. Vragen over de esthetica helpen bij de evaluatie.

.

;Stel vragen zoals: 

.

* Hoe verzorgd zijn de tekst en de afbeeldingen? 

.

* Worden er [[Compositie (beeldende kunst)|compositieprincipes]] gevolgd? 

.

* Is het ontwerp complex? Oogverblindend? 

.

* Is de tekst leesvriendelijk?

.

* Is de structuur overzichtelijk? 

.

* Is de [[lay-out]] of de [[interface]] duidelijk?

.

== Informatie in tijden van oorlog ==

.

{{Citaat|'''In oorlogstijd is de waarheid het eerste slachtoffer.'''|[[Boake Carter, journalist]], 1900-1944.}}

.

{{Citaat|'''Voltaire heeft het ons geleerd: we moeten systematisch aan alles twijfelen.'''|[[Anne Morelli]]}}

.

Tijdens oorlogen of andere conflicten tussen twee groepen duiken tien principes die de propagandamachine ondersteunen. Anne Morelli somt ze op.

# 'Wij willen geen oorlog.'
# Alleen de vijand treft schuld, die heeft om oorlog gevraagd.
# Dit is geen oorlog tegen de mensen, maar tegen de leider van de tegenpartij.
# Het doel is nobel, zeker geen materieel gewin.
# De vijand begaat wreedheden. Als wij schade berokkenen is dat per ongeluk.
# De vijand gebruikt illegale wapens.
# Onze verlies is beperkt, die van de vijand groot.
# Kunstenaars en intellectuele steunen de zaak.
# De oorlog heeft een heilig karakter.
# Wie de propaganda in twijfel trekt, is een verrader.

.

.

= '''PINOKKIOTEST''' =

.

De Pinokkiotest is een checklist die je helpt inschatten hoe (on)betrouwbaar sommige info is. Je kan de test vinden op [http://sadan.wdfiles.com/local--files/5-evalueren/PINOKKIOTEST.pdf deze vragenlijst]. De test is vergelijkbaar met de [https://www.hogeschoolrotterdam.nl/globalassets/mediatheek/downloads/craap-scoreformulier-nl.pdf CRAAP]-test die in het vak informatievaardigheden ter sprake komt. 

.

.

= '''EXAMENVRAGEN''' =

.

.

== A-Vragen ==

.

(S&amp;V)Wie of wat zijn en wat is de betekenis van: Apollo (god), Nietzsche, Herbert George Wells, Howard Koch, Orson Welles, Jozef Stalin, Koude Oorlog, kunstmaan, The War of the Worlds, Milan Kundera, De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, Louis-Ferdinand Céline, Reis naar het einde van de nacht, Voyage au bout de la nuit, Anne Morelli, De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië, Guido Gezelle, Hendrik Conscience, Kortrijk 1302, De Leeuw van Vlaenderen (1838), Aufklärung, Immanuel Kant, Diderot, D'Alembert, Voltaire, John Locke (1632-1704), 1776, Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, Montesqieu (1689-1755), Jean Jacques Rousseau, Franse Revolutie, Glorious Revolution, 1688, Charles Darwin (1809-1882), Robespierre, Karl Marx, René Descartes, Opération Lune, J.F. Kennedy, Werhner von Braun, Joeri Gagarin, Richard Nixon, Houston (Texas), Cape Canaveral (Florida), Mocumentaire, Stanley Kubrick, 21 juli 1969, Neil Armstrong, Apollo 11, Apolloprogramma, Operatie paperclip.

.

.

== B-Vragen ==

.

* S&amp;V.In de geschiedenis kunnen we verschillende denkrichtingen onderscheiden. Zo kunnen we het model van de &quot;eeuwige terugkeer&quot; tegenover het &quot;verlichtingsmodel&quot; plaatsen. Illustreer dit op het niveau van het denken over geschiedenis, het resultaat, het doel, de richting, de motor en de gevolgen van dit denken. Geef bij beide richtingen één of meerdere vertegenwoordigers.

.

* S&amp;V.&quot;De verlichting is geen soort filosofie, maar een 18de eeuws fenomeen, waarbij groepen intellectuelen gefascineerd worden door de ontdekkingen van de wetenschap en door de filosofische reflecties die hierover gemaakt worden in de vorige eeuw. Het is een nieuwe geest die door Europa waait. Men wordt er zich van bewust dat de denkwijzen van de 17de eeuw reeds heel wat realiseerden in de fysica. Nu de tijd gekomen is om...&quot; 1. Welke kenmerken kun je met betrekking tot de verlichting aangeven; 2. Wat zegt Kant over die verlichting; 3. Kun je ook een kritiek op dit vooruitgangsoptimisme formuleren?  

.

* S&amp;V.Leg uit en toon aan met voorbeelden: &quot;Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen op een bepaalde manier te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Objectiviteit is niet mogelijk.&quot;  

.

* Wat kun je vertellen over Karl Marx en het dialectisch principe?

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Milan Kundera, 2. Louis-Ferdinand Céline, 3. Anne Morelli, 4. Hendrik Conscience, 5. Immanuel Kant, 6. Christus.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Diderot en D'Alembert, 2. Charles Darwin, 3. J.F. Kennedy, 4. Orson Welles, 5. Copernicus, 6. Plato.

.

* S&amp;VPlaats in chronologisch volgorde en wat weet je over... 1. Karl Marx, 2. Apollo 11, 3. H.G. Wells schrijft The War of the Worlds, 4. Voltaire 5. Orson Welles maakt een radioprogramma met de naam War of the Worlds, 6. Franse Revolutie.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Apolloprogramma, 2. John Locke, 3. Neil Armstrong zet eerste stappen op de maan, 4. Robespierre, 5. Nietzsche, 6. Scheiding Oost- en West-Romeinse rijk.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 3. Glorious Revolution, 3. René Descartes overlijdt, 4. Opération Lune (mocumentaire), 5. Werhner von Braun, 6. Guldensporenslag.

.
 
* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Joeri Gagarin overlijdt, 2. Het Colosseum wordt gebouwd, 3. Richard Nixon wordt president, 4. Tweede Wereldoorlog, 5. Stanley Kubrick maakt zijn laatste film, 6. De eerste Kruistocht. 

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid? Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* S&amp;V.Leg uit, waarom is de Spoetnik 1, de eerste satelliet zo belangrijk. Situeer ze in de tijd. Betrek woorden zoals Koude oorlog, Gagarin, Expo '58, Kennedy en Space Race in je antwoord.

.

.

== C-Vragen ==

.

* S&amp;V.Kundera: &quot;De idee van de eeuwige terugkeer der dingen is raadselachtig en Nietzsche heeft er andere filosofen mee in verlegenheid gebracht: te denken dat alles zich eens zou herhalen zoals we het al beleefd hebben, en dat ook die herhaling eindeloos zou doorgaan.&quot; Wat wil deze &quot;dwaze&quot; mythe van de eeuwige terugkeer der dingen zeggen? Valt het je ook wel eens voor - hetgeen voor Kundera het geval is - dat je &quot;ontroering voelt bij het bekijken van foto's van Hitler?&quot; Wat is het gevolg dat Kundera uit een dergelijk merkwaardige ervaring trekt? Wat denk je daar zelf over?

.
 
* S&amp;V.L.F. Céline: &quot;De filosofen [...] zijn ermee begonnen het brave volk van alles wijs te maken...&quot; Waar heeft Céline het over in bovenstaande citaat, genomen uit Reis naar het einde van de nacht? Geef een persoonlijke kritiek.

.

* S&amp;V.De media gebruiken verschillende technieken om de kijker te doen geloven dat hun boodschap 'waar' is.  Welke technieken haal je uit deze film die het realiteitsgehalte van de boodschap verhogen?  En, waar gaan de filmmakers door het lint.  Of, met andere woorden, waar kan je in de film merken dat het hier om een 'vervalsing' van de realiteit gaat?

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid, waarom is betrouwbare info zo belangrijk en hoe kan je achterhalen of informatie betrouwbaar is?

.

* S&amp;V.Leg uit: De meesten beschouwen 'geschiedenis' als iets 'passief'. Geschiedenis was er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! 

.

* S&amp;V.Leg uit: De 'actieve constructie' van de geschiedenis is een vraag die op filosofisch vlak tot tien verschillende vragen leidt. Gebruik Hegel en de universiteit van Berlijn in je antwoord.

.

* S&amp;V.Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Waarom spreken we van peilen?

.

.


== D-Vragen ==

.

&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;360&quot;&gt;
Bestand:TheMatrixAnimated.gif
Down the Rabbit Hole.png
Milan Kundera redux.jpg
L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg
Gerrit Komrij (1981).jpg
Anne Morelli.jpg
Bestand:Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg
Descartes Discours de la Methode.jpg
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg
Jean Le Rond d'Alembert, by French school.jpg
Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg
Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg
John Locke.jpg
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
Montesquieu 1.png
Immanuel Kant (painted portrait).jpg
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg
Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg
Social contract rousseau page.jpg
EmileTitle.jpeg
Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg
James Watt by Henry Howard.jpg
François Quesnay.jpg
Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif
AdamSmith.jpg
Louis XIV of France.jpg
Koning Louis XV; Hyacinthe Rigaud.jpg
Ludvig XVI av Frankrike porträtterad av AF Callet.jpg
Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg
Women's March on Versailles01.jpg
Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg
LouisXVIExecutionBig.jpg
Jacques-Louis David - Marie Antoinette on the Way to the Guillotine.jpg
Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg
Robespierre.jpg
Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png
Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg
Bestand:David Van Reybrouck.jpg
Bestand:Jose Ortega y Gasset.jpg
Karl Marx 001.jpg
Kortrijk-Groeningemonument.jpg
Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png
Bestand:Honoré de Balzac (1842) Detail.jpg
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG
Battle of Courtrai2.jpg
Nicaise de Keyser04.jpg
Guido Gezelle.jpg
Hendrik Conscience.jpg
Leeuwvanvlaenderen.gif
Groeningepoort.jpg
Kortrijk Groeningeabdij museum.JPG
Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg
Bestand:Deep throat PD poster (restored).png
Bestand:Van Olden Barneveldt Verhoeven 1619.gif
Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg
Bestand:Pinocchio 1940.jpg
Orson Welles 1937.jpg
A11v 1092338.ogg
Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg
Aldrin Apollo 11.jpg
Ap11-s69-31740.jpg
Kennedy vonbraun 19may63 02.jpg
Dornberger-Axster-von Braun (jha).jpg
V1 Soest.JPG
V-2-Nederlands.jpg
First photo from space.jpg
Project Paperclip Team at Fort Bliss.jpg
Bestand:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''BIBLIOGRAFISCHE NOTEN''' =</text>
      <sha1>e7xom3vl52edpd3ebgchcfrgoc9vcto</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429745</id>
      <parentid>429744</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:06:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* Reis naar het einde van de nacht van Louis-Ferdinand CélineLOUIS FERDINAND CELINE, vertaald door E.Y. Kummer. Reis naar het einde van de nacht. Van Oorschot, 2016 (naar de uitgave van 1932), p. 74-77. */</comment>
      <origin>429745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109996" sha1="lg02ynsh4f9p5s32tx303bt1hkt3nwo" xml:space="preserve">[[Bestand:TheMatrixAnimated.gif|thumb|550px]]

&lt;big&gt;'''HOOFDSTUK 1. HISTORISCHE MODELLEN, BESEF EN DENKRICHTINGEN''' &lt;/big&gt;
;&lt;big&gt;WAT IS GESCHIEDENIS EIGENLIJK?&lt;/big&gt;

.

[[File:Down_the_Rabbit_Hole.png|thumb|550px|♣ '''TUINTIP'''  Down the rabbit-hole?  Op een zomerdag luistert Alice Liddell aan de oever van een meer naar haar oudere zus die een saai boek voorleest. Alices verveling verdwijnt als er een pratend konijn passeert. Het is gehaast en houdt de tijd op zijn horloge (de geschiedenis?) in de gaten en springt in een hol. Alice volgt en valt de dieperik in. Een deurtje verbergt een prachttuin, een flesje met het opschrift &quot;drink mij&quot; maakt haar klein genoeg om de deur door te kunnen. Spring in het gat en deze geschiedenistuin en laat je verwonderen zoals Alice. The Matrix kaapte als film het idee van Alice en stelt de vraag of de wereld een illusie is? Plato deed iets vergelijkbaars met de allegorie van de grot. De Matrix visualiseert René Descartes' stelling: 'Ik denk, dus ik ben' en is mee geïnspireerd door de cyberpunk van William Gibson.]]

[[Bestand:Hoe ontdek je nepnieuws (How To Spot Fake News).jpg|thumb|550px|Infographic ''Hoe ontdek je nepnieuws'', uitgegeven door de International Federation of Library Associations and Institutions.]]

{{Citaat|'''Veel vitale cycli van ons lichaam kennen een periodiek verloop: de hartslag, de ademhaling, de afwisseling tussen slapen en waken. Contoleren of ze regelmatig zijn vindt bijna altijd onbewust plaats, maar zelfs de geringste verstoring is voldoende om plotseling de alarmbellen te doen rinkelen. (...) In tegenstelling tot de traditionele zintuigen, hebben wij geen orgaan voor tijdszin.'''|Guido Tonelli}}

.

{{Citaat|'''Niet lachen, noch huilen, maar begrijpen.'''|Ludo De Witte}}

.

{{Citaat|'''De geschiedschrijver is een wandelend anachronisme, een ontheemd persoon, die de technieken van vandaag gebruikt om te proberen dingen te weten over gisteren die gisteren zelf niet eens wist. Hij moet waarachtigheid nastreven, hij dient te luisteren naar de woorden die het verleden spreekt, maar hij moet communiceren in een taal die het heden begrijpt.'''|Hilary Mantel}}

.

{{Citaat|'''Wie wetenschap onderwijst moet ophouden met leerlingen de pap in de mond te geven en hen de mogelijkheid bieden 'het pure plezier van begrip te ontdekken.' Wie cursussen eenvoudigweg doceert, laat de studenten zitten met 'onderontwikkelde intellectuele vaardigheden en weinig besef van de invloed die wetenschap op hun leven heeft'.'''|Amerikaanse Vereniging voor de Vooruitgang van Wetenschap, de uitgever van Science}}
 
.

{{Citaat|'''De vraag is of u dat kunt, woorden zoveel verschillende betekenissen geven.'''|Alice in Wonderland}}

.

{{Citaat|'''De vraag is wie de baas is - punt uit'''|Wiggel Waggel}}

.

{{Citaat|'''Deze tijd vraagt om optimisme. Pessimisme bewaren we voor slechtere tijden.'''|Jean-Claude Servais&lt;ref&gt;Geciteerd in: NAOMI KLEIN, (vertaald door Jan Willem Reitsma en Pon Ruiter). ''Nee is niet genoeg.'' De Geus, Amsterdam, 2017, p. 275.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Wetenschap is niet hapklaar en eenduidig. In de coronacrisis zag je vaak twee kampen tegenover elkaar staan die elk het eigen gelijk claimden op basis van één of andere studie. Dat is ook des mensen. We denken allemaal dat we heel kritisch onze standpunten innemen, maar dat is natuurlijk niet zo. We zijn kuddebeesten. Vaak nemen we een standpunt in omdat dat het standpunt is van de groep waar we toe behoren. En dan gaan we achteraf feiten zoeken die die intuïtie bevestigen. Er is zo'n mooi beeld - ik weet niet meer van wie het komt - dat we de feiten gebruiken zoals een dronkaard een lantaarnpaal gebruikt: niet om ons te verlichten, maar als steunpilaar. Ons brein is helemaal niet zo rationeel als we denken. (...) Wie gelooft dat wetenschappers deel van een corrupte elite uitmaken, heeft daar natuurlijk weinig aan. Daar begint het dus mee. Als je zegt aan kritisch denken te doen, maar de wetenschap niet vertrouwt... Tja, dan kun je dus niet kritisch denken. Het paradoxale is net dat die mensen van zichzelf denken dat ze zéér kritisch zijn, en dat de anderen als schapen met de kudde meelopen. Kritisch zijn betekent niet alleen dat je moet durven te denken, maar ook dat je moet durven te vertrouwen - in de wetenschap meer bepaald. Ook wetenschappers kunnen er wel eens naast zitten, maar gemiddeld genomen zijn zij veel betrouwbaardere bronnen dan de algoritmes van You Tube.'''|Patrick Loobuyck&lt;ref&gt;PATRICK LOOBUYCK. In: ''De Morgen.'' Vrij zijn is niet: doen wat je wilt. 20 augustus 2021.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Zelfcensuur, aldus, George Orwell, heeft twee nefaste gevolgen. Ze heeft een kwantitatief effect: als voldoende mensen zichzelf censureren, kom je in een samenleving waar politieke censuur regeert. Daar heb je geen bestraffende overheid voor nodig. Mensen staan zelf op de rem, omdat ze sociale uitsluiting (of erger) vrezen. Zelfcensuur heeft een kwalitatief effect: als je je ideeën voor anderen moet verzwijgen, begin je tegen jezelf te liegen. Dat is wat zijn romanfiguren overkomt: ze zijn het contact met het eigen denken kwijt. Daarom is vrijheid van spreken belangrijk: ze bevat de vrijheid om te denken.'''|Tinneke Beeckman}}

.

{{Citaat|'''Als je geen perverse of persoonlijke agenda hebt, begint alles met research. Je stelt je de vraag naar wat zich heeft afgespeeld en waarom het zo liep.'''|Mike Leigh}}

.

{{Citaat|'''Historici hebben een maatschappelijke rol te vervullen. We moeten ons dus niet opsluiten in onze ivoren toren. [...] In het verleden hebben we te veel gedacht dat we documentaires, tentoonstellingen en computerspelletjes moesten maken. We moeten nu weer kiezen voor fundamenteel historisch onderzoek, dat teruggaat naar de bron. Dat is onze corebusiness; wetenschappelijk onderzoek, op basis van onze eigen onderzoeksagenda, tegen de stroom in van de politiek corecte moraliserende boodschap. Zonder onderzoek geen debat en zonder debat geen herinnering. Je kunt de stappen daarin niet overslaan, anders eindig je met lege herdenkingen.'''|Nico Wouters&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. '''Historici moeten hun eigen agenda heroveren.''' In: ''De Standaard'', 11.05.2019, p. 40 &amp; 41.&lt;/ref&gt;}}

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.youtube.com/watch?v=MrmGliMP0bc LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE GESCHIEDENIS ALS ACTIVE CONSTRUCTIE, OBJECTIVITEIT EN VERVALSINGEN].'''

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/evoluties-in-het-welzijns-en-veiligheidsdenken de PowerPoint die bij deze lessen hoort].'''

.

.

= '''DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN''' =

.

== ''De eeuwige terugkeer der dingen'' van Milan Kundera ==

&lt;small&gt;(Eigen bewerking)&lt;/small&gt;

[[File:Milan Kundera redux.jpg|thumb|550px|Milan Kundera (1929-2023) is een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met filosofische thema's. Een van zijn bekendste werken is ''De ondraaglijke lichtheid van het bestaan''. Philip Kaufman verfilmde het onder de titel ''The Unbearable Lightness of Being''.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=AniUgwUn6oo ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN HET BESTAAN'', 5 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;De eeuwige terugkeer der dingen is een raadsel en Nietzsche
bracht er andere filosofen mee in verlegenheid: de gedachte dat alles zich eens
herhaalt zoals we het reeds beleefden, en dat die herhaling eindeloos
zou zijn! Wat is de betekenis van deze dwaze mythe?
De mythe negeert dat een voor altijd verdwenen, nooit meer 
terugkerend leven op een schaduw lijkt, gewichtloos is,
bij voorbaat dood is, en al was het huiveringwekkend, prachtig of verheven, de
huiver; de pracht of die verhevenheid zijn van geen betekenis. We hoeven ze
niet voor kennisgeving aan te nemen, evenmin als een oorlog tussen twee
Afrikaanse staten in de veertiende eeuw, die het gezicht van de wereld niet had
veranderd, ondanks het in onbeschrijflijk lijden creperen van
driehonderdduizend negers.
Verandert er dan iets aan die oorlog van twee Afrikaanse staten in de veertiende
eeuw wanneer die zich ontelbaar herhaalt in de eeuwige terugkeer?
Er verandert wel iets; de oorlog wordt een omhoog stekend blok dat blijft, en de
stupiditeit ervan zou onherstelbaar zijn.
Als de Franse Revolutie zich eeuwig zou herhalen, zou de Franse
geschiedschrijving minder trots zijn op Robespierre. Maar omdat ze spreekt
over iets dat nooit meer terugkomt, zijn de bloedige jaren veranderd in louter
woorden, theorieën en discussies, ze zijn lichter geworden dan veren, ze jagen
geen schrik aan. Er is een eindeloos verschil tussen de Robespierre die slechts
één maal in de geschiedenis voorkomt en een Robespierre die eeuwig terug zou
keren om de koppen van de Fransen te laten rollen.
Laten we zeggen dat de gedachte van de eeuwige terugkeer een zeker
perspectief betekent waarin de dingen zich anders vertonen dan we die kennen:
ze vertonen zich zonder de verzachtende omstandigheid van hun voorbijgaande
aard. Deze verzachtende omstandigheid weerhoudt ons namelijk een oordeel uit
te spreken. Hoe kun je iets dat voorbijgaat veroordelen? Het avondrood van de
ondergang kleurt alles met de bekoring van de nostalgie; ook de guillotine.
Onlangs heb ik mezelf betrapt op een ongelooflijk gevoel: ik bladerde in een
boek over Hitler en voelde bij enkele foto's ontroering. Ze herinnerden me aan
mijn kinderjaren; die vielen in de oorlog; sommige leden van mijn familie
kwamen om in Hitlers concentratiekampen; maar wat was hun dood tegenover
het feit dat de foto's van Hitler me herinnerden aan de voorbije tijd van mijn
leven, een tijd die niet meer terugkeert?
Deze verzoening met Hitler verraadt de diepe morele perversiteit, verbonden
met een wereld die in wezen gebaseerd is op het niet bestaan van de terugkeer,
want in die wereld is alles bij voorbaat vergeven en dus ook alles cynisch
toegestaan.
Zou elke seconde van ons leven zich oneindig herhalen, dan zijn we
vastgenageld aan de eeuwigheid zoals Jezus Christus aan het kruis. Dat is een
verschrikkelijk vooruitzicht. In de wereld van de eeuwige terugkeer rust op
elke handeling het gewicht van een ondraaglijke verantwoordelijkheid. Daarom
noemde Nietzsche de idee van de eeuwige terugkeer de zwaarste last (das
schwerste Gewicht).&lt;/small&gt;|Milan Kundera}}

.

.

== ''Reis naar het einde van de nacht'' van Louis-Ferdinand Céline&lt;ref&gt;LOUIS FERDINAND CELINE, vertaald door E.Y. Kummer. ''Reis naar het einde van de nacht.'' Van Oorschot, 2016 (naar de uitgave van 1932), p. 74-77.&lt;/ref&gt; ==

[[File:L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg|thumb|550px|Louis-Ferdinand Céline (1894-1961) is samen met Marcel Proust één van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken publiceert.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=4OC6LKybZs8 ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''REIS NAAR HET EINDE VAN DE NACHT'', 6 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;Och  man! Ik verzeker je dat deze wereld
er uitsluitend op uit is om iedereen te verneuken! 
Jij bent jong. Ik hoop dat deze paar
minuten vol wijsheid je jaren zullen bijblijven! Luister goed
naar me, kerel; als ze 't hebben over: 'Het medelijden met het
lot, met de omstandigheden van de arme mieter...', laten dan
deze woorden, die in vurige letters boven alle moordende
schijnheiligheid van onze maatschappij schitteren, een uiterst
belangrijk teken aan de wand voor je zijn, waar je niet meer zo
maar aan voorbij mag gaan zonder het belang ervan in te zien.
Hoor, ik zeg jullie, arme donders, altijd de lul in 't leven, geslagen, uitgeperst,
eeuwig en altijd zwetend, ik waarschuw jullie dat als de groten van deze aarde
interesse voor jullie beginnen te krijgen, dan is 't omdat ze op het slagveld
gehakt van jullie willen maken... Dat is het teken... 't Kan niet missen... 't Begint
met liefde voor het volk. Lodewijk XIV die trok zich tenminste geen zak van
het brave volk aan, vergeet dat niet. Lodewijk XV ook niet. Hij veegde er z'n
gat mee af. Natuurlijk was het leven in die tijd niet prettig, het leven van de
arme sloeber is nooit prettig geweest, maar ze werden niet zo hardnekkig en
verbeten om zeep geholpen als nu door onze tirannen. De kleine man, zeg ik je,
wordt alleen met rust gelaten als hij wordt veracht door de groten,
die uitsluitend uit eigenbelang of sadisme aan het volk kunnen denken... De filosofen
mag ik je daar nog op attent maken nu we 't er toch over hebben, diè zijn ermee
begonnen het brave volk van alles wijs te maken... Het volk dat alleen zijn
catechismus kende! Ze zouden 't wel opvoeden, beweerden ze... Nou! Ze
hadden heel wat waarheden te onthullen! Prachtige! Frisse! Schitterende! Je
duizelde ervan! Zo is 't! begon het brave volk te zeggen, zo is 't precies! Zo is 't
helemaal! Daar gaan we allemaal voor sterven! 't Volk wil alleen maar sterven!
Zo zijn de mensen nu eenmaal. 'Leve Diderot!' hebben ze gebruld en toen
'Bravo Voltaire!'. Dat zijn nog 's filosofen! En ook nog leve Carnot, die zo mooi
overwinningen in elkaar kon knutselen! En leve iedereen! Dat zijn tenminste
knapen die 't brave volk niet in onwetendheid en bijgeloof laten verrekken! Zij
wijzen 't de weg naar de vrijheid! Ze maken 't zelfstandig! En ze hebben niet
stilgezeten! Iedereen moet eerst de krant kunnen lezen! Dat is onze redding!
Godverdomme! En snel! Geen analfabeten meer! Die kunnen we niet meer
gebruiken! Alleen maar burgersoldaten! Die stemmen! Die lezen! En die
vechten! En die marcheren! En kushandjes werpen! In dat tempo werd 't brave
volk gauw goed rijp. Het enthousiasme over 't afwerpen van 't juk moet toch
ergens goed voor zijn, waar of niet? Danton stond niet voor Jan Lul zo mooi te
praten. Met wat gebrul, dat zo raak was dat je 't nu nog hoort, had hij in een
handomdraai 't brave volk gemobiliseerd! En dat betekende 't eerste vertrek van
de eerste bataljons geëmancipeerde bezetenen! De eerste stemmende en
vlagdronken klootzakken die Dumouriez met zich meevoerde om zich te laten
doorzeven in Vlaanderen! Dumouriez zelf, die te laat aan dit ongekend nieuw
idealistische spelletje had deelgenomen, had achteraf toch maar liever poen, hij
deserteerde. 't Was onze laatste huurling... Soldaatje spelen voor niets, dat was
wat nieuws... Zo nieuw dat Goethe, al was hij dan Goethe, z'n ogen uitwreef
toen hij in Valmy kwam. Bij het zien van die haveloze vurige cohorten die zich
spontaan kwamen laten afslachten door de koning van Pruisen voor de
verdediging van de gloednieuwe vaderlandslievende fictie, kreeg Goethe het
gevoel dat hij nog heel wat te leren had. 'Van nu af aan, galmde hij schitterend,
helemaal in overeenstemming met z'n talent, begint een nieuw tijdperk!' En
hoe! Daar het systeem uitstekend werkte, ging men daarna helden in serie
afleveren, die hoe langer hoe minder kostten omdat het systeem steeds beter
werd. Iedereen heeft zich er wel bij bevonden. Bismarck, de beide Napoleons,
Barrès wolk, door de Hervorming al aan flarden gerukt en al lang gecondenseerd tot
episcopale spaarpotten. Vroeger was het mode, als je fanatiek was, te roepen:
'Leve Jezus! Op de brandstapel met de ketters!' Maar ja, er waren niet zoveel
ketters en 't waren vrijwilligers... Terwijl we nu zo ver zijn dat onafzienbare
horden zich geroepen voelen om mee te doen als er geschreeuwd wordt: 'Aan de
galg met alle lammelingen! Met alle slappe tinussen! Met de onnozele lezers!
Met miljoenen tegelijk, hoofden rechts!' De kerels die niemand aan flarden
wilden schieten, niemand om zeep willen helpen, die stinkende pacifisten, die
moeten we in hun kladden grijpen en vierendelen! We zullen ze duizend gore
doden laten sterven! En om ze manieren bij te brengen halen we eerst hun
darmen uit hun lijf, hun ogen uit hun kassen en de jaren uit hun stinkend
kwijlerig leven! Kreperen moeten ze bij legioenen en nog eens bij legioenen, in
de pan gehakt worden, leegbloeden, stikken in gifgassen, en dat alles om het
vaderland dierbaarder, vrolijker en lieflijker te maken! En als er nog tuig bij is
dat deze sublieme dingen niet wil begrijpen, moeten ze zich maar onmiddellijk
laten begraven met de anderen, nee, toch maar niet samen met ze, maar
helemaal aan het eind van het kerkhof, onder een onterend grafschrift voor
lafaards zonder idealen, want deze schoften hebben hun grandioos recht
verloren op een stukje schaduw van het monument dat bij aanbesteding door de
gemeente op het middenpad is opgericht voor de fatsoenlijke doden, en ook
hebben ze het recht verloren iets op te vangen van de echo van de minister, die
zondag weer bij de prefect komt pissen om na het middageten bewogen z'n
smoel open te doen boven de graven...&lt;/small&gt;|Louis-Ferdinand Céline}}

.

.

== ''Inhaaloefening'' door Gerrit Komrij ==


[[File:Gerrit_Komrij_(1981).jpg|thumb|right|550px|Gerrit Komrij (1944–2012) was een homo-dichter, schrijver, vertaler, criticus, polemist en toneelschrijver uit Nederland met een voorkeur voor Portugal. Hij was van 2000 tot 2004 de Dichter des Vaderlands. Hij stond bekend om zijn virtuoze en kleurrijke taalgebruik en was een gevreesd polemist.]]

[[File:Anne Morelli.jpg|thumb|right|550px|[[Anne Morelli]] (1948) is doctor in de geschiedenis en doceert aan de ULB en interesseert zich in de Italiaanse [[immigratie]].]]


{{Citaat|&lt;small&gt;We zijn genoeg vernederd en bespot

Door halfgeleerden met hun boekenwijsheid

En met hun regelrechte lijn naar God,

Terwijl ze ons verwezen naar de ijstijd.  


We zijn genoeg voor achterlijk versleten.  

Kom vriend, de revolutie start vandaag.  

We zijn met attributen ruim bemeten.  

Dood Galilei met een motorzaag,


Trakteer Voltaire op elektroshocks,

Erasmus op een overdosis speed.  

Maak Bacon, Nietzsche, Swift weer orthodox

Door laster, centrifuge, turboprop,

En wat de Heer betreft: kruisig hem niet,

Maar plak een gele sticker op zijn kop.&lt;/small&gt;|[[Gerrit Komrij]]}}

.

[https://www.youtube.com/watch?v=VL0CZEiEz9g&amp;t=3s '''♠ BEKIJK HIER EEN PROFETISCHE [[Gerrit Komrij|G. KOMRIJ]].'''] 

.

= '''WAT IS GESCHIEDENIS?''' =

[[Bestand:Berlin_Universität_um_1900.jpg|thumb|550px|De Universiteit van Berlijn (foto uit 1900) was de eerste universiteit die - met Hegel - de geschiedfilosofie in haar aanbod opnam. Geschiedfilosofie houdt zich bezig de betekenis van de geschiedenis, analyseert de geschiedschrijving en speculeert over mogelijke teleologische principes zoals: is er een ontwerp, een doel, een richting? Ironisch genoeg vond hier in 1933 de boekenverbranding plaats, tot groot, ironisch ongenoegen van Bertolt Brecht die zijn werk niet op de lijst der afvalligen zag staan. Een Duist bibliothecaris legde in de jaren voorafgaand aan 1933 een lijst aan met boeken die het Nazi-regime niet ondersteunden, het gaat om auteurs die tegenwoordig elke cursus op de hogeschool of de universiteit sieren: Karl Marx, Frederich Nietsche, Sigmund Freud... De universiteitsgebouwen worden compleet verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog, de geallieerde bombardementen laten niets overeind. Tegenwoordig lijkt het plein weer op het oude, althans wat de fascade betreft. Het parkje is nu een plein met een ondergrondse, lege boekenkast.]]

[[Bestand:Hegel_portrait_by_Schlesinger_1831.jpg|thumb|550px|Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) doceert filosofische colleges over geschiedenis aan de Universiteit van Berlijn. Die monden uit in het postuum gepubliceerde ''Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte''. Hij beschouwt de wereldgeschiedenis als een rationeel, op vooruitgang gericht proces, geleid door de 'Wereldgeest'. Tijdens zijn professoraat in Berlijn reviseert hij de tekst zonder ophouden. De publicatie verschijnt in 1837, zes jaar na zijn dood.]]

.

Wat is veiligheids- en welzijnsgeschiedenis? Die vraag is niet makkelijk. Niet toevallig heeft geschiedenis twee betekenissen. 'Het is zowel een wetenschappelijke discipline als het onderzoeksobject van die discipline.'&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Het had gekund (maar misschien ook niet).'' In: ''De Standaard'', 21.09.2015, p. D10.&lt;/ref&gt; Met andere woorden: de geschiedenis schrijft geschiedenis over de evolutie van de wereld en over zichzelf: over de discipline, over de historicus en zijn voorkeuren en over haar eindeloze beperkingen om tot definitieve inzichten te komen. Wat is geschiedenis, is het best te beantwoorden door de geschiedenis te bekijken als een ‘actieve constructie’. '''Actief''' wil zeggen: hier deed iemand zijn best voor, zijn ''leen'' achter gelegd, gewerkt. '''Constructie''' wil zeggen: iets is gemaakt. Een architect bouwt een bouwwerk, een historicus schrijft een verhaal,  een narratieve constructie die soms meer op kunst lijkt dan op wetenschap. In het beste geval op basis van feiten, in het slechtste geval op basis van verzinsels of hallucinaties. Etymologisch gaat het woord terug op 'historie', afkomstig van het Griekse ιστορία en herkenbaar in het Engelse history/story. Geschiedenis en verhaal zijn een dansend duo.

.

Schoolbank-kinderen en veel mensen beschouwen 'de geschiedenis' als iets 'passief'. Ze slaan aan het blokken nadat een juf, een meester of een deskundige in hun klasje over het verleden kwam vertellen. Voeling is er weinig. Omdat die leerkracht of die pastoor het hen inlepelde als een 'objectieve realiteit', namen ze het voor waar aan. Geschiedenis is er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! Wat hier problematisch aan is, is het feit dat de woorden ''actief'' en ''passief'' diametraal tegenover elkaar staan net zoals de begrippen objectief en subjectief. De 'actieve constructie' is een vraag die op filosofisch vlak tot tien vragen leidt:

.

'''1.''' Wanneer begint de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.
 
'''2.''' Wie maakt de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.

'''3.''' Waarom bestaat/maakt hij of zij geschiedenis? Met andere woorden: wat is de reden waarom we over iets spreken? Wat is de reden waarom we onze lessen vullen met bepaalde inhouden? Wat is de reden waarom boekhandels elk jaar weer duizenden boeken verkopen?

.

'''4.''' Hoe maakt ''men'' de geschiedenis van het veiligheids- en welzijnsdenken? Wat doet een historicus in het archief? Hoeveel begrijpt hij werkelijk van het [[Middelnederlands|Middelnederlandse]] handschrift dat voor hem ligt? Hoe interpreteert de historicus de [[Dementie|dementerende]] dame die hij 's morgens telkens weer gaat interviewen? 

.

'''5.''' Wat is het doel van het historisch proces? Of, anders gezegd: wat wil men/ik/deze groep bereiken?

.

'''6.''' Welke richting kunnen we ontwarren in de loop van de geschiedenis en de veiligheid en het welzijn? Ofwel: gaat het vooruit of achteruit? Is de klim moeilijk of glijden we van een leien dak?

.

'''7.''' Wat is de motor van de geschiedenis? Of: welke drijfveren zorgen voor verandering? Is het de economie? De politiek? De klimaat wijziging? De...

.

'''8.''' Is er hier sprake van een betrouwbare geschiedenis of gaat het om fake news? Of, met andere woorden: zien wij de wereld zoals hij is of werken er allerlei filters op ons in?

.

'''9.''' Is geschiedenis een [[wetenschap]] of is geschiedenis [[Propaganda (communicatie)|propaganda]], [[indoctrinatie]] of [[Brainwash|brainwashing]], is geschiedenis [[Objectiviteit|objectief]], zoals dat de andere wetenschappen dat beweren? En wat is dat dan, objectiviteit?

.

'''10.''' Kon de geschiedenis anders lopen? Stel dat Hitler sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog. Of, stel dat hij op 8 oktober 1908 slaagde voor zijn ingangsexamen aan de kunstacademie in [[Wenen]], zoals [[Eric-Emmanuel Schmitt]] uitwerkt in zijn roman ''La part de l'autre'' uit 2001. Wie zal het zeggen?

.

.

== [[Tijdsgeest]] ==

[[Afbeelding:Glass-of-water.jpg|thumb|550px|Half vol of half leeg? Optimisme of pessimisme?]]

[[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|thumb|550px|[[Frans Hals]] (1582-1666) schildert [[René Descartes]] (1596-1650).]]

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; [[Renaissance|1450]] -&gt;&gt; [[Humanisme|1500]] -&gt;&gt; [[Verlichting (stroming)|1650]] -&gt;&gt; [[Glorious Revolution|1688]] -&gt;&gt; [[Franse Revolutie|1789]] -&gt;&gt; [[Industriële Revolutie|1801]] -&gt;&gt; [[Belgische Revolutie|1830]] -&gt;&gt; [[Liberalisme|1830]] -&gt;&gt; [[Socialisme|1848]] -&gt;&gt; [[Rerum Novarum|1891]] &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; [[Fin de siècle|1890]] -&gt;&gt; [[Eerste Wereldoorlog|1914]]  -&gt;&gt; [[11 november 1918|1918]] -&gt;&gt; [[Beurskrach van 1929]] -&gt;&gt; [[Machtergreifung|1933]]  -&gt;&gt; [[Verdrag van München|1938]]  -&gt;&gt; [[1945]] &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; [[1950|Zilveren jaren '50]]  -&gt;&gt; [[1960|Gouden jaren '60]] &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; [[Oliecrisis van 1973|1972]] -&gt;&gt; [[Aids|1979]] -&gt;&gt; [[Kernramp van Tsjernobyl|1986]] -&gt;&gt; [[Herald of Free Enterprise (schip, 1980)|1987]] &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; [[Berlijnse Muur|1989]]  -&gt;&gt; [[Het einde van de geschiedenis en de laatste mens|1992]] -&gt;&gt; [[The O2 (Londen)|2000]] &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; [[Nine eleven|2001]] -&gt;&gt;  [[Klimaatvluchteling|2014]] en [[Klimaatmars voor een betere toekomst|2019]] &gt;&gt;&gt; [[Coronacrisis in Europa|2020]]'''

.

;Zie ook:
* [[Longue durée]]
* [[Mentaliteit]]
* [[Mentaliteitsgeschiedenis]]
* [[Episteme (filosofie)|Episteme]]
* [[Dogma (algemeen)]]

.

== Waar halen optimisten hun mosterd? ==

.

'''1754''': Met de ontdekkingsreizen en de daarmee gepaard gaande veroveringen in Amerika, China of Perzië duiken in Europa steeds meer verhalen op van kolonisten die inheemse volken, hun gebruiken en hun politieke organisatie beschrijven. Voltaire en John Locke lezen de bestseller van pater Gabriel Sagart die bij het [[Wendat (volk)|Wendatvolk]] verbleef, [[Jean-Jacques Rousseau|Jean Jacques Rousseau]] was vertrouwd met missie- en reisverslagen uit de [[Grote Meren]] en indiaanse bronnen en [[Gottfried Wilhelm Leibniz|Leibniz]] zocht inspiratie in China.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 38-51.&lt;/ref&gt; René Descartes leert filosoferen door de Mexicaan Antonio Rubio ((1548-1615) en ontdekt bij de antikoloniale Quechua-schrijver Felipe Guaman Poma de Ayala (ca. 1535-1616) het 'ego cogito'.&lt;ref&gt;Het cartesiaanse denken zorgt voor een paradigmawissel op vier vlakken. 1. Een binair denken in of-of relaties komt in de plaats van een en-en alternatief denken. 2. Er komt de voorkeur om denken over de zaken in plaats van over de verhoudingen ertussen. 3. De wetenschap gaat de natuur domineren. 4. De Westerling reconstrueert de wereld en brengt ze onder zijn controle, alsof hij zelf god is. Daartoe neemt hij 'afstand' van de dingen met het perspectief, de kaart of de globe. De afstand stelt hem in staat om te klasseren, te meten, te catalogiseren en de kaart stelt hem in staat te veroveren. RAJ PATEL &amp; JASON W. MOORE, vertaald door Huub Stegeman. ''Een geschiedenis van de wereld in zeven goedkope zaken. Een gids voor kapitalisme, natuur en de toekomst van de planeet,'' Boom, Amsterdam, 2019, p. 65-68.&lt;/ref&gt; Dit soort kennismakingen tonen dat de samenleving niet ‘ongelijk’ hoeft te zijn en begrippen zoals vrijheid en gelijkheid, de natuurtoestand en het natuurrecht sijpelen het oude continent binnen. De normen van het absolutisme en de gedragsregels in Versailles installeerden in het zeventiende en achttiende-eeuwse Frankrijk een pikordecultuur die elk aspect van het dagelijkse leven domineert met onder- en bovenschikkingsrituelen. Het ontgaat de filosofen niet dat deze maatschappij ook anders in te richten is en om dit te onderzoeken schrijft de Académie des Sciences, Art et Belles-Lettres van [[Dijon]] een prijsvraag uit die het beste essay zoekt dat ‘de oorsprong van de ongelijkheid’ beschrijft en de vraag beantwoordt of het natuurrecht dit al dan niet rechtvaardigt. 

.
 
'''1755''': Jean Jacques Rousseau wint de wedstrijd en publiceert zijn ‘Vertoog over de ongelijkheid’ waarin hij poneert dat de jager-verzamelaar egalitair en in kinderlijke onschuld leven. De landbouwrevolutie, de verstedelijking en de staat beëindigden deze beschaafde oertoestand en bracht de mens behalve literatuur, filosofie en wetenschap ook de bureaucratie, staande legers, het patriarchaat en massamoord. In tegenstelling tot de visie van [[Thomas Hobbes]] ontwikkelt de maatschappij zich van goed naar slecht. Rousseau’s idealisme of optimisme geniet de voorkeur van het linkse politieke kamp en is in te vullen door een terugkeer naar de natuurtoestand.&lt;ref&gt;De hypothese van Rousseau is op niets gestoeld, hij was niet in staat om het verleden van 10.000 vroeger te onderzoeken. Nomadische groepen zijn niet per definitie egalitair, landbouwsamenlevingen hoeven zich niet per definitie te kenmerken door hiërarchie en privébezit en de eerste steden kenden weinig klassentegenstellingen, autoritaire heersers of krijgers. Toch duikt de hypothese nog heel vaak in de literatuur op. &lt;/ref&gt; 

.
 
Het [[optimisme]] vindt zijn wortels in de idee dat de maatschappij maakbaar is. Die maakbaarheidsidee gaat terug op historische periodes zoals de [[Renaissance]], de [[de Verlichting]] en de [[Industriële revolutie|negentiende eeuw]]. De Verlichting is misschien de belangrijkste van het trio: de verlichting gaat een stap verder dan het magische, het symbolische en het occulte denken dat de Renaissance en het [[Humanisme]] binnensijpelt. In de Verlichting ontspruit de kiem van de Industriële Revolutie. De Verlichting was niet zomaar 'filosofietje'. Het is een denken dat de totale samenleving wil veranderen en vertrekt vanuit de idee dat mensen elkaar 'aansteken'. De verlichtingsfilosofen geloven dat hun ideeën anderen 'verlichten'. Kennis komt iedereen ten goede. [[René Descartes]] hecht belang aan techniek en zou zich in onze eeuw, de 21ste, thuis voelen. Zijn [[Discours de la methode]] uit [[1637]] ligt aan de basis van de [[Encyclopédie]] die een eeuw later, in [[1751]] verschijnt. Beide werken focussen op arbeid en werktuigen, ambachtslui en werkplekken. Diderot schetst gereedschap en machines en breekt het eeuwenoude kennismonopolie van de ambachten. In de jaren zestig en zeventig van de eeuw ontwikkelt [[James Watt]] ‘zijn’ stoommachine en twee decennia later, in 1791, stimuleren het [[decreet d'Allarde]] en de [[Wet le Chapelier]] (genoemd naar de [[Bretagne (schiereiland)|Bretoense]] en [[Jakobijnen|Jakobijnse]] advocaat [[Isaac Le Chapelier]]) de ondernemingsvrijheid. Het beginsel is nobel: 'Iedereen is vrij om de handel, het beroep, de kunst of het ambacht uit te oefenen dat hem goed dunkt.' Tegelijk schaffen deze verordeningen de ambachten met hun kennisoverdracht van vader op zoon af. Arbeidsstructuren zoals [[Coalitie|coalities]], [[Corporatieven|corporaties]] en [[gilden]] die eeuwen de toegang tot een beroep belemmerden, verdwijnen. Tegelijk verdwijnt de [[Sociale zekerheid|sociale bescherming]]. [[Vakbonden]] en [[staken]] worden gecriminaliseerd. De Wet, de [[encyclopedie]] en de stoommachine begeleiden de rouwstoet van de ambachtslui naar het kerkhof en verwelkomen de fabriek en de machine. België schaft de [[Wet Le Chapelier]] af op 25 mei [[1867]]. Tot die dag 'camoufleren' arbeidersorganisaties en vakbonden zich als [[Ziekenfonds (België)|ziekenfondsen]] of ‘onschuldige’ verenigingen. 
 
Tijdens de zeventiende en de achttiende eeuw groeit het idee van de wetmatigheden in de natuur én in de samenleving. De gedachte dat het menselijk gedrag te berekenen - mechanisch - is kan de wereld verbeteren. De [[Theïsme|theïstische]], de bovennatuurlijke, middeleeuwse God die willekeurig ingrijpt - om te belonen en te bestraffen - ruimt plaats voor de [[Deïstisch|deïstische]] God. Deze God is de schepper van alles, een mechanieker die zijn schepping zo inricht, dat ze zonder zijn bemoeienis draait. De ultieme metafoor omschrijft God als klokkenbouwer. Dit denken manifesteert zich in het vroeg liberaal economisch denken. In Frankrijk komt dit tot uiting in de [[[[Fysiocratisme|fysiocratie]]]] van [[François Quesnay]] (1694-1774). Grondbezit en berekend individualisme liggen er aan de basis van rijkdom, succes en bestaansmiddelen. In Engeland leidt het tot de klassieke economie van [[Adam Smith]] die het onberekenbare natuurrecht en de goddelijke ordening ([[Onzichtbare hand|de onzichtbare hand]]) centraal stelt: arbeid als successleutel. Zo zijn beide economische systemen een reactie op het zero-sum game (wat de ene partij wint, verliest de andere), van het [[mercantilisme]] dat van de 16e tot 18e eeuw dominant was en welvaart haalt uit het edelmetaal, geroofd in de nieuwe wereld. Weinig van de onderstaande verlichtingsfilosofen maken de [[Franse Revolutie]] mee (op de drie laatste na).
 
.
 

'''♥ [https://www.youtube.com/watch?v=wQcEjBPYXi8 LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE VERLICHTING (28 min.).]'''

 
 .
 
 '''1.''' [[René Descartes]] (1596-1650) en het [[rationalisme]], [[logica]] en [[onderzoek]] in tegenstelling tot het elitaire (enkel de elite is in staat om te leren), het [[esoterisme]], de [[alchemie]], het symbolische en het [[magisch denken]]. '''[https://www.youtube.com/watch?v=CAjWUrwvxs4 FILM, 8.48 min.]'''
 
 .
 
 '''2.''' De onstuitbare honger naar feiten en kennis van de encyclopedisten [[Jean Le Rond d'Alembert]] (1717-1783) en [[Denis Diderot]] (1713-1784) en hun nieuwe bijbel: [[Encyclopedie de Diderot et d'Alembert|l'encyclopedie]]. '''[https://www.youtube.com/watch?v=5WafMMlNSb8 FILM 2.49 min.]'''
 
 .
 
 '''3.''' [[John Locke (filosoof)|John Locke]] (1632-1704) en het [[empirisme]]. '''[https://www.youtube.com/watch?v=bZiWZJgJT7I FILM, 9.14 min.]'''
 
 .
 
 '''4.''' [[Isaac Newton]] (1623-1723) en het oorzakelijk denken '''[https://www.youtube.com/watch?v=s2YZN2L700Q FILM, 53.38 min.]'''
 
 .
 
 '''5.''' [[Montesqieu]] (1689-1755) en de [[scheiding der machten]] '''[https://www.youtube.com/watch?v=gExrynQC4IU FILM, 4.22 min.]'''
 
 .
 
 '''6.''' [[Voltaire]] (1694-1778) en het recht op [[vrije meningsuiting]] en het [[deïsme]]. '''[https://www.youtube.com/watch?v=LAzKGkTIKpg&amp;list=PLkeO6Zg_ybk5ZE25Ub8W24yQAgPDEjrEh&amp;index=6&amp;t=29s FILM 12.15 min.]'''
 
 . 
 
 '''7.''' [[Jean Jacques Rousseau]] (1712-1778) over de [[opvoeding]] en zijn [[Emile, of Over de opvoeding|Emile]]. '''[https://www.youtube.com/watch?v=81KfDXTTtXE FILM 7.46 min.]'''
 
 .
 
 '''8.''' [[Jeremy Bentham]] (1748-1832) over het grootste geluk voor iedereen in een [[Panopticum (architectuur)|panoptische]] infrastructuur. '''[https://www.youtube.com/watch?v=Myal-NSlIGA FILM 4.01 min.]'''
 
 .
 
 '''9.''' [[Adam Smith]] (1723-1790) zet de verlichtingsideeën om in een economische theorie en lanceert in zijn ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' de '[[Onzichtbare hand|de onzichtbare hand]]'. '''[https://www.youtube.com/watch?v=ejJRhn53X2M FILM 6.43 min.]'''
 
 .
 
 '''10'''. [[Immanuel Kant]] (1724-1804) maakt een synthese van het bovenstaande in zijn &quot;Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?&quot; in 1784 als antwoord op een prijsvraag. Daarin zegt hij: 'Verlichting is het loskomen van de mens uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen zonder de ander. '''[https://www.youtube.com/watch?v=nsgAsw4XGvU FILM 8.12 min.]'''
 

.

.


;Hoofdpersonages van het absolutisme en de verlichting

.

&lt;gallery&gt;
File:Descartes_Discours_de_la_Methode.jpg|0. '''Voorpagina van Discours de la Méthode uit 1637.'''
File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|1. '''[[René Descartes]] (1596-1650).'''
File:Jean_Le_Rond_d%27Alembert,_by_French_school.jpg|2. '''[[Jean le Rond d'Alembert]] (1717-1783).'''
File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|3. '''[[Denis Diderot]] (1713-1784).''' 
File:Encyclopedie_de_D%27Alembert_et_Diderot_-_Premiere_Page_-_ENC_1-NA5.jpg|4. '''Eerste bladzijde van l'Encyclopedie.'''
File:John_Locke.jpg|5. '''[[John Locke (filosoof)|John Locke]] (1632–1704).''' 
File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|6. '''[[Isaac Newton]] (1643–1727).''' 
File:Montesquieu_1.png|7. '''[[Montesquieu]] (1689–1755).'''
File:Immanuel_Kant_(painted_portrait).jpg|8. '''[[Immanuel Kant]] (1724-1804).''' 
File:Atelier_de_Nicolas_de_Largillière,_portrait_de_Voltaire,_détail_(musée_Carnavalet)_-002.jpg|9. '''Voltaire (1694–1778).'''
File:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|10. '''Jean-Jacques Rousseau (1712-1778).''' 
File:Social_contract_rousseau_page.jpg|11. '''[[Het maatschappelijk verdrag]].'''
File:EmileTitle.jpeg|12. '''[[Emile, of Over de opvoeding]].'''
File:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|13. '''[[Madame de Pompadour]], minnares van [[Lodewijk XV]] streed tegen de [[Cesuur (geschiedenis)|censuur]] van l'Encyclopédie. Op haar tafel staat deel IV.'''
File:James_Watt_by_Henry_Howard.jpg|14. '''[[James Watt]] (1736–1819), uitvinder van de stoommachine.''' 
File:François_Quesnay.jpg|15. François Quesnay.
File:Smith_-_Inquiry_into_the_nature_and_causes_of_the_wealth_of_nations,_1922_-_5231847.tif|16. '''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'''.
File:AdamSmith.jpg|17. '''Adam Smith.'''
File:Louis_XIV_of_France.jpg|18. '''[[Lodewijk XIV]].'''
File:Koning_Louis_XV;_Hyacinthe_Rigaud.jpg|19. '''[[Lodewijk XV]].'''
File:Ludvig_XVI_av_Frankrike_porträtterad_av_AF_Callet.jpg|20. '''[[Lodewijk XVI]].'''
File:Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg|21. '''[[Marie Antoinette van Oostenrijk|Marie Antoinette]].'''
File:Women%27s_March_on_Versailles01.jpg|22. '''Vrouwen op de weg naar Versailles. Brood, geen taart!'''
File:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|23. '''[[Vrijheid, gelijkheid en broederschap]].'''
File:LouisXVIExecutionBig.jpg|24. '''Onthoofding van Lodewijk XVI op de Place de la Révolution, nu [[Place de la Concorde]].'''
File:Jacques-Louis_David_-_Marie_Antoinette_on_the_Way_to_the_Guillotine.jpg|25. '''[[Jacques-Louis David]] tekent Marie Antoinette op weg naar het schavot.'''
File:Exécution_de_Marie_Antoinette_le_16_octobre_1793.jpg|26. '''Executie van Marie Antoinette.'''
File:Robespierre.jpg|[[Maximilien de Robespierre|27. '''Maximilien-Marie-Isidore de Robespierre]] (1758-1794).'''
File:Gros_-_First_Consul_Bonaparte_(Detail).png|28. '''[[Napoleon Bonaparte]] (1769-1821).'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Waar halen pessimisten inspiratie? ==

[[File: Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg|thumb|550px|Het Fin de Siecle is een decadente periode tussen 1890 en 1914. Twee kernwoorden  - schoonheid en de dood in het vooruitzicht - duiken overal op, zoals in dit symbolische schilderij van Leon Spilliaert. Zijn 'Absintvrouw' uit 1907 toont het thema: jonge mooie vrouw is op het einde van haar leven, het leven is als een scheut absint (let op de arm) weggevloeid. De kleuren zijn al in de rouw: donkerblauw, zwart en paars.]]

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-R06610, Oswald Spengler.jpg|thumb||550px|Oswald Spengler]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=qPRn-XRLM_c '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: DE PESSIMISTEN (30 Min.)'''].

.

1651: [[Thomas Hobbes]] - geboren in 1588, bij de aanval van de Spaanse Armada op Engeland waarbij zijn moeder ongekende angsten kende - betoogt in zijn boek [[Leviathan (boek)|Leviathan]] dat de oertoestand van de mens eenzaam, arm, wreed en kort is. Iedereen vecht er tegen iedereen. Mensen zijn vals en egoïstisch, cynisch en berekend. Met deze [[Theologische]] vraag komt Hobbes tot deze probleemstelling: is de mens van nature goed of slecht? Goed en kwaad zijn begrippen die de mens, net zoals God, maakt om te vergelijken. Dieren kennen de kunst van het vergelijken niet in die mate als een mens. Hobbes is ondanks zijn lijfspreuk 'Fear and I were twins' optimistisch gesteld: de staat - een begrip dat zich in de tijd van Hobbes ontwikkelt - levert de instrumenten die de honger naar macht, roem en bezit in toom houden. Op dit moment geeft de rechterzijde van het politieke spectrum de voorkeur aan dit model: ze noemen het realisme. Anderen noemen het pessimisme of wantrouwen. Hobbes' en zijn volgelingen laten het verhaal over het ontstaan van de mens van het slechte naar het goede evolueren in tegenstelling tot Rousseau's volgelingen. Die zien de menselijke evolutie van goed naar slecht met de gedachte vroeger was alles beter. Beiden zijn in dit opzicht lineaire denkers: de geschiedenis voltrekt zich volgens een lijn, een glijbaan die je kan opklimmen (met veel moeite, maar als je de top bereikt, dan ben je er!) of kan afglijden (met veel plezier en gemak, om op te geven). Deze evoluties contastereren met de circulaire denkers zoals de Duitse [[Cultuurgeschiedenis|cultuurhistoricus]] [[Oswald Spengler]] (1880-1936), de vader van het [[cultuurpessimisme]]. Zijn voornaamste werk ''De ondergang van het Avondland'' schopt het tot een bestseller dankzij [[Elisabeth Förster-Nietzsche]], de zus van [[Friedrich Nietzsche]]. Het boek toont een cyclische [[Cyclustheorie|cultuurgenese]] die de ontwikkeling van samenlevingen vergelijkt met het ritme van het mensenleven of dat van de seizoenen. Een mens: geboren, groei, volwassenheid, bejaard, sterft. Dagen (24 uur), maanden (de verwijzing naar de maancyclus) en seizoenen (vormen samen een jaar en herhalen zich dan) doen iets gelijkaardigs. In de lente ontluikt nieuw leven, de zomerse bloei zorgt voor nakomelingen (zaad), een herfstige oude dag tot de winter (de dood) intreedt. Diverse wereldbeschavingen bewijzen Spenglers theorie: De [[Babylonië|Babylonische]], de [[Oude Egypte|Egyptische]], de [[Chinese oudheid|Chinese]], de [[Indische beschaving|Indische]], de [[Meso-Amerika|Indiaans-Mexicaanse]], de [[Klassieke oudheid|Grieks-Romeinse]] en de [[Arabieren|Arabische]], de [[Joden|Joodse]] en de [[Byzantijnen|Byzantijnse beschaving]]. Het boek en de theorie zijn een tegenreactie op het verlichtingsdenken dat een maakbaar Europa voor ogen ziet. Spencer voorspelt dat die rationele maatschappelijke structuur een einde kent. Kort voor zijn dood schrijft hij dat het Duitse rijk snel zal ophouden te bestaan.  

.

1884: De grilligheid en de ambivalentie van de negentiende eeuw dwingen kunstenaars, intellectuelen en politici op het einde van de eeuw tot een reflectie over de voorbije en aan gang zijnde industrialisatie. In Engeland publiceert [[Arnold Toynbee]] in 1884 zijn ''Lectures on the Industrial Revolution'' waarin hij de industrie als oorzaak aanduidt voor het '''morele verval''' van de arbeiderklasse. De technische en wetenschappelijke successen van de mechanisatie leiden tot het failliet van de traditionele ambachten en loodst vrouw en kind naar de fabriek waar ze nauwelijks weten welk product ze maken.

.

Op het einde van de eeuw is de tussentijdse balans niet florissant: de onmacht van de prille democratie (de juridische en sociale bevrijding van het individu blijkt – voorlopig - een illusie), het koloniaal beheer, de kapitalistische klassenjustitie, het elitaire stemrecht dat de gegoede klassen bevoordeelt, het lijden van het proletariaat… al deze pijnpunten brengen mensen sociaal en psychologisch in de war. Beloofde de [[Industriële Revolutie]] dan geen rijkdom en overvloed? Beloofde de onstuitbare techniek dan geen wereldwijd transport en een internationale economie? Ging het oneindige aantal uitvindingen niet afrekenen met armoede, hongersnood, epidemieën, kindersterfte en achterlijkheid? De negentiende eeuw heeft een [[Januskop]]: het succesverhaal van stoom, infrastructuur en amusement botst met sceptische en pessimistische stemmen vol wantrouwen. Niet iedereen begroet de vooruitgang met gejuich. 

.

De psychiater [[Sigmund Freud |Freud]], de filosoof [[Nietzsche]], schrijvers zoals [[Emile Zola]] en [[Oscar Wilde]], kunstenaars zoals [[Leon Spilliaert]] zijn er de gezichten van. Hun cultuurkritiek focust op het beest in de mens. Is de mens te beschaven? Achter het menselijke gezicht huizen de onderdrukte driften van Eros en Thanatos, de hysterie en de angst voor het anale. Het idee dat God dood is, duikt op bij Nietzsche en de evolutieleer van [[Charles Darwin]] botst met de Bijbel. Gods dood stelt de begrippen waarheid en cultuur en vooruitgang, modernisering en maatschappij in vraag. Die begrippen blijken geen product van het rationalisme en de Verlichting, maar een complot van tirannieke, gewelddadige machtsmensen: een roedel roofdieren, een ras veroveraars die de dwalende massa in hun klauwen houdt. De enige optie is de schoonheid van het sterven. Enkel de esthetica van de dood rest, nu de maatschappij een terminale patiënt blijkt. Het komt tot uiting in het [[Decadentisme|decadente]], de luxueuze overbeschaving vol [[estheticisme]], [[escapisme]] en het uiterlijke vertoon van het [[dandyisme]] (denk tegenwoordig aan Pim Fortuyn, Thierry Baudet, Theo Hiddema, Dries Vanlangenhove), vol [[Nihilisme (filosofie)|nihilisme]] (sociale mobiliteit is een idioot idee), [[misogynie]] (vrouwonvriendelijkheid vanuit het gevoel dat vrouwen vuil en neerslachtig zijn) en a-politieke gedrag (democratie leidt nergens toe). Deze opvallend geklede intellectuelen hebben de vileine commentaar klaar voor hun rivalen. Ze voelen zich tegelijk -hoe paradoxaal ook- verloren in hun eigen tijd en superieur tegelijk, ze zijn verheven en provoceren met dubbelzinnigheden, verwijzen graag naar de oudheid (vroeger was het beter) en gebruiken ironie. 

.

Het [[Fin de Siecle]] of het einde van een tijdperk - ook de [[Belle époque]] genoemd (denk aan het [[impressionisme]], de [[Jugendstil]], de cinematografie) - loopt van pakweg 1890 tot het einde der tijden: het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het zijn [[Narcisme|narcisten]]: ‘Een dandy leeft en slaapt voor zijn spiegel’ noteerde [[Charles Baudelaire]]. Toch is het narcisme niet te herleiden tot het individu, het omvat een hele cultuur (Christopher Lasch in 1978: ''The Culture of Narcissism'') en een narcistische cultuur legt de lat hoog.&lt;ref&gt;Mia Doornaert laat de Belle époque beginnen in 1870 en eindigen met de Tweede Wereldoorlog. Zo zie je dat er op de historische periodes marge kan zitten. Lees ook: JAN VAN HEEMST. ''Tussen gen en globe. Europese Cultuurgeschiedenis'', Ad. Donker, Rotterdam, 2012, p. 340 ev. Dat negatieve geluid van [[Arnold Toynbee]] uit het einde van de negentiende eeuw, contrasteert met de visie van T.S. Ashton die aan de vooravond van de zilveren jaren vijftig die hij publiceert in ''The Industrial Revolution, 1760-1830''. In dat boek uit 1948 benadrukt Ashton het positieve en de verworvenheden van de negentiende eeuw. Vgl. DE KOCK CATHERINE &amp; DE VUGT GEERTJAN. ''Waarom zijn er zoveel rechtse dandy’s?'' In: ''De Standaard'', 2 april 2019, p. D11.&lt;/ref&gt; 
 
. 

.

== Dialectiek ==

.

Het dialectisch denken of het denken in tegenstellingen haalt [https://www.youtube.com/watch?v=fSQgCy_iIcc&amp;t=173s Karl Marx] bij [https://www.youtube.com/watch?v=H5JGE3lhuNo Georg Wilhelm Friedrich Hegel]. 

;Voorbeeld 1:
Paul Ricouer ziet drie fasen in het lezen van de bijbel:
* These: als een ‘fantastisch boek’: naïef gelezen als een sprookje tijdens een miraculeuze kindertijd (story)
* Anti-these: Een ‘historisch boek’: de kritische lezing (history) met historische personages
* Synthese: Een ‘levensboek’: als antwoord op zinvragen over de toekomst, het nu en vroeger, hier en elders (transhistory)

;Niet dat er altijd een synthese komt...
* These: De Katholieke Middeleeuwen met de klemtoon op beelden
* Anti-these: De reformatie met de klemtoon op woorden
* Anti-anti-these: De contrareformatie en de barok
* Anti-anti-anti-these: het classisisme

;Voorbeeld 2:
* These: Het absolutisme van Lodewijk XIV
* Anti-these: De Verlichting en haar romantisch optimisme
* Synthese: De Franse Revolutie-idee (vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid) met gewelddadige leiders zoals Robespierre en Napoleon

;Voorbeeld 3:
* These: De Franse Revolutie
* Anti-these: De [[Restauratie (Frankrijk)|Restauratie]]
* Synthese: Het [[positivisme]] van [[Auguste Comte]]

;Voorbeeld 4:
* These: Het optimisme van de Verlichting
* Anti-these: Het pessimisme en het determinisme van het Fin de Siècle, het impressionisme
* Synthese: de dialectiek van Marx

;Voorbeeld 5:
* These: het kleuterkind met een goddelijke adoratie voor zijn vader
* Anti-these: de puber waarbij de vader een loser is
* Synthese: de jongvolwassene met een realistisch ouderbeeld

;Voorbeeld 6:
In de kunstgeschiedenis zijn er talloze voorbeelden van tegenstellingen die elkaar opvolgen: 
* Realisme en Impressionisme: Realisme is een kunststroming die zich richt op het weergeven van de werkelijkheid, terwijl Impressionisme  indrukken vastlegt.
* Barok en Rococo: Barok is een kunststroming die zich kenmerkt door dramatische effecten, terwijl Rococo zich kenmerkt door lichtere, meer decoratieve elementen.
* Kubisme en Futurisme: Kubisme staat voor geometrische vormen, het Futurisme zoekt beweging en snelheid.
* Romantiek en Realisme: Romantiek richt zich op emotie en verbeelding, het Realisme wil de werkelijkheid tonen zoals die is.
* Surrealisme en Dadaïsme: Surrealisme zoekt naar het onderbewuste, het Dadaïsme daagt de conventionele kunst uit.
* In de kunstgeschiedenis is er sprake van synthese wanneer twee tegenstellingen worden samengevoegd tot een nieuwe stijl. Een voorbeeld hiervan is het Postmodernisme, dat elementen van verschillende stijlen combineert.

.

.

== De Ist-familie telt (te) veel leden ==

.

[[Bestand:David Van Reybrouck.jpg|thumb|550px|[[David Van Reybrouck]] ziet kenmerken van het 21ste-eeuwse populisme in het socialisme uit de negentiende eeuw. Hij schrijft één lange redenering met als conclusie dat er in de kennismaatschappij aandacht nodig is voor laaggeschoolden. Dat komt de democratie alleen maar ten goede. Tien jaar na zijn lange redenering, in 2019, komt er het initiatief voor een [[Jezuïeten|Jezuïetenschool]] in [[Molenbeek-Saint-Jean|Molenbeek]] en kan Van Reybrouck een experiment aangaan in de Duitstalige gemeenschap.]]

[[Bestand:Jose_Ortega_y_Gasset.jpg|thumb|550px|[[Jose Ortega y Gasset]], geen optimist. Ortega is kritisch over de massa die hij definieert als gelijk ieder ander. De massamens is onbescheiden, zonder zelfkritiek en respectloos voor autoriteit en staat tegenover de elite. Ortega roept de aristocratie op om de leiding te nemen bij cultureel verval.]]

Aan de uitersten van het spectrum staan de optimist en de pessimist. Een ander spectrum is te vormen tussen de realist en de idealist. Tussenin liggen vele interpretaties van de geschiedenis. Belangrijk is de [[betrouwbaarheid]] van wat men beweert. Hoe kan je dit nagaan? Dat gebeurt via twee strategieën: [[Mediawijsheid|mediawijsheid]] en historische kritiek. Iedereen gaat aan de slag met de werkelijkheid en maakt er iets van op zijn eigen originele wijze. Enige waakzaamheid is echter geboden.

.

;1. De [[Optimistisch|optimist]]
* Is zonder meer optimistisch wat de toekomst betreft. Technologie zal ons redden, de wereld kent alleen maar vooruitgang. Een mooie passage uit [[Milan Kundera]]'s '''Ondragelijke lichtheid van het bestaan''' illustreert dit optimisme. Verder is Kundera geen typische optimist.

.

;2. De [[Pessimisme|pessimist]]
* Doemdenkers zoals: [[Louis-Ferdinand Céline]], [[Oswald Spengler]], [[José Ortega y Gasset]], [[Johan Huizinga]].

.

;3. De [[Marxist]] en de [[communist]]
* Van [[Karl Marx]] tot [[Raoul Hedebouw]].

.

;4. De [[populist]]
* Vertaalt de historische boodschappen in eenvoudige termen en gebruikt zijn verhaal voor een eigen gewin. [[Dictator (modern)|Dictators]] neigen vaak naar dit type. [[Pleidooi voor populisme|Een positieve invulling aan het begrip vinden we hier]].

.

{{Cquote|'''Hij (de populist) weet wat het volk wil, en dat moet volstaan. Daardoor duldt hij geen tegenspraak, daardoor  heeft hij een gloeiende hekel aan het debat. Het parlement, de grondwet, de gebruikelijke democratische procedures zijn voor hem eerder hindernissen dan politieke verworvenheden. In die betekenis is populisme in wezen antidemocratisch en antiparlementair; sommigen spreken zelfs van 'proto-totalitair'. Dit duistere populisme miskent het wezen van de democratie.'''|David Van Reybrouck}}

.

;5. De [[cartoonist]]
* Een standup comediën die van alles een grap maakt, mensen een spiegel voorhoudt door middel van een grap. Niet altijd in dank afgenomen. Denk aan de Bataclan en [[Charlie Hebdo]].

.

;6. De [[Relativisme|relativist]]
* Relativeert alles kapot. Problemen bestaan nauwelijks.

.

;7. De [[Structuralisme (sociale wetenschappen)|structuralist]]
* De structuren bepalen het denken. Individueel maakt een mens nauwelijks keuzes.

.

;8. De [[kapitalist]]
* Denkt alleen maar in economische modellen: leiders zijn managers, winners en een probleem los je op met een businesmodel. 

.

;9. De [[journalist]] en de [[columnist]]
* [[Stefan Zweig]]

.

;10. De [[illusionist]]
* Goochelaars en charlatans die aan de slag gaan met de werkelijkheid

.

;11. De [[Hyperbool (stijlfiguur)|hyperbolist]]
* Vergroot alles uit, overdrijft

.

;12. De [[realisme|realist]]
* 'tja. Die hebben we nog niet gevonden :-)

.

;13. De [[polemist]]
* Slaagt er in om partijen die hetzelfde nastreven in ruzie te steken. Zelf komt hij er ongezien mee weg. Een spreekwoord kenmerkt hem: 'Twee honden willen een been, de derde komt er mee heen.'

.

;14. De [[hedonisme|hedonis]], de [[narcist]], de [[egoïst]] en de [[Donald Trump|Trumpist]]
* Aarzelt niet om publiekelijk te liegen en benoemt alles wat hem of haar tegen de haren instrijkt [[fake news]]
* Denkt alleen aan zichzelf en gaat daarvoor over lijken?
* Houdt van zelfverheerlijking. 

.

;15. De [[perfectionist]]
* Streeft perfectie na ten koste van alles.

.

;16. De [[encyclopedist]]
* Verzamelt kennis, zoveel mogelijk objectieve kennis om op basis van deze 'ratio' gedegen beslissingen te kunnen nemen.

.

;17. De [[anarchist]], de [[andersglobalist]] en de [[activist]]
* Is te zien op manifestaties en betogingen. Roept en staat op de barricaden.
* Stelt het systeem in vraag, doorgaans op een speelse, ongevaarlijke manier.

.

;18. De [[negationisme|negationist]]
* Negeert toekomstige problemen (klimaatopwarming), of negeert wat er in het verleden gebeurde (holocaust). In sommige samenlevingen is negationisme strafbaar.

.

;19. De [[Ecologisme|ecologist]]
* Ziet ecologie als een religie.

.

;20. De [[royalist]]
* Is koningsgezind.

.

;21. De [[propagandist]] en de [[evangelist]]
* Tracht aanhangers te vinden voor zijn gedachtengoed via de publieke opinie, vaak is de info eenzijdig of verzonnen.
* Loopt over van bekeringsdrang.

.

;22. De [[sadist]]
* Houdt ervan om zijn tegenstanders te pijnigen. 

.

;23. De [[Nationalistisch|nationalist]]
* Nationalisme is een ideologie die de staat als historische eenheid ziet. Soms gaat dit gepaard met idee van exceptionalisme om de eigen identiteit af te grenzen tegenover anderen. 

.

;24. De [[Separatistisch|separatist]] 
* Separatisme streeft naar de terugtrekking uit een bestaande staat en het oprichten van een eigen.

.

;25. De [[Futurisme|futurist]]
* Probeert te voorspellen hoe de toekomst er zal uitzien.

.

;26. De simplist
* Stelt alles te eenvoudig voor.

.

;27. De [[Idealisme|idealist]]

.

.

;Aan de toog

'''VRAAG''': Moet ik al deze typetjes kennen?
 
'''ANTWOORD''': Uiteraard niet.

.

'''VRAAG''': Waarom voer je ze hier dan ten tonele?

'''ANTWOORD''': Omdat politieke debatten of monologen tegenwoordig vaak beginnen met het definiëren van de tegenstander, in plaats van het positioneren van het eigen zelf. Voor wie de debatten van op afstand volgt, klinkt dit abstract, maar een voorbeeld maak veel duidelijk. Als Wouter Beke (CD&amp;V) in [[de Zevende Dag]] opdaagt (3.02.2019) en onmiddellijk zegt hoe NVA en GROEN denken over de vraag die hij krijgt voorgeschoteld, getuigt dit van [[framing]], iets wat doorgaans de media wordt verweten. Het is een techniek die de laatste jaren zijn intrede deed, het is een vorm van stereotypering waar de [[democratie]] niet bij gebaat is. 

.

'''VRAAG''': Een beetje zoals [[Anuna De Wever]] niet weet of ze een man of een vrouw is?

'''ANTWOORD''': Inderdaad, je hoeft de wereld niet in categorieën op te delen. Anuna zegt: Als ik weet en ervan overtuigd ben dat ik mezelf ben - ik ben Anuna - dan volstaat dat. Niemand hoeft mij te definiëren.

.

'''VRAAG''': Maar hoe weet je dan met wie/wat je te doen hebt? Zo is er toch geen duidelijkheid meer? 

'''ANTWOORD''': Waarom zou dat moeten? Waarom wil je duidelijkheid?

.

'''VRAAG''': Ik ben eigenlijk op zoek naar de [[waarheid]]. Dat lijkt me een beter begrip.

.

'''ANTWOORD''': Zou de geschiedenis de waarheid kunnen brengen? Is waarheid geen begrip waar [[priesters]] of andere religieus geïnspireerde mensen van houden? Geschiedenis is een wetenschap en die houdt zich bezig met 'betrouwbaarheid' van informatie. Hoe dat in elkaar zit, leg ik je hieronder uit. 

.

.

== Schema ==

.

[[File:Karl_Marx_001.jpg|thumb|550px|[[Karl Marx]] ontwikkelt zijn geschiedenisvisie volgens de [[dialectiek]] van zijn voorloper [[Hegel]]: [[These-antithese-synthese|these, antithese en synthese]]. Weber is evenzeer een 'dief': hij ontleent de begrippen aan Fichte die ze op zijn beurt stal bij Kant. Hegel streeft naar een totaalconcept van wetenschap en godsdienst, esthetica en filosofie en bekijkt de werkelijkheid als een proces van tegenstellingen, geen statisch zijn en drukt dit uit met 'aufheben' wat optillen, afschaffen en bewaren betekent. These, antithese en synthese? [http://ondemand-pdl.lwc.vrtcdn.be/legacy/radio1/11_proletariersallerlanden-snip_hi.mp3 Luister hier naar een erg interessante radio-bijdrage over Marx] of [https://www.youtube.com/watch?v=9FaOKNpAiIM bekijk deze reportage].]]

.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Visies op geschiedenis !! Pessimisme !! Optimisme !! [[Dialectiek]]
|-
| '''Wie maakt ze?''' || [[Louis-Ferdinand Céline|L.F. Céline]] || [[Milan Kundera|M. Kundera]] || [[Karl Marx|K. Marx]]
|-
| '''Richting''' || Circulair || Lineair || Spiraal
|-
| '''Resultaat''' || Doemdenken || Vooruitgangsdenken || Determinisme
|-
| '''Gevolgen''' || Ironie, cynisme|| Vrijheid, verantwoordelijkheid || Strijd
|-
| '''Doel''' || Doelloos || Groei || Klasseloze staat
|-
| '''Motor''' || Domheid || [[Verlichting (stroming)|Verlichting]] || Economie &amp; het [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Wikipediaklas/Sociaal_Cultureel_Werk|middenveld]]
|}

.

.

== Objectiviteit? ==

.

;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Grey square optical illusion.PNG|thumb|Vierkant A heeft precies dezelfde grijskleur als vierkant B ([[:file:Same_color_illusion_proof2.png|bewijs]])
Bestand:Grid illusion.svg|thumb|Flikkerend rooster. Het lijkt of er zwarte vlekken verschijnen
Bestand:Gradient-optical-illusion.svg|thumb|De grijze balk heeft overal dezelfde kleur
Bestand:Tribar.png|thumb|De [[Penrose-driehoek|driehoek van Penrose]]. Een driedimensionale figuur die niet kan bestaan
Bestand:Onm_kubus2.png|Onmogelijke kubus
Bestand:Impossible staircase.svg|Oneindige trap
File:Blivet.png|[[Blivet]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''GESCHIEDENIS ALS CONSTRUCTIE''' =

[[File:Kortrijk-Groeningemonument.jpg|thumb|right|550px|Kortrijk, Groeningemonument uit 1906 (beeldhouwer Godfried Devreese). In [[Vlaams-nationalistische]] kring symboliseert deze slag de [[taalstrijd]]. De [[Vlaamse Gemeenschap]] riep in [[1973]] 11 juli als [[feestdag van Vlaanderen]] uit.]]

.

Geschiedschrijving is, net als het nieuws, onderhevig aan trends. Het is niet zo dat de ‘geschiedenis’ het verleden objectief in beeld brengt. Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Zo is het resultaat van hun denkwerk verschillend. 'Al zolang ze bestaat, heeft de geschiedschrijving een ingewikkelde band met de politieke macht' schrijft [[Anne Morelli]] in haar boek ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië.'' Jacques R. Pauwels heeft het iets recenter over ''De grote mythen van de moderne geschiedenis.'' Hij steekt van wal met 'Mythen zijn geen leugens' maar fantasieverhalen met een kern van waarheid. Mythes bevatten 'een kern van historische werkelijkheid maar dienen niet om die werkelijkheid uit de doeken te doen. Ze streven ernaar mensen te socialiseren, hen met de stand van zaken in hun maatschappij tevreden te stellen of minstens te verzoenen, ook - en vooral - wanneer er eigenlijk goede redenen bestaan om ontevreden te zijn met de status quo en verandering te willen, eventueel zelfs radicale, revolutionaire verandering.'&lt;ref&gt;JACQUES R. PAUWELS. De grote mythen van de moderne geschiedenis. Epo, Berchem, 2019, p. 7-8.&lt;/ref&gt;

.

.

== Geschiedenis en macht ==

.

Het lijkt op wat Morelli schrijft: 'Vanaf de oudheid heeft de historicus de machtshebbers bezongen, hun veroveringen gelegitimeerd, vanuit het verleden hun identiteit bepaald en hun voorouderlijke deugden verheerlijkt. De historicus gaf de natie zijn wortels. Te vaak vergeten we dat de historicus buiten zijn onderzoek kan. De historicus is een kind van zijn tijd, heeft zijn aandachtspunten en zijn blinde vlekken, zijn sympathieën, banden en kent de dingen waar hij beter niets over schrijft. De historicus is soms een militant of een machtsdienaar. Zo ‘maakt’ hij -bewust of onbewust - het verleden. Dé voorbeelden vinden we in de 19de eeuw, toen de [[Romantiek (stroming)|romantiek]] naar de ziel van het volk zocht, ter onderscheid met anderen. Historici zochten de ziel en vonden ze in het verleden vol 'feiten' die, met de nodige rangschikking en interpretatie, voor deze identiteit zorgden. Deze 'mythen' toonden dat bodem en ras in een ver verleden al onze identiteit vormden.'&lt;ref&gt;MORELLI ANNE (Ed.). ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië''. Epo, Berchem, 1996, pp. 7-21.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== Anne Morelli ===

.

Aanvankelijk werd het boek van [[Anne Morelli]] verspreid onder de titel ''Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie.'' In enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek historische en politieke reacties uit. Het magazine ''Front National de Belgique'' beschuldigde het boek de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam van de Belgen te besmeuren. Zo argumenteert FNB: 'Het maakt ons verleden en onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreem rechts gebruikte de argumenten in haar pamfletten. 

.

.

=== Kortrijk 1302-1902 ===

.

[[Johan Tollebeek|Jo Tollebeek]] en Tom Verschaffel ontmaskeren in de ''[[Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging]]'' de mythe van de veldslag op 11 juli 1302 waarin een leger van Vlaamse ambachtslui het Franse ridderleger op de [[Groeningemonument|Groeningekouter]] verslaan. 'Deze veldslag kaderde in het verzet van (een gedeelte van) Vlaanderen tegen de veroveringsdrang van het Frankrijk van [[Filips de Schone]]' schrijven ze. Vanaf het midden van de negentiende eeuw komt de benaming [[Guldensporenslag]] in zwang en doet de naam denken aan een romantische tijd vol heroïsche vrijheidsdrang tegen een reeks van vreemde onderdrukkers: de Fransen (1302), de Spanjaarden (de [[Geuzen (Tachtigjarige Oorlog)|Geuzentijd]]), de Oostenrijkers ([[Jan de Lichte (bendeleider)|Jan de Lichte]]) en de Nederlanders. [[Hendrik Conscience]] is niet de eerste die 1302 onder de aandacht brengt; toch is het zijn ''Leeuw van Vlaenderen'' die zich vanaf [[1838]] in het Vlaamse bewustzijn nestelt, zonder dat die in tegenspraak is met de vaderlandsliefde voor België. Naarmate de Vlaamse Beweging evolueert, verschuift de betekenis van de Guldensporenslag.

.

.

=== Vier keer feest ===

.

De symbolenstrijd bereikt een hoogtepunt in Kortrijk in 1902, bij de zeshonderdste verjaardag. De voorbereidingen beginnen in 1891 en [[Guido Gezelle]] schaarde zich achter het initiatief. Omwille van de ideologische twisten onder de organisatoren worden uiteindelijk vier feesten gehouden: op 13 juli organiseert de Vlaamsche Volksraad een eerste manifestatie; diezelfde dag betoogt het liberale Vaderlandsch Comiteit; op 17 augustus volgt het feest van de katholieken; en nog eens veertien dagen later trekken de socialisten -met tweetalige slogans (&quot;De strijd van Kortrijk was een strijd tegen de rijken&quot;)- door de Kortrijkse straten. Door de strubbelingen raakt het standbeeld voor de Groeningekouter niet tijdig klaar; het zou in 1906 worden onthuld. De cultus van 1302 is sedert 1973 officieel: 11 juli is de feestdag van de [[Vlaamse Gemeenschap]].

.

.

== Ideologie ==

.

Vertrekkend van dit soort ideeën verspreidden schoolboeken in het verleden een patriottische geschiedenis en het nationaal gevoel. Ook al kende België weinig geschiedenis-catechismussen, toch herhaalden schoolboeken generatie na generatie clichés en stereotypen die tonen dat België ten tijde van Jules Caesar een identiteit bezat. 
De historicus [[Eric Hobsbawm]] beschreef de geschiedenisvervalsers en stelt dat 'geschiedenis de grondstof is voor nationalistische, etnische of fundamentalistische ideologieën, zoals de papaver dat is voor de heroïneverslaafde.' 

.

=== I. Nationalisme ===

[[Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png|thumb|550px|'''732_TECHNOLOGIE MAAKT HET VERSCHIL''' Carl von Steuben, of is het Charles Auguste Steuben? (1788–1856) schildert in 1837 de [[Slag bij Poitiers (732)|Slag bij Poitiers]] in een Romantische versie. De slag is bekend omdat de [[Stijgbeugel (voetsteun)|stijgbeugel]] de doorslag geeft. [[Franken (volk)|Frankische ruiters]] ondervinden dat ze vast in het zadel zitten om hun bijlen en tweesnijdende zwaarden rond te zwaaien, zonder evenwichtsverlies. Haaksperen drukken de Moorse schilden weg zonder dat ze van hun paard vallen. Het schilderij hangt in [[Versailles (paleis)|Versailles]]. De stijgbeugel was niet nieuw, de [[Hunnen]] gebruikten die eerder. Voor de Brit [[Edward Creasy]] is deze slag één van de vijftien belangrijkste uit de wereldgeschiedenis. Hij beschreef dat in zijn boek ''The Fifteen Decisive Battles of the World'' uit [[1851]]. Klopt het dat aldus [[Bart de Wever]] - dixit Europajournalist [[Paul Goossens]] - hier de de [[Canon]] van de Vlaamse / Europese geschiedenis begint met de installatie van een vijand: de oprukkende [[Islam]]?  Goossens schreef daarover in [[De Standaard]] het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt;]] 

Als het aan [[Bart de Wever|Bart De Wever]] ligt, begint de [[Canon]] van de Vlaamse / Europese geschiedenis met de installatie van een vijand: de oprukkende [[Islam]], verslagen in 732 bij Potiers. Europajournalist [[Paul Goossens]] schreef daarover in [[De Standaard]] het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd. Niet het [[Verdrag van Rome]], wel de slag van Potiers in 732 zou, volgens De Wever, die in deze een doorslagje van die van radicaal-rechts is, het echte begin van een verenigd Europa zijn. Volgens die canon moeten [[Robert Schuman]] en [[Jean Monnet]] als [[Founding Fathers|fouding fathers]] de plaats ruimen voor de Frankische krijgsheer [[Karel Martel]], bastaardzoon van [[Pepijn van Herstal]] en cultfiguur van extreemrechts. Tegelijkertijd wordt [[Auschwitz (concentratiekamp)|Auschwitz]] tot een [[Auschwitz (stad)|Pools provinciestadje]] gedegradeerd en krijgt de Europese eenwording een een radicaal andere inspiratiebron. De [[Europese burgeroorlog]] en de [[Holocaust]] verdwijnen op de achtergrond, de islamitische andere wordt nu de raison d'etre van de eenheid. Een verleden van [[kruistochten]] en [[Reconquista (Iberië)|reconquista's]] wordt weer actueel. Daarmee ligt de Europese identiteit in de voor [[Vlaams-nationalisme|Vlaamse nationalisten]] vertrouwde antagonistische bedding. Als het Vlaamse wij een smoel kreeg, is het omdat het zich tegen de Belgische &quot;vijand&quot; kon afzetten. &quot;Het is een onmiskenbaar feit&quot; schrijft De Wever, &quot;dat een externe vijand een zeer tastbare en doorslaggevende rol kan spelen in identiteitsvormingsprocessen.&quot; In zijn recept voor Europa zit het er allemaal in: meer Potiers en de promotie van de politieke islam tot uitverkoren Europese vijand' en een minder prominente aanwezigheid van de [[Holocaust]].
'Is dat een radicaal-rechts verhaal?' vraagt Goossens zich af. 'Ongetwijfeld, maar niet voor De Wever. Voor hem is de Koran geen license to kill en is er geen sprake van botsende beschavingen, wel van een conflict over het voortbestaan van de moderniteit. Het zal de radicalen een zorg zijn. Hun memes en vlaggen zijn immuun voor subtiel denken. Voor De Wever daarentegen draait het allemaal rond de moderniteit. Daarom de noodzaak van een leidcultuur met de verlichting als kompas. Dat klinkt mooi, maar het valt op dat het conservatieve orkest de verlichting pas begint af te stoffen als de moslim in de buurt is. Als het over ongelijkheid, mensen in nood op de Middellandse Zee en de inspiratie van de Europese Unie gaat, stopt die muziek. De Wever houdt niet van half werk. Omdat een identitaire beweging niet zonder vijand kan, heeft hij er meteen twee in de aanbieding: de politieke islam dus en de ‘postmodernisten en cultuurrelativisten’. Dat nihilistische volkje sleurde Europa in een spiraal van identitaire zelfdestructie, cultiveerde de zelfschaamte en hypothekeert een groot verhaal over een mythisch verleden. Pas als met die binnenlandse vijand is afgerekend, kan de externe vijand worden aangepakt en ontstaat er ruimte voor Europese trots en kan met een luid ‘Europa is van ons’ het afscheid van Auschwitz afgekondigd worden.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== II. Media en propaganda ===

[[Bestand:Honoré_de_Balzac_(1842)_Detail.jpg|thumb|right|550px|Had [[Honoré de Balzac]] gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'?]]

.

==== Media indoctrinatie ====
Voor ideologieën is het verleden essentieel en wie er geen heeft, kan het uitvinden. [[Jacques Pauwels|Jacques R. Pauwels]] voegt een tweede ideologie toe. Hij stelt dat het triestig is gesteld met het historisch besef (lees: de kritische geest) en dat de media, veel meer dan het onderwijs ons doordringt van een eindeloze reeks mythes. Mythes zijn geen leugens, maar fantastische verhalen met een kern van waarheid. Naast het onderwijs kwamen het internet, de tv en de film en de sociale media. Die voegden - in het beste geval - een kennislaag aan het (ideologische) geschiedenisonderricht toe, in het meest barre geval namen ze de onderwijs-rol gewoon over of schelden sociale media er over heen. Waarom zijn die media zo ijverig bezig om ons de geschiedenis te leren kennen? Essentieel om dit te begrijpen, is dat die media heel vaak privé-eigendom zijn van superrijken. [[Noam Chomsky]] maakte die analyse al eerder. En dat er een verband bestaat tussen de media en hun eigenaars wordt doorgaans niet vermeld. Als media ter sprake komen, dan worden die vaak opgevoerd als de waakhond van de democratie, niet als propagandakanalen van multinationals en holdings. Dat deze één procent-elite (die negentig procent van alle rijkdom in haar zakken heeft) niet graag in de belangstelling staat, spreekt voor zich. Daarom zwijgen historische films over de steun die Hitler genoot van Duitse en Amerikaanse (jawel!) industriëlen en bankiers. Net omdat die één procent bang is voor een objectieve kijk, controleert ze de verhalen die ze de wereld instuurt en welke niet. Dit soort selectiviteit zien we bijvoorbeeld bij de betekenis die documentaires geven aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Echter, meer dan om Tokyo op de knieën te dwingen, waren de honderdduizenden slachtoffers bedoeld om Moskou te intimideren. Daarom is onze kennis over de Tweede Wereldoorlog ook een Hollywoodproduct waarbij D-day belangrijker is dan wat er in Stalingrad gebeurde. Het zijn de bevoorrechten en de winnaars en niet de underdog of de slachtoffers die de geschiedenis maken. Had [[Honoré de Balzac]] gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'? Ongetwijfeld. En daar is de één-procent-elite zich van bewust. Daarom leidt hun entertainment de aandacht af van waar het werkelijk om draait, namelijk dat rijken rijker worden en armen armer worden. Hun media slagen erin om de kapitalistische kritiek te fnuiken door bijvoorbeeld te eenzijdig te focussen op Hitler als grote schuldenaar van wat er tussen 1939 en 1945 gebeurde en niet op wie centen verdiende aan de oorlog, de wapenhandelaars, de wapenindustrie, [[Hugo Boss]] die de kledijlijn voor de Nazi's uitdacht of Bekaert uit Zwevegem (die na de oorlog de Sociale Hogeschool, het latere Ipsoc, ruimsubsidiërde) die de prikkeldraad voor de kampen leverde. Het kapitalisme heeft een vooral verborgen geschiedenis die nauwelijks onder de aandacht komt en verbergt hoe rijken rijker worden. Wie dit wil begrijpen of minstens wil analyseren kan bij de kritische geschiedschrijving terecht.

.

==== Propaganda ====

In de twintigste eeuw onderzoeken communicatiewetenschappers de mediabeïnvloeding door middel van gedragsonderzoek, diepte- en waarnemingspsychologie, marketing en de metafoortheorie, taal en machtsmechanismen. In 1937, kort na de machtsovername van Hitler in Duitsland (1933) formuleert het Amerikaanse Institute for Propaganda hoe propaganda werkt.

.

1.	'''Plain Folks Appeal''': gebruik realistische situaties die iedereen herkent, wees betrokken op volkse thema's;

.

2.	'''Bandwagon Appeal''': als iedereen achter dezelfde kar loopt, moet de boodschap die de kar verspreidt wel juist zijn. Als iedereen in de rij staat voor een ijsje, zijn ze per definitie lekker. We kennen voorbeelden van zelfstandigen die in die optiek de kunstmatige klant creëren;

.

3.	'''Misleading Numbers''': gebruik desnoods misleidende cijfers, nuanceer harde feiten;

.

4.	'''Transfer''': gebruik vlaggen, wapenschilden, titels, uniformen, symbolen… iedereen herkent ze;

.

5.	'''Celebrity''': verwijs naar beroemdheden, namen en autoriteiten, uit het heden en het verleden, prijs de 'comming man' als het voorbeeld voor de toekomst. Deze leider zal ons redden;

.

6.	'''Glittering Generalities''': grootsprakerige algemeenheden zorgen voor positieve connotaties;

.

7.	'''Stereotyping''': scheldgedrag herleidt tegenstanders tot karikaturen, maak er een cliché van;

.

8.	'''Call to Action''': Roep op tot actie zodat mensen niet langer hun schouders ophalen maar zich inzetten en gewaardeerd voelen;

.

9.	'''Card-Stacking''': schik de kaarten op een andere wijze, bepaal de volgorde van de presentatie. Hou kaarten achter de hand en speel ze uit indien nodig of hou kaarten achter en verzwijg. 

.

.

=== III. Veiligheid en angstcultuur ===

[[Bestand:Chernobyl_Hotel_with_reactor_in_background.jpg|thumb|right|550px|De kernramp van Tsjernobyl maakte [[Ulrich Beck]]s publicatie uit 1986 over de [[Risikogesellschaft|risicosamenleving]] tot een bestseller in Duitsland.]]

Een derde ideologie focust op wat [[René Munnik]] in zijn boek 'Geweldig' de 'veiligheidsideologie' noemt. Zijn er objectieve redenen om aan te nemen dat onze werkelijkheid zo onveilig is? Of zijn we gewoon gevoeliger voor onveiligheid? [[Ulrich Beck]] spreekt in 1986 over de [[Risikogesellschaft|risicosamenleving]]. 

.

Zijn boek ''Risikogesellschaft: Auf dem Weg in eine andere Moderne'' (Risicomaatschappij: op weg naar een andere moderniteit) kreeg door de kernramp van Tsjernobyl de status van een bestseller en werd snel in het Engels vertaald. Het begrip wijst er ''niet'' op dat onze tijd gevaarlijker is dan vroeger. Gezien de levensverwachting, de technologie en de welvaart leven we veiliger dan ooit: ziektes en hongersnoden, natuurrampen en epidemies hebben we achter ons gelaten. Met de risicosamenleving wijst Beck op: 

.

1. de risico's (kernrampen, klimaatsverandering) zijn veroorzaakt door de neveneffecten van onze hoogtechnologische en welvarende, onze moderne en verlichte samenleving (die alles beheersbaar zou houden).

.

2. risico's, zowel reël en vermeend nodigen uit tot een angstcultuur als propaganda, als ideologie of als ultieme utopische preventie waarbij alles onder controle te houden is.

.

3. de risico's zijn er om te blijven. Wie nog geboren moet worden kan last krijgen.

.

4. de risico's zijn niet lokaal, maar wereldwijd.

.

5. de risico's treffen alle klassen, elk ras, alle leeftijden en sekses

.

6. de risico's zijn onzichtbaar. Alleen deskundigen merken ze op.&lt;ref&gt;Zie RENE MUNNIK (Ea.). ''Geweldig! Over de vanzelfsprekendheid van geweld.'' Valkhof Pers, Nijmegen, 2005, p. 7-11.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== IV. Complottheorieën ===

(...)

.

.


;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG|Resten van [[Goedendag (wapen)|goedendags]] in het museum
Bestand:Paardenhangertje_van_Gwijde_van_Namen_Kortrijk_1302__9-01-2010_14-22-14.JPG|Paardenhangertje van [[Gwijde van Namen]]
File:Battle_of_Courtrai2.jpg|De [[Guldensporenslag]], tot de negentiende eeuw vergeten, daarna vanonder het stof. Met een doel.
File:Nicaise de Keyser04.jpg|Voorstudie van de slag door [[Nicaise de Keyser]].
File:Guido_Gezelle.jpg|Guido Gezelle (1830-1899)
File:Hendrik_Conscience.jpg|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883)
File:Leeuwvanvlaenderen.gif|De Leeuw van Vlaanderen verscheen in 1838
File:Groeningepoort.jpg|Groeningepoort in Kortrijk
File:Kortrijk_Groeningeabdij_museum.JPG|Museum [[Kortrijk 1302]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Morele paniek en fake news ==

.

[[Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg|thumb|right|550px|De [[heksenprocessen van Salem]] in Amerika begonnen in [[1692]] en resulteerden in zeker 24 ter dood veroordelingen. Pas toen vooraanstaande mensen beschuldigd werden van hekserij, stopten de processen en verdween de morele paniek.]]

[[Bestand:Deep_throat_PD_poster_(restored).png|thumb|right|550px|In deze film is de vrouwelijke seksualiteit het thema. Er werden eindeloos veel processen gevoerd over deze film, die er uiteindelijk toe leidden dat hij in 23 Amerikaanse staten werd verboden. De film was verboden in het Verenigd Koninkrijk tot het jaar 2000. In Nederland kon de film worden vertoond, maar uitsluitend aan meerderjarigen en in bioscopen met minder dan 50 zetels.]]

[[Fake news]] kan leiden tot [[morele paniek]]. Dat weten [[Demagogie|demagogen]] goed. [[Morele paniek]] is een buitenproportionele, vijandige en gemediatiseerde reactie op een situatie of technologie, een persoon of groep, die waarden en normen lijken te bedreigen. Het begrip verklaart maatschappelijke angstreacties die niet in verhouding staan tot de ernst, het risico, de schade of de dreiging. Morele paniek is een sleutelbegrip uit de [[sociologie]] en [[criminologie]] en zou voor het eerst gebruikt zijn door [[Marshall McLuhan]] in [[1964]]. [[Jock Young]] introduceerde het in [[1971]] in de [[criminologie]] en [[Stanley Cohen (socioloog)|Stanley Cohen]] zorgde voor bekendheid. In zijn klassieker ''Folk Devils en Moral Panics'' uit [[1973]] beschrijft hij de jeugdbendes, de ‘[[Mod (subcultuur)|Mods]]’ en de ‘[[Rockers]]’.

[[File:Waarom geloof jij fake news.webm|thumb|550px|Waarom geloof jij fake news? - [[Universiteit van Vlaanderen]]]]

.

.

=== Fasen ===

.

Morele paniek is gefaseerd en begint met een stereotiepe en overdreven voorstelling van een gebeurtenis. Daarna wordt die geassocieerd met soortgelijke gevallen en gepresenteerd als symptomatisch voor een maatschappelijk probleem. Vervolgens wakkeren doemscenario’s de angst aan en escaleert het tot er justitiële, politionele of juridische maatregelen komen. Soms ebt de paniek na een tijd weg, soms duurt de golf zo lang dat het zelfbeeld van de samenleving verandert.
Voor de samenleving maakt het weinig uit of de oorzaak wel of geen hersenschim is. Hier geldt het [[Thomas-theorema]]: ''als mensen situaties als werkelijk definiëren, zijn zij werkelijk in hun gevolgen''. Niet de situatie zelf, maar de perceptie geeft de doorslag.

.

.

=== Voorbeelden? Legio! ===

.

* [[Satanisch ritueel misbruik]].

.

* De [[heksenjacht]] en de processen zoals die in [[Heksenprocessen van Salem|Salem]].

.

* De gevolgen van [[Masturbatie#Masturbatie in vroeger eeuwen|masturbatie]].

.

* De paniek die in [[1938]] ontstond door ''[[The War of the Worlds (hoorspel)|The War of the Worlds]]'' [[The War of the Worlds (hoorspel)|The War of the Worlds]] was een hoorspel van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatre on the Air. Het werd berucht door de enorme massahysterie die het in de VS veroorzaakte. Luister hier: [http://sounds.mercurytheatre.info/mercury/381030.mp3 War of the Worlds].

.

* De zorgen over genetisch gemanipuleerde voeding.

.

* De invloed van televisiegeweld of in games zoals in [[Canis Canem Edit]] en de [[Grand Theft Auto (computerspelserie)|GTA]]-reeks.

.

* Imitatiegedrag van jongeren bij het zien van [[pornografie]] zoals in de film ''[[Deep Throat (film)|Deep Throat]]'', [[drugs|druggebruik]], voetbalvandalisme

.

* In de zomer van [[1984]] rapporteerden kranten na een dodelijke vechtpartij op het strand van Egmond in Nederland over het ‘kustgeweld’, de ‘geweldsgolven’ en ‘-explosies’, ‘uitbarstingen’ en ‘epidemieën van geweld’, alsof het natuurverschijnselen waren. De paniek kreeg ook de politie, justitie, de horeca en het lokale bestuur in zijn greep en ebde na enige tijd weg. 

.

* De mediareactie en die van de overheden na de [[aanslagen op 11 september 2001]] en de [[Terroristische aanslagen in Madrid van 11 maart 2004|aanslagen in Madrid]] en [[Terroristische aanslagen in Londen van 7 juli 2005|London]]. In hun representatie van ‘het’ terrorisme dragen overheid en media bij tot paniek omdat ze onnodige angst zaaien door burgers vertrouwd te maken met terroristische dreigingen. Dit simplisme brengt de moeizame interetnische verhoudingen opnieuw onder spanning en leidt de aandacht af van oorlog of genocide.

.

* De negentiende-eeuwse angst om levend begraven te worden, leidde in [[1868]] tot het patent op de lijkkist met een ladder voor een uitvinder uit [[New Jersey]].

.

* In het Engelse [[Middlesbrough]] worden in 1987 121 kinderen uit hun huizen geplaatst na misbruik. Artsen gebruikten de techniek 'reflex anale oprekking' waarbij ze de billen uit elkaar schuiven en de anus bestuderen. Later bleek de techniek onwetenschappelijk en met de meeste kinderen was niets aan de hand.

.

* De angst voor de atoombom tijdens de koude oorlog.

.

* De angst voor ongrijpbare vijanden zoals [[al-Qaeda]], [[fijnstof]], [[dioxine]], [[zendmast]]en.

.

* [[Opération Lune]].

.

* De [[Guldensporenslag]] en [[Hendrik Conscience]] in 1836 en in 1902.

.

.

= '''BETROUWBAAR''' =

[[Bestand:Van_Olden_Barneveldt_Verhoeven_1619.gif|thumb|right|550px|[[Abraham Verhoeven]], een prille 'gazettier' besloot zijn artikels in de Antwerpse krant de [[Nieuwe Tijdinghen]] met het zinnetje &quot;Oft waer is, sal den tydt leeren.' De auteur waarschuwt zo zijn lezers in de vroege zeventiende eeuw voor te hoog gespannen verwachtingen inzake de betrouwbaarheid van zijn schrijfsel. Het bericht is nog relevant. De illustratie vertelt het 'Verhael hoe ende in wat manieren den heere Johan Van Olden-Barneveldt, Advocaet van Hollandt ende den Vrieslant/ is Onthalst gheworden smaendachs voor noen den xiij Mey Anno Duisent zes hondert neghen-thien; T'hantwerpen/By Abraham Verhoeven/op de Lombaerde Veste/inde gulde Sonne, 1619.']]

.

{{Cquote|'''Door de fragmentarisering van alle kennis is de beleidsvorming er natuurlijk eenvoudiger op geworden. De hooggespecialiseerde takken van moderne wetenschap zijn zo ondoorzichtig geworden dat de mensen die daarin werkzaam zijn, noodgedwongen tot hun dertigste of langer door moeten studeren tot ze kunnen toetreden tot de nieuwe geestelijkheid. Een lange leertijd hebben ze allemaal, maar dat betekent nog niet dat ze het altijd eens zijn over de beste aanpak. De SARS-CoV-2-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de onenigheid onder experts zich zelfs kan uitstrekken tot schijnbaar simpele beslissingen, zoals over het gebruik van een mondkapje. Eind maart 2020 (de pandemie was drie maanden oud) adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie daar nog tegen, tenzij een persoon was besmet, en pas begin juni werd dat advies bijgesteld. Hoe kunnen mensen zonder specialistische kennis daarin partij kiezen of wijs worden uit debatten die vaak eindigen met het intrekken of ontmantelen van claims die daarvoor nog allesbepalend waren?'''|[[Vaclav Smil]]}}


.

Wat de betrouwbaarheid van deze encyclopedie betreft, daar gaan we even klassikaal door. We nemen een schrijfstok of een [[Griffel (schrijfstift)|griffel]] en een schrijfplank, een [[Lei (schrijfplank)|lei]] genaamd. We noteren drie vragen, het antwoord erop hoor je in de les.

.

* Ten eerste: Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* Ten tweede: Wat is [[Betrouwbaarheid (informatie)|betrouwbaarheid]]?

.

* Ten derde: Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Peilen is een term uit de scheepvaart, peilingen doe je steeds opnieuw, want je positie verandert constant.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=hA2p8EqvLLI '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: WAT IS BETROUWBAARHEID? (20 Min.)''']

.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=Xs0K4ApWl4g '''♣ LUISTER HIER NAAR DE GROOTSTE MISLEIDING UIT DE TWINTIGSTE EEUW:[[The_War_of_the_Worlds_(hoorspel)| The War of the Worlds''']].]

.

.

== Weet je dat…? Tuurlijk wel. ==

* Je in naam van iemand anders kan SMS'en?

.

*  Fototrucage mensen mooier maakt? Of lelijker, als het moet… Vrijwel elke foto in de krant of op internet is bewerkt! Kijk eerst naar [https://www.youtube.com/watch?v=iYhCn0jf46U dit filmpje van Dove] of naar deze ontmaskering.

.

* Er berichten gemaakt worden om journalisten een loer te draaien. Dergelijke berichten worden canards genoemd. Ze verschillen soms nauwelijks van stadslegendes.

.

* Goed ogende websites valse informatie doorspelen?

.

* Journalisten opzettelijk foute berichten de wereld insturen? Kijk op het impulscentrum naar (minstens) een van deze reportages. 1. Orson Welles War of the Worlds (Canvas Days that shook the World); 2. Bye bye Belgium (RTBF).

.

* Een verkeerd bijschrift bij een prima foto snel geplaatst is?

.

* De zetduivel vaker toeslaat dan gedacht?

.

* Sommige mensen wel heel goed gelovig zijn. Klik [[hier]] en bel en sms één jaar gratis. In tien dagen tijd tekenden 7200 jongeren in op dit aanbod.

.

* Een fout gespelde naam? Een foutief jaartal? Een verkeerde leeftijd of woonplaats? Tja, iedereen maakt fouten, niet?

.

Voor je info gebruikt, evalueer je die. “Ik heb de pest aan informatie, je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen” schrijft [[Jan Blokker]] ergens. Het citaat is in een mum van tijd gevonden, geknipt en geplakt in dit document. De referentie is uiteraard vergeten. Informatie wordt altijd gemaakt. Woordvoerders, journalisten, fotografen, redacteurs… één voor één maken zij nieuws of geschiedenis. Toch wordt die menselijke oorsprong snel vergeten. Niet alleen de Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid maar elke discipline evalueert informatie. Uiteraard vereist de doorlichting kennis van zaken, maar niettemin bestaan er “typevragen” die ongeacht het onderwerp  gelijk zijn. Zo dient de informatie controleerbaar, nauwkeurig, volledig, redelijk en eerlijk, relevant en actueel te zijn, er dient structuur, overzichtelijkheid en een lay-out te zijn. Voor je aan de controle begint ga je de bedoeling van de makers na. Wat is de aard van je bron?

  
 * Informatief?
 
 * Persoonlijk?
 
 * Commercieel?
 
 * Opiniërend?
 
.
 
{|
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg|thumb|550px|Revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, kort voor de arrestatie door de Russische geheime dienst. In het midden zit [[Vladimir Lenin|Lenin]].]]
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897 - Altered.jpg|thumb|560px|Dezelfde revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, nadat Alexander Maltsjenko in 1930 bij [[Jozef Stalin|Stalin]] in ongenade viel, werd hij verwijderd.]]
|}

.

== Controleerbaar ==

[[Bestand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|thumb|rigth|550px|Van informatie die een redactionele controle onderging stijgt de betrouwbaarheid. Hier de redactie van de [[Canadian Broadcasting Corporation]] in [[Montreal (Canada)|Montreal]] in [[1944]].]]

.
 
Betrouwbare info is controleerbaar. Van moeilijk te controleren info daalt de betrouwbaarheid. Anonieme info is onbetrouwbaar. Een cartoon uit The NewYorker toont twee honden voor een monitor, waarvan de ene zegt: ‘Op internet weet niemand dat je een hond bent.’ Een goede site bevat net als een boek de naam van de maker en zijn functie, de naam van de organisatie, een contactadres, een redactieteam, het doel van de organisatie en een datering. Het controleren begint dus met de vraag naar de auteur. Dit maakt een mail mogelijk of een extra controle via Google. Zoek uit wat de expertise van de auteur is, door zijn opleiding, werkomgeving of andere documenten te vinden. Verder kan de maker de controleerbaarheid vergemakkelijken door zijn tekst te onderbouwen met linken, een [[bibliografie]] of [[voetnoten]]. Eindigen sites op .ac.be of .edu, .org of .gov zijn het universiteiten, organisaties en staatsinstellingen. Trianguleren is het vergelijken van de informatie met minstens twee andere [relevante] bronnen. Twee is noodzakelijk, want op internet wordt veel overgenomen. Als meerdere webpagina’s hetzelfde zeggen over een onderwerp, werkt dit geruststellend. Maar let op, dit kan vals zijn. Wil je meer zekerheid, dan is het nodig om ofwel de site goed te bestuderen, te vergelijken of de commentaren op verwijspagina’s te lezen. Bij tegenstrijdige informatie is het belangrijk te weten welke auteur het meeste autoriteit heeft. Laat in je studie niet na om te wijzen op botsende visies en tegenstrijdige ideeën. Dit helpt bij het ontwikkelen van je eigen mening.

.

== Nauwkeurig en volledig ==

.

Als je evalueert op nauwkeurigheid ga je na in welke mate er slordigheden of onnauwkeurigheden voorkomen. Verkeerd taalgebruik en tikfouten tonen aan dat de auteur weinig aandacht schenkt aan de inhoud. Let op voor vage omschrijvingen zoals “men beweert dat er veel wordt…” Dit zijn teksten die lucht verkopen. Op internet verschijnt regelmatig onvolledige info. Andere info is bewust onvolledig en werkt als smaakmaker of zet aan tot kopen, sommige bronnen behandelen het onderwerp oppervlakkig of wekken de indruk het onderwerp volledig te dekken, maar stellen na consultatie teleur.

.

== Redelijk ==

.

Objectiviteit bestaat niet. De ‘werkelijkheid’ in taal gieten is ontzettend moeilijk: gewild of ongewild, steeds kijk je door filters van voorkennis, afkomst, behoeften, verwachtingen… Wat je ziet is cultureel bepaald. De discussie subjectief en objectief is hier aan de orde. Daarom is het onredelijk een auteur te vragen objectief te zijn. Verwacht van de auteur dat hij afstand doet van vooringenomenheid, een redelijke argumentatie gebruikt en eventueel uiteenlopende visies poneert. Vraag je af welk belang de auteur bij het onderwerp heeft. Zo rapporteert Greenpeace anders over een olietanker dan de eigenaar. Hoe redelijk is de informatie? Worden de ingenomen standpunten geëxpliciteerd? Wordt de website gesponsord? Hoe evenwichtig worden tegengestelde standpunten gepresenteerd? Is de term 'subsidieslurpers' een alitererende metafoor die wat suggereert of een objectief begrip?

  
 FEITEN ≠ TAAL
 
 .
 
 REALITEIT ≠ JE MENING
  
 .
 
 FEITEN ≠ JE MENING ≠ TAAL
 

In hoeverre weerspiegelen gedachten realiteit? En, in welke mate zijn we in staat om de realiteit die we feiten noemen, te beschrijven?
 

.

== Eerlijk ==

[[Bestand:Pinocchio_1940.jpg|thumb|right|550px|Eerlijke info staat tegenover leugenachtige info en die is niet altijd even makkelijk te herkennen als bij Pinocchio.]] 

.

Eerlijkheid is het (on)bewust manipuleren, verdraaien of verzwijgen. Worden de standpunten eerlijk gepresenteerd? Neemt de auteur een standpunt in? Is de partijdigheid acceptabel? Wordt dat standpunt gepresenteerd als een mening of als een feit? Eerlijkheid gebiedt dat [[feiten]] als feiten voorgesteld worden en [[meningen]] als meningen.

.

;Feiten

.

Een feit is aanvaard omdat dit bleek uit onderzoek of omdat het aanvaard is. In het alledaags taalgebruik is een feit “zeker” en kan het geobserveerd worden. Als het feit een tijd bestaat, is dit een situatie of een structuur. Als het om een verandering van structuur gaat, is dit een proces [industrialisatie, emancipatie]. Een kortstondig proces is een gebeurtenis. Zoek voor onderstaande 'feiten' voorbeelden.

.

* Object (voorwerp), bv:

.

* Plaats (ligging), bv:

.

* Gebeurtenis (kwestie), bv:

.

* Structuur (situatie of toestand), bv:

.

* Proces (evolutie) bv:

.

.

;Meningen

.

Over een mening kan je discussiëren. Een mening is een waardeoordeel of vooroordeel, een voorkeur en verwachting, een veronderstelling of een stelling. De nuances zijn subtiel. Een waardeoordeel berust op een interpretatie die je aanvaardt maar niet met feiten te ontzenuwen is, omdat de feiten verschillend worden uitgelegd. Bij een vooroordeel is men zich niet bewust van het waardeoordeel. Een veronderstelling en een stelling liggen dicht bij elkaar, net als een voorkeuren en verwachtingen. Een veronderstelling berust op een indruk of interpretatie, een stelling wordt gevolgd door een argumentatie en gaat vooraf aan een redenering [want, immers, daaruit volgt]. Een voorkeur leidt je aandacht [af]. Bij een voorkeur kan je kiezen, bij een verwachting [hoop] hoeft het object niet eens aanwezig te zijn.

.

* Vooroordeel (een ongecontroleerde mening), bv:

.

* Waardeoordeel (interpretatie), bv:

.

* Stelling (positie), bv:

.

* Veronderstelling (hypothese), bv:

.

* Voorkeur (neiging), bv:

.

* Verwachting (hoop), bv:

.

Laat extreem positieve en extreem negatieve meningen voor wat ze zijn. Soms laten journalisten hun mening in de tekst klinken zoals in dit citaat. “De scheiding der machten werd pas in de zeventiende eeuw geproclameerd door John Locke.” Het woordje ''pas'' zorgt dat een feit als mening voorgesteld wordt. Ook het omgekeerde is mogelijk, zoals deze uitspraak: “Een vondelingenschuif is moreel verwerpelijk en een welvaartsstaat onwaardig.” Dit is een mening die als feit wordt omschreven. Beter zou zijn “Ik vind een…” Het is een kwestie van academische training. Veel moeilijker is om als lezer feiten te herkennen die als mening worden omschreven of om meningen te herkennen die als feit worden omschreven.

.

== Wetenschappelijk of populariserend? ==

.

* Kijk naar [https://www.youtube.com/watch?v=9r8GNYi5K-Y deze (Belgische) reportage] en [https://www.youtube.com/watch?v=CMne7lqobT8 deze (Nederlandse) reportage] waarbij [[Bart Van Loo]] zijn boek De Bourgondiërs voorstelt. Er komt kritiek op zijn aanpak: Bart van Loo zou de geschiedenis te eenzijdig voorstellen. [https://www.youtube.com/watch?v=7gOlTlqY41s Kijk hier.]


== Fictie versus non-fictie ==

[[File:Orson_Welles_1937.jpg|thumb|550px|Orson Welles liet in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt of als men fictie met non-fictie gaat verwarren.]]

.

Als Fictie en non-fictie zich met elkaar gaan vermengen wordt het voor de kijker, luisteraar of lezer wel erg moeilijk om het waarheidsgehalte of de betrouwbaarheid te peilen. Voor je verder leest, log je in op [https://p.cygnus.cc.kuleuven.be/webapps/osv-kaltura-bb_bb60/jsp/courseGalleryLTI.jsp?url=/hosted/index/course-gallery&amp;course_id=_976176_1&amp;mode=view Toledo TV]. Wie maanlanding intikt als zoekwoord komt op een VPRO documentaire van 52 min. Kijk aandachtig naar het bedrog der bedriegenis. Trek er een uurtje voor uit en lees vooral niet verder, anders is de fun er af.

.

{{Leeswaarschuwing}}

.

;De hoofdpersonages
&lt;gallery&gt;
A11v 1092338.ogg|Armstrong stapt als eerste mens op de Maan (tv)
File:Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg|'''[[Joeri Gagarin]] (1934–1968) was geen lang leven beschoren.'''
File:Aldrin_Apollo_11.jpg|'''[[Buzz Aldrin]], [[Apollo 11]], gefotografeerd door [[Neil Armstrong]]'''
File:Ap11-s69-31740.jpg|'''Bemanning [[Apollo 11]]'''
File:Kennedy_vonbraun_19may63_02.jpg|'''[[Wernher von Braun]] met [[John F. Kennedy|J.F.K.]]'''
File:Dornberger-Axster-von_Braun_(jha).jpg|'''von Braun bij de overgave.'''
File:V1_Soest.JPG|'''[[V1 (wapen)|V1]]-rakket.'''
File:V-2-Nederlands.jpg|'''[[V2 (raket)|V2]]-rakket.'''
File:First photo from space.jpg|'''In [[1946]] neemt een [[V2 (raket)|V2]] de eerste foto's uit de ruimte.'''
File:Project_Paperclip_Team_at_Fort_Bliss.jpg|'''[[Operatie Paperclip|Operatie paperclip]]: von Braun ging niet alleen naar de V.S.'''
Bestand:Posta_Romana_-_1959_-_Laika_120_B.jpg|'''[[Laika (hond)|Laika]]''', de eerste hond in de ruimte. Hoeveel dieren gingen haar voor?
&lt;/gallery&gt;

.

Wat je zag is [[Opération Lune]]. Die probeert aan te tonen dat [[Stanley Kubrick]] de eerste stappen op de maan in een studio filmde. Deze regisseur kennen we van [[Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb|Dr. Strangelove]], [[2001: A Space Odyssey]] (1968), [[A Clockwork Orange (film)|A Clockwork Orange]], [[Barry Lyndon (film)|Barry Lyndon]], [[The Shining (film)|The Shining]], [[Full Metal Jacket]] en [[Eyes Wide Shut]]. Deze regisseur heeft uiteraard niets met de maanlanding van doen, hij wordt [[postuum]] opgevoerd als regisseur van de allerbelangrijkste film ter wereld. Deze film is geen documentaire maar een 'mocumentaire'. Ze wil de kijker te misleiden. Waarom? Puur om aan te tonen dat mensen te of erg goedgelovig zijn. Tot op welk punt ben jij meegegaan in dit verhaal?

.

Het woord Mocumentaire komt uit de combinatie van documentaire (feiten en waarheidsgetrouwe rapportage) en de M van Movie (fictie) en 'to moc', iemand op het verkeerde been zetten. Pas op het einde wordt duidelijk dat het om een grap gaat. Sommige studenten kijken de film vol (on)geloof uit, anderen zijn al vanaf de helft kritisch... Hoe gealarmeerd was jij?

.

;Kijken

* [https://www.youtube.com/watch?v=EqHg8YSJWRk Operation Lune] BEELDFRAGEMENT debat met [[William Karel]], regisseur van deze [[mocumentaire]].

.

.

== Relevant en actueel ==

.

Relevant wil zeggen betrekking hebben op je onderwerp. Wanneer is de info gepubliceerd? Wanneer is de site gemaakt en voor het laatst aangepast? Hoe actueel zijn de links? 

.

== Lay out ==

.

Een aantrekkelijke lay-out en een overzichtelijke navigatie bewijzen aandacht voor de paginaontwikkeling. Doorgaans wijst dit erop dat er aan de inhoud is gewerkt. Maar de redenering is niet absoluut. Het kan dat een grafisch talent een fijne inhoudloze pagina maakt, of dat vorsers geen grafisch verstand hebben. 'De inhoud is belangrijker dan de vorm' klinkt het argument dan. Maar toch. Schreeuwerige pagina’s duiden op informatietekort, op een vingeroefening of verdoezelen de onkunde van de maker. Vragen over de esthetica helpen bij de evaluatie.

.

;Stel vragen zoals: 

.

* Hoe verzorgd zijn de tekst en de afbeeldingen? 

.

* Worden er [[Compositie (beeldende kunst)|compositieprincipes]] gevolgd? 

.

* Is het ontwerp complex? Oogverblindend? 

.

* Is de tekst leesvriendelijk?

.

* Is de structuur overzichtelijk? 

.

* Is de [[lay-out]] of de [[interface]] duidelijk?

.

== Informatie in tijden van oorlog ==

.

{{Citaat|'''In oorlogstijd is de waarheid het eerste slachtoffer.'''|[[Boake Carter, journalist]], 1900-1944.}}

.

{{Citaat|'''Voltaire heeft het ons geleerd: we moeten systematisch aan alles twijfelen.'''|[[Anne Morelli]]}}

.

Tijdens oorlogen of andere conflicten tussen twee groepen duiken tien principes die de propagandamachine ondersteunen. Anne Morelli somt ze op.

# 'Wij willen geen oorlog.'
# Alleen de vijand treft schuld, die heeft om oorlog gevraagd.
# Dit is geen oorlog tegen de mensen, maar tegen de leider van de tegenpartij.
# Het doel is nobel, zeker geen materieel gewin.
# De vijand begaat wreedheden. Als wij schade berokkenen is dat per ongeluk.
# De vijand gebruikt illegale wapens.
# Onze verlies is beperkt, die van de vijand groot.
# Kunstenaars en intellectuele steunen de zaak.
# De oorlog heeft een heilig karakter.
# Wie de propaganda in twijfel trekt, is een verrader.

.

.

= '''PINOKKIOTEST''' =

.

De Pinokkiotest is een checklist die je helpt inschatten hoe (on)betrouwbaar sommige info is. Je kan de test vinden op [http://sadan.wdfiles.com/local--files/5-evalueren/PINOKKIOTEST.pdf deze vragenlijst]. De test is vergelijkbaar met de [https://www.hogeschoolrotterdam.nl/globalassets/mediatheek/downloads/craap-scoreformulier-nl.pdf CRAAP]-test die in het vak informatievaardigheden ter sprake komt. 

.

.

= '''EXAMENVRAGEN''' =

.

.

== A-Vragen ==

.

(S&amp;V)Wie of wat zijn en wat is de betekenis van: Apollo (god), Nietzsche, Herbert George Wells, Howard Koch, Orson Welles, Jozef Stalin, Koude Oorlog, kunstmaan, The War of the Worlds, Milan Kundera, De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, Louis-Ferdinand Céline, Reis naar het einde van de nacht, Voyage au bout de la nuit, Anne Morelli, De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië, Guido Gezelle, Hendrik Conscience, Kortrijk 1302, De Leeuw van Vlaenderen (1838), Aufklärung, Immanuel Kant, Diderot, D'Alembert, Voltaire, John Locke (1632-1704), 1776, Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, Montesqieu (1689-1755), Jean Jacques Rousseau, Franse Revolutie, Glorious Revolution, 1688, Charles Darwin (1809-1882), Robespierre, Karl Marx, René Descartes, Opération Lune, J.F. Kennedy, Werhner von Braun, Joeri Gagarin, Richard Nixon, Houston (Texas), Cape Canaveral (Florida), Mocumentaire, Stanley Kubrick, 21 juli 1969, Neil Armstrong, Apollo 11, Apolloprogramma, Operatie paperclip.

.

.

== B-Vragen ==

.

* S&amp;V.In de geschiedenis kunnen we verschillende denkrichtingen onderscheiden. Zo kunnen we het model van de &quot;eeuwige terugkeer&quot; tegenover het &quot;verlichtingsmodel&quot; plaatsen. Illustreer dit op het niveau van het denken over geschiedenis, het resultaat, het doel, de richting, de motor en de gevolgen van dit denken. Geef bij beide richtingen één of meerdere vertegenwoordigers.

.

* S&amp;V.&quot;De verlichting is geen soort filosofie, maar een 18de eeuws fenomeen, waarbij groepen intellectuelen gefascineerd worden door de ontdekkingen van de wetenschap en door de filosofische reflecties die hierover gemaakt worden in de vorige eeuw. Het is een nieuwe geest die door Europa waait. Men wordt er zich van bewust dat de denkwijzen van de 17de eeuw reeds heel wat realiseerden in de fysica. Nu de tijd gekomen is om...&quot; 1. Welke kenmerken kun je met betrekking tot de verlichting aangeven; 2. Wat zegt Kant over die verlichting; 3. Kun je ook een kritiek op dit vooruitgangsoptimisme formuleren?  

.

* S&amp;V.Leg uit en toon aan met voorbeelden: &quot;Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen op een bepaalde manier te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Objectiviteit is niet mogelijk.&quot;  

.

* Wat kun je vertellen over Karl Marx en het dialectisch principe?

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Milan Kundera, 2. Louis-Ferdinand Céline, 3. Anne Morelli, 4. Hendrik Conscience, 5. Immanuel Kant, 6. Christus.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Diderot en D'Alembert, 2. Charles Darwin, 3. J.F. Kennedy, 4. Orson Welles, 5. Copernicus, 6. Plato.

.

* S&amp;VPlaats in chronologisch volgorde en wat weet je over... 1. Karl Marx, 2. Apollo 11, 3. H.G. Wells schrijft The War of the Worlds, 4. Voltaire 5. Orson Welles maakt een radioprogramma met de naam War of the Worlds, 6. Franse Revolutie.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Apolloprogramma, 2. John Locke, 3. Neil Armstrong zet eerste stappen op de maan, 4. Robespierre, 5. Nietzsche, 6. Scheiding Oost- en West-Romeinse rijk.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 3. Glorious Revolution, 3. René Descartes overlijdt, 4. Opération Lune (mocumentaire), 5. Werhner von Braun, 6. Guldensporenslag.

.
 
* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Joeri Gagarin overlijdt, 2. Het Colosseum wordt gebouwd, 3. Richard Nixon wordt president, 4. Tweede Wereldoorlog, 5. Stanley Kubrick maakt zijn laatste film, 6. De eerste Kruistocht. 

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid? Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* S&amp;V.Leg uit, waarom is de Spoetnik 1, de eerste satelliet zo belangrijk. Situeer ze in de tijd. Betrek woorden zoals Koude oorlog, Gagarin, Expo '58, Kennedy en Space Race in je antwoord.

.

.

== C-Vragen ==

.

* S&amp;V.Kundera: &quot;De idee van de eeuwige terugkeer der dingen is raadselachtig en Nietzsche heeft er andere filosofen mee in verlegenheid gebracht: te denken dat alles zich eens zou herhalen zoals we het al beleefd hebben, en dat ook die herhaling eindeloos zou doorgaan.&quot; Wat wil deze &quot;dwaze&quot; mythe van de eeuwige terugkeer der dingen zeggen? Valt het je ook wel eens voor - hetgeen voor Kundera het geval is - dat je &quot;ontroering voelt bij het bekijken van foto's van Hitler?&quot; Wat is het gevolg dat Kundera uit een dergelijk merkwaardige ervaring trekt? Wat denk je daar zelf over?

.
 
* S&amp;V.L.F. Céline: &quot;De filosofen [...] zijn ermee begonnen het brave volk van alles wijs te maken...&quot; Waar heeft Céline het over in bovenstaande citaat, genomen uit Reis naar het einde van de nacht? Geef een persoonlijke kritiek.

.

* S&amp;V.De media gebruiken verschillende technieken om de kijker te doen geloven dat hun boodschap 'waar' is.  Welke technieken haal je uit deze film die het realiteitsgehalte van de boodschap verhogen?  En, waar gaan de filmmakers door het lint.  Of, met andere woorden, waar kan je in de film merken dat het hier om een 'vervalsing' van de realiteit gaat?

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid, waarom is betrouwbare info zo belangrijk en hoe kan je achterhalen of informatie betrouwbaar is?

.

* S&amp;V.Leg uit: De meesten beschouwen 'geschiedenis' als iets 'passief'. Geschiedenis was er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! 

.

* S&amp;V.Leg uit: De 'actieve constructie' van de geschiedenis is een vraag die op filosofisch vlak tot tien verschillende vragen leidt. Gebruik Hegel en de universiteit van Berlijn in je antwoord.

.

* S&amp;V.Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Waarom spreken we van peilen?

.

.


== D-Vragen ==

.

&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;360&quot;&gt;
Bestand:TheMatrixAnimated.gif
Down the Rabbit Hole.png
Milan Kundera redux.jpg
L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg
Gerrit Komrij (1981).jpg
Anne Morelli.jpg
Bestand:Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg
Descartes Discours de la Methode.jpg
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg
Jean Le Rond d'Alembert, by French school.jpg
Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg
Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg
John Locke.jpg
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
Montesquieu 1.png
Immanuel Kant (painted portrait).jpg
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg
Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg
Social contract rousseau page.jpg
EmileTitle.jpeg
Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg
James Watt by Henry Howard.jpg
François Quesnay.jpg
Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif
AdamSmith.jpg
Louis XIV of France.jpg
Koning Louis XV; Hyacinthe Rigaud.jpg
Ludvig XVI av Frankrike porträtterad av AF Callet.jpg
Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg
Women's March on Versailles01.jpg
Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg
LouisXVIExecutionBig.jpg
Jacques-Louis David - Marie Antoinette on the Way to the Guillotine.jpg
Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg
Robespierre.jpg
Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png
Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg
Bestand:David Van Reybrouck.jpg
Bestand:Jose Ortega y Gasset.jpg
Karl Marx 001.jpg
Kortrijk-Groeningemonument.jpg
Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png
Bestand:Honoré de Balzac (1842) Detail.jpg
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG
Battle of Courtrai2.jpg
Nicaise de Keyser04.jpg
Guido Gezelle.jpg
Hendrik Conscience.jpg
Leeuwvanvlaenderen.gif
Groeningepoort.jpg
Kortrijk Groeningeabdij museum.JPG
Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg
Bestand:Deep throat PD poster (restored).png
Bestand:Van Olden Barneveldt Verhoeven 1619.gif
Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg
Bestand:Pinocchio 1940.jpg
Orson Welles 1937.jpg
A11v 1092338.ogg
Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg
Aldrin Apollo 11.jpg
Ap11-s69-31740.jpg
Kennedy vonbraun 19may63 02.jpg
Dornberger-Axster-von Braun (jha).jpg
V1 Soest.JPG
V-2-Nederlands.jpg
First photo from space.jpg
Project Paperclip Team at Fort Bliss.jpg
Bestand:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''BIBLIOGRAFISCHE NOTEN''' =</text>
      <sha1>lg02ynsh4f9p5s32tx303bt1hkt3nwo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429746</id>
      <parentid>429745</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:06:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* Inhaaloefening door Gerrit Komrij */</comment>
      <origin>429746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109978" sha1="tt9xny7k4k7mgyo1yo7jfjaenztc6si" xml:space="preserve">[[Bestand:TheMatrixAnimated.gif|thumb|550px]]

&lt;big&gt;'''HOOFDSTUK 1. HISTORISCHE MODELLEN, BESEF EN DENKRICHTINGEN''' &lt;/big&gt;
;&lt;big&gt;WAT IS GESCHIEDENIS EIGENLIJK?&lt;/big&gt;

.

[[File:Down_the_Rabbit_Hole.png|thumb|550px|♣ '''TUINTIP'''  Down the rabbit-hole?  Op een zomerdag luistert Alice Liddell aan de oever van een meer naar haar oudere zus die een saai boek voorleest. Alices verveling verdwijnt als er een pratend konijn passeert. Het is gehaast en houdt de tijd op zijn horloge (de geschiedenis?) in de gaten en springt in een hol. Alice volgt en valt de dieperik in. Een deurtje verbergt een prachttuin, een flesje met het opschrift &quot;drink mij&quot; maakt haar klein genoeg om de deur door te kunnen. Spring in het gat en deze geschiedenistuin en laat je verwonderen zoals Alice. The Matrix kaapte als film het idee van Alice en stelt de vraag of de wereld een illusie is? Plato deed iets vergelijkbaars met de allegorie van de grot. De Matrix visualiseert René Descartes' stelling: 'Ik denk, dus ik ben' en is mee geïnspireerd door de cyberpunk van William Gibson.]]

[[Bestand:Hoe ontdek je nepnieuws (How To Spot Fake News).jpg|thumb|550px|Infographic ''Hoe ontdek je nepnieuws'', uitgegeven door de International Federation of Library Associations and Institutions.]]

{{Citaat|'''Veel vitale cycli van ons lichaam kennen een periodiek verloop: de hartslag, de ademhaling, de afwisseling tussen slapen en waken. Contoleren of ze regelmatig zijn vindt bijna altijd onbewust plaats, maar zelfs de geringste verstoring is voldoende om plotseling de alarmbellen te doen rinkelen. (...) In tegenstelling tot de traditionele zintuigen, hebben wij geen orgaan voor tijdszin.'''|Guido Tonelli}}

.

{{Citaat|'''Niet lachen, noch huilen, maar begrijpen.'''|Ludo De Witte}}

.

{{Citaat|'''De geschiedschrijver is een wandelend anachronisme, een ontheemd persoon, die de technieken van vandaag gebruikt om te proberen dingen te weten over gisteren die gisteren zelf niet eens wist. Hij moet waarachtigheid nastreven, hij dient te luisteren naar de woorden die het verleden spreekt, maar hij moet communiceren in een taal die het heden begrijpt.'''|Hilary Mantel}}

.

{{Citaat|'''Wie wetenschap onderwijst moet ophouden met leerlingen de pap in de mond te geven en hen de mogelijkheid bieden 'het pure plezier van begrip te ontdekken.' Wie cursussen eenvoudigweg doceert, laat de studenten zitten met 'onderontwikkelde intellectuele vaardigheden en weinig besef van de invloed die wetenschap op hun leven heeft'.'''|Amerikaanse Vereniging voor de Vooruitgang van Wetenschap, de uitgever van Science}}
 
.

{{Citaat|'''De vraag is of u dat kunt, woorden zoveel verschillende betekenissen geven.'''|Alice in Wonderland}}

.

{{Citaat|'''De vraag is wie de baas is - punt uit'''|Wiggel Waggel}}

.

{{Citaat|'''Deze tijd vraagt om optimisme. Pessimisme bewaren we voor slechtere tijden.'''|Jean-Claude Servais&lt;ref&gt;Geciteerd in: NAOMI KLEIN, (vertaald door Jan Willem Reitsma en Pon Ruiter). ''Nee is niet genoeg.'' De Geus, Amsterdam, 2017, p. 275.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Wetenschap is niet hapklaar en eenduidig. In de coronacrisis zag je vaak twee kampen tegenover elkaar staan die elk het eigen gelijk claimden op basis van één of andere studie. Dat is ook des mensen. We denken allemaal dat we heel kritisch onze standpunten innemen, maar dat is natuurlijk niet zo. We zijn kuddebeesten. Vaak nemen we een standpunt in omdat dat het standpunt is van de groep waar we toe behoren. En dan gaan we achteraf feiten zoeken die die intuïtie bevestigen. Er is zo'n mooi beeld - ik weet niet meer van wie het komt - dat we de feiten gebruiken zoals een dronkaard een lantaarnpaal gebruikt: niet om ons te verlichten, maar als steunpilaar. Ons brein is helemaal niet zo rationeel als we denken. (...) Wie gelooft dat wetenschappers deel van een corrupte elite uitmaken, heeft daar natuurlijk weinig aan. Daar begint het dus mee. Als je zegt aan kritisch denken te doen, maar de wetenschap niet vertrouwt... Tja, dan kun je dus niet kritisch denken. Het paradoxale is net dat die mensen van zichzelf denken dat ze zéér kritisch zijn, en dat de anderen als schapen met de kudde meelopen. Kritisch zijn betekent niet alleen dat je moet durven te denken, maar ook dat je moet durven te vertrouwen - in de wetenschap meer bepaald. Ook wetenschappers kunnen er wel eens naast zitten, maar gemiddeld genomen zijn zij veel betrouwbaardere bronnen dan de algoritmes van You Tube.'''|Patrick Loobuyck&lt;ref&gt;PATRICK LOOBUYCK. In: ''De Morgen.'' Vrij zijn is niet: doen wat je wilt. 20 augustus 2021.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Zelfcensuur, aldus, George Orwell, heeft twee nefaste gevolgen. Ze heeft een kwantitatief effect: als voldoende mensen zichzelf censureren, kom je in een samenleving waar politieke censuur regeert. Daar heb je geen bestraffende overheid voor nodig. Mensen staan zelf op de rem, omdat ze sociale uitsluiting (of erger) vrezen. Zelfcensuur heeft een kwalitatief effect: als je je ideeën voor anderen moet verzwijgen, begin je tegen jezelf te liegen. Dat is wat zijn romanfiguren overkomt: ze zijn het contact met het eigen denken kwijt. Daarom is vrijheid van spreken belangrijk: ze bevat de vrijheid om te denken.'''|Tinneke Beeckman}}

.

{{Citaat|'''Als je geen perverse of persoonlijke agenda hebt, begint alles met research. Je stelt je de vraag naar wat zich heeft afgespeeld en waarom het zo liep.'''|Mike Leigh}}

.

{{Citaat|'''Historici hebben een maatschappelijke rol te vervullen. We moeten ons dus niet opsluiten in onze ivoren toren. [...] In het verleden hebben we te veel gedacht dat we documentaires, tentoonstellingen en computerspelletjes moesten maken. We moeten nu weer kiezen voor fundamenteel historisch onderzoek, dat teruggaat naar de bron. Dat is onze corebusiness; wetenschappelijk onderzoek, op basis van onze eigen onderzoeksagenda, tegen de stroom in van de politiek corecte moraliserende boodschap. Zonder onderzoek geen debat en zonder debat geen herinnering. Je kunt de stappen daarin niet overslaan, anders eindig je met lege herdenkingen.'''|Nico Wouters&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. '''Historici moeten hun eigen agenda heroveren.''' In: ''De Standaard'', 11.05.2019, p. 40 &amp; 41.&lt;/ref&gt;}}

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.youtube.com/watch?v=MrmGliMP0bc LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE GESCHIEDENIS ALS ACTIVE CONSTRUCTIE, OBJECTIVITEIT EN VERVALSINGEN].'''

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/evoluties-in-het-welzijns-en-veiligheidsdenken de PowerPoint die bij deze lessen hoort].'''

.

.

= '''DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN''' =

.

== ''De eeuwige terugkeer der dingen'' van Milan Kundera ==

&lt;small&gt;(Eigen bewerking)&lt;/small&gt;

[[File:Milan Kundera redux.jpg|thumb|550px|Milan Kundera (1929-2023) is een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met filosofische thema's. Een van zijn bekendste werken is ''De ondraaglijke lichtheid van het bestaan''. Philip Kaufman verfilmde het onder de titel ''The Unbearable Lightness of Being''.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=AniUgwUn6oo ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN HET BESTAAN'', 5 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;De eeuwige terugkeer der dingen is een raadsel en Nietzsche
bracht er andere filosofen mee in verlegenheid: de gedachte dat alles zich eens
herhaalt zoals we het reeds beleefden, en dat die herhaling eindeloos
zou zijn! Wat is de betekenis van deze dwaze mythe?
De mythe negeert dat een voor altijd verdwenen, nooit meer 
terugkerend leven op een schaduw lijkt, gewichtloos is,
bij voorbaat dood is, en al was het huiveringwekkend, prachtig of verheven, de
huiver; de pracht of die verhevenheid zijn van geen betekenis. We hoeven ze
niet voor kennisgeving aan te nemen, evenmin als een oorlog tussen twee
Afrikaanse staten in de veertiende eeuw, die het gezicht van de wereld niet had
veranderd, ondanks het in onbeschrijflijk lijden creperen van
driehonderdduizend negers.
Verandert er dan iets aan die oorlog van twee Afrikaanse staten in de veertiende
eeuw wanneer die zich ontelbaar herhaalt in de eeuwige terugkeer?
Er verandert wel iets; de oorlog wordt een omhoog stekend blok dat blijft, en de
stupiditeit ervan zou onherstelbaar zijn.
Als de Franse Revolutie zich eeuwig zou herhalen, zou de Franse
geschiedschrijving minder trots zijn op Robespierre. Maar omdat ze spreekt
over iets dat nooit meer terugkomt, zijn de bloedige jaren veranderd in louter
woorden, theorieën en discussies, ze zijn lichter geworden dan veren, ze jagen
geen schrik aan. Er is een eindeloos verschil tussen de Robespierre die slechts
één maal in de geschiedenis voorkomt en een Robespierre die eeuwig terug zou
keren om de koppen van de Fransen te laten rollen.
Laten we zeggen dat de gedachte van de eeuwige terugkeer een zeker
perspectief betekent waarin de dingen zich anders vertonen dan we die kennen:
ze vertonen zich zonder de verzachtende omstandigheid van hun voorbijgaande
aard. Deze verzachtende omstandigheid weerhoudt ons namelijk een oordeel uit
te spreken. Hoe kun je iets dat voorbijgaat veroordelen? Het avondrood van de
ondergang kleurt alles met de bekoring van de nostalgie; ook de guillotine.
Onlangs heb ik mezelf betrapt op een ongelooflijk gevoel: ik bladerde in een
boek over Hitler en voelde bij enkele foto's ontroering. Ze herinnerden me aan
mijn kinderjaren; die vielen in de oorlog; sommige leden van mijn familie
kwamen om in Hitlers concentratiekampen; maar wat was hun dood tegenover
het feit dat de foto's van Hitler me herinnerden aan de voorbije tijd van mijn
leven, een tijd die niet meer terugkeert?
Deze verzoening met Hitler verraadt de diepe morele perversiteit, verbonden
met een wereld die in wezen gebaseerd is op het niet bestaan van de terugkeer,
want in die wereld is alles bij voorbaat vergeven en dus ook alles cynisch
toegestaan.
Zou elke seconde van ons leven zich oneindig herhalen, dan zijn we
vastgenageld aan de eeuwigheid zoals Jezus Christus aan het kruis. Dat is een
verschrikkelijk vooruitzicht. In de wereld van de eeuwige terugkeer rust op
elke handeling het gewicht van een ondraaglijke verantwoordelijkheid. Daarom
noemde Nietzsche de idee van de eeuwige terugkeer de zwaarste last (das
schwerste Gewicht).&lt;/small&gt;|Milan Kundera}}

.

.

== ''Reis naar het einde van de nacht'' van Louis-Ferdinand Céline&lt;ref&gt;LOUIS FERDINAND CELINE, vertaald door E.Y. Kummer. ''Reis naar het einde van de nacht.'' Van Oorschot, 2016 (naar de uitgave van 1932), p. 74-77.&lt;/ref&gt; ==

[[File:L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg|thumb|550px|Louis-Ferdinand Céline (1894-1961) is samen met Marcel Proust één van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken publiceert.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=4OC6LKybZs8 ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''REIS NAAR HET EINDE VAN DE NACHT'', 6 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;Och  man! Ik verzeker je dat deze wereld
er uitsluitend op uit is om iedereen te verneuken! 
Jij bent jong. Ik hoop dat deze paar
minuten vol wijsheid je jaren zullen bijblijven! Luister goed
naar me, kerel; als ze 't hebben over: 'Het medelijden met het
lot, met de omstandigheden van de arme mieter...', laten dan
deze woorden, die in vurige letters boven alle moordende
schijnheiligheid van onze maatschappij schitteren, een uiterst
belangrijk teken aan de wand voor je zijn, waar je niet meer zo
maar aan voorbij mag gaan zonder het belang ervan in te zien.
Hoor, ik zeg jullie, arme donders, altijd de lul in 't leven, geslagen, uitgeperst,
eeuwig en altijd zwetend, ik waarschuw jullie dat als de groten van deze aarde
interesse voor jullie beginnen te krijgen, dan is 't omdat ze op het slagveld
gehakt van jullie willen maken... Dat is het teken... 't Kan niet missen... 't Begint
met liefde voor het volk. Lodewijk XIV die trok zich tenminste geen zak van
het brave volk aan, vergeet dat niet. Lodewijk XV ook niet. Hij veegde er z'n
gat mee af. Natuurlijk was het leven in die tijd niet prettig, het leven van de
arme sloeber is nooit prettig geweest, maar ze werden niet zo hardnekkig en
verbeten om zeep geholpen als nu door onze tirannen. De kleine man, zeg ik je,
wordt alleen met rust gelaten als hij wordt veracht door de groten,
die uitsluitend uit eigenbelang of sadisme aan het volk kunnen denken... De filosofen
mag ik je daar nog op attent maken nu we 't er toch over hebben, diè zijn ermee
begonnen het brave volk van alles wijs te maken... Het volk dat alleen zijn
catechismus kende! Ze zouden 't wel opvoeden, beweerden ze... Nou! Ze
hadden heel wat waarheden te onthullen! Prachtige! Frisse! Schitterende! Je
duizelde ervan! Zo is 't! begon het brave volk te zeggen, zo is 't precies! Zo is 't
helemaal! Daar gaan we allemaal voor sterven! 't Volk wil alleen maar sterven!
Zo zijn de mensen nu eenmaal. 'Leve Diderot!' hebben ze gebruld en toen
'Bravo Voltaire!'. Dat zijn nog 's filosofen! En ook nog leve Carnot, die zo mooi
overwinningen in elkaar kon knutselen! En leve iedereen! Dat zijn tenminste
knapen die 't brave volk niet in onwetendheid en bijgeloof laten verrekken! Zij
wijzen 't de weg naar de vrijheid! Ze maken 't zelfstandig! En ze hebben niet
stilgezeten! Iedereen moet eerst de krant kunnen lezen! Dat is onze redding!
Godverdomme! En snel! Geen analfabeten meer! Die kunnen we niet meer
gebruiken! Alleen maar burgersoldaten! Die stemmen! Die lezen! En die
vechten! En die marcheren! En kushandjes werpen! In dat tempo werd 't brave
volk gauw goed rijp. Het enthousiasme over 't afwerpen van 't juk moet toch
ergens goed voor zijn, waar of niet? Danton stond niet voor Jan Lul zo mooi te
praten. Met wat gebrul, dat zo raak was dat je 't nu nog hoort, had hij in een
handomdraai 't brave volk gemobiliseerd! En dat betekende 't eerste vertrek van
de eerste bataljons geëmancipeerde bezetenen! De eerste stemmende en
vlagdronken klootzakken die Dumouriez met zich meevoerde om zich te laten
doorzeven in Vlaanderen! Dumouriez zelf, die te laat aan dit ongekend nieuw
idealistische spelletje had deelgenomen, had achteraf toch maar liever poen, hij
deserteerde. 't Was onze laatste huurling... Soldaatje spelen voor niets, dat was
wat nieuws... Zo nieuw dat Goethe, al was hij dan Goethe, z'n ogen uitwreef
toen hij in Valmy kwam. Bij het zien van die haveloze vurige cohorten die zich
spontaan kwamen laten afslachten door de koning van Pruisen voor de
verdediging van de gloednieuwe vaderlandslievende fictie, kreeg Goethe het
gevoel dat hij nog heel wat te leren had. 'Van nu af aan, galmde hij schitterend,
helemaal in overeenstemming met z'n talent, begint een nieuw tijdperk!' En
hoe! Daar het systeem uitstekend werkte, ging men daarna helden in serie
afleveren, die hoe langer hoe minder kostten omdat het systeem steeds beter
werd. Iedereen heeft zich er wel bij bevonden. Bismarck, de beide Napoleons,
Barrès wolk, door de Hervorming al aan flarden gerukt en al lang gecondenseerd tot
episcopale spaarpotten. Vroeger was het mode, als je fanatiek was, te roepen:
'Leve Jezus! Op de brandstapel met de ketters!' Maar ja, er waren niet zoveel
ketters en 't waren vrijwilligers... Terwijl we nu zo ver zijn dat onafzienbare
horden zich geroepen voelen om mee te doen als er geschreeuwd wordt: 'Aan de
galg met alle lammelingen! Met alle slappe tinussen! Met de onnozele lezers!
Met miljoenen tegelijk, hoofden rechts!' De kerels die niemand aan flarden
wilden schieten, niemand om zeep willen helpen, die stinkende pacifisten, die
moeten we in hun kladden grijpen en vierendelen! We zullen ze duizend gore
doden laten sterven! En om ze manieren bij te brengen halen we eerst hun
darmen uit hun lijf, hun ogen uit hun kassen en de jaren uit hun stinkend
kwijlerig leven! Kreperen moeten ze bij legioenen en nog eens bij legioenen, in
de pan gehakt worden, leegbloeden, stikken in gifgassen, en dat alles om het
vaderland dierbaarder, vrolijker en lieflijker te maken! En als er nog tuig bij is
dat deze sublieme dingen niet wil begrijpen, moeten ze zich maar onmiddellijk
laten begraven met de anderen, nee, toch maar niet samen met ze, maar
helemaal aan het eind van het kerkhof, onder een onterend grafschrift voor
lafaards zonder idealen, want deze schoften hebben hun grandioos recht
verloren op een stukje schaduw van het monument dat bij aanbesteding door de
gemeente op het middenpad is opgericht voor de fatsoenlijke doden, en ook
hebben ze het recht verloren iets op te vangen van de echo van de minister, die
zondag weer bij de prefect komt pissen om na het middageten bewogen z'n
smoel open te doen boven de graven...&lt;/small&gt;|Louis-Ferdinand Céline}}

.

.

== ''Inhaaloefening'' door Gerrit Komrij ==


[[File:Gerrit_Komrij_(1981).jpg|thumb|right|550px|Gerrit Komrij (1944–2012) was een homo-dichter, schrijver, vertaler, criticus, polemist en toneelschrijver uit Nederland met een voorkeur voor Portugal. Hij was van 2000 tot 2004 de Dichter des Vaderlands. Hij stond bekend om zijn virtuoze en kleurrijke taalgebruik en was een gevreesd polemist.]]

[[File:Anne Morelli.jpg|thumb|right|550px|[[Anne Morelli]] (1948) is doctor in de geschiedenis en doceert aan de ULB en interesseert zich in de Italiaanse [[immigratie]].]]


{{Citaat|&lt;small&gt;We zijn genoeg vernederd en bespot

Door halfgeleerden met hun boekenwijsheid

En met hun regelrechte lijn naar God,

Terwijl ze ons verwezen naar de ijstijd.  


We zijn genoeg voor achterlijk versleten.  

Kom vriend, de revolutie start vandaag.  

We zijn met attributen ruim bemeten.  

Dood Galilei met een motorzaag,


Trakteer Voltaire op elektroshocks,

Erasmus op een overdosis speed.  

Maak Bacon, Nietzsche, Swift weer orthodox

Door laster, centrifuge, turboprop,

En wat de Heer betreft: kruisig hem niet,

Maar plak een gele sticker op zijn kop.&lt;/small&gt;|Gerrit Komrij}}

.

[https://www.youtube.com/watch?v=VL0CZEiEz9g&amp;t=3s '''♠ BEKIJK HIER EEN PROFETISCHE Gerrit Komrij.'''] 

.

= '''WAT IS GESCHIEDENIS?''' =

[[Bestand:Berlin_Universität_um_1900.jpg|thumb|550px|De Universiteit van Berlijn (foto uit 1900) was de eerste universiteit die - met Hegel - de geschiedfilosofie in haar aanbod opnam. Geschiedfilosofie houdt zich bezig de betekenis van de geschiedenis, analyseert de geschiedschrijving en speculeert over mogelijke teleologische principes zoals: is er een ontwerp, een doel, een richting? Ironisch genoeg vond hier in 1933 de boekenverbranding plaats, tot groot, ironisch ongenoegen van Bertolt Brecht die zijn werk niet op de lijst der afvalligen zag staan. Een Duist bibliothecaris legde in de jaren voorafgaand aan 1933 een lijst aan met boeken die het Nazi-regime niet ondersteunden, het gaat om auteurs die tegenwoordig elke cursus op de hogeschool of de universiteit sieren: Karl Marx, Frederich Nietsche, Sigmund Freud... De universiteitsgebouwen worden compleet verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog, de geallieerde bombardementen laten niets overeind. Tegenwoordig lijkt het plein weer op het oude, althans wat de fascade betreft. Het parkje is nu een plein met een ondergrondse, lege boekenkast.]]

[[Bestand:Hegel_portrait_by_Schlesinger_1831.jpg|thumb|550px|Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) doceert filosofische colleges over geschiedenis aan de Universiteit van Berlijn. Die monden uit in het postuum gepubliceerde ''Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte''. Hij beschouwt de wereldgeschiedenis als een rationeel, op vooruitgang gericht proces, geleid door de 'Wereldgeest'. Tijdens zijn professoraat in Berlijn reviseert hij de tekst zonder ophouden. De publicatie verschijnt in 1837, zes jaar na zijn dood.]]

.

Wat is veiligheids- en welzijnsgeschiedenis? Die vraag is niet makkelijk. Niet toevallig heeft geschiedenis twee betekenissen. 'Het is zowel een wetenschappelijke discipline als het onderzoeksobject van die discipline.'&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Het had gekund (maar misschien ook niet).'' In: ''De Standaard'', 21.09.2015, p. D10.&lt;/ref&gt; Met andere woorden: de geschiedenis schrijft geschiedenis over de evolutie van de wereld en over zichzelf: over de discipline, over de historicus en zijn voorkeuren en over haar eindeloze beperkingen om tot definitieve inzichten te komen. Wat is geschiedenis, is het best te beantwoorden door de geschiedenis te bekijken als een ‘actieve constructie’. '''Actief''' wil zeggen: hier deed iemand zijn best voor, zijn ''leen'' achter gelegd, gewerkt. '''Constructie''' wil zeggen: iets is gemaakt. Een architect bouwt een bouwwerk, een historicus schrijft een verhaal,  een narratieve constructie die soms meer op kunst lijkt dan op wetenschap. In het beste geval op basis van feiten, in het slechtste geval op basis van verzinsels of hallucinaties. Etymologisch gaat het woord terug op 'historie', afkomstig van het Griekse ιστορία en herkenbaar in het Engelse history/story. Geschiedenis en verhaal zijn een dansend duo.

.

Schoolbank-kinderen en veel mensen beschouwen 'de geschiedenis' als iets 'passief'. Ze slaan aan het blokken nadat een juf, een meester of een deskundige in hun klasje over het verleden kwam vertellen. Voeling is er weinig. Omdat die leerkracht of die pastoor het hen inlepelde als een 'objectieve realiteit', namen ze het voor waar aan. Geschiedenis is er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! Wat hier problematisch aan is, is het feit dat de woorden ''actief'' en ''passief'' diametraal tegenover elkaar staan net zoals de begrippen objectief en subjectief. De 'actieve constructie' is een vraag die op filosofisch vlak tot tien vragen leidt:

.

'''1.''' Wanneer begint de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.
 
'''2.''' Wie maakt de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.

'''3.''' Waarom bestaat/maakt hij of zij geschiedenis? Met andere woorden: wat is de reden waarom we over iets spreken? Wat is de reden waarom we onze lessen vullen met bepaalde inhouden? Wat is de reden waarom boekhandels elk jaar weer duizenden boeken verkopen?

.

'''4.''' Hoe maakt ''men'' de geschiedenis van het veiligheids- en welzijnsdenken? Wat doet een historicus in het archief? Hoeveel begrijpt hij werkelijk van het [[Middelnederlands|Middelnederlandse]] handschrift dat voor hem ligt? Hoe interpreteert de historicus de [[Dementie|dementerende]] dame die hij 's morgens telkens weer gaat interviewen? 

.

'''5.''' Wat is het doel van het historisch proces? Of, anders gezegd: wat wil men/ik/deze groep bereiken?

.

'''6.''' Welke richting kunnen we ontwarren in de loop van de geschiedenis en de veiligheid en het welzijn? Ofwel: gaat het vooruit of achteruit? Is de klim moeilijk of glijden we van een leien dak?

.

'''7.''' Wat is de motor van de geschiedenis? Of: welke drijfveren zorgen voor verandering? Is het de economie? De politiek? De klimaat wijziging? De...

.

'''8.''' Is er hier sprake van een betrouwbare geschiedenis of gaat het om fake news? Of, met andere woorden: zien wij de wereld zoals hij is of werken er allerlei filters op ons in?

.

'''9.''' Is geschiedenis een [[wetenschap]] of is geschiedenis [[Propaganda (communicatie)|propaganda]], [[indoctrinatie]] of [[Brainwash|brainwashing]], is geschiedenis [[Objectiviteit|objectief]], zoals dat de andere wetenschappen dat beweren? En wat is dat dan, objectiviteit?

.

'''10.''' Kon de geschiedenis anders lopen? Stel dat Hitler sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog. Of, stel dat hij op 8 oktober 1908 slaagde voor zijn ingangsexamen aan de kunstacademie in [[Wenen]], zoals [[Eric-Emmanuel Schmitt]] uitwerkt in zijn roman ''La part de l'autre'' uit 2001. Wie zal het zeggen?

.

.

== [[Tijdsgeest]] ==

[[Afbeelding:Glass-of-water.jpg|thumb|550px|Half vol of half leeg? Optimisme of pessimisme?]]

[[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|thumb|550px|[[Frans Hals]] (1582-1666) schildert [[René Descartes]] (1596-1650).]]

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; [[Renaissance|1450]] -&gt;&gt; [[Humanisme|1500]] -&gt;&gt; [[Verlichting (stroming)|1650]] -&gt;&gt; [[Glorious Revolution|1688]] -&gt;&gt; [[Franse Revolutie|1789]] -&gt;&gt; [[Industriële Revolutie|1801]] -&gt;&gt; [[Belgische Revolutie|1830]] -&gt;&gt; [[Liberalisme|1830]] -&gt;&gt; [[Socialisme|1848]] -&gt;&gt; [[Rerum Novarum|1891]] &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; [[Fin de siècle|1890]] -&gt;&gt; [[Eerste Wereldoorlog|1914]]  -&gt;&gt; [[11 november 1918|1918]] -&gt;&gt; [[Beurskrach van 1929]] -&gt;&gt; [[Machtergreifung|1933]]  -&gt;&gt; [[Verdrag van München|1938]]  -&gt;&gt; [[1945]] &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; [[1950|Zilveren jaren '50]]  -&gt;&gt; [[1960|Gouden jaren '60]] &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; [[Oliecrisis van 1973|1972]] -&gt;&gt; [[Aids|1979]] -&gt;&gt; [[Kernramp van Tsjernobyl|1986]] -&gt;&gt; [[Herald of Free Enterprise (schip, 1980)|1987]] &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; [[Berlijnse Muur|1989]]  -&gt;&gt; [[Het einde van de geschiedenis en de laatste mens|1992]] -&gt;&gt; [[The O2 (Londen)|2000]] &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; [[Nine eleven|2001]] -&gt;&gt;  [[Klimaatvluchteling|2014]] en [[Klimaatmars voor een betere toekomst|2019]] &gt;&gt;&gt; [[Coronacrisis in Europa|2020]]'''

.

;Zie ook:
* [[Longue durée]]
* [[Mentaliteit]]
* [[Mentaliteitsgeschiedenis]]
* [[Episteme (filosofie)|Episteme]]
* [[Dogma (algemeen)]]

.

== Waar halen optimisten hun mosterd? ==

.

'''1754''': Met de ontdekkingsreizen en de daarmee gepaard gaande veroveringen in Amerika, China of Perzië duiken in Europa steeds meer verhalen op van kolonisten die inheemse volken, hun gebruiken en hun politieke organisatie beschrijven. Voltaire en John Locke lezen de bestseller van pater Gabriel Sagart die bij het [[Wendat (volk)|Wendatvolk]] verbleef, [[Jean-Jacques Rousseau|Jean Jacques Rousseau]] was vertrouwd met missie- en reisverslagen uit de [[Grote Meren]] en indiaanse bronnen en [[Gottfried Wilhelm Leibniz|Leibniz]] zocht inspiratie in China.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 38-51.&lt;/ref&gt; René Descartes leert filosoferen door de Mexicaan Antonio Rubio ((1548-1615) en ontdekt bij de antikoloniale Quechua-schrijver Felipe Guaman Poma de Ayala (ca. 1535-1616) het 'ego cogito'.&lt;ref&gt;Het cartesiaanse denken zorgt voor een paradigmawissel op vier vlakken. 1. Een binair denken in of-of relaties komt in de plaats van een en-en alternatief denken. 2. Er komt de voorkeur om denken over de zaken in plaats van over de verhoudingen ertussen. 3. De wetenschap gaat de natuur domineren. 4. De Westerling reconstrueert de wereld en brengt ze onder zijn controle, alsof hij zelf god is. Daartoe neemt hij 'afstand' van de dingen met het perspectief, de kaart of de globe. De afstand stelt hem in staat om te klasseren, te meten, te catalogiseren en de kaart stelt hem in staat te veroveren. RAJ PATEL &amp; JASON W. MOORE, vertaald door Huub Stegeman. ''Een geschiedenis van de wereld in zeven goedkope zaken. Een gids voor kapitalisme, natuur en de toekomst van de planeet,'' Boom, Amsterdam, 2019, p. 65-68.&lt;/ref&gt; Dit soort kennismakingen tonen dat de samenleving niet ‘ongelijk’ hoeft te zijn en begrippen zoals vrijheid en gelijkheid, de natuurtoestand en het natuurrecht sijpelen het oude continent binnen. De normen van het absolutisme en de gedragsregels in Versailles installeerden in het zeventiende en achttiende-eeuwse Frankrijk een pikordecultuur die elk aspect van het dagelijkse leven domineert met onder- en bovenschikkingsrituelen. Het ontgaat de filosofen niet dat deze maatschappij ook anders in te richten is en om dit te onderzoeken schrijft de Académie des Sciences, Art et Belles-Lettres van [[Dijon]] een prijsvraag uit die het beste essay zoekt dat ‘de oorsprong van de ongelijkheid’ beschrijft en de vraag beantwoordt of het natuurrecht dit al dan niet rechtvaardigt. 

.
 
'''1755''': Jean Jacques Rousseau wint de wedstrijd en publiceert zijn ‘Vertoog over de ongelijkheid’ waarin hij poneert dat de jager-verzamelaar egalitair en in kinderlijke onschuld leven. De landbouwrevolutie, de verstedelijking en de staat beëindigden deze beschaafde oertoestand en bracht de mens behalve literatuur, filosofie en wetenschap ook de bureaucratie, staande legers, het patriarchaat en massamoord. In tegenstelling tot de visie van [[Thomas Hobbes]] ontwikkelt de maatschappij zich van goed naar slecht. Rousseau’s idealisme of optimisme geniet de voorkeur van het linkse politieke kamp en is in te vullen door een terugkeer naar de natuurtoestand.&lt;ref&gt;De hypothese van Rousseau is op niets gestoeld, hij was niet in staat om het verleden van 10.000 vroeger te onderzoeken. Nomadische groepen zijn niet per definitie egalitair, landbouwsamenlevingen hoeven zich niet per definitie te kenmerken door hiërarchie en privébezit en de eerste steden kenden weinig klassentegenstellingen, autoritaire heersers of krijgers. Toch duikt de hypothese nog heel vaak in de literatuur op. &lt;/ref&gt; 

.
 
Het [[optimisme]] vindt zijn wortels in de idee dat de maatschappij maakbaar is. Die maakbaarheidsidee gaat terug op historische periodes zoals de [[Renaissance]], de [[de Verlichting]] en de [[Industriële revolutie|negentiende eeuw]]. De Verlichting is misschien de belangrijkste van het trio: de verlichting gaat een stap verder dan het magische, het symbolische en het occulte denken dat de Renaissance en het [[Humanisme]] binnensijpelt. In de Verlichting ontspruit de kiem van de Industriële Revolutie. De Verlichting was niet zomaar 'filosofietje'. Het is een denken dat de totale samenleving wil veranderen en vertrekt vanuit de idee dat mensen elkaar 'aansteken'. De verlichtingsfilosofen geloven dat hun ideeën anderen 'verlichten'. Kennis komt iedereen ten goede. [[René Descartes]] hecht belang aan techniek en zou zich in onze eeuw, de 21ste, thuis voelen. Zijn [[Discours de la methode]] uit [[1637]] ligt aan de basis van de [[Encyclopédie]] die een eeuw later, in [[1751]] verschijnt. Beide werken focussen op arbeid en werktuigen, ambachtslui en werkplekken. Diderot schetst gereedschap en machines en breekt het eeuwenoude kennismonopolie van de ambachten. In de jaren zestig en zeventig van de eeuw ontwikkelt [[James Watt]] ‘zijn’ stoommachine en twee decennia later, in 1791, stimuleren het [[decreet d'Allarde]] en de [[Wet le Chapelier]] (genoemd naar de [[Bretagne (schiereiland)|Bretoense]] en [[Jakobijnen|Jakobijnse]] advocaat [[Isaac Le Chapelier]]) de ondernemingsvrijheid. Het beginsel is nobel: 'Iedereen is vrij om de handel, het beroep, de kunst of het ambacht uit te oefenen dat hem goed dunkt.' Tegelijk schaffen deze verordeningen de ambachten met hun kennisoverdracht van vader op zoon af. Arbeidsstructuren zoals [[Coalitie|coalities]], [[Corporatieven|corporaties]] en [[gilden]] die eeuwen de toegang tot een beroep belemmerden, verdwijnen. Tegelijk verdwijnt de [[Sociale zekerheid|sociale bescherming]]. [[Vakbonden]] en [[staken]] worden gecriminaliseerd. De Wet, de [[encyclopedie]] en de stoommachine begeleiden de rouwstoet van de ambachtslui naar het kerkhof en verwelkomen de fabriek en de machine. België schaft de [[Wet Le Chapelier]] af op 25 mei [[1867]]. Tot die dag 'camoufleren' arbeidersorganisaties en vakbonden zich als [[Ziekenfonds (België)|ziekenfondsen]] of ‘onschuldige’ verenigingen. 
 
Tijdens de zeventiende en de achttiende eeuw groeit het idee van de wetmatigheden in de natuur én in de samenleving. De gedachte dat het menselijk gedrag te berekenen - mechanisch - is kan de wereld verbeteren. De [[Theïsme|theïstische]], de bovennatuurlijke, middeleeuwse God die willekeurig ingrijpt - om te belonen en te bestraffen - ruimt plaats voor de [[Deïstisch|deïstische]] God. Deze God is de schepper van alles, een mechanieker die zijn schepping zo inricht, dat ze zonder zijn bemoeienis draait. De ultieme metafoor omschrijft God als klokkenbouwer. Dit denken manifesteert zich in het vroeg liberaal economisch denken. In Frankrijk komt dit tot uiting in de [[[[Fysiocratisme|fysiocratie]]]] van [[François Quesnay]] (1694-1774). Grondbezit en berekend individualisme liggen er aan de basis van rijkdom, succes en bestaansmiddelen. In Engeland leidt het tot de klassieke economie van [[Adam Smith]] die het onberekenbare natuurrecht en de goddelijke ordening ([[Onzichtbare hand|de onzichtbare hand]]) centraal stelt: arbeid als successleutel. Zo zijn beide economische systemen een reactie op het zero-sum game (wat de ene partij wint, verliest de andere), van het [[mercantilisme]] dat van de 16e tot 18e eeuw dominant was en welvaart haalt uit het edelmetaal, geroofd in de nieuwe wereld. Weinig van de onderstaande verlichtingsfilosofen maken de [[Franse Revolutie]] mee (op de drie laatste na).
 
.
 

'''♥ [https://www.youtube.com/watch?v=wQcEjBPYXi8 LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE VERLICHTING (28 min.).]'''

 
 .
 
 '''1.''' [[René Descartes]] (1596-1650) en het [[rationalisme]], [[logica]] en [[onderzoek]] in tegenstelling tot het elitaire (enkel de elite is in staat om te leren), het [[esoterisme]], de [[alchemie]], het symbolische en het [[magisch denken]]. '''[https://www.youtube.com/watch?v=CAjWUrwvxs4 FILM, 8.48 min.]'''
 
 .
 
 '''2.''' De onstuitbare honger naar feiten en kennis van de encyclopedisten [[Jean Le Rond d'Alembert]] (1717-1783) en [[Denis Diderot]] (1713-1784) en hun nieuwe bijbel: [[Encyclopedie de Diderot et d'Alembert|l'encyclopedie]]. '''[https://www.youtube.com/watch?v=5WafMMlNSb8 FILM 2.49 min.]'''
 
 .
 
 '''3.''' [[John Locke (filosoof)|John Locke]] (1632-1704) en het [[empirisme]]. '''[https://www.youtube.com/watch?v=bZiWZJgJT7I FILM, 9.14 min.]'''
 
 .
 
 '''4.''' [[Isaac Newton]] (1623-1723) en het oorzakelijk denken '''[https://www.youtube.com/watch?v=s2YZN2L700Q FILM, 53.38 min.]'''
 
 .
 
 '''5.''' [[Montesqieu]] (1689-1755) en de [[scheiding der machten]] '''[https://www.youtube.com/watch?v=gExrynQC4IU FILM, 4.22 min.]'''
 
 .
 
 '''6.''' [[Voltaire]] (1694-1778) en het recht op [[vrije meningsuiting]] en het [[deïsme]]. '''[https://www.youtube.com/watch?v=LAzKGkTIKpg&amp;list=PLkeO6Zg_ybk5ZE25Ub8W24yQAgPDEjrEh&amp;index=6&amp;t=29s FILM 12.15 min.]'''
 
 . 
 
 '''7.''' [[Jean Jacques Rousseau]] (1712-1778) over de [[opvoeding]] en zijn [[Emile, of Over de opvoeding|Emile]]. '''[https://www.youtube.com/watch?v=81KfDXTTtXE FILM 7.46 min.]'''
 
 .
 
 '''8.''' [[Jeremy Bentham]] (1748-1832) over het grootste geluk voor iedereen in een [[Panopticum (architectuur)|panoptische]] infrastructuur. '''[https://www.youtube.com/watch?v=Myal-NSlIGA FILM 4.01 min.]'''
 
 .
 
 '''9.''' [[Adam Smith]] (1723-1790) zet de verlichtingsideeën om in een economische theorie en lanceert in zijn ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' de '[[Onzichtbare hand|de onzichtbare hand]]'. '''[https://www.youtube.com/watch?v=ejJRhn53X2M FILM 6.43 min.]'''
 
 .
 
 '''10'''. [[Immanuel Kant]] (1724-1804) maakt een synthese van het bovenstaande in zijn &quot;Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?&quot; in 1784 als antwoord op een prijsvraag. Daarin zegt hij: 'Verlichting is het loskomen van de mens uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen zonder de ander. '''[https://www.youtube.com/watch?v=nsgAsw4XGvU FILM 8.12 min.]'''
 

.

.


;Hoofdpersonages van het absolutisme en de verlichting

.

&lt;gallery&gt;
File:Descartes_Discours_de_la_Methode.jpg|0. '''Voorpagina van Discours de la Méthode uit 1637.'''
File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|1. '''[[René Descartes]] (1596-1650).'''
File:Jean_Le_Rond_d%27Alembert,_by_French_school.jpg|2. '''[[Jean le Rond d'Alembert]] (1717-1783).'''
File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|3. '''[[Denis Diderot]] (1713-1784).''' 
File:Encyclopedie_de_D%27Alembert_et_Diderot_-_Premiere_Page_-_ENC_1-NA5.jpg|4. '''Eerste bladzijde van l'Encyclopedie.'''
File:John_Locke.jpg|5. '''[[John Locke (filosoof)|John Locke]] (1632–1704).''' 
File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|6. '''[[Isaac Newton]] (1643–1727).''' 
File:Montesquieu_1.png|7. '''[[Montesquieu]] (1689–1755).'''
File:Immanuel_Kant_(painted_portrait).jpg|8. '''[[Immanuel Kant]] (1724-1804).''' 
File:Atelier_de_Nicolas_de_Largillière,_portrait_de_Voltaire,_détail_(musée_Carnavalet)_-002.jpg|9. '''Voltaire (1694–1778).'''
File:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|10. '''Jean-Jacques Rousseau (1712-1778).''' 
File:Social_contract_rousseau_page.jpg|11. '''[[Het maatschappelijk verdrag]].'''
File:EmileTitle.jpeg|12. '''[[Emile, of Over de opvoeding]].'''
File:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|13. '''[[Madame de Pompadour]], minnares van [[Lodewijk XV]] streed tegen de [[Cesuur (geschiedenis)|censuur]] van l'Encyclopédie. Op haar tafel staat deel IV.'''
File:James_Watt_by_Henry_Howard.jpg|14. '''[[James Watt]] (1736–1819), uitvinder van de stoommachine.''' 
File:François_Quesnay.jpg|15. François Quesnay.
File:Smith_-_Inquiry_into_the_nature_and_causes_of_the_wealth_of_nations,_1922_-_5231847.tif|16. '''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'''.
File:AdamSmith.jpg|17. '''Adam Smith.'''
File:Louis_XIV_of_France.jpg|18. '''[[Lodewijk XIV]].'''
File:Koning_Louis_XV;_Hyacinthe_Rigaud.jpg|19. '''[[Lodewijk XV]].'''
File:Ludvig_XVI_av_Frankrike_porträtterad_av_AF_Callet.jpg|20. '''[[Lodewijk XVI]].'''
File:Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg|21. '''[[Marie Antoinette van Oostenrijk|Marie Antoinette]].'''
File:Women%27s_March_on_Versailles01.jpg|22. '''Vrouwen op de weg naar Versailles. Brood, geen taart!'''
File:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|23. '''[[Vrijheid, gelijkheid en broederschap]].'''
File:LouisXVIExecutionBig.jpg|24. '''Onthoofding van Lodewijk XVI op de Place de la Révolution, nu [[Place de la Concorde]].'''
File:Jacques-Louis_David_-_Marie_Antoinette_on_the_Way_to_the_Guillotine.jpg|25. '''[[Jacques-Louis David]] tekent Marie Antoinette op weg naar het schavot.'''
File:Exécution_de_Marie_Antoinette_le_16_octobre_1793.jpg|26. '''Executie van Marie Antoinette.'''
File:Robespierre.jpg|[[Maximilien de Robespierre|27. '''Maximilien-Marie-Isidore de Robespierre]] (1758-1794).'''
File:Gros_-_First_Consul_Bonaparte_(Detail).png|28. '''[[Napoleon Bonaparte]] (1769-1821).'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Waar halen pessimisten inspiratie? ==

[[File: Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg|thumb|550px|Het Fin de Siecle is een decadente periode tussen 1890 en 1914. Twee kernwoorden  - schoonheid en de dood in het vooruitzicht - duiken overal op, zoals in dit symbolische schilderij van Leon Spilliaert. Zijn 'Absintvrouw' uit 1907 toont het thema: jonge mooie vrouw is op het einde van haar leven, het leven is als een scheut absint (let op de arm) weggevloeid. De kleuren zijn al in de rouw: donkerblauw, zwart en paars.]]

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-R06610, Oswald Spengler.jpg|thumb||550px|Oswald Spengler]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=qPRn-XRLM_c '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: DE PESSIMISTEN (30 Min.)'''].

.

1651: [[Thomas Hobbes]] - geboren in 1588, bij de aanval van de Spaanse Armada op Engeland waarbij zijn moeder ongekende angsten kende - betoogt in zijn boek [[Leviathan (boek)|Leviathan]] dat de oertoestand van de mens eenzaam, arm, wreed en kort is. Iedereen vecht er tegen iedereen. Mensen zijn vals en egoïstisch, cynisch en berekend. Met deze [[Theologische]] vraag komt Hobbes tot deze probleemstelling: is de mens van nature goed of slecht? Goed en kwaad zijn begrippen die de mens, net zoals God, maakt om te vergelijken. Dieren kennen de kunst van het vergelijken niet in die mate als een mens. Hobbes is ondanks zijn lijfspreuk 'Fear and I were twins' optimistisch gesteld: de staat - een begrip dat zich in de tijd van Hobbes ontwikkelt - levert de instrumenten die de honger naar macht, roem en bezit in toom houden. Op dit moment geeft de rechterzijde van het politieke spectrum de voorkeur aan dit model: ze noemen het realisme. Anderen noemen het pessimisme of wantrouwen. Hobbes' en zijn volgelingen laten het verhaal over het ontstaan van de mens van het slechte naar het goede evolueren in tegenstelling tot Rousseau's volgelingen. Die zien de menselijke evolutie van goed naar slecht met de gedachte vroeger was alles beter. Beiden zijn in dit opzicht lineaire denkers: de geschiedenis voltrekt zich volgens een lijn, een glijbaan die je kan opklimmen (met veel moeite, maar als je de top bereikt, dan ben je er!) of kan afglijden (met veel plezier en gemak, om op te geven). Deze evoluties contastereren met de circulaire denkers zoals de Duitse [[Cultuurgeschiedenis|cultuurhistoricus]] [[Oswald Spengler]] (1880-1936), de vader van het [[cultuurpessimisme]]. Zijn voornaamste werk ''De ondergang van het Avondland'' schopt het tot een bestseller dankzij [[Elisabeth Förster-Nietzsche]], de zus van [[Friedrich Nietzsche]]. Het boek toont een cyclische [[Cyclustheorie|cultuurgenese]] die de ontwikkeling van samenlevingen vergelijkt met het ritme van het mensenleven of dat van de seizoenen. Een mens: geboren, groei, volwassenheid, bejaard, sterft. Dagen (24 uur), maanden (de verwijzing naar de maancyclus) en seizoenen (vormen samen een jaar en herhalen zich dan) doen iets gelijkaardigs. In de lente ontluikt nieuw leven, de zomerse bloei zorgt voor nakomelingen (zaad), een herfstige oude dag tot de winter (de dood) intreedt. Diverse wereldbeschavingen bewijzen Spenglers theorie: De [[Babylonië|Babylonische]], de [[Oude Egypte|Egyptische]], de [[Chinese oudheid|Chinese]], de [[Indische beschaving|Indische]], de [[Meso-Amerika|Indiaans-Mexicaanse]], de [[Klassieke oudheid|Grieks-Romeinse]] en de [[Arabieren|Arabische]], de [[Joden|Joodse]] en de [[Byzantijnen|Byzantijnse beschaving]]. Het boek en de theorie zijn een tegenreactie op het verlichtingsdenken dat een maakbaar Europa voor ogen ziet. Spencer voorspelt dat die rationele maatschappelijke structuur een einde kent. Kort voor zijn dood schrijft hij dat het Duitse rijk snel zal ophouden te bestaan.  

.

1884: De grilligheid en de ambivalentie van de negentiende eeuw dwingen kunstenaars, intellectuelen en politici op het einde van de eeuw tot een reflectie over de voorbije en aan gang zijnde industrialisatie. In Engeland publiceert [[Arnold Toynbee]] in 1884 zijn ''Lectures on the Industrial Revolution'' waarin hij de industrie als oorzaak aanduidt voor het '''morele verval''' van de arbeiderklasse. De technische en wetenschappelijke successen van de mechanisatie leiden tot het failliet van de traditionele ambachten en loodst vrouw en kind naar de fabriek waar ze nauwelijks weten welk product ze maken.

.

Op het einde van de eeuw is de tussentijdse balans niet florissant: de onmacht van de prille democratie (de juridische en sociale bevrijding van het individu blijkt – voorlopig - een illusie), het koloniaal beheer, de kapitalistische klassenjustitie, het elitaire stemrecht dat de gegoede klassen bevoordeelt, het lijden van het proletariaat… al deze pijnpunten brengen mensen sociaal en psychologisch in de war. Beloofde de [[Industriële Revolutie]] dan geen rijkdom en overvloed? Beloofde de onstuitbare techniek dan geen wereldwijd transport en een internationale economie? Ging het oneindige aantal uitvindingen niet afrekenen met armoede, hongersnood, epidemieën, kindersterfte en achterlijkheid? De negentiende eeuw heeft een [[Januskop]]: het succesverhaal van stoom, infrastructuur en amusement botst met sceptische en pessimistische stemmen vol wantrouwen. Niet iedereen begroet de vooruitgang met gejuich. 

.

De psychiater [[Sigmund Freud |Freud]], de filosoof [[Nietzsche]], schrijvers zoals [[Emile Zola]] en [[Oscar Wilde]], kunstenaars zoals [[Leon Spilliaert]] zijn er de gezichten van. Hun cultuurkritiek focust op het beest in de mens. Is de mens te beschaven? Achter het menselijke gezicht huizen de onderdrukte driften van Eros en Thanatos, de hysterie en de angst voor het anale. Het idee dat God dood is, duikt op bij Nietzsche en de evolutieleer van [[Charles Darwin]] botst met de Bijbel. Gods dood stelt de begrippen waarheid en cultuur en vooruitgang, modernisering en maatschappij in vraag. Die begrippen blijken geen product van het rationalisme en de Verlichting, maar een complot van tirannieke, gewelddadige machtsmensen: een roedel roofdieren, een ras veroveraars die de dwalende massa in hun klauwen houdt. De enige optie is de schoonheid van het sterven. Enkel de esthetica van de dood rest, nu de maatschappij een terminale patiënt blijkt. Het komt tot uiting in het [[Decadentisme|decadente]], de luxueuze overbeschaving vol [[estheticisme]], [[escapisme]] en het uiterlijke vertoon van het [[dandyisme]] (denk tegenwoordig aan Pim Fortuyn, Thierry Baudet, Theo Hiddema, Dries Vanlangenhove), vol [[Nihilisme (filosofie)|nihilisme]] (sociale mobiliteit is een idioot idee), [[misogynie]] (vrouwonvriendelijkheid vanuit het gevoel dat vrouwen vuil en neerslachtig zijn) en a-politieke gedrag (democratie leidt nergens toe). Deze opvallend geklede intellectuelen hebben de vileine commentaar klaar voor hun rivalen. Ze voelen zich tegelijk -hoe paradoxaal ook- verloren in hun eigen tijd en superieur tegelijk, ze zijn verheven en provoceren met dubbelzinnigheden, verwijzen graag naar de oudheid (vroeger was het beter) en gebruiken ironie. 

.

Het [[Fin de Siecle]] of het einde van een tijdperk - ook de [[Belle époque]] genoemd (denk aan het [[impressionisme]], de [[Jugendstil]], de cinematografie) - loopt van pakweg 1890 tot het einde der tijden: het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het zijn [[Narcisme|narcisten]]: ‘Een dandy leeft en slaapt voor zijn spiegel’ noteerde [[Charles Baudelaire]]. Toch is het narcisme niet te herleiden tot het individu, het omvat een hele cultuur (Christopher Lasch in 1978: ''The Culture of Narcissism'') en een narcistische cultuur legt de lat hoog.&lt;ref&gt;Mia Doornaert laat de Belle époque beginnen in 1870 en eindigen met de Tweede Wereldoorlog. Zo zie je dat er op de historische periodes marge kan zitten. Lees ook: JAN VAN HEEMST. ''Tussen gen en globe. Europese Cultuurgeschiedenis'', Ad. Donker, Rotterdam, 2012, p. 340 ev. Dat negatieve geluid van [[Arnold Toynbee]] uit het einde van de negentiende eeuw, contrasteert met de visie van T.S. Ashton die aan de vooravond van de zilveren jaren vijftig die hij publiceert in ''The Industrial Revolution, 1760-1830''. In dat boek uit 1948 benadrukt Ashton het positieve en de verworvenheden van de negentiende eeuw. Vgl. DE KOCK CATHERINE &amp; DE VUGT GEERTJAN. ''Waarom zijn er zoveel rechtse dandy’s?'' In: ''De Standaard'', 2 april 2019, p. D11.&lt;/ref&gt; 
 
. 

.

== Dialectiek ==

.

Het dialectisch denken of het denken in tegenstellingen haalt [https://www.youtube.com/watch?v=fSQgCy_iIcc&amp;t=173s Karl Marx] bij [https://www.youtube.com/watch?v=H5JGE3lhuNo Georg Wilhelm Friedrich Hegel]. 

;Voorbeeld 1:
Paul Ricouer ziet drie fasen in het lezen van de bijbel:
* These: als een ‘fantastisch boek’: naïef gelezen als een sprookje tijdens een miraculeuze kindertijd (story)
* Anti-these: Een ‘historisch boek’: de kritische lezing (history) met historische personages
* Synthese: Een ‘levensboek’: als antwoord op zinvragen over de toekomst, het nu en vroeger, hier en elders (transhistory)

;Niet dat er altijd een synthese komt...
* These: De Katholieke Middeleeuwen met de klemtoon op beelden
* Anti-these: De reformatie met de klemtoon op woorden
* Anti-anti-these: De contrareformatie en de barok
* Anti-anti-anti-these: het classisisme

;Voorbeeld 2:
* These: Het absolutisme van Lodewijk XIV
* Anti-these: De Verlichting en haar romantisch optimisme
* Synthese: De Franse Revolutie-idee (vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid) met gewelddadige leiders zoals Robespierre en Napoleon

;Voorbeeld 3:
* These: De Franse Revolutie
* Anti-these: De [[Restauratie (Frankrijk)|Restauratie]]
* Synthese: Het [[positivisme]] van [[Auguste Comte]]

;Voorbeeld 4:
* These: Het optimisme van de Verlichting
* Anti-these: Het pessimisme en het determinisme van het Fin de Siècle, het impressionisme
* Synthese: de dialectiek van Marx

;Voorbeeld 5:
* These: het kleuterkind met een goddelijke adoratie voor zijn vader
* Anti-these: de puber waarbij de vader een loser is
* Synthese: de jongvolwassene met een realistisch ouderbeeld

;Voorbeeld 6:
In de kunstgeschiedenis zijn er talloze voorbeelden van tegenstellingen die elkaar opvolgen: 
* Realisme en Impressionisme: Realisme is een kunststroming die zich richt op het weergeven van de werkelijkheid, terwijl Impressionisme  indrukken vastlegt.
* Barok en Rococo: Barok is een kunststroming die zich kenmerkt door dramatische effecten, terwijl Rococo zich kenmerkt door lichtere, meer decoratieve elementen.
* Kubisme en Futurisme: Kubisme staat voor geometrische vormen, het Futurisme zoekt beweging en snelheid.
* Romantiek en Realisme: Romantiek richt zich op emotie en verbeelding, het Realisme wil de werkelijkheid tonen zoals die is.
* Surrealisme en Dadaïsme: Surrealisme zoekt naar het onderbewuste, het Dadaïsme daagt de conventionele kunst uit.
* In de kunstgeschiedenis is er sprake van synthese wanneer twee tegenstellingen worden samengevoegd tot een nieuwe stijl. Een voorbeeld hiervan is het Postmodernisme, dat elementen van verschillende stijlen combineert.

.

.

== De Ist-familie telt (te) veel leden ==

.

[[Bestand:David Van Reybrouck.jpg|thumb|550px|[[David Van Reybrouck]] ziet kenmerken van het 21ste-eeuwse populisme in het socialisme uit de negentiende eeuw. Hij schrijft één lange redenering met als conclusie dat er in de kennismaatschappij aandacht nodig is voor laaggeschoolden. Dat komt de democratie alleen maar ten goede. Tien jaar na zijn lange redenering, in 2019, komt er het initiatief voor een [[Jezuïeten|Jezuïetenschool]] in [[Molenbeek-Saint-Jean|Molenbeek]] en kan Van Reybrouck een experiment aangaan in de Duitstalige gemeenschap.]]

[[Bestand:Jose_Ortega_y_Gasset.jpg|thumb|550px|[[Jose Ortega y Gasset]], geen optimist. Ortega is kritisch over de massa die hij definieert als gelijk ieder ander. De massamens is onbescheiden, zonder zelfkritiek en respectloos voor autoriteit en staat tegenover de elite. Ortega roept de aristocratie op om de leiding te nemen bij cultureel verval.]]

Aan de uitersten van het spectrum staan de optimist en de pessimist. Een ander spectrum is te vormen tussen de realist en de idealist. Tussenin liggen vele interpretaties van de geschiedenis. Belangrijk is de [[betrouwbaarheid]] van wat men beweert. Hoe kan je dit nagaan? Dat gebeurt via twee strategieën: [[Mediawijsheid|mediawijsheid]] en historische kritiek. Iedereen gaat aan de slag met de werkelijkheid en maakt er iets van op zijn eigen originele wijze. Enige waakzaamheid is echter geboden.

.

;1. De [[Optimistisch|optimist]]
* Is zonder meer optimistisch wat de toekomst betreft. Technologie zal ons redden, de wereld kent alleen maar vooruitgang. Een mooie passage uit [[Milan Kundera]]'s '''Ondragelijke lichtheid van het bestaan''' illustreert dit optimisme. Verder is Kundera geen typische optimist.

.

;2. De [[Pessimisme|pessimist]]
* Doemdenkers zoals: [[Louis-Ferdinand Céline]], [[Oswald Spengler]], [[José Ortega y Gasset]], [[Johan Huizinga]].

.

;3. De [[Marxist]] en de [[communist]]
* Van [[Karl Marx]] tot [[Raoul Hedebouw]].

.

;4. De [[populist]]
* Vertaalt de historische boodschappen in eenvoudige termen en gebruikt zijn verhaal voor een eigen gewin. [[Dictator (modern)|Dictators]] neigen vaak naar dit type. [[Pleidooi voor populisme|Een positieve invulling aan het begrip vinden we hier]].

.

{{Cquote|'''Hij (de populist) weet wat het volk wil, en dat moet volstaan. Daardoor duldt hij geen tegenspraak, daardoor  heeft hij een gloeiende hekel aan het debat. Het parlement, de grondwet, de gebruikelijke democratische procedures zijn voor hem eerder hindernissen dan politieke verworvenheden. In die betekenis is populisme in wezen antidemocratisch en antiparlementair; sommigen spreken zelfs van 'proto-totalitair'. Dit duistere populisme miskent het wezen van de democratie.'''|David Van Reybrouck}}

.

;5. De [[cartoonist]]
* Een standup comediën die van alles een grap maakt, mensen een spiegel voorhoudt door middel van een grap. Niet altijd in dank afgenomen. Denk aan de Bataclan en [[Charlie Hebdo]].

.

;6. De [[Relativisme|relativist]]
* Relativeert alles kapot. Problemen bestaan nauwelijks.

.

;7. De [[Structuralisme (sociale wetenschappen)|structuralist]]
* De structuren bepalen het denken. Individueel maakt een mens nauwelijks keuzes.

.

;8. De [[kapitalist]]
* Denkt alleen maar in economische modellen: leiders zijn managers, winners en een probleem los je op met een businesmodel. 

.

;9. De [[journalist]] en de [[columnist]]
* [[Stefan Zweig]]

.

;10. De [[illusionist]]
* Goochelaars en charlatans die aan de slag gaan met de werkelijkheid

.

;11. De [[Hyperbool (stijlfiguur)|hyperbolist]]
* Vergroot alles uit, overdrijft

.

;12. De [[realisme|realist]]
* 'tja. Die hebben we nog niet gevonden :-)

.

;13. De [[polemist]]
* Slaagt er in om partijen die hetzelfde nastreven in ruzie te steken. Zelf komt hij er ongezien mee weg. Een spreekwoord kenmerkt hem: 'Twee honden willen een been, de derde komt er mee heen.'

.

;14. De [[hedonisme|hedonis]], de [[narcist]], de [[egoïst]] en de [[Donald Trump|Trumpist]]
* Aarzelt niet om publiekelijk te liegen en benoemt alles wat hem of haar tegen de haren instrijkt [[fake news]]
* Denkt alleen aan zichzelf en gaat daarvoor over lijken?
* Houdt van zelfverheerlijking. 

.

;15. De [[perfectionist]]
* Streeft perfectie na ten koste van alles.

.

;16. De [[encyclopedist]]
* Verzamelt kennis, zoveel mogelijk objectieve kennis om op basis van deze 'ratio' gedegen beslissingen te kunnen nemen.

.

;17. De [[anarchist]], de [[andersglobalist]] en de [[activist]]
* Is te zien op manifestaties en betogingen. Roept en staat op de barricaden.
* Stelt het systeem in vraag, doorgaans op een speelse, ongevaarlijke manier.

.

;18. De [[negationisme|negationist]]
* Negeert toekomstige problemen (klimaatopwarming), of negeert wat er in het verleden gebeurde (holocaust). In sommige samenlevingen is negationisme strafbaar.

.

;19. De [[Ecologisme|ecologist]]
* Ziet ecologie als een religie.

.

;20. De [[royalist]]
* Is koningsgezind.

.

;21. De [[propagandist]] en de [[evangelist]]
* Tracht aanhangers te vinden voor zijn gedachtengoed via de publieke opinie, vaak is de info eenzijdig of verzonnen.
* Loopt over van bekeringsdrang.

.

;22. De [[sadist]]
* Houdt ervan om zijn tegenstanders te pijnigen. 

.

;23. De [[Nationalistisch|nationalist]]
* Nationalisme is een ideologie die de staat als historische eenheid ziet. Soms gaat dit gepaard met idee van exceptionalisme om de eigen identiteit af te grenzen tegenover anderen. 

.

;24. De [[Separatistisch|separatist]] 
* Separatisme streeft naar de terugtrekking uit een bestaande staat en het oprichten van een eigen.

.

;25. De [[Futurisme|futurist]]
* Probeert te voorspellen hoe de toekomst er zal uitzien.

.

;26. De simplist
* Stelt alles te eenvoudig voor.

.

;27. De [[Idealisme|idealist]]

.

.

;Aan de toog

'''VRAAG''': Moet ik al deze typetjes kennen?
 
'''ANTWOORD''': Uiteraard niet.

.

'''VRAAG''': Waarom voer je ze hier dan ten tonele?

'''ANTWOORD''': Omdat politieke debatten of monologen tegenwoordig vaak beginnen met het definiëren van de tegenstander, in plaats van het positioneren van het eigen zelf. Voor wie de debatten van op afstand volgt, klinkt dit abstract, maar een voorbeeld maak veel duidelijk. Als Wouter Beke (CD&amp;V) in [[de Zevende Dag]] opdaagt (3.02.2019) en onmiddellijk zegt hoe NVA en GROEN denken over de vraag die hij krijgt voorgeschoteld, getuigt dit van [[framing]], iets wat doorgaans de media wordt verweten. Het is een techniek die de laatste jaren zijn intrede deed, het is een vorm van stereotypering waar de [[democratie]] niet bij gebaat is. 

.

'''VRAAG''': Een beetje zoals [[Anuna De Wever]] niet weet of ze een man of een vrouw is?

'''ANTWOORD''': Inderdaad, je hoeft de wereld niet in categorieën op te delen. Anuna zegt: Als ik weet en ervan overtuigd ben dat ik mezelf ben - ik ben Anuna - dan volstaat dat. Niemand hoeft mij te definiëren.

.

'''VRAAG''': Maar hoe weet je dan met wie/wat je te doen hebt? Zo is er toch geen duidelijkheid meer? 

'''ANTWOORD''': Waarom zou dat moeten? Waarom wil je duidelijkheid?

.

'''VRAAG''': Ik ben eigenlijk op zoek naar de [[waarheid]]. Dat lijkt me een beter begrip.

.

'''ANTWOORD''': Zou de geschiedenis de waarheid kunnen brengen? Is waarheid geen begrip waar [[priesters]] of andere religieus geïnspireerde mensen van houden? Geschiedenis is een wetenschap en die houdt zich bezig met 'betrouwbaarheid' van informatie. Hoe dat in elkaar zit, leg ik je hieronder uit. 

.

.

== Schema ==

.

[[File:Karl_Marx_001.jpg|thumb|550px|[[Karl Marx]] ontwikkelt zijn geschiedenisvisie volgens de [[dialectiek]] van zijn voorloper [[Hegel]]: [[These-antithese-synthese|these, antithese en synthese]]. Weber is evenzeer een 'dief': hij ontleent de begrippen aan Fichte die ze op zijn beurt stal bij Kant. Hegel streeft naar een totaalconcept van wetenschap en godsdienst, esthetica en filosofie en bekijkt de werkelijkheid als een proces van tegenstellingen, geen statisch zijn en drukt dit uit met 'aufheben' wat optillen, afschaffen en bewaren betekent. These, antithese en synthese? [http://ondemand-pdl.lwc.vrtcdn.be/legacy/radio1/11_proletariersallerlanden-snip_hi.mp3 Luister hier naar een erg interessante radio-bijdrage over Marx] of [https://www.youtube.com/watch?v=9FaOKNpAiIM bekijk deze reportage].]]

.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Visies op geschiedenis !! Pessimisme !! Optimisme !! [[Dialectiek]]
|-
| '''Wie maakt ze?''' || [[Louis-Ferdinand Céline|L.F. Céline]] || [[Milan Kundera|M. Kundera]] || [[Karl Marx|K. Marx]]
|-
| '''Richting''' || Circulair || Lineair || Spiraal
|-
| '''Resultaat''' || Doemdenken || Vooruitgangsdenken || Determinisme
|-
| '''Gevolgen''' || Ironie, cynisme|| Vrijheid, verantwoordelijkheid || Strijd
|-
| '''Doel''' || Doelloos || Groei || Klasseloze staat
|-
| '''Motor''' || Domheid || [[Verlichting (stroming)|Verlichting]] || Economie &amp; het [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Wikipediaklas/Sociaal_Cultureel_Werk|middenveld]]
|}

.

.

== Objectiviteit? ==

.

;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Grey square optical illusion.PNG|thumb|Vierkant A heeft precies dezelfde grijskleur als vierkant B ([[:file:Same_color_illusion_proof2.png|bewijs]])
Bestand:Grid illusion.svg|thumb|Flikkerend rooster. Het lijkt of er zwarte vlekken verschijnen
Bestand:Gradient-optical-illusion.svg|thumb|De grijze balk heeft overal dezelfde kleur
Bestand:Tribar.png|thumb|De [[Penrose-driehoek|driehoek van Penrose]]. Een driedimensionale figuur die niet kan bestaan
Bestand:Onm_kubus2.png|Onmogelijke kubus
Bestand:Impossible staircase.svg|Oneindige trap
File:Blivet.png|[[Blivet]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''GESCHIEDENIS ALS CONSTRUCTIE''' =

[[File:Kortrijk-Groeningemonument.jpg|thumb|right|550px|Kortrijk, Groeningemonument uit 1906 (beeldhouwer Godfried Devreese). In [[Vlaams-nationalistische]] kring symboliseert deze slag de [[taalstrijd]]. De [[Vlaamse Gemeenschap]] riep in [[1973]] 11 juli als [[feestdag van Vlaanderen]] uit.]]

.

Geschiedschrijving is, net als het nieuws, onderhevig aan trends. Het is niet zo dat de ‘geschiedenis’ het verleden objectief in beeld brengt. Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Zo is het resultaat van hun denkwerk verschillend. 'Al zolang ze bestaat, heeft de geschiedschrijving een ingewikkelde band met de politieke macht' schrijft [[Anne Morelli]] in haar boek ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië.'' Jacques R. Pauwels heeft het iets recenter over ''De grote mythen van de moderne geschiedenis.'' Hij steekt van wal met 'Mythen zijn geen leugens' maar fantasieverhalen met een kern van waarheid. Mythes bevatten 'een kern van historische werkelijkheid maar dienen niet om die werkelijkheid uit de doeken te doen. Ze streven ernaar mensen te socialiseren, hen met de stand van zaken in hun maatschappij tevreden te stellen of minstens te verzoenen, ook - en vooral - wanneer er eigenlijk goede redenen bestaan om ontevreden te zijn met de status quo en verandering te willen, eventueel zelfs radicale, revolutionaire verandering.'&lt;ref&gt;JACQUES R. PAUWELS. De grote mythen van de moderne geschiedenis. Epo, Berchem, 2019, p. 7-8.&lt;/ref&gt;

.

.

== Geschiedenis en macht ==

.

Het lijkt op wat Morelli schrijft: 'Vanaf de oudheid heeft de historicus de machtshebbers bezongen, hun veroveringen gelegitimeerd, vanuit het verleden hun identiteit bepaald en hun voorouderlijke deugden verheerlijkt. De historicus gaf de natie zijn wortels. Te vaak vergeten we dat de historicus buiten zijn onderzoek kan. De historicus is een kind van zijn tijd, heeft zijn aandachtspunten en zijn blinde vlekken, zijn sympathieën, banden en kent de dingen waar hij beter niets over schrijft. De historicus is soms een militant of een machtsdienaar. Zo ‘maakt’ hij -bewust of onbewust - het verleden. Dé voorbeelden vinden we in de 19de eeuw, toen de [[Romantiek (stroming)|romantiek]] naar de ziel van het volk zocht, ter onderscheid met anderen. Historici zochten de ziel en vonden ze in het verleden vol 'feiten' die, met de nodige rangschikking en interpretatie, voor deze identiteit zorgden. Deze 'mythen' toonden dat bodem en ras in een ver verleden al onze identiteit vormden.'&lt;ref&gt;MORELLI ANNE (Ed.). ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië''. Epo, Berchem, 1996, pp. 7-21.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== Anne Morelli ===

.

Aanvankelijk werd het boek van [[Anne Morelli]] verspreid onder de titel ''Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie.'' In enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek historische en politieke reacties uit. Het magazine ''Front National de Belgique'' beschuldigde het boek de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam van de Belgen te besmeuren. Zo argumenteert FNB: 'Het maakt ons verleden en onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreem rechts gebruikte de argumenten in haar pamfletten. 

.

.

=== Kortrijk 1302-1902 ===

.

[[Johan Tollebeek|Jo Tollebeek]] en Tom Verschaffel ontmaskeren in de ''[[Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging]]'' de mythe van de veldslag op 11 juli 1302 waarin een leger van Vlaamse ambachtslui het Franse ridderleger op de [[Groeningemonument|Groeningekouter]] verslaan. 'Deze veldslag kaderde in het verzet van (een gedeelte van) Vlaanderen tegen de veroveringsdrang van het Frankrijk van [[Filips de Schone]]' schrijven ze. Vanaf het midden van de negentiende eeuw komt de benaming [[Guldensporenslag]] in zwang en doet de naam denken aan een romantische tijd vol heroïsche vrijheidsdrang tegen een reeks van vreemde onderdrukkers: de Fransen (1302), de Spanjaarden (de [[Geuzen (Tachtigjarige Oorlog)|Geuzentijd]]), de Oostenrijkers ([[Jan de Lichte (bendeleider)|Jan de Lichte]]) en de Nederlanders. [[Hendrik Conscience]] is niet de eerste die 1302 onder de aandacht brengt; toch is het zijn ''Leeuw van Vlaenderen'' die zich vanaf [[1838]] in het Vlaamse bewustzijn nestelt, zonder dat die in tegenspraak is met de vaderlandsliefde voor België. Naarmate de Vlaamse Beweging evolueert, verschuift de betekenis van de Guldensporenslag.

.

.

=== Vier keer feest ===

.

De symbolenstrijd bereikt een hoogtepunt in Kortrijk in 1902, bij de zeshonderdste verjaardag. De voorbereidingen beginnen in 1891 en [[Guido Gezelle]] schaarde zich achter het initiatief. Omwille van de ideologische twisten onder de organisatoren worden uiteindelijk vier feesten gehouden: op 13 juli organiseert de Vlaamsche Volksraad een eerste manifestatie; diezelfde dag betoogt het liberale Vaderlandsch Comiteit; op 17 augustus volgt het feest van de katholieken; en nog eens veertien dagen later trekken de socialisten -met tweetalige slogans (&quot;De strijd van Kortrijk was een strijd tegen de rijken&quot;)- door de Kortrijkse straten. Door de strubbelingen raakt het standbeeld voor de Groeningekouter niet tijdig klaar; het zou in 1906 worden onthuld. De cultus van 1302 is sedert 1973 officieel: 11 juli is de feestdag van de [[Vlaamse Gemeenschap]].

.

.

== Ideologie ==

.

Vertrekkend van dit soort ideeën verspreidden schoolboeken in het verleden een patriottische geschiedenis en het nationaal gevoel. Ook al kende België weinig geschiedenis-catechismussen, toch herhaalden schoolboeken generatie na generatie clichés en stereotypen die tonen dat België ten tijde van Jules Caesar een identiteit bezat. 
De historicus [[Eric Hobsbawm]] beschreef de geschiedenisvervalsers en stelt dat 'geschiedenis de grondstof is voor nationalistische, etnische of fundamentalistische ideologieën, zoals de papaver dat is voor de heroïneverslaafde.' 

.

=== I. Nationalisme ===

[[Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png|thumb|550px|'''732_TECHNOLOGIE MAAKT HET VERSCHIL''' Carl von Steuben, of is het Charles Auguste Steuben? (1788–1856) schildert in 1837 de [[Slag bij Poitiers (732)|Slag bij Poitiers]] in een Romantische versie. De slag is bekend omdat de [[Stijgbeugel (voetsteun)|stijgbeugel]] de doorslag geeft. [[Franken (volk)|Frankische ruiters]] ondervinden dat ze vast in het zadel zitten om hun bijlen en tweesnijdende zwaarden rond te zwaaien, zonder evenwichtsverlies. Haaksperen drukken de Moorse schilden weg zonder dat ze van hun paard vallen. Het schilderij hangt in [[Versailles (paleis)|Versailles]]. De stijgbeugel was niet nieuw, de [[Hunnen]] gebruikten die eerder. Voor de Brit [[Edward Creasy]] is deze slag één van de vijftien belangrijkste uit de wereldgeschiedenis. Hij beschreef dat in zijn boek ''The Fifteen Decisive Battles of the World'' uit [[1851]]. Klopt het dat aldus [[Bart de Wever]] - dixit Europajournalist [[Paul Goossens]] - hier de de [[Canon]] van de Vlaamse / Europese geschiedenis begint met de installatie van een vijand: de oprukkende [[Islam]]?  Goossens schreef daarover in [[De Standaard]] het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt;]] 

Als het aan [[Bart de Wever|Bart De Wever]] ligt, begint de [[Canon]] van de Vlaamse / Europese geschiedenis met de installatie van een vijand: de oprukkende [[Islam]], verslagen in 732 bij Potiers. Europajournalist [[Paul Goossens]] schreef daarover in [[De Standaard]] het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd. Niet het [[Verdrag van Rome]], wel de slag van Potiers in 732 zou, volgens De Wever, die in deze een doorslagje van die van radicaal-rechts is, het echte begin van een verenigd Europa zijn. Volgens die canon moeten [[Robert Schuman]] en [[Jean Monnet]] als [[Founding Fathers|fouding fathers]] de plaats ruimen voor de Frankische krijgsheer [[Karel Martel]], bastaardzoon van [[Pepijn van Herstal]] en cultfiguur van extreemrechts. Tegelijkertijd wordt [[Auschwitz (concentratiekamp)|Auschwitz]] tot een [[Auschwitz (stad)|Pools provinciestadje]] gedegradeerd en krijgt de Europese eenwording een een radicaal andere inspiratiebron. De [[Europese burgeroorlog]] en de [[Holocaust]] verdwijnen op de achtergrond, de islamitische andere wordt nu de raison d'etre van de eenheid. Een verleden van [[kruistochten]] en [[Reconquista (Iberië)|reconquista's]] wordt weer actueel. Daarmee ligt de Europese identiteit in de voor [[Vlaams-nationalisme|Vlaamse nationalisten]] vertrouwde antagonistische bedding. Als het Vlaamse wij een smoel kreeg, is het omdat het zich tegen de Belgische &quot;vijand&quot; kon afzetten. &quot;Het is een onmiskenbaar feit&quot; schrijft De Wever, &quot;dat een externe vijand een zeer tastbare en doorslaggevende rol kan spelen in identiteitsvormingsprocessen.&quot; In zijn recept voor Europa zit het er allemaal in: meer Potiers en de promotie van de politieke islam tot uitverkoren Europese vijand' en een minder prominente aanwezigheid van de [[Holocaust]].
'Is dat een radicaal-rechts verhaal?' vraagt Goossens zich af. 'Ongetwijfeld, maar niet voor De Wever. Voor hem is de Koran geen license to kill en is er geen sprake van botsende beschavingen, wel van een conflict over het voortbestaan van de moderniteit. Het zal de radicalen een zorg zijn. Hun memes en vlaggen zijn immuun voor subtiel denken. Voor De Wever daarentegen draait het allemaal rond de moderniteit. Daarom de noodzaak van een leidcultuur met de verlichting als kompas. Dat klinkt mooi, maar het valt op dat het conservatieve orkest de verlichting pas begint af te stoffen als de moslim in de buurt is. Als het over ongelijkheid, mensen in nood op de Middellandse Zee en de inspiratie van de Europese Unie gaat, stopt die muziek. De Wever houdt niet van half werk. Omdat een identitaire beweging niet zonder vijand kan, heeft hij er meteen twee in de aanbieding: de politieke islam dus en de ‘postmodernisten en cultuurrelativisten’. Dat nihilistische volkje sleurde Europa in een spiraal van identitaire zelfdestructie, cultiveerde de zelfschaamte en hypothekeert een groot verhaal over een mythisch verleden. Pas als met die binnenlandse vijand is afgerekend, kan de externe vijand worden aangepakt en ontstaat er ruimte voor Europese trots en kan met een luid ‘Europa is van ons’ het afscheid van Auschwitz afgekondigd worden.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== II. Media en propaganda ===

[[Bestand:Honoré_de_Balzac_(1842)_Detail.jpg|thumb|right|550px|Had [[Honoré de Balzac]] gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'?]]

.

==== Media indoctrinatie ====
Voor ideologieën is het verleden essentieel en wie er geen heeft, kan het uitvinden. [[Jacques Pauwels|Jacques R. Pauwels]] voegt een tweede ideologie toe. Hij stelt dat het triestig is gesteld met het historisch besef (lees: de kritische geest) en dat de media, veel meer dan het onderwijs ons doordringt van een eindeloze reeks mythes. Mythes zijn geen leugens, maar fantastische verhalen met een kern van waarheid. Naast het onderwijs kwamen het internet, de tv en de film en de sociale media. Die voegden - in het beste geval - een kennislaag aan het (ideologische) geschiedenisonderricht toe, in het meest barre geval namen ze de onderwijs-rol gewoon over of schelden sociale media er over heen. Waarom zijn die media zo ijverig bezig om ons de geschiedenis te leren kennen? Essentieel om dit te begrijpen, is dat die media heel vaak privé-eigendom zijn van superrijken. [[Noam Chomsky]] maakte die analyse al eerder. En dat er een verband bestaat tussen de media en hun eigenaars wordt doorgaans niet vermeld. Als media ter sprake komen, dan worden die vaak opgevoerd als de waakhond van de democratie, niet als propagandakanalen van multinationals en holdings. Dat deze één procent-elite (die negentig procent van alle rijkdom in haar zakken heeft) niet graag in de belangstelling staat, spreekt voor zich. Daarom zwijgen historische films over de steun die Hitler genoot van Duitse en Amerikaanse (jawel!) industriëlen en bankiers. Net omdat die één procent bang is voor een objectieve kijk, controleert ze de verhalen die ze de wereld instuurt en welke niet. Dit soort selectiviteit zien we bijvoorbeeld bij de betekenis die documentaires geven aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Echter, meer dan om Tokyo op de knieën te dwingen, waren de honderdduizenden slachtoffers bedoeld om Moskou te intimideren. Daarom is onze kennis over de Tweede Wereldoorlog ook een Hollywoodproduct waarbij D-day belangrijker is dan wat er in Stalingrad gebeurde. Het zijn de bevoorrechten en de winnaars en niet de underdog of de slachtoffers die de geschiedenis maken. Had [[Honoré de Balzac]] gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'? Ongetwijfeld. En daar is de één-procent-elite zich van bewust. Daarom leidt hun entertainment de aandacht af van waar het werkelijk om draait, namelijk dat rijken rijker worden en armen armer worden. Hun media slagen erin om de kapitalistische kritiek te fnuiken door bijvoorbeeld te eenzijdig te focussen op Hitler als grote schuldenaar van wat er tussen 1939 en 1945 gebeurde en niet op wie centen verdiende aan de oorlog, de wapenhandelaars, de wapenindustrie, [[Hugo Boss]] die de kledijlijn voor de Nazi's uitdacht of Bekaert uit Zwevegem (die na de oorlog de Sociale Hogeschool, het latere Ipsoc, ruimsubsidiërde) die de prikkeldraad voor de kampen leverde. Het kapitalisme heeft een vooral verborgen geschiedenis die nauwelijks onder de aandacht komt en verbergt hoe rijken rijker worden. Wie dit wil begrijpen of minstens wil analyseren kan bij de kritische geschiedschrijving terecht.

.

==== Propaganda ====

In de twintigste eeuw onderzoeken communicatiewetenschappers de mediabeïnvloeding door middel van gedragsonderzoek, diepte- en waarnemingspsychologie, marketing en de metafoortheorie, taal en machtsmechanismen. In 1937, kort na de machtsovername van Hitler in Duitsland (1933) formuleert het Amerikaanse Institute for Propaganda hoe propaganda werkt.

.

1.	'''Plain Folks Appeal''': gebruik realistische situaties die iedereen herkent, wees betrokken op volkse thema's;

.

2.	'''Bandwagon Appeal''': als iedereen achter dezelfde kar loopt, moet de boodschap die de kar verspreidt wel juist zijn. Als iedereen in de rij staat voor een ijsje, zijn ze per definitie lekker. We kennen voorbeelden van zelfstandigen die in die optiek de kunstmatige klant creëren;

.

3.	'''Misleading Numbers''': gebruik desnoods misleidende cijfers, nuanceer harde feiten;

.

4.	'''Transfer''': gebruik vlaggen, wapenschilden, titels, uniformen, symbolen… iedereen herkent ze;

.

5.	'''Celebrity''': verwijs naar beroemdheden, namen en autoriteiten, uit het heden en het verleden, prijs de 'comming man' als het voorbeeld voor de toekomst. Deze leider zal ons redden;

.

6.	'''Glittering Generalities''': grootsprakerige algemeenheden zorgen voor positieve connotaties;

.

7.	'''Stereotyping''': scheldgedrag herleidt tegenstanders tot karikaturen, maak er een cliché van;

.

8.	'''Call to Action''': Roep op tot actie zodat mensen niet langer hun schouders ophalen maar zich inzetten en gewaardeerd voelen;

.

9.	'''Card-Stacking''': schik de kaarten op een andere wijze, bepaal de volgorde van de presentatie. Hou kaarten achter de hand en speel ze uit indien nodig of hou kaarten achter en verzwijg. 

.

.

=== III. Veiligheid en angstcultuur ===

[[Bestand:Chernobyl_Hotel_with_reactor_in_background.jpg|thumb|right|550px|De kernramp van Tsjernobyl maakte [[Ulrich Beck]]s publicatie uit 1986 over de [[Risikogesellschaft|risicosamenleving]] tot een bestseller in Duitsland.]]

Een derde ideologie focust op wat [[René Munnik]] in zijn boek 'Geweldig' de 'veiligheidsideologie' noemt. Zijn er objectieve redenen om aan te nemen dat onze werkelijkheid zo onveilig is? Of zijn we gewoon gevoeliger voor onveiligheid? [[Ulrich Beck]] spreekt in 1986 over de [[Risikogesellschaft|risicosamenleving]]. 

.

Zijn boek ''Risikogesellschaft: Auf dem Weg in eine andere Moderne'' (Risicomaatschappij: op weg naar een andere moderniteit) kreeg door de kernramp van Tsjernobyl de status van een bestseller en werd snel in het Engels vertaald. Het begrip wijst er ''niet'' op dat onze tijd gevaarlijker is dan vroeger. Gezien de levensverwachting, de technologie en de welvaart leven we veiliger dan ooit: ziektes en hongersnoden, natuurrampen en epidemies hebben we achter ons gelaten. Met de risicosamenleving wijst Beck op: 

.

1. de risico's (kernrampen, klimaatsverandering) zijn veroorzaakt door de neveneffecten van onze hoogtechnologische en welvarende, onze moderne en verlichte samenleving (die alles beheersbaar zou houden).

.

2. risico's, zowel reël en vermeend nodigen uit tot een angstcultuur als propaganda, als ideologie of als ultieme utopische preventie waarbij alles onder controle te houden is.

.

3. de risico's zijn er om te blijven. Wie nog geboren moet worden kan last krijgen.

.

4. de risico's zijn niet lokaal, maar wereldwijd.

.

5. de risico's treffen alle klassen, elk ras, alle leeftijden en sekses

.

6. de risico's zijn onzichtbaar. Alleen deskundigen merken ze op.&lt;ref&gt;Zie RENE MUNNIK (Ea.). ''Geweldig! Over de vanzelfsprekendheid van geweld.'' Valkhof Pers, Nijmegen, 2005, p. 7-11.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== IV. Complottheorieën ===

(...)

.

.


;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG|Resten van [[Goedendag (wapen)|goedendags]] in het museum
Bestand:Paardenhangertje_van_Gwijde_van_Namen_Kortrijk_1302__9-01-2010_14-22-14.JPG|Paardenhangertje van [[Gwijde van Namen]]
File:Battle_of_Courtrai2.jpg|De [[Guldensporenslag]], tot de negentiende eeuw vergeten, daarna vanonder het stof. Met een doel.
File:Nicaise de Keyser04.jpg|Voorstudie van de slag door [[Nicaise de Keyser]].
File:Guido_Gezelle.jpg|Guido Gezelle (1830-1899)
File:Hendrik_Conscience.jpg|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883)
File:Leeuwvanvlaenderen.gif|De Leeuw van Vlaanderen verscheen in 1838
File:Groeningepoort.jpg|Groeningepoort in Kortrijk
File:Kortrijk_Groeningeabdij_museum.JPG|Museum [[Kortrijk 1302]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Morele paniek en fake news ==

.

[[Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg|thumb|right|550px|De [[heksenprocessen van Salem]] in Amerika begonnen in [[1692]] en resulteerden in zeker 24 ter dood veroordelingen. Pas toen vooraanstaande mensen beschuldigd werden van hekserij, stopten de processen en verdween de morele paniek.]]

[[Bestand:Deep_throat_PD_poster_(restored).png|thumb|right|550px|In deze film is de vrouwelijke seksualiteit het thema. Er werden eindeloos veel processen gevoerd over deze film, die er uiteindelijk toe leidden dat hij in 23 Amerikaanse staten werd verboden. De film was verboden in het Verenigd Koninkrijk tot het jaar 2000. In Nederland kon de film worden vertoond, maar uitsluitend aan meerderjarigen en in bioscopen met minder dan 50 zetels.]]

[[Fake news]] kan leiden tot [[morele paniek]]. Dat weten [[Demagogie|demagogen]] goed. [[Morele paniek]] is een buitenproportionele, vijandige en gemediatiseerde reactie op een situatie of technologie, een persoon of groep, die waarden en normen lijken te bedreigen. Het begrip verklaart maatschappelijke angstreacties die niet in verhouding staan tot de ernst, het risico, de schade of de dreiging. Morele paniek is een sleutelbegrip uit de [[sociologie]] en [[criminologie]] en zou voor het eerst gebruikt zijn door [[Marshall McLuhan]] in [[1964]]. [[Jock Young]] introduceerde het in [[1971]] in de [[criminologie]] en [[Stanley Cohen (socioloog)|Stanley Cohen]] zorgde voor bekendheid. In zijn klassieker ''Folk Devils en Moral Panics'' uit [[1973]] beschrijft hij de jeugdbendes, de ‘[[Mod (subcultuur)|Mods]]’ en de ‘[[Rockers]]’.

[[File:Waarom geloof jij fake news.webm|thumb|550px|Waarom geloof jij fake news? - [[Universiteit van Vlaanderen]]]]

.

.

=== Fasen ===

.

Morele paniek is gefaseerd en begint met een stereotiepe en overdreven voorstelling van een gebeurtenis. Daarna wordt die geassocieerd met soortgelijke gevallen en gepresenteerd als symptomatisch voor een maatschappelijk probleem. Vervolgens wakkeren doemscenario’s de angst aan en escaleert het tot er justitiële, politionele of juridische maatregelen komen. Soms ebt de paniek na een tijd weg, soms duurt de golf zo lang dat het zelfbeeld van de samenleving verandert.
Voor de samenleving maakt het weinig uit of de oorzaak wel of geen hersenschim is. Hier geldt het [[Thomas-theorema]]: ''als mensen situaties als werkelijk definiëren, zijn zij werkelijk in hun gevolgen''. Niet de situatie zelf, maar de perceptie geeft de doorslag.

.

.

=== Voorbeelden? Legio! ===

.

* [[Satanisch ritueel misbruik]].

.

* De [[heksenjacht]] en de processen zoals die in [[Heksenprocessen van Salem|Salem]].

.

* De gevolgen van [[Masturbatie#Masturbatie in vroeger eeuwen|masturbatie]].

.

* De paniek die in [[1938]] ontstond door ''[[The War of the Worlds (hoorspel)|The War of the Worlds]]'' [[The War of the Worlds (hoorspel)|The War of the Worlds]] was een hoorspel van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatre on the Air. Het werd berucht door de enorme massahysterie die het in de VS veroorzaakte. Luister hier: [http://sounds.mercurytheatre.info/mercury/381030.mp3 War of the Worlds].

.

* De zorgen over genetisch gemanipuleerde voeding.

.

* De invloed van televisiegeweld of in games zoals in [[Canis Canem Edit]] en de [[Grand Theft Auto (computerspelserie)|GTA]]-reeks.

.

* Imitatiegedrag van jongeren bij het zien van [[pornografie]] zoals in de film ''[[Deep Throat (film)|Deep Throat]]'', [[drugs|druggebruik]], voetbalvandalisme

.

* In de zomer van [[1984]] rapporteerden kranten na een dodelijke vechtpartij op het strand van Egmond in Nederland over het ‘kustgeweld’, de ‘geweldsgolven’ en ‘-explosies’, ‘uitbarstingen’ en ‘epidemieën van geweld’, alsof het natuurverschijnselen waren. De paniek kreeg ook de politie, justitie, de horeca en het lokale bestuur in zijn greep en ebde na enige tijd weg. 

.

* De mediareactie en die van de overheden na de [[aanslagen op 11 september 2001]] en de [[Terroristische aanslagen in Madrid van 11 maart 2004|aanslagen in Madrid]] en [[Terroristische aanslagen in Londen van 7 juli 2005|London]]. In hun representatie van ‘het’ terrorisme dragen overheid en media bij tot paniek omdat ze onnodige angst zaaien door burgers vertrouwd te maken met terroristische dreigingen. Dit simplisme brengt de moeizame interetnische verhoudingen opnieuw onder spanning en leidt de aandacht af van oorlog of genocide.

.

* De negentiende-eeuwse angst om levend begraven te worden, leidde in [[1868]] tot het patent op de lijkkist met een ladder voor een uitvinder uit [[New Jersey]].

.

* In het Engelse [[Middlesbrough]] worden in 1987 121 kinderen uit hun huizen geplaatst na misbruik. Artsen gebruikten de techniek 'reflex anale oprekking' waarbij ze de billen uit elkaar schuiven en de anus bestuderen. Later bleek de techniek onwetenschappelijk en met de meeste kinderen was niets aan de hand.

.

* De angst voor de atoombom tijdens de koude oorlog.

.

* De angst voor ongrijpbare vijanden zoals [[al-Qaeda]], [[fijnstof]], [[dioxine]], [[zendmast]]en.

.

* [[Opération Lune]].

.

* De [[Guldensporenslag]] en [[Hendrik Conscience]] in 1836 en in 1902.

.

.

= '''BETROUWBAAR''' =

[[Bestand:Van_Olden_Barneveldt_Verhoeven_1619.gif|thumb|right|550px|[[Abraham Verhoeven]], een prille 'gazettier' besloot zijn artikels in de Antwerpse krant de [[Nieuwe Tijdinghen]] met het zinnetje &quot;Oft waer is, sal den tydt leeren.' De auteur waarschuwt zo zijn lezers in de vroege zeventiende eeuw voor te hoog gespannen verwachtingen inzake de betrouwbaarheid van zijn schrijfsel. Het bericht is nog relevant. De illustratie vertelt het 'Verhael hoe ende in wat manieren den heere Johan Van Olden-Barneveldt, Advocaet van Hollandt ende den Vrieslant/ is Onthalst gheworden smaendachs voor noen den xiij Mey Anno Duisent zes hondert neghen-thien; T'hantwerpen/By Abraham Verhoeven/op de Lombaerde Veste/inde gulde Sonne, 1619.']]

.

{{Cquote|'''Door de fragmentarisering van alle kennis is de beleidsvorming er natuurlijk eenvoudiger op geworden. De hooggespecialiseerde takken van moderne wetenschap zijn zo ondoorzichtig geworden dat de mensen die daarin werkzaam zijn, noodgedwongen tot hun dertigste of langer door moeten studeren tot ze kunnen toetreden tot de nieuwe geestelijkheid. Een lange leertijd hebben ze allemaal, maar dat betekent nog niet dat ze het altijd eens zijn over de beste aanpak. De SARS-CoV-2-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de onenigheid onder experts zich zelfs kan uitstrekken tot schijnbaar simpele beslissingen, zoals over het gebruik van een mondkapje. Eind maart 2020 (de pandemie was drie maanden oud) adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie daar nog tegen, tenzij een persoon was besmet, en pas begin juni werd dat advies bijgesteld. Hoe kunnen mensen zonder specialistische kennis daarin partij kiezen of wijs worden uit debatten die vaak eindigen met het intrekken of ontmantelen van claims die daarvoor nog allesbepalend waren?'''|[[Vaclav Smil]]}}


.

Wat de betrouwbaarheid van deze encyclopedie betreft, daar gaan we even klassikaal door. We nemen een schrijfstok of een [[Griffel (schrijfstift)|griffel]] en een schrijfplank, een [[Lei (schrijfplank)|lei]] genaamd. We noteren drie vragen, het antwoord erop hoor je in de les.

.

* Ten eerste: Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* Ten tweede: Wat is [[Betrouwbaarheid (informatie)|betrouwbaarheid]]?

.

* Ten derde: Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Peilen is een term uit de scheepvaart, peilingen doe je steeds opnieuw, want je positie verandert constant.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=hA2p8EqvLLI '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: WAT IS BETROUWBAARHEID? (20 Min.)''']

.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=Xs0K4ApWl4g '''♣ LUISTER HIER NAAR DE GROOTSTE MISLEIDING UIT DE TWINTIGSTE EEUW:[[The_War_of_the_Worlds_(hoorspel)| The War of the Worlds''']].]

.

.

== Weet je dat…? Tuurlijk wel. ==

* Je in naam van iemand anders kan SMS'en?

.

*  Fototrucage mensen mooier maakt? Of lelijker, als het moet… Vrijwel elke foto in de krant of op internet is bewerkt! Kijk eerst naar [https://www.youtube.com/watch?v=iYhCn0jf46U dit filmpje van Dove] of naar deze ontmaskering.

.

* Er berichten gemaakt worden om journalisten een loer te draaien. Dergelijke berichten worden canards genoemd. Ze verschillen soms nauwelijks van stadslegendes.

.

* Goed ogende websites valse informatie doorspelen?

.

* Journalisten opzettelijk foute berichten de wereld insturen? Kijk op het impulscentrum naar (minstens) een van deze reportages. 1. Orson Welles War of the Worlds (Canvas Days that shook the World); 2. Bye bye Belgium (RTBF).

.

* Een verkeerd bijschrift bij een prima foto snel geplaatst is?

.

* De zetduivel vaker toeslaat dan gedacht?

.

* Sommige mensen wel heel goed gelovig zijn. Klik [[hier]] en bel en sms één jaar gratis. In tien dagen tijd tekenden 7200 jongeren in op dit aanbod.

.

* Een fout gespelde naam? Een foutief jaartal? Een verkeerde leeftijd of woonplaats? Tja, iedereen maakt fouten, niet?

.

Voor je info gebruikt, evalueer je die. “Ik heb de pest aan informatie, je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen” schrijft [[Jan Blokker]] ergens. Het citaat is in een mum van tijd gevonden, geknipt en geplakt in dit document. De referentie is uiteraard vergeten. Informatie wordt altijd gemaakt. Woordvoerders, journalisten, fotografen, redacteurs… één voor één maken zij nieuws of geschiedenis. Toch wordt die menselijke oorsprong snel vergeten. Niet alleen de Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid maar elke discipline evalueert informatie. Uiteraard vereist de doorlichting kennis van zaken, maar niettemin bestaan er “typevragen” die ongeacht het onderwerp  gelijk zijn. Zo dient de informatie controleerbaar, nauwkeurig, volledig, redelijk en eerlijk, relevant en actueel te zijn, er dient structuur, overzichtelijkheid en een lay-out te zijn. Voor je aan de controle begint ga je de bedoeling van de makers na. Wat is de aard van je bron?

  
 * Informatief?
 
 * Persoonlijk?
 
 * Commercieel?
 
 * Opiniërend?
 
.
 
{|
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg|thumb|550px|Revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, kort voor de arrestatie door de Russische geheime dienst. In het midden zit [[Vladimir Lenin|Lenin]].]]
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897 - Altered.jpg|thumb|560px|Dezelfde revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, nadat Alexander Maltsjenko in 1930 bij [[Jozef Stalin|Stalin]] in ongenade viel, werd hij verwijderd.]]
|}

.

== Controleerbaar ==

[[Bestand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|thumb|rigth|550px|Van informatie die een redactionele controle onderging stijgt de betrouwbaarheid. Hier de redactie van de [[Canadian Broadcasting Corporation]] in [[Montreal (Canada)|Montreal]] in [[1944]].]]

.
 
Betrouwbare info is controleerbaar. Van moeilijk te controleren info daalt de betrouwbaarheid. Anonieme info is onbetrouwbaar. Een cartoon uit The NewYorker toont twee honden voor een monitor, waarvan de ene zegt: ‘Op internet weet niemand dat je een hond bent.’ Een goede site bevat net als een boek de naam van de maker en zijn functie, de naam van de organisatie, een contactadres, een redactieteam, het doel van de organisatie en een datering. Het controleren begint dus met de vraag naar de auteur. Dit maakt een mail mogelijk of een extra controle via Google. Zoek uit wat de expertise van de auteur is, door zijn opleiding, werkomgeving of andere documenten te vinden. Verder kan de maker de controleerbaarheid vergemakkelijken door zijn tekst te onderbouwen met linken, een [[bibliografie]] of [[voetnoten]]. Eindigen sites op .ac.be of .edu, .org of .gov zijn het universiteiten, organisaties en staatsinstellingen. Trianguleren is het vergelijken van de informatie met minstens twee andere [relevante] bronnen. Twee is noodzakelijk, want op internet wordt veel overgenomen. Als meerdere webpagina’s hetzelfde zeggen over een onderwerp, werkt dit geruststellend. Maar let op, dit kan vals zijn. Wil je meer zekerheid, dan is het nodig om ofwel de site goed te bestuderen, te vergelijken of de commentaren op verwijspagina’s te lezen. Bij tegenstrijdige informatie is het belangrijk te weten welke auteur het meeste autoriteit heeft. Laat in je studie niet na om te wijzen op botsende visies en tegenstrijdige ideeën. Dit helpt bij het ontwikkelen van je eigen mening.

.

== Nauwkeurig en volledig ==

.

Als je evalueert op nauwkeurigheid ga je na in welke mate er slordigheden of onnauwkeurigheden voorkomen. Verkeerd taalgebruik en tikfouten tonen aan dat de auteur weinig aandacht schenkt aan de inhoud. Let op voor vage omschrijvingen zoals “men beweert dat er veel wordt…” Dit zijn teksten die lucht verkopen. Op internet verschijnt regelmatig onvolledige info. Andere info is bewust onvolledig en werkt als smaakmaker of zet aan tot kopen, sommige bronnen behandelen het onderwerp oppervlakkig of wekken de indruk het onderwerp volledig te dekken, maar stellen na consultatie teleur.

.

== Redelijk ==

.

Objectiviteit bestaat niet. De ‘werkelijkheid’ in taal gieten is ontzettend moeilijk: gewild of ongewild, steeds kijk je door filters van voorkennis, afkomst, behoeften, verwachtingen… Wat je ziet is cultureel bepaald. De discussie subjectief en objectief is hier aan de orde. Daarom is het onredelijk een auteur te vragen objectief te zijn. Verwacht van de auteur dat hij afstand doet van vooringenomenheid, een redelijke argumentatie gebruikt en eventueel uiteenlopende visies poneert. Vraag je af welk belang de auteur bij het onderwerp heeft. Zo rapporteert Greenpeace anders over een olietanker dan de eigenaar. Hoe redelijk is de informatie? Worden de ingenomen standpunten geëxpliciteerd? Wordt de website gesponsord? Hoe evenwichtig worden tegengestelde standpunten gepresenteerd? Is de term 'subsidieslurpers' een alitererende metafoor die wat suggereert of een objectief begrip?

  
 FEITEN ≠ TAAL
 
 .
 
 REALITEIT ≠ JE MENING
  
 .
 
 FEITEN ≠ JE MENING ≠ TAAL
 

In hoeverre weerspiegelen gedachten realiteit? En, in welke mate zijn we in staat om de realiteit die we feiten noemen, te beschrijven?
 

.

== Eerlijk ==

[[Bestand:Pinocchio_1940.jpg|thumb|right|550px|Eerlijke info staat tegenover leugenachtige info en die is niet altijd even makkelijk te herkennen als bij Pinocchio.]] 

.

Eerlijkheid is het (on)bewust manipuleren, verdraaien of verzwijgen. Worden de standpunten eerlijk gepresenteerd? Neemt de auteur een standpunt in? Is de partijdigheid acceptabel? Wordt dat standpunt gepresenteerd als een mening of als een feit? Eerlijkheid gebiedt dat [[feiten]] als feiten voorgesteld worden en [[meningen]] als meningen.

.

;Feiten

.

Een feit is aanvaard omdat dit bleek uit onderzoek of omdat het aanvaard is. In het alledaags taalgebruik is een feit “zeker” en kan het geobserveerd worden. Als het feit een tijd bestaat, is dit een situatie of een structuur. Als het om een verandering van structuur gaat, is dit een proces [industrialisatie, emancipatie]. Een kortstondig proces is een gebeurtenis. Zoek voor onderstaande 'feiten' voorbeelden.

.

* Object (voorwerp), bv:

.

* Plaats (ligging), bv:

.

* Gebeurtenis (kwestie), bv:

.

* Structuur (situatie of toestand), bv:

.

* Proces (evolutie) bv:

.

.

;Meningen

.

Over een mening kan je discussiëren. Een mening is een waardeoordeel of vooroordeel, een voorkeur en verwachting, een veronderstelling of een stelling. De nuances zijn subtiel. Een waardeoordeel berust op een interpretatie die je aanvaardt maar niet met feiten te ontzenuwen is, omdat de feiten verschillend worden uitgelegd. Bij een vooroordeel is men zich niet bewust van het waardeoordeel. Een veronderstelling en een stelling liggen dicht bij elkaar, net als een voorkeuren en verwachtingen. Een veronderstelling berust op een indruk of interpretatie, een stelling wordt gevolgd door een argumentatie en gaat vooraf aan een redenering [want, immers, daaruit volgt]. Een voorkeur leidt je aandacht [af]. Bij een voorkeur kan je kiezen, bij een verwachting [hoop] hoeft het object niet eens aanwezig te zijn.

.

* Vooroordeel (een ongecontroleerde mening), bv:

.

* Waardeoordeel (interpretatie), bv:

.

* Stelling (positie), bv:

.

* Veronderstelling (hypothese), bv:

.

* Voorkeur (neiging), bv:

.

* Verwachting (hoop), bv:

.

Laat extreem positieve en extreem negatieve meningen voor wat ze zijn. Soms laten journalisten hun mening in de tekst klinken zoals in dit citaat. “De scheiding der machten werd pas in de zeventiende eeuw geproclameerd door John Locke.” Het woordje ''pas'' zorgt dat een feit als mening voorgesteld wordt. Ook het omgekeerde is mogelijk, zoals deze uitspraak: “Een vondelingenschuif is moreel verwerpelijk en een welvaartsstaat onwaardig.” Dit is een mening die als feit wordt omschreven. Beter zou zijn “Ik vind een…” Het is een kwestie van academische training. Veel moeilijker is om als lezer feiten te herkennen die als mening worden omschreven of om meningen te herkennen die als feit worden omschreven.

.

== Wetenschappelijk of populariserend? ==

.

* Kijk naar [https://www.youtube.com/watch?v=9r8GNYi5K-Y deze (Belgische) reportage] en [https://www.youtube.com/watch?v=CMne7lqobT8 deze (Nederlandse) reportage] waarbij [[Bart Van Loo]] zijn boek De Bourgondiërs voorstelt. Er komt kritiek op zijn aanpak: Bart van Loo zou de geschiedenis te eenzijdig voorstellen. [https://www.youtube.com/watch?v=7gOlTlqY41s Kijk hier.]


== Fictie versus non-fictie ==

[[File:Orson_Welles_1937.jpg|thumb|550px|Orson Welles liet in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt of als men fictie met non-fictie gaat verwarren.]]

.

Als Fictie en non-fictie zich met elkaar gaan vermengen wordt het voor de kijker, luisteraar of lezer wel erg moeilijk om het waarheidsgehalte of de betrouwbaarheid te peilen. Voor je verder leest, log je in op [https://p.cygnus.cc.kuleuven.be/webapps/osv-kaltura-bb_bb60/jsp/courseGalleryLTI.jsp?url=/hosted/index/course-gallery&amp;course_id=_976176_1&amp;mode=view Toledo TV]. Wie maanlanding intikt als zoekwoord komt op een VPRO documentaire van 52 min. Kijk aandachtig naar het bedrog der bedriegenis. Trek er een uurtje voor uit en lees vooral niet verder, anders is de fun er af.

.

{{Leeswaarschuwing}}

.

;De hoofdpersonages
&lt;gallery&gt;
A11v 1092338.ogg|Armstrong stapt als eerste mens op de Maan (tv)
File:Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg|'''[[Joeri Gagarin]] (1934–1968) was geen lang leven beschoren.'''
File:Aldrin_Apollo_11.jpg|'''[[Buzz Aldrin]], [[Apollo 11]], gefotografeerd door [[Neil Armstrong]]'''
File:Ap11-s69-31740.jpg|'''Bemanning [[Apollo 11]]'''
File:Kennedy_vonbraun_19may63_02.jpg|'''[[Wernher von Braun]] met [[John F. Kennedy|J.F.K.]]'''
File:Dornberger-Axster-von_Braun_(jha).jpg|'''von Braun bij de overgave.'''
File:V1_Soest.JPG|'''[[V1 (wapen)|V1]]-rakket.'''
File:V-2-Nederlands.jpg|'''[[V2 (raket)|V2]]-rakket.'''
File:First photo from space.jpg|'''In [[1946]] neemt een [[V2 (raket)|V2]] de eerste foto's uit de ruimte.'''
File:Project_Paperclip_Team_at_Fort_Bliss.jpg|'''[[Operatie Paperclip|Operatie paperclip]]: von Braun ging niet alleen naar de V.S.'''
Bestand:Posta_Romana_-_1959_-_Laika_120_B.jpg|'''[[Laika (hond)|Laika]]''', de eerste hond in de ruimte. Hoeveel dieren gingen haar voor?
&lt;/gallery&gt;

.

Wat je zag is [[Opération Lune]]. Die probeert aan te tonen dat [[Stanley Kubrick]] de eerste stappen op de maan in een studio filmde. Deze regisseur kennen we van [[Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb|Dr. Strangelove]], [[2001: A Space Odyssey]] (1968), [[A Clockwork Orange (film)|A Clockwork Orange]], [[Barry Lyndon (film)|Barry Lyndon]], [[The Shining (film)|The Shining]], [[Full Metal Jacket]] en [[Eyes Wide Shut]]. Deze regisseur heeft uiteraard niets met de maanlanding van doen, hij wordt [[postuum]] opgevoerd als regisseur van de allerbelangrijkste film ter wereld. Deze film is geen documentaire maar een 'mocumentaire'. Ze wil de kijker te misleiden. Waarom? Puur om aan te tonen dat mensen te of erg goedgelovig zijn. Tot op welk punt ben jij meegegaan in dit verhaal?

.

Het woord Mocumentaire komt uit de combinatie van documentaire (feiten en waarheidsgetrouwe rapportage) en de M van Movie (fictie) en 'to moc', iemand op het verkeerde been zetten. Pas op het einde wordt duidelijk dat het om een grap gaat. Sommige studenten kijken de film vol (on)geloof uit, anderen zijn al vanaf de helft kritisch... Hoe gealarmeerd was jij?

.

;Kijken

* [https://www.youtube.com/watch?v=EqHg8YSJWRk Operation Lune] BEELDFRAGEMENT debat met [[William Karel]], regisseur van deze [[mocumentaire]].

.

.

== Relevant en actueel ==

.

Relevant wil zeggen betrekking hebben op je onderwerp. Wanneer is de info gepubliceerd? Wanneer is de site gemaakt en voor het laatst aangepast? Hoe actueel zijn de links? 

.

== Lay out ==

.

Een aantrekkelijke lay-out en een overzichtelijke navigatie bewijzen aandacht voor de paginaontwikkeling. Doorgaans wijst dit erop dat er aan de inhoud is gewerkt. Maar de redenering is niet absoluut. Het kan dat een grafisch talent een fijne inhoudloze pagina maakt, of dat vorsers geen grafisch verstand hebben. 'De inhoud is belangrijker dan de vorm' klinkt het argument dan. Maar toch. Schreeuwerige pagina’s duiden op informatietekort, op een vingeroefening of verdoezelen de onkunde van de maker. Vragen over de esthetica helpen bij de evaluatie.

.

;Stel vragen zoals: 

.

* Hoe verzorgd zijn de tekst en de afbeeldingen? 

.

* Worden er [[Compositie (beeldende kunst)|compositieprincipes]] gevolgd? 

.

* Is het ontwerp complex? Oogverblindend? 

.

* Is de tekst leesvriendelijk?

.

* Is de structuur overzichtelijk? 

.

* Is de [[lay-out]] of de [[interface]] duidelijk?

.

== Informatie in tijden van oorlog ==

.

{{Citaat|'''In oorlogstijd is de waarheid het eerste slachtoffer.'''|[[Boake Carter, journalist]], 1900-1944.}}

.

{{Citaat|'''Voltaire heeft het ons geleerd: we moeten systematisch aan alles twijfelen.'''|[[Anne Morelli]]}}

.

Tijdens oorlogen of andere conflicten tussen twee groepen duiken tien principes die de propagandamachine ondersteunen. Anne Morelli somt ze op.

# 'Wij willen geen oorlog.'
# Alleen de vijand treft schuld, die heeft om oorlog gevraagd.
# Dit is geen oorlog tegen de mensen, maar tegen de leider van de tegenpartij.
# Het doel is nobel, zeker geen materieel gewin.
# De vijand begaat wreedheden. Als wij schade berokkenen is dat per ongeluk.
# De vijand gebruikt illegale wapens.
# Onze verlies is beperkt, die van de vijand groot.
# Kunstenaars en intellectuele steunen de zaak.
# De oorlog heeft een heilig karakter.
# Wie de propaganda in twijfel trekt, is een verrader.

.

.

= '''PINOKKIOTEST''' =

.

De Pinokkiotest is een checklist die je helpt inschatten hoe (on)betrouwbaar sommige info is. Je kan de test vinden op [http://sadan.wdfiles.com/local--files/5-evalueren/PINOKKIOTEST.pdf deze vragenlijst]. De test is vergelijkbaar met de [https://www.hogeschoolrotterdam.nl/globalassets/mediatheek/downloads/craap-scoreformulier-nl.pdf CRAAP]-test die in het vak informatievaardigheden ter sprake komt. 

.

.

= '''EXAMENVRAGEN''' =

.

.

== A-Vragen ==

.

(S&amp;V)Wie of wat zijn en wat is de betekenis van: Apollo (god), Nietzsche, Herbert George Wells, Howard Koch, Orson Welles, Jozef Stalin, Koude Oorlog, kunstmaan, The War of the Worlds, Milan Kundera, De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, Louis-Ferdinand Céline, Reis naar het einde van de nacht, Voyage au bout de la nuit, Anne Morelli, De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië, Guido Gezelle, Hendrik Conscience, Kortrijk 1302, De Leeuw van Vlaenderen (1838), Aufklärung, Immanuel Kant, Diderot, D'Alembert, Voltaire, John Locke (1632-1704), 1776, Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, Montesqieu (1689-1755), Jean Jacques Rousseau, Franse Revolutie, Glorious Revolution, 1688, Charles Darwin (1809-1882), Robespierre, Karl Marx, René Descartes, Opération Lune, J.F. Kennedy, Werhner von Braun, Joeri Gagarin, Richard Nixon, Houston (Texas), Cape Canaveral (Florida), Mocumentaire, Stanley Kubrick, 21 juli 1969, Neil Armstrong, Apollo 11, Apolloprogramma, Operatie paperclip.

.

.

== B-Vragen ==

.

* S&amp;V.In de geschiedenis kunnen we verschillende denkrichtingen onderscheiden. Zo kunnen we het model van de &quot;eeuwige terugkeer&quot; tegenover het &quot;verlichtingsmodel&quot; plaatsen. Illustreer dit op het niveau van het denken over geschiedenis, het resultaat, het doel, de richting, de motor en de gevolgen van dit denken. Geef bij beide richtingen één of meerdere vertegenwoordigers.

.

* S&amp;V.&quot;De verlichting is geen soort filosofie, maar een 18de eeuws fenomeen, waarbij groepen intellectuelen gefascineerd worden door de ontdekkingen van de wetenschap en door de filosofische reflecties die hierover gemaakt worden in de vorige eeuw. Het is een nieuwe geest die door Europa waait. Men wordt er zich van bewust dat de denkwijzen van de 17de eeuw reeds heel wat realiseerden in de fysica. Nu de tijd gekomen is om...&quot; 1. Welke kenmerken kun je met betrekking tot de verlichting aangeven; 2. Wat zegt Kant over die verlichting; 3. Kun je ook een kritiek op dit vooruitgangsoptimisme formuleren?  

.

* S&amp;V.Leg uit en toon aan met voorbeelden: &quot;Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen op een bepaalde manier te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Objectiviteit is niet mogelijk.&quot;  

.

* Wat kun je vertellen over Karl Marx en het dialectisch principe?

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Milan Kundera, 2. Louis-Ferdinand Céline, 3. Anne Morelli, 4. Hendrik Conscience, 5. Immanuel Kant, 6. Christus.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Diderot en D'Alembert, 2. Charles Darwin, 3. J.F. Kennedy, 4. Orson Welles, 5. Copernicus, 6. Plato.

.

* S&amp;VPlaats in chronologisch volgorde en wat weet je over... 1. Karl Marx, 2. Apollo 11, 3. H.G. Wells schrijft The War of the Worlds, 4. Voltaire 5. Orson Welles maakt een radioprogramma met de naam War of the Worlds, 6. Franse Revolutie.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Apolloprogramma, 2. John Locke, 3. Neil Armstrong zet eerste stappen op de maan, 4. Robespierre, 5. Nietzsche, 6. Scheiding Oost- en West-Romeinse rijk.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 3. Glorious Revolution, 3. René Descartes overlijdt, 4. Opération Lune (mocumentaire), 5. Werhner von Braun, 6. Guldensporenslag.

.
 
* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Joeri Gagarin overlijdt, 2. Het Colosseum wordt gebouwd, 3. Richard Nixon wordt president, 4. Tweede Wereldoorlog, 5. Stanley Kubrick maakt zijn laatste film, 6. De eerste Kruistocht. 

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid? Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* S&amp;V.Leg uit, waarom is de Spoetnik 1, de eerste satelliet zo belangrijk. Situeer ze in de tijd. Betrek woorden zoals Koude oorlog, Gagarin, Expo '58, Kennedy en Space Race in je antwoord.

.

.

== C-Vragen ==

.

* S&amp;V.Kundera: &quot;De idee van de eeuwige terugkeer der dingen is raadselachtig en Nietzsche heeft er andere filosofen mee in verlegenheid gebracht: te denken dat alles zich eens zou herhalen zoals we het al beleefd hebben, en dat ook die herhaling eindeloos zou doorgaan.&quot; Wat wil deze &quot;dwaze&quot; mythe van de eeuwige terugkeer der dingen zeggen? Valt het je ook wel eens voor - hetgeen voor Kundera het geval is - dat je &quot;ontroering voelt bij het bekijken van foto's van Hitler?&quot; Wat is het gevolg dat Kundera uit een dergelijk merkwaardige ervaring trekt? Wat denk je daar zelf over?

.
 
* S&amp;V.L.F. Céline: &quot;De filosofen [...] zijn ermee begonnen het brave volk van alles wijs te maken...&quot; Waar heeft Céline het over in bovenstaande citaat, genomen uit Reis naar het einde van de nacht? Geef een persoonlijke kritiek.

.

* S&amp;V.De media gebruiken verschillende technieken om de kijker te doen geloven dat hun boodschap 'waar' is.  Welke technieken haal je uit deze film die het realiteitsgehalte van de boodschap verhogen?  En, waar gaan de filmmakers door het lint.  Of, met andere woorden, waar kan je in de film merken dat het hier om een 'vervalsing' van de realiteit gaat?

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid, waarom is betrouwbare info zo belangrijk en hoe kan je achterhalen of informatie betrouwbaar is?

.

* S&amp;V.Leg uit: De meesten beschouwen 'geschiedenis' als iets 'passief'. Geschiedenis was er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! 

.

* S&amp;V.Leg uit: De 'actieve constructie' van de geschiedenis is een vraag die op filosofisch vlak tot tien verschillende vragen leidt. Gebruik Hegel en de universiteit van Berlijn in je antwoord.

.

* S&amp;V.Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Waarom spreken we van peilen?

.

.


== D-Vragen ==

.

&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;360&quot;&gt;
Bestand:TheMatrixAnimated.gif
Down the Rabbit Hole.png
Milan Kundera redux.jpg
L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg
Gerrit Komrij (1981).jpg
Anne Morelli.jpg
Bestand:Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg
Descartes Discours de la Methode.jpg
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg
Jean Le Rond d'Alembert, by French school.jpg
Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg
Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg
John Locke.jpg
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
Montesquieu 1.png
Immanuel Kant (painted portrait).jpg
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg
Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg
Social contract rousseau page.jpg
EmileTitle.jpeg
Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg
James Watt by Henry Howard.jpg
François Quesnay.jpg
Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif
AdamSmith.jpg
Louis XIV of France.jpg
Koning Louis XV; Hyacinthe Rigaud.jpg
Ludvig XVI av Frankrike porträtterad av AF Callet.jpg
Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg
Women's March on Versailles01.jpg
Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg
LouisXVIExecutionBig.jpg
Jacques-Louis David - Marie Antoinette on the Way to the Guillotine.jpg
Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg
Robespierre.jpg
Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png
Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg
Bestand:David Van Reybrouck.jpg
Bestand:Jose Ortega y Gasset.jpg
Karl Marx 001.jpg
Kortrijk-Groeningemonument.jpg
Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png
Bestand:Honoré de Balzac (1842) Detail.jpg
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG
Battle of Courtrai2.jpg
Nicaise de Keyser04.jpg
Guido Gezelle.jpg
Hendrik Conscience.jpg
Leeuwvanvlaenderen.gif
Groeningepoort.jpg
Kortrijk Groeningeabdij museum.JPG
Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg
Bestand:Deep throat PD poster (restored).png
Bestand:Van Olden Barneveldt Verhoeven 1619.gif
Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg
Bestand:Pinocchio 1940.jpg
Orson Welles 1937.jpg
A11v 1092338.ogg
Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg
Aldrin Apollo 11.jpg
Ap11-s69-31740.jpg
Kennedy vonbraun 19may63 02.jpg
Dornberger-Axster-von Braun (jha).jpg
V1 Soest.JPG
V-2-Nederlands.jpg
First photo from space.jpg
Project Paperclip Team at Fort Bliss.jpg
Bestand:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''BIBLIOGRAFISCHE NOTEN''' =</text>
      <sha1>tt9xny7k4k7mgyo1yo7jfjaenztc6si</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429747</id>
      <parentid>429746</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T09:45:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* WAT IS GESCHIEDENIS? */</comment>
      <origin>429747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109513" sha1="trqwsk8kl9x7ls8vqqj048fd74laxqz" xml:space="preserve">[[Bestand:TheMatrixAnimated.gif|thumb|550px]]

&lt;big&gt;'''HOOFDSTUK 1. HISTORISCHE MODELLEN, BESEF EN DENKRICHTINGEN''' &lt;/big&gt;
;&lt;big&gt;WAT IS GESCHIEDENIS EIGENLIJK?&lt;/big&gt;

.

[[File:Down_the_Rabbit_Hole.png|thumb|550px|♣ '''TUINTIP'''  Down the rabbit-hole?  Op een zomerdag luistert Alice Liddell aan de oever van een meer naar haar oudere zus die een saai boek voorleest. Alices verveling verdwijnt als er een pratend konijn passeert. Het is gehaast en houdt de tijd op zijn horloge (de geschiedenis?) in de gaten en springt in een hol. Alice volgt en valt de dieperik in. Een deurtje verbergt een prachttuin, een flesje met het opschrift &quot;drink mij&quot; maakt haar klein genoeg om de deur door te kunnen. Spring in het gat en deze geschiedenistuin en laat je verwonderen zoals Alice. The Matrix kaapte als film het idee van Alice en stelt de vraag of de wereld een illusie is? Plato deed iets vergelijkbaars met de allegorie van de grot. De Matrix visualiseert René Descartes' stelling: 'Ik denk, dus ik ben' en is mee geïnspireerd door de cyberpunk van William Gibson.]]

[[Bestand:Hoe ontdek je nepnieuws (How To Spot Fake News).jpg|thumb|550px|Infographic ''Hoe ontdek je nepnieuws'', uitgegeven door de International Federation of Library Associations and Institutions.]]

{{Citaat|'''Veel vitale cycli van ons lichaam kennen een periodiek verloop: de hartslag, de ademhaling, de afwisseling tussen slapen en waken. Contoleren of ze regelmatig zijn vindt bijna altijd onbewust plaats, maar zelfs de geringste verstoring is voldoende om plotseling de alarmbellen te doen rinkelen. (...) In tegenstelling tot de traditionele zintuigen, hebben wij geen orgaan voor tijdszin.'''|Guido Tonelli}}

.

{{Citaat|'''Niet lachen, noch huilen, maar begrijpen.'''|Ludo De Witte}}

.

{{Citaat|'''De geschiedschrijver is een wandelend anachronisme, een ontheemd persoon, die de technieken van vandaag gebruikt om te proberen dingen te weten over gisteren die gisteren zelf niet eens wist. Hij moet waarachtigheid nastreven, hij dient te luisteren naar de woorden die het verleden spreekt, maar hij moet communiceren in een taal die het heden begrijpt.'''|Hilary Mantel}}

.

{{Citaat|'''Wie wetenschap onderwijst moet ophouden met leerlingen de pap in de mond te geven en hen de mogelijkheid bieden 'het pure plezier van begrip te ontdekken.' Wie cursussen eenvoudigweg doceert, laat de studenten zitten met 'onderontwikkelde intellectuele vaardigheden en weinig besef van de invloed die wetenschap op hun leven heeft'.'''|Amerikaanse Vereniging voor de Vooruitgang van Wetenschap, de uitgever van Science}}
 
.

{{Citaat|'''De vraag is of u dat kunt, woorden zoveel verschillende betekenissen geven.'''|Alice in Wonderland}}

.

{{Citaat|'''De vraag is wie de baas is - punt uit'''|Wiggel Waggel}}

.

{{Citaat|'''Deze tijd vraagt om optimisme. Pessimisme bewaren we voor slechtere tijden.'''|Jean-Claude Servais&lt;ref&gt;Geciteerd in: NAOMI KLEIN, (vertaald door Jan Willem Reitsma en Pon Ruiter). ''Nee is niet genoeg.'' De Geus, Amsterdam, 2017, p. 275.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Wetenschap is niet hapklaar en eenduidig. In de coronacrisis zag je vaak twee kampen tegenover elkaar staan die elk het eigen gelijk claimden op basis van één of andere studie. Dat is ook des mensen. We denken allemaal dat we heel kritisch onze standpunten innemen, maar dat is natuurlijk niet zo. We zijn kuddebeesten. Vaak nemen we een standpunt in omdat dat het standpunt is van de groep waar we toe behoren. En dan gaan we achteraf feiten zoeken die die intuïtie bevestigen. Er is zo'n mooi beeld - ik weet niet meer van wie het komt - dat we de feiten gebruiken zoals een dronkaard een lantaarnpaal gebruikt: niet om ons te verlichten, maar als steunpilaar. Ons brein is helemaal niet zo rationeel als we denken. (...) Wie gelooft dat wetenschappers deel van een corrupte elite uitmaken, heeft daar natuurlijk weinig aan. Daar begint het dus mee. Als je zegt aan kritisch denken te doen, maar de wetenschap niet vertrouwt... Tja, dan kun je dus niet kritisch denken. Het paradoxale is net dat die mensen van zichzelf denken dat ze zéér kritisch zijn, en dat de anderen als schapen met de kudde meelopen. Kritisch zijn betekent niet alleen dat je moet durven te denken, maar ook dat je moet durven te vertrouwen - in de wetenschap meer bepaald. Ook wetenschappers kunnen er wel eens naast zitten, maar gemiddeld genomen zijn zij veel betrouwbaardere bronnen dan de algoritmes van You Tube.'''|Patrick Loobuyck&lt;ref&gt;PATRICK LOOBUYCK. In: ''De Morgen.'' Vrij zijn is niet: doen wat je wilt. 20 augustus 2021.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Zelfcensuur, aldus, George Orwell, heeft twee nefaste gevolgen. Ze heeft een kwantitatief effect: als voldoende mensen zichzelf censureren, kom je in een samenleving waar politieke censuur regeert. Daar heb je geen bestraffende overheid voor nodig. Mensen staan zelf op de rem, omdat ze sociale uitsluiting (of erger) vrezen. Zelfcensuur heeft een kwalitatief effect: als je je ideeën voor anderen moet verzwijgen, begin je tegen jezelf te liegen. Dat is wat zijn romanfiguren overkomt: ze zijn het contact met het eigen denken kwijt. Daarom is vrijheid van spreken belangrijk: ze bevat de vrijheid om te denken.'''|Tinneke Beeckman}}

.

{{Citaat|'''Als je geen perverse of persoonlijke agenda hebt, begint alles met research. Je stelt je de vraag naar wat zich heeft afgespeeld en waarom het zo liep.'''|Mike Leigh}}

.

{{Citaat|'''Historici hebben een maatschappelijke rol te vervullen. We moeten ons dus niet opsluiten in onze ivoren toren. [...] In het verleden hebben we te veel gedacht dat we documentaires, tentoonstellingen en computerspelletjes moesten maken. We moeten nu weer kiezen voor fundamenteel historisch onderzoek, dat teruggaat naar de bron. Dat is onze corebusiness; wetenschappelijk onderzoek, op basis van onze eigen onderzoeksagenda, tegen de stroom in van de politiek corecte moraliserende boodschap. Zonder onderzoek geen debat en zonder debat geen herinnering. Je kunt de stappen daarin niet overslaan, anders eindig je met lege herdenkingen.'''|Nico Wouters&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. '''Historici moeten hun eigen agenda heroveren.''' In: ''De Standaard'', 11.05.2019, p. 40 &amp; 41.&lt;/ref&gt;}}

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.youtube.com/watch?v=MrmGliMP0bc LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE GESCHIEDENIS ALS ACTIVE CONSTRUCTIE, OBJECTIVITEIT EN VERVALSINGEN].'''

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/evoluties-in-het-welzijns-en-veiligheidsdenken de PowerPoint die bij deze lessen hoort].'''

.

.

= '''DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN''' =

.

== ''De eeuwige terugkeer der dingen'' van Milan Kundera ==

&lt;small&gt;(Eigen bewerking)&lt;/small&gt;

[[File:Milan Kundera redux.jpg|thumb|550px|Milan Kundera (1929-2023) is een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met filosofische thema's. Een van zijn bekendste werken is ''De ondraaglijke lichtheid van het bestaan''. Philip Kaufman verfilmde het onder de titel ''The Unbearable Lightness of Being''.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=AniUgwUn6oo ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN HET BESTAAN'', 5 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;De eeuwige terugkeer der dingen is een raadsel en Nietzsche
bracht er andere filosofen mee in verlegenheid: de gedachte dat alles zich eens
herhaalt zoals we het reeds beleefden, en dat die herhaling eindeloos
zou zijn! Wat is de betekenis van deze dwaze mythe?
De mythe negeert dat een voor altijd verdwenen, nooit meer 
terugkerend leven op een schaduw lijkt, gewichtloos is,
bij voorbaat dood is, en al was het huiveringwekkend, prachtig of verheven, de
huiver; de pracht of die verhevenheid zijn van geen betekenis. We hoeven ze
niet voor kennisgeving aan te nemen, evenmin als een oorlog tussen twee
Afrikaanse staten in de veertiende eeuw, die het gezicht van de wereld niet had
veranderd, ondanks het in onbeschrijflijk lijden creperen van
driehonderdduizend negers.
Verandert er dan iets aan die oorlog van twee Afrikaanse staten in de veertiende
eeuw wanneer die zich ontelbaar herhaalt in de eeuwige terugkeer?
Er verandert wel iets; de oorlog wordt een omhoog stekend blok dat blijft, en de
stupiditeit ervan zou onherstelbaar zijn.
Als de Franse Revolutie zich eeuwig zou herhalen, zou de Franse
geschiedschrijving minder trots zijn op Robespierre. Maar omdat ze spreekt
over iets dat nooit meer terugkomt, zijn de bloedige jaren veranderd in louter
woorden, theorieën en discussies, ze zijn lichter geworden dan veren, ze jagen
geen schrik aan. Er is een eindeloos verschil tussen de Robespierre die slechts
één maal in de geschiedenis voorkomt en een Robespierre die eeuwig terug zou
keren om de koppen van de Fransen te laten rollen.
Laten we zeggen dat de gedachte van de eeuwige terugkeer een zeker
perspectief betekent waarin de dingen zich anders vertonen dan we die kennen:
ze vertonen zich zonder de verzachtende omstandigheid van hun voorbijgaande
aard. Deze verzachtende omstandigheid weerhoudt ons namelijk een oordeel uit
te spreken. Hoe kun je iets dat voorbijgaat veroordelen? Het avondrood van de
ondergang kleurt alles met de bekoring van de nostalgie; ook de guillotine.
Onlangs heb ik mezelf betrapt op een ongelooflijk gevoel: ik bladerde in een
boek over Hitler en voelde bij enkele foto's ontroering. Ze herinnerden me aan
mijn kinderjaren; die vielen in de oorlog; sommige leden van mijn familie
kwamen om in Hitlers concentratiekampen; maar wat was hun dood tegenover
het feit dat de foto's van Hitler me herinnerden aan de voorbije tijd van mijn
leven, een tijd die niet meer terugkeert?
Deze verzoening met Hitler verraadt de diepe morele perversiteit, verbonden
met een wereld die in wezen gebaseerd is op het niet bestaan van de terugkeer,
want in die wereld is alles bij voorbaat vergeven en dus ook alles cynisch
toegestaan.
Zou elke seconde van ons leven zich oneindig herhalen, dan zijn we
vastgenageld aan de eeuwigheid zoals Jezus Christus aan het kruis. Dat is een
verschrikkelijk vooruitzicht. In de wereld van de eeuwige terugkeer rust op
elke handeling het gewicht van een ondraaglijke verantwoordelijkheid. Daarom
noemde Nietzsche de idee van de eeuwige terugkeer de zwaarste last (das
schwerste Gewicht).&lt;/small&gt;|Milan Kundera}}

.

.

== ''Reis naar het einde van de nacht'' van Louis-Ferdinand Céline&lt;ref&gt;LOUIS FERDINAND CELINE, vertaald door E.Y. Kummer. ''Reis naar het einde van de nacht.'' Van Oorschot, 2016 (naar de uitgave van 1932), p. 74-77.&lt;/ref&gt; ==

[[File:L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg|thumb|550px|Louis-Ferdinand Céline (1894-1961) is samen met Marcel Proust één van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken publiceert.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=4OC6LKybZs8 ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''REIS NAAR HET EINDE VAN DE NACHT'', 6 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;Och  man! Ik verzeker je dat deze wereld
er uitsluitend op uit is om iedereen te verneuken! 
Jij bent jong. Ik hoop dat deze paar
minuten vol wijsheid je jaren zullen bijblijven! Luister goed
naar me, kerel; als ze 't hebben over: 'Het medelijden met het
lot, met de omstandigheden van de arme mieter...', laten dan
deze woorden, die in vurige letters boven alle moordende
schijnheiligheid van onze maatschappij schitteren, een uiterst
belangrijk teken aan de wand voor je zijn, waar je niet meer zo
maar aan voorbij mag gaan zonder het belang ervan in te zien.
Hoor, ik zeg jullie, arme donders, altijd de lul in 't leven, geslagen, uitgeperst,
eeuwig en altijd zwetend, ik waarschuw jullie dat als de groten van deze aarde
interesse voor jullie beginnen te krijgen, dan is 't omdat ze op het slagveld
gehakt van jullie willen maken... Dat is het teken... 't Kan niet missen... 't Begint
met liefde voor het volk. Lodewijk XIV die trok zich tenminste geen zak van
het brave volk aan, vergeet dat niet. Lodewijk XV ook niet. Hij veegde er z'n
gat mee af. Natuurlijk was het leven in die tijd niet prettig, het leven van de
arme sloeber is nooit prettig geweest, maar ze werden niet zo hardnekkig en
verbeten om zeep geholpen als nu door onze tirannen. De kleine man, zeg ik je,
wordt alleen met rust gelaten als hij wordt veracht door de groten,
die uitsluitend uit eigenbelang of sadisme aan het volk kunnen denken... De filosofen
mag ik je daar nog op attent maken nu we 't er toch over hebben, diè zijn ermee
begonnen het brave volk van alles wijs te maken... Het volk dat alleen zijn
catechismus kende! Ze zouden 't wel opvoeden, beweerden ze... Nou! Ze
hadden heel wat waarheden te onthullen! Prachtige! Frisse! Schitterende! Je
duizelde ervan! Zo is 't! begon het brave volk te zeggen, zo is 't precies! Zo is 't
helemaal! Daar gaan we allemaal voor sterven! 't Volk wil alleen maar sterven!
Zo zijn de mensen nu eenmaal. 'Leve Diderot!' hebben ze gebruld en toen
'Bravo Voltaire!'. Dat zijn nog 's filosofen! En ook nog leve Carnot, die zo mooi
overwinningen in elkaar kon knutselen! En leve iedereen! Dat zijn tenminste
knapen die 't brave volk niet in onwetendheid en bijgeloof laten verrekken! Zij
wijzen 't de weg naar de vrijheid! Ze maken 't zelfstandig! En ze hebben niet
stilgezeten! Iedereen moet eerst de krant kunnen lezen! Dat is onze redding!
Godverdomme! En snel! Geen analfabeten meer! Die kunnen we niet meer
gebruiken! Alleen maar burgersoldaten! Die stemmen! Die lezen! En die
vechten! En die marcheren! En kushandjes werpen! In dat tempo werd 't brave
volk gauw goed rijp. Het enthousiasme over 't afwerpen van 't juk moet toch
ergens goed voor zijn, waar of niet? Danton stond niet voor Jan Lul zo mooi te
praten. Met wat gebrul, dat zo raak was dat je 't nu nog hoort, had hij in een
handomdraai 't brave volk gemobiliseerd! En dat betekende 't eerste vertrek van
de eerste bataljons geëmancipeerde bezetenen! De eerste stemmende en
vlagdronken klootzakken die Dumouriez met zich meevoerde om zich te laten
doorzeven in Vlaanderen! Dumouriez zelf, die te laat aan dit ongekend nieuw
idealistische spelletje had deelgenomen, had achteraf toch maar liever poen, hij
deserteerde. 't Was onze laatste huurling... Soldaatje spelen voor niets, dat was
wat nieuws... Zo nieuw dat Goethe, al was hij dan Goethe, z'n ogen uitwreef
toen hij in Valmy kwam. Bij het zien van die haveloze vurige cohorten die zich
spontaan kwamen laten afslachten door de koning van Pruisen voor de
verdediging van de gloednieuwe vaderlandslievende fictie, kreeg Goethe het
gevoel dat hij nog heel wat te leren had. 'Van nu af aan, galmde hij schitterend,
helemaal in overeenstemming met z'n talent, begint een nieuw tijdperk!' En
hoe! Daar het systeem uitstekend werkte, ging men daarna helden in serie
afleveren, die hoe langer hoe minder kostten omdat het systeem steeds beter
werd. Iedereen heeft zich er wel bij bevonden. Bismarck, de beide Napoleons,
Barrès wolk, door de Hervorming al aan flarden gerukt en al lang gecondenseerd tot
episcopale spaarpotten. Vroeger was het mode, als je fanatiek was, te roepen:
'Leve Jezus! Op de brandstapel met de ketters!' Maar ja, er waren niet zoveel
ketters en 't waren vrijwilligers... Terwijl we nu zo ver zijn dat onafzienbare
horden zich geroepen voelen om mee te doen als er geschreeuwd wordt: 'Aan de
galg met alle lammelingen! Met alle slappe tinussen! Met de onnozele lezers!
Met miljoenen tegelijk, hoofden rechts!' De kerels die niemand aan flarden
wilden schieten, niemand om zeep willen helpen, die stinkende pacifisten, die
moeten we in hun kladden grijpen en vierendelen! We zullen ze duizend gore
doden laten sterven! En om ze manieren bij te brengen halen we eerst hun
darmen uit hun lijf, hun ogen uit hun kassen en de jaren uit hun stinkend
kwijlerig leven! Kreperen moeten ze bij legioenen en nog eens bij legioenen, in
de pan gehakt worden, leegbloeden, stikken in gifgassen, en dat alles om het
vaderland dierbaarder, vrolijker en lieflijker te maken! En als er nog tuig bij is
dat deze sublieme dingen niet wil begrijpen, moeten ze zich maar onmiddellijk
laten begraven met de anderen, nee, toch maar niet samen met ze, maar
helemaal aan het eind van het kerkhof, onder een onterend grafschrift voor
lafaards zonder idealen, want deze schoften hebben hun grandioos recht
verloren op een stukje schaduw van het monument dat bij aanbesteding door de
gemeente op het middenpad is opgericht voor de fatsoenlijke doden, en ook
hebben ze het recht verloren iets op te vangen van de echo van de minister, die
zondag weer bij de prefect komt pissen om na het middageten bewogen z'n
smoel open te doen boven de graven...&lt;/small&gt;|Louis-Ferdinand Céline}}

.

.

== ''Inhaaloefening'' door Gerrit Komrij ==


[[File:Gerrit_Komrij_(1981).jpg|thumb|right|550px|Gerrit Komrij (1944–2012) was een homo-dichter, schrijver, vertaler, criticus, polemist en toneelschrijver uit Nederland met een voorkeur voor Portugal. Hij was van 2000 tot 2004 de Dichter des Vaderlands. Hij stond bekend om zijn virtuoze en kleurrijke taalgebruik en was een gevreesd polemist.]]

[[File:Anne Morelli.jpg|thumb|right|550px|[[Anne Morelli]] (1948) is doctor in de geschiedenis en doceert aan de ULB en interesseert zich in de Italiaanse [[immigratie]].]]


{{Citaat|&lt;small&gt;We zijn genoeg vernederd en bespot

Door halfgeleerden met hun boekenwijsheid

En met hun regelrechte lijn naar God,

Terwijl ze ons verwezen naar de ijstijd.  


We zijn genoeg voor achterlijk versleten.  

Kom vriend, de revolutie start vandaag.  

We zijn met attributen ruim bemeten.  

Dood Galilei met een motorzaag,


Trakteer Voltaire op elektroshocks,

Erasmus op een overdosis speed.  

Maak Bacon, Nietzsche, Swift weer orthodox

Door laster, centrifuge, turboprop,

En wat de Heer betreft: kruisig hem niet,

Maar plak een gele sticker op zijn kop.&lt;/small&gt;|Gerrit Komrij}}

.

[https://www.youtube.com/watch?v=VL0CZEiEz9g&amp;t=3s '''♠ BEKIJK HIER EEN PROFETISCHE Gerrit Komrij.'''] 

.

= '''WAT IS GESCHIEDENIS?''' =

[[Bestand:Berlin_Universität_um_1900.jpg|thumb|550px|De Universiteit van Berlijn (foto uit 1900) was de eerste universiteit die - met Hegel - de geschiedfilosofie in haar aanbod opnam. Geschiedfilosofie houdt zich bezig de betekenis van de geschiedenis, analyseert de geschiedschrijving en speculeert over mogelijke teleologische principes zoals: is er een ontwerp, een doel, een richting? Ironisch genoeg vond hier in 1933 de boekenverbranding plaats, tot groot, ironisch ongenoegen van Bertolt Brecht die zijn werk niet op de lijst der afvalligen zag staan. Een Duist bibliothecaris legde in de jaren voorafgaand aan 1933 een lijst aan met boeken die het Nazi-regime niet ondersteunden, het gaat om auteurs die tegenwoordig elke cursus op de hogeschool of de universiteit sieren: Karl Marx, Frederich Nietsche, Sigmund Freud... De universiteitsgebouwen worden compleet verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog, de geallieerde bombardementen laten niets overeind. Tegenwoordig lijkt het plein weer op het oude, althans wat de fascade betreft. Het parkje is nu een plein met een ondergrondse, lege boekenkast.]]

[[Bestand:Hegel_portrait_by_Schlesinger_1831.jpg|thumb|550px|Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) doceert filosofische colleges over geschiedenis aan de Universiteit van Berlijn. Die monden uit in het postuum gepubliceerde ''Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte''. Hij beschouwt de wereldgeschiedenis als een rationeel, op vooruitgang gericht proces, geleid door de 'Wereldgeest'. Tijdens zijn professoraat in Berlijn reviseert hij de tekst zonder ophouden. De publicatie verschijnt in 1837, zes jaar na zijn dood.]]

.

Wat is veiligheids- en welzijnsgeschiedenis? Die vraag is niet makkelijk. Niet toevallig heeft geschiedenis twee betekenissen. 'Het is zowel een wetenschappelijke discipline als het onderzoeksobject van die discipline.'&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Het had gekund (maar misschien ook niet).'' In: ''De Standaard'', 21.09.2015, p. D10.&lt;/ref&gt; Met andere woorden: de geschiedenis schrijft geschiedenis over de evolutie van de wereld en over zichzelf: over de discipline, over de historicus en zijn voorkeuren en over haar eindeloze beperkingen om tot definitieve inzichten te komen. Wat is geschiedenis, is het best te beantwoorden door de geschiedenis te bekijken als een ‘actieve constructie’. '''Actief''' wil zeggen: hier deed iemand zijn best voor, zijn ''leen'' achter gelegd, gewerkt. '''Constructie''' wil zeggen: iets is gemaakt. Een architect bouwt een bouwwerk, een historicus schrijft een verhaal,  een narratieve constructie die soms meer op kunst lijkt dan op wetenschap. In het beste geval op basis van feiten, in het slechtste geval op basis van verzinsels of hallucinaties. Etymologisch gaat het woord terug op 'historie', afkomstig van het Griekse ιστορία en herkenbaar in het Engelse history/story. Geschiedenis en verhaal zijn een dansend duo.

.

Schoolbank-kinderen en veel mensen beschouwen 'de geschiedenis' als iets 'passief'. Ze slaan aan het blokken nadat een juf, een meester of een deskundige in hun klasje over het verleden kwam vertellen. Voeling is er weinig. Omdat die leerkracht of die pastoor het hen inlepelde als een 'objectieve realiteit', namen ze het voor waar aan. Geschiedenis is er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! Wat hier problematisch aan is, is het feit dat de woorden ''actief'' en ''passief'' diametraal tegenover elkaar staan net zoals de begrippen objectief en subjectief. De 'actieve constructie' is een vraag die op filosofisch vlak tot tien vragen leidt:

.

'''1.''' Wanneer begint de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.
 
'''2.''' Wie maakt de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.

'''3.''' Waarom bestaat/maakt hij of zij geschiedenis? Met andere woorden: wat is de reden waarom we over iets spreken? Wat is de reden waarom we onze lessen vullen met bepaalde inhouden? Wat is de reden waarom boekhandels elk jaar weer duizenden boeken verkopen?

.

'''4.''' Hoe maakt ''men'' de geschiedenis van het veiligheids- en welzijnsdenken? Wat doet een historicus in het archief? Hoeveel begrijpt hij werkelijk van het Middelnederlandse handschrift dat voor hem ligt? Hoe interpreteert de historicus de dementerende dame die hij 's morgens telkens weer gaat interviewen? 

.

'''5.''' Wat is het doel van het historisch proces? Of, anders gezegd: wat wil men/ik/deze groep bereiken?

.

'''6.''' Welke richting kunnen we ontwarren in de loop van de geschiedenis en de veiligheid en het welzijn? Ofwel: gaat het vooruit of achteruit? Is de klim moeilijk of glijden we van een leien dak?

.

'''7.''' Wat is de motor van de geschiedenis? Of: welke drijfveren zorgen voor verandering? Is het de economie? De politiek? De klimaat wijziging? De...

.

'''8.''' Is er hier sprake van een betrouwbare geschiedenis of gaat het om fake news? Of, met andere woorden: zien wij de wereld zoals hij is of werken er allerlei filters op ons in?

.

'''9.''' Is geschiedenis een wetenschap of is geschiedenis propaganda, indoctrinatie of brainwashing, is geschiedenis objectief, zoals dat de andere wetenschappen dat beweren? En wat is dat dan, objectiviteit?

.

'''10.''' Kon de geschiedenis anders lopen? Stel dat Hitler sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog. Of, stel dat hij op 8 oktober 1908 slaagde voor zijn ingangsexamen aan de kunstacademie in Wenen, zoals Eric-Emmanuel Schmitt uitwerkt in zijn roman ''La part de l'autre'' uit 2001. Wie zal het zeggen?

.

.

== Tijdsgeest ==

[[Afbeelding:Glass-of-water.jpg|thumb|550px|Half vol of half leeg? Optimisme of pessimisme?]]

[[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|thumb|550px|Frans Hals (1582-1666) schildert René Descartes (1596-1650).]]

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Renaissance|1450 -&gt;&gt; Humanisme|1500 -&gt;&gt; Verlichting |1650 -&gt;&gt; Glorious Revolution|1688 -&gt;&gt; Franse Revolutie|1789 -&gt;&gt; Take off Industriële Revolutie|1800 -&gt;&gt; Belgische Revolutie|1830 -&gt;&gt; Liberalisme|1830 -&gt;&gt; Socialisme|1848 -&gt;&gt; Rerum Novarum|1891 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Fin de siècle|1890 -&gt;&gt; Eerste Wereldoorlog|1914  -&gt;&gt; 11 november 1918|1918 -&gt;&gt; Beurskrach|1929 -&gt;&gt; Machtergreifung|1933  -&gt;&gt; Verdrag van München|1938  -&gt;&gt; Tweede Wereldoorlog|1940-1945 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; 1950|Zilveren jaren '50  -&gt;&gt; 1960|Gouden jaren '60 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Oliecrisis|1972 -&gt;&gt; Aids|1979 -&gt;&gt; Kernramp Tsjernobyl|1986 -&gt;&gt; Herald of Free Enterprise|1987 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Val Berlijnse Muur|1989  -&gt;&gt; Het einde van de geschiedenis en de laatste mens|1992 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Nine eleven|2001 -&gt;&gt;  Klimaatvluchtelingen|2014 -&gt;&gt; Klimaatmarsen|2019 -&gt;&gt; Coronacrisis |2020-2023 -&gt;&gt; Russische inval Oekraïne|2022 -&gt;&gt; Oorlog Israël / Hamas|2023 &gt;&gt;&gt; '''

.

.

== Waar halen optimisten hun mosterd? ==

.

'''1754''': Met de ontdekkingsreizen en de daarmee gepaard gaande veroveringen in Amerika, China of Perzië duiken in Europa steeds meer verhalen op van kolonisten die inheemse volken, hun gebruiken en hun politieke organisatie beschrijven. Voltaire en John Locke lezen de bestseller van pater Gabriel Sagart die bij het Wendatvolk verbleef, Jean Jacques Rousseau was vertrouwd met missie- en reisverslagen uit de Grote Meren en indiaanse bronnen en Gottfried Wilhelm Leibniz zocht inspiratie in China.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 38-51.&lt;/ref&gt; René Descartes leert filosoferen door de Mexicaan Antonio Rubio (1548-1615) en ontdekt bij de antikoloniale Quechua-schrijver Felipe Guaman Poma de Ayala (ca. 1535-1616) het 'ego cogito'. Het cartesiaanse denken brengt een paradigmawissel op diverse vlakken. 1. Een binair denken in of-of relaties komt in de plaats van een en-en alternatief denken. Dit dualisme onderscheidt mens en natuur, lichaam (res extensa) en geest (res cogitans) als afzonderlijke werkelijkheden. 2. Er komt de voorkeur om denken over de zaken in plaats van over de verhoudingen ertussen. 3. De wetenschap gaat de natuur domineren. De natuur is niet langer een levend, bezield geheel, maar een machine die volgens wetmatigheden functioneert. Natuurverschijnselen zijn te verklaren door observatie, meting en wiskunde. 4. De Westerling reconstrueert de wereld en brengt ze onder zijn controle, alsof hij god is. Daartoe neemt hij 'afstand' van de dingen met het perspectief, de kaart, de globe, de microscoop of de telescoop. De afstand stelt hem in staat om te klasseren, te meten, te catalogiseren en te veroveren.&lt;ref&gt;RAJ PATEL &amp; JASON W. MOORE, vertaald door Huub Stegeman. ''Een geschiedenis van de wereld in zeven goedkope zaken. Een gids voor kapitalisme, natuur en de toekomst van de planeet,'' Boom, Amsterdam, 2019, p. 65-68.&lt;/ref&gt; Dit soort kennismakingen tonen dat de samenleving niet ‘ongelijk’ hoeft te zijn en begrippen zoals vrijheid en gelijkheid, de natuurtoestand en het natuurrecht sijpelen het oude continent binnen. De normen van het absolutisme en de gedragsregels in Versailles installeerden in het zeventiende en achttiende-eeuwse Frankrijk een pikordecultuur die elk aspect van het dagelijkse leven domineert met onder- en bovenschikkingsrituelen. Het ontgaat de filosofen niet dat deze maatschappij anders in te richten is en om dit te onderzoeken schrijft de Académie des Sciences, Art et Belles-Lettres van Dijon een prijsvraag uit die het beste essay zoekt dat ‘de oorsprong van de ongelijkheid’ beschrijft en de vraag beantwoordt of het natuurrecht dit al dan niet rechtvaardigt. 

.
 
'''1755''': Jean Jacques Rousseau wint de wedstrijd en publiceert zijn ‘Vertoog over de ongelijkheid’ waarin hij poneert dat de jager-verzamelaar egalitair en in kinderlijke onschuld leven. De landbouwrevolutie, de verstedelijking en de staat beëindigden deze beschaafde oertoestand en bracht de mens behalve literatuur, filosofie en wetenschap ook de bureaucratie, staande legers, het patriarchaat en massamoord. In tegenstelling tot de visie van Thomas Hobbes ontwikkelt de maatschappij zich van goed naar slecht. Rousseau’s idealisme of optimisme geniet de voorkeur van het linkse politieke kamp en is in te vullen door een terugkeer naar de natuurtoestand. De hypothese van Rousseau is op niets gestoeld, hij was niet in staat om het verleden van 10.000 vroeger te onderzoeken. Nomadische groepen zijn niet per definitie egalitair, landbouwsamenlevingen hoeven zich niet per definitie te kenmerken door hiërarchie en privébezit en de eerste steden kenden weinig klassentegenstellingen, autoritaire heersers of krijgers. Toch duikt de hypothese vaak in de literatuur op.

.

Het optimisme wortelt in de idee dat de maatschappij maakbaar is. Die maakbaarheidsidee gaat terug op de Renaissance, de Verlichting en de Industriële negentiende eeuw. De Verlichting is mogelijk de belangrijkste van het trio: ze gaat een stap verder dan het magische, het symbolische en het occulte denken dat de Renaissance en het Humanisme genegen zijn. In de Verlichting ontspruit de kiem van de Industriële Revolutie. De Verlichting was niet zomaar 'filosofietje'. Het is een denken dat de totale samenleving wil veranderen en vertrekt vanuit de idee dat mensen elkaar 'aansteken'. De verlichtingsfilosofen geloven dat hun ideeën anderen 'verlichten'. Kennis komt iedereen ten goede. René Descartes hecht belang aan techniek en zou zich in onze eeuw, de 21ste, thuis voelen. Zijn ''Discours de la methode uit 1637 ligt aan de basis van de ''Encyclopédie die een eeuw later, in 1751 verschijnt. Beide werken focussen op arbeid en werktuigen, ambachtslui en werkplekken. Diderot schetst gereedschap en machines en breekt het eeuwenoude kennismonopolie van de ambachten. In de jaren zestig en zeventig van de eeuw ontwikkelt James Watt ‘zijn’ stoommachine en twee decennia later, in 1791, stimuleren het decreet d'Allarde en de Wet le Chapelier (genoemd naar de Bretoense en Jakobijnse advocaat Isaac Le Chapelier) de ondernemingsvrijheid. Het beginsel is nobel: 'Iedereen is vrij om de handel, het beroep, de kunst of het ambacht uit te oefenen dat hem goed dunkt.' Tegelijk schaffen deze verordeningen de ambachten met hun kennisoverdracht van vader op zoon af. Arbeidsstructuren zoals coalities, corporaties, ambachten en gilden die eeuwen de toegang tot een beroep belemmerden, verdwijnen. Tegelijk verdwijnt de sociale bescherming. Vakbonden en staken komen in het strafwetboek. Deze wet, de encyclopedie en de stoommachine begeleiden de rouwstoet van de ambachtslui naar het kerkhof en verwelkomen de fabriek en de machine. België schaft de Wet Le Chapelier af op 25 mei 1867. Tot die dag 'camoufleren' arbeidersorganisaties en vakbonden zich als ziekenfondsen, spaarkassen in herbergen of ‘onschuldige’ verenigingen. 
 
Tijdens de zeventiende en de achttiende eeuw groeit het idee van de wetmatigheden in de natuur én in de samenleving. De gedachte dat het menselijk gedrag te berekenen - mechanisch - is kan de wereld verbeteren. De theïstische, de bovennatuurlijke, middeleeuwse God die willekeurig ingrijpt - om te belonen en te bestraffen - ruimt plaats voor de deïstische God. Deze God is de schepper van alles, een mekanieker die zijn schepping zo inricht, dat ze zonder zijn bemoeienis draait. De ultieme metafoor omschrijft God als klokkenbouwer. Dit denken manifesteert zich in het vroeg liberaal economisch denken. In Frankrijk komt dit tot uiting in de fysiocratie van François Quesnay (1694-1774). Grondbezit en berekend individualisme liggen er aan de basis van rijkdom, succes en bestaansmiddelen. In Engeland leidt het tot de klassieke economie van Adam Smith die het onberekenbare natuurrecht en de goddelijke ordening (de onzichtbare hand) centraal stelt: arbeid als successleutel. Zo zijn beide economische systemen een reactie op het zero-sum game (wat de ene partij wint, verliest de andere), van het mercantilisme dat van de 16e tot 18e eeuw dominant was en welvaart haalt uit het edelmetaal, geroofd in de nieuwe wereld. Weinig van de onderstaande verlichtingsfilosofen maken de Franse Revolutie mee (op de drie laatste na).
 
.
 

'''♥ [https://www.youtube.com/watch?v=wQcEjBPYXi8 LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE VERLICHTING (28 min.).]'''

 
 .
 
 '''1.''' [[René Descartes]] (1596-1650) en het [[rationalisme]], [[logica]] en [[onderzoek]] in tegenstelling tot het elitaire (enkel de elite is in staat om te leren), het [[esoterisme]], de [[alchemie]], het symbolische en het [[magisch denken]]. '''[https://www.youtube.com/watch?v=CAjWUrwvxs4 FILM, 8.48 min.]'''
 
 .
 
 '''2.''' De onstuitbare honger naar feiten en kennis van de encyclopedisten [[Jean Le Rond d'Alembert]] (1717-1783) en [[Denis Diderot]] (1713-1784) en hun nieuwe bijbel: [[Encyclopedie de Diderot et d'Alembert|l'encyclopedie]]. '''[https://www.youtube.com/watch?v=5WafMMlNSb8 FILM 2.49 min.]'''
 
 .
 
 '''3.''' [[John Locke (filosoof)|John Locke]] (1632-1704) en het [[empirisme]]. '''[https://www.youtube.com/watch?v=bZiWZJgJT7I FILM, 9.14 min.]'''
 
 .
 
 '''4.''' [[Isaac Newton]] (1623-1723) en het oorzakelijk denken '''[https://www.youtube.com/watch?v=s2YZN2L700Q FILM, 53.38 min.]'''
 
 .
 
 '''5.''' [[Montesqieu]] (1689-1755) en de [[scheiding der machten]] '''[https://www.youtube.com/watch?v=gExrynQC4IU FILM, 4.22 min.]'''
 
 .
 
 '''6.''' [[Voltaire]] (1694-1778) en het recht op [[vrije meningsuiting]] en het [[deïsme]]. '''[https://www.youtube.com/watch?v=LAzKGkTIKpg&amp;list=PLkeO6Zg_ybk5ZE25Ub8W24yQAgPDEjrEh&amp;index=6&amp;t=29s FILM 12.15 min.]'''
 
 . 
 
 '''7.''' [[Jean Jacques Rousseau]] (1712-1778) over de [[opvoeding]] en zijn [[Emile, of Over de opvoeding|Emile]]. '''[https://www.youtube.com/watch?v=81KfDXTTtXE FILM 7.46 min.]'''
 
 .
 
 '''8.''' [[Jeremy Bentham]] (1748-1832) over het grootste geluk voor iedereen in een [[Panopticum (architectuur)|panoptische]] infrastructuur. '''[https://www.youtube.com/watch?v=Myal-NSlIGA FILM 4.01 min.]'''
 
 .
 
 '''9.''' [[Adam Smith]] (1723-1790) zet de verlichtingsideeën om in een economische theorie en lanceert in zijn ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' de '[[Onzichtbare hand|de onzichtbare hand]]'. '''[https://www.youtube.com/watch?v=ejJRhn53X2M FILM 6.43 min.]'''
 
 .
 
 '''10'''. [[Immanuel Kant]] (1724-1804) maakt een synthese van het bovenstaande in zijn &quot;Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?&quot; in 1784 als antwoord op een prijsvraag. Daarin zegt hij: 'Verlichting is het loskomen van de mens uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen zonder de ander. '''[https://www.youtube.com/watch?v=nsgAsw4XGvU FILM 8.12 min.]'''
 

.

.


;Hoofdpersonages van het absolutisme en de verlichting

.

&lt;gallery&gt;
File:Descartes_Discours_de_la_Methode.jpg|0. '''Voorpagina van Discours de la Méthode uit 1637.'''
File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|1. '''[[René Descartes]] (1596-1650).'''
File:Jean_Le_Rond_d%27Alembert,_by_French_school.jpg|2. '''[[Jean le Rond d'Alembert]] (1717-1783).'''
File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|3. '''[[Denis Diderot]] (1713-1784).''' 
File:Encyclopedie_de_D%27Alembert_et_Diderot_-_Premiere_Page_-_ENC_1-NA5.jpg|4. '''Eerste bladzijde van l'Encyclopedie.'''
File:John_Locke.jpg|5. '''[[John Locke (filosoof)|John Locke]] (1632–1704).''' 
File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|6. '''[[Isaac Newton]] (1643–1727).''' 
File:Montesquieu_1.png|7. '''[[Montesquieu]] (1689–1755).'''
File:Immanuel_Kant_(painted_portrait).jpg|8. '''[[Immanuel Kant]] (1724-1804).''' 
File:Atelier_de_Nicolas_de_Largillière,_portrait_de_Voltaire,_détail_(musée_Carnavalet)_-002.jpg|9. '''Voltaire (1694–1778).'''
File:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|10. '''Jean-Jacques Rousseau (1712-1778).''' 
File:Social_contract_rousseau_page.jpg|11. '''[[Het maatschappelijk verdrag]].'''
File:EmileTitle.jpeg|12. '''[[Emile, of Over de opvoeding]].'''
File:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|13. '''[[Madame de Pompadour]], minnares van [[Lodewijk XV]] streed tegen de [[Cesuur (geschiedenis)|censuur]] van l'Encyclopédie. Op haar tafel staat deel IV.'''
File:James_Watt_by_Henry_Howard.jpg|14. '''[[James Watt]] (1736–1819), uitvinder van de stoommachine.''' 
File:François_Quesnay.jpg|15. François Quesnay.
File:Smith_-_Inquiry_into_the_nature_and_causes_of_the_wealth_of_nations,_1922_-_5231847.tif|16. '''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'''.
File:AdamSmith.jpg|17. '''Adam Smith.'''
File:Louis_XIV_of_France.jpg|18. '''[[Lodewijk XIV]].'''
File:Koning_Louis_XV;_Hyacinthe_Rigaud.jpg|19. '''[[Lodewijk XV]].'''
File:Ludvig_XVI_av_Frankrike_porträtterad_av_AF_Callet.jpg|20. '''[[Lodewijk XVI]].'''
File:Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg|21. '''[[Marie Antoinette van Oostenrijk|Marie Antoinette]].'''
File:Women%27s_March_on_Versailles01.jpg|22. '''Vrouwen op de weg naar Versailles. Brood, geen taart!'''
File:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|23. '''[[Vrijheid, gelijkheid en broederschap]].'''
File:LouisXVIExecutionBig.jpg|24. '''Onthoofding van Lodewijk XVI op de Place de la Révolution, nu [[Place de la Concorde]].'''
File:Jacques-Louis_David_-_Marie_Antoinette_on_the_Way_to_the_Guillotine.jpg|25. '''[[Jacques-Louis David]] tekent Marie Antoinette op weg naar het schavot.'''
File:Exécution_de_Marie_Antoinette_le_16_octobre_1793.jpg|26. '''Executie van Marie Antoinette.'''
File:Robespierre.jpg|[[Maximilien de Robespierre|27. '''Maximilien-Marie-Isidore de Robespierre]] (1758-1794).'''
File:Gros_-_First_Consul_Bonaparte_(Detail).png|28. '''[[Napoleon Bonaparte]] (1769-1821).'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Waar halen pessimisten inspiratie? ==

[[File: Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg|thumb|550px|Het Fin de Siecle is een decadente periode tussen 1890 en 1914. Twee kernwoorden  - schoonheid en de dood in het vooruitzicht - duiken overal op, zoals in dit symbolische schilderij van Leon Spilliaert. Zijn 'Absintvrouw' uit 1907 toont het thema: jonge mooie vrouw is op het einde van haar leven, het leven is als een scheut absint (let op de arm) weggevloeid. De kleuren zijn al in de rouw: donkerblauw, zwart en paars.]]

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-R06610, Oswald Spengler.jpg|thumb||550px|Oswald Spengler]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=qPRn-XRLM_c '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: DE PESSIMISTEN (30 Min.)'''].

.

1651: [[Thomas Hobbes]] - geboren in 1588, bij de aanval van de Spaanse Armada op Engeland waarbij zijn moeder ongekende angsten kende - betoogt in zijn boek [[Leviathan (boek)|Leviathan]] dat de oertoestand van de mens eenzaam, arm, wreed en kort is. Iedereen vecht er tegen iedereen. Mensen zijn vals en egoïstisch, cynisch en berekend. Met deze [[Theologische]] vraag komt Hobbes tot deze probleemstelling: is de mens van nature goed of slecht? Goed en kwaad zijn begrippen die de mens, net zoals God, maakt om te vergelijken. Dieren kennen de kunst van het vergelijken niet in die mate als een mens. Hobbes is ondanks zijn lijfspreuk 'Fear and I were twins' optimistisch gesteld: de staat - een begrip dat zich in de tijd van Hobbes ontwikkelt - levert de instrumenten die de honger naar macht, roem en bezit in toom houden. Op dit moment geeft de rechterzijde van het politieke spectrum de voorkeur aan dit model: ze noemen het realisme. Anderen noemen het pessimisme of wantrouwen. Hobbes' en zijn volgelingen laten het verhaal over het ontstaan van de mens van het slechte naar het goede evolueren in tegenstelling tot Rousseau's volgelingen. Die zien de menselijke evolutie van goed naar slecht met de gedachte vroeger was alles beter. Beiden zijn in dit opzicht lineaire denkers: de geschiedenis voltrekt zich volgens een lijn, een glijbaan die je kan opklimmen (met veel moeite, maar als je de top bereikt, dan ben je er!) of kan afglijden (met veel plezier en gemak, om op te geven). Deze evoluties contastereren met de circulaire denkers zoals de Duitse [[Cultuurgeschiedenis|cultuurhistoricus]] [[Oswald Spengler]] (1880-1936), de vader van het [[cultuurpessimisme]]. Zijn voornaamste werk ''De ondergang van het Avondland'' schopt het tot een bestseller dankzij [[Elisabeth Förster-Nietzsche]], de zus van [[Friedrich Nietzsche]]. Het boek toont een cyclische [[Cyclustheorie|cultuurgenese]] die de ontwikkeling van samenlevingen vergelijkt met het ritme van het mensenleven of dat van de seizoenen. Een mens: geboren, groei, volwassenheid, bejaard, sterft. Dagen (24 uur), maanden (de verwijzing naar de maancyclus) en seizoenen (vormen samen een jaar en herhalen zich dan) doen iets gelijkaardigs. In de lente ontluikt nieuw leven, de zomerse bloei zorgt voor nakomelingen (zaad), een herfstige oude dag tot de winter (de dood) intreedt. Diverse wereldbeschavingen bewijzen Spenglers theorie: De [[Babylonië|Babylonische]], de [[Oude Egypte|Egyptische]], de [[Chinese oudheid|Chinese]], de [[Indische beschaving|Indische]], de [[Meso-Amerika|Indiaans-Mexicaanse]], de [[Klassieke oudheid|Grieks-Romeinse]] en de [[Arabieren|Arabische]], de [[Joden|Joodse]] en de [[Byzantijnen|Byzantijnse beschaving]]. Het boek en de theorie zijn een tegenreactie op het verlichtingsdenken dat een maakbaar Europa voor ogen ziet. Spencer voorspelt dat die rationele maatschappelijke structuur een einde kent. Kort voor zijn dood schrijft hij dat het Duitse rijk snel zal ophouden te bestaan.  

.

1884: De grilligheid en de ambivalentie van de negentiende eeuw dwingen kunstenaars, intellectuelen en politici op het einde van de eeuw tot een reflectie over de voorbije en aan gang zijnde industrialisatie. In Engeland publiceert [[Arnold Toynbee]] in 1884 zijn ''Lectures on the Industrial Revolution'' waarin hij de industrie als oorzaak aanduidt voor het '''morele verval''' van de arbeiderklasse. De technische en wetenschappelijke successen van de mechanisatie leiden tot het failliet van de traditionele ambachten en loodst vrouw en kind naar de fabriek waar ze nauwelijks weten welk product ze maken.

.

Op het einde van de eeuw is de tussentijdse balans niet florissant: de onmacht van de prille democratie (de juridische en sociale bevrijding van het individu blijkt – voorlopig - een illusie), het koloniaal beheer, de kapitalistische klassenjustitie, het elitaire stemrecht dat de gegoede klassen bevoordeelt, het lijden van het proletariaat… al deze pijnpunten brengen mensen sociaal en psychologisch in de war. Beloofde de [[Industriële Revolutie]] dan geen rijkdom en overvloed? Beloofde de onstuitbare techniek dan geen wereldwijd transport en een internationale economie? Ging het oneindige aantal uitvindingen niet afrekenen met armoede, hongersnood, epidemieën, kindersterfte en achterlijkheid? De negentiende eeuw heeft een [[Januskop]]: het succesverhaal van stoom, infrastructuur en amusement botst met sceptische en pessimistische stemmen vol wantrouwen. Niet iedereen begroet de vooruitgang met gejuich. 

.

De psychiater [[Sigmund Freud |Freud]], de filosoof [[Nietzsche]], schrijvers zoals [[Emile Zola]] en [[Oscar Wilde]], kunstenaars zoals [[Leon Spilliaert]] zijn er de gezichten van. Hun cultuurkritiek focust op het beest in de mens. Is de mens te beschaven? Achter het menselijke gezicht huizen de onderdrukte driften van Eros en Thanatos, de hysterie en de angst voor het anale. Het idee dat God dood is, duikt op bij Nietzsche en de evolutieleer van [[Charles Darwin]] botst met de Bijbel. Gods dood stelt de begrippen waarheid en cultuur en vooruitgang, modernisering en maatschappij in vraag. Die begrippen blijken geen product van het rationalisme en de Verlichting, maar een complot van tirannieke, gewelddadige machtsmensen: een roedel roofdieren, een ras veroveraars die de dwalende massa in hun klauwen houdt. De enige optie is de schoonheid van het sterven. Enkel de esthetica van de dood rest, nu de maatschappij een terminale patiënt blijkt. Het komt tot uiting in het [[Decadentisme|decadente]], de luxueuze overbeschaving vol [[estheticisme]], [[escapisme]] en het uiterlijke vertoon van het [[dandyisme]] (denk tegenwoordig aan Pim Fortuyn, Thierry Baudet, Theo Hiddema, Dries Vanlangenhove), vol [[Nihilisme (filosofie)|nihilisme]] (sociale mobiliteit is een idioot idee), [[misogynie]] (vrouwonvriendelijkheid vanuit het gevoel dat vrouwen vuil en neerslachtig zijn) en a-politieke gedrag (democratie leidt nergens toe). Deze opvallend geklede intellectuelen hebben de vileine commentaar klaar voor hun rivalen. Ze voelen zich tegelijk -hoe paradoxaal ook- verloren in hun eigen tijd en superieur tegelijk, ze zijn verheven en provoceren met dubbelzinnigheden, verwijzen graag naar de oudheid (vroeger was het beter) en gebruiken ironie. 

.

Het [[Fin de Siecle]] of het einde van een tijdperk - ook de [[Belle époque]] genoemd (denk aan het [[impressionisme]], de [[Jugendstil]], de cinematografie) - loopt van pakweg 1890 tot het einde der tijden: het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het zijn [[Narcisme|narcisten]]: ‘Een dandy leeft en slaapt voor zijn spiegel’ noteerde [[Charles Baudelaire]]. Toch is het narcisme niet te herleiden tot het individu, het omvat een hele cultuur (Christopher Lasch in 1978: ''The Culture of Narcissism'') en een narcistische cultuur legt de lat hoog.&lt;ref&gt;Mia Doornaert laat de Belle époque beginnen in 1870 en eindigen met de Tweede Wereldoorlog. Zo zie je dat er op de historische periodes marge kan zitten. Lees ook: JAN VAN HEEMST. ''Tussen gen en globe. Europese Cultuurgeschiedenis'', Ad. Donker, Rotterdam, 2012, p. 340 ev. Dat negatieve geluid van [[Arnold Toynbee]] uit het einde van de negentiende eeuw, contrasteert met de visie van T.S. Ashton die aan de vooravond van de zilveren jaren vijftig die hij publiceert in ''The Industrial Revolution, 1760-1830''. In dat boek uit 1948 benadrukt Ashton het positieve en de verworvenheden van de negentiende eeuw. Vgl. DE KOCK CATHERINE &amp; DE VUGT GEERTJAN. ''Waarom zijn er zoveel rechtse dandy’s?'' In: ''De Standaard'', 2 april 2019, p. D11.&lt;/ref&gt; 
 
. 

.

== Dialectiek ==

.

Het dialectisch denken of het denken in tegenstellingen haalt [https://www.youtube.com/watch?v=fSQgCy_iIcc&amp;t=173s Karl Marx] bij [https://www.youtube.com/watch?v=H5JGE3lhuNo Georg Wilhelm Friedrich Hegel]. 

;Voorbeeld 1:
Paul Ricouer ziet drie fasen in het lezen van de bijbel:
* These: als een ‘fantastisch boek’: naïef gelezen als een sprookje tijdens een miraculeuze kindertijd (story)
* Anti-these: Een ‘historisch boek’: de kritische lezing (history) met historische personages
* Synthese: Een ‘levensboek’: als antwoord op zinvragen over de toekomst, het nu en vroeger, hier en elders (transhistory)

;Niet dat er altijd een synthese komt...
* These: De Katholieke Middeleeuwen met de klemtoon op beelden
* Anti-these: De reformatie met de klemtoon op woorden
* Anti-anti-these: De contrareformatie en de barok
* Anti-anti-anti-these: het classisisme

;Voorbeeld 2:
* These: Het absolutisme van Lodewijk XIV
* Anti-these: De Verlichting en haar romantisch optimisme
* Synthese: De Franse Revolutie-idee (vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid) met gewelddadige leiders zoals Robespierre en Napoleon

;Voorbeeld 3:
* These: De Franse Revolutie
* Anti-these: De [[Restauratie (Frankrijk)|Restauratie]]
* Synthese: Het [[positivisme]] van [[Auguste Comte]]

;Voorbeeld 4:
* These: Het optimisme van de Verlichting
* Anti-these: Het pessimisme en het determinisme van het Fin de Siècle, het impressionisme
* Synthese: de dialectiek van Marx

;Voorbeeld 5:
* These: het kleuterkind met een goddelijke adoratie voor zijn vader
* Anti-these: de puber waarbij de vader een loser is
* Synthese: de jongvolwassene met een realistisch ouderbeeld

;Voorbeeld 6:
In de kunstgeschiedenis zijn er talloze voorbeelden van tegenstellingen die elkaar opvolgen: 
* Realisme en Impressionisme: Realisme is een kunststroming die zich richt op het weergeven van de werkelijkheid, terwijl Impressionisme  indrukken vastlegt.
* Barok en Rococo: Barok is een kunststroming die zich kenmerkt door dramatische effecten, terwijl Rococo zich kenmerkt door lichtere, meer decoratieve elementen.
* Kubisme en Futurisme: Kubisme staat voor geometrische vormen, het Futurisme zoekt beweging en snelheid.
* Romantiek en Realisme: Romantiek richt zich op emotie en verbeelding, het Realisme wil de werkelijkheid tonen zoals die is.
* Surrealisme en Dadaïsme: Surrealisme zoekt naar het onderbewuste, het Dadaïsme daagt de conventionele kunst uit.
* In de kunstgeschiedenis is er sprake van synthese wanneer twee tegenstellingen worden samengevoegd tot een nieuwe stijl. Een voorbeeld hiervan is het Postmodernisme, dat elementen van verschillende stijlen combineert.

.

.

== De Ist-familie telt (te) veel leden ==

.

[[Bestand:David Van Reybrouck.jpg|thumb|550px|[[David Van Reybrouck]] ziet kenmerken van het 21ste-eeuwse populisme in het socialisme uit de negentiende eeuw. Hij schrijft één lange redenering met als conclusie dat er in de kennismaatschappij aandacht nodig is voor laaggeschoolden. Dat komt de democratie alleen maar ten goede. Tien jaar na zijn lange redenering, in 2019, komt er het initiatief voor een [[Jezuïeten|Jezuïetenschool]] in [[Molenbeek-Saint-Jean|Molenbeek]] en kan Van Reybrouck een experiment aangaan in de Duitstalige gemeenschap.]]

[[Bestand:Jose_Ortega_y_Gasset.jpg|thumb|550px|[[Jose Ortega y Gasset]], geen optimist. Ortega is kritisch over de massa die hij definieert als gelijk ieder ander. De massamens is onbescheiden, zonder zelfkritiek en respectloos voor autoriteit en staat tegenover de elite. Ortega roept de aristocratie op om de leiding te nemen bij cultureel verval.]]

Aan de uitersten van het spectrum staan de optimist en de pessimist. Een ander spectrum is te vormen tussen de realist en de idealist. Tussenin liggen vele interpretaties van de geschiedenis. Belangrijk is de [[betrouwbaarheid]] van wat men beweert. Hoe kan je dit nagaan? Dat gebeurt via twee strategieën: [[Mediawijsheid|mediawijsheid]] en historische kritiek. Iedereen gaat aan de slag met de werkelijkheid en maakt er iets van op zijn eigen originele wijze. Enige waakzaamheid is echter geboden.

.

;1. De [[Optimistisch|optimist]]
* Is zonder meer optimistisch wat de toekomst betreft. Technologie zal ons redden, de wereld kent alleen maar vooruitgang. Een mooie passage uit [[Milan Kundera]]'s '''Ondragelijke lichtheid van het bestaan''' illustreert dit optimisme. Verder is Kundera geen typische optimist.

.

;2. De [[Pessimisme|pessimist]]
* Doemdenkers zoals: [[Louis-Ferdinand Céline]], [[Oswald Spengler]], [[José Ortega y Gasset]], [[Johan Huizinga]].

.

;3. De [[Marxist]] en de [[communist]]
* Van [[Karl Marx]] tot [[Raoul Hedebouw]].

.

;4. De [[populist]]
* Vertaalt de historische boodschappen in eenvoudige termen en gebruikt zijn verhaal voor een eigen gewin. [[Dictator (modern)|Dictators]] neigen vaak naar dit type. [[Pleidooi voor populisme|Een positieve invulling aan het begrip vinden we hier]].

.

{{Cquote|'''Hij (de populist) weet wat het volk wil, en dat moet volstaan. Daardoor duldt hij geen tegenspraak, daardoor  heeft hij een gloeiende hekel aan het debat. Het parlement, de grondwet, de gebruikelijke democratische procedures zijn voor hem eerder hindernissen dan politieke verworvenheden. In die betekenis is populisme in wezen antidemocratisch en antiparlementair; sommigen spreken zelfs van 'proto-totalitair'. Dit duistere populisme miskent het wezen van de democratie.'''|David Van Reybrouck}}

.

;5. De [[cartoonist]]
* Een standup comediën die van alles een grap maakt, mensen een spiegel voorhoudt door middel van een grap. Niet altijd in dank afgenomen. Denk aan de Bataclan en [[Charlie Hebdo]].

.

;6. De [[Relativisme|relativist]]
* Relativeert alles kapot. Problemen bestaan nauwelijks.

.

;7. De [[Structuralisme (sociale wetenschappen)|structuralist]]
* De structuren bepalen het denken. Individueel maakt een mens nauwelijks keuzes.

.

;8. De [[kapitalist]]
* Denkt alleen maar in economische modellen: leiders zijn managers, winners en een probleem los je op met een businesmodel. 

.

;9. De [[journalist]] en de [[columnist]]
* [[Stefan Zweig]]

.

;10. De [[illusionist]]
* Goochelaars en charlatans die aan de slag gaan met de werkelijkheid

.

;11. De [[Hyperbool (stijlfiguur)|hyperbolist]]
* Vergroot alles uit, overdrijft

.

;12. De [[realisme|realist]]
* 'tja. Die hebben we nog niet gevonden :-)

.

;13. De [[polemist]]
* Slaagt er in om partijen die hetzelfde nastreven in ruzie te steken. Zelf komt hij er ongezien mee weg. Een spreekwoord kenmerkt hem: 'Twee honden willen een been, de derde komt er mee heen.'

.

;14. De [[hedonisme|hedonis]], de [[narcist]], de [[egoïst]] en de [[Donald Trump|Trumpist]]
* Aarzelt niet om publiekelijk te liegen en benoemt alles wat hem of haar tegen de haren instrijkt [[fake news]]
* Denkt alleen aan zichzelf en gaat daarvoor over lijken?
* Houdt van zelfverheerlijking. 

.

;15. De [[perfectionist]]
* Streeft perfectie na ten koste van alles.

.

;16. De [[encyclopedist]]
* Verzamelt kennis, zoveel mogelijk objectieve kennis om op basis van deze 'ratio' gedegen beslissingen te kunnen nemen.

.

;17. De [[anarchist]], de [[andersglobalist]] en de [[activist]]
* Is te zien op manifestaties en betogingen. Roept en staat op de barricaden.
* Stelt het systeem in vraag, doorgaans op een speelse, ongevaarlijke manier.

.

;18. De [[negationisme|negationist]]
* Negeert toekomstige problemen (klimaatopwarming), of negeert wat er in het verleden gebeurde (holocaust). In sommige samenlevingen is negationisme strafbaar.

.

;19. De [[Ecologisme|ecologist]]
* Ziet ecologie als een religie.

.

;20. De [[royalist]]
* Is koningsgezind.

.

;21. De [[propagandist]] en de [[evangelist]]
* Tracht aanhangers te vinden voor zijn gedachtengoed via de publieke opinie, vaak is de info eenzijdig of verzonnen.
* Loopt over van bekeringsdrang.

.

;22. De [[sadist]]
* Houdt ervan om zijn tegenstanders te pijnigen. 

.

;23. De [[Nationalistisch|nationalist]]
* Nationalisme is een ideologie die de staat als historische eenheid ziet. Soms gaat dit gepaard met idee van exceptionalisme om de eigen identiteit af te grenzen tegenover anderen. 

.

;24. De [[Separatistisch|separatist]] 
* Separatisme streeft naar de terugtrekking uit een bestaande staat en het oprichten van een eigen.

.

;25. De [[Futurisme|futurist]]
* Probeert te voorspellen hoe de toekomst er zal uitzien.

.

;26. De simplist
* Stelt alles te eenvoudig voor.

.

;27. De [[Idealisme|idealist]]

.

.

;Aan de toog

'''VRAAG''': Moet ik al deze typetjes kennen?
 
'''ANTWOORD''': Uiteraard niet.

.

'''VRAAG''': Waarom voer je ze hier dan ten tonele?

'''ANTWOORD''': Omdat politieke debatten of monologen tegenwoordig vaak beginnen met het definiëren van de tegenstander, in plaats van het positioneren van het eigen zelf. Voor wie de debatten van op afstand volgt, klinkt dit abstract, maar een voorbeeld maak veel duidelijk. Als Wouter Beke (CD&amp;V) in [[de Zevende Dag]] opdaagt (3.02.2019) en onmiddellijk zegt hoe NVA en GROEN denken over de vraag die hij krijgt voorgeschoteld, getuigt dit van [[framing]], iets wat doorgaans de media wordt verweten. Het is een techniek die de laatste jaren zijn intrede deed, het is een vorm van stereotypering waar de [[democratie]] niet bij gebaat is. 

.

'''VRAAG''': Een beetje zoals [[Anuna De Wever]] niet weet of ze een man of een vrouw is?

'''ANTWOORD''': Inderdaad, je hoeft de wereld niet in categorieën op te delen. Anuna zegt: Als ik weet en ervan overtuigd ben dat ik mezelf ben - ik ben Anuna - dan volstaat dat. Niemand hoeft mij te definiëren.

.

'''VRAAG''': Maar hoe weet je dan met wie/wat je te doen hebt? Zo is er toch geen duidelijkheid meer? 

'''ANTWOORD''': Waarom zou dat moeten? Waarom wil je duidelijkheid?

.

'''VRAAG''': Ik ben eigenlijk op zoek naar de [[waarheid]]. Dat lijkt me een beter begrip.

.

'''ANTWOORD''': Zou de geschiedenis de waarheid kunnen brengen? Is waarheid geen begrip waar [[priesters]] of andere religieus geïnspireerde mensen van houden? Geschiedenis is een wetenschap en die houdt zich bezig met 'betrouwbaarheid' van informatie. Hoe dat in elkaar zit, leg ik je hieronder uit. 

.

.

== Schema ==

.

[[File:Karl_Marx_001.jpg|thumb|550px|[[Karl Marx]] ontwikkelt zijn geschiedenisvisie volgens de [[dialectiek]] van zijn voorloper [[Hegel]]: [[These-antithese-synthese|these, antithese en synthese]]. Weber is evenzeer een 'dief': hij ontleent de begrippen aan Fichte die ze op zijn beurt stal bij Kant. Hegel streeft naar een totaalconcept van wetenschap en godsdienst, esthetica en filosofie en bekijkt de werkelijkheid als een proces van tegenstellingen, geen statisch zijn en drukt dit uit met 'aufheben' wat optillen, afschaffen en bewaren betekent. These, antithese en synthese? [http://ondemand-pdl.lwc.vrtcdn.be/legacy/radio1/11_proletariersallerlanden-snip_hi.mp3 Luister hier naar een erg interessante radio-bijdrage over Marx] of [https://www.youtube.com/watch?v=9FaOKNpAiIM bekijk deze reportage].]]

.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Visies op geschiedenis !! Pessimisme !! Optimisme !! [[Dialectiek]]
|-
| '''Wie maakt ze?''' || [[Louis-Ferdinand Céline|L.F. Céline]] || [[Milan Kundera|M. Kundera]] || [[Karl Marx|K. Marx]]
|-
| '''Richting''' || Circulair || Lineair || Spiraal
|-
| '''Resultaat''' || Doemdenken || Vooruitgangsdenken || Determinisme
|-
| '''Gevolgen''' || Ironie, cynisme|| Vrijheid, verantwoordelijkheid || Strijd
|-
| '''Doel''' || Doelloos || Groei || Klasseloze staat
|-
| '''Motor''' || Domheid || [[Verlichting (stroming)|Verlichting]] || Economie &amp; het [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Wikipediaklas/Sociaal_Cultureel_Werk|middenveld]]
|}

.

.

== Objectiviteit? ==

.

;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Grey square optical illusion.PNG|thumb|Vierkant A heeft precies dezelfde grijskleur als vierkant B ([[:file:Same_color_illusion_proof2.png|bewijs]])
Bestand:Grid illusion.svg|thumb|Flikkerend rooster. Het lijkt of er zwarte vlekken verschijnen
Bestand:Gradient-optical-illusion.svg|thumb|De grijze balk heeft overal dezelfde kleur
Bestand:Tribar.png|thumb|De [[Penrose-driehoek|driehoek van Penrose]]. Een driedimensionale figuur die niet kan bestaan
Bestand:Onm_kubus2.png|Onmogelijke kubus
Bestand:Impossible staircase.svg|Oneindige trap
File:Blivet.png|[[Blivet]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''GESCHIEDENIS ALS CONSTRUCTIE''' =

[[File:Kortrijk-Groeningemonument.jpg|thumb|right|550px|Kortrijk, Groeningemonument uit 1906 (beeldhouwer Godfried Devreese). In [[Vlaams-nationalistische]] kring symboliseert deze slag de [[taalstrijd]]. De [[Vlaamse Gemeenschap]] riep in [[1973]] 11 juli als [[feestdag van Vlaanderen]] uit.]]

.

Geschiedschrijving is, net als het nieuws, onderhevig aan trends. Het is niet zo dat de ‘geschiedenis’ het verleden objectief in beeld brengt. Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Zo is het resultaat van hun denkwerk verschillend. 'Al zolang ze bestaat, heeft de geschiedschrijving een ingewikkelde band met de politieke macht' schrijft [[Anne Morelli]] in haar boek ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië.'' Jacques R. Pauwels heeft het iets recenter over ''De grote mythen van de moderne geschiedenis.'' Hij steekt van wal met 'Mythen zijn geen leugens' maar fantasieverhalen met een kern van waarheid. Mythes bevatten 'een kern van historische werkelijkheid maar dienen niet om die werkelijkheid uit de doeken te doen. Ze streven ernaar mensen te socialiseren, hen met de stand van zaken in hun maatschappij tevreden te stellen of minstens te verzoenen, ook - en vooral - wanneer er eigenlijk goede redenen bestaan om ontevreden te zijn met de status quo en verandering te willen, eventueel zelfs radicale, revolutionaire verandering.'&lt;ref&gt;JACQUES R. PAUWELS. De grote mythen van de moderne geschiedenis. Epo, Berchem, 2019, p. 7-8.&lt;/ref&gt;

.

.

== Geschiedenis en macht ==

.

Het lijkt op wat Morelli schrijft: 'Vanaf de oudheid heeft de historicus de machtshebbers bezongen, hun veroveringen gelegitimeerd, vanuit het verleden hun identiteit bepaald en hun voorouderlijke deugden verheerlijkt. De historicus gaf de natie zijn wortels. Te vaak vergeten we dat de historicus buiten zijn onderzoek kan. De historicus is een kind van zijn tijd, heeft zijn aandachtspunten en zijn blinde vlekken, zijn sympathieën, banden en kent de dingen waar hij beter niets over schrijft. De historicus is soms een militant of een machtsdienaar. Zo ‘maakt’ hij -bewust of onbewust - het verleden. Dé voorbeelden vinden we in de 19de eeuw, toen de [[Romantiek (stroming)|romantiek]] naar de ziel van het volk zocht, ter onderscheid met anderen. Historici zochten de ziel en vonden ze in het verleden vol 'feiten' die, met de nodige rangschikking en interpretatie, voor deze identiteit zorgden. Deze 'mythen' toonden dat bodem en ras in een ver verleden al onze identiteit vormden.'&lt;ref&gt;MORELLI ANNE (Ed.). ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië''. Epo, Berchem, 1996, pp. 7-21.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== Anne Morelli ===

.

Aanvankelijk werd het boek van [[Anne Morelli]] verspreid onder de titel ''Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie.'' In enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek historische en politieke reacties uit. Het magazine ''Front National de Belgique'' beschuldigde het boek de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam van de Belgen te besmeuren. Zo argumenteert FNB: 'Het maakt ons verleden en onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreem rechts gebruikte de argumenten in haar pamfletten. 

.

.

=== Kortrijk 1302-1902 ===

.

[[Johan Tollebeek|Jo Tollebeek]] en Tom Verschaffel ontmaskeren in de ''[[Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging]]'' de mythe van de veldslag op 11 juli 1302 waarin een leger van Vlaamse ambachtslui het Franse ridderleger op de [[Groeningemonument|Groeningekouter]] verslaan. 'Deze veldslag kaderde in het verzet van (een gedeelte van) Vlaanderen tegen de veroveringsdrang van het Frankrijk van [[Filips de Schone]]' schrijven ze. Vanaf het midden van de negentiende eeuw komt de benaming [[Guldensporenslag]] in zwang en doet de naam denken aan een romantische tijd vol heroïsche vrijheidsdrang tegen een reeks van vreemde onderdrukkers: de Fransen (1302), de Spanjaarden (de [[Geuzen (Tachtigjarige Oorlog)|Geuzentijd]]), de Oostenrijkers ([[Jan de Lichte (bendeleider)|Jan de Lichte]]) en de Nederlanders. [[Hendrik Conscience]] is niet de eerste die 1302 onder de aandacht brengt; toch is het zijn ''Leeuw van Vlaenderen'' die zich vanaf [[1838]] in het Vlaamse bewustzijn nestelt, zonder dat die in tegenspraak is met de vaderlandsliefde voor België. Naarmate de Vlaamse Beweging evolueert, verschuift de betekenis van de Guldensporenslag.

.

.

=== Vier keer feest ===

.

De symbolenstrijd bereikt een hoogtepunt in Kortrijk in 1902, bij de zeshonderdste verjaardag. De voorbereidingen beginnen in 1891 en [[Guido Gezelle]] schaarde zich achter het initiatief. Omwille van de ideologische twisten onder de organisatoren worden uiteindelijk vier feesten gehouden: op 13 juli organiseert de Vlaamsche Volksraad een eerste manifestatie; diezelfde dag betoogt het liberale Vaderlandsch Comiteit; op 17 augustus volgt het feest van de katholieken; en nog eens veertien dagen later trekken de socialisten -met tweetalige slogans (&quot;De strijd van Kortrijk was een strijd tegen de rijken&quot;)- door de Kortrijkse straten. Door de strubbelingen raakt het standbeeld voor de Groeningekouter niet tijdig klaar; het zou in 1906 worden onthuld. De cultus van 1302 is sedert 1973 officieel: 11 juli is de feestdag van de [[Vlaamse Gemeenschap]].

.

.

== Ideologie ==

.

Vertrekkend van dit soort ideeën verspreidden schoolboeken in het verleden een patriottische geschiedenis en het nationaal gevoel. Ook al kende België weinig geschiedenis-catechismussen, toch herhaalden schoolboeken generatie na generatie clichés en stereotypen die tonen dat België ten tijde van Jules Caesar een identiteit bezat. 
De historicus [[Eric Hobsbawm]] beschreef de geschiedenisvervalsers en stelt dat 'geschiedenis de grondstof is voor nationalistische, etnische of fundamentalistische ideologieën, zoals de papaver dat is voor de heroïneverslaafde.' 

.

=== I. Nationalisme ===

[[Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png|thumb|550px|'''732_TECHNOLOGIE MAAKT HET VERSCHIL''' Carl von Steuben, of is het Charles Auguste Steuben? (1788–1856) schildert in 1837 de [[Slag bij Poitiers (732)|Slag bij Poitiers]] in een Romantische versie. De slag is bekend omdat de [[Stijgbeugel (voetsteun)|stijgbeugel]] de doorslag geeft. [[Franken (volk)|Frankische ruiters]] ondervinden dat ze vast in het zadel zitten om hun bijlen en tweesnijdende zwaarden rond te zwaaien, zonder evenwichtsverlies. Haaksperen drukken de Moorse schilden weg zonder dat ze van hun paard vallen. Het schilderij hangt in [[Versailles (paleis)|Versailles]]. De stijgbeugel was niet nieuw, de [[Hunnen]] gebruikten die eerder. Voor de Brit [[Edward Creasy]] is deze slag één van de vijftien belangrijkste uit de wereldgeschiedenis. Hij beschreef dat in zijn boek ''The Fifteen Decisive Battles of the World'' uit [[1851]]. Klopt het dat aldus [[Bart de Wever]] - dixit Europajournalist [[Paul Goossens]] - hier de de [[Canon]] van de Vlaamse / Europese geschiedenis begint met de installatie van een vijand: de oprukkende [[Islam]]?  Goossens schreef daarover in [[De Standaard]] het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt;]] 

Als het aan [[Bart de Wever|Bart De Wever]] ligt, begint de [[Canon]] van de Vlaamse / Europese geschiedenis met de installatie van een vijand: de oprukkende [[Islam]], verslagen in 732 bij Potiers. Europajournalist [[Paul Goossens]] schreef daarover in [[De Standaard]] het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd. Niet het [[Verdrag van Rome]], wel de slag van Potiers in 732 zou, volgens De Wever, die in deze een doorslagje van die van radicaal-rechts is, het echte begin van een verenigd Europa zijn. Volgens die canon moeten [[Robert Schuman]] en [[Jean Monnet]] als [[Founding Fathers|fouding fathers]] de plaats ruimen voor de Frankische krijgsheer [[Karel Martel]], bastaardzoon van [[Pepijn van Herstal]] en cultfiguur van extreemrechts. Tegelijkertijd wordt [[Auschwitz (concentratiekamp)|Auschwitz]] tot een [[Auschwitz (stad)|Pools provinciestadje]] gedegradeerd en krijgt de Europese eenwording een een radicaal andere inspiratiebron. De [[Europese burgeroorlog]] en de [[Holocaust]] verdwijnen op de achtergrond, de islamitische andere wordt nu de raison d'etre van de eenheid. Een verleden van [[kruistochten]] en [[Reconquista (Iberië)|reconquista's]] wordt weer actueel. Daarmee ligt de Europese identiteit in de voor [[Vlaams-nationalisme|Vlaamse nationalisten]] vertrouwde antagonistische bedding. Als het Vlaamse wij een smoel kreeg, is het omdat het zich tegen de Belgische &quot;vijand&quot; kon afzetten. &quot;Het is een onmiskenbaar feit&quot; schrijft De Wever, &quot;dat een externe vijand een zeer tastbare en doorslaggevende rol kan spelen in identiteitsvormingsprocessen.&quot; In zijn recept voor Europa zit het er allemaal in: meer Potiers en de promotie van de politieke islam tot uitverkoren Europese vijand' en een minder prominente aanwezigheid van de [[Holocaust]].
'Is dat een radicaal-rechts verhaal?' vraagt Goossens zich af. 'Ongetwijfeld, maar niet voor De Wever. Voor hem is de Koran geen license to kill en is er geen sprake van botsende beschavingen, wel van een conflict over het voortbestaan van de moderniteit. Het zal de radicalen een zorg zijn. Hun memes en vlaggen zijn immuun voor subtiel denken. Voor De Wever daarentegen draait het allemaal rond de moderniteit. Daarom de noodzaak van een leidcultuur met de verlichting als kompas. Dat klinkt mooi, maar het valt op dat het conservatieve orkest de verlichting pas begint af te stoffen als de moslim in de buurt is. Als het over ongelijkheid, mensen in nood op de Middellandse Zee en de inspiratie van de Europese Unie gaat, stopt die muziek. De Wever houdt niet van half werk. Omdat een identitaire beweging niet zonder vijand kan, heeft hij er meteen twee in de aanbieding: de politieke islam dus en de ‘postmodernisten en cultuurrelativisten’. Dat nihilistische volkje sleurde Europa in een spiraal van identitaire zelfdestructie, cultiveerde de zelfschaamte en hypothekeert een groot verhaal over een mythisch verleden. Pas als met die binnenlandse vijand is afgerekend, kan de externe vijand worden aangepakt en ontstaat er ruimte voor Europese trots en kan met een luid ‘Europa is van ons’ het afscheid van Auschwitz afgekondigd worden.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== II. Media en propaganda ===

[[Bestand:Honoré_de_Balzac_(1842)_Detail.jpg|thumb|right|550px|Had [[Honoré de Balzac]] gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'?]]

.

==== Media indoctrinatie ====
Voor ideologieën is het verleden essentieel en wie er geen heeft, kan het uitvinden. [[Jacques Pauwels|Jacques R. Pauwels]] voegt een tweede ideologie toe. Hij stelt dat het triestig is gesteld met het historisch besef (lees: de kritische geest) en dat de media, veel meer dan het onderwijs ons doordringt van een eindeloze reeks mythes. Mythes zijn geen leugens, maar fantastische verhalen met een kern van waarheid. Naast het onderwijs kwamen het internet, de tv en de film en de sociale media. Die voegden - in het beste geval - een kennislaag aan het (ideologische) geschiedenisonderricht toe, in het meest barre geval namen ze de onderwijs-rol gewoon over of schelden sociale media er over heen. Waarom zijn die media zo ijverig bezig om ons de geschiedenis te leren kennen? Essentieel om dit te begrijpen, is dat die media heel vaak privé-eigendom zijn van superrijken. [[Noam Chomsky]] maakte die analyse al eerder. En dat er een verband bestaat tussen de media en hun eigenaars wordt doorgaans niet vermeld. Als media ter sprake komen, dan worden die vaak opgevoerd als de waakhond van de democratie, niet als propagandakanalen van multinationals en holdings. Dat deze één procent-elite (die negentig procent van alle rijkdom in haar zakken heeft) niet graag in de belangstelling staat, spreekt voor zich. Daarom zwijgen historische films over de steun die Hitler genoot van Duitse en Amerikaanse (jawel!) industriëlen en bankiers. Net omdat die één procent bang is voor een objectieve kijk, controleert ze de verhalen die ze de wereld instuurt en welke niet. Dit soort selectiviteit zien we bijvoorbeeld bij de betekenis die documentaires geven aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Echter, meer dan om Tokyo op de knieën te dwingen, waren de honderdduizenden slachtoffers bedoeld om Moskou te intimideren. Daarom is onze kennis over de Tweede Wereldoorlog ook een Hollywoodproduct waarbij D-day belangrijker is dan wat er in Stalingrad gebeurde. Het zijn de bevoorrechten en de winnaars en niet de underdog of de slachtoffers die de geschiedenis maken. Had [[Honoré de Balzac]] gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'? Ongetwijfeld. En daar is de één-procent-elite zich van bewust. Daarom leidt hun entertainment de aandacht af van waar het werkelijk om draait, namelijk dat rijken rijker worden en armen armer worden. Hun media slagen erin om de kapitalistische kritiek te fnuiken door bijvoorbeeld te eenzijdig te focussen op Hitler als grote schuldenaar van wat er tussen 1939 en 1945 gebeurde en niet op wie centen verdiende aan de oorlog, de wapenhandelaars, de wapenindustrie, [[Hugo Boss]] die de kledijlijn voor de Nazi's uitdacht of Bekaert uit Zwevegem (die na de oorlog de Sociale Hogeschool, het latere Ipsoc, ruimsubsidiërde) die de prikkeldraad voor de kampen leverde. Het kapitalisme heeft een vooral verborgen geschiedenis die nauwelijks onder de aandacht komt en verbergt hoe rijken rijker worden. Wie dit wil begrijpen of minstens wil analyseren kan bij de kritische geschiedschrijving terecht.

.

==== Propaganda ====

In de twintigste eeuw onderzoeken communicatiewetenschappers de mediabeïnvloeding door middel van gedragsonderzoek, diepte- en waarnemingspsychologie, marketing en de metafoortheorie, taal en machtsmechanismen. In 1937, kort na de machtsovername van Hitler in Duitsland (1933) formuleert het Amerikaanse Institute for Propaganda hoe propaganda werkt.

.

1.	'''Plain Folks Appeal''': gebruik realistische situaties die iedereen herkent, wees betrokken op volkse thema's;

.

2.	'''Bandwagon Appeal''': als iedereen achter dezelfde kar loopt, moet de boodschap die de kar verspreidt wel juist zijn. Als iedereen in de rij staat voor een ijsje, zijn ze per definitie lekker. We kennen voorbeelden van zelfstandigen die in die optiek de kunstmatige klant creëren;

.

3.	'''Misleading Numbers''': gebruik desnoods misleidende cijfers, nuanceer harde feiten;

.

4.	'''Transfer''': gebruik vlaggen, wapenschilden, titels, uniformen, symbolen… iedereen herkent ze;

.

5.	'''Celebrity''': verwijs naar beroemdheden, namen en autoriteiten, uit het heden en het verleden, prijs de 'comming man' als het voorbeeld voor de toekomst. Deze leider zal ons redden;

.

6.	'''Glittering Generalities''': grootsprakerige algemeenheden zorgen voor positieve connotaties;

.

7.	'''Stereotyping''': scheldgedrag herleidt tegenstanders tot karikaturen, maak er een cliché van;

.

8.	'''Call to Action''': Roep op tot actie zodat mensen niet langer hun schouders ophalen maar zich inzetten en gewaardeerd voelen;

.

9.	'''Card-Stacking''': schik de kaarten op een andere wijze, bepaal de volgorde van de presentatie. Hou kaarten achter de hand en speel ze uit indien nodig of hou kaarten achter en verzwijg. 

.

.

=== III. Veiligheid en angstcultuur ===

[[Bestand:Chernobyl_Hotel_with_reactor_in_background.jpg|thumb|right|550px|De kernramp van Tsjernobyl maakte [[Ulrich Beck]]s publicatie uit 1986 over de [[Risikogesellschaft|risicosamenleving]] tot een bestseller in Duitsland.]]

Een derde ideologie focust op wat [[René Munnik]] in zijn boek 'Geweldig' de 'veiligheidsideologie' noemt. Zijn er objectieve redenen om aan te nemen dat onze werkelijkheid zo onveilig is? Of zijn we gewoon gevoeliger voor onveiligheid? [[Ulrich Beck]] spreekt in 1986 over de [[Risikogesellschaft|risicosamenleving]]. 

.

Zijn boek ''Risikogesellschaft: Auf dem Weg in eine andere Moderne'' (Risicomaatschappij: op weg naar een andere moderniteit) kreeg door de kernramp van Tsjernobyl de status van een bestseller en werd snel in het Engels vertaald. Het begrip wijst er ''niet'' op dat onze tijd gevaarlijker is dan vroeger. Gezien de levensverwachting, de technologie en de welvaart leven we veiliger dan ooit: ziektes en hongersnoden, natuurrampen en epidemies hebben we achter ons gelaten. Met de risicosamenleving wijst Beck op: 

.

1. de risico's (kernrampen, klimaatsverandering) zijn veroorzaakt door de neveneffecten van onze hoogtechnologische en welvarende, onze moderne en verlichte samenleving (die alles beheersbaar zou houden).

.

2. risico's, zowel reël en vermeend nodigen uit tot een angstcultuur als propaganda, als ideologie of als ultieme utopische preventie waarbij alles onder controle te houden is.

.

3. de risico's zijn er om te blijven. Wie nog geboren moet worden kan last krijgen.

.

4. de risico's zijn niet lokaal, maar wereldwijd.

.

5. de risico's treffen alle klassen, elk ras, alle leeftijden en sekses

.

6. de risico's zijn onzichtbaar. Alleen deskundigen merken ze op.&lt;ref&gt;Zie RENE MUNNIK (Ea.). ''Geweldig! Over de vanzelfsprekendheid van geweld.'' Valkhof Pers, Nijmegen, 2005, p. 7-11.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== IV. Complottheorieën ===

(...)

.

.


;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG|Resten van [[Goedendag (wapen)|goedendags]] in het museum
Bestand:Paardenhangertje_van_Gwijde_van_Namen_Kortrijk_1302__9-01-2010_14-22-14.JPG|Paardenhangertje van [[Gwijde van Namen]]
File:Battle_of_Courtrai2.jpg|De [[Guldensporenslag]], tot de negentiende eeuw vergeten, daarna vanonder het stof. Met een doel.
File:Nicaise de Keyser04.jpg|Voorstudie van de slag door [[Nicaise de Keyser]].
File:Guido_Gezelle.jpg|Guido Gezelle (1830-1899)
File:Hendrik_Conscience.jpg|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883)
File:Leeuwvanvlaenderen.gif|De Leeuw van Vlaanderen verscheen in 1838
File:Groeningepoort.jpg|Groeningepoort in Kortrijk
File:Kortrijk_Groeningeabdij_museum.JPG|Museum [[Kortrijk 1302]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Morele paniek en fake news ==

.

[[Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg|thumb|right|550px|De [[heksenprocessen van Salem]] in Amerika begonnen in [[1692]] en resulteerden in zeker 24 ter dood veroordelingen. Pas toen vooraanstaande mensen beschuldigd werden van hekserij, stopten de processen en verdween de morele paniek.]]

[[Bestand:Deep_throat_PD_poster_(restored).png|thumb|right|550px|In deze film is de vrouwelijke seksualiteit het thema. Er werden eindeloos veel processen gevoerd over deze film, die er uiteindelijk toe leidden dat hij in 23 Amerikaanse staten werd verboden. De film was verboden in het Verenigd Koninkrijk tot het jaar 2000. In Nederland kon de film worden vertoond, maar uitsluitend aan meerderjarigen en in bioscopen met minder dan 50 zetels.]]

[[Fake news]] kan leiden tot [[morele paniek]]. Dat weten [[Demagogie|demagogen]] goed. [[Morele paniek]] is een buitenproportionele, vijandige en gemediatiseerde reactie op een situatie of technologie, een persoon of groep, die waarden en normen lijken te bedreigen. Het begrip verklaart maatschappelijke angstreacties die niet in verhouding staan tot de ernst, het risico, de schade of de dreiging. Morele paniek is een sleutelbegrip uit de [[sociologie]] en [[criminologie]] en zou voor het eerst gebruikt zijn door [[Marshall McLuhan]] in [[1964]]. [[Jock Young]] introduceerde het in [[1971]] in de [[criminologie]] en [[Stanley Cohen (socioloog)|Stanley Cohen]] zorgde voor bekendheid. In zijn klassieker ''Folk Devils en Moral Panics'' uit [[1973]] beschrijft hij de jeugdbendes, de ‘[[Mod (subcultuur)|Mods]]’ en de ‘[[Rockers]]’.

[[File:Waarom geloof jij fake news.webm|thumb|550px|Waarom geloof jij fake news? - [[Universiteit van Vlaanderen]]]]

.

.

=== Fasen ===

.

Morele paniek is gefaseerd en begint met een stereotiepe en overdreven voorstelling van een gebeurtenis. Daarna wordt die geassocieerd met soortgelijke gevallen en gepresenteerd als symptomatisch voor een maatschappelijk probleem. Vervolgens wakkeren doemscenario’s de angst aan en escaleert het tot er justitiële, politionele of juridische maatregelen komen. Soms ebt de paniek na een tijd weg, soms duurt de golf zo lang dat het zelfbeeld van de samenleving verandert.
Voor de samenleving maakt het weinig uit of de oorzaak wel of geen hersenschim is. Hier geldt het [[Thomas-theorema]]: ''als mensen situaties als werkelijk definiëren, zijn zij werkelijk in hun gevolgen''. Niet de situatie zelf, maar de perceptie geeft de doorslag.

.

.

=== Voorbeelden? Legio! ===

.

* [[Satanisch ritueel misbruik]].

.

* De [[heksenjacht]] en de processen zoals die in [[Heksenprocessen van Salem|Salem]].

.

* De gevolgen van [[Masturbatie#Masturbatie in vroeger eeuwen|masturbatie]].

.

* De paniek die in [[1938]] ontstond door ''[[The War of the Worlds (hoorspel)|The War of the Worlds]]'' [[The War of the Worlds (hoorspel)|The War of the Worlds]] was een hoorspel van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatre on the Air. Het werd berucht door de enorme massahysterie die het in de VS veroorzaakte. Luister hier: [http://sounds.mercurytheatre.info/mercury/381030.mp3 War of the Worlds].

.

* De zorgen over genetisch gemanipuleerde voeding.

.

* De invloed van televisiegeweld of in games zoals in [[Canis Canem Edit]] en de [[Grand Theft Auto (computerspelserie)|GTA]]-reeks.

.

* Imitatiegedrag van jongeren bij het zien van [[pornografie]] zoals in de film ''[[Deep Throat (film)|Deep Throat]]'', [[drugs|druggebruik]], voetbalvandalisme

.

* In de zomer van [[1984]] rapporteerden kranten na een dodelijke vechtpartij op het strand van Egmond in Nederland over het ‘kustgeweld’, de ‘geweldsgolven’ en ‘-explosies’, ‘uitbarstingen’ en ‘epidemieën van geweld’, alsof het natuurverschijnselen waren. De paniek kreeg ook de politie, justitie, de horeca en het lokale bestuur in zijn greep en ebde na enige tijd weg. 

.

* De mediareactie en die van de overheden na de [[aanslagen op 11 september 2001]] en de [[Terroristische aanslagen in Madrid van 11 maart 2004|aanslagen in Madrid]] en [[Terroristische aanslagen in Londen van 7 juli 2005|London]]. In hun representatie van ‘het’ terrorisme dragen overheid en media bij tot paniek omdat ze onnodige angst zaaien door burgers vertrouwd te maken met terroristische dreigingen. Dit simplisme brengt de moeizame interetnische verhoudingen opnieuw onder spanning en leidt de aandacht af van oorlog of genocide.

.

* De negentiende-eeuwse angst om levend begraven te worden, leidde in [[1868]] tot het patent op de lijkkist met een ladder voor een uitvinder uit [[New Jersey]].

.

* In het Engelse [[Middlesbrough]] worden in 1987 121 kinderen uit hun huizen geplaatst na misbruik. Artsen gebruikten de techniek 'reflex anale oprekking' waarbij ze de billen uit elkaar schuiven en de anus bestuderen. Later bleek de techniek onwetenschappelijk en met de meeste kinderen was niets aan de hand.

.

* De angst voor de atoombom tijdens de koude oorlog.

.

* De angst voor ongrijpbare vijanden zoals [[al-Qaeda]], [[fijnstof]], [[dioxine]], [[zendmast]]en.

.

* [[Opération Lune]].

.

* De [[Guldensporenslag]] en [[Hendrik Conscience]] in 1836 en in 1902.

.

.

= '''BETROUWBAAR''' =

[[Bestand:Van_Olden_Barneveldt_Verhoeven_1619.gif|thumb|right|550px|[[Abraham Verhoeven]], een prille 'gazettier' besloot zijn artikels in de Antwerpse krant de [[Nieuwe Tijdinghen]] met het zinnetje &quot;Oft waer is, sal den tydt leeren.' De auteur waarschuwt zo zijn lezers in de vroege zeventiende eeuw voor te hoog gespannen verwachtingen inzake de betrouwbaarheid van zijn schrijfsel. Het bericht is nog relevant. De illustratie vertelt het 'Verhael hoe ende in wat manieren den heere Johan Van Olden-Barneveldt, Advocaet van Hollandt ende den Vrieslant/ is Onthalst gheworden smaendachs voor noen den xiij Mey Anno Duisent zes hondert neghen-thien; T'hantwerpen/By Abraham Verhoeven/op de Lombaerde Veste/inde gulde Sonne, 1619.']]

.

{{Cquote|'''Door de fragmentarisering van alle kennis is de beleidsvorming er natuurlijk eenvoudiger op geworden. De hooggespecialiseerde takken van moderne wetenschap zijn zo ondoorzichtig geworden dat de mensen die daarin werkzaam zijn, noodgedwongen tot hun dertigste of langer door moeten studeren tot ze kunnen toetreden tot de nieuwe geestelijkheid. Een lange leertijd hebben ze allemaal, maar dat betekent nog niet dat ze het altijd eens zijn over de beste aanpak. De SARS-CoV-2-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de onenigheid onder experts zich zelfs kan uitstrekken tot schijnbaar simpele beslissingen, zoals over het gebruik van een mondkapje. Eind maart 2020 (de pandemie was drie maanden oud) adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie daar nog tegen, tenzij een persoon was besmet, en pas begin juni werd dat advies bijgesteld. Hoe kunnen mensen zonder specialistische kennis daarin partij kiezen of wijs worden uit debatten die vaak eindigen met het intrekken of ontmantelen van claims die daarvoor nog allesbepalend waren?'''|[[Vaclav Smil]]}}


.

Wat de betrouwbaarheid van deze encyclopedie betreft, daar gaan we even klassikaal door. We nemen een schrijfstok of een [[Griffel (schrijfstift)|griffel]] en een schrijfplank, een [[Lei (schrijfplank)|lei]] genaamd. We noteren drie vragen, het antwoord erop hoor je in de les.

.

* Ten eerste: Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* Ten tweede: Wat is [[Betrouwbaarheid (informatie)|betrouwbaarheid]]?

.

* Ten derde: Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Peilen is een term uit de scheepvaart, peilingen doe je steeds opnieuw, want je positie verandert constant.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=hA2p8EqvLLI '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: WAT IS BETROUWBAARHEID? (20 Min.)''']

.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=Xs0K4ApWl4g '''♣ LUISTER HIER NAAR DE GROOTSTE MISLEIDING UIT DE TWINTIGSTE EEUW:[[The_War_of_the_Worlds_(hoorspel)| The War of the Worlds''']].]

.

.

== Weet je dat…? Tuurlijk wel. ==

* Je in naam van iemand anders kan SMS'en?

.

*  Fototrucage mensen mooier maakt? Of lelijker, als het moet… Vrijwel elke foto in de krant of op internet is bewerkt! Kijk eerst naar [https://www.youtube.com/watch?v=iYhCn0jf46U dit filmpje van Dove] of naar deze ontmaskering.

.

* Er berichten gemaakt worden om journalisten een loer te draaien. Dergelijke berichten worden canards genoemd. Ze verschillen soms nauwelijks van stadslegendes.

.

* Goed ogende websites valse informatie doorspelen?

.

* Journalisten opzettelijk foute berichten de wereld insturen? Kijk op het impulscentrum naar (minstens) een van deze reportages. 1. Orson Welles War of the Worlds (Canvas Days that shook the World); 2. Bye bye Belgium (RTBF).

.

* Een verkeerd bijschrift bij een prima foto snel geplaatst is?

.

* De zetduivel vaker toeslaat dan gedacht?

.

* Sommige mensen wel heel goed gelovig zijn. Klik [[hier]] en bel en sms één jaar gratis. In tien dagen tijd tekenden 7200 jongeren in op dit aanbod.

.

* Een fout gespelde naam? Een foutief jaartal? Een verkeerde leeftijd of woonplaats? Tja, iedereen maakt fouten, niet?

.

Voor je info gebruikt, evalueer je die. “Ik heb de pest aan informatie, je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen” schrijft [[Jan Blokker]] ergens. Het citaat is in een mum van tijd gevonden, geknipt en geplakt in dit document. De referentie is uiteraard vergeten. Informatie wordt altijd gemaakt. Woordvoerders, journalisten, fotografen, redacteurs… één voor één maken zij nieuws of geschiedenis. Toch wordt die menselijke oorsprong snel vergeten. Niet alleen de Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid maar elke discipline evalueert informatie. Uiteraard vereist de doorlichting kennis van zaken, maar niettemin bestaan er “typevragen” die ongeacht het onderwerp  gelijk zijn. Zo dient de informatie controleerbaar, nauwkeurig, volledig, redelijk en eerlijk, relevant en actueel te zijn, er dient structuur, overzichtelijkheid en een lay-out te zijn. Voor je aan de controle begint ga je de bedoeling van de makers na. Wat is de aard van je bron?

  
 * Informatief?
 
 * Persoonlijk?
 
 * Commercieel?
 
 * Opiniërend?
 
.
 
{|
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg|thumb|550px|Revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, kort voor de arrestatie door de Russische geheime dienst. In het midden zit [[Vladimir Lenin|Lenin]].]]
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897 - Altered.jpg|thumb|560px|Dezelfde revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, nadat Alexander Maltsjenko in 1930 bij [[Jozef Stalin|Stalin]] in ongenade viel, werd hij verwijderd.]]
|}

.

== Controleerbaar ==

[[Bestand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|thumb|rigth|550px|Van informatie die een redactionele controle onderging stijgt de betrouwbaarheid. Hier de redactie van de [[Canadian Broadcasting Corporation]] in [[Montreal (Canada)|Montreal]] in [[1944]].]]

.
 
Betrouwbare info is controleerbaar. Van moeilijk te controleren info daalt de betrouwbaarheid. Anonieme info is onbetrouwbaar. Een cartoon uit The NewYorker toont twee honden voor een monitor, waarvan de ene zegt: ‘Op internet weet niemand dat je een hond bent.’ Een goede site bevat net als een boek de naam van de maker en zijn functie, de naam van de organisatie, een contactadres, een redactieteam, het doel van de organisatie en een datering. Het controleren begint dus met de vraag naar de auteur. Dit maakt een mail mogelijk of een extra controle via Google. Zoek uit wat de expertise van de auteur is, door zijn opleiding, werkomgeving of andere documenten te vinden. Verder kan de maker de controleerbaarheid vergemakkelijken door zijn tekst te onderbouwen met linken, een [[bibliografie]] of [[voetnoten]]. Eindigen sites op .ac.be of .edu, .org of .gov zijn het universiteiten, organisaties en staatsinstellingen. Trianguleren is het vergelijken van de informatie met minstens twee andere [relevante] bronnen. Twee is noodzakelijk, want op internet wordt veel overgenomen. Als meerdere webpagina’s hetzelfde zeggen over een onderwerp, werkt dit geruststellend. Maar let op, dit kan vals zijn. Wil je meer zekerheid, dan is het nodig om ofwel de site goed te bestuderen, te vergelijken of de commentaren op verwijspagina’s te lezen. Bij tegenstrijdige informatie is het belangrijk te weten welke auteur het meeste autoriteit heeft. Laat in je studie niet na om te wijzen op botsende visies en tegenstrijdige ideeën. Dit helpt bij het ontwikkelen van je eigen mening.

.

== Nauwkeurig en volledig ==

.

Als je evalueert op nauwkeurigheid ga je na in welke mate er slordigheden of onnauwkeurigheden voorkomen. Verkeerd taalgebruik en tikfouten tonen aan dat de auteur weinig aandacht schenkt aan de inhoud. Let op voor vage omschrijvingen zoals “men beweert dat er veel wordt…” Dit zijn teksten die lucht verkopen. Op internet verschijnt regelmatig onvolledige info. Andere info is bewust onvolledig en werkt als smaakmaker of zet aan tot kopen, sommige bronnen behandelen het onderwerp oppervlakkig of wekken de indruk het onderwerp volledig te dekken, maar stellen na consultatie teleur.

.

== Redelijk ==

.

Objectiviteit bestaat niet. De ‘werkelijkheid’ in taal gieten is ontzettend moeilijk: gewild of ongewild, steeds kijk je door filters van voorkennis, afkomst, behoeften, verwachtingen… Wat je ziet is cultureel bepaald. De discussie subjectief en objectief is hier aan de orde. Daarom is het onredelijk een auteur te vragen objectief te zijn. Verwacht van de auteur dat hij afstand doet van vooringenomenheid, een redelijke argumentatie gebruikt en eventueel uiteenlopende visies poneert. Vraag je af welk belang de auteur bij het onderwerp heeft. Zo rapporteert Greenpeace anders over een olietanker dan de eigenaar. Hoe redelijk is de informatie? Worden de ingenomen standpunten geëxpliciteerd? Wordt de website gesponsord? Hoe evenwichtig worden tegengestelde standpunten gepresenteerd? Is de term 'subsidieslurpers' een alitererende metafoor die wat suggereert of een objectief begrip?

  
 FEITEN ≠ TAAL
 
 .
 
 REALITEIT ≠ JE MENING
  
 .
 
 FEITEN ≠ JE MENING ≠ TAAL
 

In hoeverre weerspiegelen gedachten realiteit? En, in welke mate zijn we in staat om de realiteit die we feiten noemen, te beschrijven?
 

.

== Eerlijk ==

[[Bestand:Pinocchio_1940.jpg|thumb|right|550px|Eerlijke info staat tegenover leugenachtige info en die is niet altijd even makkelijk te herkennen als bij Pinocchio.]] 

.

Eerlijkheid is het (on)bewust manipuleren, verdraaien of verzwijgen. Worden de standpunten eerlijk gepresenteerd? Neemt de auteur een standpunt in? Is de partijdigheid acceptabel? Wordt dat standpunt gepresenteerd als een mening of als een feit? Eerlijkheid gebiedt dat [[feiten]] als feiten voorgesteld worden en [[meningen]] als meningen.

.

;Feiten

.

Een feit is aanvaard omdat dit bleek uit onderzoek of omdat het aanvaard is. In het alledaags taalgebruik is een feit “zeker” en kan het geobserveerd worden. Als het feit een tijd bestaat, is dit een situatie of een structuur. Als het om een verandering van structuur gaat, is dit een proces [industrialisatie, emancipatie]. Een kortstondig proces is een gebeurtenis. Zoek voor onderstaande 'feiten' voorbeelden.

.

* Object (voorwerp), bv:

.

* Plaats (ligging), bv:

.

* Gebeurtenis (kwestie), bv:

.

* Structuur (situatie of toestand), bv:

.

* Proces (evolutie) bv:

.

.

;Meningen

.

Over een mening kan je discussiëren. Een mening is een waardeoordeel of vooroordeel, een voorkeur en verwachting, een veronderstelling of een stelling. De nuances zijn subtiel. Een waardeoordeel berust op een interpretatie die je aanvaardt maar niet met feiten te ontzenuwen is, omdat de feiten verschillend worden uitgelegd. Bij een vooroordeel is men zich niet bewust van het waardeoordeel. Een veronderstelling en een stelling liggen dicht bij elkaar, net als een voorkeuren en verwachtingen. Een veronderstelling berust op een indruk of interpretatie, een stelling wordt gevolgd door een argumentatie en gaat vooraf aan een redenering [want, immers, daaruit volgt]. Een voorkeur leidt je aandacht [af]. Bij een voorkeur kan je kiezen, bij een verwachting [hoop] hoeft het object niet eens aanwezig te zijn.

.

* Vooroordeel (een ongecontroleerde mening), bv:

.

* Waardeoordeel (interpretatie), bv:

.

* Stelling (positie), bv:

.

* Veronderstelling (hypothese), bv:

.

* Voorkeur (neiging), bv:

.

* Verwachting (hoop), bv:

.

Laat extreem positieve en extreem negatieve meningen voor wat ze zijn. Soms laten journalisten hun mening in de tekst klinken zoals in dit citaat. “De scheiding der machten werd pas in de zeventiende eeuw geproclameerd door John Locke.” Het woordje ''pas'' zorgt dat een feit als mening voorgesteld wordt. Ook het omgekeerde is mogelijk, zoals deze uitspraak: “Een vondelingenschuif is moreel verwerpelijk en een welvaartsstaat onwaardig.” Dit is een mening die als feit wordt omschreven. Beter zou zijn “Ik vind een…” Het is een kwestie van academische training. Veel moeilijker is om als lezer feiten te herkennen die als mening worden omschreven of om meningen te herkennen die als feit worden omschreven.

.

== Wetenschappelijk of populariserend? ==

.

* Kijk naar [https://www.youtube.com/watch?v=9r8GNYi5K-Y deze (Belgische) reportage] en [https://www.youtube.com/watch?v=CMne7lqobT8 deze (Nederlandse) reportage] waarbij [[Bart Van Loo]] zijn boek De Bourgondiërs voorstelt. Er komt kritiek op zijn aanpak: Bart van Loo zou de geschiedenis te eenzijdig voorstellen. [https://www.youtube.com/watch?v=7gOlTlqY41s Kijk hier.]


== Fictie versus non-fictie ==

[[File:Orson_Welles_1937.jpg|thumb|550px|Orson Welles liet in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt of als men fictie met non-fictie gaat verwarren.]]

.

Als Fictie en non-fictie zich met elkaar gaan vermengen wordt het voor de kijker, luisteraar of lezer wel erg moeilijk om het waarheidsgehalte of de betrouwbaarheid te peilen. Voor je verder leest, log je in op [https://p.cygnus.cc.kuleuven.be/webapps/osv-kaltura-bb_bb60/jsp/courseGalleryLTI.jsp?url=/hosted/index/course-gallery&amp;course_id=_976176_1&amp;mode=view Toledo TV]. Wie maanlanding intikt als zoekwoord komt op een VPRO documentaire van 52 min. Kijk aandachtig naar het bedrog der bedriegenis. Trek er een uurtje voor uit en lees vooral niet verder, anders is de fun er af.

.

{{Leeswaarschuwing}}

.

;De hoofdpersonages
&lt;gallery&gt;
A11v 1092338.ogg|Armstrong stapt als eerste mens op de Maan (tv)
File:Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg|'''[[Joeri Gagarin]] (1934–1968) was geen lang leven beschoren.'''
File:Aldrin_Apollo_11.jpg|'''[[Buzz Aldrin]], [[Apollo 11]], gefotografeerd door [[Neil Armstrong]]'''
File:Ap11-s69-31740.jpg|'''Bemanning [[Apollo 11]]'''
File:Kennedy_vonbraun_19may63_02.jpg|'''[[Wernher von Braun]] met [[John F. Kennedy|J.F.K.]]'''
File:Dornberger-Axster-von_Braun_(jha).jpg|'''von Braun bij de overgave.'''
File:V1_Soest.JPG|'''[[V1 (wapen)|V1]]-rakket.'''
File:V-2-Nederlands.jpg|'''[[V2 (raket)|V2]]-rakket.'''
File:First photo from space.jpg|'''In [[1946]] neemt een [[V2 (raket)|V2]] de eerste foto's uit de ruimte.'''
File:Project_Paperclip_Team_at_Fort_Bliss.jpg|'''[[Operatie Paperclip|Operatie paperclip]]: von Braun ging niet alleen naar de V.S.'''
Bestand:Posta_Romana_-_1959_-_Laika_120_B.jpg|'''[[Laika (hond)|Laika]]''', de eerste hond in de ruimte. Hoeveel dieren gingen haar voor?
&lt;/gallery&gt;

.

Wat je zag is [[Opération Lune]]. Die probeert aan te tonen dat [[Stanley Kubrick]] de eerste stappen op de maan in een studio filmde. Deze regisseur kennen we van [[Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb|Dr. Strangelove]], [[2001: A Space Odyssey]] (1968), [[A Clockwork Orange (film)|A Clockwork Orange]], [[Barry Lyndon (film)|Barry Lyndon]], [[The Shining (film)|The Shining]], [[Full Metal Jacket]] en [[Eyes Wide Shut]]. Deze regisseur heeft uiteraard niets met de maanlanding van doen, hij wordt [[postuum]] opgevoerd als regisseur van de allerbelangrijkste film ter wereld. Deze film is geen documentaire maar een 'mocumentaire'. Ze wil de kijker te misleiden. Waarom? Puur om aan te tonen dat mensen te of erg goedgelovig zijn. Tot op welk punt ben jij meegegaan in dit verhaal?

.

Het woord Mocumentaire komt uit de combinatie van documentaire (feiten en waarheidsgetrouwe rapportage) en de M van Movie (fictie) en 'to moc', iemand op het verkeerde been zetten. Pas op het einde wordt duidelijk dat het om een grap gaat. Sommige studenten kijken de film vol (on)geloof uit, anderen zijn al vanaf de helft kritisch... Hoe gealarmeerd was jij?

.

;Kijken

* [https://www.youtube.com/watch?v=EqHg8YSJWRk Operation Lune] BEELDFRAGEMENT debat met [[William Karel]], regisseur van deze [[mocumentaire]].

.

.

== Relevant en actueel ==

.

Relevant wil zeggen betrekking hebben op je onderwerp. Wanneer is de info gepubliceerd? Wanneer is de site gemaakt en voor het laatst aangepast? Hoe actueel zijn de links? 

.

== Lay out ==

.

Een aantrekkelijke lay-out en een overzichtelijke navigatie bewijzen aandacht voor de paginaontwikkeling. Doorgaans wijst dit erop dat er aan de inhoud is gewerkt. Maar de redenering is niet absoluut. Het kan dat een grafisch talent een fijne inhoudloze pagina maakt, of dat vorsers geen grafisch verstand hebben. 'De inhoud is belangrijker dan de vorm' klinkt het argument dan. Maar toch. Schreeuwerige pagina’s duiden op informatietekort, op een vingeroefening of verdoezelen de onkunde van de maker. Vragen over de esthetica helpen bij de evaluatie.

.

;Stel vragen zoals: 

.

* Hoe verzorgd zijn de tekst en de afbeeldingen? 

.

* Worden er [[Compositie (beeldende kunst)|compositieprincipes]] gevolgd? 

.

* Is het ontwerp complex? Oogverblindend? 

.

* Is de tekst leesvriendelijk?

.

* Is de structuur overzichtelijk? 

.

* Is de [[lay-out]] of de [[interface]] duidelijk?

.

== Informatie in tijden van oorlog ==

.

{{Citaat|'''In oorlogstijd is de waarheid het eerste slachtoffer.'''|[[Boake Carter, journalist]], 1900-1944.}}

.

{{Citaat|'''Voltaire heeft het ons geleerd: we moeten systematisch aan alles twijfelen.'''|[[Anne Morelli]]}}

.

Tijdens oorlogen of andere conflicten tussen twee groepen duiken tien principes die de propagandamachine ondersteunen. Anne Morelli somt ze op.

# 'Wij willen geen oorlog.'
# Alleen de vijand treft schuld, die heeft om oorlog gevraagd.
# Dit is geen oorlog tegen de mensen, maar tegen de leider van de tegenpartij.
# Het doel is nobel, zeker geen materieel gewin.
# De vijand begaat wreedheden. Als wij schade berokkenen is dat per ongeluk.
# De vijand gebruikt illegale wapens.
# Onze verlies is beperkt, die van de vijand groot.
# Kunstenaars en intellectuele steunen de zaak.
# De oorlog heeft een heilig karakter.
# Wie de propaganda in twijfel trekt, is een verrader.

.

.

= '''PINOKKIOTEST''' =

.

De Pinokkiotest is een checklist die je helpt inschatten hoe (on)betrouwbaar sommige info is. Je kan de test vinden op [http://sadan.wdfiles.com/local--files/5-evalueren/PINOKKIOTEST.pdf deze vragenlijst]. De test is vergelijkbaar met de [https://www.hogeschoolrotterdam.nl/globalassets/mediatheek/downloads/craap-scoreformulier-nl.pdf CRAAP]-test die in het vak informatievaardigheden ter sprake komt. 

.

.

= '''EXAMENVRAGEN''' =

.

.

== A-Vragen ==

.

(S&amp;V)Wie of wat zijn en wat is de betekenis van: Apollo (god), Nietzsche, Herbert George Wells, Howard Koch, Orson Welles, Jozef Stalin, Koude Oorlog, kunstmaan, The War of the Worlds, Milan Kundera, De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, Louis-Ferdinand Céline, Reis naar het einde van de nacht, Voyage au bout de la nuit, Anne Morelli, De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië, Guido Gezelle, Hendrik Conscience, Kortrijk 1302, De Leeuw van Vlaenderen (1838), Aufklärung, Immanuel Kant, Diderot, D'Alembert, Voltaire, John Locke (1632-1704), 1776, Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, Montesqieu (1689-1755), Jean Jacques Rousseau, Franse Revolutie, Glorious Revolution, 1688, Charles Darwin (1809-1882), Robespierre, Karl Marx, René Descartes, Opération Lune, J.F. Kennedy, Werhner von Braun, Joeri Gagarin, Richard Nixon, Houston (Texas), Cape Canaveral (Florida), Mocumentaire, Stanley Kubrick, 21 juli 1969, Neil Armstrong, Apollo 11, Apolloprogramma, Operatie paperclip.

.

.

== B-Vragen ==

.

* S&amp;V.In de geschiedenis kunnen we verschillende denkrichtingen onderscheiden. Zo kunnen we het model van de &quot;eeuwige terugkeer&quot; tegenover het &quot;verlichtingsmodel&quot; plaatsen. Illustreer dit op het niveau van het denken over geschiedenis, het resultaat, het doel, de richting, de motor en de gevolgen van dit denken. Geef bij beide richtingen één of meerdere vertegenwoordigers.

.

* S&amp;V.&quot;De verlichting is geen soort filosofie, maar een 18de eeuws fenomeen, waarbij groepen intellectuelen gefascineerd worden door de ontdekkingen van de wetenschap en door de filosofische reflecties die hierover gemaakt worden in de vorige eeuw. Het is een nieuwe geest die door Europa waait. Men wordt er zich van bewust dat de denkwijzen van de 17de eeuw reeds heel wat realiseerden in de fysica. Nu de tijd gekomen is om...&quot; 1. Welke kenmerken kun je met betrekking tot de verlichting aangeven; 2. Wat zegt Kant over die verlichting; 3. Kun je ook een kritiek op dit vooruitgangsoptimisme formuleren?  

.

* S&amp;V.Leg uit en toon aan met voorbeelden: &quot;Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen op een bepaalde manier te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Objectiviteit is niet mogelijk.&quot;  

.

* Wat kun je vertellen over Karl Marx en het dialectisch principe?

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Milan Kundera, 2. Louis-Ferdinand Céline, 3. Anne Morelli, 4. Hendrik Conscience, 5. Immanuel Kant, 6. Christus.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Diderot en D'Alembert, 2. Charles Darwin, 3. J.F. Kennedy, 4. Orson Welles, 5. Copernicus, 6. Plato.

.

* S&amp;VPlaats in chronologisch volgorde en wat weet je over... 1. Karl Marx, 2. Apollo 11, 3. H.G. Wells schrijft The War of the Worlds, 4. Voltaire 5. Orson Welles maakt een radioprogramma met de naam War of the Worlds, 6. Franse Revolutie.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Apolloprogramma, 2. John Locke, 3. Neil Armstrong zet eerste stappen op de maan, 4. Robespierre, 5. Nietzsche, 6. Scheiding Oost- en West-Romeinse rijk.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 3. Glorious Revolution, 3. René Descartes overlijdt, 4. Opération Lune (mocumentaire), 5. Werhner von Braun, 6. Guldensporenslag.

.
 
* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Joeri Gagarin overlijdt, 2. Het Colosseum wordt gebouwd, 3. Richard Nixon wordt president, 4. Tweede Wereldoorlog, 5. Stanley Kubrick maakt zijn laatste film, 6. De eerste Kruistocht. 

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid? Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* S&amp;V.Leg uit, waarom is de Spoetnik 1, de eerste satelliet zo belangrijk. Situeer ze in de tijd. Betrek woorden zoals Koude oorlog, Gagarin, Expo '58, Kennedy en Space Race in je antwoord.

.

.

== C-Vragen ==

.

* S&amp;V.Kundera: &quot;De idee van de eeuwige terugkeer der dingen is raadselachtig en Nietzsche heeft er andere filosofen mee in verlegenheid gebracht: te denken dat alles zich eens zou herhalen zoals we het al beleefd hebben, en dat ook die herhaling eindeloos zou doorgaan.&quot; Wat wil deze &quot;dwaze&quot; mythe van de eeuwige terugkeer der dingen zeggen? Valt het je ook wel eens voor - hetgeen voor Kundera het geval is - dat je &quot;ontroering voelt bij het bekijken van foto's van Hitler?&quot; Wat is het gevolg dat Kundera uit een dergelijk merkwaardige ervaring trekt? Wat denk je daar zelf over?

.
 
* S&amp;V.L.F. Céline: &quot;De filosofen [...] zijn ermee begonnen het brave volk van alles wijs te maken...&quot; Waar heeft Céline het over in bovenstaande citaat, genomen uit Reis naar het einde van de nacht? Geef een persoonlijke kritiek.

.

* S&amp;V.De media gebruiken verschillende technieken om de kijker te doen geloven dat hun boodschap 'waar' is.  Welke technieken haal je uit deze film die het realiteitsgehalte van de boodschap verhogen?  En, waar gaan de filmmakers door het lint.  Of, met andere woorden, waar kan je in de film merken dat het hier om een 'vervalsing' van de realiteit gaat?

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid, waarom is betrouwbare info zo belangrijk en hoe kan je achterhalen of informatie betrouwbaar is?

.

* S&amp;V.Leg uit: De meesten beschouwen 'geschiedenis' als iets 'passief'. Geschiedenis was er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! 

.

* S&amp;V.Leg uit: De 'actieve constructie' van de geschiedenis is een vraag die op filosofisch vlak tot tien verschillende vragen leidt. Gebruik Hegel en de universiteit van Berlijn in je antwoord.

.

* S&amp;V.Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Waarom spreken we van peilen?

.

.


== D-Vragen ==

.

&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;360&quot;&gt;
Bestand:TheMatrixAnimated.gif
Down the Rabbit Hole.png
Milan Kundera redux.jpg
L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg
Gerrit Komrij (1981).jpg
Anne Morelli.jpg
Bestand:Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg
Descartes Discours de la Methode.jpg
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg
Jean Le Rond d'Alembert, by French school.jpg
Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg
Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg
John Locke.jpg
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
Montesquieu 1.png
Immanuel Kant (painted portrait).jpg
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg
Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg
Social contract rousseau page.jpg
EmileTitle.jpeg
Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg
James Watt by Henry Howard.jpg
François Quesnay.jpg
Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif
AdamSmith.jpg
Louis XIV of France.jpg
Koning Louis XV; Hyacinthe Rigaud.jpg
Ludvig XVI av Frankrike porträtterad av AF Callet.jpg
Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg
Women's March on Versailles01.jpg
Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg
LouisXVIExecutionBig.jpg
Jacques-Louis David - Marie Antoinette on the Way to the Guillotine.jpg
Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg
Robespierre.jpg
Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png
Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg
Bestand:David Van Reybrouck.jpg
Bestand:Jose Ortega y Gasset.jpg
Karl Marx 001.jpg
Kortrijk-Groeningemonument.jpg
Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png
Bestand:Honoré de Balzac (1842) Detail.jpg
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG
Battle of Courtrai2.jpg
Nicaise de Keyser04.jpg
Guido Gezelle.jpg
Hendrik Conscience.jpg
Leeuwvanvlaenderen.gif
Groeningepoort.jpg
Kortrijk Groeningeabdij museum.JPG
Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg
Bestand:Deep throat PD poster (restored).png
Bestand:Van Olden Barneveldt Verhoeven 1619.gif
Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg
Bestand:Pinocchio 1940.jpg
Orson Welles 1937.jpg
A11v 1092338.ogg
Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg
Aldrin Apollo 11.jpg
Ap11-s69-31740.jpg
Kennedy vonbraun 19may63 02.jpg
Dornberger-Axster-von Braun (jha).jpg
V1 Soest.JPG
V-2-Nederlands.jpg
First photo from space.jpg
Project Paperclip Team at Fort Bliss.jpg
Bestand:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''BIBLIOGRAFISCHE NOTEN''' =</text>
      <sha1>trqwsk8kl9x7ls8vqqj048fd74laxqz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429748</id>
      <parentid>429747</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:20:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* Waar halen optimisten hun mosterd? */</comment>
      <origin>429748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109321" sha1="n0r7ca9gtyfbniexrv1vc486rbybpuc" xml:space="preserve">[[Bestand:TheMatrixAnimated.gif|thumb|550px]]

&lt;big&gt;'''HOOFDSTUK 1. HISTORISCHE MODELLEN, BESEF EN DENKRICHTINGEN''' &lt;/big&gt;
;&lt;big&gt;WAT IS GESCHIEDENIS EIGENLIJK?&lt;/big&gt;

.

[[File:Down_the_Rabbit_Hole.png|thumb|550px|♣ '''TUINTIP'''  Down the rabbit-hole?  Op een zomerdag luistert Alice Liddell aan de oever van een meer naar haar oudere zus die een saai boek voorleest. Alices verveling verdwijnt als er een pratend konijn passeert. Het is gehaast en houdt de tijd op zijn horloge (de geschiedenis?) in de gaten en springt in een hol. Alice volgt en valt de dieperik in. Een deurtje verbergt een prachttuin, een flesje met het opschrift &quot;drink mij&quot; maakt haar klein genoeg om de deur door te kunnen. Spring in het gat en deze geschiedenistuin en laat je verwonderen zoals Alice. The Matrix kaapte als film het idee van Alice en stelt de vraag of de wereld een illusie is? Plato deed iets vergelijkbaars met de allegorie van de grot. De Matrix visualiseert René Descartes' stelling: 'Ik denk, dus ik ben' en is mee geïnspireerd door de cyberpunk van William Gibson.]]

[[Bestand:Hoe ontdek je nepnieuws (How To Spot Fake News).jpg|thumb|550px|Infographic ''Hoe ontdek je nepnieuws'', uitgegeven door de International Federation of Library Associations and Institutions.]]

{{Citaat|'''Veel vitale cycli van ons lichaam kennen een periodiek verloop: de hartslag, de ademhaling, de afwisseling tussen slapen en waken. Contoleren of ze regelmatig zijn vindt bijna altijd onbewust plaats, maar zelfs de geringste verstoring is voldoende om plotseling de alarmbellen te doen rinkelen. (...) In tegenstelling tot de traditionele zintuigen, hebben wij geen orgaan voor tijdszin.'''|Guido Tonelli}}

.

{{Citaat|'''Niet lachen, noch huilen, maar begrijpen.'''|Ludo De Witte}}

.

{{Citaat|'''De geschiedschrijver is een wandelend anachronisme, een ontheemd persoon, die de technieken van vandaag gebruikt om te proberen dingen te weten over gisteren die gisteren zelf niet eens wist. Hij moet waarachtigheid nastreven, hij dient te luisteren naar de woorden die het verleden spreekt, maar hij moet communiceren in een taal die het heden begrijpt.'''|Hilary Mantel}}

.

{{Citaat|'''Wie wetenschap onderwijst moet ophouden met leerlingen de pap in de mond te geven en hen de mogelijkheid bieden 'het pure plezier van begrip te ontdekken.' Wie cursussen eenvoudigweg doceert, laat de studenten zitten met 'onderontwikkelde intellectuele vaardigheden en weinig besef van de invloed die wetenschap op hun leven heeft'.'''|Amerikaanse Vereniging voor de Vooruitgang van Wetenschap, de uitgever van Science}}
 
.

{{Citaat|'''De vraag is of u dat kunt, woorden zoveel verschillende betekenissen geven.'''|Alice in Wonderland}}

.

{{Citaat|'''De vraag is wie de baas is - punt uit'''|Wiggel Waggel}}

.

{{Citaat|'''Deze tijd vraagt om optimisme. Pessimisme bewaren we voor slechtere tijden.'''|Jean-Claude Servais&lt;ref&gt;Geciteerd in: NAOMI KLEIN, (vertaald door Jan Willem Reitsma en Pon Ruiter). ''Nee is niet genoeg.'' De Geus, Amsterdam, 2017, p. 275.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Wetenschap is niet hapklaar en eenduidig. In de coronacrisis zag je vaak twee kampen tegenover elkaar staan die elk het eigen gelijk claimden op basis van één of andere studie. Dat is ook des mensen. We denken allemaal dat we heel kritisch onze standpunten innemen, maar dat is natuurlijk niet zo. We zijn kuddebeesten. Vaak nemen we een standpunt in omdat dat het standpunt is van de groep waar we toe behoren. En dan gaan we achteraf feiten zoeken die die intuïtie bevestigen. Er is zo'n mooi beeld - ik weet niet meer van wie het komt - dat we de feiten gebruiken zoals een dronkaard een lantaarnpaal gebruikt: niet om ons te verlichten, maar als steunpilaar. Ons brein is helemaal niet zo rationeel als we denken. (...) Wie gelooft dat wetenschappers deel van een corrupte elite uitmaken, heeft daar natuurlijk weinig aan. Daar begint het dus mee. Als je zegt aan kritisch denken te doen, maar de wetenschap niet vertrouwt... Tja, dan kun je dus niet kritisch denken. Het paradoxale is net dat die mensen van zichzelf denken dat ze zéér kritisch zijn, en dat de anderen als schapen met de kudde meelopen. Kritisch zijn betekent niet alleen dat je moet durven te denken, maar ook dat je moet durven te vertrouwen - in de wetenschap meer bepaald. Ook wetenschappers kunnen er wel eens naast zitten, maar gemiddeld genomen zijn zij veel betrouwbaardere bronnen dan de algoritmes van You Tube.'''|Patrick Loobuyck&lt;ref&gt;PATRICK LOOBUYCK. In: ''De Morgen.'' Vrij zijn is niet: doen wat je wilt. 20 augustus 2021.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Zelfcensuur, aldus, George Orwell, heeft twee nefaste gevolgen. Ze heeft een kwantitatief effect: als voldoende mensen zichzelf censureren, kom je in een samenleving waar politieke censuur regeert. Daar heb je geen bestraffende overheid voor nodig. Mensen staan zelf op de rem, omdat ze sociale uitsluiting (of erger) vrezen. Zelfcensuur heeft een kwalitatief effect: als je je ideeën voor anderen moet verzwijgen, begin je tegen jezelf te liegen. Dat is wat zijn romanfiguren overkomt: ze zijn het contact met het eigen denken kwijt. Daarom is vrijheid van spreken belangrijk: ze bevat de vrijheid om te denken.'''|Tinneke Beeckman}}

.

{{Citaat|'''Als je geen perverse of persoonlijke agenda hebt, begint alles met research. Je stelt je de vraag naar wat zich heeft afgespeeld en waarom het zo liep.'''|Mike Leigh}}

.

{{Citaat|'''Historici hebben een maatschappelijke rol te vervullen. We moeten ons dus niet opsluiten in onze ivoren toren. [...] In het verleden hebben we te veel gedacht dat we documentaires, tentoonstellingen en computerspelletjes moesten maken. We moeten nu weer kiezen voor fundamenteel historisch onderzoek, dat teruggaat naar de bron. Dat is onze corebusiness; wetenschappelijk onderzoek, op basis van onze eigen onderzoeksagenda, tegen de stroom in van de politiek corecte moraliserende boodschap. Zonder onderzoek geen debat en zonder debat geen herinnering. Je kunt de stappen daarin niet overslaan, anders eindig je met lege herdenkingen.'''|Nico Wouters&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. '''Historici moeten hun eigen agenda heroveren.''' In: ''De Standaard'', 11.05.2019, p. 40 &amp; 41.&lt;/ref&gt;}}

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.youtube.com/watch?v=MrmGliMP0bc LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE GESCHIEDENIS ALS ACTIVE CONSTRUCTIE, OBJECTIVITEIT EN VERVALSINGEN].'''

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/evoluties-in-het-welzijns-en-veiligheidsdenken de PowerPoint die bij deze lessen hoort].'''

.

.

= '''DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN''' =

.

== ''De eeuwige terugkeer der dingen'' van Milan Kundera ==

&lt;small&gt;(Eigen bewerking)&lt;/small&gt;

[[File:Milan Kundera redux.jpg|thumb|550px|Milan Kundera (1929-2023) is een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met filosofische thema's. Een van zijn bekendste werken is ''De ondraaglijke lichtheid van het bestaan''. Philip Kaufman verfilmde het onder de titel ''The Unbearable Lightness of Being''.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=AniUgwUn6oo ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN HET BESTAAN'', 5 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;De eeuwige terugkeer der dingen is een raadsel en Nietzsche
bracht er andere filosofen mee in verlegenheid: de gedachte dat alles zich eens
herhaalt zoals we het reeds beleefden, en dat die herhaling eindeloos
zou zijn! Wat is de betekenis van deze dwaze mythe?
De mythe negeert dat een voor altijd verdwenen, nooit meer 
terugkerend leven op een schaduw lijkt, gewichtloos is,
bij voorbaat dood is, en al was het huiveringwekkend, prachtig of verheven, de
huiver; de pracht of die verhevenheid zijn van geen betekenis. We hoeven ze
niet voor kennisgeving aan te nemen, evenmin als een oorlog tussen twee
Afrikaanse staten in de veertiende eeuw, die het gezicht van de wereld niet had
veranderd, ondanks het in onbeschrijflijk lijden creperen van
driehonderdduizend negers.
Verandert er dan iets aan die oorlog van twee Afrikaanse staten in de veertiende
eeuw wanneer die zich ontelbaar herhaalt in de eeuwige terugkeer?
Er verandert wel iets; de oorlog wordt een omhoog stekend blok dat blijft, en de
stupiditeit ervan zou onherstelbaar zijn.
Als de Franse Revolutie zich eeuwig zou herhalen, zou de Franse
geschiedschrijving minder trots zijn op Robespierre. Maar omdat ze spreekt
over iets dat nooit meer terugkomt, zijn de bloedige jaren veranderd in louter
woorden, theorieën en discussies, ze zijn lichter geworden dan veren, ze jagen
geen schrik aan. Er is een eindeloos verschil tussen de Robespierre die slechts
één maal in de geschiedenis voorkomt en een Robespierre die eeuwig terug zou
keren om de koppen van de Fransen te laten rollen.
Laten we zeggen dat de gedachte van de eeuwige terugkeer een zeker
perspectief betekent waarin de dingen zich anders vertonen dan we die kennen:
ze vertonen zich zonder de verzachtende omstandigheid van hun voorbijgaande
aard. Deze verzachtende omstandigheid weerhoudt ons namelijk een oordeel uit
te spreken. Hoe kun je iets dat voorbijgaat veroordelen? Het avondrood van de
ondergang kleurt alles met de bekoring van de nostalgie; ook de guillotine.
Onlangs heb ik mezelf betrapt op een ongelooflijk gevoel: ik bladerde in een
boek over Hitler en voelde bij enkele foto's ontroering. Ze herinnerden me aan
mijn kinderjaren; die vielen in de oorlog; sommige leden van mijn familie
kwamen om in Hitlers concentratiekampen; maar wat was hun dood tegenover
het feit dat de foto's van Hitler me herinnerden aan de voorbije tijd van mijn
leven, een tijd die niet meer terugkeert?
Deze verzoening met Hitler verraadt de diepe morele perversiteit, verbonden
met een wereld die in wezen gebaseerd is op het niet bestaan van de terugkeer,
want in die wereld is alles bij voorbaat vergeven en dus ook alles cynisch
toegestaan.
Zou elke seconde van ons leven zich oneindig herhalen, dan zijn we
vastgenageld aan de eeuwigheid zoals Jezus Christus aan het kruis. Dat is een
verschrikkelijk vooruitzicht. In de wereld van de eeuwige terugkeer rust op
elke handeling het gewicht van een ondraaglijke verantwoordelijkheid. Daarom
noemde Nietzsche de idee van de eeuwige terugkeer de zwaarste last (das
schwerste Gewicht).&lt;/small&gt;|Milan Kundera}}

.

.

== ''Reis naar het einde van de nacht'' van Louis-Ferdinand Céline&lt;ref&gt;LOUIS FERDINAND CELINE, vertaald door E.Y. Kummer. ''Reis naar het einde van de nacht.'' Van Oorschot, 2016 (naar de uitgave van 1932), p. 74-77.&lt;/ref&gt; ==

[[File:L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg|thumb|550px|Louis-Ferdinand Céline (1894-1961) is samen met Marcel Proust één van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken publiceert.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=4OC6LKybZs8 ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''REIS NAAR HET EINDE VAN DE NACHT'', 6 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;Och  man! Ik verzeker je dat deze wereld
er uitsluitend op uit is om iedereen te verneuken! 
Jij bent jong. Ik hoop dat deze paar
minuten vol wijsheid je jaren zullen bijblijven! Luister goed
naar me, kerel; als ze 't hebben over: 'Het medelijden met het
lot, met de omstandigheden van de arme mieter...', laten dan
deze woorden, die in vurige letters boven alle moordende
schijnheiligheid van onze maatschappij schitteren, een uiterst
belangrijk teken aan de wand voor je zijn, waar je niet meer zo
maar aan voorbij mag gaan zonder het belang ervan in te zien.
Hoor, ik zeg jullie, arme donders, altijd de lul in 't leven, geslagen, uitgeperst,
eeuwig en altijd zwetend, ik waarschuw jullie dat als de groten van deze aarde
interesse voor jullie beginnen te krijgen, dan is 't omdat ze op het slagveld
gehakt van jullie willen maken... Dat is het teken... 't Kan niet missen... 't Begint
met liefde voor het volk. Lodewijk XIV die trok zich tenminste geen zak van
het brave volk aan, vergeet dat niet. Lodewijk XV ook niet. Hij veegde er z'n
gat mee af. Natuurlijk was het leven in die tijd niet prettig, het leven van de
arme sloeber is nooit prettig geweest, maar ze werden niet zo hardnekkig en
verbeten om zeep geholpen als nu door onze tirannen. De kleine man, zeg ik je,
wordt alleen met rust gelaten als hij wordt veracht door de groten,
die uitsluitend uit eigenbelang of sadisme aan het volk kunnen denken... De filosofen
mag ik je daar nog op attent maken nu we 't er toch over hebben, diè zijn ermee
begonnen het brave volk van alles wijs te maken... Het volk dat alleen zijn
catechismus kende! Ze zouden 't wel opvoeden, beweerden ze... Nou! Ze
hadden heel wat waarheden te onthullen! Prachtige! Frisse! Schitterende! Je
duizelde ervan! Zo is 't! begon het brave volk te zeggen, zo is 't precies! Zo is 't
helemaal! Daar gaan we allemaal voor sterven! 't Volk wil alleen maar sterven!
Zo zijn de mensen nu eenmaal. 'Leve Diderot!' hebben ze gebruld en toen
'Bravo Voltaire!'. Dat zijn nog 's filosofen! En ook nog leve Carnot, die zo mooi
overwinningen in elkaar kon knutselen! En leve iedereen! Dat zijn tenminste
knapen die 't brave volk niet in onwetendheid en bijgeloof laten verrekken! Zij
wijzen 't de weg naar de vrijheid! Ze maken 't zelfstandig! En ze hebben niet
stilgezeten! Iedereen moet eerst de krant kunnen lezen! Dat is onze redding!
Godverdomme! En snel! Geen analfabeten meer! Die kunnen we niet meer
gebruiken! Alleen maar burgersoldaten! Die stemmen! Die lezen! En die
vechten! En die marcheren! En kushandjes werpen! In dat tempo werd 't brave
volk gauw goed rijp. Het enthousiasme over 't afwerpen van 't juk moet toch
ergens goed voor zijn, waar of niet? Danton stond niet voor Jan Lul zo mooi te
praten. Met wat gebrul, dat zo raak was dat je 't nu nog hoort, had hij in een
handomdraai 't brave volk gemobiliseerd! En dat betekende 't eerste vertrek van
de eerste bataljons geëmancipeerde bezetenen! De eerste stemmende en
vlagdronken klootzakken die Dumouriez met zich meevoerde om zich te laten
doorzeven in Vlaanderen! Dumouriez zelf, die te laat aan dit ongekend nieuw
idealistische spelletje had deelgenomen, had achteraf toch maar liever poen, hij
deserteerde. 't Was onze laatste huurling... Soldaatje spelen voor niets, dat was
wat nieuws... Zo nieuw dat Goethe, al was hij dan Goethe, z'n ogen uitwreef
toen hij in Valmy kwam. Bij het zien van die haveloze vurige cohorten die zich
spontaan kwamen laten afslachten door de koning van Pruisen voor de
verdediging van de gloednieuwe vaderlandslievende fictie, kreeg Goethe het
gevoel dat hij nog heel wat te leren had. 'Van nu af aan, galmde hij schitterend,
helemaal in overeenstemming met z'n talent, begint een nieuw tijdperk!' En
hoe! Daar het systeem uitstekend werkte, ging men daarna helden in serie
afleveren, die hoe langer hoe minder kostten omdat het systeem steeds beter
werd. Iedereen heeft zich er wel bij bevonden. Bismarck, de beide Napoleons,
Barrès wolk, door de Hervorming al aan flarden gerukt en al lang gecondenseerd tot
episcopale spaarpotten. Vroeger was het mode, als je fanatiek was, te roepen:
'Leve Jezus! Op de brandstapel met de ketters!' Maar ja, er waren niet zoveel
ketters en 't waren vrijwilligers... Terwijl we nu zo ver zijn dat onafzienbare
horden zich geroepen voelen om mee te doen als er geschreeuwd wordt: 'Aan de
galg met alle lammelingen! Met alle slappe tinussen! Met de onnozele lezers!
Met miljoenen tegelijk, hoofden rechts!' De kerels die niemand aan flarden
wilden schieten, niemand om zeep willen helpen, die stinkende pacifisten, die
moeten we in hun kladden grijpen en vierendelen! We zullen ze duizend gore
doden laten sterven! En om ze manieren bij te brengen halen we eerst hun
darmen uit hun lijf, hun ogen uit hun kassen en de jaren uit hun stinkend
kwijlerig leven! Kreperen moeten ze bij legioenen en nog eens bij legioenen, in
de pan gehakt worden, leegbloeden, stikken in gifgassen, en dat alles om het
vaderland dierbaarder, vrolijker en lieflijker te maken! En als er nog tuig bij is
dat deze sublieme dingen niet wil begrijpen, moeten ze zich maar onmiddellijk
laten begraven met de anderen, nee, toch maar niet samen met ze, maar
helemaal aan het eind van het kerkhof, onder een onterend grafschrift voor
lafaards zonder idealen, want deze schoften hebben hun grandioos recht
verloren op een stukje schaduw van het monument dat bij aanbesteding door de
gemeente op het middenpad is opgericht voor de fatsoenlijke doden, en ook
hebben ze het recht verloren iets op te vangen van de echo van de minister, die
zondag weer bij de prefect komt pissen om na het middageten bewogen z'n
smoel open te doen boven de graven...&lt;/small&gt;|Louis-Ferdinand Céline}}

.

.

== ''Inhaaloefening'' door Gerrit Komrij ==


[[File:Gerrit_Komrij_(1981).jpg|thumb|right|550px|Gerrit Komrij (1944–2012) was een homo-dichter, schrijver, vertaler, criticus, polemist en toneelschrijver uit Nederland met een voorkeur voor Portugal. Hij was van 2000 tot 2004 de Dichter des Vaderlands. Hij stond bekend om zijn virtuoze en kleurrijke taalgebruik en was een gevreesd polemist.]]

[[File:Anne Morelli.jpg|thumb|right|550px|[[Anne Morelli]] (1948) is doctor in de geschiedenis en doceert aan de ULB en interesseert zich in de Italiaanse [[immigratie]].]]


{{Citaat|&lt;small&gt;We zijn genoeg vernederd en bespot

Door halfgeleerden met hun boekenwijsheid

En met hun regelrechte lijn naar God,

Terwijl ze ons verwezen naar de ijstijd.  


We zijn genoeg voor achterlijk versleten.  

Kom vriend, de revolutie start vandaag.  

We zijn met attributen ruim bemeten.  

Dood Galilei met een motorzaag,


Trakteer Voltaire op elektroshocks,

Erasmus op een overdosis speed.  

Maak Bacon, Nietzsche, Swift weer orthodox

Door laster, centrifuge, turboprop,

En wat de Heer betreft: kruisig hem niet,

Maar plak een gele sticker op zijn kop.&lt;/small&gt;|Gerrit Komrij}}

.

[https://www.youtube.com/watch?v=VL0CZEiEz9g&amp;t=3s '''♠ BEKIJK HIER EEN PROFETISCHE Gerrit Komrij.'''] 

.

= '''WAT IS GESCHIEDENIS?''' =

[[Bestand:Berlin_Universität_um_1900.jpg|thumb|550px|De Universiteit van Berlijn (foto uit 1900) was de eerste universiteit die - met Hegel - de geschiedfilosofie in haar aanbod opnam. Geschiedfilosofie houdt zich bezig de betekenis van de geschiedenis, analyseert de geschiedschrijving en speculeert over mogelijke teleologische principes zoals: is er een ontwerp, een doel, een richting? Ironisch genoeg vond hier in 1933 de boekenverbranding plaats, tot groot, ironisch ongenoegen van Bertolt Brecht die zijn werk niet op de lijst der afvalligen zag staan. Een Duist bibliothecaris legde in de jaren voorafgaand aan 1933 een lijst aan met boeken die het Nazi-regime niet ondersteunden, het gaat om auteurs die tegenwoordig elke cursus op de hogeschool of de universiteit sieren: Karl Marx, Frederich Nietsche, Sigmund Freud... De universiteitsgebouwen worden compleet verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog, de geallieerde bombardementen laten niets overeind. Tegenwoordig lijkt het plein weer op het oude, althans wat de fascade betreft. Het parkje is nu een plein met een ondergrondse, lege boekenkast.]]

[[Bestand:Hegel_portrait_by_Schlesinger_1831.jpg|thumb|550px|Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) doceert filosofische colleges over geschiedenis aan de Universiteit van Berlijn. Die monden uit in het postuum gepubliceerde ''Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte''. Hij beschouwt de wereldgeschiedenis als een rationeel, op vooruitgang gericht proces, geleid door de 'Wereldgeest'. Tijdens zijn professoraat in Berlijn reviseert hij de tekst zonder ophouden. De publicatie verschijnt in 1837, zes jaar na zijn dood.]]

.

Wat is veiligheids- en welzijnsgeschiedenis? Die vraag is niet makkelijk. Niet toevallig heeft geschiedenis twee betekenissen. 'Het is zowel een wetenschappelijke discipline als het onderzoeksobject van die discipline.'&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Het had gekund (maar misschien ook niet).'' In: ''De Standaard'', 21.09.2015, p. D10.&lt;/ref&gt; Met andere woorden: de geschiedenis schrijft geschiedenis over de evolutie van de wereld en over zichzelf: over de discipline, over de historicus en zijn voorkeuren en over haar eindeloze beperkingen om tot definitieve inzichten te komen. Wat is geschiedenis, is het best te beantwoorden door de geschiedenis te bekijken als een ‘actieve constructie’. '''Actief''' wil zeggen: hier deed iemand zijn best voor, zijn ''leen'' achter gelegd, gewerkt. '''Constructie''' wil zeggen: iets is gemaakt. Een architect bouwt een bouwwerk, een historicus schrijft een verhaal,  een narratieve constructie die soms meer op kunst lijkt dan op wetenschap. In het beste geval op basis van feiten, in het slechtste geval op basis van verzinsels of hallucinaties. Etymologisch gaat het woord terug op 'historie', afkomstig van het Griekse ιστορία en herkenbaar in het Engelse history/story. Geschiedenis en verhaal zijn een dansend duo.

.

Schoolbank-kinderen en veel mensen beschouwen 'de geschiedenis' als iets 'passief'. Ze slaan aan het blokken nadat een juf, een meester of een deskundige in hun klasje over het verleden kwam vertellen. Voeling is er weinig. Omdat die leerkracht of die pastoor het hen inlepelde als een 'objectieve realiteit', namen ze het voor waar aan. Geschiedenis is er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! Wat hier problematisch aan is, is het feit dat de woorden ''actief'' en ''passief'' diametraal tegenover elkaar staan net zoals de begrippen objectief en subjectief. De 'actieve constructie' is een vraag die op filosofisch vlak tot tien vragen leidt:

.

'''1.''' Wanneer begint de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.
 
'''2.''' Wie maakt de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.

'''3.''' Waarom bestaat/maakt hij of zij geschiedenis? Met andere woorden: wat is de reden waarom we over iets spreken? Wat is de reden waarom we onze lessen vullen met bepaalde inhouden? Wat is de reden waarom boekhandels elk jaar weer duizenden boeken verkopen?

.

'''4.''' Hoe maakt ''men'' de geschiedenis van het veiligheids- en welzijnsdenken? Wat doet een historicus in het archief? Hoeveel begrijpt hij werkelijk van het Middelnederlandse handschrift dat voor hem ligt? Hoe interpreteert de historicus de dementerende dame die hij 's morgens telkens weer gaat interviewen? 

.

'''5.''' Wat is het doel van het historisch proces? Of, anders gezegd: wat wil men/ik/deze groep bereiken?

.

'''6.''' Welke richting kunnen we ontwarren in de loop van de geschiedenis en de veiligheid en het welzijn? Ofwel: gaat het vooruit of achteruit? Is de klim moeilijk of glijden we van een leien dak?

.

'''7.''' Wat is de motor van de geschiedenis? Of: welke drijfveren zorgen voor verandering? Is het de economie? De politiek? De klimaat wijziging? De...

.

'''8.''' Is er hier sprake van een betrouwbare geschiedenis of gaat het om fake news? Of, met andere woorden: zien wij de wereld zoals hij is of werken er allerlei filters op ons in?

.

'''9.''' Is geschiedenis een wetenschap of is geschiedenis propaganda, indoctrinatie of brainwashing, is geschiedenis objectief, zoals dat de andere wetenschappen dat beweren? En wat is dat dan, objectiviteit?

.

'''10.''' Kon de geschiedenis anders lopen? Stel dat Hitler sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog. Of, stel dat hij op 8 oktober 1908 slaagde voor zijn ingangsexamen aan de kunstacademie in Wenen, zoals Eric-Emmanuel Schmitt uitwerkt in zijn roman ''La part de l'autre'' uit 2001. Wie zal het zeggen?

.

.

== Tijdsgeest ==

[[Afbeelding:Glass-of-water.jpg|thumb|550px|Half vol of half leeg? Optimisme of pessimisme?]]

[[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|thumb|550px|Frans Hals (1582-1666) schildert René Descartes (1596-1650).]]

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Renaissance|1450 -&gt;&gt; Humanisme|1500 -&gt;&gt; Verlichting |1650 -&gt;&gt; Glorious Revolution|1688 -&gt;&gt; Franse Revolutie|1789 -&gt;&gt; Take off Industriële Revolutie|1800 -&gt;&gt; Belgische Revolutie|1830 -&gt;&gt; Liberalisme|1830 -&gt;&gt; Socialisme|1848 -&gt;&gt; Rerum Novarum|1891 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Fin de siècle|1890 -&gt;&gt; Eerste Wereldoorlog|1914  -&gt;&gt; 11 november 1918|1918 -&gt;&gt; Beurskrach|1929 -&gt;&gt; Machtergreifung|1933  -&gt;&gt; Verdrag van München|1938  -&gt;&gt; Tweede Wereldoorlog|1940-1945 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; 1950|Zilveren jaren '50  -&gt;&gt; 1960|Gouden jaren '60 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Oliecrisis|1972 -&gt;&gt; Aids|1979 -&gt;&gt; Kernramp Tsjernobyl|1986 -&gt;&gt; Herald of Free Enterprise|1987 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Val Berlijnse Muur|1989  -&gt;&gt; Het einde van de geschiedenis en de laatste mens|1992 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Nine eleven|2001 -&gt;&gt;  Klimaatvluchtelingen|2014 -&gt;&gt; Klimaatmarsen|2019 -&gt;&gt; Coronacrisis |2020-2023 -&gt;&gt; Russische inval Oekraïne|2022 -&gt;&gt; Oorlog Israël / Hamas|2023 &gt;&gt;&gt; '''

.

.

== Waar halen optimisten hun mosterd? ==

.

'''1754''': Met de ontdekkingsreizen en de daarmee gepaard gaande veroveringen in Amerika, China of Perzië duiken in Europa steeds meer verhalen op van kolonisten die inheemse volken, hun gebruiken en hun politieke organisatie beschrijven. Voltaire en John Locke lezen de bestseller van pater Gabriel Sagart die bij het Wendatvolk verbleef, Jean Jacques Rousseau was vertrouwd met missie- en reisverslagen uit de Grote Meren en indiaanse bronnen en Gottfried Wilhelm Leibniz zocht inspiratie in China.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 38-51.&lt;/ref&gt; René Descartes leert filosoferen door de Mexicaan Antonio Rubio (1548-1615) en ontdekt bij de antikoloniale Quechua-schrijver Felipe Guaman Poma de Ayala (ca. 1535-1616) het 'ego cogito'. Het cartesiaanse denken brengt een paradigmawissel op diverse vlakken. 1. Een binair denken in of-of relaties komt in de plaats van een en-en alternatief denken. Dit dualisme onderscheidt mens en natuur, lichaam (res extensa) en geest (res cogitans) als afzonderlijke werkelijkheden. 2. Er komt de voorkeur om denken over de zaken in plaats van over de verhoudingen ertussen. 3. De wetenschap gaat de natuur domineren. De natuur is niet langer een levend, bezield geheel, maar een machine die volgens wetmatigheden functioneert. Natuurverschijnselen zijn te verklaren door observatie, meting en wiskunde. 4. De Westerling reconstrueert de wereld en brengt ze onder zijn controle, alsof hij god is. Daartoe neemt hij 'afstand' van de dingen met het perspectief, de kaart, de globe, de microscoop of de telescoop. De afstand stelt hem in staat om te klasseren, te meten, te catalogiseren en te veroveren.&lt;ref&gt;RAJ PATEL &amp; JASON W. MOORE, vertaald door Huub Stegeman. ''Een geschiedenis van de wereld in zeven goedkope zaken. Een gids voor kapitalisme, natuur en de toekomst van de planeet,'' Boom, Amsterdam, 2019, p. 65-68.&lt;/ref&gt; Dit soort kennismakingen tonen dat de samenleving niet ‘ongelijk’ hoeft te zijn en begrippen zoals vrijheid en gelijkheid, de natuurtoestand en het natuurrecht sijpelen het oude continent binnen. De normen van het absolutisme en de gedragsregels in Versailles installeerden in het zeventiende en achttiende-eeuwse Frankrijk een pikordecultuur die elk aspect van het dagelijkse leven domineert met onder- en bovenschikkingsrituelen. Het ontgaat de filosofen niet dat deze maatschappij anders in te richten is en om dit te onderzoeken schrijft de Académie des Sciences, Art et Belles-Lettres van Dijon een prijsvraag uit die het beste essay zoekt dat ‘de oorsprong van de ongelijkheid’ beschrijft en de vraag beantwoordt of het natuurrecht dit al dan niet rechtvaardigt. 

.
 
'''1755''': Jean Jacques Rousseau wint de wedstrijd en publiceert zijn ‘Vertoog over de ongelijkheid’ waarin hij poneert dat de jager-verzamelaar egalitair en in kinderlijke onschuld leven. De landbouwrevolutie, de verstedelijking en de staat beëindigden deze beschaafde oertoestand en bracht de mens behalve literatuur, filosofie en wetenschap ook de bureaucratie, staande legers, het patriarchaat en massamoord. In tegenstelling tot de visie van Thomas Hobbes ontwikkelt de maatschappij zich van goed naar slecht. Rousseau’s idealisme of optimisme geniet de voorkeur van het linkse politieke kamp en is in te vullen door een terugkeer naar de natuurtoestand. De hypothese van Rousseau is op niets gestoeld, hij was niet in staat om het verleden van 10.000 vroeger te onderzoeken. Nomadische groepen zijn niet per definitie egalitair, landbouwsamenlevingen hoeven zich niet per definitie te kenmerken door hiërarchie en privébezit en de eerste steden kenden weinig klassentegenstellingen, autoritaire heersers of krijgers. Toch duikt de hypothese vaak in de literatuur op.

.

Het optimisme wortelt in de idee dat de maatschappij maakbaar is. Die maakbaarheidsidee gaat terug op de Renaissance, de Verlichting en de Industriële negentiende eeuw. De Verlichting is mogelijk de belangrijkste van het trio: ze gaat een stap verder dan het magische, het symbolische en het occulte denken dat de Renaissance en het Humanisme genegen zijn. In de Verlichting ontspruit de kiem van de Industriële Revolutie. De Verlichting was niet zomaar 'filosofietje'. Het is een denken dat de totale samenleving wil veranderen en vertrekt vanuit de idee dat mensen elkaar 'aansteken'. De verlichtingsfilosofen geloven dat hun ideeën anderen 'verlichten'. Kennis komt iedereen ten goede. René Descartes hecht belang aan techniek en zou zich in onze eeuw, de 21ste, thuis voelen. Zijn ''Discours de la methode uit 1637 ligt aan de basis van de ''Encyclopédie die een eeuw later, in 1751 verschijnt. Beide werken focussen op arbeid en werktuigen, ambachtslui en werkplekken. Diderot schetst gereedschap en machines en breekt het eeuwenoude kennismonopolie van de ambachten. In de jaren zestig en zeventig van de eeuw ontwikkelt James Watt ‘zijn’ stoommachine en twee decennia later, in 1791, stimuleren het decreet d'Allarde en de Wet le Chapelier (genoemd naar de Bretoense en Jakobijnse advocaat Isaac Le Chapelier) de ondernemingsvrijheid. Het beginsel is nobel: 'Iedereen is vrij om de handel, het beroep, de kunst of het ambacht uit te oefenen dat hem goed dunkt.' Tegelijk schaffen deze verordeningen de ambachten met hun kennisoverdracht van vader op zoon af. Arbeidsstructuren zoals coalities, corporaties, ambachten en gilden die eeuwen de toegang tot een beroep belemmerden, verdwijnen. Tegelijk verdwijnt de sociale bescherming. Vakbonden en staken komen in het strafwetboek. Deze wet, de encyclopedie en de stoommachine begeleiden de rouwstoet van de ambachtslui naar het kerkhof en verwelkomen de fabriek en de machine. België schaft de Wet Le Chapelier af op 25 mei 1867. Tot die dag 'camoufleren' arbeidersorganisaties en vakbonden zich als ziekenfondsen, spaarkassen in herbergen of ‘onschuldige’ verenigingen. 
 
Tijdens de zeventiende en de achttiende eeuw groeit het idee van de wetmatigheden in de natuur én in de samenleving. De gedachte dat het menselijk gedrag te berekenen - mechanisch - is kan de wereld verbeteren. De theïstische, de bovennatuurlijke, middeleeuwse God die willekeurig ingrijpt - om te belonen en te bestraffen - ruimt plaats voor de deïstische God. Deze God is de schepper van alles, een mekanieker die zijn schepping zo inricht, dat ze zonder zijn bemoeienis draait. De ultieme metafoor omschrijft God als klokkenbouwer. Dit denken manifesteert zich in het vroeg liberaal economisch denken. In Frankrijk komt dit tot uiting in de fysiocratie van François Quesnay (1694-1774). Grondbezit en berekend individualisme liggen er aan de basis van rijkdom, succes en bestaansmiddelen. In Engeland leidt het tot de klassieke economie van Adam Smith die het onberekenbare natuurrecht en de goddelijke ordening (de onzichtbare hand) centraal stelt: arbeid als successleutel. Zo zijn beide economische systemen een reactie op het zero-sum game (wat de ene partij wint, verliest de andere), van het mercantilisme dat van de 16e tot 18e eeuw dominant was en welvaart haalt uit het edelmetaal, geroofd in de nieuwe wereld. Weinig van de onderstaande verlichtingsfilosofen maken de Franse Revolutie mee (op de drie laatste na).
 
.
 

'''♥ [https://www.youtube.com/watch?v=wQcEjBPYXi8 LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE VERLICHTING (28 min.).]'''

 
 .
 
 '''1.''' René Descartes (1596-1650) en het rationalisme, logica en onderzoek in tegenstelling tot het elitaire (enkel de elite is in staat om te leren), het esoterisme, de alchemie, het symbolische en het magisch denken. '''[https://www.youtube.com/watch?v=CAjWUrwvxs4 FILM, 8.48 min.]'''
 
 .
 
 '''2.''' De onstuitbare honger naar feiten en kennis van de encyclopedisten Jean Le Rond d'Alembert (1717-1783) en Denis Diderot (1713-1784) en hun nieuwe bijbel: l'encyclopedie. '''[https://www.youtube.com/watch?v=5WafMMlNSb8 FILM 2.49 min.]'''
 
 .
 
 '''3.''' John Locke (1632-1704) en het empirisme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=bZiWZJgJT7I FILM, 9.14 min.]'''
 
 .
 
 '''4.''' Isaac Newton (1623-1723) en het oorzakelijk denken '''[https://www.youtube.com/watch?v=s2YZN2L700Q FILM, 53.38 min.]'''
 
 .
 
 '''5.''' Montesqieu (1689-1755) en de scheiding der machten '''[https://www.youtube.com/watch?v=gExrynQC4IU FILM, 4.22 min.]'''
 
 .
 
 '''6.''' Voltaire (1694-1778) en het recht op vrije meningsuiting en het deïsme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=LAzKGkTIKpg&amp;list=PLkeO6Zg_ybk5ZE25Ub8W24yQAgPDEjrEh&amp;index=6&amp;t=29s FILM 12.15 min.]'''
 
 . 
 
 '''7.''' Jean Jacques Rousseau (1712-1778) over de opvoeding en zijn ''Emile, of Over de opvoeding''. '''[https://www.youtube.com/watch?v=81KfDXTTtXE FILM 7.46 min.]'''
 
 .
 
 '''8.''' Jeremy Bentham (1748-1832) over het grootste geluk voor iedereen in een panoptische infrastructuur. '''[https://www.youtube.com/watch?v=Myal-NSlIGA FILM 4.01 min.]'''
 
 .
 
 '''9.''' Adam Smith (1723-1790) zet de verlichtingsideeën om in een economische theorie en lanceert in zijn ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' de 'Onzichtbare hand|de onzichtbare hand'. '''[https://www.youtube.com/watch?v=ejJRhn53X2M FILM 6.43 min.]'''
 
 .
 
 '''10'''. Immanuel Kant (1724-1804) maakt een synthese van het bovenstaande in zijn &quot;Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?&quot; in 1784 als antwoord op een prijsvraag. Daarin zegt hij: 'Verlichting is het loskomen van de mens uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen zonder de ander. '''[https://www.youtube.com/watch?v=nsgAsw4XGvU FILM 8.12 min.]'''
 

.

.


;Hoofdpersonages van het absolutisme en de verlichting

.

&lt;gallery&gt;
File:Descartes_Discours_de_la_Methode.jpg|0. '''Voorpagina van Discours de la Méthode uit 1637.'''
File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|1. '''[[René Descartes]] (1596-1650).'''
File:Jean_Le_Rond_d%27Alembert,_by_French_school.jpg|2. '''[[Jean le Rond d'Alembert]] (1717-1783).'''
File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|3. '''[[Denis Diderot]] (1713-1784).''' 
File:Encyclopedie_de_D%27Alembert_et_Diderot_-_Premiere_Page_-_ENC_1-NA5.jpg|4. '''Eerste bladzijde van l'Encyclopedie.'''
File:John_Locke.jpg|5. '''[[John Locke (filosoof)|John Locke]] (1632–1704).''' 
File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|6. '''[[Isaac Newton]] (1643–1727).''' 
File:Montesquieu_1.png|7. '''[[Montesquieu]] (1689–1755).'''
File:Immanuel_Kant_(painted_portrait).jpg|8. '''[[Immanuel Kant]] (1724-1804).''' 
File:Atelier_de_Nicolas_de_Largillière,_portrait_de_Voltaire,_détail_(musée_Carnavalet)_-002.jpg|9. '''Voltaire (1694–1778).'''
File:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|10. '''Jean-Jacques Rousseau (1712-1778).''' 
File:Social_contract_rousseau_page.jpg|11. '''[[Het maatschappelijk verdrag]].'''
File:EmileTitle.jpeg|12. '''[[Emile, of Over de opvoeding]].'''
File:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|13. '''[[Madame de Pompadour]], minnares van [[Lodewijk XV]] streed tegen de [[Cesuur (geschiedenis)|censuur]] van l'Encyclopédie. Op haar tafel staat deel IV.'''
File:James_Watt_by_Henry_Howard.jpg|14. '''[[James Watt]] (1736–1819), uitvinder van de stoommachine.''' 
File:François_Quesnay.jpg|15. François Quesnay.
File:Smith_-_Inquiry_into_the_nature_and_causes_of_the_wealth_of_nations,_1922_-_5231847.tif|16. '''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'''.
File:AdamSmith.jpg|17. '''Adam Smith.'''
File:Louis_XIV_of_France.jpg|18. '''[[Lodewijk XIV]].'''
File:Koning_Louis_XV;_Hyacinthe_Rigaud.jpg|19. '''[[Lodewijk XV]].'''
File:Ludvig_XVI_av_Frankrike_porträtterad_av_AF_Callet.jpg|20. '''[[Lodewijk XVI]].'''
File:Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg|21. '''[[Marie Antoinette van Oostenrijk|Marie Antoinette]].'''
File:Women%27s_March_on_Versailles01.jpg|22. '''Vrouwen op de weg naar Versailles. Brood, geen taart!'''
File:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|23. '''[[Vrijheid, gelijkheid en broederschap]].'''
File:LouisXVIExecutionBig.jpg|24. '''Onthoofding van Lodewijk XVI op de Place de la Révolution, nu [[Place de la Concorde]].'''
File:Jacques-Louis_David_-_Marie_Antoinette_on_the_Way_to_the_Guillotine.jpg|25. '''[[Jacques-Louis David]] tekent Marie Antoinette op weg naar het schavot.'''
File:Exécution_de_Marie_Antoinette_le_16_octobre_1793.jpg|26. '''Executie van Marie Antoinette.'''
File:Robespierre.jpg|[[Maximilien de Robespierre|27. '''Maximilien-Marie-Isidore de Robespierre]] (1758-1794).'''
File:Gros_-_First_Consul_Bonaparte_(Detail).png|28. '''[[Napoleon Bonaparte]] (1769-1821).'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Waar halen pessimisten inspiratie? ==

[[File: Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg|thumb|550px|Het Fin de Siecle is een decadente periode tussen 1890 en 1914. Twee kernwoorden  - schoonheid en de dood in het vooruitzicht - duiken overal op, zoals in dit symbolische schilderij van Leon Spilliaert. Zijn 'Absintvrouw' uit 1907 toont het thema: jonge mooie vrouw is op het einde van haar leven, het leven is als een scheut absint (let op de arm) weggevloeid. De kleuren zijn al in de rouw: donkerblauw, zwart en paars.]]

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-R06610, Oswald Spengler.jpg|thumb||550px|Oswald Spengler]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=qPRn-XRLM_c '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: DE PESSIMISTEN (30 Min.)'''].

.

1651: [[Thomas Hobbes]] - geboren in 1588, bij de aanval van de Spaanse Armada op Engeland waarbij zijn moeder ongekende angsten kende - betoogt in zijn boek [[Leviathan (boek)|Leviathan]] dat de oertoestand van de mens eenzaam, arm, wreed en kort is. Iedereen vecht er tegen iedereen. Mensen zijn vals en egoïstisch, cynisch en berekend. Met deze [[Theologische]] vraag komt Hobbes tot deze probleemstelling: is de mens van nature goed of slecht? Goed en kwaad zijn begrippen die de mens, net zoals God, maakt om te vergelijken. Dieren kennen de kunst van het vergelijken niet in die mate als een mens. Hobbes is ondanks zijn lijfspreuk 'Fear and I were twins' optimistisch gesteld: de staat - een begrip dat zich in de tijd van Hobbes ontwikkelt - levert de instrumenten die de honger naar macht, roem en bezit in toom houden. Op dit moment geeft de rechterzijde van het politieke spectrum de voorkeur aan dit model: ze noemen het realisme. Anderen noemen het pessimisme of wantrouwen. Hobbes' en zijn volgelingen laten het verhaal over het ontstaan van de mens van het slechte naar het goede evolueren in tegenstelling tot Rousseau's volgelingen. Die zien de menselijke evolutie van goed naar slecht met de gedachte vroeger was alles beter. Beiden zijn in dit opzicht lineaire denkers: de geschiedenis voltrekt zich volgens een lijn, een glijbaan die je kan opklimmen (met veel moeite, maar als je de top bereikt, dan ben je er!) of kan afglijden (met veel plezier en gemak, om op te geven). Deze evoluties contastereren met de circulaire denkers zoals de Duitse [[Cultuurgeschiedenis|cultuurhistoricus]] [[Oswald Spengler]] (1880-1936), de vader van het [[cultuurpessimisme]]. Zijn voornaamste werk ''De ondergang van het Avondland'' schopt het tot een bestseller dankzij [[Elisabeth Förster-Nietzsche]], de zus van [[Friedrich Nietzsche]]. Het boek toont een cyclische [[Cyclustheorie|cultuurgenese]] die de ontwikkeling van samenlevingen vergelijkt met het ritme van het mensenleven of dat van de seizoenen. Een mens: geboren, groei, volwassenheid, bejaard, sterft. Dagen (24 uur), maanden (de verwijzing naar de maancyclus) en seizoenen (vormen samen een jaar en herhalen zich dan) doen iets gelijkaardigs. In de lente ontluikt nieuw leven, de zomerse bloei zorgt voor nakomelingen (zaad), een herfstige oude dag tot de winter (de dood) intreedt. Diverse wereldbeschavingen bewijzen Spenglers theorie: De [[Babylonië|Babylonische]], de [[Oude Egypte|Egyptische]], de [[Chinese oudheid|Chinese]], de [[Indische beschaving|Indische]], de [[Meso-Amerika|Indiaans-Mexicaanse]], de [[Klassieke oudheid|Grieks-Romeinse]] en de [[Arabieren|Arabische]], de [[Joden|Joodse]] en de [[Byzantijnen|Byzantijnse beschaving]]. Het boek en de theorie zijn een tegenreactie op het verlichtingsdenken dat een maakbaar Europa voor ogen ziet. Spencer voorspelt dat die rationele maatschappelijke structuur een einde kent. Kort voor zijn dood schrijft hij dat het Duitse rijk snel zal ophouden te bestaan.  

.

1884: De grilligheid en de ambivalentie van de negentiende eeuw dwingen kunstenaars, intellectuelen en politici op het einde van de eeuw tot een reflectie over de voorbije en aan gang zijnde industrialisatie. In Engeland publiceert [[Arnold Toynbee]] in 1884 zijn ''Lectures on the Industrial Revolution'' waarin hij de industrie als oorzaak aanduidt voor het '''morele verval''' van de arbeiderklasse. De technische en wetenschappelijke successen van de mechanisatie leiden tot het failliet van de traditionele ambachten en loodst vrouw en kind naar de fabriek waar ze nauwelijks weten welk product ze maken.

.

Op het einde van de eeuw is de tussentijdse balans niet florissant: de onmacht van de prille democratie (de juridische en sociale bevrijding van het individu blijkt – voorlopig - een illusie), het koloniaal beheer, de kapitalistische klassenjustitie, het elitaire stemrecht dat de gegoede klassen bevoordeelt, het lijden van het proletariaat… al deze pijnpunten brengen mensen sociaal en psychologisch in de war. Beloofde de [[Industriële Revolutie]] dan geen rijkdom en overvloed? Beloofde de onstuitbare techniek dan geen wereldwijd transport en een internationale economie? Ging het oneindige aantal uitvindingen niet afrekenen met armoede, hongersnood, epidemieën, kindersterfte en achterlijkheid? De negentiende eeuw heeft een [[Januskop]]: het succesverhaal van stoom, infrastructuur en amusement botst met sceptische en pessimistische stemmen vol wantrouwen. Niet iedereen begroet de vooruitgang met gejuich. 

.

De psychiater [[Sigmund Freud |Freud]], de filosoof [[Nietzsche]], schrijvers zoals [[Emile Zola]] en [[Oscar Wilde]], kunstenaars zoals [[Leon Spilliaert]] zijn er de gezichten van. Hun cultuurkritiek focust op het beest in de mens. Is de mens te beschaven? Achter het menselijke gezicht huizen de onderdrukte driften van Eros en Thanatos, de hysterie en de angst voor het anale. Het idee dat God dood is, duikt op bij Nietzsche en de evolutieleer van [[Charles Darwin]] botst met de Bijbel. Gods dood stelt de begrippen waarheid en cultuur en vooruitgang, modernisering en maatschappij in vraag. Die begrippen blijken geen product van het rationalisme en de Verlichting, maar een complot van tirannieke, gewelddadige machtsmensen: een roedel roofdieren, een ras veroveraars die de dwalende massa in hun klauwen houdt. De enige optie is de schoonheid van het sterven. Enkel de esthetica van de dood rest, nu de maatschappij een terminale patiënt blijkt. Het komt tot uiting in het [[Decadentisme|decadente]], de luxueuze overbeschaving vol [[estheticisme]], [[escapisme]] en het uiterlijke vertoon van het [[dandyisme]] (denk tegenwoordig aan Pim Fortuyn, Thierry Baudet, Theo Hiddema, Dries Vanlangenhove), vol [[Nihilisme (filosofie)|nihilisme]] (sociale mobiliteit is een idioot idee), [[misogynie]] (vrouwonvriendelijkheid vanuit het gevoel dat vrouwen vuil en neerslachtig zijn) en a-politieke gedrag (democratie leidt nergens toe). Deze opvallend geklede intellectuelen hebben de vileine commentaar klaar voor hun rivalen. Ze voelen zich tegelijk -hoe paradoxaal ook- verloren in hun eigen tijd en superieur tegelijk, ze zijn verheven en provoceren met dubbelzinnigheden, verwijzen graag naar de oudheid (vroeger was het beter) en gebruiken ironie. 

.

Het [[Fin de Siecle]] of het einde van een tijdperk - ook de [[Belle époque]] genoemd (denk aan het [[impressionisme]], de [[Jugendstil]], de cinematografie) - loopt van pakweg 1890 tot het einde der tijden: het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het zijn [[Narcisme|narcisten]]: ‘Een dandy leeft en slaapt voor zijn spiegel’ noteerde [[Charles Baudelaire]]. Toch is het narcisme niet te herleiden tot het individu, het omvat een hele cultuur (Christopher Lasch in 1978: ''The Culture of Narcissism'') en een narcistische cultuur legt de lat hoog.&lt;ref&gt;Mia Doornaert laat de Belle époque beginnen in 1870 en eindigen met de Tweede Wereldoorlog. Zo zie je dat er op de historische periodes marge kan zitten. Lees ook: JAN VAN HEEMST. ''Tussen gen en globe. Europese Cultuurgeschiedenis'', Ad. Donker, Rotterdam, 2012, p. 340 ev. Dat negatieve geluid van [[Arnold Toynbee]] uit het einde van de negentiende eeuw, contrasteert met de visie van T.S. Ashton die aan de vooravond van de zilveren jaren vijftig die hij publiceert in ''The Industrial Revolution, 1760-1830''. In dat boek uit 1948 benadrukt Ashton het positieve en de verworvenheden van de negentiende eeuw. Vgl. DE KOCK CATHERINE &amp; DE VUGT GEERTJAN. ''Waarom zijn er zoveel rechtse dandy’s?'' In: ''De Standaard'', 2 april 2019, p. D11.&lt;/ref&gt; 
 
. 

.

== Dialectiek ==

.

Het dialectisch denken of het denken in tegenstellingen haalt [https://www.youtube.com/watch?v=fSQgCy_iIcc&amp;t=173s Karl Marx] bij [https://www.youtube.com/watch?v=H5JGE3lhuNo Georg Wilhelm Friedrich Hegel]. 

;Voorbeeld 1:
Paul Ricouer ziet drie fasen in het lezen van de bijbel:
* These: als een ‘fantastisch boek’: naïef gelezen als een sprookje tijdens een miraculeuze kindertijd (story)
* Anti-these: Een ‘historisch boek’: de kritische lezing (history) met historische personages
* Synthese: Een ‘levensboek’: als antwoord op zinvragen over de toekomst, het nu en vroeger, hier en elders (transhistory)

;Niet dat er altijd een synthese komt...
* These: De Katholieke Middeleeuwen met de klemtoon op beelden
* Anti-these: De reformatie met de klemtoon op woorden
* Anti-anti-these: De contrareformatie en de barok
* Anti-anti-anti-these: het classisisme

;Voorbeeld 2:
* These: Het absolutisme van Lodewijk XIV
* Anti-these: De Verlichting en haar romantisch optimisme
* Synthese: De Franse Revolutie-idee (vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid) met gewelddadige leiders zoals Robespierre en Napoleon

;Voorbeeld 3:
* These: De Franse Revolutie
* Anti-these: De [[Restauratie (Frankrijk)|Restauratie]]
* Synthese: Het [[positivisme]] van [[Auguste Comte]]

;Voorbeeld 4:
* These: Het optimisme van de Verlichting
* Anti-these: Het pessimisme en het determinisme van het Fin de Siècle, het impressionisme
* Synthese: de dialectiek van Marx

;Voorbeeld 5:
* These: het kleuterkind met een goddelijke adoratie voor zijn vader
* Anti-these: de puber waarbij de vader een loser is
* Synthese: de jongvolwassene met een realistisch ouderbeeld

;Voorbeeld 6:
In de kunstgeschiedenis zijn er talloze voorbeelden van tegenstellingen die elkaar opvolgen: 
* Realisme en Impressionisme: Realisme is een kunststroming die zich richt op het weergeven van de werkelijkheid, terwijl Impressionisme  indrukken vastlegt.
* Barok en Rococo: Barok is een kunststroming die zich kenmerkt door dramatische effecten, terwijl Rococo zich kenmerkt door lichtere, meer decoratieve elementen.
* Kubisme en Futurisme: Kubisme staat voor geometrische vormen, het Futurisme zoekt beweging en snelheid.
* Romantiek en Realisme: Romantiek richt zich op emotie en verbeelding, het Realisme wil de werkelijkheid tonen zoals die is.
* Surrealisme en Dadaïsme: Surrealisme zoekt naar het onderbewuste, het Dadaïsme daagt de conventionele kunst uit.
* In de kunstgeschiedenis is er sprake van synthese wanneer twee tegenstellingen worden samengevoegd tot een nieuwe stijl. Een voorbeeld hiervan is het Postmodernisme, dat elementen van verschillende stijlen combineert.

.

.

== De Ist-familie telt (te) veel leden ==

.

[[Bestand:David Van Reybrouck.jpg|thumb|550px|[[David Van Reybrouck]] ziet kenmerken van het 21ste-eeuwse populisme in het socialisme uit de negentiende eeuw. Hij schrijft één lange redenering met als conclusie dat er in de kennismaatschappij aandacht nodig is voor laaggeschoolden. Dat komt de democratie alleen maar ten goede. Tien jaar na zijn lange redenering, in 2019, komt er het initiatief voor een [[Jezuïeten|Jezuïetenschool]] in [[Molenbeek-Saint-Jean|Molenbeek]] en kan Van Reybrouck een experiment aangaan in de Duitstalige gemeenschap.]]

[[Bestand:Jose_Ortega_y_Gasset.jpg|thumb|550px|[[Jose Ortega y Gasset]], geen optimist. Ortega is kritisch over de massa die hij definieert als gelijk ieder ander. De massamens is onbescheiden, zonder zelfkritiek en respectloos voor autoriteit en staat tegenover de elite. Ortega roept de aristocratie op om de leiding te nemen bij cultureel verval.]]

Aan de uitersten van het spectrum staan de optimist en de pessimist. Een ander spectrum is te vormen tussen de realist en de idealist. Tussenin liggen vele interpretaties van de geschiedenis. Belangrijk is de [[betrouwbaarheid]] van wat men beweert. Hoe kan je dit nagaan? Dat gebeurt via twee strategieën: [[Mediawijsheid|mediawijsheid]] en historische kritiek. Iedereen gaat aan de slag met de werkelijkheid en maakt er iets van op zijn eigen originele wijze. Enige waakzaamheid is echter geboden.

.

;1. De [[Optimistisch|optimist]]
* Is zonder meer optimistisch wat de toekomst betreft. Technologie zal ons redden, de wereld kent alleen maar vooruitgang. Een mooie passage uit [[Milan Kundera]]'s '''Ondragelijke lichtheid van het bestaan''' illustreert dit optimisme. Verder is Kundera geen typische optimist.

.

;2. De [[Pessimisme|pessimist]]
* Doemdenkers zoals: [[Louis-Ferdinand Céline]], [[Oswald Spengler]], [[José Ortega y Gasset]], [[Johan Huizinga]].

.

;3. De [[Marxist]] en de [[communist]]
* Van [[Karl Marx]] tot [[Raoul Hedebouw]].

.

;4. De [[populist]]
* Vertaalt de historische boodschappen in eenvoudige termen en gebruikt zijn verhaal voor een eigen gewin. [[Dictator (modern)|Dictators]] neigen vaak naar dit type. [[Pleidooi voor populisme|Een positieve invulling aan het begrip vinden we hier]].

.

{{Cquote|'''Hij (de populist) weet wat het volk wil, en dat moet volstaan. Daardoor duldt hij geen tegenspraak, daardoor  heeft hij een gloeiende hekel aan het debat. Het parlement, de grondwet, de gebruikelijke democratische procedures zijn voor hem eerder hindernissen dan politieke verworvenheden. In die betekenis is populisme in wezen antidemocratisch en antiparlementair; sommigen spreken zelfs van 'proto-totalitair'. Dit duistere populisme miskent het wezen van de democratie.'''|David Van Reybrouck}}

.

;5. De [[cartoonist]]
* Een standup comediën die van alles een grap maakt, mensen een spiegel voorhoudt door middel van een grap. Niet altijd in dank afgenomen. Denk aan de Bataclan en [[Charlie Hebdo]].

.

;6. De [[Relativisme|relativist]]
* Relativeert alles kapot. Problemen bestaan nauwelijks.

.

;7. De [[Structuralisme (sociale wetenschappen)|structuralist]]
* De structuren bepalen het denken. Individueel maakt een mens nauwelijks keuzes.

.

;8. De [[kapitalist]]
* Denkt alleen maar in economische modellen: leiders zijn managers, winners en een probleem los je op met een businesmodel. 

.

;9. De [[journalist]] en de [[columnist]]
* [[Stefan Zweig]]

.

;10. De [[illusionist]]
* Goochelaars en charlatans die aan de slag gaan met de werkelijkheid

.

;11. De [[Hyperbool (stijlfiguur)|hyperbolist]]
* Vergroot alles uit, overdrijft

.

;12. De [[realisme|realist]]
* 'tja. Die hebben we nog niet gevonden :-)

.

;13. De [[polemist]]
* Slaagt er in om partijen die hetzelfde nastreven in ruzie te steken. Zelf komt hij er ongezien mee weg. Een spreekwoord kenmerkt hem: 'Twee honden willen een been, de derde komt er mee heen.'

.

;14. De [[hedonisme|hedonis]], de [[narcist]], de [[egoïst]] en de [[Donald Trump|Trumpist]]
* Aarzelt niet om publiekelijk te liegen en benoemt alles wat hem of haar tegen de haren instrijkt [[fake news]]
* Denkt alleen aan zichzelf en gaat daarvoor over lijken?
* Houdt van zelfverheerlijking. 

.

;15. De [[perfectionist]]
* Streeft perfectie na ten koste van alles.

.

;16. De [[encyclopedist]]
* Verzamelt kennis, zoveel mogelijk objectieve kennis om op basis van deze 'ratio' gedegen beslissingen te kunnen nemen.

.

;17. De [[anarchist]], de [[andersglobalist]] en de [[activist]]
* Is te zien op manifestaties en betogingen. Roept en staat op de barricaden.
* Stelt het systeem in vraag, doorgaans op een speelse, ongevaarlijke manier.

.

;18. De [[negationisme|negationist]]
* Negeert toekomstige problemen (klimaatopwarming), of negeert wat er in het verleden gebeurde (holocaust). In sommige samenlevingen is negationisme strafbaar.

.

;19. De [[Ecologisme|ecologist]]
* Ziet ecologie als een religie.

.

;20. De [[royalist]]
* Is koningsgezind.

.

;21. De [[propagandist]] en de [[evangelist]]
* Tracht aanhangers te vinden voor zijn gedachtengoed via de publieke opinie, vaak is de info eenzijdig of verzonnen.
* Loopt over van bekeringsdrang.

.

;22. De [[sadist]]
* Houdt ervan om zijn tegenstanders te pijnigen. 

.

;23. De [[Nationalistisch|nationalist]]
* Nationalisme is een ideologie die de staat als historische eenheid ziet. Soms gaat dit gepaard met idee van exceptionalisme om de eigen identiteit af te grenzen tegenover anderen. 

.

;24. De [[Separatistisch|separatist]] 
* Separatisme streeft naar de terugtrekking uit een bestaande staat en het oprichten van een eigen.

.

;25. De [[Futurisme|futurist]]
* Probeert te voorspellen hoe de toekomst er zal uitzien.

.

;26. De simplist
* Stelt alles te eenvoudig voor.

.

;27. De [[Idealisme|idealist]]

.

.

;Aan de toog

'''VRAAG''': Moet ik al deze typetjes kennen?
 
'''ANTWOORD''': Uiteraard niet.

.

'''VRAAG''': Waarom voer je ze hier dan ten tonele?

'''ANTWOORD''': Omdat politieke debatten of monologen tegenwoordig vaak beginnen met het definiëren van de tegenstander, in plaats van het positioneren van het eigen zelf. Voor wie de debatten van op afstand volgt, klinkt dit abstract, maar een voorbeeld maak veel duidelijk. Als Wouter Beke (CD&amp;V) in [[de Zevende Dag]] opdaagt (3.02.2019) en onmiddellijk zegt hoe NVA en GROEN denken over de vraag die hij krijgt voorgeschoteld, getuigt dit van [[framing]], iets wat doorgaans de media wordt verweten. Het is een techniek die de laatste jaren zijn intrede deed, het is een vorm van stereotypering waar de [[democratie]] niet bij gebaat is. 

.

'''VRAAG''': Een beetje zoals [[Anuna De Wever]] niet weet of ze een man of een vrouw is?

'''ANTWOORD''': Inderdaad, je hoeft de wereld niet in categorieën op te delen. Anuna zegt: Als ik weet en ervan overtuigd ben dat ik mezelf ben - ik ben Anuna - dan volstaat dat. Niemand hoeft mij te definiëren.

.

'''VRAAG''': Maar hoe weet je dan met wie/wat je te doen hebt? Zo is er toch geen duidelijkheid meer? 

'''ANTWOORD''': Waarom zou dat moeten? Waarom wil je duidelijkheid?

.

'''VRAAG''': Ik ben eigenlijk op zoek naar de [[waarheid]]. Dat lijkt me een beter begrip.

.

'''ANTWOORD''': Zou de geschiedenis de waarheid kunnen brengen? Is waarheid geen begrip waar [[priesters]] of andere religieus geïnspireerde mensen van houden? Geschiedenis is een wetenschap en die houdt zich bezig met 'betrouwbaarheid' van informatie. Hoe dat in elkaar zit, leg ik je hieronder uit. 

.

.

== Schema ==

.

[[File:Karl_Marx_001.jpg|thumb|550px|[[Karl Marx]] ontwikkelt zijn geschiedenisvisie volgens de [[dialectiek]] van zijn voorloper [[Hegel]]: [[These-antithese-synthese|these, antithese en synthese]]. Weber is evenzeer een 'dief': hij ontleent de begrippen aan Fichte die ze op zijn beurt stal bij Kant. Hegel streeft naar een totaalconcept van wetenschap en godsdienst, esthetica en filosofie en bekijkt de werkelijkheid als een proces van tegenstellingen, geen statisch zijn en drukt dit uit met 'aufheben' wat optillen, afschaffen en bewaren betekent. These, antithese en synthese? [http://ondemand-pdl.lwc.vrtcdn.be/legacy/radio1/11_proletariersallerlanden-snip_hi.mp3 Luister hier naar een erg interessante radio-bijdrage over Marx] of [https://www.youtube.com/watch?v=9FaOKNpAiIM bekijk deze reportage].]]

.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Visies op geschiedenis !! Pessimisme !! Optimisme !! [[Dialectiek]]
|-
| '''Wie maakt ze?''' || [[Louis-Ferdinand Céline|L.F. Céline]] || [[Milan Kundera|M. Kundera]] || [[Karl Marx|K. Marx]]
|-
| '''Richting''' || Circulair || Lineair || Spiraal
|-
| '''Resultaat''' || Doemdenken || Vooruitgangsdenken || Determinisme
|-
| '''Gevolgen''' || Ironie, cynisme|| Vrijheid, verantwoordelijkheid || Strijd
|-
| '''Doel''' || Doelloos || Groei || Klasseloze staat
|-
| '''Motor''' || Domheid || [[Verlichting (stroming)|Verlichting]] || Economie &amp; het [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Wikipediaklas/Sociaal_Cultureel_Werk|middenveld]]
|}

.

.

== Objectiviteit? ==

.

;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Grey square optical illusion.PNG|thumb|Vierkant A heeft precies dezelfde grijskleur als vierkant B ([[:file:Same_color_illusion_proof2.png|bewijs]])
Bestand:Grid illusion.svg|thumb|Flikkerend rooster. Het lijkt of er zwarte vlekken verschijnen
Bestand:Gradient-optical-illusion.svg|thumb|De grijze balk heeft overal dezelfde kleur
Bestand:Tribar.png|thumb|De [[Penrose-driehoek|driehoek van Penrose]]. Een driedimensionale figuur die niet kan bestaan
Bestand:Onm_kubus2.png|Onmogelijke kubus
Bestand:Impossible staircase.svg|Oneindige trap
File:Blivet.png|[[Blivet]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''GESCHIEDENIS ALS CONSTRUCTIE''' =

[[File:Kortrijk-Groeningemonument.jpg|thumb|right|550px|Kortrijk, Groeningemonument uit 1906 (beeldhouwer Godfried Devreese). In [[Vlaams-nationalistische]] kring symboliseert deze slag de [[taalstrijd]]. De [[Vlaamse Gemeenschap]] riep in [[1973]] 11 juli als [[feestdag van Vlaanderen]] uit.]]

.

Geschiedschrijving is, net als het nieuws, onderhevig aan trends. Het is niet zo dat de ‘geschiedenis’ het verleden objectief in beeld brengt. Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Zo is het resultaat van hun denkwerk verschillend. 'Al zolang ze bestaat, heeft de geschiedschrijving een ingewikkelde band met de politieke macht' schrijft [[Anne Morelli]] in haar boek ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië.'' Jacques R. Pauwels heeft het iets recenter over ''De grote mythen van de moderne geschiedenis.'' Hij steekt van wal met 'Mythen zijn geen leugens' maar fantasieverhalen met een kern van waarheid. Mythes bevatten 'een kern van historische werkelijkheid maar dienen niet om die werkelijkheid uit de doeken te doen. Ze streven ernaar mensen te socialiseren, hen met de stand van zaken in hun maatschappij tevreden te stellen of minstens te verzoenen, ook - en vooral - wanneer er eigenlijk goede redenen bestaan om ontevreden te zijn met de status quo en verandering te willen, eventueel zelfs radicale, revolutionaire verandering.'&lt;ref&gt;JACQUES R. PAUWELS. De grote mythen van de moderne geschiedenis. Epo, Berchem, 2019, p. 7-8.&lt;/ref&gt;

.

.

== Geschiedenis en macht ==

.

Het lijkt op wat Morelli schrijft: 'Vanaf de oudheid heeft de historicus de machtshebbers bezongen, hun veroveringen gelegitimeerd, vanuit het verleden hun identiteit bepaald en hun voorouderlijke deugden verheerlijkt. De historicus gaf de natie zijn wortels. Te vaak vergeten we dat de historicus buiten zijn onderzoek kan. De historicus is een kind van zijn tijd, heeft zijn aandachtspunten en zijn blinde vlekken, zijn sympathieën, banden en kent de dingen waar hij beter niets over schrijft. De historicus is soms een militant of een machtsdienaar. Zo ‘maakt’ hij -bewust of onbewust - het verleden. Dé voorbeelden vinden we in de 19de eeuw, toen de [[Romantiek (stroming)|romantiek]] naar de ziel van het volk zocht, ter onderscheid met anderen. Historici zochten de ziel en vonden ze in het verleden vol 'feiten' die, met de nodige rangschikking en interpretatie, voor deze identiteit zorgden. Deze 'mythen' toonden dat bodem en ras in een ver verleden al onze identiteit vormden.'&lt;ref&gt;MORELLI ANNE (Ed.). ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië''. Epo, Berchem, 1996, pp. 7-21.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== Anne Morelli ===

.

Aanvankelijk werd het boek van [[Anne Morelli]] verspreid onder de titel ''Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie.'' In enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek historische en politieke reacties uit. Het magazine ''Front National de Belgique'' beschuldigde het boek de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam van de Belgen te besmeuren. Zo argumenteert FNB: 'Het maakt ons verleden en onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreem rechts gebruikte de argumenten in haar pamfletten. 

.

.

=== Kortrijk 1302-1902 ===

.

[[Johan Tollebeek|Jo Tollebeek]] en Tom Verschaffel ontmaskeren in de ''[[Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging]]'' de mythe van de veldslag op 11 juli 1302 waarin een leger van Vlaamse ambachtslui het Franse ridderleger op de [[Groeningemonument|Groeningekouter]] verslaan. 'Deze veldslag kaderde in het verzet van (een gedeelte van) Vlaanderen tegen de veroveringsdrang van het Frankrijk van [[Filips de Schone]]' schrijven ze. Vanaf het midden van de negentiende eeuw komt de benaming [[Guldensporenslag]] in zwang en doet de naam denken aan een romantische tijd vol heroïsche vrijheidsdrang tegen een reeks van vreemde onderdrukkers: de Fransen (1302), de Spanjaarden (de [[Geuzen (Tachtigjarige Oorlog)|Geuzentijd]]), de Oostenrijkers ([[Jan de Lichte (bendeleider)|Jan de Lichte]]) en de Nederlanders. [[Hendrik Conscience]] is niet de eerste die 1302 onder de aandacht brengt; toch is het zijn ''Leeuw van Vlaenderen'' die zich vanaf [[1838]] in het Vlaamse bewustzijn nestelt, zonder dat die in tegenspraak is met de vaderlandsliefde voor België. Naarmate de Vlaamse Beweging evolueert, verschuift de betekenis van de Guldensporenslag.

.

.

=== Vier keer feest ===

.

De symbolenstrijd bereikt een hoogtepunt in Kortrijk in 1902, bij de zeshonderdste verjaardag. De voorbereidingen beginnen in 1891 en [[Guido Gezelle]] schaarde zich achter het initiatief. Omwille van de ideologische twisten onder de organisatoren worden uiteindelijk vier feesten gehouden: op 13 juli organiseert de Vlaamsche Volksraad een eerste manifestatie; diezelfde dag betoogt het liberale Vaderlandsch Comiteit; op 17 augustus volgt het feest van de katholieken; en nog eens veertien dagen later trekken de socialisten -met tweetalige slogans (&quot;De strijd van Kortrijk was een strijd tegen de rijken&quot;)- door de Kortrijkse straten. Door de strubbelingen raakt het standbeeld voor de Groeningekouter niet tijdig klaar; het zou in 1906 worden onthuld. De cultus van 1302 is sedert 1973 officieel: 11 juli is de feestdag van de [[Vlaamse Gemeenschap]].

.

.

== Ideologie ==

.

Vertrekkend van dit soort ideeën verspreidden schoolboeken in het verleden een patriottische geschiedenis en het nationaal gevoel. Ook al kende België weinig geschiedenis-catechismussen, toch herhaalden schoolboeken generatie na generatie clichés en stereotypen die tonen dat België ten tijde van Jules Caesar een identiteit bezat. 
De historicus [[Eric Hobsbawm]] beschreef de geschiedenisvervalsers en stelt dat 'geschiedenis de grondstof is voor nationalistische, etnische of fundamentalistische ideologieën, zoals de papaver dat is voor de heroïneverslaafde.' 

.

=== I. Nationalisme ===

[[Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png|thumb|550px|'''732_TECHNOLOGIE MAAKT HET VERSCHIL''' Carl von Steuben, of is het Charles Auguste Steuben? (1788–1856) schildert in 1837 de [[Slag bij Poitiers (732)|Slag bij Poitiers]] in een Romantische versie. De slag is bekend omdat de [[Stijgbeugel (voetsteun)|stijgbeugel]] de doorslag geeft. [[Franken (volk)|Frankische ruiters]] ondervinden dat ze vast in het zadel zitten om hun bijlen en tweesnijdende zwaarden rond te zwaaien, zonder evenwichtsverlies. Haaksperen drukken de Moorse schilden weg zonder dat ze van hun paard vallen. Het schilderij hangt in [[Versailles (paleis)|Versailles]]. De stijgbeugel was niet nieuw, de [[Hunnen]] gebruikten die eerder. Voor de Brit [[Edward Creasy]] is deze slag één van de vijftien belangrijkste uit de wereldgeschiedenis. Hij beschreef dat in zijn boek ''The Fifteen Decisive Battles of the World'' uit [[1851]]. Klopt het dat aldus [[Bart de Wever]] - dixit Europajournalist [[Paul Goossens]] - hier de de [[Canon]] van de Vlaamse / Europese geschiedenis begint met de installatie van een vijand: de oprukkende [[Islam]]?  Goossens schreef daarover in [[De Standaard]] het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt;]] 

Als het aan [[Bart de Wever|Bart De Wever]] ligt, begint de [[Canon]] van de Vlaamse / Europese geschiedenis met de installatie van een vijand: de oprukkende [[Islam]], verslagen in 732 bij Potiers. Europajournalist [[Paul Goossens]] schreef daarover in [[De Standaard]] het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd. Niet het [[Verdrag van Rome]], wel de slag van Potiers in 732 zou, volgens De Wever, die in deze een doorslagje van die van radicaal-rechts is, het echte begin van een verenigd Europa zijn. Volgens die canon moeten [[Robert Schuman]] en [[Jean Monnet]] als [[Founding Fathers|fouding fathers]] de plaats ruimen voor de Frankische krijgsheer [[Karel Martel]], bastaardzoon van [[Pepijn van Herstal]] en cultfiguur van extreemrechts. Tegelijkertijd wordt [[Auschwitz (concentratiekamp)|Auschwitz]] tot een [[Auschwitz (stad)|Pools provinciestadje]] gedegradeerd en krijgt de Europese eenwording een een radicaal andere inspiratiebron. De [[Europese burgeroorlog]] en de [[Holocaust]] verdwijnen op de achtergrond, de islamitische andere wordt nu de raison d'etre van de eenheid. Een verleden van [[kruistochten]] en [[Reconquista (Iberië)|reconquista's]] wordt weer actueel. Daarmee ligt de Europese identiteit in de voor [[Vlaams-nationalisme|Vlaamse nationalisten]] vertrouwde antagonistische bedding. Als het Vlaamse wij een smoel kreeg, is het omdat het zich tegen de Belgische &quot;vijand&quot; kon afzetten. &quot;Het is een onmiskenbaar feit&quot; schrijft De Wever, &quot;dat een externe vijand een zeer tastbare en doorslaggevende rol kan spelen in identiteitsvormingsprocessen.&quot; In zijn recept voor Europa zit het er allemaal in: meer Potiers en de promotie van de politieke islam tot uitverkoren Europese vijand' en een minder prominente aanwezigheid van de [[Holocaust]].
'Is dat een radicaal-rechts verhaal?' vraagt Goossens zich af. 'Ongetwijfeld, maar niet voor De Wever. Voor hem is de Koran geen license to kill en is er geen sprake van botsende beschavingen, wel van een conflict over het voortbestaan van de moderniteit. Het zal de radicalen een zorg zijn. Hun memes en vlaggen zijn immuun voor subtiel denken. Voor De Wever daarentegen draait het allemaal rond de moderniteit. Daarom de noodzaak van een leidcultuur met de verlichting als kompas. Dat klinkt mooi, maar het valt op dat het conservatieve orkest de verlichting pas begint af te stoffen als de moslim in de buurt is. Als het over ongelijkheid, mensen in nood op de Middellandse Zee en de inspiratie van de Europese Unie gaat, stopt die muziek. De Wever houdt niet van half werk. Omdat een identitaire beweging niet zonder vijand kan, heeft hij er meteen twee in de aanbieding: de politieke islam dus en de ‘postmodernisten en cultuurrelativisten’. Dat nihilistische volkje sleurde Europa in een spiraal van identitaire zelfdestructie, cultiveerde de zelfschaamte en hypothekeert een groot verhaal over een mythisch verleden. Pas als met die binnenlandse vijand is afgerekend, kan de externe vijand worden aangepakt en ontstaat er ruimte voor Europese trots en kan met een luid ‘Europa is van ons’ het afscheid van Auschwitz afgekondigd worden.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== II. Media en propaganda ===

[[Bestand:Honoré_de_Balzac_(1842)_Detail.jpg|thumb|right|550px|Had [[Honoré de Balzac]] gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'?]]

.

==== Media indoctrinatie ====
Voor ideologieën is het verleden essentieel en wie er geen heeft, kan het uitvinden. [[Jacques Pauwels|Jacques R. Pauwels]] voegt een tweede ideologie toe. Hij stelt dat het triestig is gesteld met het historisch besef (lees: de kritische geest) en dat de media, veel meer dan het onderwijs ons doordringt van een eindeloze reeks mythes. Mythes zijn geen leugens, maar fantastische verhalen met een kern van waarheid. Naast het onderwijs kwamen het internet, de tv en de film en de sociale media. Die voegden - in het beste geval - een kennislaag aan het (ideologische) geschiedenisonderricht toe, in het meest barre geval namen ze de onderwijs-rol gewoon over of schelden sociale media er over heen. Waarom zijn die media zo ijverig bezig om ons de geschiedenis te leren kennen? Essentieel om dit te begrijpen, is dat die media heel vaak privé-eigendom zijn van superrijken. [[Noam Chomsky]] maakte die analyse al eerder. En dat er een verband bestaat tussen de media en hun eigenaars wordt doorgaans niet vermeld. Als media ter sprake komen, dan worden die vaak opgevoerd als de waakhond van de democratie, niet als propagandakanalen van multinationals en holdings. Dat deze één procent-elite (die negentig procent van alle rijkdom in haar zakken heeft) niet graag in de belangstelling staat, spreekt voor zich. Daarom zwijgen historische films over de steun die Hitler genoot van Duitse en Amerikaanse (jawel!) industriëlen en bankiers. Net omdat die één procent bang is voor een objectieve kijk, controleert ze de verhalen die ze de wereld instuurt en welke niet. Dit soort selectiviteit zien we bijvoorbeeld bij de betekenis die documentaires geven aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Echter, meer dan om Tokyo op de knieën te dwingen, waren de honderdduizenden slachtoffers bedoeld om Moskou te intimideren. Daarom is onze kennis over de Tweede Wereldoorlog ook een Hollywoodproduct waarbij D-day belangrijker is dan wat er in Stalingrad gebeurde. Het zijn de bevoorrechten en de winnaars en niet de underdog of de slachtoffers die de geschiedenis maken. Had [[Honoré de Balzac]] gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'? Ongetwijfeld. En daar is de één-procent-elite zich van bewust. Daarom leidt hun entertainment de aandacht af van waar het werkelijk om draait, namelijk dat rijken rijker worden en armen armer worden. Hun media slagen erin om de kapitalistische kritiek te fnuiken door bijvoorbeeld te eenzijdig te focussen op Hitler als grote schuldenaar van wat er tussen 1939 en 1945 gebeurde en niet op wie centen verdiende aan de oorlog, de wapenhandelaars, de wapenindustrie, [[Hugo Boss]] die de kledijlijn voor de Nazi's uitdacht of Bekaert uit Zwevegem (die na de oorlog de Sociale Hogeschool, het latere Ipsoc, ruimsubsidiërde) die de prikkeldraad voor de kampen leverde. Het kapitalisme heeft een vooral verborgen geschiedenis die nauwelijks onder de aandacht komt en verbergt hoe rijken rijker worden. Wie dit wil begrijpen of minstens wil analyseren kan bij de kritische geschiedschrijving terecht.

.

==== Propaganda ====

In de twintigste eeuw onderzoeken communicatiewetenschappers de mediabeïnvloeding door middel van gedragsonderzoek, diepte- en waarnemingspsychologie, marketing en de metafoortheorie, taal en machtsmechanismen. In 1937, kort na de machtsovername van Hitler in Duitsland (1933) formuleert het Amerikaanse Institute for Propaganda hoe propaganda werkt.

.

1.	'''Plain Folks Appeal''': gebruik realistische situaties die iedereen herkent, wees betrokken op volkse thema's;

.

2.	'''Bandwagon Appeal''': als iedereen achter dezelfde kar loopt, moet de boodschap die de kar verspreidt wel juist zijn. Als iedereen in de rij staat voor een ijsje, zijn ze per definitie lekker. We kennen voorbeelden van zelfstandigen die in die optiek de kunstmatige klant creëren;

.

3.	'''Misleading Numbers''': gebruik desnoods misleidende cijfers, nuanceer harde feiten;

.

4.	'''Transfer''': gebruik vlaggen, wapenschilden, titels, uniformen, symbolen… iedereen herkent ze;

.

5.	'''Celebrity''': verwijs naar beroemdheden, namen en autoriteiten, uit het heden en het verleden, prijs de 'comming man' als het voorbeeld voor de toekomst. Deze leider zal ons redden;

.

6.	'''Glittering Generalities''': grootsprakerige algemeenheden zorgen voor positieve connotaties;

.

7.	'''Stereotyping''': scheldgedrag herleidt tegenstanders tot karikaturen, maak er een cliché van;

.

8.	'''Call to Action''': Roep op tot actie zodat mensen niet langer hun schouders ophalen maar zich inzetten en gewaardeerd voelen;

.

9.	'''Card-Stacking''': schik de kaarten op een andere wijze, bepaal de volgorde van de presentatie. Hou kaarten achter de hand en speel ze uit indien nodig of hou kaarten achter en verzwijg. 

.

.

=== III. Veiligheid en angstcultuur ===

[[Bestand:Chernobyl_Hotel_with_reactor_in_background.jpg|thumb|right|550px|De kernramp van Tsjernobyl maakte [[Ulrich Beck]]s publicatie uit 1986 over de [[Risikogesellschaft|risicosamenleving]] tot een bestseller in Duitsland.]]

Een derde ideologie focust op wat [[René Munnik]] in zijn boek 'Geweldig' de 'veiligheidsideologie' noemt. Zijn er objectieve redenen om aan te nemen dat onze werkelijkheid zo onveilig is? Of zijn we gewoon gevoeliger voor onveiligheid? [[Ulrich Beck]] spreekt in 1986 over de [[Risikogesellschaft|risicosamenleving]]. 

.

Zijn boek ''Risikogesellschaft: Auf dem Weg in eine andere Moderne'' (Risicomaatschappij: op weg naar een andere moderniteit) kreeg door de kernramp van Tsjernobyl de status van een bestseller en werd snel in het Engels vertaald. Het begrip wijst er ''niet'' op dat onze tijd gevaarlijker is dan vroeger. Gezien de levensverwachting, de technologie en de welvaart leven we veiliger dan ooit: ziektes en hongersnoden, natuurrampen en epidemies hebben we achter ons gelaten. Met de risicosamenleving wijst Beck op: 

.

1. de risico's (kernrampen, klimaatsverandering) zijn veroorzaakt door de neveneffecten van onze hoogtechnologische en welvarende, onze moderne en verlichte samenleving (die alles beheersbaar zou houden).

.

2. risico's, zowel reël en vermeend nodigen uit tot een angstcultuur als propaganda, als ideologie of als ultieme utopische preventie waarbij alles onder controle te houden is.

.

3. de risico's zijn er om te blijven. Wie nog geboren moet worden kan last krijgen.

.

4. de risico's zijn niet lokaal, maar wereldwijd.

.

5. de risico's treffen alle klassen, elk ras, alle leeftijden en sekses

.

6. de risico's zijn onzichtbaar. Alleen deskundigen merken ze op.&lt;ref&gt;Zie RENE MUNNIK (Ea.). ''Geweldig! Over de vanzelfsprekendheid van geweld.'' Valkhof Pers, Nijmegen, 2005, p. 7-11.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== IV. Complottheorieën ===

(...)

.

.


;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG|Resten van [[Goedendag (wapen)|goedendags]] in het museum
Bestand:Paardenhangertje_van_Gwijde_van_Namen_Kortrijk_1302__9-01-2010_14-22-14.JPG|Paardenhangertje van [[Gwijde van Namen]]
File:Battle_of_Courtrai2.jpg|De [[Guldensporenslag]], tot de negentiende eeuw vergeten, daarna vanonder het stof. Met een doel.
File:Nicaise de Keyser04.jpg|Voorstudie van de slag door [[Nicaise de Keyser]].
File:Guido_Gezelle.jpg|Guido Gezelle (1830-1899)
File:Hendrik_Conscience.jpg|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883)
File:Leeuwvanvlaenderen.gif|De Leeuw van Vlaanderen verscheen in 1838
File:Groeningepoort.jpg|Groeningepoort in Kortrijk
File:Kortrijk_Groeningeabdij_museum.JPG|Museum [[Kortrijk 1302]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Morele paniek en fake news ==

.

[[Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg|thumb|right|550px|De [[heksenprocessen van Salem]] in Amerika begonnen in [[1692]] en resulteerden in zeker 24 ter dood veroordelingen. Pas toen vooraanstaande mensen beschuldigd werden van hekserij, stopten de processen en verdween de morele paniek.]]

[[Bestand:Deep_throat_PD_poster_(restored).png|thumb|right|550px|In deze film is de vrouwelijke seksualiteit het thema. Er werden eindeloos veel processen gevoerd over deze film, die er uiteindelijk toe leidden dat hij in 23 Amerikaanse staten werd verboden. De film was verboden in het Verenigd Koninkrijk tot het jaar 2000. In Nederland kon de film worden vertoond, maar uitsluitend aan meerderjarigen en in bioscopen met minder dan 50 zetels.]]

[[Fake news]] kan leiden tot [[morele paniek]]. Dat weten [[Demagogie|demagogen]] goed. [[Morele paniek]] is een buitenproportionele, vijandige en gemediatiseerde reactie op een situatie of technologie, een persoon of groep, die waarden en normen lijken te bedreigen. Het begrip verklaart maatschappelijke angstreacties die niet in verhouding staan tot de ernst, het risico, de schade of de dreiging. Morele paniek is een sleutelbegrip uit de [[sociologie]] en [[criminologie]] en zou voor het eerst gebruikt zijn door [[Marshall McLuhan]] in [[1964]]. [[Jock Young]] introduceerde het in [[1971]] in de [[criminologie]] en [[Stanley Cohen (socioloog)|Stanley Cohen]] zorgde voor bekendheid. In zijn klassieker ''Folk Devils en Moral Panics'' uit [[1973]] beschrijft hij de jeugdbendes, de ‘[[Mod (subcultuur)|Mods]]’ en de ‘[[Rockers]]’.

[[File:Waarom geloof jij fake news.webm|thumb|550px|Waarom geloof jij fake news? - [[Universiteit van Vlaanderen]]]]

.

.

=== Fasen ===

.

Morele paniek is gefaseerd en begint met een stereotiepe en overdreven voorstelling van een gebeurtenis. Daarna wordt die geassocieerd met soortgelijke gevallen en gepresenteerd als symptomatisch voor een maatschappelijk probleem. Vervolgens wakkeren doemscenario’s de angst aan en escaleert het tot er justitiële, politionele of juridische maatregelen komen. Soms ebt de paniek na een tijd weg, soms duurt de golf zo lang dat het zelfbeeld van de samenleving verandert.
Voor de samenleving maakt het weinig uit of de oorzaak wel of geen hersenschim is. Hier geldt het [[Thomas-theorema]]: ''als mensen situaties als werkelijk definiëren, zijn zij werkelijk in hun gevolgen''. Niet de situatie zelf, maar de perceptie geeft de doorslag.

.

.

=== Voorbeelden? Legio! ===

.

* [[Satanisch ritueel misbruik]].

.

* De [[heksenjacht]] en de processen zoals die in [[Heksenprocessen van Salem|Salem]].

.

* De gevolgen van [[Masturbatie#Masturbatie in vroeger eeuwen|masturbatie]].

.

* De paniek die in [[1938]] ontstond door ''[[The War of the Worlds (hoorspel)|The War of the Worlds]]'' [[The War of the Worlds (hoorspel)|The War of the Worlds]] was een hoorspel van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatre on the Air. Het werd berucht door de enorme massahysterie die het in de VS veroorzaakte. Luister hier: [http://sounds.mercurytheatre.info/mercury/381030.mp3 War of the Worlds].

.

* De zorgen over genetisch gemanipuleerde voeding.

.

* De invloed van televisiegeweld of in games zoals in [[Canis Canem Edit]] en de [[Grand Theft Auto (computerspelserie)|GTA]]-reeks.

.

* Imitatiegedrag van jongeren bij het zien van [[pornografie]] zoals in de film ''[[Deep Throat (film)|Deep Throat]]'', [[drugs|druggebruik]], voetbalvandalisme

.

* In de zomer van [[1984]] rapporteerden kranten na een dodelijke vechtpartij op het strand van Egmond in Nederland over het ‘kustgeweld’, de ‘geweldsgolven’ en ‘-explosies’, ‘uitbarstingen’ en ‘epidemieën van geweld’, alsof het natuurverschijnselen waren. De paniek kreeg ook de politie, justitie, de horeca en het lokale bestuur in zijn greep en ebde na enige tijd weg. 

.

* De mediareactie en die van de overheden na de [[aanslagen op 11 september 2001]] en de [[Terroristische aanslagen in Madrid van 11 maart 2004|aanslagen in Madrid]] en [[Terroristische aanslagen in Londen van 7 juli 2005|London]]. In hun representatie van ‘het’ terrorisme dragen overheid en media bij tot paniek omdat ze onnodige angst zaaien door burgers vertrouwd te maken met terroristische dreigingen. Dit simplisme brengt de moeizame interetnische verhoudingen opnieuw onder spanning en leidt de aandacht af van oorlog of genocide.

.

* De negentiende-eeuwse angst om levend begraven te worden, leidde in [[1868]] tot het patent op de lijkkist met een ladder voor een uitvinder uit [[New Jersey]].

.

* In het Engelse [[Middlesbrough]] worden in 1987 121 kinderen uit hun huizen geplaatst na misbruik. Artsen gebruikten de techniek 'reflex anale oprekking' waarbij ze de billen uit elkaar schuiven en de anus bestuderen. Later bleek de techniek onwetenschappelijk en met de meeste kinderen was niets aan de hand.

.

* De angst voor de atoombom tijdens de koude oorlog.

.

* De angst voor ongrijpbare vijanden zoals [[al-Qaeda]], [[fijnstof]], [[dioxine]], [[zendmast]]en.

.

* [[Opération Lune]].

.

* De [[Guldensporenslag]] en [[Hendrik Conscience]] in 1836 en in 1902.

.

.

= '''BETROUWBAAR''' =

[[Bestand:Van_Olden_Barneveldt_Verhoeven_1619.gif|thumb|right|550px|[[Abraham Verhoeven]], een prille 'gazettier' besloot zijn artikels in de Antwerpse krant de [[Nieuwe Tijdinghen]] met het zinnetje &quot;Oft waer is, sal den tydt leeren.' De auteur waarschuwt zo zijn lezers in de vroege zeventiende eeuw voor te hoog gespannen verwachtingen inzake de betrouwbaarheid van zijn schrijfsel. Het bericht is nog relevant. De illustratie vertelt het 'Verhael hoe ende in wat manieren den heere Johan Van Olden-Barneveldt, Advocaet van Hollandt ende den Vrieslant/ is Onthalst gheworden smaendachs voor noen den xiij Mey Anno Duisent zes hondert neghen-thien; T'hantwerpen/By Abraham Verhoeven/op de Lombaerde Veste/inde gulde Sonne, 1619.']]

.

{{Cquote|'''Door de fragmentarisering van alle kennis is de beleidsvorming er natuurlijk eenvoudiger op geworden. De hooggespecialiseerde takken van moderne wetenschap zijn zo ondoorzichtig geworden dat de mensen die daarin werkzaam zijn, noodgedwongen tot hun dertigste of langer door moeten studeren tot ze kunnen toetreden tot de nieuwe geestelijkheid. Een lange leertijd hebben ze allemaal, maar dat betekent nog niet dat ze het altijd eens zijn over de beste aanpak. De SARS-CoV-2-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de onenigheid onder experts zich zelfs kan uitstrekken tot schijnbaar simpele beslissingen, zoals over het gebruik van een mondkapje. Eind maart 2020 (de pandemie was drie maanden oud) adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie daar nog tegen, tenzij een persoon was besmet, en pas begin juni werd dat advies bijgesteld. Hoe kunnen mensen zonder specialistische kennis daarin partij kiezen of wijs worden uit debatten die vaak eindigen met het intrekken of ontmantelen van claims die daarvoor nog allesbepalend waren?'''|[[Vaclav Smil]]}}


.

Wat de betrouwbaarheid van deze encyclopedie betreft, daar gaan we even klassikaal door. We nemen een schrijfstok of een [[Griffel (schrijfstift)|griffel]] en een schrijfplank, een [[Lei (schrijfplank)|lei]] genaamd. We noteren drie vragen, het antwoord erop hoor je in de les.

.

* Ten eerste: Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* Ten tweede: Wat is [[Betrouwbaarheid (informatie)|betrouwbaarheid]]?

.

* Ten derde: Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Peilen is een term uit de scheepvaart, peilingen doe je steeds opnieuw, want je positie verandert constant.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=hA2p8EqvLLI '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: WAT IS BETROUWBAARHEID? (20 Min.)''']

.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=Xs0K4ApWl4g '''♣ LUISTER HIER NAAR DE GROOTSTE MISLEIDING UIT DE TWINTIGSTE EEUW:[[The_War_of_the_Worlds_(hoorspel)| The War of the Worlds''']].]

.

.

== Weet je dat…? Tuurlijk wel. ==

* Je in naam van iemand anders kan SMS'en?

.

*  Fototrucage mensen mooier maakt? Of lelijker, als het moet… Vrijwel elke foto in de krant of op internet is bewerkt! Kijk eerst naar [https://www.youtube.com/watch?v=iYhCn0jf46U dit filmpje van Dove] of naar deze ontmaskering.

.

* Er berichten gemaakt worden om journalisten een loer te draaien. Dergelijke berichten worden canards genoemd. Ze verschillen soms nauwelijks van stadslegendes.

.

* Goed ogende websites valse informatie doorspelen?

.

* Journalisten opzettelijk foute berichten de wereld insturen? Kijk op het impulscentrum naar (minstens) een van deze reportages. 1. Orson Welles War of the Worlds (Canvas Days that shook the World); 2. Bye bye Belgium (RTBF).

.

* Een verkeerd bijschrift bij een prima foto snel geplaatst is?

.

* De zetduivel vaker toeslaat dan gedacht?

.

* Sommige mensen wel heel goed gelovig zijn. Klik [[hier]] en bel en sms één jaar gratis. In tien dagen tijd tekenden 7200 jongeren in op dit aanbod.

.

* Een fout gespelde naam? Een foutief jaartal? Een verkeerde leeftijd of woonplaats? Tja, iedereen maakt fouten, niet?

.

Voor je info gebruikt, evalueer je die. “Ik heb de pest aan informatie, je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen” schrijft [[Jan Blokker]] ergens. Het citaat is in een mum van tijd gevonden, geknipt en geplakt in dit document. De referentie is uiteraard vergeten. Informatie wordt altijd gemaakt. Woordvoerders, journalisten, fotografen, redacteurs… één voor één maken zij nieuws of geschiedenis. Toch wordt die menselijke oorsprong snel vergeten. Niet alleen de Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid maar elke discipline evalueert informatie. Uiteraard vereist de doorlichting kennis van zaken, maar niettemin bestaan er “typevragen” die ongeacht het onderwerp  gelijk zijn. Zo dient de informatie controleerbaar, nauwkeurig, volledig, redelijk en eerlijk, relevant en actueel te zijn, er dient structuur, overzichtelijkheid en een lay-out te zijn. Voor je aan de controle begint ga je de bedoeling van de makers na. Wat is de aard van je bron?

  
 * Informatief?
 
 * Persoonlijk?
 
 * Commercieel?
 
 * Opiniërend?
 
.
 
{|
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg|thumb|550px|Revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, kort voor de arrestatie door de Russische geheime dienst. In het midden zit [[Vladimir Lenin|Lenin]].]]
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897 - Altered.jpg|thumb|560px|Dezelfde revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, nadat Alexander Maltsjenko in 1930 bij [[Jozef Stalin|Stalin]] in ongenade viel, werd hij verwijderd.]]
|}

.

== Controleerbaar ==

[[Bestand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|thumb|rigth|550px|Van informatie die een redactionele controle onderging stijgt de betrouwbaarheid. Hier de redactie van de [[Canadian Broadcasting Corporation]] in [[Montreal (Canada)|Montreal]] in [[1944]].]]

.
 
Betrouwbare info is controleerbaar. Van moeilijk te controleren info daalt de betrouwbaarheid. Anonieme info is onbetrouwbaar. Een cartoon uit The NewYorker toont twee honden voor een monitor, waarvan de ene zegt: ‘Op internet weet niemand dat je een hond bent.’ Een goede site bevat net als een boek de naam van de maker en zijn functie, de naam van de organisatie, een contactadres, een redactieteam, het doel van de organisatie en een datering. Het controleren begint dus met de vraag naar de auteur. Dit maakt een mail mogelijk of een extra controle via Google. Zoek uit wat de expertise van de auteur is, door zijn opleiding, werkomgeving of andere documenten te vinden. Verder kan de maker de controleerbaarheid vergemakkelijken door zijn tekst te onderbouwen met linken, een [[bibliografie]] of [[voetnoten]]. Eindigen sites op .ac.be of .edu, .org of .gov zijn het universiteiten, organisaties en staatsinstellingen. Trianguleren is het vergelijken van de informatie met minstens twee andere [relevante] bronnen. Twee is noodzakelijk, want op internet wordt veel overgenomen. Als meerdere webpagina’s hetzelfde zeggen over een onderwerp, werkt dit geruststellend. Maar let op, dit kan vals zijn. Wil je meer zekerheid, dan is het nodig om ofwel de site goed te bestuderen, te vergelijken of de commentaren op verwijspagina’s te lezen. Bij tegenstrijdige informatie is het belangrijk te weten welke auteur het meeste autoriteit heeft. Laat in je studie niet na om te wijzen op botsende visies en tegenstrijdige ideeën. Dit helpt bij het ontwikkelen van je eigen mening.

.

== Nauwkeurig en volledig ==

.

Als je evalueert op nauwkeurigheid ga je na in welke mate er slordigheden of onnauwkeurigheden voorkomen. Verkeerd taalgebruik en tikfouten tonen aan dat de auteur weinig aandacht schenkt aan de inhoud. Let op voor vage omschrijvingen zoals “men beweert dat er veel wordt…” Dit zijn teksten die lucht verkopen. Op internet verschijnt regelmatig onvolledige info. Andere info is bewust onvolledig en werkt als smaakmaker of zet aan tot kopen, sommige bronnen behandelen het onderwerp oppervlakkig of wekken de indruk het onderwerp volledig te dekken, maar stellen na consultatie teleur.

.

== Redelijk ==

.

Objectiviteit bestaat niet. De ‘werkelijkheid’ in taal gieten is ontzettend moeilijk: gewild of ongewild, steeds kijk je door filters van voorkennis, afkomst, behoeften, verwachtingen… Wat je ziet is cultureel bepaald. De discussie subjectief en objectief is hier aan de orde. Daarom is het onredelijk een auteur te vragen objectief te zijn. Verwacht van de auteur dat hij afstand doet van vooringenomenheid, een redelijke argumentatie gebruikt en eventueel uiteenlopende visies poneert. Vraag je af welk belang de auteur bij het onderwerp heeft. Zo rapporteert Greenpeace anders over een olietanker dan de eigenaar. Hoe redelijk is de informatie? Worden de ingenomen standpunten geëxpliciteerd? Wordt de website gesponsord? Hoe evenwichtig worden tegengestelde standpunten gepresenteerd? Is de term 'subsidieslurpers' een alitererende metafoor die wat suggereert of een objectief begrip?

  
 FEITEN ≠ TAAL
 
 .
 
 REALITEIT ≠ JE MENING
  
 .
 
 FEITEN ≠ JE MENING ≠ TAAL
 

In hoeverre weerspiegelen gedachten realiteit? En, in welke mate zijn we in staat om de realiteit die we feiten noemen, te beschrijven?
 

.

== Eerlijk ==

[[Bestand:Pinocchio_1940.jpg|thumb|right|550px|Eerlijke info staat tegenover leugenachtige info en die is niet altijd even makkelijk te herkennen als bij Pinocchio.]] 

.

Eerlijkheid is het (on)bewust manipuleren, verdraaien of verzwijgen. Worden de standpunten eerlijk gepresenteerd? Neemt de auteur een standpunt in? Is de partijdigheid acceptabel? Wordt dat standpunt gepresenteerd als een mening of als een feit? Eerlijkheid gebiedt dat [[feiten]] als feiten voorgesteld worden en [[meningen]] als meningen.

.

;Feiten

.

Een feit is aanvaard omdat dit bleek uit onderzoek of omdat het aanvaard is. In het alledaags taalgebruik is een feit “zeker” en kan het geobserveerd worden. Als het feit een tijd bestaat, is dit een situatie of een structuur. Als het om een verandering van structuur gaat, is dit een proces [industrialisatie, emancipatie]. Een kortstondig proces is een gebeurtenis. Zoek voor onderstaande 'feiten' voorbeelden.

.

* Object (voorwerp), bv:

.

* Plaats (ligging), bv:

.

* Gebeurtenis (kwestie), bv:

.

* Structuur (situatie of toestand), bv:

.

* Proces (evolutie) bv:

.

.

;Meningen

.

Over een mening kan je discussiëren. Een mening is een waardeoordeel of vooroordeel, een voorkeur en verwachting, een veronderstelling of een stelling. De nuances zijn subtiel. Een waardeoordeel berust op een interpretatie die je aanvaardt maar niet met feiten te ontzenuwen is, omdat de feiten verschillend worden uitgelegd. Bij een vooroordeel is men zich niet bewust van het waardeoordeel. Een veronderstelling en een stelling liggen dicht bij elkaar, net als een voorkeuren en verwachtingen. Een veronderstelling berust op een indruk of interpretatie, een stelling wordt gevolgd door een argumentatie en gaat vooraf aan een redenering [want, immers, daaruit volgt]. Een voorkeur leidt je aandacht [af]. Bij een voorkeur kan je kiezen, bij een verwachting [hoop] hoeft het object niet eens aanwezig te zijn.

.

* Vooroordeel (een ongecontroleerde mening), bv:

.

* Waardeoordeel (interpretatie), bv:

.

* Stelling (positie), bv:

.

* Veronderstelling (hypothese), bv:

.

* Voorkeur (neiging), bv:

.

* Verwachting (hoop), bv:

.

Laat extreem positieve en extreem negatieve meningen voor wat ze zijn. Soms laten journalisten hun mening in de tekst klinken zoals in dit citaat. “De scheiding der machten werd pas in de zeventiende eeuw geproclameerd door John Locke.” Het woordje ''pas'' zorgt dat een feit als mening voorgesteld wordt. Ook het omgekeerde is mogelijk, zoals deze uitspraak: “Een vondelingenschuif is moreel verwerpelijk en een welvaartsstaat onwaardig.” Dit is een mening die als feit wordt omschreven. Beter zou zijn “Ik vind een…” Het is een kwestie van academische training. Veel moeilijker is om als lezer feiten te herkennen die als mening worden omschreven of om meningen te herkennen die als feit worden omschreven.

.

== Wetenschappelijk of populariserend? ==

.

* Kijk naar [https://www.youtube.com/watch?v=9r8GNYi5K-Y deze (Belgische) reportage] en [https://www.youtube.com/watch?v=CMne7lqobT8 deze (Nederlandse) reportage] waarbij [[Bart Van Loo]] zijn boek De Bourgondiërs voorstelt. Er komt kritiek op zijn aanpak: Bart van Loo zou de geschiedenis te eenzijdig voorstellen. [https://www.youtube.com/watch?v=7gOlTlqY41s Kijk hier.]


== Fictie versus non-fictie ==

[[File:Orson_Welles_1937.jpg|thumb|550px|Orson Welles liet in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt of als men fictie met non-fictie gaat verwarren.]]

.

Als Fictie en non-fictie zich met elkaar gaan vermengen wordt het voor de kijker, luisteraar of lezer wel erg moeilijk om het waarheidsgehalte of de betrouwbaarheid te peilen. Voor je verder leest, log je in op [https://p.cygnus.cc.kuleuven.be/webapps/osv-kaltura-bb_bb60/jsp/courseGalleryLTI.jsp?url=/hosted/index/course-gallery&amp;course_id=_976176_1&amp;mode=view Toledo TV]. Wie maanlanding intikt als zoekwoord komt op een VPRO documentaire van 52 min. Kijk aandachtig naar het bedrog der bedriegenis. Trek er een uurtje voor uit en lees vooral niet verder, anders is de fun er af.

.

{{Leeswaarschuwing}}

.

;De hoofdpersonages
&lt;gallery&gt;
A11v 1092338.ogg|Armstrong stapt als eerste mens op de Maan (tv)
File:Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg|'''[[Joeri Gagarin]] (1934–1968) was geen lang leven beschoren.'''
File:Aldrin_Apollo_11.jpg|'''[[Buzz Aldrin]], [[Apollo 11]], gefotografeerd door [[Neil Armstrong]]'''
File:Ap11-s69-31740.jpg|'''Bemanning [[Apollo 11]]'''
File:Kennedy_vonbraun_19may63_02.jpg|'''[[Wernher von Braun]] met [[John F. Kennedy|J.F.K.]]'''
File:Dornberger-Axster-von_Braun_(jha).jpg|'''von Braun bij de overgave.'''
File:V1_Soest.JPG|'''[[V1 (wapen)|V1]]-rakket.'''
File:V-2-Nederlands.jpg|'''[[V2 (raket)|V2]]-rakket.'''
File:First photo from space.jpg|'''In [[1946]] neemt een [[V2 (raket)|V2]] de eerste foto's uit de ruimte.'''
File:Project_Paperclip_Team_at_Fort_Bliss.jpg|'''[[Operatie Paperclip|Operatie paperclip]]: von Braun ging niet alleen naar de V.S.'''
Bestand:Posta_Romana_-_1959_-_Laika_120_B.jpg|'''[[Laika (hond)|Laika]]''', de eerste hond in de ruimte. Hoeveel dieren gingen haar voor?
&lt;/gallery&gt;

.

Wat je zag is [[Opération Lune]]. Die probeert aan te tonen dat [[Stanley Kubrick]] de eerste stappen op de maan in een studio filmde. Deze regisseur kennen we van [[Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb|Dr. Strangelove]], [[2001: A Space Odyssey]] (1968), [[A Clockwork Orange (film)|A Clockwork Orange]], [[Barry Lyndon (film)|Barry Lyndon]], [[The Shining (film)|The Shining]], [[Full Metal Jacket]] en [[Eyes Wide Shut]]. Deze regisseur heeft uiteraard niets met de maanlanding van doen, hij wordt [[postuum]] opgevoerd als regisseur van de allerbelangrijkste film ter wereld. Deze film is geen documentaire maar een 'mocumentaire'. Ze wil de kijker te misleiden. Waarom? Puur om aan te tonen dat mensen te of erg goedgelovig zijn. Tot op welk punt ben jij meegegaan in dit verhaal?

.

Het woord Mocumentaire komt uit de combinatie van documentaire (feiten en waarheidsgetrouwe rapportage) en de M van Movie (fictie) en 'to moc', iemand op het verkeerde been zetten. Pas op het einde wordt duidelijk dat het om een grap gaat. Sommige studenten kijken de film vol (on)geloof uit, anderen zijn al vanaf de helft kritisch... Hoe gealarmeerd was jij?

.

;Kijken

* [https://www.youtube.com/watch?v=EqHg8YSJWRk Operation Lune] BEELDFRAGEMENT debat met [[William Karel]], regisseur van deze [[mocumentaire]].

.

.

== Relevant en actueel ==

.

Relevant wil zeggen betrekking hebben op je onderwerp. Wanneer is de info gepubliceerd? Wanneer is de site gemaakt en voor het laatst aangepast? Hoe actueel zijn de links? 

.

== Lay out ==

.

Een aantrekkelijke lay-out en een overzichtelijke navigatie bewijzen aandacht voor de paginaontwikkeling. Doorgaans wijst dit erop dat er aan de inhoud is gewerkt. Maar de redenering is niet absoluut. Het kan dat een grafisch talent een fijne inhoudloze pagina maakt, of dat vorsers geen grafisch verstand hebben. 'De inhoud is belangrijker dan de vorm' klinkt het argument dan. Maar toch. Schreeuwerige pagina’s duiden op informatietekort, op een vingeroefening of verdoezelen de onkunde van de maker. Vragen over de esthetica helpen bij de evaluatie.

.

;Stel vragen zoals: 

.

* Hoe verzorgd zijn de tekst en de afbeeldingen? 

.

* Worden er [[Compositie (beeldende kunst)|compositieprincipes]] gevolgd? 

.

* Is het ontwerp complex? Oogverblindend? 

.

* Is de tekst leesvriendelijk?

.

* Is de structuur overzichtelijk? 

.

* Is de [[lay-out]] of de [[interface]] duidelijk?

.

== Informatie in tijden van oorlog ==

.

{{Citaat|'''In oorlogstijd is de waarheid het eerste slachtoffer.'''|[[Boake Carter, journalist]], 1900-1944.}}

.

{{Citaat|'''Voltaire heeft het ons geleerd: we moeten systematisch aan alles twijfelen.'''|[[Anne Morelli]]}}

.

Tijdens oorlogen of andere conflicten tussen twee groepen duiken tien principes die de propagandamachine ondersteunen. Anne Morelli somt ze op.

# 'Wij willen geen oorlog.'
# Alleen de vijand treft schuld, die heeft om oorlog gevraagd.
# Dit is geen oorlog tegen de mensen, maar tegen de leider van de tegenpartij.
# Het doel is nobel, zeker geen materieel gewin.
# De vijand begaat wreedheden. Als wij schade berokkenen is dat per ongeluk.
# De vijand gebruikt illegale wapens.
# Onze verlies is beperkt, die van de vijand groot.
# Kunstenaars en intellectuele steunen de zaak.
# De oorlog heeft een heilig karakter.
# Wie de propaganda in twijfel trekt, is een verrader.

.

.

= '''PINOKKIOTEST''' =

.

De Pinokkiotest is een checklist die je helpt inschatten hoe (on)betrouwbaar sommige info is. Je kan de test vinden op [http://sadan.wdfiles.com/local--files/5-evalueren/PINOKKIOTEST.pdf deze vragenlijst]. De test is vergelijkbaar met de [https://www.hogeschoolrotterdam.nl/globalassets/mediatheek/downloads/craap-scoreformulier-nl.pdf CRAAP]-test die in het vak informatievaardigheden ter sprake komt. 

.

.

= '''EXAMENVRAGEN''' =

.

.

== A-Vragen ==

.

(S&amp;V)Wie of wat zijn en wat is de betekenis van: Apollo (god), Nietzsche, Herbert George Wells, Howard Koch, Orson Welles, Jozef Stalin, Koude Oorlog, kunstmaan, The War of the Worlds, Milan Kundera, De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, Louis-Ferdinand Céline, Reis naar het einde van de nacht, Voyage au bout de la nuit, Anne Morelli, De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië, Guido Gezelle, Hendrik Conscience, Kortrijk 1302, De Leeuw van Vlaenderen (1838), Aufklärung, Immanuel Kant, Diderot, D'Alembert, Voltaire, John Locke (1632-1704), 1776, Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, Montesqieu (1689-1755), Jean Jacques Rousseau, Franse Revolutie, Glorious Revolution, 1688, Charles Darwin (1809-1882), Robespierre, Karl Marx, René Descartes, Opération Lune, J.F. Kennedy, Werhner von Braun, Joeri Gagarin, Richard Nixon, Houston (Texas), Cape Canaveral (Florida), Mocumentaire, Stanley Kubrick, 21 juli 1969, Neil Armstrong, Apollo 11, Apolloprogramma, Operatie paperclip.

.

.

== B-Vragen ==

.

* S&amp;V.In de geschiedenis kunnen we verschillende denkrichtingen onderscheiden. Zo kunnen we het model van de &quot;eeuwige terugkeer&quot; tegenover het &quot;verlichtingsmodel&quot; plaatsen. Illustreer dit op het niveau van het denken over geschiedenis, het resultaat, het doel, de richting, de motor en de gevolgen van dit denken. Geef bij beide richtingen één of meerdere vertegenwoordigers.

.

* S&amp;V.&quot;De verlichting is geen soort filosofie, maar een 18de eeuws fenomeen, waarbij groepen intellectuelen gefascineerd worden door de ontdekkingen van de wetenschap en door de filosofische reflecties die hierover gemaakt worden in de vorige eeuw. Het is een nieuwe geest die door Europa waait. Men wordt er zich van bewust dat de denkwijzen van de 17de eeuw reeds heel wat realiseerden in de fysica. Nu de tijd gekomen is om...&quot; 1. Welke kenmerken kun je met betrekking tot de verlichting aangeven; 2. Wat zegt Kant over die verlichting; 3. Kun je ook een kritiek op dit vooruitgangsoptimisme formuleren?  

.

* S&amp;V.Leg uit en toon aan met voorbeelden: &quot;Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen op een bepaalde manier te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Objectiviteit is niet mogelijk.&quot;  

.

* Wat kun je vertellen over Karl Marx en het dialectisch principe?

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Milan Kundera, 2. Louis-Ferdinand Céline, 3. Anne Morelli, 4. Hendrik Conscience, 5. Immanuel Kant, 6. Christus.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Diderot en D'Alembert, 2. Charles Darwin, 3. J.F. Kennedy, 4. Orson Welles, 5. Copernicus, 6. Plato.

.

* S&amp;VPlaats in chronologisch volgorde en wat weet je over... 1. Karl Marx, 2. Apollo 11, 3. H.G. Wells schrijft The War of the Worlds, 4. Voltaire 5. Orson Welles maakt een radioprogramma met de naam War of the Worlds, 6. Franse Revolutie.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Apolloprogramma, 2. John Locke, 3. Neil Armstrong zet eerste stappen op de maan, 4. Robespierre, 5. Nietzsche, 6. Scheiding Oost- en West-Romeinse rijk.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 3. Glorious Revolution, 3. René Descartes overlijdt, 4. Opération Lune (mocumentaire), 5. Werhner von Braun, 6. Guldensporenslag.

.
 
* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Joeri Gagarin overlijdt, 2. Het Colosseum wordt gebouwd, 3. Richard Nixon wordt president, 4. Tweede Wereldoorlog, 5. Stanley Kubrick maakt zijn laatste film, 6. De eerste Kruistocht. 

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid? Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* S&amp;V.Leg uit, waarom is de Spoetnik 1, de eerste satelliet zo belangrijk. Situeer ze in de tijd. Betrek woorden zoals Koude oorlog, Gagarin, Expo '58, Kennedy en Space Race in je antwoord.

.

.

== C-Vragen ==

.

* S&amp;V.Kundera: &quot;De idee van de eeuwige terugkeer der dingen is raadselachtig en Nietzsche heeft er andere filosofen mee in verlegenheid gebracht: te denken dat alles zich eens zou herhalen zoals we het al beleefd hebben, en dat ook die herhaling eindeloos zou doorgaan.&quot; Wat wil deze &quot;dwaze&quot; mythe van de eeuwige terugkeer der dingen zeggen? Valt het je ook wel eens voor - hetgeen voor Kundera het geval is - dat je &quot;ontroering voelt bij het bekijken van foto's van Hitler?&quot; Wat is het gevolg dat Kundera uit een dergelijk merkwaardige ervaring trekt? Wat denk je daar zelf over?

.
 
* S&amp;V.L.F. Céline: &quot;De filosofen [...] zijn ermee begonnen het brave volk van alles wijs te maken...&quot; Waar heeft Céline het over in bovenstaande citaat, genomen uit Reis naar het einde van de nacht? Geef een persoonlijke kritiek.

.

* S&amp;V.De media gebruiken verschillende technieken om de kijker te doen geloven dat hun boodschap 'waar' is.  Welke technieken haal je uit deze film die het realiteitsgehalte van de boodschap verhogen?  En, waar gaan de filmmakers door het lint.  Of, met andere woorden, waar kan je in de film merken dat het hier om een 'vervalsing' van de realiteit gaat?

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid, waarom is betrouwbare info zo belangrijk en hoe kan je achterhalen of informatie betrouwbaar is?

.

* S&amp;V.Leg uit: De meesten beschouwen 'geschiedenis' als iets 'passief'. Geschiedenis was er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! 

.

* S&amp;V.Leg uit: De 'actieve constructie' van de geschiedenis is een vraag die op filosofisch vlak tot tien verschillende vragen leidt. Gebruik Hegel en de universiteit van Berlijn in je antwoord.

.

* S&amp;V.Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Waarom spreken we van peilen?

.

.


== D-Vragen ==

.

&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;360&quot;&gt;
Bestand:TheMatrixAnimated.gif
Down the Rabbit Hole.png
Milan Kundera redux.jpg
L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg
Gerrit Komrij (1981).jpg
Anne Morelli.jpg
Bestand:Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg
Descartes Discours de la Methode.jpg
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg
Jean Le Rond d'Alembert, by French school.jpg
Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg
Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg
John Locke.jpg
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
Montesquieu 1.png
Immanuel Kant (painted portrait).jpg
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg
Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg
Social contract rousseau page.jpg
EmileTitle.jpeg
Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg
James Watt by Henry Howard.jpg
François Quesnay.jpg
Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif
AdamSmith.jpg
Louis XIV of France.jpg
Koning Louis XV; Hyacinthe Rigaud.jpg
Ludvig XVI av Frankrike porträtterad av AF Callet.jpg
Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg
Women's March on Versailles01.jpg
Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg
LouisXVIExecutionBig.jpg
Jacques-Louis David - Marie Antoinette on the Way to the Guillotine.jpg
Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg
Robespierre.jpg
Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png
Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg
Bestand:David Van Reybrouck.jpg
Bestand:Jose Ortega y Gasset.jpg
Karl Marx 001.jpg
Kortrijk-Groeningemonument.jpg
Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png
Bestand:Honoré de Balzac (1842) Detail.jpg
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG
Battle of Courtrai2.jpg
Nicaise de Keyser04.jpg
Guido Gezelle.jpg
Hendrik Conscience.jpg
Leeuwvanvlaenderen.gif
Groeningepoort.jpg
Kortrijk Groeningeabdij museum.JPG
Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg
Bestand:Deep throat PD poster (restored).png
Bestand:Van Olden Barneveldt Verhoeven 1619.gif
Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg
Bestand:Pinocchio 1940.jpg
Orson Welles 1937.jpg
A11v 1092338.ogg
Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg
Aldrin Apollo 11.jpg
Ap11-s69-31740.jpg
Kennedy vonbraun 19may63 02.jpg
Dornberger-Axster-von Braun (jha).jpg
V1 Soest.JPG
V-2-Nederlands.jpg
First photo from space.jpg
Project Paperclip Team at Fort Bliss.jpg
Bestand:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''BIBLIOGRAFISCHE NOTEN''' =</text>
      <sha1>n0r7ca9gtyfbniexrv1vc486rbybpuc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429749</id>
      <parentid>429748</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:38:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <origin>429749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108097" sha1="gy56oalukypyr8z04fau72y020eubk9" xml:space="preserve">[[Bestand:TheMatrixAnimated.gif|thumb|550px]]

&lt;big&gt;'''HOOFDSTUK 1. HISTORISCHE MODELLEN, BESEF EN DENKRICHTINGEN''' &lt;/big&gt;
;&lt;big&gt;WAT IS GESCHIEDENIS EIGENLIJK?&lt;/big&gt;

.

[[File:Down_the_Rabbit_Hole.png|thumb|550px|♣ '''TUINTIP'''  Down the rabbit-hole?  Op een zomerdag luistert Alice Liddell aan de oever van een meer naar haar oudere zus die een saai boek voorleest. Alices verveling verdwijnt als er een pratend konijn passeert. Het is gehaast en houdt de tijd op zijn horloge (de geschiedenis?) in de gaten en springt in een hol. Alice volgt en valt de dieperik in. Een deurtje verbergt een prachttuin, een flesje met het opschrift &quot;drink mij&quot; maakt haar klein genoeg om de deur door te kunnen. Spring in het gat en deze geschiedenistuin en laat je verwonderen zoals Alice. The Matrix kaapte als film het idee van Alice en stelt de vraag of de wereld een illusie is? Plato deed iets vergelijkbaars met de allegorie van de grot. De Matrix visualiseert René Descartes' stelling: 'Ik denk, dus ik ben' en is mee geïnspireerd door de cyberpunk van William Gibson.]]

[[Bestand:Hoe ontdek je nepnieuws (How To Spot Fake News).jpg|thumb|550px|Infographic ''Hoe ontdek je nepnieuws'', uitgegeven door de International Federation of Library Associations and Institutions.]]

{{Citaat|'''Veel vitale cycli van ons lichaam kennen een periodiek verloop: de hartslag, de ademhaling, de afwisseling tussen slapen en waken. Contoleren of ze regelmatig zijn vindt bijna altijd onbewust plaats, maar zelfs de geringste verstoring is voldoende om plotseling de alarmbellen te doen rinkelen. (...) In tegenstelling tot de traditionele zintuigen, hebben wij geen orgaan voor tijdszin.'''|Guido Tonelli}}

.

{{Citaat|'''Niet lachen, noch huilen, maar begrijpen.'''|Ludo De Witte}}

.

{{Citaat|'''De geschiedschrijver is een wandelend anachronisme, een ontheemd persoon, die de technieken van vandaag gebruikt om te proberen dingen te weten over gisteren die gisteren zelf niet eens wist. Hij moet waarachtigheid nastreven, hij dient te luisteren naar de woorden die het verleden spreekt, maar hij moet communiceren in een taal die het heden begrijpt.'''|Hilary Mantel}}

.

{{Citaat|'''Wie wetenschap onderwijst moet ophouden met leerlingen de pap in de mond te geven en hen de mogelijkheid bieden 'het pure plezier van begrip te ontdekken.' Wie cursussen eenvoudigweg doceert, laat de studenten zitten met 'onderontwikkelde intellectuele vaardigheden en weinig besef van de invloed die wetenschap op hun leven heeft'.'''|Amerikaanse Vereniging voor de Vooruitgang van Wetenschap, de uitgever van Science}}
 
.

{{Citaat|'''De vraag is of u dat kunt, woorden zoveel verschillende betekenissen geven.'''|Alice in Wonderland}}

.

{{Citaat|'''De vraag is wie de baas is - punt uit'''|Wiggel Waggel}}

.

{{Citaat|'''Deze tijd vraagt om optimisme. Pessimisme bewaren we voor slechtere tijden.'''|Jean-Claude Servais&lt;ref&gt;Geciteerd in: NAOMI KLEIN, (vertaald door Jan Willem Reitsma en Pon Ruiter). ''Nee is niet genoeg.'' De Geus, Amsterdam, 2017, p. 275.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Wetenschap is niet hapklaar en eenduidig. In de coronacrisis zag je vaak twee kampen tegenover elkaar staan die elk het eigen gelijk claimden op basis van één of andere studie. Dat is ook des mensen. We denken allemaal dat we heel kritisch onze standpunten innemen, maar dat is natuurlijk niet zo. We zijn kuddebeesten. Vaak nemen we een standpunt in omdat dat het standpunt is van de groep waar we toe behoren. En dan gaan we achteraf feiten zoeken die die intuïtie bevestigen. Er is zo'n mooi beeld - ik weet niet meer van wie het komt - dat we de feiten gebruiken zoals een dronkaard een lantaarnpaal gebruikt: niet om ons te verlichten, maar als steunpilaar. Ons brein is helemaal niet zo rationeel als we denken. (...) Wie gelooft dat wetenschappers deel van een corrupte elite uitmaken, heeft daar natuurlijk weinig aan. Daar begint het dus mee. Als je zegt aan kritisch denken te doen, maar de wetenschap niet vertrouwt... Tja, dan kun je dus niet kritisch denken. Het paradoxale is net dat die mensen van zichzelf denken dat ze zéér kritisch zijn, en dat de anderen als schapen met de kudde meelopen. Kritisch zijn betekent niet alleen dat je moet durven te denken, maar ook dat je moet durven te vertrouwen - in de wetenschap meer bepaald. Ook wetenschappers kunnen er wel eens naast zitten, maar gemiddeld genomen zijn zij veel betrouwbaardere bronnen dan de algoritmes van You Tube.'''|Patrick Loobuyck&lt;ref&gt;PATRICK LOOBUYCK. In: ''De Morgen.'' Vrij zijn is niet: doen wat je wilt. 20 augustus 2021.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Zelfcensuur, aldus, George Orwell, heeft twee nefaste gevolgen. Ze heeft een kwantitatief effect: als voldoende mensen zichzelf censureren, kom je in een samenleving waar politieke censuur regeert. Daar heb je geen bestraffende overheid voor nodig. Mensen staan zelf op de rem, omdat ze sociale uitsluiting (of erger) vrezen. Zelfcensuur heeft een kwalitatief effect: als je je ideeën voor anderen moet verzwijgen, begin je tegen jezelf te liegen. Dat is wat zijn romanfiguren overkomt: ze zijn het contact met het eigen denken kwijt. Daarom is vrijheid van spreken belangrijk: ze bevat de vrijheid om te denken.'''|Tinneke Beeckman}}

.

{{Citaat|'''Als je geen perverse of persoonlijke agenda hebt, begint alles met research. Je stelt je de vraag naar wat zich heeft afgespeeld en waarom het zo liep.'''|Mike Leigh}}

.

{{Citaat|'''Historici hebben een maatschappelijke rol te vervullen. We moeten ons dus niet opsluiten in onze ivoren toren. [...] In het verleden hebben we te veel gedacht dat we documentaires, tentoonstellingen en computerspelletjes moesten maken. We moeten nu weer kiezen voor fundamenteel historisch onderzoek, dat teruggaat naar de bron. Dat is onze corebusiness; wetenschappelijk onderzoek, op basis van onze eigen onderzoeksagenda, tegen de stroom in van de politiek corecte moraliserende boodschap. Zonder onderzoek geen debat en zonder debat geen herinnering. Je kunt de stappen daarin niet overslaan, anders eindig je met lege herdenkingen.'''|Nico Wouters&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. '''Historici moeten hun eigen agenda heroveren.''' In: ''De Standaard'', 11.05.2019, p. 40 &amp; 41.&lt;/ref&gt;}}

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.youtube.com/watch?v=MrmGliMP0bc LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE GESCHIEDENIS ALS ACTIVE CONSTRUCTIE, OBJECTIVITEIT EN VERVALSINGEN].'''

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/evoluties-in-het-welzijns-en-veiligheidsdenken de PowerPoint die bij deze lessen hoort].'''

.

.

= '''DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN''' =

.

== ''De eeuwige terugkeer der dingen'' van Milan Kundera ==

&lt;small&gt;(Eigen bewerking)&lt;/small&gt;

[[File:Milan Kundera redux.jpg|thumb|550px|Milan Kundera (1929-2023) is een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met filosofische thema's. Een van zijn bekendste werken is ''De ondraaglijke lichtheid van het bestaan''. Philip Kaufman verfilmde het onder de titel ''The Unbearable Lightness of Being''.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=AniUgwUn6oo ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN HET BESTAAN'', 5 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;De eeuwige terugkeer der dingen is een raadsel en Nietzsche
bracht er andere filosofen mee in verlegenheid: de gedachte dat alles zich eens
herhaalt zoals we het reeds beleefden, en dat die herhaling eindeloos
zou zijn! Wat is de betekenis van deze dwaze mythe?
De mythe negeert dat een voor altijd verdwenen, nooit meer 
terugkerend leven op een schaduw lijkt, gewichtloos is,
bij voorbaat dood is, en al was het huiveringwekkend, prachtig of verheven, de
huiver; de pracht of die verhevenheid zijn van geen betekenis. We hoeven ze
niet voor kennisgeving aan te nemen, evenmin als een oorlog tussen twee
Afrikaanse staten in de veertiende eeuw, die het gezicht van de wereld niet had
veranderd, ondanks het in onbeschrijflijk lijden creperen van
driehonderdduizend negers.
Verandert er dan iets aan die oorlog van twee Afrikaanse staten in de veertiende
eeuw wanneer die zich ontelbaar herhaalt in de eeuwige terugkeer?
Er verandert wel iets; de oorlog wordt een omhoog stekend blok dat blijft, en de
stupiditeit ervan zou onherstelbaar zijn.
Als de Franse Revolutie zich eeuwig zou herhalen, zou de Franse
geschiedschrijving minder trots zijn op Robespierre. Maar omdat ze spreekt
over iets dat nooit meer terugkomt, zijn de bloedige jaren veranderd in louter
woorden, theorieën en discussies, ze zijn lichter geworden dan veren, ze jagen
geen schrik aan. Er is een eindeloos verschil tussen de Robespierre die slechts
één maal in de geschiedenis voorkomt en een Robespierre die eeuwig terug zou
keren om de koppen van de Fransen te laten rollen.
Laten we zeggen dat de gedachte van de eeuwige terugkeer een zeker
perspectief betekent waarin de dingen zich anders vertonen dan we die kennen:
ze vertonen zich zonder de verzachtende omstandigheid van hun voorbijgaande
aard. Deze verzachtende omstandigheid weerhoudt ons namelijk een oordeel uit
te spreken. Hoe kun je iets dat voorbijgaat veroordelen? Het avondrood van de
ondergang kleurt alles met de bekoring van de nostalgie; ook de guillotine.
Onlangs heb ik mezelf betrapt op een ongelooflijk gevoel: ik bladerde in een
boek over Hitler en voelde bij enkele foto's ontroering. Ze herinnerden me aan
mijn kinderjaren; die vielen in de oorlog; sommige leden van mijn familie
kwamen om in Hitlers concentratiekampen; maar wat was hun dood tegenover
het feit dat de foto's van Hitler me herinnerden aan de voorbije tijd van mijn
leven, een tijd die niet meer terugkeert?
Deze verzoening met Hitler verraadt de diepe morele perversiteit, verbonden
met een wereld die in wezen gebaseerd is op het niet bestaan van de terugkeer,
want in die wereld is alles bij voorbaat vergeven en dus ook alles cynisch
toegestaan.
Zou elke seconde van ons leven zich oneindig herhalen, dan zijn we
vastgenageld aan de eeuwigheid zoals Jezus Christus aan het kruis. Dat is een
verschrikkelijk vooruitzicht. In de wereld van de eeuwige terugkeer rust op
elke handeling het gewicht van een ondraaglijke verantwoordelijkheid. Daarom
noemde Nietzsche de idee van de eeuwige terugkeer de zwaarste last (das
schwerste Gewicht).&lt;/small&gt;|Milan Kundera}}

.

.

== ''Reis naar het einde van de nacht'' van Louis-Ferdinand Céline&lt;ref&gt;LOUIS FERDINAND CELINE, vertaald door E.Y. Kummer. ''Reis naar het einde van de nacht.'' Van Oorschot, 2016 (naar de uitgave van 1932), p. 74-77.&lt;/ref&gt; ==

[[File:L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg|thumb|550px|Louis-Ferdinand Céline (1894-1961) is samen met Marcel Proust één van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken publiceert.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=4OC6LKybZs8 ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''REIS NAAR HET EINDE VAN DE NACHT'', 6 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;Och  man! Ik verzeker je dat deze wereld
er uitsluitend op uit is om iedereen te verneuken! 
Jij bent jong. Ik hoop dat deze paar
minuten vol wijsheid je jaren zullen bijblijven! Luister goed
naar me, kerel; als ze 't hebben over: 'Het medelijden met het
lot, met de omstandigheden van de arme mieter...', laten dan
deze woorden, die in vurige letters boven alle moordende
schijnheiligheid van onze maatschappij schitteren, een uiterst
belangrijk teken aan de wand voor je zijn, waar je niet meer zo
maar aan voorbij mag gaan zonder het belang ervan in te zien.
Hoor, ik zeg jullie, arme donders, altijd de lul in 't leven, geslagen, uitgeperst,
eeuwig en altijd zwetend, ik waarschuw jullie dat als de groten van deze aarde
interesse voor jullie beginnen te krijgen, dan is 't omdat ze op het slagveld
gehakt van jullie willen maken... Dat is het teken... 't Kan niet missen... 't Begint
met liefde voor het volk. Lodewijk XIV die trok zich tenminste geen zak van
het brave volk aan, vergeet dat niet. Lodewijk XV ook niet. Hij veegde er z'n
gat mee af. Natuurlijk was het leven in die tijd niet prettig, het leven van de
arme sloeber is nooit prettig geweest, maar ze werden niet zo hardnekkig en
verbeten om zeep geholpen als nu door onze tirannen. De kleine man, zeg ik je,
wordt alleen met rust gelaten als hij wordt veracht door de groten,
die uitsluitend uit eigenbelang of sadisme aan het volk kunnen denken... De filosofen
mag ik je daar nog op attent maken nu we 't er toch over hebben, diè zijn ermee
begonnen het brave volk van alles wijs te maken... Het volk dat alleen zijn
catechismus kende! Ze zouden 't wel opvoeden, beweerden ze... Nou! Ze
hadden heel wat waarheden te onthullen! Prachtige! Frisse! Schitterende! Je
duizelde ervan! Zo is 't! begon het brave volk te zeggen, zo is 't precies! Zo is 't
helemaal! Daar gaan we allemaal voor sterven! 't Volk wil alleen maar sterven!
Zo zijn de mensen nu eenmaal. 'Leve Diderot!' hebben ze gebruld en toen
'Bravo Voltaire!'. Dat zijn nog 's filosofen! En ook nog leve Carnot, die zo mooi
overwinningen in elkaar kon knutselen! En leve iedereen! Dat zijn tenminste
knapen die 't brave volk niet in onwetendheid en bijgeloof laten verrekken! Zij
wijzen 't de weg naar de vrijheid! Ze maken 't zelfstandig! En ze hebben niet
stilgezeten! Iedereen moet eerst de krant kunnen lezen! Dat is onze redding!
Godverdomme! En snel! Geen analfabeten meer! Die kunnen we niet meer
gebruiken! Alleen maar burgersoldaten! Die stemmen! Die lezen! En die
vechten! En die marcheren! En kushandjes werpen! In dat tempo werd 't brave
volk gauw goed rijp. Het enthousiasme over 't afwerpen van 't juk moet toch
ergens goed voor zijn, waar of niet? Danton stond niet voor Jan Lul zo mooi te
praten. Met wat gebrul, dat zo raak was dat je 't nu nog hoort, had hij in een
handomdraai 't brave volk gemobiliseerd! En dat betekende 't eerste vertrek van
de eerste bataljons geëmancipeerde bezetenen! De eerste stemmende en
vlagdronken klootzakken die Dumouriez met zich meevoerde om zich te laten
doorzeven in Vlaanderen! Dumouriez zelf, die te laat aan dit ongekend nieuw
idealistische spelletje had deelgenomen, had achteraf toch maar liever poen, hij
deserteerde. 't Was onze laatste huurling... Soldaatje spelen voor niets, dat was
wat nieuws... Zo nieuw dat Goethe, al was hij dan Goethe, z'n ogen uitwreef
toen hij in Valmy kwam. Bij het zien van die haveloze vurige cohorten die zich
spontaan kwamen laten afslachten door de koning van Pruisen voor de
verdediging van de gloednieuwe vaderlandslievende fictie, kreeg Goethe het
gevoel dat hij nog heel wat te leren had. 'Van nu af aan, galmde hij schitterend,
helemaal in overeenstemming met z'n talent, begint een nieuw tijdperk!' En
hoe! Daar het systeem uitstekend werkte, ging men daarna helden in serie
afleveren, die hoe langer hoe minder kostten omdat het systeem steeds beter
werd. Iedereen heeft zich er wel bij bevonden. Bismarck, de beide Napoleons,
Barrès wolk, door de Hervorming al aan flarden gerukt en al lang gecondenseerd tot
episcopale spaarpotten. Vroeger was het mode, als je fanatiek was, te roepen:
'Leve Jezus! Op de brandstapel met de ketters!' Maar ja, er waren niet zoveel
ketters en 't waren vrijwilligers... Terwijl we nu zo ver zijn dat onafzienbare
horden zich geroepen voelen om mee te doen als er geschreeuwd wordt: 'Aan de
galg met alle lammelingen! Met alle slappe tinussen! Met de onnozele lezers!
Met miljoenen tegelijk, hoofden rechts!' De kerels die niemand aan flarden
wilden schieten, niemand om zeep willen helpen, die stinkende pacifisten, die
moeten we in hun kladden grijpen en vierendelen! We zullen ze duizend gore
doden laten sterven! En om ze manieren bij te brengen halen we eerst hun
darmen uit hun lijf, hun ogen uit hun kassen en de jaren uit hun stinkend
kwijlerig leven! Kreperen moeten ze bij legioenen en nog eens bij legioenen, in
de pan gehakt worden, leegbloeden, stikken in gifgassen, en dat alles om het
vaderland dierbaarder, vrolijker en lieflijker te maken! En als er nog tuig bij is
dat deze sublieme dingen niet wil begrijpen, moeten ze zich maar onmiddellijk
laten begraven met de anderen, nee, toch maar niet samen met ze, maar
helemaal aan het eind van het kerkhof, onder een onterend grafschrift voor
lafaards zonder idealen, want deze schoften hebben hun grandioos recht
verloren op een stukje schaduw van het monument dat bij aanbesteding door de
gemeente op het middenpad is opgericht voor de fatsoenlijke doden, en ook
hebben ze het recht verloren iets op te vangen van de echo van de minister, die
zondag weer bij de prefect komt pissen om na het middageten bewogen z'n
smoel open te doen boven de graven...&lt;/small&gt;|Louis-Ferdinand Céline}}

.

.

== ''Inhaaloefening'' door Gerrit Komrij ==


[[File:Gerrit_Komrij_(1981).jpg|thumb|right|550px|Gerrit Komrij (1944–2012) was een homo-dichter, schrijver, vertaler, criticus, polemist en toneelschrijver uit Nederland met een voorkeur voor Portugal. Hij was van 2000 tot 2004 de Dichter des Vaderlands. Hij stond bekend om zijn virtuoze en kleurrijke taalgebruik en was een gevreesd polemist.]]

[[File:Anne Morelli.jpg|thumb|right|550px|[[Anne Morelli]] (1948) is doctor in de geschiedenis en doceert aan de ULB en interesseert zich in de Italiaanse [[immigratie]].]]


{{Citaat|&lt;small&gt;We zijn genoeg vernederd en bespot

Door halfgeleerden met hun boekenwijsheid

En met hun regelrechte lijn naar God,

Terwijl ze ons verwezen naar de ijstijd.  


We zijn genoeg voor achterlijk versleten.  

Kom vriend, de revolutie start vandaag.  

We zijn met attributen ruim bemeten.  

Dood Galilei met een motorzaag,


Trakteer Voltaire op elektroshocks,

Erasmus op een overdosis speed.  

Maak Bacon, Nietzsche, Swift weer orthodox

Door laster, centrifuge, turboprop,

En wat de Heer betreft: kruisig hem niet,

Maar plak een gele sticker op zijn kop.&lt;/small&gt;|Gerrit Komrij}}

.

[https://www.youtube.com/watch?v=VL0CZEiEz9g&amp;t=3s '''♠ BEKIJK HIER EEN PROFETISCHE Gerrit Komrij.'''] 

.

= '''WAT IS GESCHIEDENIS?''' =

[[Bestand:Berlin_Universität_um_1900.jpg|thumb|550px|De Universiteit van Berlijn (foto uit 1900) was de eerste universiteit die - met Hegel - de geschiedfilosofie in haar aanbod opnam. Geschiedfilosofie houdt zich bezig de betekenis van de geschiedenis, analyseert de geschiedschrijving en speculeert over mogelijke teleologische principes zoals: is er een ontwerp, een doel, een richting? Ironisch genoeg vond hier in 1933 de boekenverbranding plaats, tot groot, ironisch ongenoegen van Bertolt Brecht die zijn werk niet op de lijst der afvalligen zag staan. Een Duist bibliothecaris legde in de jaren voorafgaand aan 1933 een lijst aan met boeken die het Nazi-regime niet ondersteunden, het gaat om auteurs die tegenwoordig elke cursus op de hogeschool of de universiteit sieren: Karl Marx, Frederich Nietsche, Sigmund Freud... De universiteitsgebouwen worden compleet verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog, de geallieerde bombardementen laten niets overeind. Tegenwoordig lijkt het plein weer op het oude, althans wat de fascade betreft. Het parkje is nu een plein met een ondergrondse, lege boekenkast.]]

[[Bestand:Hegel_portrait_by_Schlesinger_1831.jpg|thumb|550px|Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) doceert filosofische colleges over geschiedenis aan de Universiteit van Berlijn. Die monden uit in het postuum gepubliceerde ''Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte''. Hij beschouwt de wereldgeschiedenis als een rationeel, op vooruitgang gericht proces, geleid door de 'Wereldgeest'. Tijdens zijn professoraat in Berlijn reviseert hij de tekst zonder ophouden. De publicatie verschijnt in 1837, zes jaar na zijn dood.]]

.

Wat is veiligheids- en welzijnsgeschiedenis? Die vraag is niet makkelijk. Niet toevallig heeft geschiedenis twee betekenissen. 'Het is zowel een wetenschappelijke discipline als het onderzoeksobject van die discipline.'&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Het had gekund (maar misschien ook niet).'' In: ''De Standaard'', 21.09.2015, p. D10.&lt;/ref&gt; Met andere woorden: de geschiedenis schrijft geschiedenis over de evolutie van de wereld en over zichzelf: over de discipline, over de historicus en zijn voorkeuren en over haar eindeloze beperkingen om tot definitieve inzichten te komen. Wat is geschiedenis, is het best te beantwoorden door de geschiedenis te bekijken als een ‘actieve constructie’. '''Actief''' wil zeggen: hier deed iemand zijn best voor, zijn ''leen'' achter gelegd, gewerkt. '''Constructie''' wil zeggen: iets is gemaakt. Een architect bouwt een bouwwerk, een historicus schrijft een verhaal,  een narratieve constructie die soms meer op kunst lijkt dan op wetenschap. In het beste geval op basis van feiten, in het slechtste geval op basis van verzinsels of hallucinaties. Etymologisch gaat het woord terug op 'historie', afkomstig van het Griekse ιστορία en herkenbaar in het Engelse history/story. Geschiedenis en verhaal zijn een dansend duo.

.

Schoolbank-kinderen en veel mensen beschouwen 'de geschiedenis' als iets 'passief'. Ze slaan aan het blokken nadat een juf, een meester of een deskundige in hun klasje over het verleden kwam vertellen. Voeling is er weinig. Omdat die leerkracht of die pastoor het hen inlepelde als een 'objectieve realiteit', namen ze het voor waar aan. Geschiedenis is er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! Wat hier problematisch aan is, is het feit dat de woorden ''actief'' en ''passief'' diametraal tegenover elkaar staan net zoals de begrippen objectief en subjectief. De 'actieve constructie' is een vraag die op filosofisch vlak tot tien vragen leidt:

.

'''1.''' Wanneer begint de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.
 
'''2.''' Wie maakt de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.

'''3.''' Waarom bestaat/maakt hij of zij geschiedenis? Met andere woorden: wat is de reden waarom we over iets spreken? Wat is de reden waarom we onze lessen vullen met bepaalde inhouden? Wat is de reden waarom boekhandels elk jaar weer duizenden boeken verkopen?

.

'''4.''' Hoe maakt ''men'' de geschiedenis van het veiligheids- en welzijnsdenken? Wat doet een historicus in het archief? Hoeveel begrijpt hij werkelijk van het Middelnederlandse handschrift dat voor hem ligt? Hoe interpreteert de historicus de dementerende dame die hij 's morgens telkens weer gaat interviewen? 

.

'''5.''' Wat is het doel van het historisch proces? Of, anders gezegd: wat wil men/ik/deze groep bereiken?

.

'''6.''' Welke richting kunnen we ontwarren in de loop van de geschiedenis en de veiligheid en het welzijn? Ofwel: gaat het vooruit of achteruit? Is de klim moeilijk of glijden we van een leien dak?

.

'''7.''' Wat is de motor van de geschiedenis? Of: welke drijfveren zorgen voor verandering? Is het de economie? De politiek? De klimaat wijziging? De...

.

'''8.''' Is er hier sprake van een betrouwbare geschiedenis of gaat het om fake news? Of, met andere woorden: zien wij de wereld zoals hij is of werken er allerlei filters op ons in?

.

'''9.''' Is geschiedenis een wetenschap of is geschiedenis propaganda, indoctrinatie of brainwashing, is geschiedenis objectief, zoals dat de andere wetenschappen dat beweren? En wat is dat dan, objectiviteit?

.

'''10.''' Kon de geschiedenis anders lopen? Stel dat Hitler sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog. Of, stel dat hij op 8 oktober 1908 slaagde voor zijn ingangsexamen aan de kunstacademie in Wenen, zoals Eric-Emmanuel Schmitt uitwerkt in zijn roman ''La part de l'autre'' uit 2001. Wie zal het zeggen?

.

.

== Tijdsgeest ==

[[Afbeelding:Glass-of-water.jpg|thumb|550px|Half vol of half leeg? Optimisme of pessimisme?]]

[[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|thumb|550px|Frans Hals (1582-1666) schildert René Descartes (1596-1650).]]

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Renaissance|1450 -&gt;&gt; Humanisme|1500 -&gt;&gt; Verlichting |1650 -&gt;&gt; Glorious Revolution|1688 -&gt;&gt; Franse Revolutie|1789 -&gt;&gt; Take off Industriële Revolutie|1800 -&gt;&gt; Belgische Revolutie|1830 -&gt;&gt; Liberalisme|1830 -&gt;&gt; Socialisme|1848 -&gt;&gt; Rerum Novarum|1891 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Fin de siècle|1890 -&gt;&gt; Eerste Wereldoorlog|1914  -&gt;&gt; 11 november 1918|1918 -&gt;&gt; Beurskrach|1929 -&gt;&gt; Machtergreifung|1933  -&gt;&gt; Verdrag van München|1938  -&gt;&gt; Tweede Wereldoorlog|1940-1945 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; 1950|Zilveren jaren '50  -&gt;&gt; 1960|Gouden jaren '60 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Oliecrisis|1972 -&gt;&gt; Aids|1979 -&gt;&gt; Kernramp Tsjernobyl|1986 -&gt;&gt; Herald of Free Enterprise|1987 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Val Berlijnse Muur|1989  -&gt;&gt; Het einde van de geschiedenis en de laatste mens|1992 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Nine eleven|2001 -&gt;&gt;  Klimaatvluchtelingen|2014 -&gt;&gt; Klimaatmarsen|2019 -&gt;&gt; Coronacrisis |2020-2023 -&gt;&gt; Russische inval Oekraïne|2022 -&gt;&gt; Oorlog Israël / Hamas|2023 &gt;&gt;&gt; '''

.

.

== Waar halen optimisten hun mosterd? ==

.

'''1754''': Met de ontdekkingsreizen en de daarmee gepaard gaande veroveringen in Amerika, China of Perzië duiken in Europa steeds meer verhalen op van kolonisten die inheemse volken, hun gebruiken en hun politieke organisatie beschrijven. Voltaire en John Locke lezen de bestseller van pater Gabriel Sagart die bij het Wendatvolk verbleef, Jean Jacques Rousseau was vertrouwd met missie- en reisverslagen uit de Grote Meren en indiaanse bronnen en Gottfried Wilhelm Leibniz zocht inspiratie in China.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 38-51.&lt;/ref&gt; René Descartes leert filosoferen door de Mexicaan Antonio Rubio (1548-1615) en ontdekt bij de antikoloniale Quechua-schrijver Felipe Guaman Poma de Ayala (ca. 1535-1616) het 'ego cogito'. Het cartesiaanse denken brengt een paradigmawissel op diverse vlakken. 1. Een binair denken in of-of relaties komt in de plaats van een en-en alternatief denken. Dit dualisme onderscheidt mens en natuur, lichaam (res extensa) en geest (res cogitans) als afzonderlijke werkelijkheden. 2. Er komt de voorkeur om denken over de zaken in plaats van over de verhoudingen ertussen. 3. De wetenschap gaat de natuur domineren. De natuur is niet langer een levend, bezield geheel, maar een machine die volgens wetmatigheden functioneert. Natuurverschijnselen zijn te verklaren door observatie, meting en wiskunde. 4. De Westerling reconstrueert de wereld en brengt ze onder zijn controle, alsof hij god is. Daartoe neemt hij 'afstand' van de dingen met het perspectief, de kaart, de globe, de microscoop of de telescoop. De afstand stelt hem in staat om te klasseren, te meten, te catalogiseren en te veroveren.&lt;ref&gt;RAJ PATEL &amp; JASON W. MOORE, vertaald door Huub Stegeman. ''Een geschiedenis van de wereld in zeven goedkope zaken. Een gids voor kapitalisme, natuur en de toekomst van de planeet,'' Boom, Amsterdam, 2019, p. 65-68.&lt;/ref&gt; Dit soort kennismakingen tonen dat de samenleving niet ‘ongelijk’ hoeft te zijn en begrippen zoals vrijheid en gelijkheid, de natuurtoestand en het natuurrecht sijpelen het oude continent binnen. De normen van het absolutisme en de gedragsregels in Versailles installeerden in het zeventiende en achttiende-eeuwse Frankrijk een pikordecultuur die elk aspect van het dagelijkse leven domineert met onder- en bovenschikkingsrituelen. Het ontgaat de filosofen niet dat deze maatschappij anders in te richten is en om dit te onderzoeken schrijft de Académie des Sciences, Art et Belles-Lettres van Dijon een prijsvraag uit die het beste essay zoekt dat ‘de oorsprong van de ongelijkheid’ beschrijft en de vraag beantwoordt of het natuurrecht dit al dan niet rechtvaardigt. 

.
 
'''1755''': Jean Jacques Rousseau wint de wedstrijd en publiceert zijn ‘Vertoog over de ongelijkheid’ waarin hij poneert dat de jager-verzamelaar egalitair en in kinderlijke onschuld leven. De landbouwrevolutie, de verstedelijking en de staat beëindigden deze beschaafde oertoestand en bracht de mens behalve literatuur, filosofie en wetenschap ook de bureaucratie, staande legers, het patriarchaat en massamoord. In tegenstelling tot de visie van Thomas Hobbes ontwikkelt de maatschappij zich van goed naar slecht. Rousseau’s idealisme of optimisme geniet de voorkeur van het linkse politieke kamp en is in te vullen door een terugkeer naar de natuurtoestand. De hypothese van Rousseau is op niets gestoeld, hij was niet in staat om het verleden van 10.000 vroeger te onderzoeken. Nomadische groepen zijn niet per definitie egalitair, landbouwsamenlevingen hoeven zich niet per definitie te kenmerken door hiërarchie en privébezit en de eerste steden kenden weinig klassentegenstellingen, autoritaire heersers of krijgers. Toch duikt de hypothese vaak in de literatuur op.

.

Het optimisme wortelt in de idee dat de maatschappij maakbaar is. Die maakbaarheidsidee gaat terug op de Renaissance, de Verlichting en de Industriële negentiende eeuw. De Verlichting is mogelijk de belangrijkste van het trio: ze gaat een stap verder dan het magische, het symbolische en het occulte denken dat de Renaissance en het Humanisme genegen zijn. In de Verlichting ontspruit de kiem van de Industriële Revolutie. De Verlichting was niet zomaar 'filosofietje'. Het is een denken dat de totale samenleving wil veranderen en vertrekt vanuit de idee dat mensen elkaar 'aansteken'. De verlichtingsfilosofen geloven dat hun ideeën anderen 'verlichten'. Kennis komt iedereen ten goede. René Descartes hecht belang aan techniek en zou zich in onze eeuw, de 21ste, thuis voelen. Zijn ''Discours de la methode uit 1637 ligt aan de basis van de ''Encyclopédie die een eeuw later, in 1751 verschijnt. Beide werken focussen op arbeid en werktuigen, ambachtslui en werkplekken. Diderot schetst gereedschap en machines en breekt het eeuwenoude kennismonopolie van de ambachten. In de jaren zestig en zeventig van de eeuw ontwikkelt James Watt ‘zijn’ stoommachine en twee decennia later, in 1791, stimuleren het decreet d'Allarde en de Wet le Chapelier (genoemd naar de Bretoense en Jakobijnse advocaat Isaac Le Chapelier) de ondernemingsvrijheid. Het beginsel is nobel: 'Iedereen is vrij om de handel, het beroep, de kunst of het ambacht uit te oefenen dat hem goed dunkt.' Tegelijk schaffen deze verordeningen de ambachten met hun kennisoverdracht van vader op zoon af. Arbeidsstructuren zoals coalities, corporaties, ambachten en gilden die eeuwen de toegang tot een beroep belemmerden, verdwijnen. Tegelijk verdwijnt de sociale bescherming. Vakbonden en staken komen in het strafwetboek. Deze wet, de encyclopedie en de stoommachine begeleiden de rouwstoet van de ambachtslui naar het kerkhof en verwelkomen de fabriek en de machine. België schaft de Wet Le Chapelier af op 25 mei 1867. Tot die dag 'camoufleren' arbeidersorganisaties en vakbonden zich als ziekenfondsen, spaarkassen in herbergen of ‘onschuldige’ verenigingen. 
 
Tijdens de zeventiende en de achttiende eeuw groeit het idee van de wetmatigheden in de natuur én in de samenleving. De gedachte dat het menselijk gedrag te berekenen - mechanisch - is kan de wereld verbeteren. De theïstische, de bovennatuurlijke, middeleeuwse God die willekeurig ingrijpt - om te belonen en te bestraffen - ruimt plaats voor de deïstische God. Deze God is de schepper van alles, een mekanieker die zijn schepping zo inricht, dat ze zonder zijn bemoeienis draait. De ultieme metafoor omschrijft God als klokkenbouwer. Dit denken manifesteert zich in het vroeg liberaal economisch denken. In Frankrijk komt dit tot uiting in de fysiocratie van François Quesnay (1694-1774). Grondbezit en berekend individualisme liggen er aan de basis van rijkdom, succes en bestaansmiddelen. In Engeland leidt het tot de klassieke economie van Adam Smith die het onberekenbare natuurrecht en de goddelijke ordening (de onzichtbare hand) centraal stelt: arbeid als successleutel. Zo zijn beide economische systemen een reactie op het zero-sum game (wat de ene partij wint, verliest de andere), van het mercantilisme dat van de 16e tot 18e eeuw dominant was en welvaart haalt uit het edelmetaal, geroofd in de nieuwe wereld. Weinig van de onderstaande verlichtingsfilosofen maken de Franse Revolutie mee (op de drie laatste na).
 
.
 

'''♥ [https://www.youtube.com/watch?v=wQcEjBPYXi8 LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE VERLICHTING (28 min.).]'''

 
 .
 
 '''1.''' René Descartes (1596-1650) en het rationalisme, logica en onderzoek in tegenstelling tot het elitaire (enkel de elite is in staat om te leren), het esoterisme, de alchemie, het symbolische en het magisch denken. '''[https://www.youtube.com/watch?v=CAjWUrwvxs4 FILM, 8.48 min.]'''
 
 .
 
 '''2.''' De onstuitbare honger naar feiten en kennis van de encyclopedisten Jean Le Rond d'Alembert (1717-1783) en Denis Diderot (1713-1784) en hun nieuwe bijbel: l'encyclopedie. '''[https://www.youtube.com/watch?v=5WafMMlNSb8 FILM 2.49 min.]'''
 
 .
 
 '''3.''' John Locke (1632-1704) en het empirisme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=bZiWZJgJT7I FILM, 9.14 min.]'''
 
 .
 
 '''4.''' Isaac Newton (1623-1723) en het oorzakelijk denken '''[https://www.youtube.com/watch?v=s2YZN2L700Q FILM, 53.38 min.]'''
 
 .
 
 '''5.''' Montesqieu (1689-1755) en de scheiding der machten '''[https://www.youtube.com/watch?v=gExrynQC4IU FILM, 4.22 min.]'''
 
 .
 
 '''6.''' Voltaire (1694-1778) en het recht op vrije meningsuiting en het deïsme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=LAzKGkTIKpg&amp;list=PLkeO6Zg_ybk5ZE25Ub8W24yQAgPDEjrEh&amp;index=6&amp;t=29s FILM 12.15 min.]'''
 
 . 
 
 '''7.''' Jean Jacques Rousseau (1712-1778) over de opvoeding en zijn ''Emile, of Over de opvoeding''. '''[https://www.youtube.com/watch?v=81KfDXTTtXE FILM 7.46 min.]'''
 
 .
 
 '''8.''' Jeremy Bentham (1748-1832) over het grootste geluk voor iedereen in een panoptische infrastructuur. '''[https://www.youtube.com/watch?v=Myal-NSlIGA FILM 4.01 min.]'''
 
 .
 
 '''9.''' Adam Smith (1723-1790) zet de verlichtingsideeën om in een economische theorie en lanceert in zijn ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' de 'Onzichtbare hand|de onzichtbare hand'. '''[https://www.youtube.com/watch?v=ejJRhn53X2M FILM 6.43 min.]'''
 
 .
 
 '''10'''. Immanuel Kant (1724-1804) maakt een synthese van het bovenstaande in zijn &quot;Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?&quot; in 1784 als antwoord op een prijsvraag. Daarin zegt hij: 'Verlichting is het loskomen van de mens uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen zonder de ander. '''[https://www.youtube.com/watch?v=nsgAsw4XGvU FILM 8.12 min.]'''
 

.

.


;Hoofdpersonages van het absolutisme en de verlichting

.

&lt;gallery&gt;
File:Descartes_Discours_de_la_Methode.jpg|0. '''Voorpagina van Discours de la Méthode uit 1637.'''
File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|1. '''René Descartes (1596-1650).'''
File:Jean_Le_Rond_d%27Alembert,_by_French_school.jpg|2. '''Jean le Rond d'Alembert (1717-1783).'''
File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|3. '''Denis Diderot (1713-1784).''' 
File:Encyclopedie_de_D%27Alembert_et_Diderot_-_Premiere_Page_-_ENC_1-NA5.jpg|4. '''Eerste bladzijde van l'Encyclopedie.'''
File:John_Locke.jpg|5. '''John Locke (1632–1704).''' 
File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|6. '''Isaac Newton (1643–1727).''' 
File:Montesquieu_1.png|7. '''Montesquieu (1689–1755).'''
File:Immanuel_Kant_(painted_portrait).jpg|8. '''Immanuel Kant (1724-1804).''' 
File:Atelier_de_Nicolas_de_Largillière,_portrait_de_Voltaire,_détail_(musée_Carnavalet)_-002.jpg|9. '''Voltaire (1694–1778).'''
File:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|10. '''Jean-Jacques Rousseau (1712-1778).''' 
File:Social_contract_rousseau_page.jpg|11. '''Het maatschappelijk verdrag.'''
File:EmileTitle.jpeg|12. '''Emile, of Over de opvoeding.'''
File:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|13. '''Madame de Pompadour, minnares van [[Lodewijk XV]] streed tegen de censuur van l'Encyclopédie. Op haar tafel staat deel IV.'''
File:James_Watt_by_Henry_Howard.jpg|14. '''James Watt (1736–1819), uitvinder van de stoommachine.''' 
File:François_Quesnay.jpg|15. François Quesnay.
File:Smith_-_Inquiry_into_the_nature_and_causes_of_the_wealth_of_nations,_1922_-_5231847.tif|16. '''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'''.
File:AdamSmith.jpg|17. '''Adam Smith.'''
File:Louis_XIV_of_France.jpg|18. '''Lodewijk XIV.'''
File:Koning_Louis_XV;_Hyacinthe_Rigaud.jpg|19. '''Lodewijk XV.'''
File:Ludvig_XVI_av_Frankrike_porträtterad_av_AF_Callet.jpg|20. '''Lodewijk XVI.'''
File:Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg|21. '''Marie Antoinette van Oostenrijk.'''
File:Women%27s_March_on_Versailles01.jpg|22. '''Vrouwen op de weg naar Versailles. Brood, geen taart!'''
File:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|23. '''Vrijheid, gelijkheid en broederschap.'''
File:LouisXVIExecutionBig.jpg|24. '''Onthoofding van Lodewijk XVI op de Place de la Révolution, nu Place de la Concorde.'''
File:Jacques-Louis_David_-_Marie_Antoinette_on_the_Way_to_the_Guillotine.jpg|25. '''Jacques-Louis David tekent Marie Antoinette op weg naar het schavot.'''
File:Exécution_de_Marie_Antoinette_le_16_octobre_1793.jpg|26. '''Executie van Marie Antoinette.'''
File:Robespierre.jpg|27. '''Maximilien de Robespierre (1758-1794).'''
File:Gros_-_First_Consul_Bonaparte_(Detail).png|28. '''Napoleon Bonaparte (1769-1821).'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Waar halen pessimisten inspiratie? ==

[[File: Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg|thumb|550px|Het Fin de Siecle is een decadente periode tussen 1890 en 1914. Twee kernwoorden  - schoonheid en de dood in het vooruitzicht - duiken overal op, zoals in dit symbolische schilderij van Leon Spilliaert. Zijn 'Absintvrouw' uit 1907 toont het thema: jonge mooie vrouw is op het einde van haar leven, het leven is als een scheut absint (let op de arm) weggevloeid. De kleuren zijn al in de rouw: donkerblauw, zwart en paars.]]

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-R06610, Oswald Spengler.jpg|thumb||550px|Oswald Spengler]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=qPRn-XRLM_c '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: DE PESSIMISTEN (30 Min.)'''].

.

1651: Thomas Hobbes - geboren in 1588, bij de aanval van de Spaanse Armada op Engeland waarbij zijn moeder ongekende angsten kende - betoogt in zijn boek ''Leviathan'' dat de oertoestand van de mens eenzaam, arm, wreed en kort is. Iedereen vecht er tegen iedereen. Mensen zijn vals en egoïstisch, cynisch en berekend. Met deze theologische vraag komt Hobbes tot deze probleemstelling: is de mens van nature goed of slecht? Goed en kwaad zijn begrippen die de mens, net zoals God, maakt om te vergelijken. Dieren kennen de kunst van het vergelijken niet in die mate als een mens. Hobbes is ondanks zijn lijfspreuk 'Fear and I were twins' optimistisch gesteld: de staat - een begrip dat zich in de tijd van Hobbes ontwikkelt - levert de instrumenten die de honger naar macht, roem en bezit in toom houden. Op dit moment geeft de rechterzijde van het politieke spectrum de voorkeur aan dit model: ze noemen het realisme. Anderen noemen het pessimisme of wantrouwen. Hobbes' en zijn volgelingen laten het verhaal over het ontstaan van de mens van het slechte naar het goede evolueren in tegenstelling tot Rousseau's volgelingen. Die zien de menselijke evolutie van goed naar slecht met de gedachte vroeger was alles beter. Beiden zijn in dit opzicht lineaire denkers: de geschiedenis voltrekt zich volgens een lijn, een glijbaan die je kan opklimmen (met veel moeite, maar als je de top bereikt, dan ben je er!) of kan afglijden (met veel plezier en gemak, om op te geven). Deze evoluties contastereren met de circulaire denkers zoals de Duitse cultuurhistoricus Oswald Spengler (1880-1936), de vader van het cultuurpessimisme. Zijn voornaamste werk ''De ondergang van het Avondland'' schopt het tot een bestseller dankzij Elisabeth Förster-Nietzsche, de zus van Friedrich Nietzsche. Het boek toont een cyclische cultuurgenese die de ontwikkeling van samenlevingen vergelijkt met het ritme van het mensenleven of dat van de seizoenen. Een mens: geboren, groei, volwassenheid, bejaard, sterft. Dagen (24 uur), maanden (de verwijzing naar de maancyclus) en seizoenen (vormen samen een jaar en herhalen zich dan) doen iets gelijkaardigs. In de lente ontluikt nieuw leven, de zomerse bloei zorgt voor nakomelingen (zaad), een herfstige oude dag tot de winter (de dood) intreedt. Diverse wereldbeschavingen bewijzen Spenglers theorie: De Babylonische, de Egyptische, de Chinese, de Indische, de Indiaans-Mexicaanse, de Grieks-Romeinse en de Arabische, de Joodse en de Byzantijnse beschaving. Het boek en de theorie zijn een tegenreactie op het verlichtingsdenken dat een maakbaar Europa voor ogen ziet. Spencer voorspelt dat die rationele maatschappelijke structuur een einde kent. Kort voor zijn dood schrijft hij dat het Duitse rijk snel zal ophouden te bestaan.  

.

1884: De grilligheid en de ambivalentie van de negentiende eeuw dwingen kunstenaars, intellectuelen en politici op het einde van de eeuw tot een reflectie over de voorbije en aan gang zijnde industrialisatie. In Engeland publiceert [[Arnold Toynbee]] in 1884 zijn ''Lectures on the Industrial Revolution'' waarin hij de industrie als oorzaak aanduidt voor het '''morele verval''' van de arbeidersklasse. De technische en wetenschappelijke successen van de mechanisatie leiden tot het failliet van de traditionele ambachten en loodst vrouw en kind naar de fabriek waar ze nauwelijks weten welk product ze maken.

.

Op het einde van de eeuw is de tussentijdse balans niet florissant: de onmacht van de prille democratie (de juridische en sociale bevrijding van het individu blijkt – voorlopig - een illusie), het koloniaal beheer, de kapitalistische klassenjustitie, het elitaire stemrecht dat de gegoede klassen bevoordeelt, het lijden van het proletariaat… al deze pijnpunten brengen mensen sociaal en psychologisch in de war. Beloofde de Industriële Revolutie dan geen rijkdom en overvloed? Beloofde de onstuitbare techniek dan geen wereldwijd transport en een internationale economie? Ging het oneindige aantal uitvindingen niet afrekenen met armoede, hongersnood, epidemieën, kindersterfte en achterlijkheid? De negentiende eeuw heeft een Januskop: het succesverhaal van stoom, infrastructuur en amusement botst met sceptische en pessimistische stemmen vol wantrouwen. Niet iedereen begroet de vooruitgang met gejuich. 

.

De psychiater Sigmund Freud, de filosoof Nietzsche, schrijvers zoals Emile Zola en Oscar Wilde, kunstenaars zoals Leon Spilliaert zijn er de gezichten van. Hun cultuurkritiek focust op het beest in de mens. Is de mens te beschaven? Achter het menselijke gezicht huizen de onderdrukte driften van Eros en Thanatos, de hysterie en de angst voor het anale. Het idee dat God dood is, duikt op bij Nietzsche en de evolutieleer van [[Charles Darwin]] botst met de Bijbel. Gods dood stelt de begrippen waarheid en cultuur en vooruitgang, modernisering en maatschappij in vraag. Die begrippen blijken geen product van het rationalisme en de Verlichting, maar een complot van tirannieke, gewelddadige machtsmensen: een roedel roofdieren, een ras veroveraars die de dwalende massa in hun klauwen houdt. De enige optie is de schoonheid van het sterven. Enkel de esthetica van de dood rest, nu de maatschappij een terminale patiënt blijkt. Het komt tot uiting in het decadente, de luxueuze overbeschaving vol estheticisme, escapisme en het uiterlijke vertoon van het dandyisme (denk tegenwoordig aan Pim Fortuyn, Thierry Baudet, Theo Hiddema, Dries Vanlangenhove), vol nihilisme (sociale mobiliteit is een idioot idee), misogynie (vrouwonvriendelijkheid vanuit het gevoel dat vrouwen vuil en neerslachtig zijn) en a-politieke gedrag (democratie leidt nergens toe). Deze opvallend geklede intellectuelen hebben de vileine commentaar klaar voor hun rivalen. Ze voelen zich tegelijk -hoe paradoxaal ook- verloren in hun eigen tijd en superieur tegelijk, ze zijn verheven en provoceren met dubbelzinnigheden, verwijzen graag naar de oudheid (vroeger was het beter) en gebruiken ironie. 

.

Het Fin de Siecle of het einde van een tijdperk - ook de Belle époque genoemd (denk aan het impressionisme, de Jugendstil, de cinematografie) - loopt van pakweg 1890 tot het einde der tijden: het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het zijn narcisten: ‘Een dandy leeft en slaapt voor zijn spiegel’ noteert Charles Baudelaire. Toch is het narcisme niet te herleiden tot het individu, het omvat een hele cultuur (Christopher Lasch in 1978: ''The Culture of Narcissism'') en een narcistische cultuur legt de lat hoog.&lt;ref&gt;Mia Doornaert laat de Belle époque beginnen in 1870 en eindigen met de Tweede Wereldoorlog. Zo zie je dat er op de historische periodes marge kan zitten. Lees ook: JAN VAN HEEMST. ''Tussen gen en globe. Europese Cultuurgeschiedenis'', Ad. Donker, Rotterdam, 2012, p. 340 ev. Dat negatieve geluid van Arnold Toynbee uit het einde van de negentiende eeuw, contrasteert met de visie van T.S. Ashton die aan de vooravond van de zilveren jaren vijftig die hij publiceert in ''The Industrial Revolution, 1760-1830''. In dat boek uit 1948 benadrukt Ashton het positieve en de verworvenheden van de negentiende eeuw. Vgl. DE KOCK CATHERINE &amp; DE VUGT GEERTJAN. ''Waarom zijn er zoveel rechtse dandy’s?'' In: ''De Standaard'', 2 april 2019, p. D11.&lt;/ref&gt; 
 
. 

.

== Dialectiek ==

.

Het dialectisch denken of het denken in tegenstellingen haalt [https://www.youtube.com/watch?v=fSQgCy_iIcc&amp;t=173s Karl Marx] bij [https://www.youtube.com/watch?v=H5JGE3lhuNo Georg Wilhelm Friedrich Hegel]. 

;Voorbeeld 1:
Paul Ricouer ziet drie fasen in het lezen van de bijbel:
* These: als een ‘fantastisch boek’: naïef gelezen als een sprookje tijdens een miraculeuze kindertijd (story)
* Anti-these: Een ‘historisch boek’: de kritische lezing (history) met historische personages
* Synthese: Een ‘levensboek’: als antwoord op zinvragen over de toekomst, het nu en vroeger, hier en elders (transhistory)

;Niet dat er altijd een synthese komt...
* These: De Katholieke Middeleeuwen met de klemtoon op beelden
* Anti-these: De reformatie met de klemtoon op woorden
* Anti-anti-these: De contrareformatie en de barok
* Anti-anti-anti-these: het classisisme

;Voorbeeld 2:
* These: Het absolutisme van Lodewijk XIV
* Anti-these: De Verlichting en haar romantisch optimisme
* Synthese: De Franse Revolutie-idee (vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid) met gewelddadige leiders zoals Robespierre en Napoleon

;Voorbeeld 3:
* These: De Franse Revolutie
* Anti-these: De [[Restauratie (Frankrijk)|Restauratie]]
* Synthese: Het [[positivisme]] van [[Auguste Comte]]

;Voorbeeld 4:
* These: Het optimisme van de Verlichting
* Anti-these: Het pessimisme en het determinisme van het Fin de Siècle, het impressionisme
* Synthese: de dialectiek van Marx

;Voorbeeld 5:
* These: het kleuterkind met een goddelijke adoratie voor zijn vader
* Anti-these: de puber waarbij de vader een loser is
* Synthese: de jongvolwassene met een realistisch ouderbeeld

;Voorbeeld 6:
In de kunstgeschiedenis zijn er talloze voorbeelden van tegenstellingen die elkaar opvolgen: 
* Realisme en Impressionisme: Realisme is een kunststroming die zich richt op het weergeven van de werkelijkheid, terwijl Impressionisme  indrukken vastlegt.
* Barok en Rococo: Barok is een kunststroming die zich kenmerkt door dramatische effecten, terwijl Rococo zich kenmerkt door lichtere, meer decoratieve elementen.
* Kubisme en Futurisme: Kubisme staat voor geometrische vormen, het Futurisme zoekt beweging en snelheid.
* Romantiek en Realisme: Romantiek richt zich op emotie en verbeelding, het Realisme wil de werkelijkheid tonen zoals die is.
* Surrealisme en Dadaïsme: Surrealisme zoekt naar het onderbewuste, het Dadaïsme daagt de conventionele kunst uit.
* In de kunstgeschiedenis is er sprake van synthese wanneer twee tegenstellingen worden samengevoegd tot een nieuwe stijl. Een voorbeeld hiervan is het Postmodernisme, dat elementen van verschillende stijlen combineert.

.

.

== De Ist-familie telt (te) veel leden ==

.

[[Bestand:David Van Reybrouck.jpg|thumb|550px|David Van Reybrouck ziet kenmerken van het 21ste-eeuwse populisme in het socialisme uit de negentiende eeuw. Hij schrijft één lange redenering met als conclusie dat er in de kennismaatschappij aandacht nodig is voor laaggeschoolden. Dat komt de democratie alleen maar ten goede. Tien jaar na zijn lange redenering, in 2019, komt er het initiatief voor een Jezuïetenschool in Molenbeek en kan Van Reybrouck een experiment aangaan in de Duitstalige gemeenschap.]]

[[Bestand:Jose_Ortega_y_Gasset.jpg|thumb|550px|Jose Ortega y Gasset, geen optimist. Ortega is kritisch over de massa die hij definieert als gelijk ieder ander. De massamens is onbescheiden, zonder zelfkritiek en respectloos voor autoriteit en staat tegenover de elite. Ortega roept de aristocratie op om de leiding te nemen bij cultureel verval.]]

Aan de uitersten van het spectrum staan de optimist en de pessimist. Een ander spectrum is te vormen tussen de realist en de idealist. Tussenin liggen vele interpretaties van de geschiedenis. Belangrijk is de [[betrouwbaarheid]] van wat men beweert. Hoe kan je dit nagaan? Dat gebeurt via twee strategieën: mediawijsheid en historische kritiek. Iedereen gaat aan de slag met de werkelijkheid en maakt er iets van op zijn eigen originele wijze. Enige waakzaamheid is echter geboden.

.

;1. De optimist
* Is zonder meer optimistisch wat de toekomst betreft. Technologie zal ons redden, de wereld kent alleen maar vooruitgang. Een mooie passage uit Milan Kundera's '''Ondragelijke lichtheid van het bestaan''' illustreert dit optimisme. Verder is Kundera geen typische optimist.

.

;2. De pessimist
* Doemdenkers zoals: [[Louis-Ferdinand Céline]], [[Oswald Spengler]], [[José Ortega y Gasset]], [[Johan Huizinga]].

.

;3. De Marxist en de communist
* Van Karl Marx tot Raoul Hedebouw.

.

;4. De populist
* Vertaalt de historische boodschappen in eenvoudige termen en gebruikt zijn verhaal voor een eigen gewin. Dictators neigen naar dit type. 

.

{{Cquote|'''Hij (de populist) weet wat het volk wil, en dat moet volstaan. Daardoor duldt hij geen tegenspraak, daardoor  heeft hij een gloeiende hekel aan het debat. Het parlement, de grondwet, de gebruikelijke democratische procedures zijn voor hem eerder hindernissen dan politieke verworvenheden. In die betekenis is populisme in wezen antidemocratisch en antiparlementair; sommigen spreken zelfs van 'proto-totalitair'. Dit duistere populisme miskent het wezen van de democratie.'''|David Van Reybrouck}}

.

;5. De cartoonist
* Een standup comediën die van alles een grap maakt, mensen een spiegel voorhoudt door middel van een grap. Niet altijd in dank afgenomen. Denk aan de Bataclan en Charlie Hebdo.

.

;6. De relativist
* Relativeert alles kapot. Problemen bestaan nauwelijks.

.

;7. De structuralist
* De structuren bepalen het denken. Individueel maakt een mens nauwelijks keuzes.

.

;8. De kapitalist
* Denkt alleen maar in economische modellen: leiders zijn managers, winners en een probleem los je op met een businesmodel. 

.

;9. De journalist en de columnist
* Stefan Zweig en Joseph Roth

.

;10. De illusionist
* Goochelaars en charlatans die aan de slag gaan met de werkelijkheid

.

;11. De hyperbolist
* Vergroot alles uit, overdrijft

.

;12. De realist
* 'tja. Die hebben we nog niet gevonden :-)

.

;13. De polemist
* Slaagt er in om partijen die hetzelfde nastreven in ruzie te steken. Zelf komt hij er ongezien mee weg. Een spreekwoord kenmerkt hem: 'Twee honden willen een been, de derde komt er mee heen.'

.

;14. De hedonis, de narcist, de egoïst en de Trumpist
* Aarzelt niet om publiekelijk te liegen en benoemt alles wat hem of haar tegen de haren instrijkt [[fake news]]
* Denkt alleen aan zichzelf en gaat daarvoor over lijken?
* Houdt van zelfverheerlijking. 

.

;15. De perfectionist
* Streeft perfectie na ten koste van alles.

.

;16. De encyclopedist
* Verzamelt kennis, zoveel mogelijk objectieve kennis om op basis van deze 'ratio' gedegen beslissingen te kunnen nemen.

.

;17. De anarchist, de andersglobalist en de activist
* Is te zien op manifestaties en betogingen. Roept en staat op de barricaden.
* Stelt het systeem in vraag, doorgaans op een speelse, ongevaarlijke manier.

.

;18. De negationist
* Negeert toekomstige problemen (klimaatopwarming), of negeert wat er in het verleden gebeurde (holocaust). In sommige samenlevingen is negationisme strafbaar.

.

;19. De ecologist
* Ziet ecologie als een religie.

.

;20. De royalist
* Is koningsgezind.

.

;21. De propagandist en de evangelist
* Tracht aanhangers te vinden voor zijn gedachtengoed via de publieke opinie, vaak is de info eenzijdig of verzonnen.
* Loopt over van bekeringsdrang.

.

;22. De sadist
* Houdt ervan om zijn tegenstanders te pijnigen. 

.

;23. De nationalist
* Nationalisme is een ideologie die de staat als historische eenheid ziet. Soms gaat dit gepaard met idee van exceptionalisme om de eigen identiteit af te grenzen tegenover anderen. 

.

;24. De separatist
* Separatisme streeft naar de terugtrekking uit een bestaande staat en het oprichten van een eigen.

.

;25. De futurist
* Probeert te voorspellen hoe de toekomst er zal uitzien.

.

;26. De simplist
* Stelt alles te eenvoudig voor.

.

;27. De idealist

.

.

;Aan de toog

'''VRAAG''': Moet ik al deze typetjes kennen?
 
'''ANTWOORD''': Uiteraard niet.

.

'''VRAAG''': Waarom voer je ze hier dan ten tonele?

'''ANTWOORD''': Omdat politieke debatten of monologen tegenwoordig vaak beginnen met het definiëren van de tegenstander, in plaats van het positioneren van het eigen zelf. Voor wie de debatten van op afstand volgt, klinkt dit abstract, maar een voorbeeld maak veel duidelijk. Als Wouter Beke (CD&amp;V) in 'De Zevende Dag opdaagt (3.02.2019) en onmiddellijk zegt hoe NVA en GROEN denken over de vraag die hij krijgt voorgeschoteld, getuigt dit van[framing, iets wat doorgaans de media wordt verweten. Het is een techniek van stereotypering waar de democratie niet bij gebaat is. 

.

'''VRAAG''': Een beetje zoals Anuna De Wever niet weet of ze een man of een vrouw is?

'''ANTWOORD''': Inderdaad, je hoeft de wereld niet in categorieën op te delen. Anuna zegt: Als ik weet en ervan overtuigd ben dat ik mezelf ben - ik ben Anuna - dan volstaat dat. Niemand hoeft mij te definiëren.

.

'''VRAAG''': Maar hoe weet je dan met wie/wat je te doen hebt? Zo is er toch geen duidelijkheid meer? 

'''ANTWOORD''': Waarom zou dat moeten? Waarom wil je duidelijkheid?

.

'''VRAAG''': Ik ben eigenlijk op zoek naar de waarheid. Dat lijkt me een beter begrip.

.

'''ANTWOORD''': Zou de geschiedenis de waarheid kunnen brengen? Is waarheid geen begrip waar priesters of andere religieus geïnspireerde mensen van houden? Geschiedenis is een wetenschap en die houdt zich bezig met 'betrouwbaarheid' van informatie. Hoe dat in elkaar zit, leg ik je hieronder uit. 

.

.

== Schema ==

.

[[File:Karl_Marx_001.jpg|thumb|550px|Karl Marx ontwikkelt zijn geschiedenisvisie volgens de dialectiek van zijn voorloper Hegel: these, antithese en synthese. Weber is evenzeer een 'dief': hij ontleent de begrippen aan Fichte die ze op zijn beurt stal bij Kant. Hegel streeft naar een totaalconcept van wetenschap en godsdienst, esthetica en filosofie en bekijkt de werkelijkheid als een proces van tegenstellingen, geen statisch zijn en drukt dit uit met 'aufheben' wat optillen, afschaffen en bewaren betekent. These, antithese en synthese? [http://ondemand-pdl.lwc.vrtcdn.be/legacy/radio1/11_proletariersallerlanden-snip_hi.mp3 Luister hier naar een interessante radio-bijdrage over Marx] of [https://www.youtube.com/watch?v=9FaOKNpAiIM bekijk deze reportage].]]

.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Visies op geschiedenis !! Pessimisme !! Optimisme !! Dialectiek
|-
| '''Wie maakt ze?''' || Louis-Ferdinand Céline|L.F. Céline || Milan Kundera|M. Kundera || Karl Marx
|-
| '''Richting''' || Circulair || Lineair || Spiraal
|-
| '''Resultaat''' || Doemdenken || Vooruitgangsdenken || Determinisme
|-
| '''Gevolgen''' || Ironie, cynisme|| Vrijheid, verantwoordelijkheid || Strijd
|-
| '''Doel''' || Doelloos || Groei || Klasseloze staat
|-
| '''Motor''' || Domheid || [[Verlichting (stroming)|Verlichting]] || Economie &amp; het [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Wikipediaklas/Sociaal_Cultureel_Werk|middenveld]]
|}

.

.

== Objectiviteit? ==

.

;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Grey square optical illusion.PNG|thumb|Vierkant A heeft precies dezelfde grijskleur als vierkant B ([[:file:Same_color_illusion_proof2.png|bewijs]])
Bestand:Grid illusion.svg|thumb|Flikkerend rooster. Het lijkt of er zwarte vlekken verschijnen
Bestand:Gradient-optical-illusion.svg|thumb|De grijze balk heeft overal dezelfde kleur
Bestand:Tribar.png|thumb|De [[Penrose-driehoek|driehoek van Penrose]]. Een driedimensionale figuur die niet kan bestaan
Bestand:Onm_kubus2.png|Onmogelijke kubus
Bestand:Impossible staircase.svg|Oneindige trap
File:Blivet.png|[[Blivet]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''GESCHIEDENIS ALS CONSTRUCTIE''' =

[[File:Kortrijk-Groeningemonument.jpg|thumb|right|550px|Kortrijk, Groeningemonument uit 1906 (beeldhouwer Godfried Devreese). In [[Vlaams-nationalistische]] kring symboliseert deze slag de [[taalstrijd]]. De [[Vlaamse Gemeenschap]] riep in [[1973]] 11 juli als [[feestdag van Vlaanderen]] uit.]]

.

Geschiedschrijving is, net als het nieuws, onderhevig aan trends. Het is niet zo dat de ‘geschiedenis’ het verleden objectief in beeld brengt. Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Zo is het resultaat van hun denkwerk verschillend. 'Al zolang ze bestaat, heeft de geschiedschrijving een ingewikkelde band met de politieke macht' schrijft [[Anne Morelli]] in haar boek ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië.'' Jacques R. Pauwels heeft het iets recenter over ''De grote mythen van de moderne geschiedenis.'' Hij steekt van wal met 'Mythen zijn geen leugens' maar fantasieverhalen met een kern van waarheid. Mythes bevatten 'een kern van historische werkelijkheid maar dienen niet om die werkelijkheid uit de doeken te doen. Ze streven ernaar mensen te socialiseren, hen met de stand van zaken in hun maatschappij tevreden te stellen of minstens te verzoenen, ook - en vooral - wanneer er eigenlijk goede redenen bestaan om ontevreden te zijn met de status quo en verandering te willen, eventueel zelfs radicale, revolutionaire verandering.'&lt;ref&gt;JACQUES R. PAUWELS. De grote mythen van de moderne geschiedenis. Epo, Berchem, 2019, p. 7-8.&lt;/ref&gt;

.

.

== Geschiedenis en macht ==

.

Het lijkt op wat Morelli schrijft: 'Vanaf de oudheid heeft de historicus de machtshebbers bezongen, hun veroveringen gelegitimeerd, vanuit het verleden hun identiteit bepaald en hun voorouderlijke deugden verheerlijkt. De historicus gaf de natie zijn wortels. Te vaak vergeten we dat de historicus buiten zijn onderzoek kan. De historicus is een kind van zijn tijd, heeft zijn aandachtspunten en zijn blinde vlekken, zijn sympathieën, banden en kent de dingen waar hij beter niets over schrijft. De historicus is soms een militant of een machtsdienaar. Zo ‘maakt’ hij -bewust of onbewust - het verleden. Dé voorbeelden vinden we in de 19de eeuw, toen de [[Romantiek (stroming)|romantiek]] naar de ziel van het volk zocht, ter onderscheid met anderen. Historici zochten de ziel en vonden ze in het verleden vol 'feiten' die, met de nodige rangschikking en interpretatie, voor deze identiteit zorgden. Deze 'mythen' toonden dat bodem en ras in een ver verleden al onze identiteit vormden.'&lt;ref&gt;MORELLI ANNE (Ed.). ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië''. Epo, Berchem, 1996, pp. 7-21.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== Anne Morelli ===

.

Aanvankelijk werd het boek van [[Anne Morelli]] verspreid onder de titel ''Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie.'' In enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek historische en politieke reacties uit. Het magazine ''Front National de Belgique'' beschuldigde het boek de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam van de Belgen te besmeuren. Zo argumenteert FNB: 'Het maakt ons verleden en onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreem rechts gebruikte de argumenten in haar pamfletten. 

.

.

=== Kortrijk 1302-1902 ===

.

[[Johan Tollebeek|Jo Tollebeek]] en Tom Verschaffel ontmaskeren in de ''[[Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging]]'' de mythe van de veldslag op 11 juli 1302 waarin een leger van Vlaamse ambachtslui het Franse ridderleger op de [[Groeningemonument|Groeningekouter]] verslaan. 'Deze veldslag kaderde in het verzet van (een gedeelte van) Vlaanderen tegen de veroveringsdrang van het Frankrijk van [[Filips de Schone]]' schrijven ze. Vanaf het midden van de negentiende eeuw komt de benaming [[Guldensporenslag]] in zwang en doet de naam denken aan een romantische tijd vol heroïsche vrijheidsdrang tegen een reeks van vreemde onderdrukkers: de Fransen (1302), de Spanjaarden (de [[Geuzen (Tachtigjarige Oorlog)|Geuzentijd]]), de Oostenrijkers ([[Jan de Lichte (bendeleider)|Jan de Lichte]]) en de Nederlanders. [[Hendrik Conscience]] is niet de eerste die 1302 onder de aandacht brengt; toch is het zijn ''Leeuw van Vlaenderen'' die zich vanaf [[1838]] in het Vlaamse bewustzijn nestelt, zonder dat die in tegenspraak is met de vaderlandsliefde voor België. Naarmate de Vlaamse Beweging evolueert, verschuift de betekenis van de Guldensporenslag.

.

.

=== Vier keer feest ===

.

De symbolenstrijd bereikt een hoogtepunt in Kortrijk in 1902, bij de zeshonderdste verjaardag. De voorbereidingen beginnen in 1891 en [[Guido Gezelle]] schaarde zich achter het initiatief. Omwille van de ideologische twisten onder de organisatoren worden uiteindelijk vier feesten gehouden: op 13 juli organiseert de Vlaamsche Volksraad een eerste manifestatie; diezelfde dag betoogt het liberale Vaderlandsch Comiteit; op 17 augustus volgt het feest van de katholieken; en nog eens veertien dagen later trekken de socialisten -met tweetalige slogans (&quot;De strijd van Kortrijk was een strijd tegen de rijken&quot;)- door de Kortrijkse straten. Door de strubbelingen raakt het standbeeld voor de Groeningekouter niet tijdig klaar; het zou in 1906 worden onthuld. De cultus van 1302 is sedert 1973 officieel: 11 juli is de feestdag van de [[Vlaamse Gemeenschap]].

.

.

== Ideologie ==

.

Vertrekkend van dit soort ideeën verspreidden schoolboeken in het verleden een patriottische geschiedenis en het nationaal gevoel. Ook al kende België weinig geschiedenis-catechismussen, toch herhaalden schoolboeken generatie na generatie clichés en stereotypen die tonen dat België ten tijde van Jules Caesar een identiteit bezat. 
De historicus [[Eric Hobsbawm]] beschreef de geschiedenisvervalsers en stelt dat 'geschiedenis de grondstof is voor nationalistische, etnische of fundamentalistische ideologieën, zoals de papaver dat is voor de heroïneverslaafde.' 

.

=== I. Nationalisme ===

[[Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png|thumb|550px|'''732_TECHNOLOGIE MAAKT HET VERSCHIL''' Carl von Steuben, of is het Charles Auguste Steuben? (1788–1856) schildert in 1837 de [[Slag bij Poitiers (732)|Slag bij Poitiers]] in een Romantische versie. De slag is bekend omdat de [[Stijgbeugel (voetsteun)|stijgbeugel]] de doorslag geeft. [[Franken (volk)|Frankische ruiters]] ondervinden dat ze vast in het zadel zitten om hun bijlen en tweesnijdende zwaarden rond te zwaaien, zonder evenwichtsverlies. Haaksperen drukken de Moorse schilden weg zonder dat ze van hun paard vallen. Het schilderij hangt in [[Versailles (paleis)|Versailles]]. De stijgbeugel was niet nieuw, de [[Hunnen]] gebruikten die eerder. Voor de Brit [[Edward Creasy]] is deze slag één van de vijftien belangrijkste uit de wereldgeschiedenis. Hij beschreef dat in zijn boek ''The Fifteen Decisive Battles of the World'' uit [[1851]]. Klopt het dat aldus [[Bart de Wever]] - dixit Europajournalist [[Paul Goossens]] - hier de de [[Canon]] van de Vlaamse / Europese geschiedenis begint met de installatie van een vijand: de oprukkende [[Islam]]?  Goossens schreef daarover in [[De Standaard]] het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt;]] 

Als het aan [[Bart de Wever|Bart De Wever]] ligt, begint de [[Canon]] van de Vlaamse / Europese geschiedenis met de installatie van een vijand: de oprukkende [[Islam]], verslagen in 732 bij Potiers. Europajournalist [[Paul Goossens]] schreef daarover in [[De Standaard]] het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd. Niet het [[Verdrag van Rome]], wel de slag van Potiers in 732 zou, volgens De Wever, die in deze een doorslagje van die van radicaal-rechts is, het echte begin van een verenigd Europa zijn. Volgens die canon moeten [[Robert Schuman]] en [[Jean Monnet]] als [[Founding Fathers|fouding fathers]] de plaats ruimen voor de Frankische krijgsheer [[Karel Martel]], bastaardzoon van [[Pepijn van Herstal]] en cultfiguur van extreemrechts. Tegelijkertijd wordt [[Auschwitz (concentratiekamp)|Auschwitz]] tot een [[Auschwitz (stad)|Pools provinciestadje]] gedegradeerd en krijgt de Europese eenwording een een radicaal andere inspiratiebron. De [[Europese burgeroorlog]] en de [[Holocaust]] verdwijnen op de achtergrond, de islamitische andere wordt nu de raison d'etre van de eenheid. Een verleden van [[kruistochten]] en [[Reconquista (Iberië)|reconquista's]] wordt weer actueel. Daarmee ligt de Europese identiteit in de voor [[Vlaams-nationalisme|Vlaamse nationalisten]] vertrouwde antagonistische bedding. Als het Vlaamse wij een smoel kreeg, is het omdat het zich tegen de Belgische &quot;vijand&quot; kon afzetten. &quot;Het is een onmiskenbaar feit&quot; schrijft De Wever, &quot;dat een externe vijand een zeer tastbare en doorslaggevende rol kan spelen in identiteitsvormingsprocessen.&quot; In zijn recept voor Europa zit het er allemaal in: meer Potiers en de promotie van de politieke islam tot uitverkoren Europese vijand' en een minder prominente aanwezigheid van de [[Holocaust]].
'Is dat een radicaal-rechts verhaal?' vraagt Goossens zich af. 'Ongetwijfeld, maar niet voor De Wever. Voor hem is de Koran geen license to kill en is er geen sprake van botsende beschavingen, wel van een conflict over het voortbestaan van de moderniteit. Het zal de radicalen een zorg zijn. Hun memes en vlaggen zijn immuun voor subtiel denken. Voor De Wever daarentegen draait het allemaal rond de moderniteit. Daarom de noodzaak van een leidcultuur met de verlichting als kompas. Dat klinkt mooi, maar het valt op dat het conservatieve orkest de verlichting pas begint af te stoffen als de moslim in de buurt is. Als het over ongelijkheid, mensen in nood op de Middellandse Zee en de inspiratie van de Europese Unie gaat, stopt die muziek. De Wever houdt niet van half werk. Omdat een identitaire beweging niet zonder vijand kan, heeft hij er meteen twee in de aanbieding: de politieke islam dus en de ‘postmodernisten en cultuurrelativisten’. Dat nihilistische volkje sleurde Europa in een spiraal van identitaire zelfdestructie, cultiveerde de zelfschaamte en hypothekeert een groot verhaal over een mythisch verleden. Pas als met die binnenlandse vijand is afgerekend, kan de externe vijand worden aangepakt en ontstaat er ruimte voor Europese trots en kan met een luid ‘Europa is van ons’ het afscheid van Auschwitz afgekondigd worden.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== II. Media en propaganda ===

[[Bestand:Honoré_de_Balzac_(1842)_Detail.jpg|thumb|right|550px|Had [[Honoré de Balzac]] gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'?]]

.

==== Media indoctrinatie ====
Voor ideologieën is het verleden essentieel en wie er geen heeft, kan het uitvinden. [[Jacques Pauwels|Jacques R. Pauwels]] voegt een tweede ideologie toe. Hij stelt dat het triestig is gesteld met het historisch besef (lees: de kritische geest) en dat de media, veel meer dan het onderwijs ons doordringt van een eindeloze reeks mythes. Mythes zijn geen leugens, maar fantastische verhalen met een kern van waarheid. Naast het onderwijs kwamen het internet, de tv en de film en de sociale media. Die voegden - in het beste geval - een kennislaag aan het (ideologische) geschiedenisonderricht toe, in het meest barre geval namen ze de onderwijs-rol gewoon over of schelden sociale media er over heen. Waarom zijn die media zo ijverig bezig om ons de geschiedenis te leren kennen? Essentieel om dit te begrijpen, is dat die media heel vaak privé-eigendom zijn van superrijken. [[Noam Chomsky]] maakte die analyse al eerder. En dat er een verband bestaat tussen de media en hun eigenaars wordt doorgaans niet vermeld. Als media ter sprake komen, dan worden die vaak opgevoerd als de waakhond van de democratie, niet als propagandakanalen van multinationals en holdings. Dat deze één procent-elite (die negentig procent van alle rijkdom in haar zakken heeft) niet graag in de belangstelling staat, spreekt voor zich. Daarom zwijgen historische films over de steun die Hitler genoot van Duitse en Amerikaanse (jawel!) industriëlen en bankiers. Net omdat die één procent bang is voor een objectieve kijk, controleert ze de verhalen die ze de wereld instuurt en welke niet. Dit soort selectiviteit zien we bijvoorbeeld bij de betekenis die documentaires geven aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Echter, meer dan om Tokyo op de knieën te dwingen, waren de honderdduizenden slachtoffers bedoeld om Moskou te intimideren. Daarom is onze kennis over de Tweede Wereldoorlog ook een Hollywoodproduct waarbij D-day belangrijker is dan wat er in Stalingrad gebeurde. Het zijn de bevoorrechten en de winnaars en niet de underdog of de slachtoffers die de geschiedenis maken. Had [[Honoré de Balzac]] gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'? Ongetwijfeld. En daar is de één-procent-elite zich van bewust. Daarom leidt hun entertainment de aandacht af van waar het werkelijk om draait, namelijk dat rijken rijker worden en armen armer worden. Hun media slagen erin om de kapitalistische kritiek te fnuiken door bijvoorbeeld te eenzijdig te focussen op Hitler als grote schuldenaar van wat er tussen 1939 en 1945 gebeurde en niet op wie centen verdiende aan de oorlog, de wapenhandelaars, de wapenindustrie, [[Hugo Boss]] die de kledijlijn voor de Nazi's uitdacht of Bekaert uit Zwevegem (die na de oorlog de Sociale Hogeschool, het latere Ipsoc, ruimsubsidiërde) die de prikkeldraad voor de kampen leverde. Het kapitalisme heeft een vooral verborgen geschiedenis die nauwelijks onder de aandacht komt en verbergt hoe rijken rijker worden. Wie dit wil begrijpen of minstens wil analyseren kan bij de kritische geschiedschrijving terecht.

.

==== Propaganda ====

In de twintigste eeuw onderzoeken communicatiewetenschappers de mediabeïnvloeding door middel van gedragsonderzoek, diepte- en waarnemingspsychologie, marketing en de metafoortheorie, taal en machtsmechanismen. In 1937, kort na de machtsovername van Hitler in Duitsland (1933) formuleert het Amerikaanse Institute for Propaganda hoe propaganda werkt.

.

1.	'''Plain Folks Appeal''': gebruik realistische situaties die iedereen herkent, wees betrokken op volkse thema's;

.

2.	'''Bandwagon Appeal''': als iedereen achter dezelfde kar loopt, moet de boodschap die de kar verspreidt wel juist zijn. Als iedereen in de rij staat voor een ijsje, zijn ze per definitie lekker. We kennen voorbeelden van zelfstandigen die in die optiek de kunstmatige klant creëren;

.

3.	'''Misleading Numbers''': gebruik desnoods misleidende cijfers, nuanceer harde feiten;

.

4.	'''Transfer''': gebruik vlaggen, wapenschilden, titels, uniformen, symbolen… iedereen herkent ze;

.

5.	'''Celebrity''': verwijs naar beroemdheden, namen en autoriteiten, uit het heden en het verleden, prijs de 'comming man' als het voorbeeld voor de toekomst. Deze leider zal ons redden;

.

6.	'''Glittering Generalities''': grootsprakerige algemeenheden zorgen voor positieve connotaties;

.

7.	'''Stereotyping''': scheldgedrag herleidt tegenstanders tot karikaturen, maak er een cliché van;

.

8.	'''Call to Action''': Roep op tot actie zodat mensen niet langer hun schouders ophalen maar zich inzetten en gewaardeerd voelen;

.

9.	'''Card-Stacking''': schik de kaarten op een andere wijze, bepaal de volgorde van de presentatie. Hou kaarten achter de hand en speel ze uit indien nodig of hou kaarten achter en verzwijg. 

.

.

=== III. Veiligheid en angstcultuur ===

[[Bestand:Chernobyl_Hotel_with_reactor_in_background.jpg|thumb|right|550px|De kernramp van Tsjernobyl maakte [[Ulrich Beck]]s publicatie uit 1986 over de [[Risikogesellschaft|risicosamenleving]] tot een bestseller in Duitsland.]]

Een derde ideologie focust op wat [[René Munnik]] in zijn boek 'Geweldig' de 'veiligheidsideologie' noemt. Zijn er objectieve redenen om aan te nemen dat onze werkelijkheid zo onveilig is? Of zijn we gewoon gevoeliger voor onveiligheid? [[Ulrich Beck]] spreekt in 1986 over de [[Risikogesellschaft|risicosamenleving]]. 

.

Zijn boek ''Risikogesellschaft: Auf dem Weg in eine andere Moderne'' (Risicomaatschappij: op weg naar een andere moderniteit) kreeg door de kernramp van Tsjernobyl de status van een bestseller en werd snel in het Engels vertaald. Het begrip wijst er ''niet'' op dat onze tijd gevaarlijker is dan vroeger. Gezien de levensverwachting, de technologie en de welvaart leven we veiliger dan ooit: ziektes en hongersnoden, natuurrampen en epidemies hebben we achter ons gelaten. Met de risicosamenleving wijst Beck op: 

.

1. de risico's (kernrampen, klimaatsverandering) zijn veroorzaakt door de neveneffecten van onze hoogtechnologische en welvarende, onze moderne en verlichte samenleving (die alles beheersbaar zou houden).

.

2. risico's, zowel reël en vermeend nodigen uit tot een angstcultuur als propaganda, als ideologie of als ultieme utopische preventie waarbij alles onder controle te houden is.

.

3. de risico's zijn er om te blijven. Wie nog geboren moet worden kan last krijgen.

.

4. de risico's zijn niet lokaal, maar wereldwijd.

.

5. de risico's treffen alle klassen, elk ras, alle leeftijden en sekses

.

6. de risico's zijn onzichtbaar. Alleen deskundigen merken ze op.&lt;ref&gt;Zie RENE MUNNIK (Ea.). ''Geweldig! Over de vanzelfsprekendheid van geweld.'' Valkhof Pers, Nijmegen, 2005, p. 7-11.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== IV. Complottheorieën ===

(...)

.

.


;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG|Resten van [[Goedendag (wapen)|goedendags]] in het museum
Bestand:Paardenhangertje_van_Gwijde_van_Namen_Kortrijk_1302__9-01-2010_14-22-14.JPG|Paardenhangertje van [[Gwijde van Namen]]
File:Battle_of_Courtrai2.jpg|De [[Guldensporenslag]], tot de negentiende eeuw vergeten, daarna vanonder het stof. Met een doel.
File:Nicaise de Keyser04.jpg|Voorstudie van de slag door [[Nicaise de Keyser]].
File:Guido_Gezelle.jpg|Guido Gezelle (1830-1899)
File:Hendrik_Conscience.jpg|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883)
File:Leeuwvanvlaenderen.gif|De Leeuw van Vlaanderen verscheen in 1838
File:Groeningepoort.jpg|Groeningepoort in Kortrijk
File:Kortrijk_Groeningeabdij_museum.JPG|Museum [[Kortrijk 1302]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Morele paniek en fake news ==

.

[[Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg|thumb|right|550px|De [[heksenprocessen van Salem]] in Amerika begonnen in [[1692]] en resulteerden in zeker 24 ter dood veroordelingen. Pas toen vooraanstaande mensen beschuldigd werden van hekserij, stopten de processen en verdween de morele paniek.]]

[[Bestand:Deep_throat_PD_poster_(restored).png|thumb|right|550px|In deze film is de vrouwelijke seksualiteit het thema. Er werden eindeloos veel processen gevoerd over deze film, die er uiteindelijk toe leidden dat hij in 23 Amerikaanse staten werd verboden. De film was verboden in het Verenigd Koninkrijk tot het jaar 2000. In Nederland kon de film worden vertoond, maar uitsluitend aan meerderjarigen en in bioscopen met minder dan 50 zetels.]]

[[Fake news]] kan leiden tot [[morele paniek]]. Dat weten [[Demagogie|demagogen]] goed. [[Morele paniek]] is een buitenproportionele, vijandige en gemediatiseerde reactie op een situatie of technologie, een persoon of groep, die waarden en normen lijken te bedreigen. Het begrip verklaart maatschappelijke angstreacties die niet in verhouding staan tot de ernst, het risico, de schade of de dreiging. Morele paniek is een sleutelbegrip uit de [[sociologie]] en [[criminologie]] en zou voor het eerst gebruikt zijn door [[Marshall McLuhan]] in [[1964]]. [[Jock Young]] introduceerde het in [[1971]] in de [[criminologie]] en [[Stanley Cohen (socioloog)|Stanley Cohen]] zorgde voor bekendheid. In zijn klassieker ''Folk Devils en Moral Panics'' uit [[1973]] beschrijft hij de jeugdbendes, de ‘[[Mod (subcultuur)|Mods]]’ en de ‘[[Rockers]]’.

[[File:Waarom geloof jij fake news.webm|thumb|550px|Waarom geloof jij fake news? - [[Universiteit van Vlaanderen]]]]

.

.

=== Fasen ===

.

Morele paniek is gefaseerd en begint met een stereotiepe en overdreven voorstelling van een gebeurtenis. Daarna wordt die geassocieerd met soortgelijke gevallen en gepresenteerd als symptomatisch voor een maatschappelijk probleem. Vervolgens wakkeren doemscenario’s de angst aan en escaleert het tot er justitiële, politionele of juridische maatregelen komen. Soms ebt de paniek na een tijd weg, soms duurt de golf zo lang dat het zelfbeeld van de samenleving verandert.
Voor de samenleving maakt het weinig uit of de oorzaak wel of geen hersenschim is. Hier geldt het [[Thomas-theorema]]: ''als mensen situaties als werkelijk definiëren, zijn zij werkelijk in hun gevolgen''. Niet de situatie zelf, maar de perceptie geeft de doorslag.

.

.

=== Voorbeelden? Legio! ===

.

* [[Satanisch ritueel misbruik]].

.

* De [[heksenjacht]] en de processen zoals die in [[Heksenprocessen van Salem|Salem]].

.

* De gevolgen van [[Masturbatie#Masturbatie in vroeger eeuwen|masturbatie]].

.

* De paniek die in [[1938]] ontstond door ''[[The War of the Worlds (hoorspel)|The War of the Worlds]]'' [[The War of the Worlds (hoorspel)|The War of the Worlds]] was een hoorspel van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatre on the Air. Het werd berucht door de enorme massahysterie die het in de VS veroorzaakte. Luister hier: [http://sounds.mercurytheatre.info/mercury/381030.mp3 War of the Worlds].

.

* De zorgen over genetisch gemanipuleerde voeding.

.

* De invloed van televisiegeweld of in games zoals in [[Canis Canem Edit]] en de [[Grand Theft Auto (computerspelserie)|GTA]]-reeks.

.

* Imitatiegedrag van jongeren bij het zien van [[pornografie]] zoals in de film ''[[Deep Throat (film)|Deep Throat]]'', [[drugs|druggebruik]], voetbalvandalisme

.

* In de zomer van [[1984]] rapporteerden kranten na een dodelijke vechtpartij op het strand van Egmond in Nederland over het ‘kustgeweld’, de ‘geweldsgolven’ en ‘-explosies’, ‘uitbarstingen’ en ‘epidemieën van geweld’, alsof het natuurverschijnselen waren. De paniek kreeg ook de politie, justitie, de horeca en het lokale bestuur in zijn greep en ebde na enige tijd weg. 

.

* De mediareactie en die van de overheden na de [[aanslagen op 11 september 2001]] en de [[Terroristische aanslagen in Madrid van 11 maart 2004|aanslagen in Madrid]] en [[Terroristische aanslagen in Londen van 7 juli 2005|London]]. In hun representatie van ‘het’ terrorisme dragen overheid en media bij tot paniek omdat ze onnodige angst zaaien door burgers vertrouwd te maken met terroristische dreigingen. Dit simplisme brengt de moeizame interetnische verhoudingen opnieuw onder spanning en leidt de aandacht af van oorlog of genocide.

.

* De negentiende-eeuwse angst om levend begraven te worden, leidde in [[1868]] tot het patent op de lijkkist met een ladder voor een uitvinder uit [[New Jersey]].

.

* In het Engelse [[Middlesbrough]] worden in 1987 121 kinderen uit hun huizen geplaatst na misbruik. Artsen gebruikten de techniek 'reflex anale oprekking' waarbij ze de billen uit elkaar schuiven en de anus bestuderen. Later bleek de techniek onwetenschappelijk en met de meeste kinderen was niets aan de hand.

.

* De angst voor de atoombom tijdens de koude oorlog.

.

* De angst voor ongrijpbare vijanden zoals [[al-Qaeda]], [[fijnstof]], [[dioxine]], [[zendmast]]en.

.

* [[Opération Lune]].

.

* De [[Guldensporenslag]] en [[Hendrik Conscience]] in 1836 en in 1902.

.

.

= '''BETROUWBAAR''' =

[[Bestand:Van_Olden_Barneveldt_Verhoeven_1619.gif|thumb|right|550px|[[Abraham Verhoeven]], een prille 'gazettier' besloot zijn artikels in de Antwerpse krant de [[Nieuwe Tijdinghen]] met het zinnetje &quot;Oft waer is, sal den tydt leeren.' De auteur waarschuwt zo zijn lezers in de vroege zeventiende eeuw voor te hoog gespannen verwachtingen inzake de betrouwbaarheid van zijn schrijfsel. Het bericht is nog relevant. De illustratie vertelt het 'Verhael hoe ende in wat manieren den heere Johan Van Olden-Barneveldt, Advocaet van Hollandt ende den Vrieslant/ is Onthalst gheworden smaendachs voor noen den xiij Mey Anno Duisent zes hondert neghen-thien; T'hantwerpen/By Abraham Verhoeven/op de Lombaerde Veste/inde gulde Sonne, 1619.']]

.

{{Cquote|'''Door de fragmentarisering van alle kennis is de beleidsvorming er natuurlijk eenvoudiger op geworden. De hooggespecialiseerde takken van moderne wetenschap zijn zo ondoorzichtig geworden dat de mensen die daarin werkzaam zijn, noodgedwongen tot hun dertigste of langer door moeten studeren tot ze kunnen toetreden tot de nieuwe geestelijkheid. Een lange leertijd hebben ze allemaal, maar dat betekent nog niet dat ze het altijd eens zijn over de beste aanpak. De SARS-CoV-2-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de onenigheid onder experts zich zelfs kan uitstrekken tot schijnbaar simpele beslissingen, zoals over het gebruik van een mondkapje. Eind maart 2020 (de pandemie was drie maanden oud) adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie daar nog tegen, tenzij een persoon was besmet, en pas begin juni werd dat advies bijgesteld. Hoe kunnen mensen zonder specialistische kennis daarin partij kiezen of wijs worden uit debatten die vaak eindigen met het intrekken of ontmantelen van claims die daarvoor nog allesbepalend waren?'''|[[Vaclav Smil]]}}


.

Wat de betrouwbaarheid van deze encyclopedie betreft, daar gaan we even klassikaal door. We nemen een schrijfstok of een [[Griffel (schrijfstift)|griffel]] en een schrijfplank, een [[Lei (schrijfplank)|lei]] genaamd. We noteren drie vragen, het antwoord erop hoor je in de les.

.

* Ten eerste: Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* Ten tweede: Wat is [[Betrouwbaarheid (informatie)|betrouwbaarheid]]?

.

* Ten derde: Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Peilen is een term uit de scheepvaart, peilingen doe je steeds opnieuw, want je positie verandert constant.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=hA2p8EqvLLI '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: WAT IS BETROUWBAARHEID? (20 Min.)''']

.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=Xs0K4ApWl4g '''♣ LUISTER HIER NAAR DE GROOTSTE MISLEIDING UIT DE TWINTIGSTE EEUW:[[The_War_of_the_Worlds_(hoorspel)| The War of the Worlds''']].]

.

.

== Weet je dat…? Tuurlijk wel. ==

* Je in naam van iemand anders kan SMS'en?

.

*  Fototrucage mensen mooier maakt? Of lelijker, als het moet… Vrijwel elke foto in de krant of op internet is bewerkt! Kijk eerst naar [https://www.youtube.com/watch?v=iYhCn0jf46U dit filmpje van Dove] of naar deze ontmaskering.

.

* Er berichten gemaakt worden om journalisten een loer te draaien. Dergelijke berichten worden canards genoemd. Ze verschillen soms nauwelijks van stadslegendes.

.

* Goed ogende websites valse informatie doorspelen?

.

* Journalisten opzettelijk foute berichten de wereld insturen? Kijk op het impulscentrum naar (minstens) een van deze reportages. 1. Orson Welles War of the Worlds (Canvas Days that shook the World); 2. Bye bye Belgium (RTBF).

.

* Een verkeerd bijschrift bij een prima foto snel geplaatst is?

.

* De zetduivel vaker toeslaat dan gedacht?

.

* Sommige mensen wel heel goed gelovig zijn. Klik [[hier]] en bel en sms één jaar gratis. In tien dagen tijd tekenden 7200 jongeren in op dit aanbod.

.

* Een fout gespelde naam? Een foutief jaartal? Een verkeerde leeftijd of woonplaats? Tja, iedereen maakt fouten, niet?

.

Voor je info gebruikt, evalueer je die. “Ik heb de pest aan informatie, je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen” schrijft [[Jan Blokker]] ergens. Het citaat is in een mum van tijd gevonden, geknipt en geplakt in dit document. De referentie is uiteraard vergeten. Informatie wordt altijd gemaakt. Woordvoerders, journalisten, fotografen, redacteurs… één voor één maken zij nieuws of geschiedenis. Toch wordt die menselijke oorsprong snel vergeten. Niet alleen de Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid maar elke discipline evalueert informatie. Uiteraard vereist de doorlichting kennis van zaken, maar niettemin bestaan er “typevragen” die ongeacht het onderwerp  gelijk zijn. Zo dient de informatie controleerbaar, nauwkeurig, volledig, redelijk en eerlijk, relevant en actueel te zijn, er dient structuur, overzichtelijkheid en een lay-out te zijn. Voor je aan de controle begint ga je de bedoeling van de makers na. Wat is de aard van je bron?

  
 * Informatief?
 
 * Persoonlijk?
 
 * Commercieel?
 
 * Opiniërend?
 
.
 
{|
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg|thumb|550px|Revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, kort voor de arrestatie door de Russische geheime dienst. In het midden zit [[Vladimir Lenin|Lenin]].]]
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897 - Altered.jpg|thumb|560px|Dezelfde revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, nadat Alexander Maltsjenko in 1930 bij [[Jozef Stalin|Stalin]] in ongenade viel, werd hij verwijderd.]]
|}

.

== Controleerbaar ==

[[Bestand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|thumb|rigth|550px|Van informatie die een redactionele controle onderging stijgt de betrouwbaarheid. Hier de redactie van de [[Canadian Broadcasting Corporation]] in [[Montreal (Canada)|Montreal]] in [[1944]].]]

.
 
Betrouwbare info is controleerbaar. Van moeilijk te controleren info daalt de betrouwbaarheid. Anonieme info is onbetrouwbaar. Een cartoon uit The NewYorker toont twee honden voor een monitor, waarvan de ene zegt: ‘Op internet weet niemand dat je een hond bent.’ Een goede site bevat net als een boek de naam van de maker en zijn functie, de naam van de organisatie, een contactadres, een redactieteam, het doel van de organisatie en een datering. Het controleren begint dus met de vraag naar de auteur. Dit maakt een mail mogelijk of een extra controle via Google. Zoek uit wat de expertise van de auteur is, door zijn opleiding, werkomgeving of andere documenten te vinden. Verder kan de maker de controleerbaarheid vergemakkelijken door zijn tekst te onderbouwen met linken, een [[bibliografie]] of [[voetnoten]]. Eindigen sites op .ac.be of .edu, .org of .gov zijn het universiteiten, organisaties en staatsinstellingen. Trianguleren is het vergelijken van de informatie met minstens twee andere [relevante] bronnen. Twee is noodzakelijk, want op internet wordt veel overgenomen. Als meerdere webpagina’s hetzelfde zeggen over een onderwerp, werkt dit geruststellend. Maar let op, dit kan vals zijn. Wil je meer zekerheid, dan is het nodig om ofwel de site goed te bestuderen, te vergelijken of de commentaren op verwijspagina’s te lezen. Bij tegenstrijdige informatie is het belangrijk te weten welke auteur het meeste autoriteit heeft. Laat in je studie niet na om te wijzen op botsende visies en tegenstrijdige ideeën. Dit helpt bij het ontwikkelen van je eigen mening.

.

== Nauwkeurig en volledig ==

.

Als je evalueert op nauwkeurigheid ga je na in welke mate er slordigheden of onnauwkeurigheden voorkomen. Verkeerd taalgebruik en tikfouten tonen aan dat de auteur weinig aandacht schenkt aan de inhoud. Let op voor vage omschrijvingen zoals “men beweert dat er veel wordt…” Dit zijn teksten die lucht verkopen. Op internet verschijnt regelmatig onvolledige info. Andere info is bewust onvolledig en werkt als smaakmaker of zet aan tot kopen, sommige bronnen behandelen het onderwerp oppervlakkig of wekken de indruk het onderwerp volledig te dekken, maar stellen na consultatie teleur.

.

== Redelijk ==

.

Objectiviteit bestaat niet. De ‘werkelijkheid’ in taal gieten is ontzettend moeilijk: gewild of ongewild, steeds kijk je door filters van voorkennis, afkomst, behoeften, verwachtingen… Wat je ziet is cultureel bepaald. De discussie subjectief en objectief is hier aan de orde. Daarom is het onredelijk een auteur te vragen objectief te zijn. Verwacht van de auteur dat hij afstand doet van vooringenomenheid, een redelijke argumentatie gebruikt en eventueel uiteenlopende visies poneert. Vraag je af welk belang de auteur bij het onderwerp heeft. Zo rapporteert Greenpeace anders over een olietanker dan de eigenaar. Hoe redelijk is de informatie? Worden de ingenomen standpunten geëxpliciteerd? Wordt de website gesponsord? Hoe evenwichtig worden tegengestelde standpunten gepresenteerd? Is de term 'subsidieslurpers' een alitererende metafoor die wat suggereert of een objectief begrip?

  
 FEITEN ≠ TAAL
 
 .
 
 REALITEIT ≠ JE MENING
  
 .
 
 FEITEN ≠ JE MENING ≠ TAAL
 

In hoeverre weerspiegelen gedachten realiteit? En, in welke mate zijn we in staat om de realiteit die we feiten noemen, te beschrijven?
 

.

== Eerlijk ==

[[Bestand:Pinocchio_1940.jpg|thumb|right|550px|Eerlijke info staat tegenover leugenachtige info en die is niet altijd even makkelijk te herkennen als bij Pinocchio.]] 

.

Eerlijkheid is het (on)bewust manipuleren, verdraaien of verzwijgen. Worden de standpunten eerlijk gepresenteerd? Neemt de auteur een standpunt in? Is de partijdigheid acceptabel? Wordt dat standpunt gepresenteerd als een mening of als een feit? Eerlijkheid gebiedt dat [[feiten]] als feiten voorgesteld worden en [[meningen]] als meningen.

.

;Feiten

.

Een feit is aanvaard omdat dit bleek uit onderzoek of omdat het aanvaard is. In het alledaags taalgebruik is een feit “zeker” en kan het geobserveerd worden. Als het feit een tijd bestaat, is dit een situatie of een structuur. Als het om een verandering van structuur gaat, is dit een proces [industrialisatie, emancipatie]. Een kortstondig proces is een gebeurtenis. Zoek voor onderstaande 'feiten' voorbeelden.

.

* Object (voorwerp), bv:

.

* Plaats (ligging), bv:

.

* Gebeurtenis (kwestie), bv:

.

* Structuur (situatie of toestand), bv:

.

* Proces (evolutie) bv:

.

.

;Meningen

.

Over een mening kan je discussiëren. Een mening is een waardeoordeel of vooroordeel, een voorkeur en verwachting, een veronderstelling of een stelling. De nuances zijn subtiel. Een waardeoordeel berust op een interpretatie die je aanvaardt maar niet met feiten te ontzenuwen is, omdat de feiten verschillend worden uitgelegd. Bij een vooroordeel is men zich niet bewust van het waardeoordeel. Een veronderstelling en een stelling liggen dicht bij elkaar, net als een voorkeuren en verwachtingen. Een veronderstelling berust op een indruk of interpretatie, een stelling wordt gevolgd door een argumentatie en gaat vooraf aan een redenering [want, immers, daaruit volgt]. Een voorkeur leidt je aandacht [af]. Bij een voorkeur kan je kiezen, bij een verwachting [hoop] hoeft het object niet eens aanwezig te zijn.

.

* Vooroordeel (een ongecontroleerde mening), bv:

.

* Waardeoordeel (interpretatie), bv:

.

* Stelling (positie), bv:

.

* Veronderstelling (hypothese), bv:

.

* Voorkeur (neiging), bv:

.

* Verwachting (hoop), bv:

.

Laat extreem positieve en extreem negatieve meningen voor wat ze zijn. Soms laten journalisten hun mening in de tekst klinken zoals in dit citaat. “De scheiding der machten werd pas in de zeventiende eeuw geproclameerd door John Locke.” Het woordje ''pas'' zorgt dat een feit als mening voorgesteld wordt. Ook het omgekeerde is mogelijk, zoals deze uitspraak: “Een vondelingenschuif is moreel verwerpelijk en een welvaartsstaat onwaardig.” Dit is een mening die als feit wordt omschreven. Beter zou zijn “Ik vind een…” Het is een kwestie van academische training. Veel moeilijker is om als lezer feiten te herkennen die als mening worden omschreven of om meningen te herkennen die als feit worden omschreven.

.

== Wetenschappelijk of populariserend? ==

.

* Kijk naar [https://www.youtube.com/watch?v=9r8GNYi5K-Y deze (Belgische) reportage] en [https://www.youtube.com/watch?v=CMne7lqobT8 deze (Nederlandse) reportage] waarbij [[Bart Van Loo]] zijn boek De Bourgondiërs voorstelt. Er komt kritiek op zijn aanpak: Bart van Loo zou de geschiedenis te eenzijdig voorstellen. [https://www.youtube.com/watch?v=7gOlTlqY41s Kijk hier.]


== Fictie versus non-fictie ==

[[File:Orson_Welles_1937.jpg|thumb|550px|Orson Welles liet in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt of als men fictie met non-fictie gaat verwarren.]]

.

Als Fictie en non-fictie zich met elkaar gaan vermengen wordt het voor de kijker, luisteraar of lezer wel erg moeilijk om het waarheidsgehalte of de betrouwbaarheid te peilen. Voor je verder leest, log je in op [https://p.cygnus.cc.kuleuven.be/webapps/osv-kaltura-bb_bb60/jsp/courseGalleryLTI.jsp?url=/hosted/index/course-gallery&amp;course_id=_976176_1&amp;mode=view Toledo TV]. Wie maanlanding intikt als zoekwoord komt op een VPRO documentaire van 52 min. Kijk aandachtig naar het bedrog der bedriegenis. Trek er een uurtje voor uit en lees vooral niet verder, anders is de fun er af.

.

{{Leeswaarschuwing}}

.

;De hoofdpersonages
&lt;gallery&gt;
A11v 1092338.ogg|Armstrong stapt als eerste mens op de Maan (tv)
File:Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg|'''[[Joeri Gagarin]] (1934–1968) was geen lang leven beschoren.'''
File:Aldrin_Apollo_11.jpg|'''[[Buzz Aldrin]], [[Apollo 11]], gefotografeerd door [[Neil Armstrong]]'''
File:Ap11-s69-31740.jpg|'''Bemanning [[Apollo 11]]'''
File:Kennedy_vonbraun_19may63_02.jpg|'''[[Wernher von Braun]] met [[John F. Kennedy|J.F.K.]]'''
File:Dornberger-Axster-von_Braun_(jha).jpg|'''von Braun bij de overgave.'''
File:V1_Soest.JPG|'''[[V1 (wapen)|V1]]-rakket.'''
File:V-2-Nederlands.jpg|'''[[V2 (raket)|V2]]-rakket.'''
File:First photo from space.jpg|'''In [[1946]] neemt een [[V2 (raket)|V2]] de eerste foto's uit de ruimte.'''
File:Project_Paperclip_Team_at_Fort_Bliss.jpg|'''[[Operatie Paperclip|Operatie paperclip]]: von Braun ging niet alleen naar de V.S.'''
Bestand:Posta_Romana_-_1959_-_Laika_120_B.jpg|'''[[Laika (hond)|Laika]]''', de eerste hond in de ruimte. Hoeveel dieren gingen haar voor?
&lt;/gallery&gt;

.

Wat je zag is [[Opération Lune]]. Die probeert aan te tonen dat [[Stanley Kubrick]] de eerste stappen op de maan in een studio filmde. Deze regisseur kennen we van [[Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb|Dr. Strangelove]], [[2001: A Space Odyssey]] (1968), [[A Clockwork Orange (film)|A Clockwork Orange]], [[Barry Lyndon (film)|Barry Lyndon]], [[The Shining (film)|The Shining]], [[Full Metal Jacket]] en [[Eyes Wide Shut]]. Deze regisseur heeft uiteraard niets met de maanlanding van doen, hij wordt [[postuum]] opgevoerd als regisseur van de allerbelangrijkste film ter wereld. Deze film is geen documentaire maar een 'mocumentaire'. Ze wil de kijker te misleiden. Waarom? Puur om aan te tonen dat mensen te of erg goedgelovig zijn. Tot op welk punt ben jij meegegaan in dit verhaal?

.

Het woord Mocumentaire komt uit de combinatie van documentaire (feiten en waarheidsgetrouwe rapportage) en de M van Movie (fictie) en 'to moc', iemand op het verkeerde been zetten. Pas op het einde wordt duidelijk dat het om een grap gaat. Sommige studenten kijken de film vol (on)geloof uit, anderen zijn al vanaf de helft kritisch... Hoe gealarmeerd was jij?

.

;Kijken

* [https://www.youtube.com/watch?v=EqHg8YSJWRk Operation Lune] BEELDFRAGEMENT debat met [[William Karel]], regisseur van deze [[mocumentaire]].

.

.

== Relevant en actueel ==

.

Relevant wil zeggen betrekking hebben op je onderwerp. Wanneer is de info gepubliceerd? Wanneer is de site gemaakt en voor het laatst aangepast? Hoe actueel zijn de links? 

.

== Lay out ==

.

Een aantrekkelijke lay-out en een overzichtelijke navigatie bewijzen aandacht voor de paginaontwikkeling. Doorgaans wijst dit erop dat er aan de inhoud is gewerkt. Maar de redenering is niet absoluut. Het kan dat een grafisch talent een fijne inhoudloze pagina maakt, of dat vorsers geen grafisch verstand hebben. 'De inhoud is belangrijker dan de vorm' klinkt het argument dan. Maar toch. Schreeuwerige pagina’s duiden op informatietekort, op een vingeroefening of verdoezelen de onkunde van de maker. Vragen over de esthetica helpen bij de evaluatie.

.

;Stel vragen zoals: 

.

* Hoe verzorgd zijn de tekst en de afbeeldingen? 

.

* Worden er [[Compositie (beeldende kunst)|compositieprincipes]] gevolgd? 

.

* Is het ontwerp complex? Oogverblindend? 

.

* Is de tekst leesvriendelijk?

.

* Is de structuur overzichtelijk? 

.

* Is de [[lay-out]] of de [[interface]] duidelijk?

.

== Informatie in tijden van oorlog ==

.

{{Citaat|'''In oorlogstijd is de waarheid het eerste slachtoffer.'''|[[Boake Carter, journalist]], 1900-1944.}}

.

{{Citaat|'''Voltaire heeft het ons geleerd: we moeten systematisch aan alles twijfelen.'''|[[Anne Morelli]]}}

.

Tijdens oorlogen of andere conflicten tussen twee groepen duiken tien principes die de propagandamachine ondersteunen. Anne Morelli somt ze op.

# 'Wij willen geen oorlog.'
# Alleen de vijand treft schuld, die heeft om oorlog gevraagd.
# Dit is geen oorlog tegen de mensen, maar tegen de leider van de tegenpartij.
# Het doel is nobel, zeker geen materieel gewin.
# De vijand begaat wreedheden. Als wij schade berokkenen is dat per ongeluk.
# De vijand gebruikt illegale wapens.
# Onze verlies is beperkt, die van de vijand groot.
# Kunstenaars en intellectuele steunen de zaak.
# De oorlog heeft een heilig karakter.
# Wie de propaganda in twijfel trekt, is een verrader.

.

.

= '''PINOKKIOTEST''' =

.

De Pinokkiotest is een checklist die je helpt inschatten hoe (on)betrouwbaar sommige info is. Je kan de test vinden op [http://sadan.wdfiles.com/local--files/5-evalueren/PINOKKIOTEST.pdf deze vragenlijst]. De test is vergelijkbaar met de [https://www.hogeschoolrotterdam.nl/globalassets/mediatheek/downloads/craap-scoreformulier-nl.pdf CRAAP]-test die in het vak informatievaardigheden ter sprake komt. 

.

.

= '''EXAMENVRAGEN''' =

.

.

== A-Vragen ==

.

(S&amp;V)Wie of wat zijn en wat is de betekenis van: Apollo (god), Nietzsche, Herbert George Wells, Howard Koch, Orson Welles, Jozef Stalin, Koude Oorlog, kunstmaan, The War of the Worlds, Milan Kundera, De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, Louis-Ferdinand Céline, Reis naar het einde van de nacht, Voyage au bout de la nuit, Anne Morelli, De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië, Guido Gezelle, Hendrik Conscience, Kortrijk 1302, De Leeuw van Vlaenderen (1838), Aufklärung, Immanuel Kant, Diderot, D'Alembert, Voltaire, John Locke (1632-1704), 1776, Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, Montesqieu (1689-1755), Jean Jacques Rousseau, Franse Revolutie, Glorious Revolution, 1688, Charles Darwin (1809-1882), Robespierre, Karl Marx, René Descartes, Opération Lune, J.F. Kennedy, Werhner von Braun, Joeri Gagarin, Richard Nixon, Houston (Texas), Cape Canaveral (Florida), Mocumentaire, Stanley Kubrick, 21 juli 1969, Neil Armstrong, Apollo 11, Apolloprogramma, Operatie paperclip.

.

.

== B-Vragen ==

.

* S&amp;V.In de geschiedenis kunnen we verschillende denkrichtingen onderscheiden. Zo kunnen we het model van de &quot;eeuwige terugkeer&quot; tegenover het &quot;verlichtingsmodel&quot; plaatsen. Illustreer dit op het niveau van het denken over geschiedenis, het resultaat, het doel, de richting, de motor en de gevolgen van dit denken. Geef bij beide richtingen één of meerdere vertegenwoordigers.

.

* S&amp;V.&quot;De verlichting is geen soort filosofie, maar een 18de eeuws fenomeen, waarbij groepen intellectuelen gefascineerd worden door de ontdekkingen van de wetenschap en door de filosofische reflecties die hierover gemaakt worden in de vorige eeuw. Het is een nieuwe geest die door Europa waait. Men wordt er zich van bewust dat de denkwijzen van de 17de eeuw reeds heel wat realiseerden in de fysica. Nu de tijd gekomen is om...&quot; 1. Welke kenmerken kun je met betrekking tot de verlichting aangeven; 2. Wat zegt Kant over die verlichting; 3. Kun je ook een kritiek op dit vooruitgangsoptimisme formuleren?  

.

* S&amp;V.Leg uit en toon aan met voorbeelden: &quot;Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen op een bepaalde manier te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Objectiviteit is niet mogelijk.&quot;  

.

* Wat kun je vertellen over Karl Marx en het dialectisch principe?

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Milan Kundera, 2. Louis-Ferdinand Céline, 3. Anne Morelli, 4. Hendrik Conscience, 5. Immanuel Kant, 6. Christus.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Diderot en D'Alembert, 2. Charles Darwin, 3. J.F. Kennedy, 4. Orson Welles, 5. Copernicus, 6. Plato.

.

* S&amp;VPlaats in chronologisch volgorde en wat weet je over... 1. Karl Marx, 2. Apollo 11, 3. H.G. Wells schrijft The War of the Worlds, 4. Voltaire 5. Orson Welles maakt een radioprogramma met de naam War of the Worlds, 6. Franse Revolutie.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Apolloprogramma, 2. John Locke, 3. Neil Armstrong zet eerste stappen op de maan, 4. Robespierre, 5. Nietzsche, 6. Scheiding Oost- en West-Romeinse rijk.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 3. Glorious Revolution, 3. René Descartes overlijdt, 4. Opération Lune (mocumentaire), 5. Werhner von Braun, 6. Guldensporenslag.

.
 
* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Joeri Gagarin overlijdt, 2. Het Colosseum wordt gebouwd, 3. Richard Nixon wordt president, 4. Tweede Wereldoorlog, 5. Stanley Kubrick maakt zijn laatste film, 6. De eerste Kruistocht. 

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid? Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* S&amp;V.Leg uit, waarom is de Spoetnik 1, de eerste satelliet zo belangrijk. Situeer ze in de tijd. Betrek woorden zoals Koude oorlog, Gagarin, Expo '58, Kennedy en Space Race in je antwoord.

.

.

== C-Vragen ==

.

* S&amp;V.Kundera: &quot;De idee van de eeuwige terugkeer der dingen is raadselachtig en Nietzsche heeft er andere filosofen mee in verlegenheid gebracht: te denken dat alles zich eens zou herhalen zoals we het al beleefd hebben, en dat ook die herhaling eindeloos zou doorgaan.&quot; Wat wil deze &quot;dwaze&quot; mythe van de eeuwige terugkeer der dingen zeggen? Valt het je ook wel eens voor - hetgeen voor Kundera het geval is - dat je &quot;ontroering voelt bij het bekijken van foto's van Hitler?&quot; Wat is het gevolg dat Kundera uit een dergelijk merkwaardige ervaring trekt? Wat denk je daar zelf over?

.
 
* S&amp;V.L.F. Céline: &quot;De filosofen [...] zijn ermee begonnen het brave volk van alles wijs te maken...&quot; Waar heeft Céline het over in bovenstaande citaat, genomen uit Reis naar het einde van de nacht? Geef een persoonlijke kritiek.

.

* S&amp;V.De media gebruiken verschillende technieken om de kijker te doen geloven dat hun boodschap 'waar' is.  Welke technieken haal je uit deze film die het realiteitsgehalte van de boodschap verhogen?  En, waar gaan de filmmakers door het lint.  Of, met andere woorden, waar kan je in de film merken dat het hier om een 'vervalsing' van de realiteit gaat?

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid, waarom is betrouwbare info zo belangrijk en hoe kan je achterhalen of informatie betrouwbaar is?

.

* S&amp;V.Leg uit: De meesten beschouwen 'geschiedenis' als iets 'passief'. Geschiedenis was er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! 

.

* S&amp;V.Leg uit: De 'actieve constructie' van de geschiedenis is een vraag die op filosofisch vlak tot tien verschillende vragen leidt. Gebruik Hegel en de universiteit van Berlijn in je antwoord.

.

* S&amp;V.Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Waarom spreken we van peilen?

.

.


== D-Vragen ==

.

&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;360&quot;&gt;
Bestand:TheMatrixAnimated.gif
Down the Rabbit Hole.png
Milan Kundera redux.jpg
L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg
Gerrit Komrij (1981).jpg
Anne Morelli.jpg
Bestand:Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg
Descartes Discours de la Methode.jpg
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg
Jean Le Rond d'Alembert, by French school.jpg
Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg
Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg
John Locke.jpg
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
Montesquieu 1.png
Immanuel Kant (painted portrait).jpg
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg
Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg
Social contract rousseau page.jpg
EmileTitle.jpeg
Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg
James Watt by Henry Howard.jpg
François Quesnay.jpg
Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif
AdamSmith.jpg
Louis XIV of France.jpg
Koning Louis XV; Hyacinthe Rigaud.jpg
Ludvig XVI av Frankrike porträtterad av AF Callet.jpg
Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg
Women's March on Versailles01.jpg
Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg
LouisXVIExecutionBig.jpg
Jacques-Louis David - Marie Antoinette on the Way to the Guillotine.jpg
Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg
Robespierre.jpg
Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png
Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg
Bestand:David Van Reybrouck.jpg
Bestand:Jose Ortega y Gasset.jpg
Karl Marx 001.jpg
Kortrijk-Groeningemonument.jpg
Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png
Bestand:Honoré de Balzac (1842) Detail.jpg
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG
Battle of Courtrai2.jpg
Nicaise de Keyser04.jpg
Guido Gezelle.jpg
Hendrik Conscience.jpg
Leeuwvanvlaenderen.gif
Groeningepoort.jpg
Kortrijk Groeningeabdij museum.JPG
Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg
Bestand:Deep throat PD poster (restored).png
Bestand:Van Olden Barneveldt Verhoeven 1619.gif
Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg
Bestand:Pinocchio 1940.jpg
Orson Welles 1937.jpg
A11v 1092338.ogg
Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg
Aldrin Apollo 11.jpg
Ap11-s69-31740.jpg
Kennedy vonbraun 19may63 02.jpg
Dornberger-Axster-von Braun (jha).jpg
V1 Soest.JPG
V-2-Nederlands.jpg
First photo from space.jpg
Project Paperclip Team at Fort Bliss.jpg
Bestand:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''BIBLIOGRAFISCHE NOTEN''' =</text>
      <sha1>gy56oalukypyr8z04fau72y020eubk9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429750</id>
      <parentid>429749</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:39:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* Schema */</comment>
      <origin>429750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108097" sha1="575doogpra473twv6lzzubctn40k5mw" xml:space="preserve">[[Bestand:TheMatrixAnimated.gif|thumb|550px]]

&lt;big&gt;'''HOOFDSTUK 1. HISTORISCHE MODELLEN, BESEF EN DENKRICHTINGEN''' &lt;/big&gt;
;&lt;big&gt;WAT IS GESCHIEDENIS EIGENLIJK?&lt;/big&gt;

.

[[File:Down_the_Rabbit_Hole.png|thumb|550px|♣ '''TUINTIP'''  Down the rabbit-hole?  Op een zomerdag luistert Alice Liddell aan de oever van een meer naar haar oudere zus die een saai boek voorleest. Alices verveling verdwijnt als er een pratend konijn passeert. Het is gehaast en houdt de tijd op zijn horloge (de geschiedenis?) in de gaten en springt in een hol. Alice volgt en valt de dieperik in. Een deurtje verbergt een prachttuin, een flesje met het opschrift &quot;drink mij&quot; maakt haar klein genoeg om de deur door te kunnen. Spring in het gat en deze geschiedenistuin en laat je verwonderen zoals Alice. The Matrix kaapte als film het idee van Alice en stelt de vraag of de wereld een illusie is? Plato deed iets vergelijkbaars met de allegorie van de grot. De Matrix visualiseert René Descartes' stelling: 'Ik denk, dus ik ben' en is mee geïnspireerd door de cyberpunk van William Gibson.]]

[[Bestand:Hoe ontdek je nepnieuws (How To Spot Fake News).jpg|thumb|550px|Infographic ''Hoe ontdek je nepnieuws'', uitgegeven door de International Federation of Library Associations and Institutions.]]

{{Citaat|'''Veel vitale cycli van ons lichaam kennen een periodiek verloop: de hartslag, de ademhaling, de afwisseling tussen slapen en waken. Contoleren of ze regelmatig zijn vindt bijna altijd onbewust plaats, maar zelfs de geringste verstoring is voldoende om plotseling de alarmbellen te doen rinkelen. (...) In tegenstelling tot de traditionele zintuigen, hebben wij geen orgaan voor tijdszin.'''|Guido Tonelli}}

.

{{Citaat|'''Niet lachen, noch huilen, maar begrijpen.'''|Ludo De Witte}}

.

{{Citaat|'''De geschiedschrijver is een wandelend anachronisme, een ontheemd persoon, die de technieken van vandaag gebruikt om te proberen dingen te weten over gisteren die gisteren zelf niet eens wist. Hij moet waarachtigheid nastreven, hij dient te luisteren naar de woorden die het verleden spreekt, maar hij moet communiceren in een taal die het heden begrijpt.'''|Hilary Mantel}}

.

{{Citaat|'''Wie wetenschap onderwijst moet ophouden met leerlingen de pap in de mond te geven en hen de mogelijkheid bieden 'het pure plezier van begrip te ontdekken.' Wie cursussen eenvoudigweg doceert, laat de studenten zitten met 'onderontwikkelde intellectuele vaardigheden en weinig besef van de invloed die wetenschap op hun leven heeft'.'''|Amerikaanse Vereniging voor de Vooruitgang van Wetenschap, de uitgever van Science}}
 
.

{{Citaat|'''De vraag is of u dat kunt, woorden zoveel verschillende betekenissen geven.'''|Alice in Wonderland}}

.

{{Citaat|'''De vraag is wie de baas is - punt uit'''|Wiggel Waggel}}

.

{{Citaat|'''Deze tijd vraagt om optimisme. Pessimisme bewaren we voor slechtere tijden.'''|Jean-Claude Servais&lt;ref&gt;Geciteerd in: NAOMI KLEIN, (vertaald door Jan Willem Reitsma en Pon Ruiter). ''Nee is niet genoeg.'' De Geus, Amsterdam, 2017, p. 275.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Wetenschap is niet hapklaar en eenduidig. In de coronacrisis zag je vaak twee kampen tegenover elkaar staan die elk het eigen gelijk claimden op basis van één of andere studie. Dat is ook des mensen. We denken allemaal dat we heel kritisch onze standpunten innemen, maar dat is natuurlijk niet zo. We zijn kuddebeesten. Vaak nemen we een standpunt in omdat dat het standpunt is van de groep waar we toe behoren. En dan gaan we achteraf feiten zoeken die die intuïtie bevestigen. Er is zo'n mooi beeld - ik weet niet meer van wie het komt - dat we de feiten gebruiken zoals een dronkaard een lantaarnpaal gebruikt: niet om ons te verlichten, maar als steunpilaar. Ons brein is helemaal niet zo rationeel als we denken. (...) Wie gelooft dat wetenschappers deel van een corrupte elite uitmaken, heeft daar natuurlijk weinig aan. Daar begint het dus mee. Als je zegt aan kritisch denken te doen, maar de wetenschap niet vertrouwt... Tja, dan kun je dus niet kritisch denken. Het paradoxale is net dat die mensen van zichzelf denken dat ze zéér kritisch zijn, en dat de anderen als schapen met de kudde meelopen. Kritisch zijn betekent niet alleen dat je moet durven te denken, maar ook dat je moet durven te vertrouwen - in de wetenschap meer bepaald. Ook wetenschappers kunnen er wel eens naast zitten, maar gemiddeld genomen zijn zij veel betrouwbaardere bronnen dan de algoritmes van You Tube.'''|Patrick Loobuyck&lt;ref&gt;PATRICK LOOBUYCK. In: ''De Morgen.'' Vrij zijn is niet: doen wat je wilt. 20 augustus 2021.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Zelfcensuur, aldus, George Orwell, heeft twee nefaste gevolgen. Ze heeft een kwantitatief effect: als voldoende mensen zichzelf censureren, kom je in een samenleving waar politieke censuur regeert. Daar heb je geen bestraffende overheid voor nodig. Mensen staan zelf op de rem, omdat ze sociale uitsluiting (of erger) vrezen. Zelfcensuur heeft een kwalitatief effect: als je je ideeën voor anderen moet verzwijgen, begin je tegen jezelf te liegen. Dat is wat zijn romanfiguren overkomt: ze zijn het contact met het eigen denken kwijt. Daarom is vrijheid van spreken belangrijk: ze bevat de vrijheid om te denken.'''|Tinneke Beeckman}}

.

{{Citaat|'''Als je geen perverse of persoonlijke agenda hebt, begint alles met research. Je stelt je de vraag naar wat zich heeft afgespeeld en waarom het zo liep.'''|Mike Leigh}}

.

{{Citaat|'''Historici hebben een maatschappelijke rol te vervullen. We moeten ons dus niet opsluiten in onze ivoren toren. [...] In het verleden hebben we te veel gedacht dat we documentaires, tentoonstellingen en computerspelletjes moesten maken. We moeten nu weer kiezen voor fundamenteel historisch onderzoek, dat teruggaat naar de bron. Dat is onze corebusiness; wetenschappelijk onderzoek, op basis van onze eigen onderzoeksagenda, tegen de stroom in van de politiek corecte moraliserende boodschap. Zonder onderzoek geen debat en zonder debat geen herinnering. Je kunt de stappen daarin niet overslaan, anders eindig je met lege herdenkingen.'''|Nico Wouters&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. '''Historici moeten hun eigen agenda heroveren.''' In: ''De Standaard'', 11.05.2019, p. 40 &amp; 41.&lt;/ref&gt;}}

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.youtube.com/watch?v=MrmGliMP0bc LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE GESCHIEDENIS ALS ACTIVE CONSTRUCTIE, OBJECTIVITEIT EN VERVALSINGEN].'''

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/evoluties-in-het-welzijns-en-veiligheidsdenken de PowerPoint die bij deze lessen hoort].'''

.

.

= '''DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN''' =

.

== ''De eeuwige terugkeer der dingen'' van Milan Kundera ==

&lt;small&gt;(Eigen bewerking)&lt;/small&gt;

[[File:Milan Kundera redux.jpg|thumb|550px|Milan Kundera (1929-2023) is een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met filosofische thema's. Een van zijn bekendste werken is ''De ondraaglijke lichtheid van het bestaan''. Philip Kaufman verfilmde het onder de titel ''The Unbearable Lightness of Being''.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=AniUgwUn6oo ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN HET BESTAAN'', 5 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;De eeuwige terugkeer der dingen is een raadsel en Nietzsche
bracht er andere filosofen mee in verlegenheid: de gedachte dat alles zich eens
herhaalt zoals we het reeds beleefden, en dat die herhaling eindeloos
zou zijn! Wat is de betekenis van deze dwaze mythe?
De mythe negeert dat een voor altijd verdwenen, nooit meer 
terugkerend leven op een schaduw lijkt, gewichtloos is,
bij voorbaat dood is, en al was het huiveringwekkend, prachtig of verheven, de
huiver; de pracht of die verhevenheid zijn van geen betekenis. We hoeven ze
niet voor kennisgeving aan te nemen, evenmin als een oorlog tussen twee
Afrikaanse staten in de veertiende eeuw, die het gezicht van de wereld niet had
veranderd, ondanks het in onbeschrijflijk lijden creperen van
driehonderdduizend negers.
Verandert er dan iets aan die oorlog van twee Afrikaanse staten in de veertiende
eeuw wanneer die zich ontelbaar herhaalt in de eeuwige terugkeer?
Er verandert wel iets; de oorlog wordt een omhoog stekend blok dat blijft, en de
stupiditeit ervan zou onherstelbaar zijn.
Als de Franse Revolutie zich eeuwig zou herhalen, zou de Franse
geschiedschrijving minder trots zijn op Robespierre. Maar omdat ze spreekt
over iets dat nooit meer terugkomt, zijn de bloedige jaren veranderd in louter
woorden, theorieën en discussies, ze zijn lichter geworden dan veren, ze jagen
geen schrik aan. Er is een eindeloos verschil tussen de Robespierre die slechts
één maal in de geschiedenis voorkomt en een Robespierre die eeuwig terug zou
keren om de koppen van de Fransen te laten rollen.
Laten we zeggen dat de gedachte van de eeuwige terugkeer een zeker
perspectief betekent waarin de dingen zich anders vertonen dan we die kennen:
ze vertonen zich zonder de verzachtende omstandigheid van hun voorbijgaande
aard. Deze verzachtende omstandigheid weerhoudt ons namelijk een oordeel uit
te spreken. Hoe kun je iets dat voorbijgaat veroordelen? Het avondrood van de
ondergang kleurt alles met de bekoring van de nostalgie; ook de guillotine.
Onlangs heb ik mezelf betrapt op een ongelooflijk gevoel: ik bladerde in een
boek over Hitler en voelde bij enkele foto's ontroering. Ze herinnerden me aan
mijn kinderjaren; die vielen in de oorlog; sommige leden van mijn familie
kwamen om in Hitlers concentratiekampen; maar wat was hun dood tegenover
het feit dat de foto's van Hitler me herinnerden aan de voorbije tijd van mijn
leven, een tijd die niet meer terugkeert?
Deze verzoening met Hitler verraadt de diepe morele perversiteit, verbonden
met een wereld die in wezen gebaseerd is op het niet bestaan van de terugkeer,
want in die wereld is alles bij voorbaat vergeven en dus ook alles cynisch
toegestaan.
Zou elke seconde van ons leven zich oneindig herhalen, dan zijn we
vastgenageld aan de eeuwigheid zoals Jezus Christus aan het kruis. Dat is een
verschrikkelijk vooruitzicht. In de wereld van de eeuwige terugkeer rust op
elke handeling het gewicht van een ondraaglijke verantwoordelijkheid. Daarom
noemde Nietzsche de idee van de eeuwige terugkeer de zwaarste last (das
schwerste Gewicht).&lt;/small&gt;|Milan Kundera}}

.

.

== ''Reis naar het einde van de nacht'' van Louis-Ferdinand Céline&lt;ref&gt;LOUIS FERDINAND CELINE, vertaald door E.Y. Kummer. ''Reis naar het einde van de nacht.'' Van Oorschot, 2016 (naar de uitgave van 1932), p. 74-77.&lt;/ref&gt; ==

[[File:L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg|thumb|550px|Louis-Ferdinand Céline (1894-1961) is samen met Marcel Proust één van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken publiceert.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=4OC6LKybZs8 ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''REIS NAAR HET EINDE VAN DE NACHT'', 6 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;Och  man! Ik verzeker je dat deze wereld
er uitsluitend op uit is om iedereen te verneuken! 
Jij bent jong. Ik hoop dat deze paar
minuten vol wijsheid je jaren zullen bijblijven! Luister goed
naar me, kerel; als ze 't hebben over: 'Het medelijden met het
lot, met de omstandigheden van de arme mieter...', laten dan
deze woorden, die in vurige letters boven alle moordende
schijnheiligheid van onze maatschappij schitteren, een uiterst
belangrijk teken aan de wand voor je zijn, waar je niet meer zo
maar aan voorbij mag gaan zonder het belang ervan in te zien.
Hoor, ik zeg jullie, arme donders, altijd de lul in 't leven, geslagen, uitgeperst,
eeuwig en altijd zwetend, ik waarschuw jullie dat als de groten van deze aarde
interesse voor jullie beginnen te krijgen, dan is 't omdat ze op het slagveld
gehakt van jullie willen maken... Dat is het teken... 't Kan niet missen... 't Begint
met liefde voor het volk. Lodewijk XIV die trok zich tenminste geen zak van
het brave volk aan, vergeet dat niet. Lodewijk XV ook niet. Hij veegde er z'n
gat mee af. Natuurlijk was het leven in die tijd niet prettig, het leven van de
arme sloeber is nooit prettig geweest, maar ze werden niet zo hardnekkig en
verbeten om zeep geholpen als nu door onze tirannen. De kleine man, zeg ik je,
wordt alleen met rust gelaten als hij wordt veracht door de groten,
die uitsluitend uit eigenbelang of sadisme aan het volk kunnen denken... De filosofen
mag ik je daar nog op attent maken nu we 't er toch over hebben, diè zijn ermee
begonnen het brave volk van alles wijs te maken... Het volk dat alleen zijn
catechismus kende! Ze zouden 't wel opvoeden, beweerden ze... Nou! Ze
hadden heel wat waarheden te onthullen! Prachtige! Frisse! Schitterende! Je
duizelde ervan! Zo is 't! begon het brave volk te zeggen, zo is 't precies! Zo is 't
helemaal! Daar gaan we allemaal voor sterven! 't Volk wil alleen maar sterven!
Zo zijn de mensen nu eenmaal. 'Leve Diderot!' hebben ze gebruld en toen
'Bravo Voltaire!'. Dat zijn nog 's filosofen! En ook nog leve Carnot, die zo mooi
overwinningen in elkaar kon knutselen! En leve iedereen! Dat zijn tenminste
knapen die 't brave volk niet in onwetendheid en bijgeloof laten verrekken! Zij
wijzen 't de weg naar de vrijheid! Ze maken 't zelfstandig! En ze hebben niet
stilgezeten! Iedereen moet eerst de krant kunnen lezen! Dat is onze redding!
Godverdomme! En snel! Geen analfabeten meer! Die kunnen we niet meer
gebruiken! Alleen maar burgersoldaten! Die stemmen! Die lezen! En die
vechten! En die marcheren! En kushandjes werpen! In dat tempo werd 't brave
volk gauw goed rijp. Het enthousiasme over 't afwerpen van 't juk moet toch
ergens goed voor zijn, waar of niet? Danton stond niet voor Jan Lul zo mooi te
praten. Met wat gebrul, dat zo raak was dat je 't nu nog hoort, had hij in een
handomdraai 't brave volk gemobiliseerd! En dat betekende 't eerste vertrek van
de eerste bataljons geëmancipeerde bezetenen! De eerste stemmende en
vlagdronken klootzakken die Dumouriez met zich meevoerde om zich te laten
doorzeven in Vlaanderen! Dumouriez zelf, die te laat aan dit ongekend nieuw
idealistische spelletje had deelgenomen, had achteraf toch maar liever poen, hij
deserteerde. 't Was onze laatste huurling... Soldaatje spelen voor niets, dat was
wat nieuws... Zo nieuw dat Goethe, al was hij dan Goethe, z'n ogen uitwreef
toen hij in Valmy kwam. Bij het zien van die haveloze vurige cohorten die zich
spontaan kwamen laten afslachten door de koning van Pruisen voor de
verdediging van de gloednieuwe vaderlandslievende fictie, kreeg Goethe het
gevoel dat hij nog heel wat te leren had. 'Van nu af aan, galmde hij schitterend,
helemaal in overeenstemming met z'n talent, begint een nieuw tijdperk!' En
hoe! Daar het systeem uitstekend werkte, ging men daarna helden in serie
afleveren, die hoe langer hoe minder kostten omdat het systeem steeds beter
werd. Iedereen heeft zich er wel bij bevonden. Bismarck, de beide Napoleons,
Barrès wolk, door de Hervorming al aan flarden gerukt en al lang gecondenseerd tot
episcopale spaarpotten. Vroeger was het mode, als je fanatiek was, te roepen:
'Leve Jezus! Op de brandstapel met de ketters!' Maar ja, er waren niet zoveel
ketters en 't waren vrijwilligers... Terwijl we nu zo ver zijn dat onafzienbare
horden zich geroepen voelen om mee te doen als er geschreeuwd wordt: 'Aan de
galg met alle lammelingen! Met alle slappe tinussen! Met de onnozele lezers!
Met miljoenen tegelijk, hoofden rechts!' De kerels die niemand aan flarden
wilden schieten, niemand om zeep willen helpen, die stinkende pacifisten, die
moeten we in hun kladden grijpen en vierendelen! We zullen ze duizend gore
doden laten sterven! En om ze manieren bij te brengen halen we eerst hun
darmen uit hun lijf, hun ogen uit hun kassen en de jaren uit hun stinkend
kwijlerig leven! Kreperen moeten ze bij legioenen en nog eens bij legioenen, in
de pan gehakt worden, leegbloeden, stikken in gifgassen, en dat alles om het
vaderland dierbaarder, vrolijker en lieflijker te maken! En als er nog tuig bij is
dat deze sublieme dingen niet wil begrijpen, moeten ze zich maar onmiddellijk
laten begraven met de anderen, nee, toch maar niet samen met ze, maar
helemaal aan het eind van het kerkhof, onder een onterend grafschrift voor
lafaards zonder idealen, want deze schoften hebben hun grandioos recht
verloren op een stukje schaduw van het monument dat bij aanbesteding door de
gemeente op het middenpad is opgericht voor de fatsoenlijke doden, en ook
hebben ze het recht verloren iets op te vangen van de echo van de minister, die
zondag weer bij de prefect komt pissen om na het middageten bewogen z'n
smoel open te doen boven de graven...&lt;/small&gt;|Louis-Ferdinand Céline}}

.

.

== ''Inhaaloefening'' door Gerrit Komrij ==


[[File:Gerrit_Komrij_(1981).jpg|thumb|right|550px|Gerrit Komrij (1944–2012) was een homo-dichter, schrijver, vertaler, criticus, polemist en toneelschrijver uit Nederland met een voorkeur voor Portugal. Hij was van 2000 tot 2004 de Dichter des Vaderlands. Hij stond bekend om zijn virtuoze en kleurrijke taalgebruik en was een gevreesd polemist.]]

[[File:Anne Morelli.jpg|thumb|right|550px|[[Anne Morelli]] (1948) is doctor in de geschiedenis en doceert aan de ULB en interesseert zich in de Italiaanse [[immigratie]].]]


{{Citaat|&lt;small&gt;We zijn genoeg vernederd en bespot

Door halfgeleerden met hun boekenwijsheid

En met hun regelrechte lijn naar God,

Terwijl ze ons verwezen naar de ijstijd.  


We zijn genoeg voor achterlijk versleten.  

Kom vriend, de revolutie start vandaag.  

We zijn met attributen ruim bemeten.  

Dood Galilei met een motorzaag,


Trakteer Voltaire op elektroshocks,

Erasmus op een overdosis speed.  

Maak Bacon, Nietzsche, Swift weer orthodox

Door laster, centrifuge, turboprop,

En wat de Heer betreft: kruisig hem niet,

Maar plak een gele sticker op zijn kop.&lt;/small&gt;|Gerrit Komrij}}

.

[https://www.youtube.com/watch?v=VL0CZEiEz9g&amp;t=3s '''♠ BEKIJK HIER EEN PROFETISCHE Gerrit Komrij.'''] 

.

= '''WAT IS GESCHIEDENIS?''' =

[[Bestand:Berlin_Universität_um_1900.jpg|thumb|550px|De Universiteit van Berlijn (foto uit 1900) was de eerste universiteit die - met Hegel - de geschiedfilosofie in haar aanbod opnam. Geschiedfilosofie houdt zich bezig de betekenis van de geschiedenis, analyseert de geschiedschrijving en speculeert over mogelijke teleologische principes zoals: is er een ontwerp, een doel, een richting? Ironisch genoeg vond hier in 1933 de boekenverbranding plaats, tot groot, ironisch ongenoegen van Bertolt Brecht die zijn werk niet op de lijst der afvalligen zag staan. Een Duist bibliothecaris legde in de jaren voorafgaand aan 1933 een lijst aan met boeken die het Nazi-regime niet ondersteunden, het gaat om auteurs die tegenwoordig elke cursus op de hogeschool of de universiteit sieren: Karl Marx, Frederich Nietsche, Sigmund Freud... De universiteitsgebouwen worden compleet verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog, de geallieerde bombardementen laten niets overeind. Tegenwoordig lijkt het plein weer op het oude, althans wat de fascade betreft. Het parkje is nu een plein met een ondergrondse, lege boekenkast.]]

[[Bestand:Hegel_portrait_by_Schlesinger_1831.jpg|thumb|550px|Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) doceert filosofische colleges over geschiedenis aan de Universiteit van Berlijn. Die monden uit in het postuum gepubliceerde ''Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte''. Hij beschouwt de wereldgeschiedenis als een rationeel, op vooruitgang gericht proces, geleid door de 'Wereldgeest'. Tijdens zijn professoraat in Berlijn reviseert hij de tekst zonder ophouden. De publicatie verschijnt in 1837, zes jaar na zijn dood.]]

.

Wat is veiligheids- en welzijnsgeschiedenis? Die vraag is niet makkelijk. Niet toevallig heeft geschiedenis twee betekenissen. 'Het is zowel een wetenschappelijke discipline als het onderzoeksobject van die discipline.'&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Het had gekund (maar misschien ook niet).'' In: ''De Standaard'', 21.09.2015, p. D10.&lt;/ref&gt; Met andere woorden: de geschiedenis schrijft geschiedenis over de evolutie van de wereld en over zichzelf: over de discipline, over de historicus en zijn voorkeuren en over haar eindeloze beperkingen om tot definitieve inzichten te komen. Wat is geschiedenis, is het best te beantwoorden door de geschiedenis te bekijken als een ‘actieve constructie’. '''Actief''' wil zeggen: hier deed iemand zijn best voor, zijn ''leen'' achter gelegd, gewerkt. '''Constructie''' wil zeggen: iets is gemaakt. Een architect bouwt een bouwwerk, een historicus schrijft een verhaal,  een narratieve constructie die soms meer op kunst lijkt dan op wetenschap. In het beste geval op basis van feiten, in het slechtste geval op basis van verzinsels of hallucinaties. Etymologisch gaat het woord terug op 'historie', afkomstig van het Griekse ιστορία en herkenbaar in het Engelse history/story. Geschiedenis en verhaal zijn een dansend duo.

.

Schoolbank-kinderen en veel mensen beschouwen 'de geschiedenis' als iets 'passief'. Ze slaan aan het blokken nadat een juf, een meester of een deskundige in hun klasje over het verleden kwam vertellen. Voeling is er weinig. Omdat die leerkracht of die pastoor het hen inlepelde als een 'objectieve realiteit', namen ze het voor waar aan. Geschiedenis is er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! Wat hier problematisch aan is, is het feit dat de woorden ''actief'' en ''passief'' diametraal tegenover elkaar staan net zoals de begrippen objectief en subjectief. De 'actieve constructie' is een vraag die op filosofisch vlak tot tien vragen leidt:

.

'''1.''' Wanneer begint de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.
 
'''2.''' Wie maakt de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.

'''3.''' Waarom bestaat/maakt hij of zij geschiedenis? Met andere woorden: wat is de reden waarom we over iets spreken? Wat is de reden waarom we onze lessen vullen met bepaalde inhouden? Wat is de reden waarom boekhandels elk jaar weer duizenden boeken verkopen?

.

'''4.''' Hoe maakt ''men'' de geschiedenis van het veiligheids- en welzijnsdenken? Wat doet een historicus in het archief? Hoeveel begrijpt hij werkelijk van het Middelnederlandse handschrift dat voor hem ligt? Hoe interpreteert de historicus de dementerende dame die hij 's morgens telkens weer gaat interviewen? 

.

'''5.''' Wat is het doel van het historisch proces? Of, anders gezegd: wat wil men/ik/deze groep bereiken?

.

'''6.''' Welke richting kunnen we ontwarren in de loop van de geschiedenis en de veiligheid en het welzijn? Ofwel: gaat het vooruit of achteruit? Is de klim moeilijk of glijden we van een leien dak?

.

'''7.''' Wat is de motor van de geschiedenis? Of: welke drijfveren zorgen voor verandering? Is het de economie? De politiek? De klimaat wijziging? De...

.

'''8.''' Is er hier sprake van een betrouwbare geschiedenis of gaat het om fake news? Of, met andere woorden: zien wij de wereld zoals hij is of werken er allerlei filters op ons in?

.

'''9.''' Is geschiedenis een wetenschap of is geschiedenis propaganda, indoctrinatie of brainwashing, is geschiedenis objectief, zoals dat de andere wetenschappen dat beweren? En wat is dat dan, objectiviteit?

.

'''10.''' Kon de geschiedenis anders lopen? Stel dat Hitler sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog. Of, stel dat hij op 8 oktober 1908 slaagde voor zijn ingangsexamen aan de kunstacademie in Wenen, zoals Eric-Emmanuel Schmitt uitwerkt in zijn roman ''La part de l'autre'' uit 2001. Wie zal het zeggen?

.

.

== Tijdsgeest ==

[[Afbeelding:Glass-of-water.jpg|thumb|550px|Half vol of half leeg? Optimisme of pessimisme?]]

[[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|thumb|550px|Frans Hals (1582-1666) schildert René Descartes (1596-1650).]]

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Renaissance|1450 -&gt;&gt; Humanisme|1500 -&gt;&gt; Verlichting |1650 -&gt;&gt; Glorious Revolution|1688 -&gt;&gt; Franse Revolutie|1789 -&gt;&gt; Take off Industriële Revolutie|1800 -&gt;&gt; Belgische Revolutie|1830 -&gt;&gt; Liberalisme|1830 -&gt;&gt; Socialisme|1848 -&gt;&gt; Rerum Novarum|1891 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Fin de siècle|1890 -&gt;&gt; Eerste Wereldoorlog|1914  -&gt;&gt; 11 november 1918|1918 -&gt;&gt; Beurskrach|1929 -&gt;&gt; Machtergreifung|1933  -&gt;&gt; Verdrag van München|1938  -&gt;&gt; Tweede Wereldoorlog|1940-1945 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; 1950|Zilveren jaren '50  -&gt;&gt; 1960|Gouden jaren '60 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Oliecrisis|1972 -&gt;&gt; Aids|1979 -&gt;&gt; Kernramp Tsjernobyl|1986 -&gt;&gt; Herald of Free Enterprise|1987 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Val Berlijnse Muur|1989  -&gt;&gt; Het einde van de geschiedenis en de laatste mens|1992 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Nine eleven|2001 -&gt;&gt;  Klimaatvluchtelingen|2014 -&gt;&gt; Klimaatmarsen|2019 -&gt;&gt; Coronacrisis |2020-2023 -&gt;&gt; Russische inval Oekraïne|2022 -&gt;&gt; Oorlog Israël / Hamas|2023 &gt;&gt;&gt; '''

.

.

== Waar halen optimisten hun mosterd? ==

.

'''1754''': Met de ontdekkingsreizen en de daarmee gepaard gaande veroveringen in Amerika, China of Perzië duiken in Europa steeds meer verhalen op van kolonisten die inheemse volken, hun gebruiken en hun politieke organisatie beschrijven. Voltaire en John Locke lezen de bestseller van pater Gabriel Sagart die bij het Wendatvolk verbleef, Jean Jacques Rousseau was vertrouwd met missie- en reisverslagen uit de Grote Meren en indiaanse bronnen en Gottfried Wilhelm Leibniz zocht inspiratie in China.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 38-51.&lt;/ref&gt; René Descartes leert filosoferen door de Mexicaan Antonio Rubio (1548-1615) en ontdekt bij de antikoloniale Quechua-schrijver Felipe Guaman Poma de Ayala (ca. 1535-1616) het 'ego cogito'. Het cartesiaanse denken brengt een paradigmawissel op diverse vlakken. 1. Een binair denken in of-of relaties komt in de plaats van een en-en alternatief denken. Dit dualisme onderscheidt mens en natuur, lichaam (res extensa) en geest (res cogitans) als afzonderlijke werkelijkheden. 2. Er komt de voorkeur om denken over de zaken in plaats van over de verhoudingen ertussen. 3. De wetenschap gaat de natuur domineren. De natuur is niet langer een levend, bezield geheel, maar een machine die volgens wetmatigheden functioneert. Natuurverschijnselen zijn te verklaren door observatie, meting en wiskunde. 4. De Westerling reconstrueert de wereld en brengt ze onder zijn controle, alsof hij god is. Daartoe neemt hij 'afstand' van de dingen met het perspectief, de kaart, de globe, de microscoop of de telescoop. De afstand stelt hem in staat om te klasseren, te meten, te catalogiseren en te veroveren.&lt;ref&gt;RAJ PATEL &amp; JASON W. MOORE, vertaald door Huub Stegeman. ''Een geschiedenis van de wereld in zeven goedkope zaken. Een gids voor kapitalisme, natuur en de toekomst van de planeet,'' Boom, Amsterdam, 2019, p. 65-68.&lt;/ref&gt; Dit soort kennismakingen tonen dat de samenleving niet ‘ongelijk’ hoeft te zijn en begrippen zoals vrijheid en gelijkheid, de natuurtoestand en het natuurrecht sijpelen het oude continent binnen. De normen van het absolutisme en de gedragsregels in Versailles installeerden in het zeventiende en achttiende-eeuwse Frankrijk een pikordecultuur die elk aspect van het dagelijkse leven domineert met onder- en bovenschikkingsrituelen. Het ontgaat de filosofen niet dat deze maatschappij anders in te richten is en om dit te onderzoeken schrijft de Académie des Sciences, Art et Belles-Lettres van Dijon een prijsvraag uit die het beste essay zoekt dat ‘de oorsprong van de ongelijkheid’ beschrijft en de vraag beantwoordt of het natuurrecht dit al dan niet rechtvaardigt. 

.
 
'''1755''': Jean Jacques Rousseau wint de wedstrijd en publiceert zijn ‘Vertoog over de ongelijkheid’ waarin hij poneert dat de jager-verzamelaar egalitair en in kinderlijke onschuld leven. De landbouwrevolutie, de verstedelijking en de staat beëindigden deze beschaafde oertoestand en bracht de mens behalve literatuur, filosofie en wetenschap ook de bureaucratie, staande legers, het patriarchaat en massamoord. In tegenstelling tot de visie van Thomas Hobbes ontwikkelt de maatschappij zich van goed naar slecht. Rousseau’s idealisme of optimisme geniet de voorkeur van het linkse politieke kamp en is in te vullen door een terugkeer naar de natuurtoestand. De hypothese van Rousseau is op niets gestoeld, hij was niet in staat om het verleden van 10.000 vroeger te onderzoeken. Nomadische groepen zijn niet per definitie egalitair, landbouwsamenlevingen hoeven zich niet per definitie te kenmerken door hiërarchie en privébezit en de eerste steden kenden weinig klassentegenstellingen, autoritaire heersers of krijgers. Toch duikt de hypothese vaak in de literatuur op.

.

Het optimisme wortelt in de idee dat de maatschappij maakbaar is. Die maakbaarheidsidee gaat terug op de Renaissance, de Verlichting en de Industriële negentiende eeuw. De Verlichting is mogelijk de belangrijkste van het trio: ze gaat een stap verder dan het magische, het symbolische en het occulte denken dat de Renaissance en het Humanisme genegen zijn. In de Verlichting ontspruit de kiem van de Industriële Revolutie. De Verlichting was niet zomaar 'filosofietje'. Het is een denken dat de totale samenleving wil veranderen en vertrekt vanuit de idee dat mensen elkaar 'aansteken'. De verlichtingsfilosofen geloven dat hun ideeën anderen 'verlichten'. Kennis komt iedereen ten goede. René Descartes hecht belang aan techniek en zou zich in onze eeuw, de 21ste, thuis voelen. Zijn ''Discours de la methode uit 1637 ligt aan de basis van de ''Encyclopédie die een eeuw later, in 1751 verschijnt. Beide werken focussen op arbeid en werktuigen, ambachtslui en werkplekken. Diderot schetst gereedschap en machines en breekt het eeuwenoude kennismonopolie van de ambachten. In de jaren zestig en zeventig van de eeuw ontwikkelt James Watt ‘zijn’ stoommachine en twee decennia later, in 1791, stimuleren het decreet d'Allarde en de Wet le Chapelier (genoemd naar de Bretoense en Jakobijnse advocaat Isaac Le Chapelier) de ondernemingsvrijheid. Het beginsel is nobel: 'Iedereen is vrij om de handel, het beroep, de kunst of het ambacht uit te oefenen dat hem goed dunkt.' Tegelijk schaffen deze verordeningen de ambachten met hun kennisoverdracht van vader op zoon af. Arbeidsstructuren zoals coalities, corporaties, ambachten en gilden die eeuwen de toegang tot een beroep belemmerden, verdwijnen. Tegelijk verdwijnt de sociale bescherming. Vakbonden en staken komen in het strafwetboek. Deze wet, de encyclopedie en de stoommachine begeleiden de rouwstoet van de ambachtslui naar het kerkhof en verwelkomen de fabriek en de machine. België schaft de Wet Le Chapelier af op 25 mei 1867. Tot die dag 'camoufleren' arbeidersorganisaties en vakbonden zich als ziekenfondsen, spaarkassen in herbergen of ‘onschuldige’ verenigingen. 
 
Tijdens de zeventiende en de achttiende eeuw groeit het idee van de wetmatigheden in de natuur én in de samenleving. De gedachte dat het menselijk gedrag te berekenen - mechanisch - is kan de wereld verbeteren. De theïstische, de bovennatuurlijke, middeleeuwse God die willekeurig ingrijpt - om te belonen en te bestraffen - ruimt plaats voor de deïstische God. Deze God is de schepper van alles, een mekanieker die zijn schepping zo inricht, dat ze zonder zijn bemoeienis draait. De ultieme metafoor omschrijft God als klokkenbouwer. Dit denken manifesteert zich in het vroeg liberaal economisch denken. In Frankrijk komt dit tot uiting in de fysiocratie van François Quesnay (1694-1774). Grondbezit en berekend individualisme liggen er aan de basis van rijkdom, succes en bestaansmiddelen. In Engeland leidt het tot de klassieke economie van Adam Smith die het onberekenbare natuurrecht en de goddelijke ordening (de onzichtbare hand) centraal stelt: arbeid als successleutel. Zo zijn beide economische systemen een reactie op het zero-sum game (wat de ene partij wint, verliest de andere), van het mercantilisme dat van de 16e tot 18e eeuw dominant was en welvaart haalt uit het edelmetaal, geroofd in de nieuwe wereld. Weinig van de onderstaande verlichtingsfilosofen maken de Franse Revolutie mee (op de drie laatste na).
 
.
 

'''♥ [https://www.youtube.com/watch?v=wQcEjBPYXi8 LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE VERLICHTING (28 min.).]'''

 
 .
 
 '''1.''' René Descartes (1596-1650) en het rationalisme, logica en onderzoek in tegenstelling tot het elitaire (enkel de elite is in staat om te leren), het esoterisme, de alchemie, het symbolische en het magisch denken. '''[https://www.youtube.com/watch?v=CAjWUrwvxs4 FILM, 8.48 min.]'''
 
 .
 
 '''2.''' De onstuitbare honger naar feiten en kennis van de encyclopedisten Jean Le Rond d'Alembert (1717-1783) en Denis Diderot (1713-1784) en hun nieuwe bijbel: l'encyclopedie. '''[https://www.youtube.com/watch?v=5WafMMlNSb8 FILM 2.49 min.]'''
 
 .
 
 '''3.''' John Locke (1632-1704) en het empirisme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=bZiWZJgJT7I FILM, 9.14 min.]'''
 
 .
 
 '''4.''' Isaac Newton (1623-1723) en het oorzakelijk denken '''[https://www.youtube.com/watch?v=s2YZN2L700Q FILM, 53.38 min.]'''
 
 .
 
 '''5.''' Montesqieu (1689-1755) en de scheiding der machten '''[https://www.youtube.com/watch?v=gExrynQC4IU FILM, 4.22 min.]'''
 
 .
 
 '''6.''' Voltaire (1694-1778) en het recht op vrije meningsuiting en het deïsme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=LAzKGkTIKpg&amp;list=PLkeO6Zg_ybk5ZE25Ub8W24yQAgPDEjrEh&amp;index=6&amp;t=29s FILM 12.15 min.]'''
 
 . 
 
 '''7.''' Jean Jacques Rousseau (1712-1778) over de opvoeding en zijn ''Emile, of Over de opvoeding''. '''[https://www.youtube.com/watch?v=81KfDXTTtXE FILM 7.46 min.]'''
 
 .
 
 '''8.''' Jeremy Bentham (1748-1832) over het grootste geluk voor iedereen in een panoptische infrastructuur. '''[https://www.youtube.com/watch?v=Myal-NSlIGA FILM 4.01 min.]'''
 
 .
 
 '''9.''' Adam Smith (1723-1790) zet de verlichtingsideeën om in een economische theorie en lanceert in zijn ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' de 'Onzichtbare hand|de onzichtbare hand'. '''[https://www.youtube.com/watch?v=ejJRhn53X2M FILM 6.43 min.]'''
 
 .
 
 '''10'''. Immanuel Kant (1724-1804) maakt een synthese van het bovenstaande in zijn &quot;Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?&quot; in 1784 als antwoord op een prijsvraag. Daarin zegt hij: 'Verlichting is het loskomen van de mens uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen zonder de ander. '''[https://www.youtube.com/watch?v=nsgAsw4XGvU FILM 8.12 min.]'''
 

.

.


;Hoofdpersonages van het absolutisme en de verlichting

.

&lt;gallery&gt;
File:Descartes_Discours_de_la_Methode.jpg|0. '''Voorpagina van Discours de la Méthode uit 1637.'''
File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|1. '''René Descartes (1596-1650).'''
File:Jean_Le_Rond_d%27Alembert,_by_French_school.jpg|2. '''Jean le Rond d'Alembert (1717-1783).'''
File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|3. '''Denis Diderot (1713-1784).''' 
File:Encyclopedie_de_D%27Alembert_et_Diderot_-_Premiere_Page_-_ENC_1-NA5.jpg|4. '''Eerste bladzijde van l'Encyclopedie.'''
File:John_Locke.jpg|5. '''John Locke (1632–1704).''' 
File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|6. '''Isaac Newton (1643–1727).''' 
File:Montesquieu_1.png|7. '''Montesquieu (1689–1755).'''
File:Immanuel_Kant_(painted_portrait).jpg|8. '''Immanuel Kant (1724-1804).''' 
File:Atelier_de_Nicolas_de_Largillière,_portrait_de_Voltaire,_détail_(musée_Carnavalet)_-002.jpg|9. '''Voltaire (1694–1778).'''
File:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|10. '''Jean-Jacques Rousseau (1712-1778).''' 
File:Social_contract_rousseau_page.jpg|11. '''Het maatschappelijk verdrag.'''
File:EmileTitle.jpeg|12. '''Emile, of Over de opvoeding.'''
File:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|13. '''Madame de Pompadour, minnares van [[Lodewijk XV]] streed tegen de censuur van l'Encyclopédie. Op haar tafel staat deel IV.'''
File:James_Watt_by_Henry_Howard.jpg|14. '''James Watt (1736–1819), uitvinder van de stoommachine.''' 
File:François_Quesnay.jpg|15. François Quesnay.
File:Smith_-_Inquiry_into_the_nature_and_causes_of_the_wealth_of_nations,_1922_-_5231847.tif|16. '''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'''.
File:AdamSmith.jpg|17. '''Adam Smith.'''
File:Louis_XIV_of_France.jpg|18. '''Lodewijk XIV.'''
File:Koning_Louis_XV;_Hyacinthe_Rigaud.jpg|19. '''Lodewijk XV.'''
File:Ludvig_XVI_av_Frankrike_porträtterad_av_AF_Callet.jpg|20. '''Lodewijk XVI.'''
File:Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg|21. '''Marie Antoinette van Oostenrijk.'''
File:Women%27s_March_on_Versailles01.jpg|22. '''Vrouwen op de weg naar Versailles. Brood, geen taart!'''
File:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|23. '''Vrijheid, gelijkheid en broederschap.'''
File:LouisXVIExecutionBig.jpg|24. '''Onthoofding van Lodewijk XVI op de Place de la Révolution, nu Place de la Concorde.'''
File:Jacques-Louis_David_-_Marie_Antoinette_on_the_Way_to_the_Guillotine.jpg|25. '''Jacques-Louis David tekent Marie Antoinette op weg naar het schavot.'''
File:Exécution_de_Marie_Antoinette_le_16_octobre_1793.jpg|26. '''Executie van Marie Antoinette.'''
File:Robespierre.jpg|27. '''Maximilien de Robespierre (1758-1794).'''
File:Gros_-_First_Consul_Bonaparte_(Detail).png|28. '''Napoleon Bonaparte (1769-1821).'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Waar halen pessimisten inspiratie? ==

[[File: Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg|thumb|550px|Het Fin de Siecle is een decadente periode tussen 1890 en 1914. Twee kernwoorden  - schoonheid en de dood in het vooruitzicht - duiken overal op, zoals in dit symbolische schilderij van Leon Spilliaert. Zijn 'Absintvrouw' uit 1907 toont het thema: jonge mooie vrouw is op het einde van haar leven, het leven is als een scheut absint (let op de arm) weggevloeid. De kleuren zijn al in de rouw: donkerblauw, zwart en paars.]]

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-R06610, Oswald Spengler.jpg|thumb||550px|Oswald Spengler]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=qPRn-XRLM_c '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: DE PESSIMISTEN (30 Min.)'''].

.

1651: Thomas Hobbes - geboren in 1588, bij de aanval van de Spaanse Armada op Engeland waarbij zijn moeder ongekende angsten kende - betoogt in zijn boek ''Leviathan'' dat de oertoestand van de mens eenzaam, arm, wreed en kort is. Iedereen vecht er tegen iedereen. Mensen zijn vals en egoïstisch, cynisch en berekend. Met deze theologische vraag komt Hobbes tot deze probleemstelling: is de mens van nature goed of slecht? Goed en kwaad zijn begrippen die de mens, net zoals God, maakt om te vergelijken. Dieren kennen de kunst van het vergelijken niet in die mate als een mens. Hobbes is ondanks zijn lijfspreuk 'Fear and I were twins' optimistisch gesteld: de staat - een begrip dat zich in de tijd van Hobbes ontwikkelt - levert de instrumenten die de honger naar macht, roem en bezit in toom houden. Op dit moment geeft de rechterzijde van het politieke spectrum de voorkeur aan dit model: ze noemen het realisme. Anderen noemen het pessimisme of wantrouwen. Hobbes' en zijn volgelingen laten het verhaal over het ontstaan van de mens van het slechte naar het goede evolueren in tegenstelling tot Rousseau's volgelingen. Die zien de menselijke evolutie van goed naar slecht met de gedachte vroeger was alles beter. Beiden zijn in dit opzicht lineaire denkers: de geschiedenis voltrekt zich volgens een lijn, een glijbaan die je kan opklimmen (met veel moeite, maar als je de top bereikt, dan ben je er!) of kan afglijden (met veel plezier en gemak, om op te geven). Deze evoluties contastereren met de circulaire denkers zoals de Duitse cultuurhistoricus Oswald Spengler (1880-1936), de vader van het cultuurpessimisme. Zijn voornaamste werk ''De ondergang van het Avondland'' schopt het tot een bestseller dankzij Elisabeth Förster-Nietzsche, de zus van Friedrich Nietzsche. Het boek toont een cyclische cultuurgenese die de ontwikkeling van samenlevingen vergelijkt met het ritme van het mensenleven of dat van de seizoenen. Een mens: geboren, groei, volwassenheid, bejaard, sterft. Dagen (24 uur), maanden (de verwijzing naar de maancyclus) en seizoenen (vormen samen een jaar en herhalen zich dan) doen iets gelijkaardigs. In de lente ontluikt nieuw leven, de zomerse bloei zorgt voor nakomelingen (zaad), een herfstige oude dag tot de winter (de dood) intreedt. Diverse wereldbeschavingen bewijzen Spenglers theorie: De Babylonische, de Egyptische, de Chinese, de Indische, de Indiaans-Mexicaanse, de Grieks-Romeinse en de Arabische, de Joodse en de Byzantijnse beschaving. Het boek en de theorie zijn een tegenreactie op het verlichtingsdenken dat een maakbaar Europa voor ogen ziet. Spencer voorspelt dat die rationele maatschappelijke structuur een einde kent. Kort voor zijn dood schrijft hij dat het Duitse rijk snel zal ophouden te bestaan.  

.

1884: De grilligheid en de ambivalentie van de negentiende eeuw dwingen kunstenaars, intellectuelen en politici op het einde van de eeuw tot een reflectie over de voorbije en aan gang zijnde industrialisatie. In Engeland publiceert [[Arnold Toynbee]] in 1884 zijn ''Lectures on the Industrial Revolution'' waarin hij de industrie als oorzaak aanduidt voor het '''morele verval''' van de arbeidersklasse. De technische en wetenschappelijke successen van de mechanisatie leiden tot het failliet van de traditionele ambachten en loodst vrouw en kind naar de fabriek waar ze nauwelijks weten welk product ze maken.

.

Op het einde van de eeuw is de tussentijdse balans niet florissant: de onmacht van de prille democratie (de juridische en sociale bevrijding van het individu blijkt – voorlopig - een illusie), het koloniaal beheer, de kapitalistische klassenjustitie, het elitaire stemrecht dat de gegoede klassen bevoordeelt, het lijden van het proletariaat… al deze pijnpunten brengen mensen sociaal en psychologisch in de war. Beloofde de Industriële Revolutie dan geen rijkdom en overvloed? Beloofde de onstuitbare techniek dan geen wereldwijd transport en een internationale economie? Ging het oneindige aantal uitvindingen niet afrekenen met armoede, hongersnood, epidemieën, kindersterfte en achterlijkheid? De negentiende eeuw heeft een Januskop: het succesverhaal van stoom, infrastructuur en amusement botst met sceptische en pessimistische stemmen vol wantrouwen. Niet iedereen begroet de vooruitgang met gejuich. 

.

De psychiater Sigmund Freud, de filosoof Nietzsche, schrijvers zoals Emile Zola en Oscar Wilde, kunstenaars zoals Leon Spilliaert zijn er de gezichten van. Hun cultuurkritiek focust op het beest in de mens. Is de mens te beschaven? Achter het menselijke gezicht huizen de onderdrukte driften van Eros en Thanatos, de hysterie en de angst voor het anale. Het idee dat God dood is, duikt op bij Nietzsche en de evolutieleer van [[Charles Darwin]] botst met de Bijbel. Gods dood stelt de begrippen waarheid en cultuur en vooruitgang, modernisering en maatschappij in vraag. Die begrippen blijken geen product van het rationalisme en de Verlichting, maar een complot van tirannieke, gewelddadige machtsmensen: een roedel roofdieren, een ras veroveraars die de dwalende massa in hun klauwen houdt. De enige optie is de schoonheid van het sterven. Enkel de esthetica van de dood rest, nu de maatschappij een terminale patiënt blijkt. Het komt tot uiting in het decadente, de luxueuze overbeschaving vol estheticisme, escapisme en het uiterlijke vertoon van het dandyisme (denk tegenwoordig aan Pim Fortuyn, Thierry Baudet, Theo Hiddema, Dries Vanlangenhove), vol nihilisme (sociale mobiliteit is een idioot idee), misogynie (vrouwonvriendelijkheid vanuit het gevoel dat vrouwen vuil en neerslachtig zijn) en a-politieke gedrag (democratie leidt nergens toe). Deze opvallend geklede intellectuelen hebben de vileine commentaar klaar voor hun rivalen. Ze voelen zich tegelijk -hoe paradoxaal ook- verloren in hun eigen tijd en superieur tegelijk, ze zijn verheven en provoceren met dubbelzinnigheden, verwijzen graag naar de oudheid (vroeger was het beter) en gebruiken ironie. 

.

Het Fin de Siecle of het einde van een tijdperk - ook de Belle époque genoemd (denk aan het impressionisme, de Jugendstil, de cinematografie) - loopt van pakweg 1890 tot het einde der tijden: het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het zijn narcisten: ‘Een dandy leeft en slaapt voor zijn spiegel’ noteert Charles Baudelaire. Toch is het narcisme niet te herleiden tot het individu, het omvat een hele cultuur (Christopher Lasch in 1978: ''The Culture of Narcissism'') en een narcistische cultuur legt de lat hoog.&lt;ref&gt;Mia Doornaert laat de Belle époque beginnen in 1870 en eindigen met de Tweede Wereldoorlog. Zo zie je dat er op de historische periodes marge kan zitten. Lees ook: JAN VAN HEEMST. ''Tussen gen en globe. Europese Cultuurgeschiedenis'', Ad. Donker, Rotterdam, 2012, p. 340 ev. Dat negatieve geluid van Arnold Toynbee uit het einde van de negentiende eeuw, contrasteert met de visie van T.S. Ashton die aan de vooravond van de zilveren jaren vijftig die hij publiceert in ''The Industrial Revolution, 1760-1830''. In dat boek uit 1948 benadrukt Ashton het positieve en de verworvenheden van de negentiende eeuw. Vgl. DE KOCK CATHERINE &amp; DE VUGT GEERTJAN. ''Waarom zijn er zoveel rechtse dandy’s?'' In: ''De Standaard'', 2 april 2019, p. D11.&lt;/ref&gt; 
 
. 

.

== Dialectiek ==

.

Het dialectisch denken of het denken in tegenstellingen haalt [https://www.youtube.com/watch?v=fSQgCy_iIcc&amp;t=173s Karl Marx] bij [https://www.youtube.com/watch?v=H5JGE3lhuNo Georg Wilhelm Friedrich Hegel]. 

;Voorbeeld 1:
Paul Ricouer ziet drie fasen in het lezen van de bijbel:
* These: als een ‘fantastisch boek’: naïef gelezen als een sprookje tijdens een miraculeuze kindertijd (story)
* Anti-these: Een ‘historisch boek’: de kritische lezing (history) met historische personages
* Synthese: Een ‘levensboek’: als antwoord op zinvragen over de toekomst, het nu en vroeger, hier en elders (transhistory)

;Niet dat er altijd een synthese komt...
* These: De Katholieke Middeleeuwen met de klemtoon op beelden
* Anti-these: De reformatie met de klemtoon op woorden
* Anti-anti-these: De contrareformatie en de barok
* Anti-anti-anti-these: het classisisme

;Voorbeeld 2:
* These: Het absolutisme van Lodewijk XIV
* Anti-these: De Verlichting en haar romantisch optimisme
* Synthese: De Franse Revolutie-idee (vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid) met gewelddadige leiders zoals Robespierre en Napoleon

;Voorbeeld 3:
* These: De Franse Revolutie
* Anti-these: De [[Restauratie (Frankrijk)|Restauratie]]
* Synthese: Het [[positivisme]] van [[Auguste Comte]]

;Voorbeeld 4:
* These: Het optimisme van de Verlichting
* Anti-these: Het pessimisme en het determinisme van het Fin de Siècle, het impressionisme
* Synthese: de dialectiek van Marx

;Voorbeeld 5:
* These: het kleuterkind met een goddelijke adoratie voor zijn vader
* Anti-these: de puber waarbij de vader een loser is
* Synthese: de jongvolwassene met een realistisch ouderbeeld

;Voorbeeld 6:
In de kunstgeschiedenis zijn er talloze voorbeelden van tegenstellingen die elkaar opvolgen: 
* Realisme en Impressionisme: Realisme is een kunststroming die zich richt op het weergeven van de werkelijkheid, terwijl Impressionisme  indrukken vastlegt.
* Barok en Rococo: Barok is een kunststroming die zich kenmerkt door dramatische effecten, terwijl Rococo zich kenmerkt door lichtere, meer decoratieve elementen.
* Kubisme en Futurisme: Kubisme staat voor geometrische vormen, het Futurisme zoekt beweging en snelheid.
* Romantiek en Realisme: Romantiek richt zich op emotie en verbeelding, het Realisme wil de werkelijkheid tonen zoals die is.
* Surrealisme en Dadaïsme: Surrealisme zoekt naar het onderbewuste, het Dadaïsme daagt de conventionele kunst uit.
* In de kunstgeschiedenis is er sprake van synthese wanneer twee tegenstellingen worden samengevoegd tot een nieuwe stijl. Een voorbeeld hiervan is het Postmodernisme, dat elementen van verschillende stijlen combineert.

.

.

== De Ist-familie telt (te) veel leden ==

.

[[Bestand:David Van Reybrouck.jpg|thumb|550px|David Van Reybrouck ziet kenmerken van het 21ste-eeuwse populisme in het socialisme uit de negentiende eeuw. Hij schrijft één lange redenering met als conclusie dat er in de kennismaatschappij aandacht nodig is voor laaggeschoolden. Dat komt de democratie alleen maar ten goede. Tien jaar na zijn lange redenering, in 2019, komt er het initiatief voor een Jezuïetenschool in Molenbeek en kan Van Reybrouck een experiment aangaan in de Duitstalige gemeenschap.]]

[[Bestand:Jose_Ortega_y_Gasset.jpg|thumb|550px|Jose Ortega y Gasset, geen optimist. Ortega is kritisch over de massa die hij definieert als gelijk ieder ander. De massamens is onbescheiden, zonder zelfkritiek en respectloos voor autoriteit en staat tegenover de elite. Ortega roept de aristocratie op om de leiding te nemen bij cultureel verval.]]

Aan de uitersten van het spectrum staan de optimist en de pessimist. Een ander spectrum is te vormen tussen de realist en de idealist. Tussenin liggen vele interpretaties van de geschiedenis. Belangrijk is de [[betrouwbaarheid]] van wat men beweert. Hoe kan je dit nagaan? Dat gebeurt via twee strategieën: mediawijsheid en historische kritiek. Iedereen gaat aan de slag met de werkelijkheid en maakt er iets van op zijn eigen originele wijze. Enige waakzaamheid is echter geboden.

.

;1. De optimist
* Is zonder meer optimistisch wat de toekomst betreft. Technologie zal ons redden, de wereld kent alleen maar vooruitgang. Een mooie passage uit Milan Kundera's '''Ondragelijke lichtheid van het bestaan''' illustreert dit optimisme. Verder is Kundera geen typische optimist.

.

;2. De pessimist
* Doemdenkers zoals: [[Louis-Ferdinand Céline]], [[Oswald Spengler]], [[José Ortega y Gasset]], [[Johan Huizinga]].

.

;3. De Marxist en de communist
* Van Karl Marx tot Raoul Hedebouw.

.

;4. De populist
* Vertaalt de historische boodschappen in eenvoudige termen en gebruikt zijn verhaal voor een eigen gewin. Dictators neigen naar dit type. 

.

{{Cquote|'''Hij (de populist) weet wat het volk wil, en dat moet volstaan. Daardoor duldt hij geen tegenspraak, daardoor  heeft hij een gloeiende hekel aan het debat. Het parlement, de grondwet, de gebruikelijke democratische procedures zijn voor hem eerder hindernissen dan politieke verworvenheden. In die betekenis is populisme in wezen antidemocratisch en antiparlementair; sommigen spreken zelfs van 'proto-totalitair'. Dit duistere populisme miskent het wezen van de democratie.'''|David Van Reybrouck}}

.

;5. De cartoonist
* Een standup comediën die van alles een grap maakt, mensen een spiegel voorhoudt door middel van een grap. Niet altijd in dank afgenomen. Denk aan de Bataclan en Charlie Hebdo.

.

;6. De relativist
* Relativeert alles kapot. Problemen bestaan nauwelijks.

.

;7. De structuralist
* De structuren bepalen het denken. Individueel maakt een mens nauwelijks keuzes.

.

;8. De kapitalist
* Denkt alleen maar in economische modellen: leiders zijn managers, winners en een probleem los je op met een businesmodel. 

.

;9. De journalist en de columnist
* Stefan Zweig en Joseph Roth

.

;10. De illusionist
* Goochelaars en charlatans die aan de slag gaan met de werkelijkheid

.

;11. De hyperbolist
* Vergroot alles uit, overdrijft

.

;12. De realist
* 'tja. Die hebben we nog niet gevonden :-)

.

;13. De polemist
* Slaagt er in om partijen die hetzelfde nastreven in ruzie te steken. Zelf komt hij er ongezien mee weg. Een spreekwoord kenmerkt hem: 'Twee honden willen een been, de derde komt er mee heen.'

.

;14. De hedonis, de narcist, de egoïst en de Trumpist
* Aarzelt niet om publiekelijk te liegen en benoemt alles wat hem of haar tegen de haren instrijkt [[fake news]]
* Denkt alleen aan zichzelf en gaat daarvoor over lijken?
* Houdt van zelfverheerlijking. 

.

;15. De perfectionist
* Streeft perfectie na ten koste van alles.

.

;16. De encyclopedist
* Verzamelt kennis, zoveel mogelijk objectieve kennis om op basis van deze 'ratio' gedegen beslissingen te kunnen nemen.

.

;17. De anarchist, de andersglobalist en de activist
* Is te zien op manifestaties en betogingen. Roept en staat op de barricaden.
* Stelt het systeem in vraag, doorgaans op een speelse, ongevaarlijke manier.

.

;18. De negationist
* Negeert toekomstige problemen (klimaatopwarming), of negeert wat er in het verleden gebeurde (holocaust). In sommige samenlevingen is negationisme strafbaar.

.

;19. De ecologist
* Ziet ecologie als een religie.

.

;20. De royalist
* Is koningsgezind.

.

;21. De propagandist en de evangelist
* Tracht aanhangers te vinden voor zijn gedachtengoed via de publieke opinie, vaak is de info eenzijdig of verzonnen.
* Loopt over van bekeringsdrang.

.

;22. De sadist
* Houdt ervan om zijn tegenstanders te pijnigen. 

.

;23. De nationalist
* Nationalisme is een ideologie die de staat als historische eenheid ziet. Soms gaat dit gepaard met idee van exceptionalisme om de eigen identiteit af te grenzen tegenover anderen. 

.

;24. De separatist
* Separatisme streeft naar de terugtrekking uit een bestaande staat en het oprichten van een eigen.

.

;25. De futurist
* Probeert te voorspellen hoe de toekomst er zal uitzien.

.

;26. De simplist
* Stelt alles te eenvoudig voor.

.

;27. De idealist

.

.

;Aan de toog

'''VRAAG''': Moet ik al deze typetjes kennen?
 
'''ANTWOORD''': Uiteraard niet.

.

'''VRAAG''': Waarom voer je ze hier dan ten tonele?

'''ANTWOORD''': Omdat politieke debatten of monologen tegenwoordig vaak beginnen met het definiëren van de tegenstander, in plaats van het positioneren van het eigen zelf. Voor wie de debatten van op afstand volgt, klinkt dit abstract, maar een voorbeeld maak veel duidelijk. Als Wouter Beke (CD&amp;V) in 'De Zevende Dag opdaagt (3.02.2019) en onmiddellijk zegt hoe NVA en GROEN denken over de vraag die hij krijgt voorgeschoteld, getuigt dit van[framing, iets wat doorgaans de media wordt verweten. Het is een techniek van stereotypering waar de democratie niet bij gebaat is. 

.

'''VRAAG''': Een beetje zoals Anuna De Wever niet weet of ze een man of een vrouw is?

'''ANTWOORD''': Inderdaad, je hoeft de wereld niet in categorieën op te delen. Anuna zegt: Als ik weet en ervan overtuigd ben dat ik mezelf ben - ik ben Anuna - dan volstaat dat. Niemand hoeft mij te definiëren.

.

'''VRAAG''': Maar hoe weet je dan met wie/wat je te doen hebt? Zo is er toch geen duidelijkheid meer? 

'''ANTWOORD''': Waarom zou dat moeten? Waarom wil je duidelijkheid?

.

'''VRAAG''': Ik ben eigenlijk op zoek naar de waarheid. Dat lijkt me een beter begrip.

.

'''ANTWOORD''': Zou de geschiedenis de waarheid kunnen brengen? Is waarheid geen begrip waar priesters of andere religieus geïnspireerde mensen van houden? Geschiedenis is een wetenschap en die houdt zich bezig met 'betrouwbaarheid' van informatie. Hoe dat in elkaar zit, leg ik je hieronder uit. 

.

.

== Schema ==

.

[[File:Karl_Marx_001.jpg|thumb|350px|Karl Marx ontwikkelt zijn geschiedenisvisie volgens de dialectiek van zijn voorloper Hegel: these, antithese en synthese. Weber is evenzeer een 'dief': hij ontleent de begrippen aan Fichte die ze op zijn beurt stal bij Kant. Hegel streeft naar een totaalconcept van wetenschap en godsdienst, esthetica en filosofie en bekijkt de werkelijkheid als een proces van tegenstellingen, geen statisch zijn en drukt dit uit met 'aufheben' wat optillen, afschaffen en bewaren betekent. These, antithese en synthese? [http://ondemand-pdl.lwc.vrtcdn.be/legacy/radio1/11_proletariersallerlanden-snip_hi.mp3 Luister hier naar een interessante radio-bijdrage over Marx] of [https://www.youtube.com/watch?v=9FaOKNpAiIM bekijk deze reportage].]]

.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Visies op geschiedenis !! Pessimisme !! Optimisme !! Dialectiek
|-
| '''Wie maakt ze?''' || Louis-Ferdinand Céline|L.F. Céline || Milan Kundera|M. Kundera || Karl Marx
|-
| '''Richting''' || Circulair || Lineair || Spiraal
|-
| '''Resultaat''' || Doemdenken || Vooruitgangsdenken || Determinisme
|-
| '''Gevolgen''' || Ironie, cynisme|| Vrijheid, verantwoordelijkheid || Strijd
|-
| '''Doel''' || Doelloos || Groei || Klasseloze staat
|-
| '''Motor''' || Domheid || [[Verlichting (stroming)|Verlichting]] || Economie &amp; het [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Wikipediaklas/Sociaal_Cultureel_Werk|middenveld]]
|}

.

.

== Objectiviteit? ==

.

;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Grey square optical illusion.PNG|thumb|Vierkant A heeft precies dezelfde grijskleur als vierkant B ([[:file:Same_color_illusion_proof2.png|bewijs]])
Bestand:Grid illusion.svg|thumb|Flikkerend rooster. Het lijkt of er zwarte vlekken verschijnen
Bestand:Gradient-optical-illusion.svg|thumb|De grijze balk heeft overal dezelfde kleur
Bestand:Tribar.png|thumb|De [[Penrose-driehoek|driehoek van Penrose]]. Een driedimensionale figuur die niet kan bestaan
Bestand:Onm_kubus2.png|Onmogelijke kubus
Bestand:Impossible staircase.svg|Oneindige trap
File:Blivet.png|[[Blivet]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''GESCHIEDENIS ALS CONSTRUCTIE''' =

[[File:Kortrijk-Groeningemonument.jpg|thumb|right|550px|Kortrijk, Groeningemonument uit 1906 (beeldhouwer Godfried Devreese). In [[Vlaams-nationalistische]] kring symboliseert deze slag de [[taalstrijd]]. De [[Vlaamse Gemeenschap]] riep in [[1973]] 11 juli als [[feestdag van Vlaanderen]] uit.]]

.

Geschiedschrijving is, net als het nieuws, onderhevig aan trends. Het is niet zo dat de ‘geschiedenis’ het verleden objectief in beeld brengt. Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Zo is het resultaat van hun denkwerk verschillend. 'Al zolang ze bestaat, heeft de geschiedschrijving een ingewikkelde band met de politieke macht' schrijft [[Anne Morelli]] in haar boek ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië.'' Jacques R. Pauwels heeft het iets recenter over ''De grote mythen van de moderne geschiedenis.'' Hij steekt van wal met 'Mythen zijn geen leugens' maar fantasieverhalen met een kern van waarheid. Mythes bevatten 'een kern van historische werkelijkheid maar dienen niet om die werkelijkheid uit de doeken te doen. Ze streven ernaar mensen te socialiseren, hen met de stand van zaken in hun maatschappij tevreden te stellen of minstens te verzoenen, ook - en vooral - wanneer er eigenlijk goede redenen bestaan om ontevreden te zijn met de status quo en verandering te willen, eventueel zelfs radicale, revolutionaire verandering.'&lt;ref&gt;JACQUES R. PAUWELS. De grote mythen van de moderne geschiedenis. Epo, Berchem, 2019, p. 7-8.&lt;/ref&gt;

.

.

== Geschiedenis en macht ==

.

Het lijkt op wat Morelli schrijft: 'Vanaf de oudheid heeft de historicus de machtshebbers bezongen, hun veroveringen gelegitimeerd, vanuit het verleden hun identiteit bepaald en hun voorouderlijke deugden verheerlijkt. De historicus gaf de natie zijn wortels. Te vaak vergeten we dat de historicus buiten zijn onderzoek kan. De historicus is een kind van zijn tijd, heeft zijn aandachtspunten en zijn blinde vlekken, zijn sympathieën, banden en kent de dingen waar hij beter niets over schrijft. De historicus is soms een militant of een machtsdienaar. Zo ‘maakt’ hij -bewust of onbewust - het verleden. Dé voorbeelden vinden we in de 19de eeuw, toen de [[Romantiek (stroming)|romantiek]] naar de ziel van het volk zocht, ter onderscheid met anderen. Historici zochten de ziel en vonden ze in het verleden vol 'feiten' die, met de nodige rangschikking en interpretatie, voor deze identiteit zorgden. Deze 'mythen' toonden dat bodem en ras in een ver verleden al onze identiteit vormden.'&lt;ref&gt;MORELLI ANNE (Ed.). ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië''. Epo, Berchem, 1996, pp. 7-21.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== Anne Morelli ===

.

Aanvankelijk werd het boek van [[Anne Morelli]] verspreid onder de titel ''Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie.'' In enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek historische en politieke reacties uit. Het magazine ''Front National de Belgique'' beschuldigde het boek de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam van de Belgen te besmeuren. Zo argumenteert FNB: 'Het maakt ons verleden en onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreem rechts gebruikte de argumenten in haar pamfletten. 

.

.

=== Kortrijk 1302-1902 ===

.

[[Johan Tollebeek|Jo Tollebeek]] en Tom Verschaffel ontmaskeren in de ''[[Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging]]'' de mythe van de veldslag op 11 juli 1302 waarin een leger van Vlaamse ambachtslui het Franse ridderleger op de [[Groeningemonument|Groeningekouter]] verslaan. 'Deze veldslag kaderde in het verzet van (een gedeelte van) Vlaanderen tegen de veroveringsdrang van het Frankrijk van [[Filips de Schone]]' schrijven ze. Vanaf het midden van de negentiende eeuw komt de benaming [[Guldensporenslag]] in zwang en doet de naam denken aan een romantische tijd vol heroïsche vrijheidsdrang tegen een reeks van vreemde onderdrukkers: de Fransen (1302), de Spanjaarden (de [[Geuzen (Tachtigjarige Oorlog)|Geuzentijd]]), de Oostenrijkers ([[Jan de Lichte (bendeleider)|Jan de Lichte]]) en de Nederlanders. [[Hendrik Conscience]] is niet de eerste die 1302 onder de aandacht brengt; toch is het zijn ''Leeuw van Vlaenderen'' die zich vanaf [[1838]] in het Vlaamse bewustzijn nestelt, zonder dat die in tegenspraak is met de vaderlandsliefde voor België. Naarmate de Vlaamse Beweging evolueert, verschuift de betekenis van de Guldensporenslag.

.

.

=== Vier keer feest ===

.

De symbolenstrijd bereikt een hoogtepunt in Kortrijk in 1902, bij de zeshonderdste verjaardag. De voorbereidingen beginnen in 1891 en [[Guido Gezelle]] schaarde zich achter het initiatief. Omwille van de ideologische twisten onder de organisatoren worden uiteindelijk vier feesten gehouden: op 13 juli organiseert de Vlaamsche Volksraad een eerste manifestatie; diezelfde dag betoogt het liberale Vaderlandsch Comiteit; op 17 augustus volgt het feest van de katholieken; en nog eens veertien dagen later trekken de socialisten -met tweetalige slogans (&quot;De strijd van Kortrijk was een strijd tegen de rijken&quot;)- door de Kortrijkse straten. Door de strubbelingen raakt het standbeeld voor de Groeningekouter niet tijdig klaar; het zou in 1906 worden onthuld. De cultus van 1302 is sedert 1973 officieel: 11 juli is de feestdag van de [[Vlaamse Gemeenschap]].

.

.

== Ideologie ==

.

Vertrekkend van dit soort ideeën verspreidden schoolboeken in het verleden een patriottische geschiedenis en het nationaal gevoel. Ook al kende België weinig geschiedenis-catechismussen, toch herhaalden schoolboeken generatie na generatie clichés en stereotypen die tonen dat België ten tijde van Jules Caesar een identiteit bezat. 
De historicus [[Eric Hobsbawm]] beschreef de geschiedenisvervalsers en stelt dat 'geschiedenis de grondstof is voor nationalistische, etnische of fundamentalistische ideologieën, zoals de papaver dat is voor de heroïneverslaafde.' 

.

=== I. Nationalisme ===

[[Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png|thumb|550px|'''732_TECHNOLOGIE MAAKT HET VERSCHIL''' Carl von Steuben, of is het Charles Auguste Steuben? (1788–1856) schildert in 1837 de [[Slag bij Poitiers (732)|Slag bij Poitiers]] in een Romantische versie. De slag is bekend omdat de [[Stijgbeugel (voetsteun)|stijgbeugel]] de doorslag geeft. [[Franken (volk)|Frankische ruiters]] ondervinden dat ze vast in het zadel zitten om hun bijlen en tweesnijdende zwaarden rond te zwaaien, zonder evenwichtsverlies. Haaksperen drukken de Moorse schilden weg zonder dat ze van hun paard vallen. Het schilderij hangt in [[Versailles (paleis)|Versailles]]. De stijgbeugel was niet nieuw, de [[Hunnen]] gebruikten die eerder. Voor de Brit [[Edward Creasy]] is deze slag één van de vijftien belangrijkste uit de wereldgeschiedenis. Hij beschreef dat in zijn boek ''The Fifteen Decisive Battles of the World'' uit [[1851]]. Klopt het dat aldus [[Bart de Wever]] - dixit Europajournalist [[Paul Goossens]] - hier de de [[Canon]] van de Vlaamse / Europese geschiedenis begint met de installatie van een vijand: de oprukkende [[Islam]]?  Goossens schreef daarover in [[De Standaard]] het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt;]] 

Als het aan [[Bart de Wever|Bart De Wever]] ligt, begint de [[Canon]] van de Vlaamse / Europese geschiedenis met de installatie van een vijand: de oprukkende [[Islam]], verslagen in 732 bij Potiers. Europajournalist [[Paul Goossens]] schreef daarover in [[De Standaard]] het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd. Niet het [[Verdrag van Rome]], wel de slag van Potiers in 732 zou, volgens De Wever, die in deze een doorslagje van die van radicaal-rechts is, het echte begin van een verenigd Europa zijn. Volgens die canon moeten [[Robert Schuman]] en [[Jean Monnet]] als [[Founding Fathers|fouding fathers]] de plaats ruimen voor de Frankische krijgsheer [[Karel Martel]], bastaardzoon van [[Pepijn van Herstal]] en cultfiguur van extreemrechts. Tegelijkertijd wordt [[Auschwitz (concentratiekamp)|Auschwitz]] tot een [[Auschwitz (stad)|Pools provinciestadje]] gedegradeerd en krijgt de Europese eenwording een een radicaal andere inspiratiebron. De [[Europese burgeroorlog]] en de [[Holocaust]] verdwijnen op de achtergrond, de islamitische andere wordt nu de raison d'etre van de eenheid. Een verleden van [[kruistochten]] en [[Reconquista (Iberië)|reconquista's]] wordt weer actueel. Daarmee ligt de Europese identiteit in de voor [[Vlaams-nationalisme|Vlaamse nationalisten]] vertrouwde antagonistische bedding. Als het Vlaamse wij een smoel kreeg, is het omdat het zich tegen de Belgische &quot;vijand&quot; kon afzetten. &quot;Het is een onmiskenbaar feit&quot; schrijft De Wever, &quot;dat een externe vijand een zeer tastbare en doorslaggevende rol kan spelen in identiteitsvormingsprocessen.&quot; In zijn recept voor Europa zit het er allemaal in: meer Potiers en de promotie van de politieke islam tot uitverkoren Europese vijand' en een minder prominente aanwezigheid van de [[Holocaust]].
'Is dat een radicaal-rechts verhaal?' vraagt Goossens zich af. 'Ongetwijfeld, maar niet voor De Wever. Voor hem is de Koran geen license to kill en is er geen sprake van botsende beschavingen, wel van een conflict over het voortbestaan van de moderniteit. Het zal de radicalen een zorg zijn. Hun memes en vlaggen zijn immuun voor subtiel denken. Voor De Wever daarentegen draait het allemaal rond de moderniteit. Daarom de noodzaak van een leidcultuur met de verlichting als kompas. Dat klinkt mooi, maar het valt op dat het conservatieve orkest de verlichting pas begint af te stoffen als de moslim in de buurt is. Als het over ongelijkheid, mensen in nood op de Middellandse Zee en de inspiratie van de Europese Unie gaat, stopt die muziek. De Wever houdt niet van half werk. Omdat een identitaire beweging niet zonder vijand kan, heeft hij er meteen twee in de aanbieding: de politieke islam dus en de ‘postmodernisten en cultuurrelativisten’. Dat nihilistische volkje sleurde Europa in een spiraal van identitaire zelfdestructie, cultiveerde de zelfschaamte en hypothekeert een groot verhaal over een mythisch verleden. Pas als met die binnenlandse vijand is afgerekend, kan de externe vijand worden aangepakt en ontstaat er ruimte voor Europese trots en kan met een luid ‘Europa is van ons’ het afscheid van Auschwitz afgekondigd worden.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== II. Media en propaganda ===

[[Bestand:Honoré_de_Balzac_(1842)_Detail.jpg|thumb|right|550px|Had [[Honoré de Balzac]] gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'?]]

.

==== Media indoctrinatie ====
Voor ideologieën is het verleden essentieel en wie er geen heeft, kan het uitvinden. [[Jacques Pauwels|Jacques R. Pauwels]] voegt een tweede ideologie toe. Hij stelt dat het triestig is gesteld met het historisch besef (lees: de kritische geest) en dat de media, veel meer dan het onderwijs ons doordringt van een eindeloze reeks mythes. Mythes zijn geen leugens, maar fantastische verhalen met een kern van waarheid. Naast het onderwijs kwamen het internet, de tv en de film en de sociale media. Die voegden - in het beste geval - een kennislaag aan het (ideologische) geschiedenisonderricht toe, in het meest barre geval namen ze de onderwijs-rol gewoon over of schelden sociale media er over heen. Waarom zijn die media zo ijverig bezig om ons de geschiedenis te leren kennen? Essentieel om dit te begrijpen, is dat die media heel vaak privé-eigendom zijn van superrijken. [[Noam Chomsky]] maakte die analyse al eerder. En dat er een verband bestaat tussen de media en hun eigenaars wordt doorgaans niet vermeld. Als media ter sprake komen, dan worden die vaak opgevoerd als de waakhond van de democratie, niet als propagandakanalen van multinationals en holdings. Dat deze één procent-elite (die negentig procent van alle rijkdom in haar zakken heeft) niet graag in de belangstelling staat, spreekt voor zich. Daarom zwijgen historische films over de steun die Hitler genoot van Duitse en Amerikaanse (jawel!) industriëlen en bankiers. Net omdat die één procent bang is voor een objectieve kijk, controleert ze de verhalen die ze de wereld instuurt en welke niet. Dit soort selectiviteit zien we bijvoorbeeld bij de betekenis die documentaires geven aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Echter, meer dan om Tokyo op de knieën te dwingen, waren de honderdduizenden slachtoffers bedoeld om Moskou te intimideren. Daarom is onze kennis over de Tweede Wereldoorlog ook een Hollywoodproduct waarbij D-day belangrijker is dan wat er in Stalingrad gebeurde. Het zijn de bevoorrechten en de winnaars en niet de underdog of de slachtoffers die de geschiedenis maken. Had [[Honoré de Balzac]] gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'? Ongetwijfeld. En daar is de één-procent-elite zich van bewust. Daarom leidt hun entertainment de aandacht af van waar het werkelijk om draait, namelijk dat rijken rijker worden en armen armer worden. Hun media slagen erin om de kapitalistische kritiek te fnuiken door bijvoorbeeld te eenzijdig te focussen op Hitler als grote schuldenaar van wat er tussen 1939 en 1945 gebeurde en niet op wie centen verdiende aan de oorlog, de wapenhandelaars, de wapenindustrie, [[Hugo Boss]] die de kledijlijn voor de Nazi's uitdacht of Bekaert uit Zwevegem (die na de oorlog de Sociale Hogeschool, het latere Ipsoc, ruimsubsidiërde) die de prikkeldraad voor de kampen leverde. Het kapitalisme heeft een vooral verborgen geschiedenis die nauwelijks onder de aandacht komt en verbergt hoe rijken rijker worden. Wie dit wil begrijpen of minstens wil analyseren kan bij de kritische geschiedschrijving terecht.

.

==== Propaganda ====

In de twintigste eeuw onderzoeken communicatiewetenschappers de mediabeïnvloeding door middel van gedragsonderzoek, diepte- en waarnemingspsychologie, marketing en de metafoortheorie, taal en machtsmechanismen. In 1937, kort na de machtsovername van Hitler in Duitsland (1933) formuleert het Amerikaanse Institute for Propaganda hoe propaganda werkt.

.

1.	'''Plain Folks Appeal''': gebruik realistische situaties die iedereen herkent, wees betrokken op volkse thema's;

.

2.	'''Bandwagon Appeal''': als iedereen achter dezelfde kar loopt, moet de boodschap die de kar verspreidt wel juist zijn. Als iedereen in de rij staat voor een ijsje, zijn ze per definitie lekker. We kennen voorbeelden van zelfstandigen die in die optiek de kunstmatige klant creëren;

.

3.	'''Misleading Numbers''': gebruik desnoods misleidende cijfers, nuanceer harde feiten;

.

4.	'''Transfer''': gebruik vlaggen, wapenschilden, titels, uniformen, symbolen… iedereen herkent ze;

.

5.	'''Celebrity''': verwijs naar beroemdheden, namen en autoriteiten, uit het heden en het verleden, prijs de 'comming man' als het voorbeeld voor de toekomst. Deze leider zal ons redden;

.

6.	'''Glittering Generalities''': grootsprakerige algemeenheden zorgen voor positieve connotaties;

.

7.	'''Stereotyping''': scheldgedrag herleidt tegenstanders tot karikaturen, maak er een cliché van;

.

8.	'''Call to Action''': Roep op tot actie zodat mensen niet langer hun schouders ophalen maar zich inzetten en gewaardeerd voelen;

.

9.	'''Card-Stacking''': schik de kaarten op een andere wijze, bepaal de volgorde van de presentatie. Hou kaarten achter de hand en speel ze uit indien nodig of hou kaarten achter en verzwijg. 

.

.

=== III. Veiligheid en angstcultuur ===

[[Bestand:Chernobyl_Hotel_with_reactor_in_background.jpg|thumb|right|550px|De kernramp van Tsjernobyl maakte [[Ulrich Beck]]s publicatie uit 1986 over de [[Risikogesellschaft|risicosamenleving]] tot een bestseller in Duitsland.]]

Een derde ideologie focust op wat [[René Munnik]] in zijn boek 'Geweldig' de 'veiligheidsideologie' noemt. Zijn er objectieve redenen om aan te nemen dat onze werkelijkheid zo onveilig is? Of zijn we gewoon gevoeliger voor onveiligheid? [[Ulrich Beck]] spreekt in 1986 over de [[Risikogesellschaft|risicosamenleving]]. 

.

Zijn boek ''Risikogesellschaft: Auf dem Weg in eine andere Moderne'' (Risicomaatschappij: op weg naar een andere moderniteit) kreeg door de kernramp van Tsjernobyl de status van een bestseller en werd snel in het Engels vertaald. Het begrip wijst er ''niet'' op dat onze tijd gevaarlijker is dan vroeger. Gezien de levensverwachting, de technologie en de welvaart leven we veiliger dan ooit: ziektes en hongersnoden, natuurrampen en epidemies hebben we achter ons gelaten. Met de risicosamenleving wijst Beck op: 

.

1. de risico's (kernrampen, klimaatsverandering) zijn veroorzaakt door de neveneffecten van onze hoogtechnologische en welvarende, onze moderne en verlichte samenleving (die alles beheersbaar zou houden).

.

2. risico's, zowel reël en vermeend nodigen uit tot een angstcultuur als propaganda, als ideologie of als ultieme utopische preventie waarbij alles onder controle te houden is.

.

3. de risico's zijn er om te blijven. Wie nog geboren moet worden kan last krijgen.

.

4. de risico's zijn niet lokaal, maar wereldwijd.

.

5. de risico's treffen alle klassen, elk ras, alle leeftijden en sekses

.

6. de risico's zijn onzichtbaar. Alleen deskundigen merken ze op.&lt;ref&gt;Zie RENE MUNNIK (Ea.). ''Geweldig! Over de vanzelfsprekendheid van geweld.'' Valkhof Pers, Nijmegen, 2005, p. 7-11.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== IV. Complottheorieën ===

(...)

.

.


;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG|Resten van [[Goedendag (wapen)|goedendags]] in het museum
Bestand:Paardenhangertje_van_Gwijde_van_Namen_Kortrijk_1302__9-01-2010_14-22-14.JPG|Paardenhangertje van [[Gwijde van Namen]]
File:Battle_of_Courtrai2.jpg|De [[Guldensporenslag]], tot de negentiende eeuw vergeten, daarna vanonder het stof. Met een doel.
File:Nicaise de Keyser04.jpg|Voorstudie van de slag door [[Nicaise de Keyser]].
File:Guido_Gezelle.jpg|Guido Gezelle (1830-1899)
File:Hendrik_Conscience.jpg|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883)
File:Leeuwvanvlaenderen.gif|De Leeuw van Vlaanderen verscheen in 1838
File:Groeningepoort.jpg|Groeningepoort in Kortrijk
File:Kortrijk_Groeningeabdij_museum.JPG|Museum [[Kortrijk 1302]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Morele paniek en fake news ==

.

[[Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg|thumb|right|550px|De [[heksenprocessen van Salem]] in Amerika begonnen in [[1692]] en resulteerden in zeker 24 ter dood veroordelingen. Pas toen vooraanstaande mensen beschuldigd werden van hekserij, stopten de processen en verdween de morele paniek.]]

[[Bestand:Deep_throat_PD_poster_(restored).png|thumb|right|550px|In deze film is de vrouwelijke seksualiteit het thema. Er werden eindeloos veel processen gevoerd over deze film, die er uiteindelijk toe leidden dat hij in 23 Amerikaanse staten werd verboden. De film was verboden in het Verenigd Koninkrijk tot het jaar 2000. In Nederland kon de film worden vertoond, maar uitsluitend aan meerderjarigen en in bioscopen met minder dan 50 zetels.]]

[[Fake news]] kan leiden tot [[morele paniek]]. Dat weten [[Demagogie|demagogen]] goed. [[Morele paniek]] is een buitenproportionele, vijandige en gemediatiseerde reactie op een situatie of technologie, een persoon of groep, die waarden en normen lijken te bedreigen. Het begrip verklaart maatschappelijke angstreacties die niet in verhouding staan tot de ernst, het risico, de schade of de dreiging. Morele paniek is een sleutelbegrip uit de [[sociologie]] en [[criminologie]] en zou voor het eerst gebruikt zijn door [[Marshall McLuhan]] in [[1964]]. [[Jock Young]] introduceerde het in [[1971]] in de [[criminologie]] en [[Stanley Cohen (socioloog)|Stanley Cohen]] zorgde voor bekendheid. In zijn klassieker ''Folk Devils en Moral Panics'' uit [[1973]] beschrijft hij de jeugdbendes, de ‘[[Mod (subcultuur)|Mods]]’ en de ‘[[Rockers]]’.

[[File:Waarom geloof jij fake news.webm|thumb|550px|Waarom geloof jij fake news? - [[Universiteit van Vlaanderen]]]]

.

.

=== Fasen ===

.

Morele paniek is gefaseerd en begint met een stereotiepe en overdreven voorstelling van een gebeurtenis. Daarna wordt die geassocieerd met soortgelijke gevallen en gepresenteerd als symptomatisch voor een maatschappelijk probleem. Vervolgens wakkeren doemscenario’s de angst aan en escaleert het tot er justitiële, politionele of juridische maatregelen komen. Soms ebt de paniek na een tijd weg, soms duurt de golf zo lang dat het zelfbeeld van de samenleving verandert.
Voor de samenleving maakt het weinig uit of de oorzaak wel of geen hersenschim is. Hier geldt het [[Thomas-theorema]]: ''als mensen situaties als werkelijk definiëren, zijn zij werkelijk in hun gevolgen''. Niet de situatie zelf, maar de perceptie geeft de doorslag.

.

.

=== Voorbeelden? Legio! ===

.

* [[Satanisch ritueel misbruik]].

.

* De [[heksenjacht]] en de processen zoals die in [[Heksenprocessen van Salem|Salem]].

.

* De gevolgen van [[Masturbatie#Masturbatie in vroeger eeuwen|masturbatie]].

.

* De paniek die in [[1938]] ontstond door ''[[The War of the Worlds (hoorspel)|The War of the Worlds]]'' [[The War of the Worlds (hoorspel)|The War of the Worlds]] was een hoorspel van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatre on the Air. Het werd berucht door de enorme massahysterie die het in de VS veroorzaakte. Luister hier: [http://sounds.mercurytheatre.info/mercury/381030.mp3 War of the Worlds].

.

* De zorgen over genetisch gemanipuleerde voeding.

.

* De invloed van televisiegeweld of in games zoals in [[Canis Canem Edit]] en de [[Grand Theft Auto (computerspelserie)|GTA]]-reeks.

.

* Imitatiegedrag van jongeren bij het zien van [[pornografie]] zoals in de film ''[[Deep Throat (film)|Deep Throat]]'', [[drugs|druggebruik]], voetbalvandalisme

.

* In de zomer van [[1984]] rapporteerden kranten na een dodelijke vechtpartij op het strand van Egmond in Nederland over het ‘kustgeweld’, de ‘geweldsgolven’ en ‘-explosies’, ‘uitbarstingen’ en ‘epidemieën van geweld’, alsof het natuurverschijnselen waren. De paniek kreeg ook de politie, justitie, de horeca en het lokale bestuur in zijn greep en ebde na enige tijd weg. 

.

* De mediareactie en die van de overheden na de [[aanslagen op 11 september 2001]] en de [[Terroristische aanslagen in Madrid van 11 maart 2004|aanslagen in Madrid]] en [[Terroristische aanslagen in Londen van 7 juli 2005|London]]. In hun representatie van ‘het’ terrorisme dragen overheid en media bij tot paniek omdat ze onnodige angst zaaien door burgers vertrouwd te maken met terroristische dreigingen. Dit simplisme brengt de moeizame interetnische verhoudingen opnieuw onder spanning en leidt de aandacht af van oorlog of genocide.

.

* De negentiende-eeuwse angst om levend begraven te worden, leidde in [[1868]] tot het patent op de lijkkist met een ladder voor een uitvinder uit [[New Jersey]].

.

* In het Engelse [[Middlesbrough]] worden in 1987 121 kinderen uit hun huizen geplaatst na misbruik. Artsen gebruikten de techniek 'reflex anale oprekking' waarbij ze de billen uit elkaar schuiven en de anus bestuderen. Later bleek de techniek onwetenschappelijk en met de meeste kinderen was niets aan de hand.

.

* De angst voor de atoombom tijdens de koude oorlog.

.

* De angst voor ongrijpbare vijanden zoals [[al-Qaeda]], [[fijnstof]], [[dioxine]], [[zendmast]]en.

.

* [[Opération Lune]].

.

* De [[Guldensporenslag]] en [[Hendrik Conscience]] in 1836 en in 1902.

.

.

= '''BETROUWBAAR''' =

[[Bestand:Van_Olden_Barneveldt_Verhoeven_1619.gif|thumb|right|550px|[[Abraham Verhoeven]], een prille 'gazettier' besloot zijn artikels in de Antwerpse krant de [[Nieuwe Tijdinghen]] met het zinnetje &quot;Oft waer is, sal den tydt leeren.' De auteur waarschuwt zo zijn lezers in de vroege zeventiende eeuw voor te hoog gespannen verwachtingen inzake de betrouwbaarheid van zijn schrijfsel. Het bericht is nog relevant. De illustratie vertelt het 'Verhael hoe ende in wat manieren den heere Johan Van Olden-Barneveldt, Advocaet van Hollandt ende den Vrieslant/ is Onthalst gheworden smaendachs voor noen den xiij Mey Anno Duisent zes hondert neghen-thien; T'hantwerpen/By Abraham Verhoeven/op de Lombaerde Veste/inde gulde Sonne, 1619.']]

.

{{Cquote|'''Door de fragmentarisering van alle kennis is de beleidsvorming er natuurlijk eenvoudiger op geworden. De hooggespecialiseerde takken van moderne wetenschap zijn zo ondoorzichtig geworden dat de mensen die daarin werkzaam zijn, noodgedwongen tot hun dertigste of langer door moeten studeren tot ze kunnen toetreden tot de nieuwe geestelijkheid. Een lange leertijd hebben ze allemaal, maar dat betekent nog niet dat ze het altijd eens zijn over de beste aanpak. De SARS-CoV-2-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de onenigheid onder experts zich zelfs kan uitstrekken tot schijnbaar simpele beslissingen, zoals over het gebruik van een mondkapje. Eind maart 2020 (de pandemie was drie maanden oud) adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie daar nog tegen, tenzij een persoon was besmet, en pas begin juni werd dat advies bijgesteld. Hoe kunnen mensen zonder specialistische kennis daarin partij kiezen of wijs worden uit debatten die vaak eindigen met het intrekken of ontmantelen van claims die daarvoor nog allesbepalend waren?'''|[[Vaclav Smil]]}}


.

Wat de betrouwbaarheid van deze encyclopedie betreft, daar gaan we even klassikaal door. We nemen een schrijfstok of een [[Griffel (schrijfstift)|griffel]] en een schrijfplank, een [[Lei (schrijfplank)|lei]] genaamd. We noteren drie vragen, het antwoord erop hoor je in de les.

.

* Ten eerste: Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* Ten tweede: Wat is [[Betrouwbaarheid (informatie)|betrouwbaarheid]]?

.

* Ten derde: Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Peilen is een term uit de scheepvaart, peilingen doe je steeds opnieuw, want je positie verandert constant.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=hA2p8EqvLLI '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: WAT IS BETROUWBAARHEID? (20 Min.)''']

.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=Xs0K4ApWl4g '''♣ LUISTER HIER NAAR DE GROOTSTE MISLEIDING UIT DE TWINTIGSTE EEUW:[[The_War_of_the_Worlds_(hoorspel)| The War of the Worlds''']].]

.

.

== Weet je dat…? Tuurlijk wel. ==

* Je in naam van iemand anders kan SMS'en?

.

*  Fototrucage mensen mooier maakt? Of lelijker, als het moet… Vrijwel elke foto in de krant of op internet is bewerkt! Kijk eerst naar [https://www.youtube.com/watch?v=iYhCn0jf46U dit filmpje van Dove] of naar deze ontmaskering.

.

* Er berichten gemaakt worden om journalisten een loer te draaien. Dergelijke berichten worden canards genoemd. Ze verschillen soms nauwelijks van stadslegendes.

.

* Goed ogende websites valse informatie doorspelen?

.

* Journalisten opzettelijk foute berichten de wereld insturen? Kijk op het impulscentrum naar (minstens) een van deze reportages. 1. Orson Welles War of the Worlds (Canvas Days that shook the World); 2. Bye bye Belgium (RTBF).

.

* Een verkeerd bijschrift bij een prima foto snel geplaatst is?

.

* De zetduivel vaker toeslaat dan gedacht?

.

* Sommige mensen wel heel goed gelovig zijn. Klik [[hier]] en bel en sms één jaar gratis. In tien dagen tijd tekenden 7200 jongeren in op dit aanbod.

.

* Een fout gespelde naam? Een foutief jaartal? Een verkeerde leeftijd of woonplaats? Tja, iedereen maakt fouten, niet?

.

Voor je info gebruikt, evalueer je die. “Ik heb de pest aan informatie, je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen” schrijft [[Jan Blokker]] ergens. Het citaat is in een mum van tijd gevonden, geknipt en geplakt in dit document. De referentie is uiteraard vergeten. Informatie wordt altijd gemaakt. Woordvoerders, journalisten, fotografen, redacteurs… één voor één maken zij nieuws of geschiedenis. Toch wordt die menselijke oorsprong snel vergeten. Niet alleen de Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid maar elke discipline evalueert informatie. Uiteraard vereist de doorlichting kennis van zaken, maar niettemin bestaan er “typevragen” die ongeacht het onderwerp  gelijk zijn. Zo dient de informatie controleerbaar, nauwkeurig, volledig, redelijk en eerlijk, relevant en actueel te zijn, er dient structuur, overzichtelijkheid en een lay-out te zijn. Voor je aan de controle begint ga je de bedoeling van de makers na. Wat is de aard van je bron?

  
 * Informatief?
 
 * Persoonlijk?
 
 * Commercieel?
 
 * Opiniërend?
 
.
 
{|
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg|thumb|550px|Revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, kort voor de arrestatie door de Russische geheime dienst. In het midden zit [[Vladimir Lenin|Lenin]].]]
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897 - Altered.jpg|thumb|560px|Dezelfde revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, nadat Alexander Maltsjenko in 1930 bij [[Jozef Stalin|Stalin]] in ongenade viel, werd hij verwijderd.]]
|}

.

== Controleerbaar ==

[[Bestand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|thumb|rigth|550px|Van informatie die een redactionele controle onderging stijgt de betrouwbaarheid. Hier de redactie van de [[Canadian Broadcasting Corporation]] in [[Montreal (Canada)|Montreal]] in [[1944]].]]

.
 
Betrouwbare info is controleerbaar. Van moeilijk te controleren info daalt de betrouwbaarheid. Anonieme info is onbetrouwbaar. Een cartoon uit The NewYorker toont twee honden voor een monitor, waarvan de ene zegt: ‘Op internet weet niemand dat je een hond bent.’ Een goede site bevat net als een boek de naam van de maker en zijn functie, de naam van de organisatie, een contactadres, een redactieteam, het doel van de organisatie en een datering. Het controleren begint dus met de vraag naar de auteur. Dit maakt een mail mogelijk of een extra controle via Google. Zoek uit wat de expertise van de auteur is, door zijn opleiding, werkomgeving of andere documenten te vinden. Verder kan de maker de controleerbaarheid vergemakkelijken door zijn tekst te onderbouwen met linken, een [[bibliografie]] of [[voetnoten]]. Eindigen sites op .ac.be of .edu, .org of .gov zijn het universiteiten, organisaties en staatsinstellingen. Trianguleren is het vergelijken van de informatie met minstens twee andere [relevante] bronnen. Twee is noodzakelijk, want op internet wordt veel overgenomen. Als meerdere webpagina’s hetzelfde zeggen over een onderwerp, werkt dit geruststellend. Maar let op, dit kan vals zijn. Wil je meer zekerheid, dan is het nodig om ofwel de site goed te bestuderen, te vergelijken of de commentaren op verwijspagina’s te lezen. Bij tegenstrijdige informatie is het belangrijk te weten welke auteur het meeste autoriteit heeft. Laat in je studie niet na om te wijzen op botsende visies en tegenstrijdige ideeën. Dit helpt bij het ontwikkelen van je eigen mening.

.

== Nauwkeurig en volledig ==

.

Als je evalueert op nauwkeurigheid ga je na in welke mate er slordigheden of onnauwkeurigheden voorkomen. Verkeerd taalgebruik en tikfouten tonen aan dat de auteur weinig aandacht schenkt aan de inhoud. Let op voor vage omschrijvingen zoals “men beweert dat er veel wordt…” Dit zijn teksten die lucht verkopen. Op internet verschijnt regelmatig onvolledige info. Andere info is bewust onvolledig en werkt als smaakmaker of zet aan tot kopen, sommige bronnen behandelen het onderwerp oppervlakkig of wekken de indruk het onderwerp volledig te dekken, maar stellen na consultatie teleur.

.

== Redelijk ==

.

Objectiviteit bestaat niet. De ‘werkelijkheid’ in taal gieten is ontzettend moeilijk: gewild of ongewild, steeds kijk je door filters van voorkennis, afkomst, behoeften, verwachtingen… Wat je ziet is cultureel bepaald. De discussie subjectief en objectief is hier aan de orde. Daarom is het onredelijk een auteur te vragen objectief te zijn. Verwacht van de auteur dat hij afstand doet van vooringenomenheid, een redelijke argumentatie gebruikt en eventueel uiteenlopende visies poneert. Vraag je af welk belang de auteur bij het onderwerp heeft. Zo rapporteert Greenpeace anders over een olietanker dan de eigenaar. Hoe redelijk is de informatie? Worden de ingenomen standpunten geëxpliciteerd? Wordt de website gesponsord? Hoe evenwichtig worden tegengestelde standpunten gepresenteerd? Is de term 'subsidieslurpers' een alitererende metafoor die wat suggereert of een objectief begrip?

  
 FEITEN ≠ TAAL
 
 .
 
 REALITEIT ≠ JE MENING
  
 .
 
 FEITEN ≠ JE MENING ≠ TAAL
 

In hoeverre weerspiegelen gedachten realiteit? En, in welke mate zijn we in staat om de realiteit die we feiten noemen, te beschrijven?
 

.

== Eerlijk ==

[[Bestand:Pinocchio_1940.jpg|thumb|right|550px|Eerlijke info staat tegenover leugenachtige info en die is niet altijd even makkelijk te herkennen als bij Pinocchio.]] 

.

Eerlijkheid is het (on)bewust manipuleren, verdraaien of verzwijgen. Worden de standpunten eerlijk gepresenteerd? Neemt de auteur een standpunt in? Is de partijdigheid acceptabel? Wordt dat standpunt gepresenteerd als een mening of als een feit? Eerlijkheid gebiedt dat [[feiten]] als feiten voorgesteld worden en [[meningen]] als meningen.

.

;Feiten

.

Een feit is aanvaard omdat dit bleek uit onderzoek of omdat het aanvaard is. In het alledaags taalgebruik is een feit “zeker” en kan het geobserveerd worden. Als het feit een tijd bestaat, is dit een situatie of een structuur. Als het om een verandering van structuur gaat, is dit een proces [industrialisatie, emancipatie]. Een kortstondig proces is een gebeurtenis. Zoek voor onderstaande 'feiten' voorbeelden.

.

* Object (voorwerp), bv:

.

* Plaats (ligging), bv:

.

* Gebeurtenis (kwestie), bv:

.

* Structuur (situatie of toestand), bv:

.

* Proces (evolutie) bv:

.

.

;Meningen

.

Over een mening kan je discussiëren. Een mening is een waardeoordeel of vooroordeel, een voorkeur en verwachting, een veronderstelling of een stelling. De nuances zijn subtiel. Een waardeoordeel berust op een interpretatie die je aanvaardt maar niet met feiten te ontzenuwen is, omdat de feiten verschillend worden uitgelegd. Bij een vooroordeel is men zich niet bewust van het waardeoordeel. Een veronderstelling en een stelling liggen dicht bij elkaar, net als een voorkeuren en verwachtingen. Een veronderstelling berust op een indruk of interpretatie, een stelling wordt gevolgd door een argumentatie en gaat vooraf aan een redenering [want, immers, daaruit volgt]. Een voorkeur leidt je aandacht [af]. Bij een voorkeur kan je kiezen, bij een verwachting [hoop] hoeft het object niet eens aanwezig te zijn.

.

* Vooroordeel (een ongecontroleerde mening), bv:

.

* Waardeoordeel (interpretatie), bv:

.

* Stelling (positie), bv:

.

* Veronderstelling (hypothese), bv:

.

* Voorkeur (neiging), bv:

.

* Verwachting (hoop), bv:

.

Laat extreem positieve en extreem negatieve meningen voor wat ze zijn. Soms laten journalisten hun mening in de tekst klinken zoals in dit citaat. “De scheiding der machten werd pas in de zeventiende eeuw geproclameerd door John Locke.” Het woordje ''pas'' zorgt dat een feit als mening voorgesteld wordt. Ook het omgekeerde is mogelijk, zoals deze uitspraak: “Een vondelingenschuif is moreel verwerpelijk en een welvaartsstaat onwaardig.” Dit is een mening die als feit wordt omschreven. Beter zou zijn “Ik vind een…” Het is een kwestie van academische training. Veel moeilijker is om als lezer feiten te herkennen die als mening worden omschreven of om meningen te herkennen die als feit worden omschreven.

.

== Wetenschappelijk of populariserend? ==

.

* Kijk naar [https://www.youtube.com/watch?v=9r8GNYi5K-Y deze (Belgische) reportage] en [https://www.youtube.com/watch?v=CMne7lqobT8 deze (Nederlandse) reportage] waarbij [[Bart Van Loo]] zijn boek De Bourgondiërs voorstelt. Er komt kritiek op zijn aanpak: Bart van Loo zou de geschiedenis te eenzijdig voorstellen. [https://www.youtube.com/watch?v=7gOlTlqY41s Kijk hier.]


== Fictie versus non-fictie ==

[[File:Orson_Welles_1937.jpg|thumb|550px|Orson Welles liet in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt of als men fictie met non-fictie gaat verwarren.]]

.

Als Fictie en non-fictie zich met elkaar gaan vermengen wordt het voor de kijker, luisteraar of lezer wel erg moeilijk om het waarheidsgehalte of de betrouwbaarheid te peilen. Voor je verder leest, log je in op [https://p.cygnus.cc.kuleuven.be/webapps/osv-kaltura-bb_bb60/jsp/courseGalleryLTI.jsp?url=/hosted/index/course-gallery&amp;course_id=_976176_1&amp;mode=view Toledo TV]. Wie maanlanding intikt als zoekwoord komt op een VPRO documentaire van 52 min. Kijk aandachtig naar het bedrog der bedriegenis. Trek er een uurtje voor uit en lees vooral niet verder, anders is de fun er af.

.

{{Leeswaarschuwing}}

.

;De hoofdpersonages
&lt;gallery&gt;
A11v 1092338.ogg|Armstrong stapt als eerste mens op de Maan (tv)
File:Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg|'''[[Joeri Gagarin]] (1934–1968) was geen lang leven beschoren.'''
File:Aldrin_Apollo_11.jpg|'''[[Buzz Aldrin]], [[Apollo 11]], gefotografeerd door [[Neil Armstrong]]'''
File:Ap11-s69-31740.jpg|'''Bemanning [[Apollo 11]]'''
File:Kennedy_vonbraun_19may63_02.jpg|'''[[Wernher von Braun]] met [[John F. Kennedy|J.F.K.]]'''
File:Dornberger-Axster-von_Braun_(jha).jpg|'''von Braun bij de overgave.'''
File:V1_Soest.JPG|'''[[V1 (wapen)|V1]]-rakket.'''
File:V-2-Nederlands.jpg|'''[[V2 (raket)|V2]]-rakket.'''
File:First photo from space.jpg|'''In [[1946]] neemt een [[V2 (raket)|V2]] de eerste foto's uit de ruimte.'''
File:Project_Paperclip_Team_at_Fort_Bliss.jpg|'''[[Operatie Paperclip|Operatie paperclip]]: von Braun ging niet alleen naar de V.S.'''
Bestand:Posta_Romana_-_1959_-_Laika_120_B.jpg|'''[[Laika (hond)|Laika]]''', de eerste hond in de ruimte. Hoeveel dieren gingen haar voor?
&lt;/gallery&gt;

.

Wat je zag is [[Opération Lune]]. Die probeert aan te tonen dat [[Stanley Kubrick]] de eerste stappen op de maan in een studio filmde. Deze regisseur kennen we van [[Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb|Dr. Strangelove]], [[2001: A Space Odyssey]] (1968), [[A Clockwork Orange (film)|A Clockwork Orange]], [[Barry Lyndon (film)|Barry Lyndon]], [[The Shining (film)|The Shining]], [[Full Metal Jacket]] en [[Eyes Wide Shut]]. Deze regisseur heeft uiteraard niets met de maanlanding van doen, hij wordt [[postuum]] opgevoerd als regisseur van de allerbelangrijkste film ter wereld. Deze film is geen documentaire maar een 'mocumentaire'. Ze wil de kijker te misleiden. Waarom? Puur om aan te tonen dat mensen te of erg goedgelovig zijn. Tot op welk punt ben jij meegegaan in dit verhaal?

.

Het woord Mocumentaire komt uit de combinatie van documentaire (feiten en waarheidsgetrouwe rapportage) en de M van Movie (fictie) en 'to moc', iemand op het verkeerde been zetten. Pas op het einde wordt duidelijk dat het om een grap gaat. Sommige studenten kijken de film vol (on)geloof uit, anderen zijn al vanaf de helft kritisch... Hoe gealarmeerd was jij?

.

;Kijken

* [https://www.youtube.com/watch?v=EqHg8YSJWRk Operation Lune] BEELDFRAGEMENT debat met [[William Karel]], regisseur van deze [[mocumentaire]].

.

.

== Relevant en actueel ==

.

Relevant wil zeggen betrekking hebben op je onderwerp. Wanneer is de info gepubliceerd? Wanneer is de site gemaakt en voor het laatst aangepast? Hoe actueel zijn de links? 

.

== Lay out ==

.

Een aantrekkelijke lay-out en een overzichtelijke navigatie bewijzen aandacht voor de paginaontwikkeling. Doorgaans wijst dit erop dat er aan de inhoud is gewerkt. Maar de redenering is niet absoluut. Het kan dat een grafisch talent een fijne inhoudloze pagina maakt, of dat vorsers geen grafisch verstand hebben. 'De inhoud is belangrijker dan de vorm' klinkt het argument dan. Maar toch. Schreeuwerige pagina’s duiden op informatietekort, op een vingeroefening of verdoezelen de onkunde van de maker. Vragen over de esthetica helpen bij de evaluatie.

.

;Stel vragen zoals: 

.

* Hoe verzorgd zijn de tekst en de afbeeldingen? 

.

* Worden er [[Compositie (beeldende kunst)|compositieprincipes]] gevolgd? 

.

* Is het ontwerp complex? Oogverblindend? 

.

* Is de tekst leesvriendelijk?

.

* Is de structuur overzichtelijk? 

.

* Is de [[lay-out]] of de [[interface]] duidelijk?

.

== Informatie in tijden van oorlog ==

.

{{Citaat|'''In oorlogstijd is de waarheid het eerste slachtoffer.'''|[[Boake Carter, journalist]], 1900-1944.}}

.

{{Citaat|'''Voltaire heeft het ons geleerd: we moeten systematisch aan alles twijfelen.'''|[[Anne Morelli]]}}

.

Tijdens oorlogen of andere conflicten tussen twee groepen duiken tien principes die de propagandamachine ondersteunen. Anne Morelli somt ze op.

# 'Wij willen geen oorlog.'
# Alleen de vijand treft schuld, die heeft om oorlog gevraagd.
# Dit is geen oorlog tegen de mensen, maar tegen de leider van de tegenpartij.
# Het doel is nobel, zeker geen materieel gewin.
# De vijand begaat wreedheden. Als wij schade berokkenen is dat per ongeluk.
# De vijand gebruikt illegale wapens.
# Onze verlies is beperkt, die van de vijand groot.
# Kunstenaars en intellectuele steunen de zaak.
# De oorlog heeft een heilig karakter.
# Wie de propaganda in twijfel trekt, is een verrader.

.

.

= '''PINOKKIOTEST''' =

.

De Pinokkiotest is een checklist die je helpt inschatten hoe (on)betrouwbaar sommige info is. Je kan de test vinden op [http://sadan.wdfiles.com/local--files/5-evalueren/PINOKKIOTEST.pdf deze vragenlijst]. De test is vergelijkbaar met de [https://www.hogeschoolrotterdam.nl/globalassets/mediatheek/downloads/craap-scoreformulier-nl.pdf CRAAP]-test die in het vak informatievaardigheden ter sprake komt. 

.

.

= '''EXAMENVRAGEN''' =

.

.

== A-Vragen ==

.

(S&amp;V)Wie of wat zijn en wat is de betekenis van: Apollo (god), Nietzsche, Herbert George Wells, Howard Koch, Orson Welles, Jozef Stalin, Koude Oorlog, kunstmaan, The War of the Worlds, Milan Kundera, De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, Louis-Ferdinand Céline, Reis naar het einde van de nacht, Voyage au bout de la nuit, Anne Morelli, De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië, Guido Gezelle, Hendrik Conscience, Kortrijk 1302, De Leeuw van Vlaenderen (1838), Aufklärung, Immanuel Kant, Diderot, D'Alembert, Voltaire, John Locke (1632-1704), 1776, Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, Montesqieu (1689-1755), Jean Jacques Rousseau, Franse Revolutie, Glorious Revolution, 1688, Charles Darwin (1809-1882), Robespierre, Karl Marx, René Descartes, Opération Lune, J.F. Kennedy, Werhner von Braun, Joeri Gagarin, Richard Nixon, Houston (Texas), Cape Canaveral (Florida), Mocumentaire, Stanley Kubrick, 21 juli 1969, Neil Armstrong, Apollo 11, Apolloprogramma, Operatie paperclip.

.

.

== B-Vragen ==

.

* S&amp;V.In de geschiedenis kunnen we verschillende denkrichtingen onderscheiden. Zo kunnen we het model van de &quot;eeuwige terugkeer&quot; tegenover het &quot;verlichtingsmodel&quot; plaatsen. Illustreer dit op het niveau van het denken over geschiedenis, het resultaat, het doel, de richting, de motor en de gevolgen van dit denken. Geef bij beide richtingen één of meerdere vertegenwoordigers.

.

* S&amp;V.&quot;De verlichting is geen soort filosofie, maar een 18de eeuws fenomeen, waarbij groepen intellectuelen gefascineerd worden door de ontdekkingen van de wetenschap en door de filosofische reflecties die hierover gemaakt worden in de vorige eeuw. Het is een nieuwe geest die door Europa waait. Men wordt er zich van bewust dat de denkwijzen van de 17de eeuw reeds heel wat realiseerden in de fysica. Nu de tijd gekomen is om...&quot; 1. Welke kenmerken kun je met betrekking tot de verlichting aangeven; 2. Wat zegt Kant over die verlichting; 3. Kun je ook een kritiek op dit vooruitgangsoptimisme formuleren?  

.

* S&amp;V.Leg uit en toon aan met voorbeelden: &quot;Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen op een bepaalde manier te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Objectiviteit is niet mogelijk.&quot;  

.

* Wat kun je vertellen over Karl Marx en het dialectisch principe?

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Milan Kundera, 2. Louis-Ferdinand Céline, 3. Anne Morelli, 4. Hendrik Conscience, 5. Immanuel Kant, 6. Christus.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Diderot en D'Alembert, 2. Charles Darwin, 3. J.F. Kennedy, 4. Orson Welles, 5. Copernicus, 6. Plato.

.

* S&amp;VPlaats in chronologisch volgorde en wat weet je over... 1. Karl Marx, 2. Apollo 11, 3. H.G. Wells schrijft The War of the Worlds, 4. Voltaire 5. Orson Welles maakt een radioprogramma met de naam War of the Worlds, 6. Franse Revolutie.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Apolloprogramma, 2. John Locke, 3. Neil Armstrong zet eerste stappen op de maan, 4. Robespierre, 5. Nietzsche, 6. Scheiding Oost- en West-Romeinse rijk.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 3. Glorious Revolution, 3. René Descartes overlijdt, 4. Opération Lune (mocumentaire), 5. Werhner von Braun, 6. Guldensporenslag.

.
 
* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Joeri Gagarin overlijdt, 2. Het Colosseum wordt gebouwd, 3. Richard Nixon wordt president, 4. Tweede Wereldoorlog, 5. Stanley Kubrick maakt zijn laatste film, 6. De eerste Kruistocht. 

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid? Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* S&amp;V.Leg uit, waarom is de Spoetnik 1, de eerste satelliet zo belangrijk. Situeer ze in de tijd. Betrek woorden zoals Koude oorlog, Gagarin, Expo '58, Kennedy en Space Race in je antwoord.

.

.

== C-Vragen ==

.

* S&amp;V.Kundera: &quot;De idee van de eeuwige terugkeer der dingen is raadselachtig en Nietzsche heeft er andere filosofen mee in verlegenheid gebracht: te denken dat alles zich eens zou herhalen zoals we het al beleefd hebben, en dat ook die herhaling eindeloos zou doorgaan.&quot; Wat wil deze &quot;dwaze&quot; mythe van de eeuwige terugkeer der dingen zeggen? Valt het je ook wel eens voor - hetgeen voor Kundera het geval is - dat je &quot;ontroering voelt bij het bekijken van foto's van Hitler?&quot; Wat is het gevolg dat Kundera uit een dergelijk merkwaardige ervaring trekt? Wat denk je daar zelf over?

.
 
* S&amp;V.L.F. Céline: &quot;De filosofen [...] zijn ermee begonnen het brave volk van alles wijs te maken...&quot; Waar heeft Céline het over in bovenstaande citaat, genomen uit Reis naar het einde van de nacht? Geef een persoonlijke kritiek.

.

* S&amp;V.De media gebruiken verschillende technieken om de kijker te doen geloven dat hun boodschap 'waar' is.  Welke technieken haal je uit deze film die het realiteitsgehalte van de boodschap verhogen?  En, waar gaan de filmmakers door het lint.  Of, met andere woorden, waar kan je in de film merken dat het hier om een 'vervalsing' van de realiteit gaat?

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid, waarom is betrouwbare info zo belangrijk en hoe kan je achterhalen of informatie betrouwbaar is?

.

* S&amp;V.Leg uit: De meesten beschouwen 'geschiedenis' als iets 'passief'. Geschiedenis was er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! 

.

* S&amp;V.Leg uit: De 'actieve constructie' van de geschiedenis is een vraag die op filosofisch vlak tot tien verschillende vragen leidt. Gebruik Hegel en de universiteit van Berlijn in je antwoord.

.

* S&amp;V.Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Waarom spreken we van peilen?

.

.


== D-Vragen ==

.

&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;360&quot;&gt;
Bestand:TheMatrixAnimated.gif
Down the Rabbit Hole.png
Milan Kundera redux.jpg
L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg
Gerrit Komrij (1981).jpg
Anne Morelli.jpg
Bestand:Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg
Descartes Discours de la Methode.jpg
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg
Jean Le Rond d'Alembert, by French school.jpg
Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg
Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg
John Locke.jpg
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
Montesquieu 1.png
Immanuel Kant (painted portrait).jpg
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg
Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg
Social contract rousseau page.jpg
EmileTitle.jpeg
Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg
James Watt by Henry Howard.jpg
François Quesnay.jpg
Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif
AdamSmith.jpg
Louis XIV of France.jpg
Koning Louis XV; Hyacinthe Rigaud.jpg
Ludvig XVI av Frankrike porträtterad av AF Callet.jpg
Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg
Women's March on Versailles01.jpg
Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg
LouisXVIExecutionBig.jpg
Jacques-Louis David - Marie Antoinette on the Way to the Guillotine.jpg
Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg
Robespierre.jpg
Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png
Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg
Bestand:David Van Reybrouck.jpg
Bestand:Jose Ortega y Gasset.jpg
Karl Marx 001.jpg
Kortrijk-Groeningemonument.jpg
Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png
Bestand:Honoré de Balzac (1842) Detail.jpg
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG
Battle of Courtrai2.jpg
Nicaise de Keyser04.jpg
Guido Gezelle.jpg
Hendrik Conscience.jpg
Leeuwvanvlaenderen.gif
Groeningepoort.jpg
Kortrijk Groeningeabdij museum.JPG
Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg
Bestand:Deep throat PD poster (restored).png
Bestand:Van Olden Barneveldt Verhoeven 1619.gif
Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg
Bestand:Pinocchio 1940.jpg
Orson Welles 1937.jpg
A11v 1092338.ogg
Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg
Aldrin Apollo 11.jpg
Ap11-s69-31740.jpg
Kennedy vonbraun 19may63 02.jpg
Dornberger-Axster-von Braun (jha).jpg
V1 Soest.JPG
V-2-Nederlands.jpg
First photo from space.jpg
Project Paperclip Team at Fort Bliss.jpg
Bestand:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''BIBLIOGRAFISCHE NOTEN''' =</text>
      <sha1>575doogpra473twv6lzzubctn40k5mw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429751</id>
      <parentid>429750</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T10:40:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* Schema */</comment>
      <origin>429751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108001" sha1="by53qwha075cfv4dcn99pgrg1ajf916" xml:space="preserve">[[Bestand:TheMatrixAnimated.gif|thumb|550px]]

&lt;big&gt;'''HOOFDSTUK 1. HISTORISCHE MODELLEN, BESEF EN DENKRICHTINGEN''' &lt;/big&gt;
;&lt;big&gt;WAT IS GESCHIEDENIS EIGENLIJK?&lt;/big&gt;

.

[[File:Down_the_Rabbit_Hole.png|thumb|550px|♣ '''TUINTIP'''  Down the rabbit-hole?  Op een zomerdag luistert Alice Liddell aan de oever van een meer naar haar oudere zus die een saai boek voorleest. Alices verveling verdwijnt als er een pratend konijn passeert. Het is gehaast en houdt de tijd op zijn horloge (de geschiedenis?) in de gaten en springt in een hol. Alice volgt en valt de dieperik in. Een deurtje verbergt een prachttuin, een flesje met het opschrift &quot;drink mij&quot; maakt haar klein genoeg om de deur door te kunnen. Spring in het gat en deze geschiedenistuin en laat je verwonderen zoals Alice. The Matrix kaapte als film het idee van Alice en stelt de vraag of de wereld een illusie is? Plato deed iets vergelijkbaars met de allegorie van de grot. De Matrix visualiseert René Descartes' stelling: 'Ik denk, dus ik ben' en is mee geïnspireerd door de cyberpunk van William Gibson.]]

[[Bestand:Hoe ontdek je nepnieuws (How To Spot Fake News).jpg|thumb|550px|Infographic ''Hoe ontdek je nepnieuws'', uitgegeven door de International Federation of Library Associations and Institutions.]]

{{Citaat|'''Veel vitale cycli van ons lichaam kennen een periodiek verloop: de hartslag, de ademhaling, de afwisseling tussen slapen en waken. Contoleren of ze regelmatig zijn vindt bijna altijd onbewust plaats, maar zelfs de geringste verstoring is voldoende om plotseling de alarmbellen te doen rinkelen. (...) In tegenstelling tot de traditionele zintuigen, hebben wij geen orgaan voor tijdszin.'''|Guido Tonelli}}

.

{{Citaat|'''Niet lachen, noch huilen, maar begrijpen.'''|Ludo De Witte}}

.

{{Citaat|'''De geschiedschrijver is een wandelend anachronisme, een ontheemd persoon, die de technieken van vandaag gebruikt om te proberen dingen te weten over gisteren die gisteren zelf niet eens wist. Hij moet waarachtigheid nastreven, hij dient te luisteren naar de woorden die het verleden spreekt, maar hij moet communiceren in een taal die het heden begrijpt.'''|Hilary Mantel}}

.

{{Citaat|'''Wie wetenschap onderwijst moet ophouden met leerlingen de pap in de mond te geven en hen de mogelijkheid bieden 'het pure plezier van begrip te ontdekken.' Wie cursussen eenvoudigweg doceert, laat de studenten zitten met 'onderontwikkelde intellectuele vaardigheden en weinig besef van de invloed die wetenschap op hun leven heeft'.'''|Amerikaanse Vereniging voor de Vooruitgang van Wetenschap, de uitgever van Science}}
 
.

{{Citaat|'''De vraag is of u dat kunt, woorden zoveel verschillende betekenissen geven.'''|Alice in Wonderland}}

.

{{Citaat|'''De vraag is wie de baas is - punt uit'''|Wiggel Waggel}}

.

{{Citaat|'''Deze tijd vraagt om optimisme. Pessimisme bewaren we voor slechtere tijden.'''|Jean-Claude Servais&lt;ref&gt;Geciteerd in: NAOMI KLEIN, (vertaald door Jan Willem Reitsma en Pon Ruiter). ''Nee is niet genoeg.'' De Geus, Amsterdam, 2017, p. 275.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Wetenschap is niet hapklaar en eenduidig. In de coronacrisis zag je vaak twee kampen tegenover elkaar staan die elk het eigen gelijk claimden op basis van één of andere studie. Dat is ook des mensen. We denken allemaal dat we heel kritisch onze standpunten innemen, maar dat is natuurlijk niet zo. We zijn kuddebeesten. Vaak nemen we een standpunt in omdat dat het standpunt is van de groep waar we toe behoren. En dan gaan we achteraf feiten zoeken die die intuïtie bevestigen. Er is zo'n mooi beeld - ik weet niet meer van wie het komt - dat we de feiten gebruiken zoals een dronkaard een lantaarnpaal gebruikt: niet om ons te verlichten, maar als steunpilaar. Ons brein is helemaal niet zo rationeel als we denken. (...) Wie gelooft dat wetenschappers deel van een corrupte elite uitmaken, heeft daar natuurlijk weinig aan. Daar begint het dus mee. Als je zegt aan kritisch denken te doen, maar de wetenschap niet vertrouwt... Tja, dan kun je dus niet kritisch denken. Het paradoxale is net dat die mensen van zichzelf denken dat ze zéér kritisch zijn, en dat de anderen als schapen met de kudde meelopen. Kritisch zijn betekent niet alleen dat je moet durven te denken, maar ook dat je moet durven te vertrouwen - in de wetenschap meer bepaald. Ook wetenschappers kunnen er wel eens naast zitten, maar gemiddeld genomen zijn zij veel betrouwbaardere bronnen dan de algoritmes van You Tube.'''|Patrick Loobuyck&lt;ref&gt;PATRICK LOOBUYCK. In: ''De Morgen.'' Vrij zijn is niet: doen wat je wilt. 20 augustus 2021.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Zelfcensuur, aldus, George Orwell, heeft twee nefaste gevolgen. Ze heeft een kwantitatief effect: als voldoende mensen zichzelf censureren, kom je in een samenleving waar politieke censuur regeert. Daar heb je geen bestraffende overheid voor nodig. Mensen staan zelf op de rem, omdat ze sociale uitsluiting (of erger) vrezen. Zelfcensuur heeft een kwalitatief effect: als je je ideeën voor anderen moet verzwijgen, begin je tegen jezelf te liegen. Dat is wat zijn romanfiguren overkomt: ze zijn het contact met het eigen denken kwijt. Daarom is vrijheid van spreken belangrijk: ze bevat de vrijheid om te denken.'''|Tinneke Beeckman}}

.

{{Citaat|'''Als je geen perverse of persoonlijke agenda hebt, begint alles met research. Je stelt je de vraag naar wat zich heeft afgespeeld en waarom het zo liep.'''|Mike Leigh}}

.

{{Citaat|'''Historici hebben een maatschappelijke rol te vervullen. We moeten ons dus niet opsluiten in onze ivoren toren. [...] In het verleden hebben we te veel gedacht dat we documentaires, tentoonstellingen en computerspelletjes moesten maken. We moeten nu weer kiezen voor fundamenteel historisch onderzoek, dat teruggaat naar de bron. Dat is onze corebusiness; wetenschappelijk onderzoek, op basis van onze eigen onderzoeksagenda, tegen de stroom in van de politiek corecte moraliserende boodschap. Zonder onderzoek geen debat en zonder debat geen herinnering. Je kunt de stappen daarin niet overslaan, anders eindig je met lege herdenkingen.'''|Nico Wouters&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. '''Historici moeten hun eigen agenda heroveren.''' In: ''De Standaard'', 11.05.2019, p. 40 &amp; 41.&lt;/ref&gt;}}

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.youtube.com/watch?v=MrmGliMP0bc LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE GESCHIEDENIS ALS ACTIVE CONSTRUCTIE, OBJECTIVITEIT EN VERVALSINGEN].'''

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/evoluties-in-het-welzijns-en-veiligheidsdenken de PowerPoint die bij deze lessen hoort].'''

.

.

= '''DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN''' =

.

== ''De eeuwige terugkeer der dingen'' van Milan Kundera ==

&lt;small&gt;(Eigen bewerking)&lt;/small&gt;

[[File:Milan Kundera redux.jpg|thumb|550px|Milan Kundera (1929-2023) is een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met filosofische thema's. Een van zijn bekendste werken is ''De ondraaglijke lichtheid van het bestaan''. Philip Kaufman verfilmde het onder de titel ''The Unbearable Lightness of Being''.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=AniUgwUn6oo ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN HET BESTAAN'', 5 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;De eeuwige terugkeer der dingen is een raadsel en Nietzsche
bracht er andere filosofen mee in verlegenheid: de gedachte dat alles zich eens
herhaalt zoals we het reeds beleefden, en dat die herhaling eindeloos
zou zijn! Wat is de betekenis van deze dwaze mythe?
De mythe negeert dat een voor altijd verdwenen, nooit meer 
terugkerend leven op een schaduw lijkt, gewichtloos is,
bij voorbaat dood is, en al was het huiveringwekkend, prachtig of verheven, de
huiver; de pracht of die verhevenheid zijn van geen betekenis. We hoeven ze
niet voor kennisgeving aan te nemen, evenmin als een oorlog tussen twee
Afrikaanse staten in de veertiende eeuw, die het gezicht van de wereld niet had
veranderd, ondanks het in onbeschrijflijk lijden creperen van
driehonderdduizend negers.
Verandert er dan iets aan die oorlog van twee Afrikaanse staten in de veertiende
eeuw wanneer die zich ontelbaar herhaalt in de eeuwige terugkeer?
Er verandert wel iets; de oorlog wordt een omhoog stekend blok dat blijft, en de
stupiditeit ervan zou onherstelbaar zijn.
Als de Franse Revolutie zich eeuwig zou herhalen, zou de Franse
geschiedschrijving minder trots zijn op Robespierre. Maar omdat ze spreekt
over iets dat nooit meer terugkomt, zijn de bloedige jaren veranderd in louter
woorden, theorieën en discussies, ze zijn lichter geworden dan veren, ze jagen
geen schrik aan. Er is een eindeloos verschil tussen de Robespierre die slechts
één maal in de geschiedenis voorkomt en een Robespierre die eeuwig terug zou
keren om de koppen van de Fransen te laten rollen.
Laten we zeggen dat de gedachte van de eeuwige terugkeer een zeker
perspectief betekent waarin de dingen zich anders vertonen dan we die kennen:
ze vertonen zich zonder de verzachtende omstandigheid van hun voorbijgaande
aard. Deze verzachtende omstandigheid weerhoudt ons namelijk een oordeel uit
te spreken. Hoe kun je iets dat voorbijgaat veroordelen? Het avondrood van de
ondergang kleurt alles met de bekoring van de nostalgie; ook de guillotine.
Onlangs heb ik mezelf betrapt op een ongelooflijk gevoel: ik bladerde in een
boek over Hitler en voelde bij enkele foto's ontroering. Ze herinnerden me aan
mijn kinderjaren; die vielen in de oorlog; sommige leden van mijn familie
kwamen om in Hitlers concentratiekampen; maar wat was hun dood tegenover
het feit dat de foto's van Hitler me herinnerden aan de voorbije tijd van mijn
leven, een tijd die niet meer terugkeert?
Deze verzoening met Hitler verraadt de diepe morele perversiteit, verbonden
met een wereld die in wezen gebaseerd is op het niet bestaan van de terugkeer,
want in die wereld is alles bij voorbaat vergeven en dus ook alles cynisch
toegestaan.
Zou elke seconde van ons leven zich oneindig herhalen, dan zijn we
vastgenageld aan de eeuwigheid zoals Jezus Christus aan het kruis. Dat is een
verschrikkelijk vooruitzicht. In de wereld van de eeuwige terugkeer rust op
elke handeling het gewicht van een ondraaglijke verantwoordelijkheid. Daarom
noemde Nietzsche de idee van de eeuwige terugkeer de zwaarste last (das
schwerste Gewicht).&lt;/small&gt;|Milan Kundera}}

.

.

== ''Reis naar het einde van de nacht'' van Louis-Ferdinand Céline&lt;ref&gt;LOUIS FERDINAND CELINE, vertaald door E.Y. Kummer. ''Reis naar het einde van de nacht.'' Van Oorschot, 2016 (naar de uitgave van 1932), p. 74-77.&lt;/ref&gt; ==

[[File:L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg|thumb|550px|Louis-Ferdinand Céline (1894-1961) is samen met Marcel Proust één van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken publiceert.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=4OC6LKybZs8 ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''REIS NAAR HET EINDE VAN DE NACHT'', 6 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;Och  man! Ik verzeker je dat deze wereld
er uitsluitend op uit is om iedereen te verneuken! 
Jij bent jong. Ik hoop dat deze paar
minuten vol wijsheid je jaren zullen bijblijven! Luister goed
naar me, kerel; als ze 't hebben over: 'Het medelijden met het
lot, met de omstandigheden van de arme mieter...', laten dan
deze woorden, die in vurige letters boven alle moordende
schijnheiligheid van onze maatschappij schitteren, een uiterst
belangrijk teken aan de wand voor je zijn, waar je niet meer zo
maar aan voorbij mag gaan zonder het belang ervan in te zien.
Hoor, ik zeg jullie, arme donders, altijd de lul in 't leven, geslagen, uitgeperst,
eeuwig en altijd zwetend, ik waarschuw jullie dat als de groten van deze aarde
interesse voor jullie beginnen te krijgen, dan is 't omdat ze op het slagveld
gehakt van jullie willen maken... Dat is het teken... 't Kan niet missen... 't Begint
met liefde voor het volk. Lodewijk XIV die trok zich tenminste geen zak van
het brave volk aan, vergeet dat niet. Lodewijk XV ook niet. Hij veegde er z'n
gat mee af. Natuurlijk was het leven in die tijd niet prettig, het leven van de
arme sloeber is nooit prettig geweest, maar ze werden niet zo hardnekkig en
verbeten om zeep geholpen als nu door onze tirannen. De kleine man, zeg ik je,
wordt alleen met rust gelaten als hij wordt veracht door de groten,
die uitsluitend uit eigenbelang of sadisme aan het volk kunnen denken... De filosofen
mag ik je daar nog op attent maken nu we 't er toch over hebben, diè zijn ermee
begonnen het brave volk van alles wijs te maken... Het volk dat alleen zijn
catechismus kende! Ze zouden 't wel opvoeden, beweerden ze... Nou! Ze
hadden heel wat waarheden te onthullen! Prachtige! Frisse! Schitterende! Je
duizelde ervan! Zo is 't! begon het brave volk te zeggen, zo is 't precies! Zo is 't
helemaal! Daar gaan we allemaal voor sterven! 't Volk wil alleen maar sterven!
Zo zijn de mensen nu eenmaal. 'Leve Diderot!' hebben ze gebruld en toen
'Bravo Voltaire!'. Dat zijn nog 's filosofen! En ook nog leve Carnot, die zo mooi
overwinningen in elkaar kon knutselen! En leve iedereen! Dat zijn tenminste
knapen die 't brave volk niet in onwetendheid en bijgeloof laten verrekken! Zij
wijzen 't de weg naar de vrijheid! Ze maken 't zelfstandig! En ze hebben niet
stilgezeten! Iedereen moet eerst de krant kunnen lezen! Dat is onze redding!
Godverdomme! En snel! Geen analfabeten meer! Die kunnen we niet meer
gebruiken! Alleen maar burgersoldaten! Die stemmen! Die lezen! En die
vechten! En die marcheren! En kushandjes werpen! In dat tempo werd 't brave
volk gauw goed rijp. Het enthousiasme over 't afwerpen van 't juk moet toch
ergens goed voor zijn, waar of niet? Danton stond niet voor Jan Lul zo mooi te
praten. Met wat gebrul, dat zo raak was dat je 't nu nog hoort, had hij in een
handomdraai 't brave volk gemobiliseerd! En dat betekende 't eerste vertrek van
de eerste bataljons geëmancipeerde bezetenen! De eerste stemmende en
vlagdronken klootzakken die Dumouriez met zich meevoerde om zich te laten
doorzeven in Vlaanderen! Dumouriez zelf, die te laat aan dit ongekend nieuw
idealistische spelletje had deelgenomen, had achteraf toch maar liever poen, hij
deserteerde. 't Was onze laatste huurling... Soldaatje spelen voor niets, dat was
wat nieuws... Zo nieuw dat Goethe, al was hij dan Goethe, z'n ogen uitwreef
toen hij in Valmy kwam. Bij het zien van die haveloze vurige cohorten die zich
spontaan kwamen laten afslachten door de koning van Pruisen voor de
verdediging van de gloednieuwe vaderlandslievende fictie, kreeg Goethe het
gevoel dat hij nog heel wat te leren had. 'Van nu af aan, galmde hij schitterend,
helemaal in overeenstemming met z'n talent, begint een nieuw tijdperk!' En
hoe! Daar het systeem uitstekend werkte, ging men daarna helden in serie
afleveren, die hoe langer hoe minder kostten omdat het systeem steeds beter
werd. Iedereen heeft zich er wel bij bevonden. Bismarck, de beide Napoleons,
Barrès wolk, door de Hervorming al aan flarden gerukt en al lang gecondenseerd tot
episcopale spaarpotten. Vroeger was het mode, als je fanatiek was, te roepen:
'Leve Jezus! Op de brandstapel met de ketters!' Maar ja, er waren niet zoveel
ketters en 't waren vrijwilligers... Terwijl we nu zo ver zijn dat onafzienbare
horden zich geroepen voelen om mee te doen als er geschreeuwd wordt: 'Aan de
galg met alle lammelingen! Met alle slappe tinussen! Met de onnozele lezers!
Met miljoenen tegelijk, hoofden rechts!' De kerels die niemand aan flarden
wilden schieten, niemand om zeep willen helpen, die stinkende pacifisten, die
moeten we in hun kladden grijpen en vierendelen! We zullen ze duizend gore
doden laten sterven! En om ze manieren bij te brengen halen we eerst hun
darmen uit hun lijf, hun ogen uit hun kassen en de jaren uit hun stinkend
kwijlerig leven! Kreperen moeten ze bij legioenen en nog eens bij legioenen, in
de pan gehakt worden, leegbloeden, stikken in gifgassen, en dat alles om het
vaderland dierbaarder, vrolijker en lieflijker te maken! En als er nog tuig bij is
dat deze sublieme dingen niet wil begrijpen, moeten ze zich maar onmiddellijk
laten begraven met de anderen, nee, toch maar niet samen met ze, maar
helemaal aan het eind van het kerkhof, onder een onterend grafschrift voor
lafaards zonder idealen, want deze schoften hebben hun grandioos recht
verloren op een stukje schaduw van het monument dat bij aanbesteding door de
gemeente op het middenpad is opgericht voor de fatsoenlijke doden, en ook
hebben ze het recht verloren iets op te vangen van de echo van de minister, die
zondag weer bij de prefect komt pissen om na het middageten bewogen z'n
smoel open te doen boven de graven...&lt;/small&gt;|Louis-Ferdinand Céline}}

.

.

== ''Inhaaloefening'' door Gerrit Komrij ==


[[File:Gerrit_Komrij_(1981).jpg|thumb|right|550px|Gerrit Komrij (1944–2012) was een homo-dichter, schrijver, vertaler, criticus, polemist en toneelschrijver uit Nederland met een voorkeur voor Portugal. Hij was van 2000 tot 2004 de Dichter des Vaderlands. Hij stond bekend om zijn virtuoze en kleurrijke taalgebruik en was een gevreesd polemist.]]

[[File:Anne Morelli.jpg|thumb|right|550px|[[Anne Morelli]] (1948) is doctor in de geschiedenis en doceert aan de ULB en interesseert zich in de Italiaanse [[immigratie]].]]


{{Citaat|&lt;small&gt;We zijn genoeg vernederd en bespot

Door halfgeleerden met hun boekenwijsheid

En met hun regelrechte lijn naar God,

Terwijl ze ons verwezen naar de ijstijd.  


We zijn genoeg voor achterlijk versleten.  

Kom vriend, de revolutie start vandaag.  

We zijn met attributen ruim bemeten.  

Dood Galilei met een motorzaag,


Trakteer Voltaire op elektroshocks,

Erasmus op een overdosis speed.  

Maak Bacon, Nietzsche, Swift weer orthodox

Door laster, centrifuge, turboprop,

En wat de Heer betreft: kruisig hem niet,

Maar plak een gele sticker op zijn kop.&lt;/small&gt;|Gerrit Komrij}}

.

[https://www.youtube.com/watch?v=VL0CZEiEz9g&amp;t=3s '''♠ BEKIJK HIER EEN PROFETISCHE Gerrit Komrij.'''] 

.

= '''WAT IS GESCHIEDENIS?''' =

[[Bestand:Berlin_Universität_um_1900.jpg|thumb|550px|De Universiteit van Berlijn (foto uit 1900) was de eerste universiteit die - met Hegel - de geschiedfilosofie in haar aanbod opnam. Geschiedfilosofie houdt zich bezig de betekenis van de geschiedenis, analyseert de geschiedschrijving en speculeert over mogelijke teleologische principes zoals: is er een ontwerp, een doel, een richting? Ironisch genoeg vond hier in 1933 de boekenverbranding plaats, tot groot, ironisch ongenoegen van Bertolt Brecht die zijn werk niet op de lijst der afvalligen zag staan. Een Duist bibliothecaris legde in de jaren voorafgaand aan 1933 een lijst aan met boeken die het Nazi-regime niet ondersteunden, het gaat om auteurs die tegenwoordig elke cursus op de hogeschool of de universiteit sieren: Karl Marx, Frederich Nietsche, Sigmund Freud... De universiteitsgebouwen worden compleet verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog, de geallieerde bombardementen laten niets overeind. Tegenwoordig lijkt het plein weer op het oude, althans wat de fascade betreft. Het parkje is nu een plein met een ondergrondse, lege boekenkast.]]

[[Bestand:Hegel_portrait_by_Schlesinger_1831.jpg|thumb|550px|Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) doceert filosofische colleges over geschiedenis aan de Universiteit van Berlijn. Die monden uit in het postuum gepubliceerde ''Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte''. Hij beschouwt de wereldgeschiedenis als een rationeel, op vooruitgang gericht proces, geleid door de 'Wereldgeest'. Tijdens zijn professoraat in Berlijn reviseert hij de tekst zonder ophouden. De publicatie verschijnt in 1837, zes jaar na zijn dood.]]

.

Wat is veiligheids- en welzijnsgeschiedenis? Die vraag is niet makkelijk. Niet toevallig heeft geschiedenis twee betekenissen. 'Het is zowel een wetenschappelijke discipline als het onderzoeksobject van die discipline.'&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Het had gekund (maar misschien ook niet).'' In: ''De Standaard'', 21.09.2015, p. D10.&lt;/ref&gt; Met andere woorden: de geschiedenis schrijft geschiedenis over de evolutie van de wereld en over zichzelf: over de discipline, over de historicus en zijn voorkeuren en over haar eindeloze beperkingen om tot definitieve inzichten te komen. Wat is geschiedenis, is het best te beantwoorden door de geschiedenis te bekijken als een ‘actieve constructie’. '''Actief''' wil zeggen: hier deed iemand zijn best voor, zijn ''leen'' achter gelegd, gewerkt. '''Constructie''' wil zeggen: iets is gemaakt. Een architect bouwt een bouwwerk, een historicus schrijft een verhaal,  een narratieve constructie die soms meer op kunst lijkt dan op wetenschap. In het beste geval op basis van feiten, in het slechtste geval op basis van verzinsels of hallucinaties. Etymologisch gaat het woord terug op 'historie', afkomstig van het Griekse ιστορία en herkenbaar in het Engelse history/story. Geschiedenis en verhaal zijn een dansend duo.

.

Schoolbank-kinderen en veel mensen beschouwen 'de geschiedenis' als iets 'passief'. Ze slaan aan het blokken nadat een juf, een meester of een deskundige in hun klasje over het verleden kwam vertellen. Voeling is er weinig. Omdat die leerkracht of die pastoor het hen inlepelde als een 'objectieve realiteit', namen ze het voor waar aan. Geschiedenis is er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! Wat hier problematisch aan is, is het feit dat de woorden ''actief'' en ''passief'' diametraal tegenover elkaar staan net zoals de begrippen objectief en subjectief. De 'actieve constructie' is een vraag die op filosofisch vlak tot tien vragen leidt:

.

'''1.''' Wanneer begint de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.
 
'''2.''' Wie maakt de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.

'''3.''' Waarom bestaat/maakt hij of zij geschiedenis? Met andere woorden: wat is de reden waarom we over iets spreken? Wat is de reden waarom we onze lessen vullen met bepaalde inhouden? Wat is de reden waarom boekhandels elk jaar weer duizenden boeken verkopen?

.

'''4.''' Hoe maakt ''men'' de geschiedenis van het veiligheids- en welzijnsdenken? Wat doet een historicus in het archief? Hoeveel begrijpt hij werkelijk van het Middelnederlandse handschrift dat voor hem ligt? Hoe interpreteert de historicus de dementerende dame die hij 's morgens telkens weer gaat interviewen? 

.

'''5.''' Wat is het doel van het historisch proces? Of, anders gezegd: wat wil men/ik/deze groep bereiken?

.

'''6.''' Welke richting kunnen we ontwarren in de loop van de geschiedenis en de veiligheid en het welzijn? Ofwel: gaat het vooruit of achteruit? Is de klim moeilijk of glijden we van een leien dak?

.

'''7.''' Wat is de motor van de geschiedenis? Of: welke drijfveren zorgen voor verandering? Is het de economie? De politiek? De klimaat wijziging? De...

.

'''8.''' Is er hier sprake van een betrouwbare geschiedenis of gaat het om fake news? Of, met andere woorden: zien wij de wereld zoals hij is of werken er allerlei filters op ons in?

.

'''9.''' Is geschiedenis een wetenschap of is geschiedenis propaganda, indoctrinatie of brainwashing, is geschiedenis objectief, zoals dat de andere wetenschappen dat beweren? En wat is dat dan, objectiviteit?

.

'''10.''' Kon de geschiedenis anders lopen? Stel dat Hitler sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog. Of, stel dat hij op 8 oktober 1908 slaagde voor zijn ingangsexamen aan de kunstacademie in Wenen, zoals Eric-Emmanuel Schmitt uitwerkt in zijn roman ''La part de l'autre'' uit 2001. Wie zal het zeggen?

.

.

== Tijdsgeest ==

[[Afbeelding:Glass-of-water.jpg|thumb|550px|Half vol of half leeg? Optimisme of pessimisme?]]

[[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|thumb|550px|Frans Hals (1582-1666) schildert René Descartes (1596-1650).]]

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Renaissance|1450 -&gt;&gt; Humanisme|1500 -&gt;&gt; Verlichting |1650 -&gt;&gt; Glorious Revolution|1688 -&gt;&gt; Franse Revolutie|1789 -&gt;&gt; Take off Industriële Revolutie|1800 -&gt;&gt; Belgische Revolutie|1830 -&gt;&gt; Liberalisme|1830 -&gt;&gt; Socialisme|1848 -&gt;&gt; Rerum Novarum|1891 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Fin de siècle|1890 -&gt;&gt; Eerste Wereldoorlog|1914  -&gt;&gt; 11 november 1918|1918 -&gt;&gt; Beurskrach|1929 -&gt;&gt; Machtergreifung|1933  -&gt;&gt; Verdrag van München|1938  -&gt;&gt; Tweede Wereldoorlog|1940-1945 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; 1950|Zilveren jaren '50  -&gt;&gt; 1960|Gouden jaren '60 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Oliecrisis|1972 -&gt;&gt; Aids|1979 -&gt;&gt; Kernramp Tsjernobyl|1986 -&gt;&gt; Herald of Free Enterprise|1987 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Val Berlijnse Muur|1989  -&gt;&gt; Het einde van de geschiedenis en de laatste mens|1992 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Nine eleven|2001 -&gt;&gt;  Klimaatvluchtelingen|2014 -&gt;&gt; Klimaatmarsen|2019 -&gt;&gt; Coronacrisis |2020-2023 -&gt;&gt; Russische inval Oekraïne|2022 -&gt;&gt; Oorlog Israël / Hamas|2023 &gt;&gt;&gt; '''

.

.

== Waar halen optimisten hun mosterd? ==

.

'''1754''': Met de ontdekkingsreizen en de daarmee gepaard gaande veroveringen in Amerika, China of Perzië duiken in Europa steeds meer verhalen op van kolonisten die inheemse volken, hun gebruiken en hun politieke organisatie beschrijven. Voltaire en John Locke lezen de bestseller van pater Gabriel Sagart die bij het Wendatvolk verbleef, Jean Jacques Rousseau was vertrouwd met missie- en reisverslagen uit de Grote Meren en indiaanse bronnen en Gottfried Wilhelm Leibniz zocht inspiratie in China.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 38-51.&lt;/ref&gt; René Descartes leert filosoferen door de Mexicaan Antonio Rubio (1548-1615) en ontdekt bij de antikoloniale Quechua-schrijver Felipe Guaman Poma de Ayala (ca. 1535-1616) het 'ego cogito'. Het cartesiaanse denken brengt een paradigmawissel op diverse vlakken. 1. Een binair denken in of-of relaties komt in de plaats van een en-en alternatief denken. Dit dualisme onderscheidt mens en natuur, lichaam (res extensa) en geest (res cogitans) als afzonderlijke werkelijkheden. 2. Er komt de voorkeur om denken over de zaken in plaats van over de verhoudingen ertussen. 3. De wetenschap gaat de natuur domineren. De natuur is niet langer een levend, bezield geheel, maar een machine die volgens wetmatigheden functioneert. Natuurverschijnselen zijn te verklaren door observatie, meting en wiskunde. 4. De Westerling reconstrueert de wereld en brengt ze onder zijn controle, alsof hij god is. Daartoe neemt hij 'afstand' van de dingen met het perspectief, de kaart, de globe, de microscoop of de telescoop. De afstand stelt hem in staat om te klasseren, te meten, te catalogiseren en te veroveren.&lt;ref&gt;RAJ PATEL &amp; JASON W. MOORE, vertaald door Huub Stegeman. ''Een geschiedenis van de wereld in zeven goedkope zaken. Een gids voor kapitalisme, natuur en de toekomst van de planeet,'' Boom, Amsterdam, 2019, p. 65-68.&lt;/ref&gt; Dit soort kennismakingen tonen dat de samenleving niet ‘ongelijk’ hoeft te zijn en begrippen zoals vrijheid en gelijkheid, de natuurtoestand en het natuurrecht sijpelen het oude continent binnen. De normen van het absolutisme en de gedragsregels in Versailles installeerden in het zeventiende en achttiende-eeuwse Frankrijk een pikordecultuur die elk aspect van het dagelijkse leven domineert met onder- en bovenschikkingsrituelen. Het ontgaat de filosofen niet dat deze maatschappij anders in te richten is en om dit te onderzoeken schrijft de Académie des Sciences, Art et Belles-Lettres van Dijon een prijsvraag uit die het beste essay zoekt dat ‘de oorsprong van de ongelijkheid’ beschrijft en de vraag beantwoordt of het natuurrecht dit al dan niet rechtvaardigt. 

.
 
'''1755''': Jean Jacques Rousseau wint de wedstrijd en publiceert zijn ‘Vertoog over de ongelijkheid’ waarin hij poneert dat de jager-verzamelaar egalitair en in kinderlijke onschuld leven. De landbouwrevolutie, de verstedelijking en de staat beëindigden deze beschaafde oertoestand en bracht de mens behalve literatuur, filosofie en wetenschap ook de bureaucratie, staande legers, het patriarchaat en massamoord. In tegenstelling tot de visie van Thomas Hobbes ontwikkelt de maatschappij zich van goed naar slecht. Rousseau’s idealisme of optimisme geniet de voorkeur van het linkse politieke kamp en is in te vullen door een terugkeer naar de natuurtoestand. De hypothese van Rousseau is op niets gestoeld, hij was niet in staat om het verleden van 10.000 vroeger te onderzoeken. Nomadische groepen zijn niet per definitie egalitair, landbouwsamenlevingen hoeven zich niet per definitie te kenmerken door hiërarchie en privébezit en de eerste steden kenden weinig klassentegenstellingen, autoritaire heersers of krijgers. Toch duikt de hypothese vaak in de literatuur op.

.

Het optimisme wortelt in de idee dat de maatschappij maakbaar is. Die maakbaarheidsidee gaat terug op de Renaissance, de Verlichting en de Industriële negentiende eeuw. De Verlichting is mogelijk de belangrijkste van het trio: ze gaat een stap verder dan het magische, het symbolische en het occulte denken dat de Renaissance en het Humanisme genegen zijn. In de Verlichting ontspruit de kiem van de Industriële Revolutie. De Verlichting was niet zomaar 'filosofietje'. Het is een denken dat de totale samenleving wil veranderen en vertrekt vanuit de idee dat mensen elkaar 'aansteken'. De verlichtingsfilosofen geloven dat hun ideeën anderen 'verlichten'. Kennis komt iedereen ten goede. René Descartes hecht belang aan techniek en zou zich in onze eeuw, de 21ste, thuis voelen. Zijn ''Discours de la methode uit 1637 ligt aan de basis van de ''Encyclopédie die een eeuw later, in 1751 verschijnt. Beide werken focussen op arbeid en werktuigen, ambachtslui en werkplekken. Diderot schetst gereedschap en machines en breekt het eeuwenoude kennismonopolie van de ambachten. In de jaren zestig en zeventig van de eeuw ontwikkelt James Watt ‘zijn’ stoommachine en twee decennia later, in 1791, stimuleren het decreet d'Allarde en de Wet le Chapelier (genoemd naar de Bretoense en Jakobijnse advocaat Isaac Le Chapelier) de ondernemingsvrijheid. Het beginsel is nobel: 'Iedereen is vrij om de handel, het beroep, de kunst of het ambacht uit te oefenen dat hem goed dunkt.' Tegelijk schaffen deze verordeningen de ambachten met hun kennisoverdracht van vader op zoon af. Arbeidsstructuren zoals coalities, corporaties, ambachten en gilden die eeuwen de toegang tot een beroep belemmerden, verdwijnen. Tegelijk verdwijnt de sociale bescherming. Vakbonden en staken komen in het strafwetboek. Deze wet, de encyclopedie en de stoommachine begeleiden de rouwstoet van de ambachtslui naar het kerkhof en verwelkomen de fabriek en de machine. België schaft de Wet Le Chapelier af op 25 mei 1867. Tot die dag 'camoufleren' arbeidersorganisaties en vakbonden zich als ziekenfondsen, spaarkassen in herbergen of ‘onschuldige’ verenigingen. 
 
Tijdens de zeventiende en de achttiende eeuw groeit het idee van de wetmatigheden in de natuur én in de samenleving. De gedachte dat het menselijk gedrag te berekenen - mechanisch - is kan de wereld verbeteren. De theïstische, de bovennatuurlijke, middeleeuwse God die willekeurig ingrijpt - om te belonen en te bestraffen - ruimt plaats voor de deïstische God. Deze God is de schepper van alles, een mekanieker die zijn schepping zo inricht, dat ze zonder zijn bemoeienis draait. De ultieme metafoor omschrijft God als klokkenbouwer. Dit denken manifesteert zich in het vroeg liberaal economisch denken. In Frankrijk komt dit tot uiting in de fysiocratie van François Quesnay (1694-1774). Grondbezit en berekend individualisme liggen er aan de basis van rijkdom, succes en bestaansmiddelen. In Engeland leidt het tot de klassieke economie van Adam Smith die het onberekenbare natuurrecht en de goddelijke ordening (de onzichtbare hand) centraal stelt: arbeid als successleutel. Zo zijn beide economische systemen een reactie op het zero-sum game (wat de ene partij wint, verliest de andere), van het mercantilisme dat van de 16e tot 18e eeuw dominant was en welvaart haalt uit het edelmetaal, geroofd in de nieuwe wereld. Weinig van de onderstaande verlichtingsfilosofen maken de Franse Revolutie mee (op de drie laatste na).
 
.
 

'''♥ [https://www.youtube.com/watch?v=wQcEjBPYXi8 LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE VERLICHTING (28 min.).]'''

 
 .
 
 '''1.''' René Descartes (1596-1650) en het rationalisme, logica en onderzoek in tegenstelling tot het elitaire (enkel de elite is in staat om te leren), het esoterisme, de alchemie, het symbolische en het magisch denken. '''[https://www.youtube.com/watch?v=CAjWUrwvxs4 FILM, 8.48 min.]'''
 
 .
 
 '''2.''' De onstuitbare honger naar feiten en kennis van de encyclopedisten Jean Le Rond d'Alembert (1717-1783) en Denis Diderot (1713-1784) en hun nieuwe bijbel: l'encyclopedie. '''[https://www.youtube.com/watch?v=5WafMMlNSb8 FILM 2.49 min.]'''
 
 .
 
 '''3.''' John Locke (1632-1704) en het empirisme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=bZiWZJgJT7I FILM, 9.14 min.]'''
 
 .
 
 '''4.''' Isaac Newton (1623-1723) en het oorzakelijk denken '''[https://www.youtube.com/watch?v=s2YZN2L700Q FILM, 53.38 min.]'''
 
 .
 
 '''5.''' Montesqieu (1689-1755) en de scheiding der machten '''[https://www.youtube.com/watch?v=gExrynQC4IU FILM, 4.22 min.]'''
 
 .
 
 '''6.''' Voltaire (1694-1778) en het recht op vrije meningsuiting en het deïsme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=LAzKGkTIKpg&amp;list=PLkeO6Zg_ybk5ZE25Ub8W24yQAgPDEjrEh&amp;index=6&amp;t=29s FILM 12.15 min.]'''
 
 . 
 
 '''7.''' Jean Jacques Rousseau (1712-1778) over de opvoeding en zijn ''Emile, of Over de opvoeding''. '''[https://www.youtube.com/watch?v=81KfDXTTtXE FILM 7.46 min.]'''
 
 .
 
 '''8.''' Jeremy Bentham (1748-1832) over het grootste geluk voor iedereen in een panoptische infrastructuur. '''[https://www.youtube.com/watch?v=Myal-NSlIGA FILM 4.01 min.]'''
 
 .
 
 '''9.''' Adam Smith (1723-1790) zet de verlichtingsideeën om in een economische theorie en lanceert in zijn ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' de 'Onzichtbare hand|de onzichtbare hand'. '''[https://www.youtube.com/watch?v=ejJRhn53X2M FILM 6.43 min.]'''
 
 .
 
 '''10'''. Immanuel Kant (1724-1804) maakt een synthese van het bovenstaande in zijn &quot;Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?&quot; in 1784 als antwoord op een prijsvraag. Daarin zegt hij: 'Verlichting is het loskomen van de mens uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen zonder de ander. '''[https://www.youtube.com/watch?v=nsgAsw4XGvU FILM 8.12 min.]'''
 

.

.


;Hoofdpersonages van het absolutisme en de verlichting

.

&lt;gallery&gt;
File:Descartes_Discours_de_la_Methode.jpg|0. '''Voorpagina van Discours de la Méthode uit 1637.'''
File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|1. '''René Descartes (1596-1650).'''
File:Jean_Le_Rond_d%27Alembert,_by_French_school.jpg|2. '''Jean le Rond d'Alembert (1717-1783).'''
File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|3. '''Denis Diderot (1713-1784).''' 
File:Encyclopedie_de_D%27Alembert_et_Diderot_-_Premiere_Page_-_ENC_1-NA5.jpg|4. '''Eerste bladzijde van l'Encyclopedie.'''
File:John_Locke.jpg|5. '''John Locke (1632–1704).''' 
File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|6. '''Isaac Newton (1643–1727).''' 
File:Montesquieu_1.png|7. '''Montesquieu (1689–1755).'''
File:Immanuel_Kant_(painted_portrait).jpg|8. '''Immanuel Kant (1724-1804).''' 
File:Atelier_de_Nicolas_de_Largillière,_portrait_de_Voltaire,_détail_(musée_Carnavalet)_-002.jpg|9. '''Voltaire (1694–1778).'''
File:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|10. '''Jean-Jacques Rousseau (1712-1778).''' 
File:Social_contract_rousseau_page.jpg|11. '''Het maatschappelijk verdrag.'''
File:EmileTitle.jpeg|12. '''Emile, of Over de opvoeding.'''
File:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|13. '''Madame de Pompadour, minnares van [[Lodewijk XV]] streed tegen de censuur van l'Encyclopédie. Op haar tafel staat deel IV.'''
File:James_Watt_by_Henry_Howard.jpg|14. '''James Watt (1736–1819), uitvinder van de stoommachine.''' 
File:François_Quesnay.jpg|15. François Quesnay.
File:Smith_-_Inquiry_into_the_nature_and_causes_of_the_wealth_of_nations,_1922_-_5231847.tif|16. '''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'''.
File:AdamSmith.jpg|17. '''Adam Smith.'''
File:Louis_XIV_of_France.jpg|18. '''Lodewijk XIV.'''
File:Koning_Louis_XV;_Hyacinthe_Rigaud.jpg|19. '''Lodewijk XV.'''
File:Ludvig_XVI_av_Frankrike_porträtterad_av_AF_Callet.jpg|20. '''Lodewijk XVI.'''
File:Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg|21. '''Marie Antoinette van Oostenrijk.'''
File:Women%27s_March_on_Versailles01.jpg|22. '''Vrouwen op de weg naar Versailles. Brood, geen taart!'''
File:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|23. '''Vrijheid, gelijkheid en broederschap.'''
File:LouisXVIExecutionBig.jpg|24. '''Onthoofding van Lodewijk XVI op de Place de la Révolution, nu Place de la Concorde.'''
File:Jacques-Louis_David_-_Marie_Antoinette_on_the_Way_to_the_Guillotine.jpg|25. '''Jacques-Louis David tekent Marie Antoinette op weg naar het schavot.'''
File:Exécution_de_Marie_Antoinette_le_16_octobre_1793.jpg|26. '''Executie van Marie Antoinette.'''
File:Robespierre.jpg|27. '''Maximilien de Robespierre (1758-1794).'''
File:Gros_-_First_Consul_Bonaparte_(Detail).png|28. '''Napoleon Bonaparte (1769-1821).'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Waar halen pessimisten inspiratie? ==

[[File: Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg|thumb|550px|Het Fin de Siecle is een decadente periode tussen 1890 en 1914. Twee kernwoorden  - schoonheid en de dood in het vooruitzicht - duiken overal op, zoals in dit symbolische schilderij van Leon Spilliaert. Zijn 'Absintvrouw' uit 1907 toont het thema: jonge mooie vrouw is op het einde van haar leven, het leven is als een scheut absint (let op de arm) weggevloeid. De kleuren zijn al in de rouw: donkerblauw, zwart en paars.]]

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-R06610, Oswald Spengler.jpg|thumb||550px|Oswald Spengler]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=qPRn-XRLM_c '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: DE PESSIMISTEN (30 Min.)'''].

.

1651: Thomas Hobbes - geboren in 1588, bij de aanval van de Spaanse Armada op Engeland waarbij zijn moeder ongekende angsten kende - betoogt in zijn boek ''Leviathan'' dat de oertoestand van de mens eenzaam, arm, wreed en kort is. Iedereen vecht er tegen iedereen. Mensen zijn vals en egoïstisch, cynisch en berekend. Met deze theologische vraag komt Hobbes tot deze probleemstelling: is de mens van nature goed of slecht? Goed en kwaad zijn begrippen die de mens, net zoals God, maakt om te vergelijken. Dieren kennen de kunst van het vergelijken niet in die mate als een mens. Hobbes is ondanks zijn lijfspreuk 'Fear and I were twins' optimistisch gesteld: de staat - een begrip dat zich in de tijd van Hobbes ontwikkelt - levert de instrumenten die de honger naar macht, roem en bezit in toom houden. Op dit moment geeft de rechterzijde van het politieke spectrum de voorkeur aan dit model: ze noemen het realisme. Anderen noemen het pessimisme of wantrouwen. Hobbes' en zijn volgelingen laten het verhaal over het ontstaan van de mens van het slechte naar het goede evolueren in tegenstelling tot Rousseau's volgelingen. Die zien de menselijke evolutie van goed naar slecht met de gedachte vroeger was alles beter. Beiden zijn in dit opzicht lineaire denkers: de geschiedenis voltrekt zich volgens een lijn, een glijbaan die je kan opklimmen (met veel moeite, maar als je de top bereikt, dan ben je er!) of kan afglijden (met veel plezier en gemak, om op te geven). Deze evoluties contastereren met de circulaire denkers zoals de Duitse cultuurhistoricus Oswald Spengler (1880-1936), de vader van het cultuurpessimisme. Zijn voornaamste werk ''De ondergang van het Avondland'' schopt het tot een bestseller dankzij Elisabeth Förster-Nietzsche, de zus van Friedrich Nietzsche. Het boek toont een cyclische cultuurgenese die de ontwikkeling van samenlevingen vergelijkt met het ritme van het mensenleven of dat van de seizoenen. Een mens: geboren, groei, volwassenheid, bejaard, sterft. Dagen (24 uur), maanden (de verwijzing naar de maancyclus) en seizoenen (vormen samen een jaar en herhalen zich dan) doen iets gelijkaardigs. In de lente ontluikt nieuw leven, de zomerse bloei zorgt voor nakomelingen (zaad), een herfstige oude dag tot de winter (de dood) intreedt. Diverse wereldbeschavingen bewijzen Spenglers theorie: De Babylonische, de Egyptische, de Chinese, de Indische, de Indiaans-Mexicaanse, de Grieks-Romeinse en de Arabische, de Joodse en de Byzantijnse beschaving. Het boek en de theorie zijn een tegenreactie op het verlichtingsdenken dat een maakbaar Europa voor ogen ziet. Spencer voorspelt dat die rationele maatschappelijke structuur een einde kent. Kort voor zijn dood schrijft hij dat het Duitse rijk snel zal ophouden te bestaan.  

.

1884: De grilligheid en de ambivalentie van de negentiende eeuw dwingen kunstenaars, intellectuelen en politici op het einde van de eeuw tot een reflectie over de voorbije en aan gang zijnde industrialisatie. In Engeland publiceert [[Arnold Toynbee]] in 1884 zijn ''Lectures on the Industrial Revolution'' waarin hij de industrie als oorzaak aanduidt voor het '''morele verval''' van de arbeidersklasse. De technische en wetenschappelijke successen van de mechanisatie leiden tot het failliet van de traditionele ambachten en loodst vrouw en kind naar de fabriek waar ze nauwelijks weten welk product ze maken.

.

Op het einde van de eeuw is de tussentijdse balans niet florissant: de onmacht van de prille democratie (de juridische en sociale bevrijding van het individu blijkt – voorlopig - een illusie), het koloniaal beheer, de kapitalistische klassenjustitie, het elitaire stemrecht dat de gegoede klassen bevoordeelt, het lijden van het proletariaat… al deze pijnpunten brengen mensen sociaal en psychologisch in de war. Beloofde de Industriële Revolutie dan geen rijkdom en overvloed? Beloofde de onstuitbare techniek dan geen wereldwijd transport en een internationale economie? Ging het oneindige aantal uitvindingen niet afrekenen met armoede, hongersnood, epidemieën, kindersterfte en achterlijkheid? De negentiende eeuw heeft een Januskop: het succesverhaal van stoom, infrastructuur en amusement botst met sceptische en pessimistische stemmen vol wantrouwen. Niet iedereen begroet de vooruitgang met gejuich. 

.

De psychiater Sigmund Freud, de filosoof Nietzsche, schrijvers zoals Emile Zola en Oscar Wilde, kunstenaars zoals Leon Spilliaert zijn er de gezichten van. Hun cultuurkritiek focust op het beest in de mens. Is de mens te beschaven? Achter het menselijke gezicht huizen de onderdrukte driften van Eros en Thanatos, de hysterie en de angst voor het anale. Het idee dat God dood is, duikt op bij Nietzsche en de evolutieleer van [[Charles Darwin]] botst met de Bijbel. Gods dood stelt de begrippen waarheid en cultuur en vooruitgang, modernisering en maatschappij in vraag. Die begrippen blijken geen product van het rationalisme en de Verlichting, maar een complot van tirannieke, gewelddadige machtsmensen: een roedel roofdieren, een ras veroveraars die de dwalende massa in hun klauwen houdt. De enige optie is de schoonheid van het sterven. Enkel de esthetica van de dood rest, nu de maatschappij een terminale patiënt blijkt. Het komt tot uiting in het decadente, de luxueuze overbeschaving vol estheticisme, escapisme en het uiterlijke vertoon van het dandyisme (denk tegenwoordig aan Pim Fortuyn, Thierry Baudet, Theo Hiddema, Dries Vanlangenhove), vol nihilisme (sociale mobiliteit is een idioot idee), misogynie (vrouwonvriendelijkheid vanuit het gevoel dat vrouwen vuil en neerslachtig zijn) en a-politieke gedrag (democratie leidt nergens toe). Deze opvallend geklede intellectuelen hebben de vileine commentaar klaar voor hun rivalen. Ze voelen zich tegelijk -hoe paradoxaal ook- verloren in hun eigen tijd en superieur tegelijk, ze zijn verheven en provoceren met dubbelzinnigheden, verwijzen graag naar de oudheid (vroeger was het beter) en gebruiken ironie. 

.

Het Fin de Siecle of het einde van een tijdperk - ook de Belle époque genoemd (denk aan het impressionisme, de Jugendstil, de cinematografie) - loopt van pakweg 1890 tot het einde der tijden: het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het zijn narcisten: ‘Een dandy leeft en slaapt voor zijn spiegel’ noteert Charles Baudelaire. Toch is het narcisme niet te herleiden tot het individu, het omvat een hele cultuur (Christopher Lasch in 1978: ''The Culture of Narcissism'') en een narcistische cultuur legt de lat hoog.&lt;ref&gt;Mia Doornaert laat de Belle époque beginnen in 1870 en eindigen met de Tweede Wereldoorlog. Zo zie je dat er op de historische periodes marge kan zitten. Lees ook: JAN VAN HEEMST. ''Tussen gen en globe. Europese Cultuurgeschiedenis'', Ad. Donker, Rotterdam, 2012, p. 340 ev. Dat negatieve geluid van Arnold Toynbee uit het einde van de negentiende eeuw, contrasteert met de visie van T.S. Ashton die aan de vooravond van de zilveren jaren vijftig die hij publiceert in ''The Industrial Revolution, 1760-1830''. In dat boek uit 1948 benadrukt Ashton het positieve en de verworvenheden van de negentiende eeuw. Vgl. DE KOCK CATHERINE &amp; DE VUGT GEERTJAN. ''Waarom zijn er zoveel rechtse dandy’s?'' In: ''De Standaard'', 2 april 2019, p. D11.&lt;/ref&gt; 
 
. 

.

== Dialectiek ==

.

Het dialectisch denken of het denken in tegenstellingen haalt [https://www.youtube.com/watch?v=fSQgCy_iIcc&amp;t=173s Karl Marx] bij [https://www.youtube.com/watch?v=H5JGE3lhuNo Georg Wilhelm Friedrich Hegel]. 

;Voorbeeld 1:
Paul Ricouer ziet drie fasen in het lezen van de bijbel:
* These: als een ‘fantastisch boek’: naïef gelezen als een sprookje tijdens een miraculeuze kindertijd (story)
* Anti-these: Een ‘historisch boek’: de kritische lezing (history) met historische personages
* Synthese: Een ‘levensboek’: als antwoord op zinvragen over de toekomst, het nu en vroeger, hier en elders (transhistory)

;Niet dat er altijd een synthese komt...
* These: De Katholieke Middeleeuwen met de klemtoon op beelden
* Anti-these: De reformatie met de klemtoon op woorden
* Anti-anti-these: De contrareformatie en de barok
* Anti-anti-anti-these: het classisisme

;Voorbeeld 2:
* These: Het absolutisme van Lodewijk XIV
* Anti-these: De Verlichting en haar romantisch optimisme
* Synthese: De Franse Revolutie-idee (vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid) met gewelddadige leiders zoals Robespierre en Napoleon

;Voorbeeld 3:
* These: De Franse Revolutie
* Anti-these: De [[Restauratie (Frankrijk)|Restauratie]]
* Synthese: Het [[positivisme]] van [[Auguste Comte]]

;Voorbeeld 4:
* These: Het optimisme van de Verlichting
* Anti-these: Het pessimisme en het determinisme van het Fin de Siècle, het impressionisme
* Synthese: de dialectiek van Marx

;Voorbeeld 5:
* These: het kleuterkind met een goddelijke adoratie voor zijn vader
* Anti-these: de puber waarbij de vader een loser is
* Synthese: de jongvolwassene met een realistisch ouderbeeld

;Voorbeeld 6:
In de kunstgeschiedenis zijn er talloze voorbeelden van tegenstellingen die elkaar opvolgen: 
* Realisme en Impressionisme: Realisme is een kunststroming die zich richt op het weergeven van de werkelijkheid, terwijl Impressionisme  indrukken vastlegt.
* Barok en Rococo: Barok is een kunststroming die zich kenmerkt door dramatische effecten, terwijl Rococo zich kenmerkt door lichtere, meer decoratieve elementen.
* Kubisme en Futurisme: Kubisme staat voor geometrische vormen, het Futurisme zoekt beweging en snelheid.
* Romantiek en Realisme: Romantiek richt zich op emotie en verbeelding, het Realisme wil de werkelijkheid tonen zoals die is.
* Surrealisme en Dadaïsme: Surrealisme zoekt naar het onderbewuste, het Dadaïsme daagt de conventionele kunst uit.
* In de kunstgeschiedenis is er sprake van synthese wanneer twee tegenstellingen worden samengevoegd tot een nieuwe stijl. Een voorbeeld hiervan is het Postmodernisme, dat elementen van verschillende stijlen combineert.

.

.

== De Ist-familie telt (te) veel leden ==

.

[[Bestand:David Van Reybrouck.jpg|thumb|550px|David Van Reybrouck ziet kenmerken van het 21ste-eeuwse populisme in het socialisme uit de negentiende eeuw. Hij schrijft één lange redenering met als conclusie dat er in de kennismaatschappij aandacht nodig is voor laaggeschoolden. Dat komt de democratie alleen maar ten goede. Tien jaar na zijn lange redenering, in 2019, komt er het initiatief voor een Jezuïetenschool in Molenbeek en kan Van Reybrouck een experiment aangaan in de Duitstalige gemeenschap.]]

[[Bestand:Jose_Ortega_y_Gasset.jpg|thumb|550px|Jose Ortega y Gasset, geen optimist. Ortega is kritisch over de massa die hij definieert als gelijk ieder ander. De massamens is onbescheiden, zonder zelfkritiek en respectloos voor autoriteit en staat tegenover de elite. Ortega roept de aristocratie op om de leiding te nemen bij cultureel verval.]]

Aan de uitersten van het spectrum staan de optimist en de pessimist. Een ander spectrum is te vormen tussen de realist en de idealist. Tussenin liggen vele interpretaties van de geschiedenis. Belangrijk is de [[betrouwbaarheid]] van wat men beweert. Hoe kan je dit nagaan? Dat gebeurt via twee strategieën: mediawijsheid en historische kritiek. Iedereen gaat aan de slag met de werkelijkheid en maakt er iets van op zijn eigen originele wijze. Enige waakzaamheid is echter geboden.

.

;1. De optimist
* Is zonder meer optimistisch wat de toekomst betreft. Technologie zal ons redden, de wereld kent alleen maar vooruitgang. Een mooie passage uit Milan Kundera's '''Ondragelijke lichtheid van het bestaan''' illustreert dit optimisme. Verder is Kundera geen typische optimist.

.

;2. De pessimist
* Doemdenkers zoals: [[Louis-Ferdinand Céline]], [[Oswald Spengler]], [[José Ortega y Gasset]], [[Johan Huizinga]].

.

;3. De Marxist en de communist
* Van Karl Marx tot Raoul Hedebouw.

.

;4. De populist
* Vertaalt de historische boodschappen in eenvoudige termen en gebruikt zijn verhaal voor een eigen gewin. Dictators neigen naar dit type. 

.

{{Cquote|'''Hij (de populist) weet wat het volk wil, en dat moet volstaan. Daardoor duldt hij geen tegenspraak, daardoor  heeft hij een gloeiende hekel aan het debat. Het parlement, de grondwet, de gebruikelijke democratische procedures zijn voor hem eerder hindernissen dan politieke verworvenheden. In die betekenis is populisme in wezen antidemocratisch en antiparlementair; sommigen spreken zelfs van 'proto-totalitair'. Dit duistere populisme miskent het wezen van de democratie.'''|David Van Reybrouck}}

.

;5. De cartoonist
* Een standup comediën die van alles een grap maakt, mensen een spiegel voorhoudt door middel van een grap. Niet altijd in dank afgenomen. Denk aan de Bataclan en Charlie Hebdo.

.

;6. De relativist
* Relativeert alles kapot. Problemen bestaan nauwelijks.

.

;7. De structuralist
* De structuren bepalen het denken. Individueel maakt een mens nauwelijks keuzes.

.

;8. De kapitalist
* Denkt alleen maar in economische modellen: leiders zijn managers, winners en een probleem los je op met een businesmodel. 

.

;9. De journalist en de columnist
* Stefan Zweig en Joseph Roth

.

;10. De illusionist
* Goochelaars en charlatans die aan de slag gaan met de werkelijkheid

.

;11. De hyperbolist
* Vergroot alles uit, overdrijft

.

;12. De realist
* 'tja. Die hebben we nog niet gevonden :-)

.

;13. De polemist
* Slaagt er in om partijen die hetzelfde nastreven in ruzie te steken. Zelf komt hij er ongezien mee weg. Een spreekwoord kenmerkt hem: 'Twee honden willen een been, de derde komt er mee heen.'

.

;14. De hedonis, de narcist, de egoïst en de Trumpist
* Aarzelt niet om publiekelijk te liegen en benoemt alles wat hem of haar tegen de haren instrijkt [[fake news]]
* Denkt alleen aan zichzelf en gaat daarvoor over lijken?
* Houdt van zelfverheerlijking. 

.

;15. De perfectionist
* Streeft perfectie na ten koste van alles.

.

;16. De encyclopedist
* Verzamelt kennis, zoveel mogelijk objectieve kennis om op basis van deze 'ratio' gedegen beslissingen te kunnen nemen.

.

;17. De anarchist, de andersglobalist en de activist
* Is te zien op manifestaties en betogingen. Roept en staat op de barricaden.
* Stelt het systeem in vraag, doorgaans op een speelse, ongevaarlijke manier.

.

;18. De negationist
* Negeert toekomstige problemen (klimaatopwarming), of negeert wat er in het verleden gebeurde (holocaust). In sommige samenlevingen is negationisme strafbaar.

.

;19. De ecologist
* Ziet ecologie als een religie.

.

;20. De royalist
* Is koningsgezind.

.

;21. De propagandist en de evangelist
* Tracht aanhangers te vinden voor zijn gedachtengoed via de publieke opinie, vaak is de info eenzijdig of verzonnen.
* Loopt over van bekeringsdrang.

.

;22. De sadist
* Houdt ervan om zijn tegenstanders te pijnigen. 

.

;23. De nationalist
* Nationalisme is een ideologie die de staat als historische eenheid ziet. Soms gaat dit gepaard met idee van exceptionalisme om de eigen identiteit af te grenzen tegenover anderen. 

.

;24. De separatist
* Separatisme streeft naar de terugtrekking uit een bestaande staat en het oprichten van een eigen.

.

;25. De futurist
* Probeert te voorspellen hoe de toekomst er zal uitzien.

.

;26. De simplist
* Stelt alles te eenvoudig voor.

.

;27. De idealist

.

.

;Aan de toog

'''VRAAG''': Moet ik al deze typetjes kennen?
 
'''ANTWOORD''': Uiteraard niet.

.

'''VRAAG''': Waarom voer je ze hier dan ten tonele?

'''ANTWOORD''': Omdat politieke debatten of monologen tegenwoordig vaak beginnen met het definiëren van de tegenstander, in plaats van het positioneren van het eigen zelf. Voor wie de debatten van op afstand volgt, klinkt dit abstract, maar een voorbeeld maak veel duidelijk. Als Wouter Beke (CD&amp;V) in 'De Zevende Dag opdaagt (3.02.2019) en onmiddellijk zegt hoe NVA en GROEN denken over de vraag die hij krijgt voorgeschoteld, getuigt dit van[framing, iets wat doorgaans de media wordt verweten. Het is een techniek van stereotypering waar de democratie niet bij gebaat is. 

.

'''VRAAG''': Een beetje zoals Anuna De Wever niet weet of ze een man of een vrouw is?

'''ANTWOORD''': Inderdaad, je hoeft de wereld niet in categorieën op te delen. Anuna zegt: Als ik weet en ervan overtuigd ben dat ik mezelf ben - ik ben Anuna - dan volstaat dat. Niemand hoeft mij te definiëren.

.

'''VRAAG''': Maar hoe weet je dan met wie/wat je te doen hebt? Zo is er toch geen duidelijkheid meer? 

'''ANTWOORD''': Waarom zou dat moeten? Waarom wil je duidelijkheid?

.

'''VRAAG''': Ik ben eigenlijk op zoek naar de waarheid. Dat lijkt me een beter begrip.

.

'''ANTWOORD''': Zou de geschiedenis de waarheid kunnen brengen? Is waarheid geen begrip waar priesters of andere religieus geïnspireerde mensen van houden? Geschiedenis is een wetenschap en die houdt zich bezig met 'betrouwbaarheid' van informatie. Hoe dat in elkaar zit, leg ik je hieronder uit. 

.

.

== Schema ==

.

[[File:Karl_Marx_001.jpg|thumb|350px|Karl Marx ontwikkelt zijn geschiedenisvisie volgens de dialectiek van zijn voorloper Hegel: these, antithese en synthese. Weber is evenzeer een 'dief': hij ontleent de begrippen aan Fichte die ze op zijn beurt stal bij Kant. Hegel streeft naar een totaalconcept van wetenschap en godsdienst, esthetica en filosofie en bekijkt de werkelijkheid als een proces van tegenstellingen, geen statisch zijn en drukt dit uit met 'aufheben' wat optillen, afschaffen en bewaren betekent. These, antithese en synthese? [http://ondemand-pdl.lwc.vrtcdn.be/legacy/radio1/11_proletariersallerlanden-snip_hi.mp3 Luister hier naar een interessante radio-bijdrage over Marx] of [https://www.youtube.com/watch?v=9FaOKNpAiIM bekijk deze reportage].]]

.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Visies op geschiedenis !! Pessimisme !! Optimisme !! Dialectiek
|-
| '''Wie maakt ze?''' || Louis-Ferdinand Céline|L.F. Céline || Milan Kundera|M. Kundera || Karl Marx
|-
| '''Richting''' || Circulair || Lineair || Spiraal
|-
| '''Resultaat''' || Doemdenken || Vooruitgangsdenken || Determinisme
|-
| '''Gevolgen''' || Ironie, cynisme|| Vrijheid, verantwoordelijkheid || Strijd
|-
| '''Doel''' || Doelloos || Groei || Klasseloze staat
|-
| '''Motor''' || Domheid || Verlichting || Economie &amp; het middenveld
|}

.

.

== Objectiviteit? ==

.

;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Grey square optical illusion.PNG|thumb|Vierkant A heeft precies dezelfde grijskleur als vierkant B ([[:file:Same_color_illusion_proof2.png|bewijs]])
Bestand:Grid illusion.svg|thumb|Flikkerend rooster. Het lijkt of er zwarte vlekken verschijnen
Bestand:Gradient-optical-illusion.svg|thumb|De grijze balk heeft overal dezelfde kleur
Bestand:Tribar.png|thumb|De [[Penrose-driehoek|driehoek van Penrose]]. Een driedimensionale figuur die niet kan bestaan
Bestand:Onm_kubus2.png|Onmogelijke kubus
Bestand:Impossible staircase.svg|Oneindige trap
File:Blivet.png|[[Blivet]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''GESCHIEDENIS ALS CONSTRUCTIE''' =

[[File:Kortrijk-Groeningemonument.jpg|thumb|right|550px|Kortrijk, Groeningemonument uit 1906 (beeldhouwer Godfried Devreese). In [[Vlaams-nationalistische]] kring symboliseert deze slag de [[taalstrijd]]. De [[Vlaamse Gemeenschap]] riep in [[1973]] 11 juli als [[feestdag van Vlaanderen]] uit.]]

.

Geschiedschrijving is, net als het nieuws, onderhevig aan trends. Het is niet zo dat de ‘geschiedenis’ het verleden objectief in beeld brengt. Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Zo is het resultaat van hun denkwerk verschillend. 'Al zolang ze bestaat, heeft de geschiedschrijving een ingewikkelde band met de politieke macht' schrijft [[Anne Morelli]] in haar boek ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië.'' Jacques R. Pauwels heeft het iets recenter over ''De grote mythen van de moderne geschiedenis.'' Hij steekt van wal met 'Mythen zijn geen leugens' maar fantasieverhalen met een kern van waarheid. Mythes bevatten 'een kern van historische werkelijkheid maar dienen niet om die werkelijkheid uit de doeken te doen. Ze streven ernaar mensen te socialiseren, hen met de stand van zaken in hun maatschappij tevreden te stellen of minstens te verzoenen, ook - en vooral - wanneer er eigenlijk goede redenen bestaan om ontevreden te zijn met de status quo en verandering te willen, eventueel zelfs radicale, revolutionaire verandering.'&lt;ref&gt;JACQUES R. PAUWELS. De grote mythen van de moderne geschiedenis. Epo, Berchem, 2019, p. 7-8.&lt;/ref&gt;

.

.

== Geschiedenis en macht ==

.

Het lijkt op wat Morelli schrijft: 'Vanaf de oudheid heeft de historicus de machtshebbers bezongen, hun veroveringen gelegitimeerd, vanuit het verleden hun identiteit bepaald en hun voorouderlijke deugden verheerlijkt. De historicus gaf de natie zijn wortels. Te vaak vergeten we dat de historicus buiten zijn onderzoek kan. De historicus is een kind van zijn tijd, heeft zijn aandachtspunten en zijn blinde vlekken, zijn sympathieën, banden en kent de dingen waar hij beter niets over schrijft. De historicus is soms een militant of een machtsdienaar. Zo ‘maakt’ hij -bewust of onbewust - het verleden. Dé voorbeelden vinden we in de 19de eeuw, toen de [[Romantiek (stroming)|romantiek]] naar de ziel van het volk zocht, ter onderscheid met anderen. Historici zochten de ziel en vonden ze in het verleden vol 'feiten' die, met de nodige rangschikking en interpretatie, voor deze identiteit zorgden. Deze 'mythen' toonden dat bodem en ras in een ver verleden al onze identiteit vormden.'&lt;ref&gt;MORELLI ANNE (Ed.). ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië''. Epo, Berchem, 1996, pp. 7-21.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== Anne Morelli ===

.

Aanvankelijk werd het boek van [[Anne Morelli]] verspreid onder de titel ''Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie.'' In enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek historische en politieke reacties uit. Het magazine ''Front National de Belgique'' beschuldigde het boek de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam van de Belgen te besmeuren. Zo argumenteert FNB: 'Het maakt ons verleden en onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreem rechts gebruikte de argumenten in haar pamfletten. 

.

.

=== Kortrijk 1302-1902 ===

.

[[Johan Tollebeek|Jo Tollebeek]] en Tom Verschaffel ontmaskeren in de ''[[Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging]]'' de mythe van de veldslag op 11 juli 1302 waarin een leger van Vlaamse ambachtslui het Franse ridderleger op de [[Groeningemonument|Groeningekouter]] verslaan. 'Deze veldslag kaderde in het verzet van (een gedeelte van) Vlaanderen tegen de veroveringsdrang van het Frankrijk van [[Filips de Schone]]' schrijven ze. Vanaf het midden van de negentiende eeuw komt de benaming [[Guldensporenslag]] in zwang en doet de naam denken aan een romantische tijd vol heroïsche vrijheidsdrang tegen een reeks van vreemde onderdrukkers: de Fransen (1302), de Spanjaarden (de [[Geuzen (Tachtigjarige Oorlog)|Geuzentijd]]), de Oostenrijkers ([[Jan de Lichte (bendeleider)|Jan de Lichte]]) en de Nederlanders. [[Hendrik Conscience]] is niet de eerste die 1302 onder de aandacht brengt; toch is het zijn ''Leeuw van Vlaenderen'' die zich vanaf [[1838]] in het Vlaamse bewustzijn nestelt, zonder dat die in tegenspraak is met de vaderlandsliefde voor België. Naarmate de Vlaamse Beweging evolueert, verschuift de betekenis van de Guldensporenslag.

.

.

=== Vier keer feest ===

.

De symbolenstrijd bereikt een hoogtepunt in Kortrijk in 1902, bij de zeshonderdste verjaardag. De voorbereidingen beginnen in 1891 en [[Guido Gezelle]] schaarde zich achter het initiatief. Omwille van de ideologische twisten onder de organisatoren worden uiteindelijk vier feesten gehouden: op 13 juli organiseert de Vlaamsche Volksraad een eerste manifestatie; diezelfde dag betoogt het liberale Vaderlandsch Comiteit; op 17 augustus volgt het feest van de katholieken; en nog eens veertien dagen later trekken de socialisten -met tweetalige slogans (&quot;De strijd van Kortrijk was een strijd tegen de rijken&quot;)- door de Kortrijkse straten. Door de strubbelingen raakt het standbeeld voor de Groeningekouter niet tijdig klaar; het zou in 1906 worden onthuld. De cultus van 1302 is sedert 1973 officieel: 11 juli is de feestdag van de [[Vlaamse Gemeenschap]].

.

.

== Ideologie ==

.

Vertrekkend van dit soort ideeën verspreidden schoolboeken in het verleden een patriottische geschiedenis en het nationaal gevoel. Ook al kende België weinig geschiedenis-catechismussen, toch herhaalden schoolboeken generatie na generatie clichés en stereotypen die tonen dat België ten tijde van Jules Caesar een identiteit bezat. 
De historicus [[Eric Hobsbawm]] beschreef de geschiedenisvervalsers en stelt dat 'geschiedenis de grondstof is voor nationalistische, etnische of fundamentalistische ideologieën, zoals de papaver dat is voor de heroïneverslaafde.' 

.

=== I. Nationalisme ===

[[Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png|thumb|550px|'''732_TECHNOLOGIE MAAKT HET VERSCHIL''' Carl von Steuben, of is het Charles Auguste Steuben? (1788–1856) schildert in 1837 de [[Slag bij Poitiers (732)|Slag bij Poitiers]] in een Romantische versie. De slag is bekend omdat de [[Stijgbeugel (voetsteun)|stijgbeugel]] de doorslag geeft. [[Franken (volk)|Frankische ruiters]] ondervinden dat ze vast in het zadel zitten om hun bijlen en tweesnijdende zwaarden rond te zwaaien, zonder evenwichtsverlies. Haaksperen drukken de Moorse schilden weg zonder dat ze van hun paard vallen. Het schilderij hangt in [[Versailles (paleis)|Versailles]]. De stijgbeugel was niet nieuw, de [[Hunnen]] gebruikten die eerder. Voor de Brit [[Edward Creasy]] is deze slag één van de vijftien belangrijkste uit de wereldgeschiedenis. Hij beschreef dat in zijn boek ''The Fifteen Decisive Battles of the World'' uit [[1851]]. Klopt het dat aldus [[Bart de Wever]] - dixit Europajournalist [[Paul Goossens]] - hier de de [[Canon]] van de Vlaamse / Europese geschiedenis begint met de installatie van een vijand: de oprukkende [[Islam]]?  Goossens schreef daarover in [[De Standaard]] het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt;]] 

Als het aan [[Bart de Wever|Bart De Wever]] ligt, begint de [[Canon]] van de Vlaamse / Europese geschiedenis met de installatie van een vijand: de oprukkende [[Islam]], verslagen in 732 bij Potiers. Europajournalist [[Paul Goossens]] schreef daarover in [[De Standaard]] het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd. Niet het [[Verdrag van Rome]], wel de slag van Potiers in 732 zou, volgens De Wever, die in deze een doorslagje van die van radicaal-rechts is, het echte begin van een verenigd Europa zijn. Volgens die canon moeten [[Robert Schuman]] en [[Jean Monnet]] als [[Founding Fathers|fouding fathers]] de plaats ruimen voor de Frankische krijgsheer [[Karel Martel]], bastaardzoon van [[Pepijn van Herstal]] en cultfiguur van extreemrechts. Tegelijkertijd wordt [[Auschwitz (concentratiekamp)|Auschwitz]] tot een [[Auschwitz (stad)|Pools provinciestadje]] gedegradeerd en krijgt de Europese eenwording een een radicaal andere inspiratiebron. De [[Europese burgeroorlog]] en de [[Holocaust]] verdwijnen op de achtergrond, de islamitische andere wordt nu de raison d'etre van de eenheid. Een verleden van [[kruistochten]] en [[Reconquista (Iberië)|reconquista's]] wordt weer actueel. Daarmee ligt de Europese identiteit in de voor [[Vlaams-nationalisme|Vlaamse nationalisten]] vertrouwde antagonistische bedding. Als het Vlaamse wij een smoel kreeg, is het omdat het zich tegen de Belgische &quot;vijand&quot; kon afzetten. &quot;Het is een onmiskenbaar feit&quot; schrijft De Wever, &quot;dat een externe vijand een zeer tastbare en doorslaggevende rol kan spelen in identiteitsvormingsprocessen.&quot; In zijn recept voor Europa zit het er allemaal in: meer Potiers en de promotie van de politieke islam tot uitverkoren Europese vijand' en een minder prominente aanwezigheid van de [[Holocaust]].
'Is dat een radicaal-rechts verhaal?' vraagt Goossens zich af. 'Ongetwijfeld, maar niet voor De Wever. Voor hem is de Koran geen license to kill en is er geen sprake van botsende beschavingen, wel van een conflict over het voortbestaan van de moderniteit. Het zal de radicalen een zorg zijn. Hun memes en vlaggen zijn immuun voor subtiel denken. Voor De Wever daarentegen draait het allemaal rond de moderniteit. Daarom de noodzaak van een leidcultuur met de verlichting als kompas. Dat klinkt mooi, maar het valt op dat het conservatieve orkest de verlichting pas begint af te stoffen als de moslim in de buurt is. Als het over ongelijkheid, mensen in nood op de Middellandse Zee en de inspiratie van de Europese Unie gaat, stopt die muziek. De Wever houdt niet van half werk. Omdat een identitaire beweging niet zonder vijand kan, heeft hij er meteen twee in de aanbieding: de politieke islam dus en de ‘postmodernisten en cultuurrelativisten’. Dat nihilistische volkje sleurde Europa in een spiraal van identitaire zelfdestructie, cultiveerde de zelfschaamte en hypothekeert een groot verhaal over een mythisch verleden. Pas als met die binnenlandse vijand is afgerekend, kan de externe vijand worden aangepakt en ontstaat er ruimte voor Europese trots en kan met een luid ‘Europa is van ons’ het afscheid van Auschwitz afgekondigd worden.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== II. Media en propaganda ===

[[Bestand:Honoré_de_Balzac_(1842)_Detail.jpg|thumb|right|550px|Had [[Honoré de Balzac]] gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'?]]

.

==== Media indoctrinatie ====
Voor ideologieën is het verleden essentieel en wie er geen heeft, kan het uitvinden. [[Jacques Pauwels|Jacques R. Pauwels]] voegt een tweede ideologie toe. Hij stelt dat het triestig is gesteld met het historisch besef (lees: de kritische geest) en dat de media, veel meer dan het onderwijs ons doordringt van een eindeloze reeks mythes. Mythes zijn geen leugens, maar fantastische verhalen met een kern van waarheid. Naast het onderwijs kwamen het internet, de tv en de film en de sociale media. Die voegden - in het beste geval - een kennislaag aan het (ideologische) geschiedenisonderricht toe, in het meest barre geval namen ze de onderwijs-rol gewoon over of schelden sociale media er over heen. Waarom zijn die media zo ijverig bezig om ons de geschiedenis te leren kennen? Essentieel om dit te begrijpen, is dat die media heel vaak privé-eigendom zijn van superrijken. [[Noam Chomsky]] maakte die analyse al eerder. En dat er een verband bestaat tussen de media en hun eigenaars wordt doorgaans niet vermeld. Als media ter sprake komen, dan worden die vaak opgevoerd als de waakhond van de democratie, niet als propagandakanalen van multinationals en holdings. Dat deze één procent-elite (die negentig procent van alle rijkdom in haar zakken heeft) niet graag in de belangstelling staat, spreekt voor zich. Daarom zwijgen historische films over de steun die Hitler genoot van Duitse en Amerikaanse (jawel!) industriëlen en bankiers. Net omdat die één procent bang is voor een objectieve kijk, controleert ze de verhalen die ze de wereld instuurt en welke niet. Dit soort selectiviteit zien we bijvoorbeeld bij de betekenis die documentaires geven aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Echter, meer dan om Tokyo op de knieën te dwingen, waren de honderdduizenden slachtoffers bedoeld om Moskou te intimideren. Daarom is onze kennis over de Tweede Wereldoorlog ook een Hollywoodproduct waarbij D-day belangrijker is dan wat er in Stalingrad gebeurde. Het zijn de bevoorrechten en de winnaars en niet de underdog of de slachtoffers die de geschiedenis maken. Had [[Honoré de Balzac]] gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'? Ongetwijfeld. En daar is de één-procent-elite zich van bewust. Daarom leidt hun entertainment de aandacht af van waar het werkelijk om draait, namelijk dat rijken rijker worden en armen armer worden. Hun media slagen erin om de kapitalistische kritiek te fnuiken door bijvoorbeeld te eenzijdig te focussen op Hitler als grote schuldenaar van wat er tussen 1939 en 1945 gebeurde en niet op wie centen verdiende aan de oorlog, de wapenhandelaars, de wapenindustrie, [[Hugo Boss]] die de kledijlijn voor de Nazi's uitdacht of Bekaert uit Zwevegem (die na de oorlog de Sociale Hogeschool, het latere Ipsoc, ruimsubsidiërde) die de prikkeldraad voor de kampen leverde. Het kapitalisme heeft een vooral verborgen geschiedenis die nauwelijks onder de aandacht komt en verbergt hoe rijken rijker worden. Wie dit wil begrijpen of minstens wil analyseren kan bij de kritische geschiedschrijving terecht.

.

==== Propaganda ====

In de twintigste eeuw onderzoeken communicatiewetenschappers de mediabeïnvloeding door middel van gedragsonderzoek, diepte- en waarnemingspsychologie, marketing en de metafoortheorie, taal en machtsmechanismen. In 1937, kort na de machtsovername van Hitler in Duitsland (1933) formuleert het Amerikaanse Institute for Propaganda hoe propaganda werkt.

.

1.	'''Plain Folks Appeal''': gebruik realistische situaties die iedereen herkent, wees betrokken op volkse thema's;

.

2.	'''Bandwagon Appeal''': als iedereen achter dezelfde kar loopt, moet de boodschap die de kar verspreidt wel juist zijn. Als iedereen in de rij staat voor een ijsje, zijn ze per definitie lekker. We kennen voorbeelden van zelfstandigen die in die optiek de kunstmatige klant creëren;

.

3.	'''Misleading Numbers''': gebruik desnoods misleidende cijfers, nuanceer harde feiten;

.

4.	'''Transfer''': gebruik vlaggen, wapenschilden, titels, uniformen, symbolen… iedereen herkent ze;

.

5.	'''Celebrity''': verwijs naar beroemdheden, namen en autoriteiten, uit het heden en het verleden, prijs de 'comming man' als het voorbeeld voor de toekomst. Deze leider zal ons redden;

.

6.	'''Glittering Generalities''': grootsprakerige algemeenheden zorgen voor positieve connotaties;

.

7.	'''Stereotyping''': scheldgedrag herleidt tegenstanders tot karikaturen, maak er een cliché van;

.

8.	'''Call to Action''': Roep op tot actie zodat mensen niet langer hun schouders ophalen maar zich inzetten en gewaardeerd voelen;

.

9.	'''Card-Stacking''': schik de kaarten op een andere wijze, bepaal de volgorde van de presentatie. Hou kaarten achter de hand en speel ze uit indien nodig of hou kaarten achter en verzwijg. 

.

.

=== III. Veiligheid en angstcultuur ===

[[Bestand:Chernobyl_Hotel_with_reactor_in_background.jpg|thumb|right|550px|De kernramp van Tsjernobyl maakte [[Ulrich Beck]]s publicatie uit 1986 over de [[Risikogesellschaft|risicosamenleving]] tot een bestseller in Duitsland.]]

Een derde ideologie focust op wat [[René Munnik]] in zijn boek 'Geweldig' de 'veiligheidsideologie' noemt. Zijn er objectieve redenen om aan te nemen dat onze werkelijkheid zo onveilig is? Of zijn we gewoon gevoeliger voor onveiligheid? [[Ulrich Beck]] spreekt in 1986 over de [[Risikogesellschaft|risicosamenleving]]. 

.

Zijn boek ''Risikogesellschaft: Auf dem Weg in eine andere Moderne'' (Risicomaatschappij: op weg naar een andere moderniteit) kreeg door de kernramp van Tsjernobyl de status van een bestseller en werd snel in het Engels vertaald. Het begrip wijst er ''niet'' op dat onze tijd gevaarlijker is dan vroeger. Gezien de levensverwachting, de technologie en de welvaart leven we veiliger dan ooit: ziektes en hongersnoden, natuurrampen en epidemies hebben we achter ons gelaten. Met de risicosamenleving wijst Beck op: 

.

1. de risico's (kernrampen, klimaatsverandering) zijn veroorzaakt door de neveneffecten van onze hoogtechnologische en welvarende, onze moderne en verlichte samenleving (die alles beheersbaar zou houden).

.

2. risico's, zowel reël en vermeend nodigen uit tot een angstcultuur als propaganda, als ideologie of als ultieme utopische preventie waarbij alles onder controle te houden is.

.

3. de risico's zijn er om te blijven. Wie nog geboren moet worden kan last krijgen.

.

4. de risico's zijn niet lokaal, maar wereldwijd.

.

5. de risico's treffen alle klassen, elk ras, alle leeftijden en sekses

.

6. de risico's zijn onzichtbaar. Alleen deskundigen merken ze op.&lt;ref&gt;Zie RENE MUNNIK (Ea.). ''Geweldig! Over de vanzelfsprekendheid van geweld.'' Valkhof Pers, Nijmegen, 2005, p. 7-11.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== IV. Complottheorieën ===

(...)

.

.


;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG|Resten van [[Goedendag (wapen)|goedendags]] in het museum
Bestand:Paardenhangertje_van_Gwijde_van_Namen_Kortrijk_1302__9-01-2010_14-22-14.JPG|Paardenhangertje van [[Gwijde van Namen]]
File:Battle_of_Courtrai2.jpg|De [[Guldensporenslag]], tot de negentiende eeuw vergeten, daarna vanonder het stof. Met een doel.
File:Nicaise de Keyser04.jpg|Voorstudie van de slag door [[Nicaise de Keyser]].
File:Guido_Gezelle.jpg|Guido Gezelle (1830-1899)
File:Hendrik_Conscience.jpg|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883)
File:Leeuwvanvlaenderen.gif|De Leeuw van Vlaanderen verscheen in 1838
File:Groeningepoort.jpg|Groeningepoort in Kortrijk
File:Kortrijk_Groeningeabdij_museum.JPG|Museum [[Kortrijk 1302]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Morele paniek en fake news ==

.

[[Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg|thumb|right|550px|De [[heksenprocessen van Salem]] in Amerika begonnen in [[1692]] en resulteerden in zeker 24 ter dood veroordelingen. Pas toen vooraanstaande mensen beschuldigd werden van hekserij, stopten de processen en verdween de morele paniek.]]

[[Bestand:Deep_throat_PD_poster_(restored).png|thumb|right|550px|In deze film is de vrouwelijke seksualiteit het thema. Er werden eindeloos veel processen gevoerd over deze film, die er uiteindelijk toe leidden dat hij in 23 Amerikaanse staten werd verboden. De film was verboden in het Verenigd Koninkrijk tot het jaar 2000. In Nederland kon de film worden vertoond, maar uitsluitend aan meerderjarigen en in bioscopen met minder dan 50 zetels.]]

[[Fake news]] kan leiden tot [[morele paniek]]. Dat weten [[Demagogie|demagogen]] goed. [[Morele paniek]] is een buitenproportionele, vijandige en gemediatiseerde reactie op een situatie of technologie, een persoon of groep, die waarden en normen lijken te bedreigen. Het begrip verklaart maatschappelijke angstreacties die niet in verhouding staan tot de ernst, het risico, de schade of de dreiging. Morele paniek is een sleutelbegrip uit de [[sociologie]] en [[criminologie]] en zou voor het eerst gebruikt zijn door [[Marshall McLuhan]] in [[1964]]. [[Jock Young]] introduceerde het in [[1971]] in de [[criminologie]] en [[Stanley Cohen (socioloog)|Stanley Cohen]] zorgde voor bekendheid. In zijn klassieker ''Folk Devils en Moral Panics'' uit [[1973]] beschrijft hij de jeugdbendes, de ‘[[Mod (subcultuur)|Mods]]’ en de ‘[[Rockers]]’.

[[File:Waarom geloof jij fake news.webm|thumb|550px|Waarom geloof jij fake news? - [[Universiteit van Vlaanderen]]]]

.

.

=== Fasen ===

.

Morele paniek is gefaseerd en begint met een stereotiepe en overdreven voorstelling van een gebeurtenis. Daarna wordt die geassocieerd met soortgelijke gevallen en gepresenteerd als symptomatisch voor een maatschappelijk probleem. Vervolgens wakkeren doemscenario’s de angst aan en escaleert het tot er justitiële, politionele of juridische maatregelen komen. Soms ebt de paniek na een tijd weg, soms duurt de golf zo lang dat het zelfbeeld van de samenleving verandert.
Voor de samenleving maakt het weinig uit of de oorzaak wel of geen hersenschim is. Hier geldt het [[Thomas-theorema]]: ''als mensen situaties als werkelijk definiëren, zijn zij werkelijk in hun gevolgen''. Niet de situatie zelf, maar de perceptie geeft de doorslag.

.

.

=== Voorbeelden? Legio! ===

.

* [[Satanisch ritueel misbruik]].

.

* De [[heksenjacht]] en de processen zoals die in [[Heksenprocessen van Salem|Salem]].

.

* De gevolgen van [[Masturbatie#Masturbatie in vroeger eeuwen|masturbatie]].

.

* De paniek die in [[1938]] ontstond door ''[[The War of the Worlds (hoorspel)|The War of the Worlds]]'' [[The War of the Worlds (hoorspel)|The War of the Worlds]] was een hoorspel van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatre on the Air. Het werd berucht door de enorme massahysterie die het in de VS veroorzaakte. Luister hier: [http://sounds.mercurytheatre.info/mercury/381030.mp3 War of the Worlds].

.

* De zorgen over genetisch gemanipuleerde voeding.

.

* De invloed van televisiegeweld of in games zoals in [[Canis Canem Edit]] en de [[Grand Theft Auto (computerspelserie)|GTA]]-reeks.

.

* Imitatiegedrag van jongeren bij het zien van [[pornografie]] zoals in de film ''[[Deep Throat (film)|Deep Throat]]'', [[drugs|druggebruik]], voetbalvandalisme

.

* In de zomer van [[1984]] rapporteerden kranten na een dodelijke vechtpartij op het strand van Egmond in Nederland over het ‘kustgeweld’, de ‘geweldsgolven’ en ‘-explosies’, ‘uitbarstingen’ en ‘epidemieën van geweld’, alsof het natuurverschijnselen waren. De paniek kreeg ook de politie, justitie, de horeca en het lokale bestuur in zijn greep en ebde na enige tijd weg. 

.

* De mediareactie en die van de overheden na de [[aanslagen op 11 september 2001]] en de [[Terroristische aanslagen in Madrid van 11 maart 2004|aanslagen in Madrid]] en [[Terroristische aanslagen in Londen van 7 juli 2005|London]]. In hun representatie van ‘het’ terrorisme dragen overheid en media bij tot paniek omdat ze onnodige angst zaaien door burgers vertrouwd te maken met terroristische dreigingen. Dit simplisme brengt de moeizame interetnische verhoudingen opnieuw onder spanning en leidt de aandacht af van oorlog of genocide.

.

* De negentiende-eeuwse angst om levend begraven te worden, leidde in [[1868]] tot het patent op de lijkkist met een ladder voor een uitvinder uit [[New Jersey]].

.

* In het Engelse [[Middlesbrough]] worden in 1987 121 kinderen uit hun huizen geplaatst na misbruik. Artsen gebruikten de techniek 'reflex anale oprekking' waarbij ze de billen uit elkaar schuiven en de anus bestuderen. Later bleek de techniek onwetenschappelijk en met de meeste kinderen was niets aan de hand.

.

* De angst voor de atoombom tijdens de koude oorlog.

.

* De angst voor ongrijpbare vijanden zoals [[al-Qaeda]], [[fijnstof]], [[dioxine]], [[zendmast]]en.

.

* [[Opération Lune]].

.

* De [[Guldensporenslag]] en [[Hendrik Conscience]] in 1836 en in 1902.

.

.

= '''BETROUWBAAR''' =

[[Bestand:Van_Olden_Barneveldt_Verhoeven_1619.gif|thumb|right|550px|[[Abraham Verhoeven]], een prille 'gazettier' besloot zijn artikels in de Antwerpse krant de [[Nieuwe Tijdinghen]] met het zinnetje &quot;Oft waer is, sal den tydt leeren.' De auteur waarschuwt zo zijn lezers in de vroege zeventiende eeuw voor te hoog gespannen verwachtingen inzake de betrouwbaarheid van zijn schrijfsel. Het bericht is nog relevant. De illustratie vertelt het 'Verhael hoe ende in wat manieren den heere Johan Van Olden-Barneveldt, Advocaet van Hollandt ende den Vrieslant/ is Onthalst gheworden smaendachs voor noen den xiij Mey Anno Duisent zes hondert neghen-thien; T'hantwerpen/By Abraham Verhoeven/op de Lombaerde Veste/inde gulde Sonne, 1619.']]

.

{{Cquote|'''Door de fragmentarisering van alle kennis is de beleidsvorming er natuurlijk eenvoudiger op geworden. De hooggespecialiseerde takken van moderne wetenschap zijn zo ondoorzichtig geworden dat de mensen die daarin werkzaam zijn, noodgedwongen tot hun dertigste of langer door moeten studeren tot ze kunnen toetreden tot de nieuwe geestelijkheid. Een lange leertijd hebben ze allemaal, maar dat betekent nog niet dat ze het altijd eens zijn over de beste aanpak. De SARS-CoV-2-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de onenigheid onder experts zich zelfs kan uitstrekken tot schijnbaar simpele beslissingen, zoals over het gebruik van een mondkapje. Eind maart 2020 (de pandemie was drie maanden oud) adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie daar nog tegen, tenzij een persoon was besmet, en pas begin juni werd dat advies bijgesteld. Hoe kunnen mensen zonder specialistische kennis daarin partij kiezen of wijs worden uit debatten die vaak eindigen met het intrekken of ontmantelen van claims die daarvoor nog allesbepalend waren?'''|[[Vaclav Smil]]}}


.

Wat de betrouwbaarheid van deze encyclopedie betreft, daar gaan we even klassikaal door. We nemen een schrijfstok of een [[Griffel (schrijfstift)|griffel]] en een schrijfplank, een [[Lei (schrijfplank)|lei]] genaamd. We noteren drie vragen, het antwoord erop hoor je in de les.

.

* Ten eerste: Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* Ten tweede: Wat is [[Betrouwbaarheid (informatie)|betrouwbaarheid]]?

.

* Ten derde: Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Peilen is een term uit de scheepvaart, peilingen doe je steeds opnieuw, want je positie verandert constant.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=hA2p8EqvLLI '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: WAT IS BETROUWBAARHEID? (20 Min.)''']

.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=Xs0K4ApWl4g '''♣ LUISTER HIER NAAR DE GROOTSTE MISLEIDING UIT DE TWINTIGSTE EEUW:[[The_War_of_the_Worlds_(hoorspel)| The War of the Worlds''']].]

.

.

== Weet je dat…? Tuurlijk wel. ==

* Je in naam van iemand anders kan SMS'en?

.

*  Fototrucage mensen mooier maakt? Of lelijker, als het moet… Vrijwel elke foto in de krant of op internet is bewerkt! Kijk eerst naar [https://www.youtube.com/watch?v=iYhCn0jf46U dit filmpje van Dove] of naar deze ontmaskering.

.

* Er berichten gemaakt worden om journalisten een loer te draaien. Dergelijke berichten worden canards genoemd. Ze verschillen soms nauwelijks van stadslegendes.

.

* Goed ogende websites valse informatie doorspelen?

.

* Journalisten opzettelijk foute berichten de wereld insturen? Kijk op het impulscentrum naar (minstens) een van deze reportages. 1. Orson Welles War of the Worlds (Canvas Days that shook the World); 2. Bye bye Belgium (RTBF).

.

* Een verkeerd bijschrift bij een prima foto snel geplaatst is?

.

* De zetduivel vaker toeslaat dan gedacht?

.

* Sommige mensen wel heel goed gelovig zijn. Klik [[hier]] en bel en sms één jaar gratis. In tien dagen tijd tekenden 7200 jongeren in op dit aanbod.

.

* Een fout gespelde naam? Een foutief jaartal? Een verkeerde leeftijd of woonplaats? Tja, iedereen maakt fouten, niet?

.

Voor je info gebruikt, evalueer je die. “Ik heb de pest aan informatie, je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen” schrijft [[Jan Blokker]] ergens. Het citaat is in een mum van tijd gevonden, geknipt en geplakt in dit document. De referentie is uiteraard vergeten. Informatie wordt altijd gemaakt. Woordvoerders, journalisten, fotografen, redacteurs… één voor één maken zij nieuws of geschiedenis. Toch wordt die menselijke oorsprong snel vergeten. Niet alleen de Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid maar elke discipline evalueert informatie. Uiteraard vereist de doorlichting kennis van zaken, maar niettemin bestaan er “typevragen” die ongeacht het onderwerp  gelijk zijn. Zo dient de informatie controleerbaar, nauwkeurig, volledig, redelijk en eerlijk, relevant en actueel te zijn, er dient structuur, overzichtelijkheid en een lay-out te zijn. Voor je aan de controle begint ga je de bedoeling van de makers na. Wat is de aard van je bron?

  
 * Informatief?
 
 * Persoonlijk?
 
 * Commercieel?
 
 * Opiniërend?
 
.
 
{|
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg|thumb|550px|Revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, kort voor de arrestatie door de Russische geheime dienst. In het midden zit [[Vladimir Lenin|Lenin]].]]
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897 - Altered.jpg|thumb|560px|Dezelfde revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, nadat Alexander Maltsjenko in 1930 bij [[Jozef Stalin|Stalin]] in ongenade viel, werd hij verwijderd.]]
|}

.

== Controleerbaar ==

[[Bestand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|thumb|rigth|550px|Van informatie die een redactionele controle onderging stijgt de betrouwbaarheid. Hier de redactie van de [[Canadian Broadcasting Corporation]] in [[Montreal (Canada)|Montreal]] in [[1944]].]]

.
 
Betrouwbare info is controleerbaar. Van moeilijk te controleren info daalt de betrouwbaarheid. Anonieme info is onbetrouwbaar. Een cartoon uit The NewYorker toont twee honden voor een monitor, waarvan de ene zegt: ‘Op internet weet niemand dat je een hond bent.’ Een goede site bevat net als een boek de naam van de maker en zijn functie, de naam van de organisatie, een contactadres, een redactieteam, het doel van de organisatie en een datering. Het controleren begint dus met de vraag naar de auteur. Dit maakt een mail mogelijk of een extra controle via Google. Zoek uit wat de expertise van de auteur is, door zijn opleiding, werkomgeving of andere documenten te vinden. Verder kan de maker de controleerbaarheid vergemakkelijken door zijn tekst te onderbouwen met linken, een [[bibliografie]] of [[voetnoten]]. Eindigen sites op .ac.be of .edu, .org of .gov zijn het universiteiten, organisaties en staatsinstellingen. Trianguleren is het vergelijken van de informatie met minstens twee andere [relevante] bronnen. Twee is noodzakelijk, want op internet wordt veel overgenomen. Als meerdere webpagina’s hetzelfde zeggen over een onderwerp, werkt dit geruststellend. Maar let op, dit kan vals zijn. Wil je meer zekerheid, dan is het nodig om ofwel de site goed te bestuderen, te vergelijken of de commentaren op verwijspagina’s te lezen. Bij tegenstrijdige informatie is het belangrijk te weten welke auteur het meeste autoriteit heeft. Laat in je studie niet na om te wijzen op botsende visies en tegenstrijdige ideeën. Dit helpt bij het ontwikkelen van je eigen mening.

.

== Nauwkeurig en volledig ==

.

Als je evalueert op nauwkeurigheid ga je na in welke mate er slordigheden of onnauwkeurigheden voorkomen. Verkeerd taalgebruik en tikfouten tonen aan dat de auteur weinig aandacht schenkt aan de inhoud. Let op voor vage omschrijvingen zoals “men beweert dat er veel wordt…” Dit zijn teksten die lucht verkopen. Op internet verschijnt regelmatig onvolledige info. Andere info is bewust onvolledig en werkt als smaakmaker of zet aan tot kopen, sommige bronnen behandelen het onderwerp oppervlakkig of wekken de indruk het onderwerp volledig te dekken, maar stellen na consultatie teleur.

.

== Redelijk ==

.

Objectiviteit bestaat niet. De ‘werkelijkheid’ in taal gieten is ontzettend moeilijk: gewild of ongewild, steeds kijk je door filters van voorkennis, afkomst, behoeften, verwachtingen… Wat je ziet is cultureel bepaald. De discussie subjectief en objectief is hier aan de orde. Daarom is het onredelijk een auteur te vragen objectief te zijn. Verwacht van de auteur dat hij afstand doet van vooringenomenheid, een redelijke argumentatie gebruikt en eventueel uiteenlopende visies poneert. Vraag je af welk belang de auteur bij het onderwerp heeft. Zo rapporteert Greenpeace anders over een olietanker dan de eigenaar. Hoe redelijk is de informatie? Worden de ingenomen standpunten geëxpliciteerd? Wordt de website gesponsord? Hoe evenwichtig worden tegengestelde standpunten gepresenteerd? Is de term 'subsidieslurpers' een alitererende metafoor die wat suggereert of een objectief begrip?

  
 FEITEN ≠ TAAL
 
 .
 
 REALITEIT ≠ JE MENING
  
 .
 
 FEITEN ≠ JE MENING ≠ TAAL
 

In hoeverre weerspiegelen gedachten realiteit? En, in welke mate zijn we in staat om de realiteit die we feiten noemen, te beschrijven?
 

.

== Eerlijk ==

[[Bestand:Pinocchio_1940.jpg|thumb|right|550px|Eerlijke info staat tegenover leugenachtige info en die is niet altijd even makkelijk te herkennen als bij Pinocchio.]] 

.

Eerlijkheid is het (on)bewust manipuleren, verdraaien of verzwijgen. Worden de standpunten eerlijk gepresenteerd? Neemt de auteur een standpunt in? Is de partijdigheid acceptabel? Wordt dat standpunt gepresenteerd als een mening of als een feit? Eerlijkheid gebiedt dat [[feiten]] als feiten voorgesteld worden en [[meningen]] als meningen.

.

;Feiten

.

Een feit is aanvaard omdat dit bleek uit onderzoek of omdat het aanvaard is. In het alledaags taalgebruik is een feit “zeker” en kan het geobserveerd worden. Als het feit een tijd bestaat, is dit een situatie of een structuur. Als het om een verandering van structuur gaat, is dit een proces [industrialisatie, emancipatie]. Een kortstondig proces is een gebeurtenis. Zoek voor onderstaande 'feiten' voorbeelden.

.

* Object (voorwerp), bv:

.

* Plaats (ligging), bv:

.

* Gebeurtenis (kwestie), bv:

.

* Structuur (situatie of toestand), bv:

.

* Proces (evolutie) bv:

.

.

;Meningen

.

Over een mening kan je discussiëren. Een mening is een waardeoordeel of vooroordeel, een voorkeur en verwachting, een veronderstelling of een stelling. De nuances zijn subtiel. Een waardeoordeel berust op een interpretatie die je aanvaardt maar niet met feiten te ontzenuwen is, omdat de feiten verschillend worden uitgelegd. Bij een vooroordeel is men zich niet bewust van het waardeoordeel. Een veronderstelling en een stelling liggen dicht bij elkaar, net als een voorkeuren en verwachtingen. Een veronderstelling berust op een indruk of interpretatie, een stelling wordt gevolgd door een argumentatie en gaat vooraf aan een redenering [want, immers, daaruit volgt]. Een voorkeur leidt je aandacht [af]. Bij een voorkeur kan je kiezen, bij een verwachting [hoop] hoeft het object niet eens aanwezig te zijn.

.

* Vooroordeel (een ongecontroleerde mening), bv:

.

* Waardeoordeel (interpretatie), bv:

.

* Stelling (positie), bv:

.

* Veronderstelling (hypothese), bv:

.

* Voorkeur (neiging), bv:

.

* Verwachting (hoop), bv:

.

Laat extreem positieve en extreem negatieve meningen voor wat ze zijn. Soms laten journalisten hun mening in de tekst klinken zoals in dit citaat. “De scheiding der machten werd pas in de zeventiende eeuw geproclameerd door John Locke.” Het woordje ''pas'' zorgt dat een feit als mening voorgesteld wordt. Ook het omgekeerde is mogelijk, zoals deze uitspraak: “Een vondelingenschuif is moreel verwerpelijk en een welvaartsstaat onwaardig.” Dit is een mening die als feit wordt omschreven. Beter zou zijn “Ik vind een…” Het is een kwestie van academische training. Veel moeilijker is om als lezer feiten te herkennen die als mening worden omschreven of om meningen te herkennen die als feit worden omschreven.

.

== Wetenschappelijk of populariserend? ==

.

* Kijk naar [https://www.youtube.com/watch?v=9r8GNYi5K-Y deze (Belgische) reportage] en [https://www.youtube.com/watch?v=CMne7lqobT8 deze (Nederlandse) reportage] waarbij [[Bart Van Loo]] zijn boek De Bourgondiërs voorstelt. Er komt kritiek op zijn aanpak: Bart van Loo zou de geschiedenis te eenzijdig voorstellen. [https://www.youtube.com/watch?v=7gOlTlqY41s Kijk hier.]


== Fictie versus non-fictie ==

[[File:Orson_Welles_1937.jpg|thumb|550px|Orson Welles liet in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt of als men fictie met non-fictie gaat verwarren.]]

.

Als Fictie en non-fictie zich met elkaar gaan vermengen wordt het voor de kijker, luisteraar of lezer wel erg moeilijk om het waarheidsgehalte of de betrouwbaarheid te peilen. Voor je verder leest, log je in op [https://p.cygnus.cc.kuleuven.be/webapps/osv-kaltura-bb_bb60/jsp/courseGalleryLTI.jsp?url=/hosted/index/course-gallery&amp;course_id=_976176_1&amp;mode=view Toledo TV]. Wie maanlanding intikt als zoekwoord komt op een VPRO documentaire van 52 min. Kijk aandachtig naar het bedrog der bedriegenis. Trek er een uurtje voor uit en lees vooral niet verder, anders is de fun er af.

.

{{Leeswaarschuwing}}

.

;De hoofdpersonages
&lt;gallery&gt;
A11v 1092338.ogg|Armstrong stapt als eerste mens op de Maan (tv)
File:Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg|'''[[Joeri Gagarin]] (1934–1968) was geen lang leven beschoren.'''
File:Aldrin_Apollo_11.jpg|'''[[Buzz Aldrin]], [[Apollo 11]], gefotografeerd door [[Neil Armstrong]]'''
File:Ap11-s69-31740.jpg|'''Bemanning [[Apollo 11]]'''
File:Kennedy_vonbraun_19may63_02.jpg|'''[[Wernher von Braun]] met [[John F. Kennedy|J.F.K.]]'''
File:Dornberger-Axster-von_Braun_(jha).jpg|'''von Braun bij de overgave.'''
File:V1_Soest.JPG|'''[[V1 (wapen)|V1]]-rakket.'''
File:V-2-Nederlands.jpg|'''[[V2 (raket)|V2]]-rakket.'''
File:First photo from space.jpg|'''In [[1946]] neemt een [[V2 (raket)|V2]] de eerste foto's uit de ruimte.'''
File:Project_Paperclip_Team_at_Fort_Bliss.jpg|'''[[Operatie Paperclip|Operatie paperclip]]: von Braun ging niet alleen naar de V.S.'''
Bestand:Posta_Romana_-_1959_-_Laika_120_B.jpg|'''[[Laika (hond)|Laika]]''', de eerste hond in de ruimte. Hoeveel dieren gingen haar voor?
&lt;/gallery&gt;

.

Wat je zag is [[Opération Lune]]. Die probeert aan te tonen dat [[Stanley Kubrick]] de eerste stappen op de maan in een studio filmde. Deze regisseur kennen we van [[Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb|Dr. Strangelove]], [[2001: A Space Odyssey]] (1968), [[A Clockwork Orange (film)|A Clockwork Orange]], [[Barry Lyndon (film)|Barry Lyndon]], [[The Shining (film)|The Shining]], [[Full Metal Jacket]] en [[Eyes Wide Shut]]. Deze regisseur heeft uiteraard niets met de maanlanding van doen, hij wordt [[postuum]] opgevoerd als regisseur van de allerbelangrijkste film ter wereld. Deze film is geen documentaire maar een 'mocumentaire'. Ze wil de kijker te misleiden. Waarom? Puur om aan te tonen dat mensen te of erg goedgelovig zijn. Tot op welk punt ben jij meegegaan in dit verhaal?

.

Het woord Mocumentaire komt uit de combinatie van documentaire (feiten en waarheidsgetrouwe rapportage) en de M van Movie (fictie) en 'to moc', iemand op het verkeerde been zetten. Pas op het einde wordt duidelijk dat het om een grap gaat. Sommige studenten kijken de film vol (on)geloof uit, anderen zijn al vanaf de helft kritisch... Hoe gealarmeerd was jij?

.

;Kijken

* [https://www.youtube.com/watch?v=EqHg8YSJWRk Operation Lune] BEELDFRAGEMENT debat met [[William Karel]], regisseur van deze [[mocumentaire]].

.

.

== Relevant en actueel ==

.

Relevant wil zeggen betrekking hebben op je onderwerp. Wanneer is de info gepubliceerd? Wanneer is de site gemaakt en voor het laatst aangepast? Hoe actueel zijn de links? 

.

== Lay out ==

.

Een aantrekkelijke lay-out en een overzichtelijke navigatie bewijzen aandacht voor de paginaontwikkeling. Doorgaans wijst dit erop dat er aan de inhoud is gewerkt. Maar de redenering is niet absoluut. Het kan dat een grafisch talent een fijne inhoudloze pagina maakt, of dat vorsers geen grafisch verstand hebben. 'De inhoud is belangrijker dan de vorm' klinkt het argument dan. Maar toch. Schreeuwerige pagina’s duiden op informatietekort, op een vingeroefening of verdoezelen de onkunde van de maker. Vragen over de esthetica helpen bij de evaluatie.

.

;Stel vragen zoals: 

.

* Hoe verzorgd zijn de tekst en de afbeeldingen? 

.

* Worden er [[Compositie (beeldende kunst)|compositieprincipes]] gevolgd? 

.

* Is het ontwerp complex? Oogverblindend? 

.

* Is de tekst leesvriendelijk?

.

* Is de structuur overzichtelijk? 

.

* Is de [[lay-out]] of de [[interface]] duidelijk?

.

== Informatie in tijden van oorlog ==

.

{{Citaat|'''In oorlogstijd is de waarheid het eerste slachtoffer.'''|[[Boake Carter, journalist]], 1900-1944.}}

.

{{Citaat|'''Voltaire heeft het ons geleerd: we moeten systematisch aan alles twijfelen.'''|[[Anne Morelli]]}}

.

Tijdens oorlogen of andere conflicten tussen twee groepen duiken tien principes die de propagandamachine ondersteunen. Anne Morelli somt ze op.

# 'Wij willen geen oorlog.'
# Alleen de vijand treft schuld, die heeft om oorlog gevraagd.
# Dit is geen oorlog tegen de mensen, maar tegen de leider van de tegenpartij.
# Het doel is nobel, zeker geen materieel gewin.
# De vijand begaat wreedheden. Als wij schade berokkenen is dat per ongeluk.
# De vijand gebruikt illegale wapens.
# Onze verlies is beperkt, die van de vijand groot.
# Kunstenaars en intellectuele steunen de zaak.
# De oorlog heeft een heilig karakter.
# Wie de propaganda in twijfel trekt, is een verrader.

.

.

= '''PINOKKIOTEST''' =

.

De Pinokkiotest is een checklist die je helpt inschatten hoe (on)betrouwbaar sommige info is. Je kan de test vinden op [http://sadan.wdfiles.com/local--files/5-evalueren/PINOKKIOTEST.pdf deze vragenlijst]. De test is vergelijkbaar met de [https://www.hogeschoolrotterdam.nl/globalassets/mediatheek/downloads/craap-scoreformulier-nl.pdf CRAAP]-test die in het vak informatievaardigheden ter sprake komt. 

.

.

= '''EXAMENVRAGEN''' =

.

.

== A-Vragen ==

.

(S&amp;V)Wie of wat zijn en wat is de betekenis van: Apollo (god), Nietzsche, Herbert George Wells, Howard Koch, Orson Welles, Jozef Stalin, Koude Oorlog, kunstmaan, The War of the Worlds, Milan Kundera, De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, Louis-Ferdinand Céline, Reis naar het einde van de nacht, Voyage au bout de la nuit, Anne Morelli, De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië, Guido Gezelle, Hendrik Conscience, Kortrijk 1302, De Leeuw van Vlaenderen (1838), Aufklärung, Immanuel Kant, Diderot, D'Alembert, Voltaire, John Locke (1632-1704), 1776, Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, Montesqieu (1689-1755), Jean Jacques Rousseau, Franse Revolutie, Glorious Revolution, 1688, Charles Darwin (1809-1882), Robespierre, Karl Marx, René Descartes, Opération Lune, J.F. Kennedy, Werhner von Braun, Joeri Gagarin, Richard Nixon, Houston (Texas), Cape Canaveral (Florida), Mocumentaire, Stanley Kubrick, 21 juli 1969, Neil Armstrong, Apollo 11, Apolloprogramma, Operatie paperclip.

.

.

== B-Vragen ==

.

* S&amp;V.In de geschiedenis kunnen we verschillende denkrichtingen onderscheiden. Zo kunnen we het model van de &quot;eeuwige terugkeer&quot; tegenover het &quot;verlichtingsmodel&quot; plaatsen. Illustreer dit op het niveau van het denken over geschiedenis, het resultaat, het doel, de richting, de motor en de gevolgen van dit denken. Geef bij beide richtingen één of meerdere vertegenwoordigers.

.

* S&amp;V.&quot;De verlichting is geen soort filosofie, maar een 18de eeuws fenomeen, waarbij groepen intellectuelen gefascineerd worden door de ontdekkingen van de wetenschap en door de filosofische reflecties die hierover gemaakt worden in de vorige eeuw. Het is een nieuwe geest die door Europa waait. Men wordt er zich van bewust dat de denkwijzen van de 17de eeuw reeds heel wat realiseerden in de fysica. Nu de tijd gekomen is om...&quot; 1. Welke kenmerken kun je met betrekking tot de verlichting aangeven; 2. Wat zegt Kant over die verlichting; 3. Kun je ook een kritiek op dit vooruitgangsoptimisme formuleren?  

.

* S&amp;V.Leg uit en toon aan met voorbeelden: &quot;Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen op een bepaalde manier te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Objectiviteit is niet mogelijk.&quot;  

.

* Wat kun je vertellen over Karl Marx en het dialectisch principe?

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Milan Kundera, 2. Louis-Ferdinand Céline, 3. Anne Morelli, 4. Hendrik Conscience, 5. Immanuel Kant, 6. Christus.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Diderot en D'Alembert, 2. Charles Darwin, 3. J.F. Kennedy, 4. Orson Welles, 5. Copernicus, 6. Plato.

.

* S&amp;VPlaats in chronologisch volgorde en wat weet je over... 1. Karl Marx, 2. Apollo 11, 3. H.G. Wells schrijft The War of the Worlds, 4. Voltaire 5. Orson Welles maakt een radioprogramma met de naam War of the Worlds, 6. Franse Revolutie.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Apolloprogramma, 2. John Locke, 3. Neil Armstrong zet eerste stappen op de maan, 4. Robespierre, 5. Nietzsche, 6. Scheiding Oost- en West-Romeinse rijk.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 3. Glorious Revolution, 3. René Descartes overlijdt, 4. Opération Lune (mocumentaire), 5. Werhner von Braun, 6. Guldensporenslag.

.
 
* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Joeri Gagarin overlijdt, 2. Het Colosseum wordt gebouwd, 3. Richard Nixon wordt president, 4. Tweede Wereldoorlog, 5. Stanley Kubrick maakt zijn laatste film, 6. De eerste Kruistocht. 

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid? Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* S&amp;V.Leg uit, waarom is de Spoetnik 1, de eerste satelliet zo belangrijk. Situeer ze in de tijd. Betrek woorden zoals Koude oorlog, Gagarin, Expo '58, Kennedy en Space Race in je antwoord.

.

.

== C-Vragen ==

.

* S&amp;V.Kundera: &quot;De idee van de eeuwige terugkeer der dingen is raadselachtig en Nietzsche heeft er andere filosofen mee in verlegenheid gebracht: te denken dat alles zich eens zou herhalen zoals we het al beleefd hebben, en dat ook die herhaling eindeloos zou doorgaan.&quot; Wat wil deze &quot;dwaze&quot; mythe van de eeuwige terugkeer der dingen zeggen? Valt het je ook wel eens voor - hetgeen voor Kundera het geval is - dat je &quot;ontroering voelt bij het bekijken van foto's van Hitler?&quot; Wat is het gevolg dat Kundera uit een dergelijk merkwaardige ervaring trekt? Wat denk je daar zelf over?

.
 
* S&amp;V.L.F. Céline: &quot;De filosofen [...] zijn ermee begonnen het brave volk van alles wijs te maken...&quot; Waar heeft Céline het over in bovenstaande citaat, genomen uit Reis naar het einde van de nacht? Geef een persoonlijke kritiek.

.

* S&amp;V.De media gebruiken verschillende technieken om de kijker te doen geloven dat hun boodschap 'waar' is.  Welke technieken haal je uit deze film die het realiteitsgehalte van de boodschap verhogen?  En, waar gaan de filmmakers door het lint.  Of, met andere woorden, waar kan je in de film merken dat het hier om een 'vervalsing' van de realiteit gaat?

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid, waarom is betrouwbare info zo belangrijk en hoe kan je achterhalen of informatie betrouwbaar is?

.

* S&amp;V.Leg uit: De meesten beschouwen 'geschiedenis' als iets 'passief'. Geschiedenis was er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! 

.

* S&amp;V.Leg uit: De 'actieve constructie' van de geschiedenis is een vraag die op filosofisch vlak tot tien verschillende vragen leidt. Gebruik Hegel en de universiteit van Berlijn in je antwoord.

.

* S&amp;V.Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Waarom spreken we van peilen?

.

.


== D-Vragen ==

.

&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;360&quot;&gt;
Bestand:TheMatrixAnimated.gif
Down the Rabbit Hole.png
Milan Kundera redux.jpg
L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg
Gerrit Komrij (1981).jpg
Anne Morelli.jpg
Bestand:Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg
Descartes Discours de la Methode.jpg
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg
Jean Le Rond d'Alembert, by French school.jpg
Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg
Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg
John Locke.jpg
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
Montesquieu 1.png
Immanuel Kant (painted portrait).jpg
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg
Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg
Social contract rousseau page.jpg
EmileTitle.jpeg
Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg
James Watt by Henry Howard.jpg
François Quesnay.jpg
Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif
AdamSmith.jpg
Louis XIV of France.jpg
Koning Louis XV; Hyacinthe Rigaud.jpg
Ludvig XVI av Frankrike porträtterad av AF Callet.jpg
Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg
Women's March on Versailles01.jpg
Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg
LouisXVIExecutionBig.jpg
Jacques-Louis David - Marie Antoinette on the Way to the Guillotine.jpg
Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg
Robespierre.jpg
Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png
Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg
Bestand:David Van Reybrouck.jpg
Bestand:Jose Ortega y Gasset.jpg
Karl Marx 001.jpg
Kortrijk-Groeningemonument.jpg
Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png
Bestand:Honoré de Balzac (1842) Detail.jpg
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG
Battle of Courtrai2.jpg
Nicaise de Keyser04.jpg
Guido Gezelle.jpg
Hendrik Conscience.jpg
Leeuwvanvlaenderen.gif
Groeningepoort.jpg
Kortrijk Groeningeabdij museum.JPG
Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg
Bestand:Deep throat PD poster (restored).png
Bestand:Van Olden Barneveldt Verhoeven 1619.gif
Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg
Bestand:Pinocchio 1940.jpg
Orson Welles 1937.jpg
A11v 1092338.ogg
Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg
Aldrin Apollo 11.jpg
Ap11-s69-31740.jpg
Kennedy vonbraun 19may63 02.jpg
Dornberger-Axster-von Braun (jha).jpg
V1 Soest.JPG
V-2-Nederlands.jpg
First photo from space.jpg
Project Paperclip Team at Fort Bliss.jpg
Bestand:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''BIBLIOGRAFISCHE NOTEN''' =</text>
      <sha1>by53qwha075cfv4dcn99pgrg1ajf916</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Overleg gebruiker:SHB2000</title>
    <ns>3</ns>
    <id>46804</id>
    <redirect title="Overleg gebruiker:SHB" />
    <revision>
      <id>429737</id>
      <timestamp>2026-09-18T02:41:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max</username>
        <id>28095</id>
      </contributor>
      <comment>Max heeft pagina [[Overleg gebruiker:SHB2000]] hernoemd naar [[Overleg gebruiker:SHB]]: Automatisch hernoemd bij het hernoemen van gebruiker “[[Special:CentralAuth/SHB2000|SHB2000]]” naar “[[Special:CentralAuth/SHB|SHB]]”</comment>
      <origin>429737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="3z3n8vxoi8r71wbrhcwpbjpj9edk1qs" xml:space="preserve">#DOORVERWIJZING [[Overleg gebruiker:SHB]]</text>
      <sha1>3z3n8vxoi8r71wbrhcwpbjpj9edk1qs</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>