Nederlands

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="nl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikibooks</sitename>
    <dbname>nlwikibooks</dbname>
    <base>https://nl.wikibooks.org/wiki/Hoofdpagina</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.20</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speciaal</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Overleg</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Gebruiker</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Overleg gebruiker</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikibooks</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Overleg Wikibooks</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bestand</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Overleg bestand</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Overleg MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Sjabloon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Overleg sjabloon</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Help</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Overleg help</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Overleg categorie</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Transwiki</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Overleg transwiki</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Wikijunior</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Overleg Wikijunior</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Overleg module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Nederlands</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8784</id>
    <revision>
      <id>429782</id>
      <parentid>422759</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T03:20:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Categorie gewijzigd</comment>
      <origin>429782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1868" sha1="q45cj3r2256kxxg49p6hbwfjisuyob3" xml:space="preserve">{{Bi}}{{Index Nederlands}}
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
[[Afbeelding:Plume pen w.svg|center|150px|Welkom bij Nederlands!]]
We gebruiken op deze wiki allemaal de Nederlandse taal. Toch zijn we haar niet allemaal even goed machtig. 
Ondanks een goede kennis van het Nederlands, maken we nog te vaak taal- en spelfouten. Daarom biedt deze cursus een oplossing.

Let op, we volgen de Nieuwe Spelling 2005 en bijgevolg de spelling in het {{Wp|Groene boekje|Groene Boekje}}. Schiet dit tekort, dan baseren we ons op het {{Wp|Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal|Van Dale woordenboek}}. Er zijn alternatieve schrijfwijzen in omloop, doch deze zijn niet door de overheid opgelegd, noch worden deze gehanteerd binnen de Wikimedia Foundation.

Nederlands wordt gesproken en geschreven als erkende taal in {{Wp|Nederland|Nederland}}, {{Wp|Suriname|Suriname}} en de {{Wp|Nederlandse Antillen|Nederlandse Antillen}}, {{Wp|België|België}} en {{Wp|Noord-Frankrijk|Noord-Frankrijk}} en verder onder meer in kringen van emigranten in {{Wp|Canada|Canada}}, de {{Wp|Verenigde Staten|Verenigde Staten}}, {{Wp|Australië|Australië}} en {{Wp|Nieuw-Zeeland|Nieuw-Zeeland}}. De verwante taal [[Afrikaans]] wordt gesproken in {{Wp|Zuid-Afrika|Zuid-Afrika}} en {{Wp|Namibië|Namibië}}. Samen gaat het om meer dan veertig miljoen Nederlands- en Afrikaanstaligen. 
&lt;/div&gt;

==Externe links==
*[https://users.telenet.be/orandago/ Oefeningen Nederlands]
*[https://woordenlijst.org/ Woordenlijst Nederlandse Taal – Officiële Spelling 2005]
*[https://taalunieversum.org/taalunie/ Nederlandse Taalunie]
*[https://taaladvies.net/ Taalunieversum] (taaltips)
&lt;!-- *[https://www.let.ru.nl/ans/e-ans/ Algemene Nederlandse Spraakkunst] (naslagwerk) site werkt niet; 20260415 --&gt;

{{Boek}}
{{Fase|2}}
{{Wikipedia
| Pagina = Nederlands
| Naam = Nederlands
}}

[[Categorie:Nederlands]]</text>
      <sha1>q45cj3r2256kxxg49p6hbwfjisuyob3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nederlands/Briefindeling</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8965</id>
    <revision>
      <id>429800</id>
      <parentid>427102</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T05:28:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Zie ook</comment>
      <origin>429800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2933" sha1="jpevvxjx6fjzgrt4rsw06b7022ei20o" xml:space="preserve">[[Afbeelding:Plume pen w.svg|left|50px|Hulpmiddelen]][[Afbeelding:Plume pen w.svg|right|50px|Hulpmiddelen]]&lt;br&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;'''[[Nederlands/Hulpmiddelen|Keer terug naar het menu &quot;Hulpmiddelen&quot; door hier te klikken]]'''&lt;!--kan iemand hier een mooi klikvenster van maken aub of iets dergelijks--&gt;&lt;/div&gt;
{{Index Nederlands}}

Bij brieven kan men onderscheid maken tussen persoonlijke en zakelijke brieven. De zakelijke brieven worden hier behandeld, daar iedereen zelf moet weten hoe hij of zij een persoonlijke brief opstelt.

De zakelijke, 'normale' brief naar het Nederlands briefmodel ziet er als volgt uit:

==Indeling==
# Naam en adres van de afzender 
# Naam en adres van de geadresseerde 
# Plaatsnaam en datering
# Referteregel (betreft)
# Aanhef (geachte)
#
## Inleiding
## Middenstuk
## Slot
## Slotformule
#
## Handtekening
## Naam van de ondertekenaar (en eventueel functie)
# Bijlage(n)

==Toelichting==
* Plaats de acht vaste onderdelen tegen de linkerkantlijn.
* Zorg dat er aan alle kanten voldoende onbeschreven ruimte (een kantlijn van ongeveer drie centimeter) overblijft.
* Verdeel de tekst mooi gelijkmatig over het papier.
* Scheid de verschillende onderdelen door een regel over te slaan.
* Als de ondertekening van een brief niet op het blad past, plaatst men de laatste alinea en de overige onderdelen op een nieuw blad. Hierbij wordt een ruime bovenkantlijn vrij gelaten.
* De achterkant van een zakelijke brief blijft onbeschreven.
Inhoud van de brief

 
-         Inleiding :Vertel waarom je de brief schrijft.

-         Middenstuk : Schrijf wat je wilt meededelen of uitleggen.

-         Slot : Doe een verzoek of stel een vraag in de laatste alinea.  Daarna bedenk je een passende slotzin.

==Toelichting op de onderdelen==
# Naam en adres van de afzender, bijvoorbeeld:
#: P. Jansen
#: Dorpsstraat 17
#: 1234 AB  Zuiddorp
# Naam en adres van de geadresseerde, bijvoorbeeld
#: De heer X. Sanders
#: Zuiderweg 19
#: 4321 ZW  AMSTERDAM
# Bijvoorbeeld:
#: Zuiddorp, 1 januari 2009
# Bijvoorbeeld:
#: Betreft: bestelling grasmaaier
# Bijvoorbeeld:
#: Bij een bekende:
#:* Geachte heer Pietersen
#:* Geachte mevrouw Hooft
#: Bij een onbekende:
#:* Geachte voorzitter
#
## Inleiding liever niet met 'ik' beginnen
## Middenstuk
## Slot
## Achter de slotformule staat bijvoorbeeld:
##* Hoogachtend,
##* Met vriendelijke groeten,
#
## Voor de handtekening kan nog het bedrijf staan namens wie iemand spreekt. Bijvoorbeeld:
##: Hoogachtend,
##: Gemeente Zuiddorp
##: ''Handtekening''
##: P. van Steen, wethouder
## 'P. van Steen, wethouder' is in dit geval dus de ondertekenaar en zijn of haar functie
# Bijlage: bijvoorbeeld curriculum vitae of een rapport

==Toets==
Bij dit onderdeel hoort een toets, zie [[Nederlands/Toets briefindeling|Toets Nederlands/Briefindeling]]

==Zie ook==
* Het Wikibook [[Schrijven/Brieven|Brieven]] voor het schrijven van verschillende soorten brieven
{{Sub}}</text>
      <sha1>jpevvxjx6fjzgrt4rsw06b7022ei20o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nederlands/Lezen/Samenvatting</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12083</id>
    <revision>
      <id>429799</id>
      <parentid>427104</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T05:25:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Inleiding</comment>
      <origin>429799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4972" sha1="t2xrmo0616btjcotfex88pb8be5aizu" xml:space="preserve">{{Index Nederlands}}
[[Afbeelding:Plume pen w.svg|left|50px|Hulpmiddelen]][[Afbeelding:Plume pen w.svg|right|50px|Hulpmiddelen]]&lt;br&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;'''[[Nederlands/Hulpmiddelen|Keer terug naar het menu &quot;Hulpmiddelen&quot; door hier te klikken]]'''&lt;!--kan iemand hier een mooi klikvenster van maken aub of iets dergelijks--&gt;&lt;/div&gt;

Een '''samenvatting''' is een verkorte versie van een origineel, bijvoorbeeld tekst, film of gebeurtenis. De bedoeling van zo'n vereenvoudiging is om de hoofdpunten van het veel langere onderwerp uit te lichten. Men krijgt hiermee in een korte tijd een indruk van het origineel en de kerngedachten eruit weergegeven. Hier gaat het over teksten.

Een samenvatting kan verschillende functies hebben:
# Voor jezelf: 
## Om een tekst makkelijker en begrijpelijker te maken en om de tekst sneller tot je te nemen. 
## Om later nog eens snel te kunnen lezen waar de tekst over gaat, met een indicatie van de inhoud.
# Voor anderen: 
## Om snel te kunnen beoordelen of de hele tekst de moeite van het lezen waard is. 
## Om zelf geen samenvatting te hoeven maken.

Deze pagina bedoeld als hulpmiddel tot het zelf maken van een samenvatting voor verschillende soorten teksten.

== Betogende of beschouwende tekst ==
Bij een samenvatting dient men de tekst behapbaar te maken. Het is handig de volgende stappenvolgorde aan te houden bij het maken van een samenvatting:

* Lees de tekst nauwkeurig door. Men moet de gehele tekst snappen om een goede samenvatting te maken. Wanneer men het geheel niet geheel meester is, kan een samenvatting een hulpmiddel zijn om de tekst beter te begrijpen. Het is belangrijk dan de verschillende onderdelen van de tekst wel te begrijpen.
* Schrijf de titel van het stuk bovenaan, eventueel samen met auteur en datum en waar het stuk uit vandaan komt. Dit kan een hoop zoektochten schelen.
* Schrijf de hoofdgedachte van de tekst op, dit is makkelijk voor de rest van het verhaal.
* Schrijf de alle belangrijke argumenten uit de tekst op wanneer men het over een betogende tekst heeft. Wanneer het beschouwende tekst is, kan men twee verschillende delen maken, gescheiden door een witregel. Het is belangrijk elk argument in een aparte alinea te zetten. Het is niet nodig met witregels te werken.
* Schrijf in één zin de conclusie uit de tekst op. Vermijd herhalingen van argumenten.
Let hierbij op de volgende zaken:

* Verzin geen zaken erbij, dit is geen onderdeel van een samenvatting.
* Houd de volgorde van de tekst aan, draai geen argumenten om, ook niet als dat voor jou makkelijker is.
* Houd per argument een alinea aan.
* Begin elke alinea met in één zin het argument samenvatten, daarna kan men uitweiden.
* Geen vragen in een samenvatting.
* Geen voorbeelden in een samenvatting.
* Gebruik niet te veel woorden voor een samenvatting, dat is niet de essentie van een samenvatting.
* Vergeet randzaken als de titel niet.

== Leertekst ==
Een leertekst is vaak groot en onbehapbaar. Daarom kan het makkelijk bij het leren zijn om van de grote tekst een samenvatting te maken. Dit is voor elk onderdeel verschillend, het kan handig zijn om hiermee te beginnen:

* Lees de tekst eenmaal geheel door, waarbij alles duidelijk is.
* Schrijf de titel duidelijk bovenaan, voor later opnieuw opzoeken.
* Verdeel de tekst bijvoorbeeld in de hoofdstukken. Waarschijnlijk is in de titel het begrip gegeven. Het begrip uit de titel komt bovenaan in de samenvatting, met de uitleg van deze titel.
* Bekijk per hoofdstuk of de tekst in nog meer delen te delen is (paragrafen). Deze delen kunnen door elkaar heen lopen.
* Schrijf bij een tekst elke alinea in één zin op, dit is een leidraad, sommige alinea's bestaan slechts uit voorbeelden, andere hebben meerdere zinnen nodig.
* Onderstreep de begrippen (behalve het eerdere hoofdbegrip uit de titel) die uitleg verdienen.
* Schrijf aan het eind van elk onderdeel of hoofdstuk alle begrippen die je onderstreept hebt onder elkaar en leg ze uit. Gebruik hiervoor eventueel woordenboek, daarin kan het erg goed staan, wat handig kan zijn als je er zelf niet uitkomt.
* Schrijf onder de begrippenlijst nog de zaken die geen uitleg behoeven, maar die wel de kern zijn. Dit kunnen bijvoorbeeld formules bij de exacte vakken zijn, ook kan het een opsomming van namen zijn, waarvan je wel weet wie ze zijn, maar die handig bij elkaar staan.
* Hierna schrijf je nog in één zin wat er in het hoofdstuk staat. Waarschijnlijk kan dit bij lange na niet, maar dat is niet erg, houd het algemeen.

Let bij het maken van een samenvatting op de volgende zaken:
* Houd elk begrip en elke zin kort, het is een samenvatting.
* Vergeet geen delen en denk niet: &quot;o, dat weet ik wel.&quot; Denk ook niet, dat weet ik niet en zal ik ook niet kunnen. Voor jezelf is dit niet handig.
* Houd de samenvatting netjes, maak er geen onderstreep- en krasboel van.

==Toets==
Bij dit onderdeel hoort een toets, zie [[Nederlands/Toets samenvatting|Toets Nederlands/Samenvatting]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>t2xrmo0616btjcotfex88pb8be5aizu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nederlands/Recensie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16305</id>
    <revision>
      <id>429786</id>
      <parentid>427108</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T03:53:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Inhoud is overgeheveld naar [[Schrijven/Recensies]]</comment>
      <origin>429786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109" sha1="o53zzolu4wz2litvaydsfsoxtdy30mi" xml:space="preserve">{{Index Nederlands}}

Zie het hoofdstuk [[Schrijven/Recensies|Recensies]] in het Wikibook Schrijven.

{{Sub}}</text>
      <sha1>o53zzolu4wz2litvaydsfsoxtdy30mi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21975</id>
    <revision>
      <id>429801</id>
      <parentid>427095</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T06:04:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Bezittelijke voornaamwoorden</comment>
      <origin>429801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1984" sha1="qu4694s7mp5ialg8vpzc3ufyocyfwll" xml:space="preserve">{{Index Nederlands}}
Het '''persoonlijk voornaamwoord''' is het voornaamwoord dat in plaats van het zelfstandig naamwoord staat.

Het Nederlands kent de volgende persoonlijke voornaamwoorden:

{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; | &amp;nbsp;
! valign=&quot;bottom&quot; | onderwerp
! valign=&quot;bottom&quot; | voorwerp
! valign=&quot;bottom&quot; | bezittelijke voornaamwoorden
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | eerste persoon
! enkelvoud
| ik ('k) || mij (me) || mijn (mijne)
|-
! meervoud
| wij (we) || ons || ons (onze)
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | tweede persoon
! enkelvoud
| jij (je)&lt;br&gt;gij (ge)&lt;br&gt;u&lt;br&gt;
| jou (je)&lt;br&gt;u&lt;br&gt;u&lt;br&gt;
| jouw (jouwe) &lt;br&gt;uw (uwe)&lt;br&gt;uw (uwe)
|-
! meervoud
|  jullie&lt;br&gt;gij (ge)&lt;br&gt;u&lt;br&gt;
|  jullie&lt;br&gt;u&lt;br&gt;u&lt;br&gt;
|  jullie (jullies) &lt;br&gt;uw&lt;br&gt;uw (uwe)&lt;br&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | derde persoon
! enkelvoud
| hij (-ie)&lt;br&gt; zij (ze)&lt;br&gt;het ('t)
| hem ('m)&lt;br&gt;haar ('r)&lt;br&gt;het ('t)
| zijn (zijne) ('m)&lt;br&gt;haar (hare) &lt;br&gt;zijn
|-
! meervoud
| zij (ze)
| hun, hen, ze
| hun
|}

&quot;Mijne&quot;, &quot;Jouwe&quot;, &quot;Uwe&quot;, &quot;Zijne&quot; en &quot;Hare&quot; worden op twee manieren gebruikt:
* Om aan te geven dat iets van iemand is: dat is de mijne/hare, dat is het onze.
* In een aanspreekvorm, bijvoorbeeld: Mijne heren, Uwe doorluchtige hoogheid, Zijne Majesteit, Hare Koninklijke Hoogheid.

*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Ik|Ik]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Jij|Jij]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Gij|Gij]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Du|Du]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/U|U]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Hij|Hij]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Zij|Zij]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Wij|Wij]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Jullie|Jullie]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Hen|Hen]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Hun|Hun]]
{{Sub}}
[[Categorie:Grammatica]]</text>
      <sha1>qu4694s7mp5ialg8vpzc3ufyocyfwll</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429802</id>
      <parentid>429801</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T06:11:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Correcties</comment>
      <origin>429802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1997" sha1="kp54tl11ldnsir7hi9c59ykhj1bk816" xml:space="preserve">{{Index Nederlands}}
Het '''persoonlijk voornaamwoord''' is het voornaamwoord dat in plaats van het zelfstandig naamwoord staat.

Het Nederlands kent de volgende persoonlijke voornaamwoorden:

{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; | &amp;nbsp;
! valign=&quot;bottom&quot; | onderwerp
! valign=&quot;bottom&quot; | voorwerp
! valign=&quot;bottom&quot; | bezittelijke voornaamwoorden
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | eerste persoon
! enkelvoud
| ik ('k) || mij (me) || mijn (mijne)
|-
! meervoud
| wij (we) || ons || ons (onze)
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | tweede persoon
! enkelvoud
| jij (je)&lt;br&gt;gij (ge)&lt;br&gt;u&lt;br&gt;
| jou (je)&lt;br&gt;u&lt;br&gt;u&lt;br&gt;
| jouw (jouwe) &lt;br&gt;uw (uwe)&lt;br&gt;uw (uwe)
|-
! meervoud
|  jullie&lt;br&gt;gij (ge)&lt;br&gt;u&lt;br&gt;
|  jullie&lt;br&gt;u&lt;br&gt;u&lt;br&gt;
|  jullie &lt;br&gt;uw (uwe)&lt;br&gt;uw (uwe)&lt;br&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | derde persoon
! enkelvoud
| hij (-ie)&lt;br&gt; zij (ze)&lt;br&gt;het ('t)
| hem ('m)&lt;br&gt;haar ('r)&lt;br&gt;het ('t)
| zijn (zijne)&lt;br&gt;haar (hare) &lt;br&gt;zijn (zijne)
|-
! meervoud
| zij (ze)
| hun, hen, ze
| hun
|}

&quot;Mijne&quot;, &quot;Jouwe&quot;, &quot;Uwe&quot;, &quot;Zijne&quot; en &quot;Hare&quot; worden op twee manieren gebruikt:
* Om aan te geven dat iets van iemand is: dat is de mijne/hare, dat is het onze.
* In een aanspreekvorm, bijvoorbeeld: Mijne heren, Uwe doorluchtige hoogheid, Zijne Majesteit, Hare Koninklijke Hoogheid.

== Details ==
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Ik|Ik]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Jij|Jij]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Gij|Gij]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Du|Du]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/U|U]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Hij|Hij]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Zij|Zij]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Wij|Wij]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Jullie|Jullie]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Hen|Hen]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Hun|Hun]]
{{Sub}}
[[Categorie:Grammatica]]</text>
      <sha1>kp54tl11ldnsir7hi9c59ykhj1bk816</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429803</id>
      <parentid>429802</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T06:13:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>429803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2015" sha1="s0u63r93zeihca49dakb8y6043q0pqq" xml:space="preserve">{{Index Nederlands}}
Het '''persoonlijk voornaamwoord''' is het voornaamwoord dat in plaats van het zelfstandig naamwoord staat.

Het Nederlands kent de volgende persoonlijke voornaamwoorden:

{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;2&quot; class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; | &amp;nbsp;
! valign=&quot;bottom&quot; | onderwerp
! valign=&quot;bottom&quot; | voorwerp
! valign=&quot;bottom&quot; | bezittelijke voornaamwoorden
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | eerste persoon
! enkelvoud
| ik ('k) || mij (me) || mijn (mijne)
|-
! meervoud
| wij (we) || ons || ons (onze)
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | tweede persoon
! enkelvoud
| jij (je)&lt;br&gt;gij (ge)&lt;br&gt;u&lt;br&gt;
| jou (je)&lt;br&gt;u&lt;br&gt;u&lt;br&gt;
| jouw (jouwe) &lt;br&gt;uw (uwe)&lt;br&gt;uw (uwe)
|-
! meervoud
|  jullie&lt;br&gt;gij (ge)&lt;br&gt;u&lt;br&gt;
|  jullie&lt;br&gt;u&lt;br&gt;u&lt;br&gt;
|  jullie &lt;br&gt;uw (uwe)&lt;br&gt;uw (uwe)&lt;br&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | derde persoon
! enkelvoud
| hij (-ie)&lt;br&gt; zij (ze)&lt;br&gt;het ('t)
| hem ('m)&lt;br&gt;haar ('r)&lt;br&gt;het ('t)
| zijn (zijne)&lt;br&gt;haar (hare) &lt;br&gt;zijn (zijne)
|-
! meervoud
| zij (ze)
| hun, hen, ze
| hun (hunne)
|}

&quot;Mijne&quot;, &quot;Jouwe&quot;, &quot;Uwe&quot;, &quot;Zijne&quot;, &quot;Hare&quot; en &quot;Hunne&quot; worden op twee manieren gebruikt:
* Om aan te geven dat iets van iemand is: dat is de mijne/jouwe, dat is het onze.
* In een aanspreekvorm, bijvoorbeeld: Mijne heren, Uwe doorluchtige hoogheid, Zijne Majesteit, Hare Koninklijke Hoogheid.

== Details ==
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Ik|Ik]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Jij|Jij]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Gij|Gij]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Du|Du]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/U|U]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Hij|Hij]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Zij|Zij]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Wij|Wij]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Jullie|Jullie]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Hen|Hen]]
*[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Hun|Hun]]
{{Sub}}
[[Categorie:Grammatica]]</text>
      <sha1>s0u63r93zeihca49dakb8y6043q0pqq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nederlands/Grammatica/Lidwoorden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21977</id>
    <revision>
      <id>429804</id>
      <parentid>427110</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T08:52:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>429804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="416" sha1="nizx9xa1pph9meo6u0qbkdylte75l12" xml:space="preserve">{{Index Nederlands}}
In het Nederlands heb je drie lidwoorden. De drie lidwoorden zijn ''de'', ''het'' en ''een''.

* ''De'' en ''het'' zijn de bepaalde lidwoorden.
** ''De'' wordt gebruikt voor mannelijke en vrouwelijke (&quot;zijdige&quot;) zelfstandige naamwoorden en voor meervouden. 
** ''Het'' wordt gebruikt voor onzijdige zelfstandige naamwoorden.

* ''Een'' is een onbepaald lidwoord.
{{Sub}}
[[Categorie:Grammatica]]</text>
      <sha1>nizx9xa1pph9meo6u0qbkdylte75l12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nederlands/Grammatica/Werkwoorden/Uitgangen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22132</id>
    <revision>
      <id>429806</id>
      <parentid>427111</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T09:42:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Aanvullingen</comment>
      <origin>429806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2534" sha1="20a09oa5efi38x4386rwmq6crht7wz8" xml:space="preserve">{{Index Nederlands}}
In het Nederlands heeft elke {{Wp|werkwoordstijd}} en elke persoon (voornaamswoord) een ander uitgang van het werkwoord. 

Als voorbeeld wordt het werkwoord ''wonen'' gebruikt.

* Tegenwoordige tijd
:De &quot;tegenwoordige tijd&quot; gaat voor het enkelvoud uit van de stam van een werkwoord. In de regel is dat het werkwoord zonder de laatste &quot;en&quot;. Bijvoorbeeld: Zoeken → stam = zoek. Voor werkwoorden waarvan de één-na-laatste lettergreep eindigt op één klinker, wordt die klinker verlengd: een &quot;a&quot; wordt &quot;aa&quot; (stam van het werkwoord dralen → draal), een &quot;e&quot; wordt een &quot;ee&quot; (stam van leren → leer). Meer regels: {{Wp|Stam_(taalkunde)#Stam_van_een_werkwoord|Stam van een werkwoord}}.

:Als een werkwoord niet eindigt op &quot;en&quot;, wordt voor de stam de laatste &quot;n&quot; weggehaald en bovendien de laatste klinker als de stam anders zou eindigen op twee dezelfde klinkers: &quot;gaan&quot; → stam = &quot;ga&quot;, &quot;zien&quot; → &quot;zie&quot;. 

:In het meervoud wordt in de regel het gehele werkwoord gebruikt.

# Ik woon (stam)
# Jij woont* (stam + t)
# Hij/zij/het woont (stam + t)
# Wij wonen
# Jullie wonen
# Zij wonen

:* Opmerking bij &quot;jij&quot;: Als jij achter de persoonsvorm staat, dan vervalt de t achter de stam en krijg je: woon jij.
:* In het Nederlands is de infinitief qua vorm gelijk aan de werkwoordsvervoeging in het meervoud. Dit is in veel andere talen niet het geval. Vgl. het Frans: wonen = ''habiter'', wij wonen = ''nous habitons''.

* Verleden tijd
:In de verleden tijd komt er achter de stam &quot;de(n)&quot; of &quot;te(n)&quot;, afhankelijk van de letter waarop de stam eindigt. Als die eindigt op een letter uit {{Wp|'t Kofschip}}, dan wordt het &quot;te&quot; (enkelvoud) of &quot;ten&quot; (meervoud). Als die letter daar niet in voorkomt, wordt het &quot;de&quot; (enkelvoud) of &quot;den&quot; (meervoud). 

# Ik woonde
# Jij woonde
# Hij/zij/het woonde
# Wij woonden
# Jullie woonden
# Zij woonden

* Voltooide tijd
:De voltooide tijd bestaat uit een vervoeging van het werkwoord &quot;hebben&quot; gevolgd door het voltooid deelwoord. Dat bestaat in de regel uit &quot;ge&quot;+stam+d/t. De d of t is weer afhankelijk van het hierboven beschreven 't Kofschip.

# Ik heb gewoond
# Jij hebt gewoond
# Hij/zij/het heeft gewoond
# Wij hebben gewoond
# Jullie hebben gewoond
# Hij/zij/het hebben gewoond

* Onvoltooide tijd
# Ik ga wonen
# Jij gaat wonen
# Hij/zij/het gaat wonen
# Wij gaan wonen
# Jullie gaan wonen
# Zij gaan wonen

:In de onvoltooide tijd kan je gebruik maken (in dit geval ''gaan'') van alle werkwoorden behalve ''hebben'' of ''zijn'' die in de voltooide tijd worden gebruikt.
{{Sub}}</text>
      <sha1>20a09oa5efi38x4386rwmq6crht7wz8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429807</id>
      <parentid>429806</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T09:49:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Zie ook</comment>
      <origin>429807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2650" sha1="2l0gjb6yuj6gddqehl1nk1wouswwkw2" xml:space="preserve">{{Index Nederlands}}
In het Nederlands heeft elke {{Wp|werkwoordstijd}} en elke persoon (voornaamswoord) een ander uitgang van het werkwoord. 

Als voorbeeld wordt het werkwoord ''wonen'' gebruikt.

* Tegenwoordige tijd
:De &quot;tegenwoordige tijd&quot; gaat voor het enkelvoud uit van de stam van een werkwoord. In de regel is dat het werkwoord zonder de laatste &quot;en&quot;. Bijvoorbeeld: Zoeken → stam = zoek. Voor werkwoorden waarvan de één-na-laatste lettergreep eindigt op één klinker, wordt die klinker verlengd: een &quot;a&quot; wordt &quot;aa&quot; (stam van het werkwoord dralen → draal), een &quot;e&quot; wordt een &quot;ee&quot; (stam van leren → leer). Meer regels: {{Wp|Stam_(taalkunde)#Stam_van_een_werkwoord|Stam van een werkwoord}}.

:Als een werkwoord niet eindigt op &quot;en&quot;, wordt voor de stam de laatste &quot;n&quot; weggehaald en bovendien de laatste klinker als de stam anders zou eindigen op twee dezelfde klinkers: &quot;gaan&quot; → stam = &quot;ga&quot;, &quot;zien&quot; → &quot;zie&quot;. 

:In het meervoud wordt in de regel het gehele werkwoord gebruikt.

# Ik woon (stam)
# Jij woont* (stam + t)
# Hij/zij/het woont (stam + t)
# Wij wonen
# Jullie wonen
# Zij wonen

:* Opmerking bij &quot;jij&quot;: Als jij achter de persoonsvorm staat, dan vervalt de t achter de stam en krijg je: woon jij.
:* In het Nederlands is de infinitief qua vorm gelijk aan de werkwoordsvervoeging in het meervoud. Dit is in veel andere talen niet het geval. Vgl. het Frans: wonen = ''habiter'', wij wonen = ''nous habitons''.

* Verleden tijd
:In de verleden tijd komt er achter de stam &quot;de(n)&quot; of &quot;te(n)&quot;, afhankelijk van de letter waarop de stam eindigt. Als die eindigt op een letter uit {{Wp|'t Kofschip}}, dan wordt het &quot;te&quot; (enkelvoud) of &quot;ten&quot; (meervoud). Als die letter daar niet in voorkomt, wordt het &quot;de&quot; (enkelvoud) of &quot;den&quot; (meervoud). 

# Ik woonde
# Jij woonde
# Hij/zij/het woonde
# Wij woonden
# Jullie woonden
# Zij woonden

* Voltooide tijd
:De voltooide tijd bestaat uit een vervoeging van het werkwoord &quot;hebben&quot; gevolgd door het voltooid deelwoord. Dat bestaat in de regel uit &quot;ge&quot;+stam+d/t. De d of t is weer afhankelijk van het hierboven beschreven 't Kofschip.

# Ik heb gewoond
# Jij hebt gewoond
# Hij/zij/het heeft gewoond
# Wij hebben gewoond
# Jullie hebben gewoond
# Hij/zij/het hebben gewoond

* Onvoltooide tijd
# Ik ga wonen
# Jij gaat wonen
# Hij/zij/het gaat wonen
# Wij gaan wonen
# Jullie gaan wonen
# Zij gaan wonen

:In de onvoltooide tijd kan je gebruik maken (in dit geval ''gaan'') van alle werkwoorden behalve ''hebben'' of ''zijn'' die in de voltooide tijd worden gebruikt.

== Zie ook ==
* {{Wp|Werkwoord (Nederlands)}} voor meer informatie over uitgangen en vervoegingen van werkwoorden.
{{Sub}}</text>
      <sha1>2l0gjb6yuj6gddqehl1nk1wouswwkw2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429808</id>
      <parentid>429807</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T09:50:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Lay-out - onderverdeling in paragrafen</comment>
      <origin>429808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2666" sha1="g5fa6owgms5956yb1iocjo8w0h1xkca" xml:space="preserve">{{Index Nederlands}}
In het Nederlands heeft elke {{Wp|werkwoordstijd}} en elke persoon (voornaamswoord) een ander uitgang van het werkwoord. 

Als voorbeeld wordt steeds het werkwoord ''wonen'' gebruikt.

== Tegenwoordige tijd ==
De &quot;tegenwoordige tijd&quot; gaat voor het enkelvoud uit van de stam van een werkwoord. In de regel is dat het werkwoord zonder de laatste &quot;en&quot;. Bijvoorbeeld: Zoeken → stam = zoek. Voor werkwoorden waarvan de één-na-laatste lettergreep eindigt op één klinker, wordt die klinker verlengd: een &quot;a&quot; wordt &quot;aa&quot; (stam van het werkwoord dralen → draal), een &quot;e&quot; wordt een &quot;ee&quot; (stam van leren → leer). Meer regels: {{Wp|Stam_(taalkunde)#Stam_van_een_werkwoord|Stam van een werkwoord}}.

Als een werkwoord niet eindigt op &quot;en&quot;, wordt voor de stam de laatste &quot;n&quot; weggehaald en bovendien de laatste klinker als de stam anders zou eindigen op twee dezelfde klinkers: &quot;gaan&quot; → stam = &quot;ga&quot;, &quot;zien&quot; → &quot;zie&quot;. 

In het meervoud wordt in de regel het gehele werkwoord gebruikt.

# Ik woon (stam)
# Jij woont* (stam + t)
# Hij/zij/het woont (stam + t)
# Wij wonen
# Jullie wonen
# Zij wonen

* Opmerking bij &quot;jij&quot;: Als jij achter de persoonsvorm staat, dan vervalt de t achter de stam en krijg je: woon jij.
* In het Nederlands is de infinitief qua vorm gelijk aan de werkwoordsvervoeging in het meervoud. Dit is in veel andere talen niet het geval. Vgl. het Frans: wonen = ''habiter'', wij wonen = ''nous habitons''.

== Verleden tijd ==
:In de verleden tijd komt er achter de stam &quot;de(n)&quot; of &quot;te(n)&quot;, afhankelijk van de letter waarop de stam eindigt. Als die eindigt op een letter uit {{Wp|'t Kofschip}}, dan wordt het &quot;te&quot; (enkelvoud) of &quot;ten&quot; (meervoud). Als die letter daar niet in voorkomt, wordt het &quot;de&quot; (enkelvoud) of &quot;den&quot; (meervoud). 

# Ik woonde
# Jij woonde
# Hij/zij/het woonde
# Wij woonden
# Jullie woonden
# Zij woonden

== Voltooide tijd ==
De voltooide tijd bestaat uit een vervoeging van het werkwoord &quot;hebben&quot; gevolgd door het voltooid deelwoord. Dat bestaat in de regel uit &quot;ge&quot;+stam+d/t. De d of t is weer afhankelijk van het hierboven beschreven 't Kofschip.

# Ik heb gewoond
# Jij hebt gewoond
# Hij/zij/het heeft gewoond
# Wij hebben gewoond
# Jullie hebben gewoond
# Hij/zij/het hebben gewoond

== Onvoltooide tijd ==
# Ik ga wonen
# Jij gaat wonen
# Hij/zij/het gaat wonen
# Wij gaan wonen
# Jullie gaan wonen
# Zij gaan wonen

In de onvoltooide tijd kan je gebruik maken (in dit geval ''gaan'') van alle werkwoorden behalve ''hebben'' of ''zijn'' die in de voltooide tijd worden gebruikt.

== Zie ook ==
* {{Wp|Werkwoord (Nederlands)}} voor meer informatie over uitgangen en vervoegingen van werkwoorden.
{{Sub}}</text>
      <sha1>g5fa6owgms5956yb1iocjo8w0h1xkca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schrijven</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27531</id>
    <revision>
      <id>429798</id>
      <parentid>429725</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T05:12:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Inhoudsopgave */ Verwijzing Fictie</comment>
      <origin>429798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3220" sha1="jwjd7dssye09ibffj62ildkdizw5cv8" xml:space="preserve">{{Bi}}
==Inleiding==
[[Afbeelding:Hilde Kaehler-Timm, 2014, ©Kaehler-Timm.JPG|border|right|250px|Schrijfster aan het werk]]
Brieven, instructies, wetenschappelijke artikelen, betogen, recensies, nieuws&amp;shy;berichten, advertenties, verslagen, boeken. Allemaal worden ze geschreven. Het is niet altijd even gemakkelijk om de juiste opbouw van een tekst te maken, de juiste woorden te kiezen of subtiel een onderwerp aan te snijden. Maar het is wel erg handig om een tekst te kunnen schrijven die jouw doel kan bereiken. Denk maar aan een sollicitatiebrief, een kookinstructie voor uw zoon of dochter als u pas laat thuis komt of een klacht indienen. In dit boek wordt de structuur van een aantal tekstsoorten uitgelegd. Er wordt verteld waar een tekst mee moet beginnen, hoe je een onderwerp kunt uitwerken, waaraan een afsluiting moet voldoen, en meer.

De eerste drie hoofdstukken gelden voor alle soorten schriftelijke communicatie. Daarna volgen hoofdstukken gericht op specifieke teksten.

Dit boek is geschreven met als instapniveau {{Wp|Havo|havo-5}}. Dat betekent ook dat er hier wordt uitgegaan dat basisprincipes (spelling, grammatica, interpunctie) en basiselementen (woord, zin, alinea, paragraaf, hoofdstuk) van schrijven bekende stof zijn. 

== Inhoudsopgave ==
#[[Schrijven/Teksten|Voorbereidingen]] - schrijfdoelen, doelgroep en opbouw
#[[Schrijven/Schrijfproces|Schrijfproces]] - Van begin tot eind
#[[Schrijven/Literatuurgebruik|Literatuurgebruik]] - Citeren, referenties, literatuurlijst
#[[Schrijven/Informatieve teksten|Informatieve teksten]] - Informeren of instrueren
##[[Schrijven/Instructies|Instructies]] - Een handleiding schrijven die voor iedereen duidelijk is
##[[Schrijven/Artikelen|Artikelen]] - Informatieve teksten in o.a. kranten en tijdschriften, van nieuwsbericht tot artikel in een vaktijdschrift
## '''Wetenschappelijke teksten''' - zie het Wikibook [[Van Idee tot Publicatie]]
## [[Schrijven/Beleidsnota|Beleidsnota]] - Oplossingen voor een probleem
##Op de grens van informatie en reclame:
###[[Schrijven/Website|Website]] - Verzameling samenhangende webpagina's, te raadplegen via internet
###[[Schrijven/Blog|Blog]] - Persoonlijke tekst op een website waarop regelmatig een nieuwe verschijnt
###[[Schrijven/Folder|Folder]] - Vouwblad met informatie of reclame/propaganda
###[[Schrijven/Persbericht|Persbericht]] - Nieuws over een product of organisatie verspreiden
# [[Schrijven/Argumenteren|Argumenteren]] - Een opinie onderbouwen en/of aanzetten tot actie
##[[Schrijven/Recensies|Recensies]] - Hoe een duidelijke beoordeling te schrijven
##[[Schrijven/Betogen|Betogen]] - Stellingen, argumenten, tegenargumenten en ontkrachtingen
###[[Schrijven/Opinieartikel|Opinieartikel]]
###[[Schrijven/Column|Column]]
###[[Schrijven/Essay|Essay]]
##[[Schrijven/Advertenties|Advertenties]] - Iedereen van je mening overtuigen ; incl. advertorials
#[[Schrijven/Brieven|Brieven]] - Persoonlijke en zakelijke brieven, incl. [[E-mailen|e-mail]]
#[[Schrijven/Toespraken|Toespraken]] - Van feestredes tot presentaties
#[[Schrijven/Fictie|Fictie]] - Het boeiend opschrijven van verhalen - zie vooralsnog het deel '''Fictie''' in het Wikibook [[Nederlands]]

{{Fase|2}}
{{Boek}}
[[Categorie:Taal]]</text>
      <sha1>jwjd7dssye09ibffj62ildkdizw5cv8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sjabloon:Index Nederlands</title>
    <ns>10</ns>
    <id>27663</id>
    <revision>
      <id>429794</id>
      <parentid>422761</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T04:59:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Link [[Nederlands/Schrijven|Schrijven]]</comment>
      <origin>429794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8130" sha1="j50b09p08yvwonyysvvbwa90wuu8jw5" xml:space="preserve">{{Index basis
|breedte = 250px
|titel   = [[Nederlands]]
|inhoud  =
Inleiding
* [[Nederlands/Inleiding|Inleiding]]
* [[Nederlands/Inleiding/Nederlands taalgebied|Nederlands taalgebied]]
* [[Nederlands/Inleiding/Nederlands geschiedkundig|Nederlands geschiedkundig]]
Lezen
* [[Nederlands/Lezen/Lezen voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs|Lezen]]
* [[Nederlands/Lezen/Samenvatting|Samenvatting]]
* [[Nederlands/Lezen/Onderdelen van een tekst|Onderdelen van een tekst]]
* [[Nederlands/Lezen/Verbanden|Verbanden]]
* [[Nederlands/Lezen/Schrijfdoel en tekstsoort| Schrijfdoel en tekstsoort]]
Schrijven
* [[Nederlands/Schrijven|Schrijven]]
* [[Nederlands/Correspondentie|Correspondentie]]
* [[Nederlands/Uitdrukkingen en gezegden|Uitdrukkingen en gezegden]]
* [[Nederlands/Stijlfiguren|Stijlfiguren]]
* [[Nederlands/Briefindeling|Briefindeling]]
* [[Nederlands/Betoog en beschouwing|Betoog en beschouwing]]
* [[Nederlands/Recensie|Recensie]]
* [[Nederlands/Enquête|Enquête]]
Spreken en luisteren
* [[Nederlands/Instructie| Instructie]]
* [[Nederlands/Vragen stellen|Vragen stellen]]
* [[Nederlands/Het intakegesprek|Het intakegesprek]]
* [[Nederlands/De discussie|De discussie]]
* [[Nederlands/Het debat |Het debat]]
* [[Nederlands/Uitspraak en klemtoon|Uitspraak en klemtoon]]
* [[Nederlands/Etymologie|Etymologie]]
Grammatica
*[[Nederlands/Grammatica|Grammatica]]
** [[Nederlands/Grammatica/Zinsleer|Zinsleer]]
** [[Nederlands/Grammatica/Zinsontleding|Zinsontleding]]
** [[Nederlands/Grammatica/Woordontleding|Woordontleding]]
***[[Nederlands/Grammatica/Voornaamwoorden|Voornaamwoorden]]
&lt;!-- details op Nederlands/Grammatica/Voornaamwoorden**** [[Nederlands/Grammatica/Wederkerende voornaamwoorden|Wederkerende voornaamwoorden]]
**** [[Nederlands/Grammatica/Wederkerige voornaamwoorden|Wederkerige voornaamwoorden]]
**** [[Nederlands/Grammatica/Aanwijzende voornaamwoorden|Aanwijzende voornaamwoorden]]
**** [[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden|Persoonlijke voornaamwoorden]]--&gt;
&lt;!-- details op Persoonlijke voornaamwoorden *****[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Ik|Ik]]
*****[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Jij|Jij]]
*****[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Gij|Gij]]
*****[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Du|Du]]
*****[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/U|U]]
*****[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Hij|Hij]]
*****[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Zij|Zij]]
*****[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Wij|Wij]]
*****[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Jullie|Jullie]]
*****[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Hen|Hen]]
*****[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Hun|Hun]]
*****[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Jou of jouw|Jou of jouw]]
*****[[Nederlands/Grammatica/Persoonlijke voornaamwoorden/Hen, hun of zij|Hen, hun of zij]]--&gt;
** [[Nederlands/Grammatica/Zelfstandige naamwoorden|Zelfstandige naamwoorden]]
*** [[Nederlands/Grammatica/Zelfstandige naamwoorden/Meervoud|Meervoud]]
*** [[Nederlands/Grammatica/Zelfstandige naamwoorden/Verkleinwoord|Verkleinwoord]]
*** [[Nederlands/Grammatica/Zelfstandige naamwoorden/Bezits-s|Bezits-s]]
*** [[Nederlands/Grammatica/Bijvoeglijke naamwoorden|Bijvoeglijke naamwoorden]]
**** [[Nederlands/Grammatica/Bijvoeglijke naamwoorden/Trappen van vergelijking|Trappen van vergelijking]]
**** [[Nederlands/Grammatica/Bijvoeglijke naamwoorden/Verbuiging|Verbuiging]]
**** [[Nederlands/Grammatica/Bijvoeglijke naamwoorden/Bijvoeglijke bepalingen|Bijvoeglijke bepalingen]]
*** [[Nederlands/Grammatica/Lidwoorden|Lidwoorden]]
*** [[Nederlands/Grammatica/Voegwoorden|Voegwoorden]]
**** [[Nederlands/Grammatica/Voegwoorden/Als of dan|Als of dan]]
**** [[Nederlands/Grammatica/Voegwoorden/Als, wanneer of indien|Als, wanneer of indien]]
*** [[Nederlands/Grammatica/Werkwoorden|Werkwoorden]]
****[[Nederlands/Grammatica/Werkwoorden/Uitgangen|Uitgangen]]
****[[Nederlands/Grammatica/Werkwoorden/Vervoeging|Vervoeging]]
****[[Nederlands/Grammatica/Werkwoorden/Hulpwerkwoord, koppelwerkwoord en zelfstandig werkwoord|Hulpwerkwoord, koppelwerkwoord en zelfstandig werkwoord]]
****[[Nederlands/Grammatica/Werkwoorden/Regeltjes voor dt|Regeltjes voor dt]]
****[[Nederlands/Grammatica/Werkwoorden/'t Kofschip|'t Kofschip]]
****[[Nederlands/Grammatica/Werkwoorden/Gezegde|Gezegde]]
****[[Nederlands/Grammatica/Werkwoorden/Lijst van sterke en onregelmatige werkwoorden|Lijst van sterke en onregelmatige werkwoorden]] 
****[[Nederlands/Grammatica/Werkwoorden/Kennen of kunnen|Kennen of kunnen]]
*** [[Nederlands/Grammatica/Bijwoorden|Bijwoorden]]
** [[Nederlands/Grammatica/Telwoorden|Telwoorden]]
** [[Nederlands/Grammatica/Verwijswoorden|Verwijswoorden]]
*** [[Nederlands/Grammatica/Verwijswoorden/Haar-ziekte|Haar-ziekte]]
** [[Nederlands/Grammatica/Lijst van veelvuldig gemaakte fouten in het Nederlands|Lijst van veelvuldig gemaakte fouten in het Nederlands]]
** [[Nederlands/Grammatica/Lijkende woorden|Woorden die veel op elkaar lijken]]
**[[Nederlands/Grammatica/Hete hangijzers in het Nederlands|Hete hangijzers in het Nederlands]]
** [[Nederlands/Grammatica/Naslag Nederlands|Naslag Nederlands]]
Spelling 
*[[Nederlands/Spelling|Spelling]]
&lt;!-- details op Nederlands/Spelling ** X[[Nederlands/Spelling/Open lettergreep|Open lettergreep]]
** [[Nederlands/Spelling/Tussen-n|Tussen-n]]
** [[Nederlands/Spelling/Paarde(n)bloemregel|Paarde(n)bloemregel]]
** [[Nederlands/Spelling/Tussen-s|Tussen-s]]
** [[Nederlands/Spelling/Trema|Trema]]
** [[Nederlands/Spelling/Accentteken|Accentteken]]
** [[Nederlands/Spelling/Ei of ij|Ei of ij]]
** [[Nederlands/Spelling/Au of ou|Au of ou]]
** [[Nederlands/Spelling/Zij of zei|Zij of zei]]
** [[Nederlands/Spelling/Nog of noch|Nog of noch]]
** [[Nederlands/Spelling/C of k|C of k]]
** [[Nederlands/Spelling/Qu of kw|Qu of kw]]
** [[Nederlands/Spelling/Alle of allen|Alle of allen]]
** [[Nederlands/Spelling/Hoofdletter|Hoofdletter]]
** [[Nederlands/Spelling/Aardrijkskundige namen|Aardrijkskundige namen]]
** [[Nederlands/Spelling/Dieren- en plantennamen|Dieren- en plantennamen]]
** [[Nederlands/Spelling/Achternamen|Achternamen]]
** [[Nederlands/Spelling/Gebruik van spellings- en grammaticacorrector|Gebruik van spellings- en grammaticacorrector]]
** [[Nederlands/Spelling/Alternatieve spelling|Alternatieve spelling]]
** [[Nederlands/Spelling/Woorden van vreemde herkomst|Woorden van vreemde herkomst]] --&gt;
* [[Nederlands/Spelling/Interpunctie|Interpunctie]]
&lt;!-- details op Nederlands/Spelling/Interpunctie *** [[Nederlands/Spelling/Interpunctie/Komma|Komma]]
*** [[Nederlands/Spelling/Interpunctie/Puntkomma|Puntkomma]]
*** [[Nederlands/Spelling/Interpunctie/Haakjes|Haakjes]]
*** [[Nederlands/Spelling/Interpunctie/Dubbele punt|Dubbele punt]]
*** [[Nederlands/Spelling/Interpunctie/Beletselteken|Beletselteken]]
*** [[Nederlands/Spelling/Interpunctie/Koppelteken|Koppelteken]]
*** [[Nederlands/Spelling/Interpunctie/Afbreken|Afbreken]]
*** [[Nederlands/Spelling/Interpunctie/Weglatingsteken|Weglatingsteken]]
*** [[Nederlands/Spelling/Interpunctie/Apostrof|Apostrof]]
*** [[Nederlands/Spelling/Interpunctie/Liggend streepje|Liggend streepje]] --&gt;
Toets
* [[Toetsenbank/Algemene toets Nederlandse grammatica|Toets Nederlandse grammatica]]
Fictie
* [[Nederlands/Rijm|Rijm]]
* [[Nederlands/Dichtvormen|Dichtvormen]]
* [[Nederlands/Dichterlijke vrijheid|Dichterlijke vrijheid]]
* [[Nederlands/Recensie|Recensie]]
* [[Nederlands/Genre en thema|Genre en thema]]
* [[Nederlands/Cabaret|Cabaret]]
Toetsenbank Nederlands
* [[Nederlands/Toetsenbank Nederlands|Toetsenbank Nederlands]]
Centraal Schriftelijk Eindexamen
* [[Nederlands/Centraal Schriftelijk Eindexamen|Centraal Schriftelijk Eindexamen]]

}}__NOTOC__&lt;noinclude&gt;{{Sjablooninfo|1=
Het doel van dit sjabloon is om bij het boek [[Nederlands]] een inhoudsopgave te hebben die onderdelen kan weergeven en verbergen.

Gebruik dit sjabloon door de volgende code te plakken:
&lt;pre&gt;{{Index Nederlands}}&lt;/pre&gt;}}

[[Categorie:Sjablonen talen en dialecten|Nederlands]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j50b09p08yvwonyysvvbwa90wuu8jw5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nederlands/Grammatica/Voegwoorden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36392</id>
    <revision>
      <id>429805</id>
      <parentid>427136</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T09:00:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Link naar Wikipedia</comment>
      <origin>429805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="434" sha1="pjf97z00gq2c7ab69dzae95s3z33kwl" xml:space="preserve">{{Index Nederlands}}
Een '''voegwoord''' is een woord dat de schakel vormt tussen twee hoofdzinnen in een samengestelde zin (nevenschikkend), of tussen een hoofd- en een bijzin (onderschikkend).

* [[Nederlands/Grammatica/Voegwoorden/Als of dan|Als of dan]]
* [[Nederlands/Grammatica/Voegwoorden/Als, wanneer of indien|Als, wanneer of indien]]

Zie {{Wp|Voegwoord}} voor meer Nederlandse voegwoorden.

{{Sub}}
[[Categorie:Grammatica]]</text>
      <sha1>pjf97z00gq2c7ab69dzae95s3z33kwl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nederlands/Lezen/Lezen voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37822</id>
    <revision>
      <id>429793</id>
      <parentid>416771</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T04:51:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>{{Index Nederlands}}</comment>
      <origin>429793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5074" sha1="8k1ghj6olxe11ozjuw2z7nk4mfmpq1d" xml:space="preserve">{{Index Nederlands}}
{{TOC rechts}}

Ga terug naar [[Nederlands/Nederlands voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs|Nederlands voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs]] 

== Het onderwerp van een tekst ==
Een tekst gaat altijd ergens over. Dat noem je het onderwerp van een tekst. Om het onderwerp te vinden, lees je de tekst oriënterend.

Zo vind je het onderwerp van een tekst:
# Bekijk de tekst, kijk..
#* naar de titel;
#* naar de foto's en plaatjes bij de tekst;
#* naar de tussenkopjes in de tekst;
#* of er woorden anders gedrukt zijn (vet, schuin, groot of gekleurd);
# Lees de eerste zinnen van de tekst.
# Geef antwoord op de vraag: waarover gaat de hele tekst? 

== Alinea's ==
Een tekst is meestal verdeeld in stukjes. Die dit noemen we alinea's.
* Een nieuwe alinea begint altijd op een nieuwe regel.
* Soms springt de eerste regel van een nieuwe alinea een beetje in.
* Soms is er tussen twee alinea's een witregel.

Elke alinea gaat over een deel van het (hoofd)onderwerp. De belangrijkste informatie staat vaak in de eerste zin van een alinea. Door de tekst globaal te lezen kun je snel de belangrijkste informatie uit een tekst halen. Je leest dan alleen de eerste en laatste zin van een alinea.

== Leerdoelen ==

== Vaardigheden ==

=== Technisch lezen ===
: &amp;#x25a2; Ik kan letters van het alfabet lezen.
: &amp;#x25a2; Ik kan woorden lezen.
:: &amp;#x25a2; Ik kan klankzuivere woorden lezen (km, mk en mkm).
::: &amp;#x25a2; Ik kan km woorden lezen.
::: &amp;#x25a2; Ik kan mk woorden lezen.
::: &amp;#x25a2; Ik kan mkm woorden lezen.
::: &amp;#x25a2; Ik kan mmkm woorden lezen.
::: &amp;#x25a2; Ik kan mkmm woorden lezen.
::: &amp;#x25a2; Ik kan mmkmm woorden lezen.
:: &amp;#x25a2; Ik kan korte woorden met afwijkende spellingpatronen lezen.
:: &amp;#x25a2; Ik kan leenwoorden herkennen.
: &amp;#x25a2; Ik kan leestekens herkennen.
:: &amp;#x25a2; Ik kan veelgebruikte leestekens herkennen.
::: &amp;#x25a2; Ik kan punt en komma herkennen.
::: &amp;#x25a2; Ik kan uitroepteken en vraagteken herkennen.
::: &amp;#x25a2; Ik kan dubbele punt en puntkomma herkennen.
::: &amp;#x25a2; Ik kan een trema herkennen.
::: &amp;#x25a2; Ik kan aanhalingstekens herkennen.

=== Oriënteren ===
: &amp;#x25a2; Ik kan verschillende soorten teksten herkennen.
: &amp;#x25a2; Ik kan herkennen om wat voor tekst het gaat.
: &amp;#x25a2; Ik kan alinea's herkennen.
: &amp;#x25a2; Ik kan erachter komen waar een alinea over gaat.
: &amp;#x25a2; Ik kan inleiding, middenstuk en slot in teksten aanwijzen.
: &amp;#x25a2; Ik kan uitleggen waarom er afbeeldingen bij een tekst staat.
: &amp;#x25a2; Ik kan informatie uit afbeeldingen halen.
: &amp;#x25a2; Ik kan uitleggen wat globaal lezen is.
: &amp;#x25a2; Ik kan globaal lezen.
: &amp;#x25a2; Ik kan uitleggen wat precies lezen is.
: &amp;#x25a2; Ik kan precies lezen.
: &amp;#x25a2; Ik kan uitleggen wat studerend lezen is.
: &amp;#x25a2; Ik kan studerend lezen.
: &amp;#x25a2; Ik kan dingen opzoeken in teksten.
: &amp;#x25a2; Ik kan uitleggen wat zoekend lezen is.
: &amp;#x25a2; Ik kan zoekend lezen.

=== Voorbereiden ===

=== Uitvoeren ===
: &amp;#x25a2; Ik kan technisch lezen.
: &amp;#x25a2; Ik kan teksten in lesmateriaal lezen.
: &amp;#x25a2; Ik kan vragen in lesmateriaal lezen.
: &amp;#x25a2; Ik kan opgaven in lesmateriaal lezen.
: &amp;#x25a2; Ik kan instructies in lesmateriaal lezen.
: &amp;#x25a2; Ik kan reclametekst lezen.
: &amp;#x25a2; Ik kan informatiefolders lezen.
: &amp;#x25a2; Ik kan nieuwsberichten lezen.
: &amp;#x25a2; Ik kan artikelen in kranten lezen.
: &amp;#x25a2; Ik kan artikelen in tijdschriften lezen.
: &amp;#x25a2; Ik kan brieven van officiële instanties (met formele taal) lezen.
: &amp;#x25a2; Ik kan brochures van officiële instanties (met formele taal) lezen.

=== Reflecteren ===

=== Onderwerp en deelonderwerpen ===
: &amp;#x25a2; Ik kan uitleggen wat het onderwerp van een tekst is.&lt;br&gt;
: &amp;#x25a2; Ik kan het onderwerp van een tekst vinden.&lt;br&gt;
: &amp;#x25a2; Ik kan uitleggen wat deelonderwerpen van een tekst zijn.&lt;br&gt;
: &amp;#x25a2; Ik kan deelonderwerpen van een tekst vinden.&lt;br&gt;

=== Hoofd- en bijzaken ===
: &amp;#x25a2; Ik kan de kernzin van een alinea vinden.&lt;br&gt;
: &amp;#x25a2; Ik kan hoofdzaken en bijzaken herkennen.&lt;br&gt;
: &amp;#x25a2; Ik kan de hoofdzaken van een tekst kort samenvatten.&lt;br&gt;

=== Voorbeelden, opsommingen en volgorde van tijd ===
: &amp;#x25a2; Ik kan voorbeelden in een tekst herkennen.
: &amp;#x25a2; Ik kan opsommingen in een tekst herkennen.
: &amp;#x25a2; Ik kan volgorde van tijd in een tekst herkennen.
: &amp;#x25a2; Ik kan signaalwoorden in een tekst herkennen.

=== Feiten, meningen en argumenten ===
: &amp;#x25a2; Ik kan feiten in een tekst herkennen
: &amp;#x25a2; Ik kan meningen in een tekst herkennen
: &amp;#x25a2; Ik kan argumenten in een tekst herkennen

=== Vergelijkingen, tegenstellingen en redenen ===
: &amp;#x25a2; Ik kan met behulp van signaalwoorden vergelijkingen in een tekst herkennen&lt;br&gt;
: &amp;#x25a2; Ik kan met behulp van signaalwoorden tegenstellingen in een tekst herkennen&lt;br&gt;
: &amp;#x25a2; Ik kan met behulp van signaalwoorden redenen in een tekst herkennen&lt;br&gt;

=== Doelgroep/publiek ===
: &amp;#x25a2; Ik kan het doel van een tekst herkennen.&lt;br&gt;
: &amp;#x25a2; Ik kan erachter komen voor welk publiek een tekst geschreven is.&lt;br&gt;
{{Sub}}</text>
      <sha1>8k1ghj6olxe11ozjuw2z7nk4mfmpq1d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sjabloon:Organische chemie/Carbonylverbindingen, opgaven</title>
    <ns>10</ns>
    <id>41934</id>
    <revision>
      <id>429759</id>
      <parentid>390879</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T14:16:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>1053</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Acetaldehyd.svg with [[File:Acetaldehyd_Struktur.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: Incorrect depiction of bond length and angles, replaced by better version).</comment>
      <origin>429759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3450" sha1="1le43q32wby2om7dfwulr66c0xyg9cq" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;
== Theorie ==
Zie voor de de theorie van deze opgaven [[Basiskennis chemie 4/Carbonylverbindingen|hier]].

{{VraagEnAntwoord
| Kop = Van structuur naar naam
| KopLevel = 3
| Vragenkop = Wat is de naam van:
| Kolom = 3
| Rij = 4
| Startnummer = 1

| Vraag01 = [[bestand:2-Methyl-3-pentanone Structural Formula V1.svg{{!}}150px]] 
| Antwoord01 = 2-Methylpentaan-3-on

| Vraag02 = [[bestand:3-heptanone.svg{{!}}150px]] 
| Antwoord02 = Heptaan-3-on

| Vraag03 = [[bestand:Cyclohexylacetone 2D.svg{{!}}150px]] 
| Antwoord03 = 1-Cyclohexylpropaan-2-on
| Uitwerking03 = PLaatsnummers zijn hier nodig, want er kan ook een verbinding 1-Cyclohexylpropaan-1-on bestaan.

| Vraag04 = [[bestand:EMB Cyclooctatrienone.svg{{!}}100px]] 
| Antwoord04 = Cycloocta-2,4,6-triëenon
| Uitwerking04 = De carbonylgroep is de uitgang van de naam, deze krijgt dus het laagste nummer (= 1). De verschillende dubbele banden krijgen dan zo laag mogelijke plaatsnummers.

| Vraag05 = [[bestand:2,2-dimethylcyclopropan-1-one.svg{{!}}100px]] 
| Antwoord05 = 2,2-Dimethylcyclopropanon
| Uitwerking05 = De carbonylgroep heeft altijd plaatsnummer 1, en hoeft dus niet benoemd. De plaatsnummers voor de methylgroepen zijn wel nodig, de verbinding 2,3-Dimethylcyclopropanon is ook bekend.

| Vraag06 = [[bestand:Benzylacetone V.1.svg{{!}}170px]] 
| Antwoord06 = 4-Fenylbutaan-2-on

| Vraag07 = [[bestand:Acetaldehyd Struktur.svg{{!}}100px]] 
| Antwoord07 = Ethanal

| Vraag08 = [[bestand:3 Methylbutanal.svg{{!}}160px]] 
| Antwoord08 = 3-Methylbutanal

| Vraag09 = [[bestand:2-Ethylhexanal Structural Formula V1.svg{{!}}200px]] 
| Antwoord09 = 2-Ethylhexanal

| Vraag10 = [[bestand:2,3-Dibrompropanal.svg{{!}}150px]] 
| Antwoord10 = 2,3-Dibroompropanal

| Vraag11 = [[bestand:Octanal 200.svg{{!}}250px]] 
| Antwoord11 = Octanal

| Vraag12 = [[bestand:Pivaldehyde2.svg{{!}}100px]] 
| Antwoord12 = 2,,2-Dimethylpropanal

| Vraag13 = | Antwoord13 = 
| Vraag14 = | Antwoord14 = 
| Vraag15 = | Antwoord15 = 
| Vraag16 = | Antwoord16 = 
| Vraag17 = | Antwoord17 = 
| Vraag18 = | Antwoord18 = 
| Vraag19 = | Antwoord19 = 
| Vraag20 = | Antwoord20 = 
}}
{{VraagEnAntwoord
| Kop = Van naam naar structuur
| KopLevel = 3
| Vragenkop = Teken de structuurformule van:
| Kolom = 3
| Rij = 3
| Startnummer = 13

| Vraag01 = Propanon 
| Antwoord01 = [[bestand:Acetone-2D-skeletal.svg{{!}}80px]]

| Vraag02 = Cyclohexanon 
| Antwoord02 = [[bestand:Cyclohexanone.svg{{!}}70px]]

| Vraag03 = Hexaan-2,5-dion 
| Antwoord03 = [[bestand:Hexane-2,5-dione 200.svg{{!}}200px]]

| Vraag04 = 3-Methylbutanal 
| Antwoord04 = [[bestand:3 Methylbutanal.svg{{!}}150px]]

| Vraag05 = Methanal 
| Antwoord05 = [[bestand:Structural formula of formaldehyde.svg{{!}}85px]]

| Vraag06 = Butanon 
| Antwoord06 = [[bestand:Butanone-skeletal-structure.svg{{!}}100px]]

| Vraag07 = Ethanal 
| Antwoord07 = [[bestand:Acetaldehyd V1.svg{{!}}80px]]

| Vraag08 = 2,3,4-trihydroxybutanal 
| Antwoord08 = [[bestand:DThreose Fischer.svg{{!}}130px]]

| Vraag09 = 1,3-dihydroxypropanon 
| Antwoord09 = [[bestand:1,3-dihydroxypropan-2-one 200.svg{{!}}150px]]

}}

&lt;/includeonly&gt;
&lt;noinclude&gt;
== Doel == 
Dit sjabloon wordt in meerdere boeken gebruikt. Zie onder &quot;Links naar deze pagina&quot; welke boeken.

== Invoegtekst ==
&lt;pre&gt;
{{Organische chemie/Carbonylverbindingen, opgaven}}
&lt;/pre&gt;

== Voorbeeld ==
{{Organische chemie/Carbonylverbindingen, opgaven}}

[[Categorie:Organische chemieopgaven|Carbonylverbindingen, opgaven]]</text>
      <sha1>1le43q32wby2om7dfwulr66c0xyg9cq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nederlands/Spelling/Interpunctie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44822</id>
    <revision>
      <id>429790</id>
      <parentid>427131</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T04:27:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Inleiding + Spaties gekopieerd uit Wikipedia/Interpunctie</comment>
      <origin>429790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1374" sha1="6fjx7uzagu9wn7ga7c200h73erxvhbl" xml:space="preserve">{{Index Nederlands}}
'''Interpunctie''' is het gebruik van leestekens, zoals punten, komma's en koppeltekens. Zij verduidelijken de betekenis van de tekst en verhogen de leesbaarheid. Vergelijk bijvoorbeeld:
*Ik houd van je, lieve vriendin. (Gezegd tegen een vriendin.)
*Ik houd van je lieve vriendin. (Gezegd over een vriendin van iemand anders.)

==Spaties en leestekens==
Over het algemeen schrijft men een spatie na een leesteken en niet ervoor. 

Dat geldt niet voor haakjes en aanhalingstekens aan het begin; koppeltekens worden helemaal zonder spatie geschreven. 

Een gedachtestreepje schrijft men bij voorkeur met een spatie aan weerszijden.

Staan er meerdere leestekens achter elkaar, dan komt er geen spatie tussen.

== Inhoudsopgave ==
* [[Nederlands/Spelling/Interpunctie/Komma|Komma]]
* [[Nederlands/Spelling/Interpunctie/Puntkomma|Puntkomma]]
* [[Nederlands/Spelling/Interpunctie/Haakjes|Haakjes]]
* [[Nederlands/Spelling/Interpunctie/Dubbele punt|Dubbele punt]]
* [[Nederlands/Spelling/Interpunctie/Beletselteken|Beletselteken]]
* [[Nederlands/Spelling/Interpunctie/Koppelteken|Koppelteken]]
* [[Nederlands/Spelling/Interpunctie/Afbreken|Afbreken]]
* [[Nederlands/Spelling/Interpunctie/Weglatingsteken|Weglatingsteken]]
* [[Nederlands/Spelling/Interpunctie/Apostrof|Apostrof]]
* [[Nederlands/Spelling/Interpunctie/Liggend streepje|Liggend streepje]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>6fjx7uzagu9wn7ga7c200h73erxvhbl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schrijven/Schrijfproces</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46422</id>
    <revision>
      <id>429795</id>
      <parentid>429740</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T05:01:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Links</comment>
      <origin>429795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7944" sha1="glbh42iyeko5ac1fb5efzq2ww3rphrp" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}Het schrijfproces bestaat in de regel uit de volgende stappen:
# Bepaal het '''onderwerp'''. Je kunt bijvoorbeeld inspiratie hebben, iets hebben gehoord of gelezen dat je aan het nadenken brengt of een opdracht krijgen van een opdrachtgever. 
# Vul de onderdelen uit het hoofdstuk [[Schrijven/Teksten|Teksten in het algemeen]] aan: met welk '''doel''' en voor welke '''doelgroep''' ga je schrijven? Welke boodschap wil je overbrengen, welk punt wil je maken, wat wil je bereiken?
# Bepaal het '''medium''' voor de tekst. Wordt het een tijdschrift-, kranten- of Wikipedia-artikel, een boek, een blog op internet, een recept voor het [[Kookboek]], een nota, toespraak of iets anders? 
## Zijn er beperkingen of verplichtingen aan het medium verbonden? Bijvoorbeeld maximale lengte, bepaald format? Houd daar rekening mee bij het schrijven. Voor het [[Kookboek]] geldt bijvoorbeeld een [[Sjabloon:Infobox recept|sjabloon]], voor een Wikivoyage-pagina een [[Wikivoyage:Sjabloon-index#Pagina's_genereren|strak format]] dat afhankelijk is van het soort beschrijving.
# '''Afbakening''': Concretiseer het onderwerp en baken het goed af. Waar zal de tekst precies over gaan? Wat wel en wat niet? Je kunt nooit &quot;alles&quot; over een onderwerp behandelen, dus je moet keuzes maken. Ga je het onderwerp in de breedte behandelen, en ga je dan niet te diep? Of juist andersom? Waar liggen de grenzen? 
## Als je voor een opdrachtgever schrijft: koppel wat je tot nu toe hebt bedacht terug naar de opdrachtgever en stel vragen over wat nog niet duidelijk is. Is dit inderdaad een goede invulling van de opdracht? Is dit wat de opdrachtgever bedoelde? Zo niet, dan kun je dat nu nog gemakkelijk aanpassen. Pauzeer daarom het schrijfproces totdat je antwoord hebt.
# Bedenk een toepasselijke en/of pakkende '''titel'''. Een toepasselijke titel laat in één oogopslag zien waar de tekst over gaat. Een pakkende titel nodigt uit om verder te lezen; soms kan het dan nodig zijn om dan nog een {{wp|Boektitel#Ondertitel|ondertitel}} te gebruiken om te laten zien waar de tekst over gaat. 
# Bedenk welke '''sub-onderwerpen''' aan bod komen. Wat zijn hoofdzaken en wat zijn bijzaken? Concentreer je op de hoofdzaken. Zet die in een logische volgorde. Hieruit ontstaat uiteindelijk je frame en indeling van de tekst, je houvast tijdens het schrijven. Voor een (Wiki-)boek kan dit een eerste aanzet voor de hoofdstuk-indeling zijn. Voeg ook de onderdelen ''Inleiding'' en ''Slot'' uit [[Schrijven/Teksten|Teksten in het algemeen]] en de ''[[Schrijven/Literatuurgebruik|Literatuurlijst]]'' toe aan het frame. Voeg voor een boek ook toe:
## Inhoudsopgave.
## Voorwoord (optioneel): een persoonlijke noot, bijvoorbeeld waarom je de tekst schrijft.
## Nawoord/Epiloog (optioneel): een rechtstreeks woord van de auteur tot de lezer, bijvoorbeeld hoe de tekst tot stand is gekomen, of over een onderwerp dat niet in de hoofdtekst past maar wel genoemd moet worden.
## Index: lijst met trefwoorden met paginanummers of links naar het trefwoord. Niet voor fictie. 
## Dankwoord (optioneel; kan ook in het Voorwoord). 
## Over de schrijver(s). Per schrijver een korte tekst (één alinea) met achtergronden, zoals geboortedatum of -jaar, opleiding, werkzaamheden, interesses, belangrijkste andere publicaties, alleen wat van belang is voor de tekst.
# Vaak is eerst nog '''onderzoek''' nodig voordat je kunt beginnen met schrijven. Stel voor jezelf vragen op waarop je nog geen antwoord hebt, maar die wel voor de tekst van belang zijn. Welke gegevens en informatie mis je nog? Zie daarvoor de paragraaf [[Informatievoorziening/Informatieverzoeken_behandelen#Literatuuronderzoek|Literatuuronderzoek]] in het Wikibook [[Informatievoorziening]] en beschouw jezelf als &quot;de vragensteller&quot; en &quot;baliemedewerker&quot; tegelijkertijd. Verwerk geraadpleegde bronnen in de tekst conform de aanwijzingen in het hoofdstuk [[Schrijven/Literatuurgebruik|Literatuurgebruik]].
# Het '''schrijven''' van de tekst. Dat hoeft niet in dezelfde volgorde als in je frame staat vermeld. Een inleiding wordt bijvoorbeeld meestal pas aan het eind geschreven. 
## Bied '''echte informatie''', iets dat de moeite van het lezen waard is. Denk vanuit de lezer: op welke vragen wil die antwoord krijgen? Behandel vragen die beginnen met: Waar? Hoe? Wanneer? Waarom? etc.
## Schrijf in '''korte zinnen'''. Afhankelijk van de doelgroep: vermijd moeilijke woorden zoveel mogelijk, leg ze anders eerst uit als je niet mag veronderstellen dat de doelgroep ze al kent. Maar je mag gerust vaktermen gebruiken in een artikel voor vakgenoten. 
## Schrijf '''{{Wp|Actief/passief (taalkunde)|actief}}''', vermijd het werkwoord &quot;worden&quot;. Duid aan wie iets doet, wees concreet.
## Schrijf '''positief''', d.w.z. vermijd ontkenningen, woorden als &quot;niet&quot; en &quot;geen&quot;. En dubbele ontkenningen zijn al helemaal uit den boze. Voorbeeld van een dubbele ontkenning: ''Het kan toch niet zo zijn dat ik voor dat werk geen beloning krijg''. Je moet diep nadenken om te begrijpen wat de schrijver bedoelt, wat de vaart uit het verhaal haalt. Beschrijf juist wat er wel gebeurt of moet gebeuren, bijvoorbeeld: ''Voor dat werk wil ik een gepaste beloning krijgen''.
## Zorg dat de tekst '''ondubbelzinnig''' is, voor één uitleg vatbaar is, zodat de lezer precies begrijpt wat je bedoelt. 
## Gebruik toepasselijke en concrete '''voorbeelden''' om iets uit te leggen of om beweringen te onderbouwen.
## Gebruik '''illustraties''' die de tekst ondersteunen, vooral die iets uitleggen wat in woorden lastig te vertellen is. Zie [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden#Stap 3: Zorg dat de auteursrechten in orde zijn|Zorg dat de auteursrechten in orde zijn]] in het Wikibook [[Handboek Wikimedia Commons]] voor wat wel en niet mag. Afbeeldingen en andere media uit [[c:Hoofdpagina|Wikimedia Commons]] zijn allemaal toegestaan, mits je je aan de voorwaarden uit het betreffende bestand houdt (o.a. naamsvermelding). Zie [[Handboek_Wikimedia_Commons/Deel_I_Basis#Zoeken|Zoeken]] voor het vinden van geschikte afbeeldingen.
## Overdaad schaadt! Wees kritisch: wat moet per se wel in de tekst en wat is overbodig, wat draagt niet bij aan het punt dat je wilt maken? De meeste bijvoeglijke naamwoorden kunnen bijvoorbeeld weggelaten worden.
# Na het schrijven: leg de tekst enige tijd weg. Lees dan de tekst nog minimaal één keer '''kritisch''' helemaal door, van A tot Z, en neem daar de tijd voor. Verplaats je daarbij in de lezer/doelgroep. Let in het bijzonder op:
## Loopt het verhaal lekker? Waar stokt het nog en zijn aanpassingen nodig?
## Is alles direct duidelijk? Worden er geen begrippen genoemd terwijl die pas later in de tekst of helemaal niet worden uitgelegd? 
## Zijn de [[Nederlands/Spelling|spelling]], [[Nederlands/Spelling/Interpunctie|interpunctie]], [[Nederlands/Grammatica|grammatica]] en [[Nederlands/Grammatica/Zinsleer|zinsbouw]] correct? 
## Staan er geen overbodige zaken, woorden en alinea's in de tekst? Worden geen zaken herhaald? Is de taal helder, direct,  compact en to-the-point, en juist niet wollig (veel woorden, weinig wol)? Is het stuk boeiend en goed leesbaar voor anderen? Schrijven is schrappen en weggooien! Houd alleen de essentie over, die rechtstreeks leidt naar de conclusie en/of het punt dat je wil maken. 
## Heb je je punt gemaakt? Wordt voldaan aan het doel dat je hebt gesteld voor het schrijven van de tekst?
## Kloppen ook voorwoord, inleiding, slot, index, e.d.?
## Is de lay-out in orde? 
# Als je vindt dat de tekst klaar is: voer nog eenmaal enkele laatste '''controles''' uit:
## Automatische spellingscontrole op de hele tekst. 
## Vermelding van je naam en de datum waarop de tekst is afgerond, en eventueel de plaats waar de tekst is geschreven. 
# Laat eventueel iemand anders de tekst nog onbevangen en kritisch lezen en becommentariseren. Neem kritiek ter harte en pas de tekst aan als dat je goed lijkt. 
Nu is de tekst klaar voor publicatie of gebruik!
{{Sub}}</text>
      <sha1>glbh42iyeko5ac1fb5efzq2ww3rphrp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schrijven/Column</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46748</id>
    <revision>
      <id>429783</id>
      <parentid>429252</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T03:27:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Link</comment>
      <origin>429783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7380" sha1="0i18hmhhm2wysfm4ydom4bujfrhff12" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}
Een '''{{Wp|Column|column}}''' is een regelmatig verschijnend, kort stukje proza van een bepaalde auteur, de columnist. Een column verschijnt met een vaste frequentie (bijvoorbeeld wekelijks, dagelijks of maandelijks) als geschreven tekst in een krant, tijdschrift of op internet (bijvoorbeeld als blog), of als gesproken tekst tijdens een tv- of radio-uitzending of in een podcast. Een column heeft een vaste omvang.  

== Kenmerken ==
* Kort en krachtig. 
* Verrassend: bijvoorbeeld met een twist in een gedachtengang die de lezer niet verwacht, een nieuw inzicht, een opmerkelijke oplossing voor een nijpend maatschappelijk probleem, een vergezicht of een zorgwekkende of juist optimistisch stemmende ontwikkeling bij een bepaalde groep. 
* Biedt prikkels tot nadenken, of het toetsen van de mening van de lezer. 
* Licht en luchtig, met humor en spot. 

== Vrijheid van meningsuiting ==
Een column mag over van alles gaan, van huiselijke voorvallen tot de wereldpolitiek, steeds geheel naar keuze van de columnist. De aanleiding kan van alles zijn, van een actuele gebeurtenis tot een eigen ervaring, of ga bewust op zoek naar een inkijkje in een vreemde wereld (zoals een niet voor de hand liggende hobby, een postzegelveiling of een huisdierenshow). Een redactie mag niet een onderwerp voorschrijven waarover een columnist schrijft. Wel is het mogelijk dat columns onder een bepaald thema verschijnen, bijvoorbeeld ''Het Spel en de Knikkers'' (over economie) van 
Frank Kalshoven in ''de Volkskrant'' en de Midden-Oosten-columns van Carolien Roelants in ''NRC''. 

Een columnist heeft het volledige recht van vrije meningsuiting die de wet toestaat. Een redactie zal zelden ingrijpen, maar wel als een tekst tegen grondrechten indruist (zoals discriminatie) of strafbaar is (zoals oproepen tot haat of moord). Ook spot, iets belachelijk maken, en zelfs godslastering zijn in Nederland juridisch toegestaan (zie bijvoorbeeld het {{wp|Ezel(s)proces}} over smalende godslastering). Beledigingen zijn in beperkte mate toegestaan (zie {{Wp|Belediging}}). Overigens is het bekritiseren of belachelijk maken van de islam niet zonder risico, zie bijvoorbeeld de film {{Wp|Submission}} uit 2004 (die {{Wp|Theo van Gogh (regisseur)|Theo van Gogh}} het leven kostte) en de wereldwijde gevolgen van {{Wp|Cartoons over Mohammed in Jyllands-Posten}}. Veel schrijvers en artiesten leggen zich daarom in dit opzicht zelfcensuur op of komen onder strenge beveiliging te staan als ze dat niet doen (vanwege bedreigingen die het gevolg zijn).

== Benodigde kwalificaties ==
Voor het schrijven van een column moet je heel wat in huis hebben:
* Zie de paragraaf [[Schrijven/Teksten#Gewenste kwalificaties|Gewenste kwalificaties]] in het eerste hoofdstuk. Bovendien:
* Een vlotte pen. Hiervoor is geen recept te geven, wel enkele tips:
** Bouw ruime ervaring op met het schrijven van columns, vóórdat je aan het echte werk begint. En bewijs dat je daar goed in bent/wordt. Veel oefenen alléén is echter niet voldoende, laat ze ook beoordelen door bijvoorbeeld docenten of coaches en laat hen aanwijzingen geven. Bouw een {{Wp|portfolio}} op met je beste columns.
*** Wellicht kun je columns schrijven voor een clubblad, de buurtkrant of een plaatselijke huis-aan-huiskrant. Meestal is dat vrijwilligerswerk (maar je doet het voorlopig niet om het geld, maar om ervaring op te doen en te leren). Vraag redactieleden steeds serieus om feedback op je ingeleverde columns; het gaat je niet om complimenten maar om verbeterpunten.
** Lees en/of beluister veel columns van veel verschillende columnisten en analyseer die: wat maakt de columns goed, hoe is hun opbouw en schrijfstijl, welke trucs passen ze toe? Sommige columns zijn te vinden op internet, maar meestal zitten ze daar achter een betaalmuur vanwege auteursrechten. In de openbare bibliotheek kun je de columns in recente kranten en tijdschriften lezen. Soms worden columns gebundeld; die kun je vinden via [https://search.worldcat.org/nl/ Worldcat] (gebruik gewoon zoekwoord &quot;columns&quot; en stel de taal desgewenst in op Nederlands).
* Inspiratie om elke week (dag, maand, afhankelijk van de frequentie van de column) een nieuw onderwerp aan te snijden en daar steeds wat zinnigs over te melden.
* Onder tijdsdruk kunnen werken: een columnist heeft immers te maken met een deadline (vanwege de vaste frequentie).

== Aandachtspunten ==
Waar let je op bij het schrijven van een column?
* Zie [[Schrijven/Schrijfproces|Schrijfproces]] voor de algemene aandachtspunten. Bovendien:
* Vanuit welk '''perspectief''' schrijf je? Dat kan vanuit jezelf, maar ook vanuit iemand anders zijn. Doe eens alsof je iemand uit het nieuws bent: beschrijf zijn/haar kronkelige gedachtengang om tot die rare actie te komen en geef daar een humoristische draai aan. Dat hoeft helemaal niet waarheidsgetrouw te zijn! Laat je verbeelding de vrije loop: hoe zou het kunnen zijn gegaan? Youp van 't Hek is er een meester in in zijn zaterdagse column op de NRC-achterpagina.
* Een column is '''kort'''. Dat heeft consequenties:
** Kies één heldere betoogtrant en volg die lijn strak. Een column is te kort om allerlei zijwegen te bewandelen. 
** Je hoeft niet compleet te zijn. Je hoeft bijvoorbeeld niet alle mogelijke standpunten af te werken en van voor tot achter te belichten. Eén standpunt -je eigen- is voldoende.
* Maak gebruik van de vrijheden die een column je biedt.
** Je mag overdrijven en ironie, sarcasme en alle andere [[Nederlands/Stijlfiguren|stijlfiguren]] gebruiken, zolang het voor weldenkende lezers maar herkenbaar blijft als overdrijving, ironie of sarcasme. En zolang je maar niet opzettelijk valse informatie (misinformatie) verspreidt.
** Maar die vrijheid is niet grenzeloos: als je iets beweert, moet je het wel bewijzen. Dat kan met voorbeelden of een logische redenering. 
* Laat het '''plezier''' dat je hebt om over een onderwerp te schrijven ervan afspatten. Houd de column licht, luchtig en vol humor. Wees als een nar aan het hof van een bullebak van een koning, de nar is daar de enige die de waarheid mag zeggen zonder een kopje kleiner te worden gemaakt, als hij het maar met humor brengt. Als je dat plezier niet hebt: begin er niet aan, kies een ander onderwerp (of hang je lier aan de wilgen). 
* Zorg voor '''structuur'''.
** De beginzin maakt direct duidelijk wat het onderwerp van de column is èn hij moet nieuwsgierig maken naar de rest.
** In de eerste alinea staat ook de aanleiding voor de column. Sluit aan bij de context die de lezer al kent: een column in een krant hoeft geen uitgebreide toelichting te geven op gebeurtenissen die prominent in het nieuws zijn geweest. Dan kan men gerust met de deur in huis vallen. 
** Het slot dient een verrassing in petto te hebben.

== Bronnen en referenties ==
Dit artikel is geïnspireerd door:
* Workshop ''Column'' door Pim Wieringa in november 2003
* Kan alleen een ramp ons redden? [boekbespreking van ''Thank you for being late : an optimist's guide to thriving in the age fo accelerations'' / Thomas Friedman. - Penguin Books] / Floor Rusman. - In: ''NRC Handelsblad'' d.d. 11 november 2016, p. C12
* Schrijf zelf maar eens een knikker / Frank Kalshoven. - In: De Volkskrant, 17 september 2016, p. 25
* [https://www.trouw.nl/voorpagina/hee-ha-nou-zeg~b34e5c8b/ Hee ha nou zeg] / Selma Vrooland. In: Trouw, d.d. 9 januari 1993, p. 2

{{Sub}}</text>
      <sha1>0i18hmhhm2wysfm4ydom4bujfrhff12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schrijven/Artikelen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46768</id>
    <revision>
      <id>429753</id>
      <parentid>429752</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T12:22:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Achtergrondartikel */ wiu</comment>
      <origin>429753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14462" sha1="dg0qi04myae0prr4hekzdbhyp3zikq4" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}
{{wiu3|JopkeB}}

Een '''artikel''' is een informatieve tekst over een specifiek onderwerp in een krant, tijdschrift, nieuwsbrief, encyclopedie of op een website. De tekst kan geïllustreerd zijn met toepasselijke afbeeldingen, zoals foto's, tekeningen en/of diagrammen.

Artikelen bestaan in soorten en maten. Van korte nieuwsberichten en {{Wp|Lemma (naslagwerk)|lemma's}} in een encyclopedie tot wetenschappelijke artikelen van tientallen pagina's. Van gericht op het nieuws van de dag tot reisverhalen en onderzoeksartikelen. Hieronder zijn enkele soorten beschreven (zie de inhoudsopgave in de linkerkolom onderaan). 

De '''doelgroep''' bestaat hier voornamelijk uit (1) amateurs, zoals vrijwilligers bij buurtkranten en verenigingsorganen (o.a. clubbladen) en (2) middelbare scholieren die zich willen oriënteren of journalistiek iets voor hen is. Wie professioneel artikelen wil schrijven, volge een journalistieke opleiding of wetenschappelijke studie.

== Algemene aandachtspunten ==
In het algemeen zijn er de volgende aandachtspunten bij het schrijven van een artikel:
* Doorloop de stappen uit het [[Schrijven/Schrijfproces|Schrijfproces]].
* Besteed daarbij extra aandacht aan:
** De '''redactionele formule'''. Die bevat richtlijnen voor een mediaproduct (zoals een krant, website, nieuwsbrief, e.d.), waarin doelgroep, doelstellingen, inhoudelijke thema’s, tone-of-voice en look &amp; feel zijn vastgelegd. Onderdelen van een redactionele formule kunnen ook zijn: 
:# Onderwerpen die wel en niet passend zijn. 
:# Rekening houden met een bepaalde signatuur, bijvoorbeeld conservatief, progressief, christelijk, neutraal.
:# Gericht op het publiek van het medium, bijvoorbeeld: de moeilijkheidsgraad sluit aan bij het gemiddelde opleidingsniveau, bepaalde smaak (highbrow, volks), interesses, gewenste diepgang of gericht op een bepaalde regio. 
:* De '''lengte''' van het artikel. Een artikel wordt in de regel gepubliceerd in een medium (krant, tijdschrift, etc.) waarvan de ruimte beperkt is. Een hoofdredactie zal van tevoren de maximale lengte doorgeven aan een schrijver, mede afhankelijk van hoe belangrijk het onderwerp is.
:* De '''deadline''' voor het inleveren van het artikel. Er is een van tevoren afgesproken moment waarop de krant, het tijdschrift of ander medium naar de drukker gaat of online wordt gepubliceerd. Daarvóór zal het artikel nog beoordeeld en wellicht gecorrigeerd moeten worden door een (eind-)redacteur. Houd je dus aan de afgesproken deadline, anders moet publicatie ervan worden uitgesteld of vervalt je artikel zelfs omdat het later niet meer relevant is.
:* '''{{Wp|Hoor en wederhoor in de journalistiek|Hoor en wederhoor}}'''. Een belangrijk principe in de journalistiek is het toepassen van hoor en wederhoor. Zorg ervoor dat alle kanten van een situatie worden belicht, van voorstanders èn tegenstanders. Benader zo nodig andere partijen om commentaar te leveren. 
:* Mate van '''objectiviteit'''. In hoeverre eigen commentaar, meningen of interpretaties gewenst zijn, hangt af van het soort artikel en het beleid van het medium. Bij een reportage zal meer eigen inbreng zijn toegestaan dan bij een nieuwsbericht. Overleg dat van tevoren met de (hoofd-)redactie.
:* De opbouw&lt;ref&gt;Overgenomen uit {{Wp|Artikel (redactioneel)}} en vervolgens aangepast&lt;/ref&gt;: 
:** Een pakkende titel die de inhoud dekt en uitnodigt tot lezen.
:** Een {{Wp|lead (inleiding)}}: introductie, korte inleiding. Met bij voorkeur hier al korte antwoorden op de vragen &quot;wie, wat, waar, wanneer, waarom en hoe&quot;. Wie zijn betrokken, wat speelt er, waar, wanneer en waarom speelt het zich af, en hoe zit het in elkaar? Bijvoorbeeld: ''Op [datum/dag] schoot een inwoner van [woonplaats] zijn buurman dood naar aanleiding van een uit de hand gelopen burenruzie.''
:** {{Wp|Broodtekst}}: de hoofdtekst, waarin je feiten op een soepele manier aan elkaar schrijft. Eventuele meningen en interpretaties moeten goed te onderscheiden zijn van de feiten.
:** Vaak ontbreekt een slot met een samenvatting en/of conclusie, afhankelijk van het soort artikel. 

== Nieuwsbericht ==
Een '''nieuwsbericht''' beschrijft kort en krachtig een actuele gebeurtenis.

Actiepunten voor het schrijven van een nieuwsbericht:
# Doorloop de stappen uit het [[Schrijven/Schrijfproces|Schrijfproces]]. Passages over langere teksten kun je overslaan.
# Besteed daarbij extra aandacht aan:
## Het onderwerp: dat moet actualiteitswaarde hebben: 
### Voor een dagblad moet de gebeurtenis vandaag of gisteren hebben plaatsgevonden, voor een weekblad in de afgelopen week, etc. 
### De gebeurtenis moet van belang zijn voor de doelgroep. Bijvoorbeeld: een gebeurtenis in Gelderland zal vaak wel nieuwswaarde voor de ''De Gelderlander'' hebben, maar geen of zelden voor het ''Dagblad van het Noorden'' of een vakblad voor wiskundigen. 
## De feiten. Een nieuwsbericht vermeldt feiten, geen meningen. 
### Het bericht geeft antwoord op de vragen &quot;wie, wat, waar, wanneer, waarom en hoe&quot;. Wat is er precies gebeurd, wie waren daarbij betrokken (zoals: wie waren de daders, hoeveel slachtoffers waren er, wie waren (vooral) slachtoffer, hoe gaat het nu met de slachtoffers), waar, wanneer en waarom vond de gebeurtenis plaats en hoe kon het gebeuren? Maar ook: hoe snel waren brandweer, politie en/of andere hulpverleners ter plaatse, hoe reageerden betrokkenen en verantwoordelijken (zoals overheid)? Stel jezelf vragen die lezers ook kunnen hebben. 
### De feiten moeten waar zijn, dubbbelcheck hen en gebruik betrouwbare bronnen. Onderzoek of het niet om nepnieuws gaat.
### Neem niet klakkeloos een [[Schrijven/Persbericht|persbericht]] over van een persbureau, bedrijf of andere organisatie. Vooral bedrijven en organisaties kunnen andere doelen hebben dan de volledige waarheid verspreiden. Het kan hen bijvoorbeeld gaan om commerciële doelen of gratis en kritiekloze aandacht voor hun activiteiten of producten. Spit verder, doe research, boor meer bronnen aan, om het hele verhaal boven water te krijgen. En bepaal pas daarna wat je wel en niet in het nieuwsbericht opneemt.
## Aanvullingen op de algmene opbouw: de {{Wp|Broodtekst}} dient &quot;oprolbaar&quot; te zijn, d.w.z. zó geschreven dat het belangrijkste bovenaan staat en het bericht na elke alinea is af te breken zonder aan de nieuwswaarde ervan afbreuk te doen. Als er uiteindelijk geen plaats meer is voor het hele artikel, kan de eindredacteur het artikel zo gemakkelijk inkorten. Een nieuwsbericht heeft dus in de regel geen slot met een samenvatting en/of conclusie. 
### (eventueel:) Afbeeldingen zoals foto’s, grafieken, tekeningen, illustraties.

== Achtergrondartikel ==
{{Wiu3|JopkeB}}
Een achtergrondartikel is een langer stuk in een krant of tijdschrift dat dieper ingaat op een nieuwsfeit of recente gebeurtenis. De focus ligt op oorzaken, gevolgen, context, feiten in onderlinge samenhang, toelichtingen, interpretaties en andere achtergrondinformatie. Er worden verschillende invalshoeken (economisch, politiek, ecologisch, etc.) belicht en de bronvermelding is zorgvuldig.

Actiepunten voor het schrijven van een achtergrondartikel:
# Doorloop de stappen uit het [[Schrijven/Schrijfproces|Schrijfproces]] en de hierboven vermelde [[Schrijven/Artikelen#Algemene_aandachtspunten|algemene aandachtspunten voor artikelen]]. Besteed daarbij extra aandacht aan:
# Het '''onderwerp''': dat moet prominent in het nieuws zijn (geweest).
# Het '''onderzoek''': 
## Begin met deskresearch, onderzoek achter je bureau: wat is er al bekend, welke artikelen zijn er al in de eigen krant of tijdschrift verschenen (dat zijn je uitgangspunten, een achtergrondartikel beschouwt de feiten die daarin zijn gepubliceerd als bekend en vat ze hooguit kort samen), wat is er nog meer bekend, wat kun je online vinden en hoe betrouwbaar zijn die bronnen, wat hebben tv- en radio-journaals al gemeld (jouw achtergrondartikel moet méér en andere feiten en meningen melden, en die berichten zeker niet klakkeloos overnemen). Nu heb je een beeld van wat er gebeurd is, wie er bij betrokken zijn en hopelijk ook wie of wat meer informatie kan verstrekken. 
## Spit verder, zoals: Hoe zijn betrokkenen (personen of organisaties) en/of locaties al eerder in het nieuws geweest en hoe, wat is hun achtergrond, hebben een of meer betrokken personen een strafblad? Raadpleeg gespecialiseerde bronnen met informatie die niet door een zoekmachine wordt gevonden, zoals de databanken van de Kamer van Koophandel, het Kadaster, met nieuws en/of met rechterlijke uitspraken. 
## Interview betrokkenen en deskundigen. Vraag hen het hemd van het lijf. Bereid die interviews goed voor. Interviewen kan telefonisch maar beter is ter plaatse. Interview buurtbewoners, de plaatselijke politie, en wie je zoal verder tijdens het deskresearch bent tegengekomen. Richt je hierbij vooral op het ''waarom'' (is dit gebeurd) en ''hoe'' (kon het gebeuren). Zorg voor {{Wp|Hoor en wederhoor in de journalistiek|hoor en wederhoor}}, zorg dat elk soort mening en kijk op de gebeurtenissen aan bod komen, vanuit verschillende inzichten. Wat zijn de achterliggende opvattingen van de geïnterviewden, hoe zijn ze tot deze meningen gekomen? Noteer zorgvuldig de namen en functies van de geïnterviewden, hun uitspraken en andere bijzonderheden (of neem opname-apparatuur mee). Neem eventueel een fotograaf mee voor foto's van de huidige situatie en geïnterviewden.
## Check de gegeven feiten en meningen: zijn ze waar, is het geen misinformatie? 
# De '''interpretatie''' en duiding van de gegevens en meningen:
## Zet alle gevonden feiten en meningen op een rijtje. Zet feiten in chronologische volgorde, èn maak per hoofdpersoon een rijtje.
## Nu je alles op een rijtje hebt gezet: wat denk jij dat er precies gebeurd is, wat de aanleiding was, welke voorbereidingen ervoor zijn gedaan of juist zijn nagelaten bij een natuurramp, wie erbij betrokken waren? Probeer dwarsverbanden te vinden. Hoe hangen de gegevens en meningen samen? Kloppen de meningen? Hoe gaat het verder, was dit alles of volgen er meer van dergelijke incidenten? Wat is er nodig om ze te voorkomen (of juist te faciliteren als het om een positief incident gaat, maar meestal gaat nieuws over nare gebeurtenissen). 
# '''Schrijf''' een goed lopend verhaal. Begin met de nieuwe feiten en meningen die je boven water hebt kunnen halen. Vermeld citaten tussen &quot;quotes&quot;. Verweef je interpretaties er in en eindig met je conclusie. Alle woorden en zinnen die niet tot de conclusie leiden, kunnen vervolgens geschrapt worden. Overweeg eventueel een tweede artikel met (een deel van) de geschrapte feiten, meningen en invalshoeken. Vermeld zorgvuldig je bronnen: wie heeft wat gezegd en beweerd, waar heb je de vermelde feiten gevonden? Kies beeldmateriaal uit (of laat dat over aan een beeldredacteur).

== Verslag ==
Een '''verslag''' is een samenvatting van een evenement of bijeenkomst. Het is een artikel waarin op ordelijke wijze wordt beschreven wat er is gebeurd. Bijvoorbeeld een verslag van een rechtszaak, gemeenteraadvergadering, opening van een nieuwe speeltuin door de wethouder of een wedstrijd. De verslaggever is bij voorkeur lijfelijk aanwezig geweest bij het evenement en heeft er bijvoorbeeld ook deelnemers (ook toeschouwers) kunnen interviewen. 

Actiepunten voor het schrijven van een verslag:
# Regel van tevoren toegang tot het evenement of bijeenkomst. Zorg ook voor een fotograaf. 
# Bereid je voor: zorg dat je de namen van de hoofdrolspelers kent en hun gezichten zal herkennen; verdiep je van tevoren in het onderwerp: wat komt er precies aan de orde (probeer de agenda van tevoren te hebben); zorg dat je vertrouwd bent met het jargon en de spelregels (zowel van een vergadering, rechtszaak als wedstrijd). 
# Reis erheen en maak er aantekeningen: vlak van tevoren, tijdens en direct na het evenement. 
# Doorloop de stappen uit het [[Schrijven/Schrijfproces|Schrijfproces]].
# Besteed daarbij extra aandacht aan:
## De '''feiten''': In het verslag komen allereerst feiten en resultaten aan bod. Het gaat om &quot;wie, wat, waar, wanneer, waarom en hoe&quot;. Welke belangrijke uitspraken zijn gedaan, wie deed die en hoe werd daar op gereageerd? Welke moties zijn aangenomen? Wat was de uitspraak van de rechter? Wie maakten doelpunten en wie gaven daarvoor voorzetten, hoeveel op het doel gerichte ballen ving de keeper? Welke artiesten traden op en wat lieten ze zien en horen? 
## '''Ervaringen''': hoe waren de omstandigheden (het weer, te warm/koud, bedompt, modderig, etc.), hoe was de sfeer: ontspannen, feestelijk, lawaaierig, gespannen, waren er protesten of rellen? Verliep de gebeurtenis orderlijk, luisterde men naar elkaar en reageerde men op vorige sprekers, of was het ieder voor zich? Begon het evenement op tijd, hield men zich aan de tijd of liep het uit?
## '''Meningen''': De auteur kan een korte reflectie op het gebeuren opnemen, van hem-/haarzelf of van een of meer deskundigen. Bijvoorbeeld of een gerechtelijke uitspraak in lijn is met uitspraken van soortgelijke rechtszaken of juist opvallend is of afwijkt. Of wie moet worden beschouwd als de winnaar van de teamwedstrijd of wie er juist een potje van heeft gemaakt. 
## '''Foto's''' of andere afbeeldingen. Zij zijn een aanvuling op de tekst, waardoor lezers zich beter een voorstelling kunnen maken van het evenement.

== Reportage ==
Bij een '''reportage''' gaat het niet om een verslag van een evenement, maar om een inkijkje in een bepaalde leefwereld, zoals van de toestand in een rampgebied of achterstandswijk en de gang van zaken in een bedrijf of andere organisatie, tot de aanloop naar een rechtszaak.

=== Reisverhaal ===

== Interview ==

== Portret ==

== Onderzoeksartikel ==

== Opinie-artikel == 
Inclusief hoofdredactioneel commentaar.

Zie [[Schrijven/Opinieartikel|Opinieartikel]]. 

== Recensie ==
Zie [[Schrijven/Recensies|Recensies]]

== Artikel in een encyclopedie ==
Ook wel &quot;lemma&quot; genoemd. Zie {{Wp|Help:Tips voor het schrijven van een goed artikel}} in Wikipedia.

== Wetenschappelijk artikel ==
Zie het Wikibook [[Van Idee tot Publicatie]], ook voor scripties (Nederland) en eindwerken (België).

== Zie ook ==
* [[Schrijven/Column|Column]]
* [[Schrijven/Brieven#Ingezonden_brief|Ingezonden brief]]
* [[Informatievoorziening/Contentcuratie|Contentcuratie]] - attendering op nieuwe informatie, verrijkt met een toelichting, opinie, je eigen visie, duiding, context, commentaar en/of kanttekeningen

== Bronnen en referenties ==

{{Sub}}</text>
      <sha1>dg0qi04myae0prr4hekzdbhyp3zikq4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schrijven/Recensies</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46773</id>
    <revision>
      <id>429785</id>
      <parentid>429441</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T03:53:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Overheveling van de inhoud van [[Nederlands/Recensie]]</comment>
      <origin>429785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5749" sha1="gqr0rpn4ce2bi8lmmxk0219222u0l4o" xml:space="preserve">Een {{Wp|recensie}} is een kritische bespreking van een creatief, wetenschappelijk of ander soort werk. Het kan bijvoorbeeld gaan om een boek, film, televisieprogramma, computerspel, toneelvoorstelling, muziekuitvoering, tentoonstelling, beurs (zoals de {{Wp|Huishoudbeurs|Huishoud-}} of {{Wp|Vakantiebeurs|Vakantiebeurs}}), horecagelegenheid, ander evenement of {{Wp|Product (economie)|product}}. Hieronder wordt de term &quot;werk&quot; hiervoor als verzamelterm gebruikt.

== Aandachtspunten ==
* Zie [[Schrijven/Schrijfproces|Schrijfproces]] voor de algemene aandachtspunten. Bovendien:
* '''Ken het werk goed''': Zorg dat je zelf het te recenseren werk kent, van A tot Z hebt gelezen (boek), hebt bijgewoond, gehoord of gezien, of daadwerkelijk uitvoerig hebt uitgeprobeerd (computerspel, horecagelegenheid of ander product). Maak aantekeningen tijdens het lezen, bijwonen en uitproberen. Vraag eventueel meer informatie op bij de organisator, uitgever of verkoper.
* '''Opbouw en inhoud''':
** ''Lead'': Korte samenvatting van je beoordeling, bijvoorbeeld: &quot;Boeiende roman door [naam schrijver] over een Drents pubermeisje dat begin 21e eeuw  thuis niet meer te handhaven is&quot;; of &quot;Spannende oorlogsfilm van [naam regisseur] over een peleton Russische soldaten in 2024 in Oekraïne&quot;, of &quot;Saaie televisiequiz van [naam omroep], gepresenteerd door [naam presentator], lijkt veel op [naam oude quiz met hetzelfde format]&quot;.
** ''Samenvatting'' van het werk: benoem ''wie'' (het werk maakte(n) en de hoofdpersonen), ''wat'' (de inhoud, wat er te zien was, waarover het werk gaat, de hoofdpunten, rode draad), ''waar'' (het werk zich afspeelde), ''wanneer'' (het werk werd uitgevoerd of getest) en eventueel ''waarom'' (zoals de aanleiding of je interesse in een dergelijk onderwerp). Maar geef geen onthulling, clue of verrassende wending weg. NB De samenvatting moet je echt zelf schrijven, die mag niet letterlijk worden overgenomen van de boekflap, aankondiging, advertentie of andere bestaande tekst, dat heet plagiaat of schending van auteursrechten en is bij wet verboden. Als het uitkomt, schaadt dat op zijn minst je reputatie en je kunt er een boete voor krijgen.
** [Alleen voor kenners van het onderwerp:] De ''betekenis'' van het werk voor de maatschappij, voor de ontwikkeling van het vakgebied, de wetenschap of kunstgeschiedenis, in welke trend het werk past. Vergelijk het werk eventueel met soortgelijke werken.
** ''Beoordeling'', met onderbouwing. Wat vond je er goed aan, wat had beter gekund, en steeds: waarom? Vermeld ook of het in het algemeen een goed/prachtig/boeiend werk was met enkele kritische kanttekeningen of een saai/slecht werk met enkele goede punten. Dat biedt de lezer houvast als er veel kanttekeningen of goede punten worden opgesomd. Scheid duidelijk jouw mening/beoordeling van de samenvatting/inhoud. Laat lezers aan de hand van de beschrijving en jouw beoordeling zelf gemakkelijk een conclusie kunnen trekken, maar kauw die niet voor (behalve dan in de lead, als begeleiding). Je mag overigens gerust enig enthousiasme of afkeuring laten doorschemeren. Een recensie mag pittig zijn, als je die maar met argumenten onderbouwt.
** Laat de samenvatting en de beoordeling qua lengte in evenwicht zijn. Maak geen lange samenvatting met slechts twee regels voor de beoordeling of andersom. Beide hoeven niet precies gelijk in lengte te zijn, als het maar evenwichtig is (2/3 : 1/3 of andersom is nog OK).
** ''Afbeeldingen'': Vaak kan een producent of organisator foto's of andere afbeeldingen leveren die bij een recensie geplaatst mogen worden; vraag dat na als ze niet automatisch geleverd zijn. Overtuig je ervan dat de auteursrechten in orde zijn en kijk na wat de voorwaarden zijn. Soms mag een meegereisde fotograaf foto's maken (zoals in een horecagelegenheid) en worden met die fotograaf afspraken over plaatsing gemaakt. Kies een eigen selectie van de beschikbare afbeeldingen, die passen bij de tekst (bij een krant is daar vaak een beeldredacteur verantwoordelijk voor).
** [Meestal onderaan:] ''Gegevens'' over het werk, met daarin de naam van het werk, auteur/regisseur/belangrijkste acteurs/uitgever/ISBN (voor boeken), waar het te zien, te horen of te verkrijgen is, en tot wanneer (voor tijdelijke evenementen), voor horeca: de locatie, indien beschikbaar een officiële weblink naar het werk.
** Indien gebruikelijk in het medium: aantal ''sterren'' dat je het werk waard vindt (meestal maximaal vijf).

== Aandachtspunten per werk ==

=== Boeken en films ===
Bij boeken en films staat er in de recensie meestal ook iets over de inhoud. Dit is echter niet het belangrijkste. In een recensie gaat het altijd om de beoordeling van het boek of de film. Dit gaat bijvoorbeeld over het taalgebruik of het onderwerp. Als laatste trek je een conclusie in je recensie. De conclusie is een samenvatting van je tekst. Deze kan er als volgt uit zien:
* Het boek is een aanrader voor iedereen van 8 tot en met 12 omdat het vlot leest, spannend en realistisch is.
* Deze film is geen aanrader voor volwassenen omdat hij te makkelijk, saai en sfeerloos is. Wel is deze film redelijk leuk voor kinderen van 12 tot en met 14 jaar.

=== Producten ===
Bij producten moet je op een andere manier een recensie schrijven. We nemen als voorbeeld een recensie over een mobiele telefoon. In dit soort recensies staan meestal volgende dingen:
* Plus- en minpunten?
* Mooi uiterlijk?
* Kleuren?
* Waar voor je geld?

Ten slotte trek je een conclusie uit je recensie. Deze conclusie is ook hier een samenvatting van je tekst. Ze kan er als volgt uit komen te zien:
* De mobiel is flinterdun, modern vormgegeven en heel gebruikersvriendelijk. Wel zijn de toetsen van de telefoon te klein en is de geluidskwaliteit matig.


{{Sub}}</text>
      <sha1>gqr0rpn4ce2bi8lmmxk0219222u0l4o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429787</id>
      <parentid>429785</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T03:57:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>429787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5768" sha1="ijt5xajb51mexi2cgs9he5tsq5n3l0w" xml:space="preserve">Een {{Wp|recensie}} is een kritische bespreking van een creatief, wetenschappelijk of ander soort werk. Het kan bijvoorbeeld gaan om een boek, film, televisieprogramma, computerspel, toneelvoorstelling, muziekuitvoering, tentoonstelling, beurs (zoals de {{Wp|Huishoudbeurs|Huishoud-}} of {{Wp|Vakantiebeurs|Vakantiebeurs}}), horecagelegenheid, ander evenement of {{Wp|Product (economie)|product}}. Hieronder wordt de term &quot;werk&quot; hiervoor als verzamelterm gebruikt.

== Aandachtspunten ==
* Zie [[Schrijven/Schrijfproces|Schrijfproces]] voor de algemene aandachtspunten. Bovendien:
* '''Ken het werk goed''': Zorg dat je zelf het te recenseren werk kent, van A tot Z hebt gelezen (boek), hebt bijgewoond, gehoord of gezien, of daadwerkelijk uitvoerig hebt uitgeprobeerd (computerspel, horecagelegenheid of ander product). Maak aantekeningen tijdens het lezen, bijwonen en uitproberen. Vraag eventueel meer informatie op bij de organisator, uitgever of verkoper.
* '''Opbouw en inhoud''':
** ''Lead'': Korte samenvatting van je beoordeling, bijvoorbeeld: &quot;Boeiende roman door [naam schrijver] over een Drents pubermeisje dat begin 21e eeuw  thuis niet meer te handhaven is&quot;; of &quot;Spannende oorlogsfilm van [naam regisseur] over een peleton Russische soldaten in 2024 in Oekraïne&quot;, of &quot;Saaie televisiequiz van [naam omroep], gepresenteerd door [naam presentator], lijkt veel op [naam oude quiz met hetzelfde format]&quot;.
** ''Samenvatting'' van het werk: benoem ''wie'' (het werk maakte(n) en de hoofdpersonen), ''wat'' (de inhoud, wat er te zien was, waarover het werk gaat, de hoofdpunten, rode draad), ''waar'' (het werk zich afspeelde), ''wanneer'' (het werk werd uitgevoerd of getest) en eventueel ''waarom'' (zoals de aanleiding of je interesse in een dergelijk onderwerp). Maar geef geen onthulling, clue of verrassende wending weg. NB De samenvatting moet je echt zelf schrijven, die mag niet letterlijk worden overgenomen van de boekflap, aankondiging, advertentie of andere bestaande tekst, dat heet plagiaat of schending van auteursrechten en is bij wet verboden. Als het uitkomt, schaadt dat op zijn minst je reputatie en je kunt er een boete voor krijgen.
** [Alleen voor kenners van het onderwerp:] De ''betekenis'' van het werk voor de maatschappij, voor de ontwikkeling van het vakgebied, de wetenschap of kunstgeschiedenis, in welke trend het werk past. Vergelijk het werk eventueel met soortgelijke werken.
** ''Beoordeling'', met onderbouwing. Wat vond je er goed aan, wat had beter gekund, en steeds: waarom? Vermeld ook of het in het algemeen een goed/prachtig/boeiend werk was met enkele kritische kanttekeningen of een saai/slecht werk met enkele goede punten. Dat biedt de lezer houvast als er veel kanttekeningen of goede punten worden opgesomd. Scheid duidelijk jouw mening/beoordeling van de samenvatting/inhoud. Laat lezers aan de hand van de beschrijving en jouw beoordeling zelf gemakkelijk een conclusie kunnen trekken, maar kauw die niet voor (behalve dan in de lead, als begeleiding). Je mag overigens gerust enig enthousiasme of afkeuring laten doorschemeren. Een recensie mag pittig zijn, als je die maar met argumenten onderbouwt.
** Laat de samenvatting van het werk en de beoordeling ervan qua lengte in evenwicht zijn. Maak geen lange samenvatting met slechts twee regels voor de beoordeling of andersom. Beide hoeven niet precies gelijk in lengte te zijn, als het maar evenwichtig is (2/3 : 1/3 of andersom is nog OK).
** ''Afbeeldingen'': Vaak kan een producent of organisator foto's of andere afbeeldingen leveren die bij een recensie geplaatst mogen worden; vraag dat na als ze niet automatisch geleverd zijn. Overtuig je ervan dat de auteursrechten in orde zijn en kijk na wat de voorwaarden zijn. Soms mag een meegereisde fotograaf foto's maken (zoals in een horecagelegenheid) en worden met die fotograaf afspraken over plaatsing gemaakt. Kies een eigen selectie van de beschikbare afbeeldingen, die passen bij de tekst (bij een krant is daar vaak een beeldredacteur verantwoordelijk voor).
** [Meestal onderaan:] ''Gegevens'' over het werk, met daarin de naam van het werk, auteur/regisseur/belangrijkste acteurs/uitgever/ISBN (voor boeken), waar het te zien, te horen of te verkrijgen is, en tot wanneer (voor tijdelijke evenementen), voor horeca: de locatie, indien beschikbaar een officiële weblink naar het werk.
** Indien gebruikelijk in het medium: aantal ''sterren'' dat je het werk waard vindt (meestal maximaal vijf).

== Aandachtspunten per werk ==

=== Boeken en films ===
Bij boeken en films staat er in de recensie meestal ook iets over de inhoud. Dit is echter niet het belangrijkste. In een recensie gaat het altijd om de beoordeling van het boek of de film. Dit gaat bijvoorbeeld over het taalgebruik of het onderwerp. Als laatste trek je een conclusie in je recensie. De conclusie is een samenvatting van je tekst. Deze kan er als volgt uit zien:
* Het boek is een aanrader voor iedereen van 8 tot en met 12 omdat het vlot leest, spannend en realistisch is.
* Deze film is geen aanrader voor volwassenen omdat hij te makkelijk, saai en sfeerloos is. Wel is deze film redelijk leuk voor kinderen van 12 tot en met 14 jaar.

=== Producten ===
Bij producten moet je op een andere manier een recensie schrijven. We nemen als voorbeeld een recensie over een mobiele telefoon. In dit soort recensies staan meestal volgende dingen:
* Plus- en minpunten?
* Mooi uiterlijk?
* Kleuren?
* Waar voor je geld?

Ten slotte trek je een conclusie uit je recensie. Deze conclusie is ook hier een samenvatting van je tekst. Ze kan er als volgt uit komen te zien:
* De mobiel is flinterdun, modern vormgegeven en heel gebruikersvriendelijk. Wel zijn de toetsen van de telefoon te klein en is de geluidskwaliteit matig.


{{Sub}}</text>
      <sha1>ijt5xajb51mexi2cgs9he5tsq5n3l0w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429788</id>
      <parentid>429787</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T04:01:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>429788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5755" sha1="gwr54yyn1cn4a23ipxx1v3k45ld4l8m" xml:space="preserve">Een {{Wp|recensie}} is een kritische bespreking van een creatief, wetenschappelijk of ander soort werk. Het kan bijvoorbeeld gaan om een boek, film, televisieprogramma, computerspel, toneelvoorstelling, muziekuitvoering, tentoonstelling, beurs (zoals de {{Wp|Huishoudbeurs|Huishoud-}} of {{Wp|Vakantiebeurs|Vakantiebeurs}}), horecagelegenheid, ander evenement of {{Wp|Product (economie)|product}}. Hieronder wordt de term &quot;werk&quot; hiervoor als verzamelterm gebruikt.

== Aandachtspunten ==
* Zie [[Schrijven/Schrijfproces|Schrijfproces]] voor de algemene aandachtspunten. Bovendien:
* '''Ken het werk goed''': Zorg dat je zelf het te recenseren werk kent, van A tot Z hebt gelezen (boek), hebt bijgewoond, gehoord of gezien, of daadwerkelijk uitvoerig hebt uitgeprobeerd (computerspel, horecagelegenheid of ander product). Maak aantekeningen tijdens het lezen, bijwonen en uitproberen. Vraag eventueel meer informatie op bij de organisator, uitgever of verkoper.
* '''Opbouw en inhoud''':
** ''Lead'': Korte samenvatting van je beoordeling, bijvoorbeeld: &quot;Boeiende roman door [naam schrijver] over een Drents pubermeisje dat begin 21e eeuw  thuis niet meer te handhaven is&quot;; of &quot;Spannende oorlogsfilm van [naam regisseur] over een peleton Russische soldaten in 2024 in Oekraïne&quot;, of &quot;Saaie televisiequiz van [naam omroep], gepresenteerd door [naam presentator], lijkt veel op [naam oude quiz met hetzelfde format]&quot;.
** ''Samenvatting'' van het werk: benoem ''wie'' (het werk maakte(n) en de hoofdpersonen), ''wat'' (de inhoud, wat er te zien was, waarover het werk gaat, de hoofdpunten, rode draad), ''waar'' (het werk zich afspeelde), ''wanneer'' (het werk werd uitgevoerd of getest) en eventueel ''waarom'' (zoals de aanleiding of je interesse in een dergelijk onderwerp). Maar geef geen onthulling, clue of verrassende wending weg. NB De samenvatting moet je echt zelf schrijven, die mag niet letterlijk worden overgenomen van de boekflap, aankondiging, advertentie of andere bestaande tekst, dat heet plagiaat of schending van auteursrechten en is bij wet verboden. Als het uitkomt, schaadt dat op zijn minst je reputatie en je kunt er een boete voor krijgen.
** [Alleen voor kenners van het onderwerp:] De ''betekenis'' van het werk voor de maatschappij, voor de ontwikkeling van het vakgebied, de wetenschap of kunstgeschiedenis, in welke trend het werk past. Vergelijk het werk eventueel met soortgelijke werken.
** ''Beoordeling'', met onderbouwing. Wat vond je er goed aan, wat had beter gekund, en steeds: waarom? Vermeld ook of het in het algemeen een goed/prachtig/boeiend werk was met enkele kritische kanttekeningen of een saai/slecht werk met enkele goede punten. Dat biedt de lezer houvast als er veel kanttekeningen of goede punten worden opgesomd. Scheid duidelijk jouw mening/beoordeling van de samenvatting/inhoud. Laat lezers aan de hand van de beschrijving en jouw beoordeling zelf gemakkelijk een conclusie kunnen trekken, maar kauw die niet voor (behalve dan in de lead, als begeleiding). Je mag overigens gerust enig enthousiasme of afkeuring laten doorschemeren. Een recensie mag pittig zijn, als je die maar met argumenten onderbouwt.
** Laat de samenvatting van het werk en de beoordeling ervan qua lengte in evenwicht zijn. Maak geen lange samenvatting met slechts twee regels voor de beoordeling of andersom. Beide hoeven niet precies gelijk in lengte te zijn, als het maar evenwichtig is (2/3 : 1/3 of andersom is nog OK).
** ''Afbeeldingen'': Vaak kan een producent of organisator foto's of andere afbeeldingen leveren die bij een recensie geplaatst mogen worden; vraag dat na als ze niet automatisch geleverd zijn. Overtuig je ervan dat de auteursrechten in orde zijn en kijk na wat de voorwaarden zijn. Soms mag een meegereisde fotograaf foto's maken (zoals in een horecagelegenheid) en worden met die fotograaf afspraken over plaatsing gemaakt. Kies een eigen selectie van de beschikbare afbeeldingen, die passen bij de tekst (bij een krant is daar vaak een beeldredacteur verantwoordelijk voor).
** [Meestal onderaan:] ''Gegevens'' over het werk, met daarin de naam van het werk, auteur/regisseur/belangrijkste acteurs/uitgever/ISBN (voor boeken), waar het te zien, te horen of te verkrijgen is, en tot wanneer (voor tijdelijke evenementen), voor horeca: de locatie, indien beschikbaar een officiële weblink naar het werk.
** Indien gebruikelijk in het medium: aantal ''sterren'' dat je het werk waard vindt (meestal maximaal vijf).

== Voorbeelden ==

=== Boeken en films ===
Bij boeken en films staat er in de recensie meestal ook iets over de inhoud. Dit is echter niet het belangrijkste. In een recensie gaat het altijd om de beoordeling van het boek of de film. Dit gaat bijvoorbeeld over het taalgebruik of het onderwerp. Als laatste trek je een conclusie in je recensie. De conclusie is een samenvatting van je tekst. Deze kan er als volgt uit zien:
* Het boek is een aanrader voor iedereen van 8 tot en met 12 omdat het vlot leest, spannend en realistisch is.
* Deze film is geen aanrader voor volwassenen omdat hij te makkelijk, saai en sfeerloos is. Wel is deze film redelijk leuk voor kinderen van 12 tot en met 14 jaar.

=== Producten ===
Bij producten moet je op een andere manier een recensie schrijven. We nemen als voorbeeld een recensie over een mobiele telefoon. In dit soort recensies staan meestal volgende dingen:
* Plus- en minpunten?
* Mooi uiterlijk?
* Kleuren?
* Waar voor je geld?

Ten slotte trek je een conclusie uit je recensie. Deze conclusie is ook hier een samenvatting van je tekst. Ze kan er als volgt uit komen te zien:
* De mobiel is flinterdun, modern vormgegeven en heel gebruikersvriendelijk. Wel zijn de toetsen van de telefoon te klein en is de geluidskwaliteit matig.


{{Sub}}</text>
      <sha1>gwr54yyn1cn4a23ipxx1v3k45ld4l8m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429789</id>
      <parentid>429788</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T04:12:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>{{Index Schrijven}}</comment>
      <origin>429789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5775" sha1="q7snmpyb3hflb5iy5avzaydji5nzzp4" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}
Een {{Wp|recensie}} is een kritische bespreking van een creatief, wetenschappelijk of ander soort werk. Het kan bijvoorbeeld gaan om een boek, film, televisieprogramma, computerspel, toneelvoorstelling, muziekuitvoering, tentoonstelling, beurs (zoals de {{Wp|Huishoudbeurs|Huishoud-}} of {{Wp|Vakantiebeurs|Vakantiebeurs}}), horecagelegenheid, ander evenement of {{Wp|Product (economie)|product}}. Hieronder wordt de term &quot;werk&quot; hiervoor als verzamelterm gebruikt.

== Aandachtspunten ==
* Zie [[Schrijven/Schrijfproces|Schrijfproces]] voor de algemene aandachtspunten. Bovendien:
* '''Ken het werk goed''': Zorg dat je zelf het te recenseren werk kent, van A tot Z hebt gelezen (boek), hebt bijgewoond, gehoord of gezien, of daadwerkelijk uitvoerig hebt uitgeprobeerd (computerspel, horecagelegenheid of ander product). Maak aantekeningen tijdens het lezen, bijwonen en uitproberen. Vraag eventueel meer informatie op bij de organisator, uitgever of verkoper.
* '''Opbouw en inhoud''':
** ''Lead'': Korte samenvatting van je beoordeling, bijvoorbeeld: &quot;Boeiende roman door [naam schrijver] over een Drents pubermeisje dat begin 21e eeuw  thuis niet meer te handhaven is&quot;; of &quot;Spannende oorlogsfilm van [naam regisseur] over een peleton Russische soldaten in 2024 in Oekraïne&quot;, of &quot;Saaie televisiequiz van [naam omroep], gepresenteerd door [naam presentator], lijkt veel op [naam oude quiz met hetzelfde format]&quot;.
** ''Samenvatting'' van het werk: benoem ''wie'' (het werk maakte(n) en de hoofdpersonen), ''wat'' (de inhoud, wat er te zien was, waarover het werk gaat, de hoofdpunten, rode draad), ''waar'' (het werk zich afspeelde), ''wanneer'' (het werk werd uitgevoerd of getest) en eventueel ''waarom'' (zoals de aanleiding of je interesse in een dergelijk onderwerp). Maar geef geen onthulling, clue of verrassende wending weg. NB De samenvatting moet je echt zelf schrijven, die mag niet letterlijk worden overgenomen van de boekflap, aankondiging, advertentie of andere bestaande tekst, dat heet plagiaat of schending van auteursrechten en is bij wet verboden. Als het uitkomt, schaadt dat op zijn minst je reputatie en je kunt er een boete voor krijgen.
** [Alleen voor kenners van het onderwerp:] De ''betekenis'' van het werk voor de maatschappij, voor de ontwikkeling van het vakgebied, de wetenschap of kunstgeschiedenis, in welke trend het werk past. Vergelijk het werk eventueel met soortgelijke werken.
** ''Beoordeling'', met onderbouwing. Wat vond je er goed aan, wat had beter gekund, en steeds: waarom? Vermeld ook of het in het algemeen een goed/prachtig/boeiend werk was met enkele kritische kanttekeningen of een saai/slecht werk met enkele goede punten. Dat biedt de lezer houvast als er veel kanttekeningen of goede punten worden opgesomd. Scheid duidelijk jouw mening/beoordeling van de samenvatting/inhoud. Laat lezers aan de hand van de beschrijving en jouw beoordeling zelf gemakkelijk een conclusie kunnen trekken, maar kauw die niet voor (behalve dan in de lead, als begeleiding). Je mag overigens gerust enig enthousiasme of afkeuring laten doorschemeren. Een recensie mag pittig zijn, als je die maar met argumenten onderbouwt.
** Laat de samenvatting van het werk en de beoordeling ervan qua lengte in evenwicht zijn. Maak geen lange samenvatting met slechts twee regels voor de beoordeling of andersom. Beide hoeven niet precies gelijk in lengte te zijn, als het maar evenwichtig is (2/3 : 1/3 of andersom is nog OK).
** ''Afbeeldingen'': Vaak kan een producent of organisator foto's of andere afbeeldingen leveren die bij een recensie geplaatst mogen worden; vraag dat na als ze niet automatisch geleverd zijn. Overtuig je ervan dat de auteursrechten in orde zijn en kijk na wat de voorwaarden zijn. Soms mag een meegereisde fotograaf foto's maken (zoals in een horecagelegenheid) en worden met die fotograaf afspraken over plaatsing gemaakt. Kies een eigen selectie van de beschikbare afbeeldingen, die passen bij de tekst (bij een krant is daar vaak een beeldredacteur verantwoordelijk voor).
** [Meestal onderaan:] ''Gegevens'' over het werk, met daarin de naam van het werk, auteur/regisseur/belangrijkste acteurs/uitgever/ISBN (voor boeken), waar het te zien, te horen of te verkrijgen is, en tot wanneer (voor tijdelijke evenementen), voor horeca: de locatie, indien beschikbaar een officiële weblink naar het werk.
** Indien gebruikelijk in het medium: aantal ''sterren'' dat je het werk waard vindt (meestal maximaal vijf).

== Voorbeelden ==

=== Boeken en films ===
Bij boeken en films staat er in de recensie meestal ook iets over de inhoud. Dit is echter niet het belangrijkste. In een recensie gaat het altijd om de beoordeling van het boek of de film. Dit gaat bijvoorbeeld over het taalgebruik of het onderwerp. Als laatste trek je een conclusie in je recensie. De conclusie is een samenvatting van je tekst. Deze kan er als volgt uit zien:
* Het boek is een aanrader voor iedereen van 8 tot en met 12 omdat het vlot leest, spannend en realistisch is.
* Deze film is geen aanrader voor volwassenen omdat hij te makkelijk, saai en sfeerloos is. Wel is deze film redelijk leuk voor kinderen van 12 tot en met 14 jaar.

=== Producten ===
Bij producten moet je op een andere manier een recensie schrijven. We nemen als voorbeeld een recensie over een mobiele telefoon. In dit soort recensies staan meestal volgende dingen:
* Plus- en minpunten?
* Mooi uiterlijk?
* Kleuren?
* Waar voor je geld?

Ten slotte trek je een conclusie uit je recensie. Deze conclusie is ook hier een samenvatting van je tekst. Ze kan er als volgt uit komen te zien:
* De mobiel is flinterdun, modern vormgegeven en heel gebruikersvriendelijk. Wel zijn de toetsen van de telefoon te klein en is de geluidskwaliteit matig.


{{Sub}}</text>
      <sha1>q7snmpyb3hflb5iy5avzaydji5nzzp4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429791</id>
      <parentid>429789</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T04:41:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Aandachtspunten */ Link</comment>
      <origin>429791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5809" sha1="imzew8edoq3t9h6wfvhv115mgvbdw5z" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}
Een {{Wp|recensie}} is een kritische bespreking van een creatief, wetenschappelijk of ander soort werk. Het kan bijvoorbeeld gaan om een boek, film, televisieprogramma, computerspel, toneelvoorstelling, muziekuitvoering, tentoonstelling, beurs (zoals de {{Wp|Huishoudbeurs|Huishoud-}} of {{Wp|Vakantiebeurs|Vakantiebeurs}}), horecagelegenheid, ander evenement of {{Wp|Product (economie)|product}}. Hieronder wordt de term &quot;werk&quot; hiervoor als verzamelterm gebruikt.

== Aandachtspunten ==
* Zie [[Schrijven/Schrijfproces|Schrijfproces]] voor de algemene aandachtspunten. Bovendien:
* '''Ken het werk goed''': Zorg dat je zelf het te recenseren werk kent, van A tot Z hebt gelezen (boek), hebt bijgewoond, gehoord of gezien, of daadwerkelijk uitvoerig hebt uitgeprobeerd (computerspel, horecagelegenheid of ander product). Maak aantekeningen tijdens het lezen, bijwonen en uitproberen. Vraag eventueel meer informatie op bij de organisator, uitgever of verkoper.
* '''Opbouw en inhoud''':
** ''Lead'': Korte samenvatting van je beoordeling, bijvoorbeeld: &quot;Boeiende roman door [naam schrijver] over een Drents pubermeisje dat begin 21e eeuw  thuis niet meer te handhaven is&quot;; of &quot;Spannende oorlogsfilm van [naam regisseur] over een peleton Russische soldaten in 2024 in Oekraïne&quot;, of &quot;Saaie televisiequiz van [naam omroep], gepresenteerd door [naam presentator], lijkt veel op [naam oude quiz met hetzelfde format]&quot;.
** ''[[Nederlands/Lezen/Samenvatting|Samenvatting]]'' van het werk: benoem ''wie'' (het werk maakte(n) en de hoofdpersonen), ''wat'' (de inhoud, wat er te zien was, waarover het werk gaat, de hoofdpunten, rode draad), ''waar'' (het werk zich afspeelde), ''wanneer'' (het werk werd uitgevoerd of getest) en eventueel ''waarom'' (zoals de aanleiding of je interesse in een dergelijk onderwerp). Maar geef geen onthulling, clue of verrassende wending weg. NB De samenvatting moet je echt zelf schrijven, die mag niet letterlijk worden overgenomen van de boekflap, aankondiging, advertentie of andere bestaande tekst, dat heet plagiaat of schending van auteursrechten en is bij wet verboden. Als het uitkomt, schaadt dat op zijn minst je reputatie en je kunt er een boete voor krijgen.
** [Alleen voor kenners van het onderwerp:] De ''betekenis'' van het werk voor de maatschappij, voor de ontwikkeling van het vakgebied, de wetenschap of kunstgeschiedenis, in welke trend het werk past. Vergelijk het werk eventueel met soortgelijke werken.
** ''Beoordeling'', met onderbouwing. Wat vond je er goed aan, wat had beter gekund, en steeds: waarom? Vermeld ook of het in het algemeen een goed/prachtig/boeiend werk was met enkele kritische kanttekeningen of een saai/slecht werk met enkele goede punten. Dat biedt de lezer houvast als er veel kanttekeningen of goede punten worden opgesomd. Scheid duidelijk jouw mening/beoordeling van de samenvatting/inhoud. Laat lezers aan de hand van de beschrijving en jouw beoordeling zelf gemakkelijk een conclusie kunnen trekken, maar kauw die niet voor (behalve dan in de lead, als begeleiding). Je mag overigens gerust enig enthousiasme of afkeuring laten doorschemeren. Een recensie mag pittig zijn, als je die maar met argumenten onderbouwt.
** Laat de samenvatting van het werk en de beoordeling ervan qua lengte in evenwicht zijn. Maak geen lange samenvatting met slechts twee regels voor de beoordeling of andersom. Beide hoeven niet precies gelijk in lengte te zijn, als het maar evenwichtig is (2/3 : 1/3 of andersom is nog OK).
** ''Afbeeldingen'': Vaak kan een producent of organisator foto's of andere afbeeldingen leveren die bij een recensie geplaatst mogen worden; vraag dat na als ze niet automatisch geleverd zijn. Overtuig je ervan dat de auteursrechten in orde zijn en kijk na wat de voorwaarden zijn. Soms mag een meegereisde fotograaf foto's maken (zoals in een horecagelegenheid) en worden met die fotograaf afspraken over plaatsing gemaakt. Kies een eigen selectie van de beschikbare afbeeldingen, die passen bij de tekst (bij een krant is daar vaak een beeldredacteur verantwoordelijk voor).
** [Meestal onderaan:] ''Gegevens'' over het werk, met daarin de naam van het werk, auteur/regisseur/belangrijkste acteurs/uitgever/ISBN (voor boeken), waar het te zien, te horen of te verkrijgen is, en tot wanneer (voor tijdelijke evenementen), voor horeca: de locatie, indien beschikbaar een officiële weblink naar het werk.
** Indien gebruikelijk in het medium: aantal ''sterren'' dat je het werk waard vindt (meestal maximaal vijf).

== Voorbeelden ==

=== Boeken en films ===
Bij boeken en films staat er in de recensie meestal ook iets over de inhoud. Dit is echter niet het belangrijkste. In een recensie gaat het altijd om de beoordeling van het boek of de film. Dit gaat bijvoorbeeld over het taalgebruik of het onderwerp. Als laatste trek je een conclusie in je recensie. De conclusie is een samenvatting van je tekst. Deze kan er als volgt uit zien:
* Het boek is een aanrader voor iedereen van 8 tot en met 12 omdat het vlot leest, spannend en realistisch is.
* Deze film is geen aanrader voor volwassenen omdat hij te makkelijk, saai en sfeerloos is. Wel is deze film redelijk leuk voor kinderen van 12 tot en met 14 jaar.

=== Producten ===
Bij producten moet je op een andere manier een recensie schrijven. We nemen als voorbeeld een recensie over een mobiele telefoon. In dit soort recensies staan meestal volgende dingen:
* Plus- en minpunten?
* Mooi uiterlijk?
* Kleuren?
* Waar voor je geld?

Ten slotte trek je een conclusie uit je recensie. Deze conclusie is ook hier een samenvatting van je tekst. Ze kan er als volgt uit komen te zien:
* De mobiel is flinterdun, modern vormgegeven en heel gebruikersvriendelijk. Wel zijn de toetsen van de telefoon te klein en is de geluidskwaliteit matig.


{{Sub}}</text>
      <sha1>imzew8edoq3t9h6wfvhv115mgvbdw5z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Welzijnenveiligheid/Deel1</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46776</id>
    <revision>
      <id>429754</id>
      <parentid>429751</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T12:25:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* GESCHIEDENIS ALS CONSTRUCTIE */</comment>
      <origin>429754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107981" sha1="3lj3sk5pcgvqfqpsj4ilq56ww8g028x" xml:space="preserve">[[Bestand:TheMatrixAnimated.gif|thumb|550px]]

&lt;big&gt;'''HOOFDSTUK 1. HISTORISCHE MODELLEN, BESEF EN DENKRICHTINGEN''' &lt;/big&gt;
;&lt;big&gt;WAT IS GESCHIEDENIS EIGENLIJK?&lt;/big&gt;

.

[[File:Down_the_Rabbit_Hole.png|thumb|550px|♣ '''TUINTIP'''  Down the rabbit-hole?  Op een zomerdag luistert Alice Liddell aan de oever van een meer naar haar oudere zus die een saai boek voorleest. Alices verveling verdwijnt als er een pratend konijn passeert. Het is gehaast en houdt de tijd op zijn horloge (de geschiedenis?) in de gaten en springt in een hol. Alice volgt en valt de dieperik in. Een deurtje verbergt een prachttuin, een flesje met het opschrift &quot;drink mij&quot; maakt haar klein genoeg om de deur door te kunnen. Spring in het gat en deze geschiedenistuin en laat je verwonderen zoals Alice. The Matrix kaapte als film het idee van Alice en stelt de vraag of de wereld een illusie is? Plato deed iets vergelijkbaars met de allegorie van de grot. De Matrix visualiseert René Descartes' stelling: 'Ik denk, dus ik ben' en is mee geïnspireerd door de cyberpunk van William Gibson.]]

[[Bestand:Hoe ontdek je nepnieuws (How To Spot Fake News).jpg|thumb|550px|Infographic ''Hoe ontdek je nepnieuws'', uitgegeven door de International Federation of Library Associations and Institutions.]]

{{Citaat|'''Veel vitale cycli van ons lichaam kennen een periodiek verloop: de hartslag, de ademhaling, de afwisseling tussen slapen en waken. Contoleren of ze regelmatig zijn vindt bijna altijd onbewust plaats, maar zelfs de geringste verstoring is voldoende om plotseling de alarmbellen te doen rinkelen. (...) In tegenstelling tot de traditionele zintuigen, hebben wij geen orgaan voor tijdszin.'''|Guido Tonelli}}

.

{{Citaat|'''Niet lachen, noch huilen, maar begrijpen.'''|Ludo De Witte}}

.

{{Citaat|'''De geschiedschrijver is een wandelend anachronisme, een ontheemd persoon, die de technieken van vandaag gebruikt om te proberen dingen te weten over gisteren die gisteren zelf niet eens wist. Hij moet waarachtigheid nastreven, hij dient te luisteren naar de woorden die het verleden spreekt, maar hij moet communiceren in een taal die het heden begrijpt.'''|Hilary Mantel}}

.

{{Citaat|'''Wie wetenschap onderwijst moet ophouden met leerlingen de pap in de mond te geven en hen de mogelijkheid bieden 'het pure plezier van begrip te ontdekken.' Wie cursussen eenvoudigweg doceert, laat de studenten zitten met 'onderontwikkelde intellectuele vaardigheden en weinig besef van de invloed die wetenschap op hun leven heeft'.'''|Amerikaanse Vereniging voor de Vooruitgang van Wetenschap, de uitgever van Science}}
 
.

{{Citaat|'''De vraag is of u dat kunt, woorden zoveel verschillende betekenissen geven.'''|Alice in Wonderland}}

.

{{Citaat|'''De vraag is wie de baas is - punt uit'''|Wiggel Waggel}}

.

{{Citaat|'''Deze tijd vraagt om optimisme. Pessimisme bewaren we voor slechtere tijden.'''|Jean-Claude Servais&lt;ref&gt;Geciteerd in: NAOMI KLEIN, (vertaald door Jan Willem Reitsma en Pon Ruiter). ''Nee is niet genoeg.'' De Geus, Amsterdam, 2017, p. 275.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Wetenschap is niet hapklaar en eenduidig. In de coronacrisis zag je vaak twee kampen tegenover elkaar staan die elk het eigen gelijk claimden op basis van één of andere studie. Dat is ook des mensen. We denken allemaal dat we heel kritisch onze standpunten innemen, maar dat is natuurlijk niet zo. We zijn kuddebeesten. Vaak nemen we een standpunt in omdat dat het standpunt is van de groep waar we toe behoren. En dan gaan we achteraf feiten zoeken die die intuïtie bevestigen. Er is zo'n mooi beeld - ik weet niet meer van wie het komt - dat we de feiten gebruiken zoals een dronkaard een lantaarnpaal gebruikt: niet om ons te verlichten, maar als steunpilaar. Ons brein is helemaal niet zo rationeel als we denken. (...) Wie gelooft dat wetenschappers deel van een corrupte elite uitmaken, heeft daar natuurlijk weinig aan. Daar begint het dus mee. Als je zegt aan kritisch denken te doen, maar de wetenschap niet vertrouwt... Tja, dan kun je dus niet kritisch denken. Het paradoxale is net dat die mensen van zichzelf denken dat ze zéér kritisch zijn, en dat de anderen als schapen met de kudde meelopen. Kritisch zijn betekent niet alleen dat je moet durven te denken, maar ook dat je moet durven te vertrouwen - in de wetenschap meer bepaald. Ook wetenschappers kunnen er wel eens naast zitten, maar gemiddeld genomen zijn zij veel betrouwbaardere bronnen dan de algoritmes van You Tube.'''|Patrick Loobuyck&lt;ref&gt;PATRICK LOOBUYCK. In: ''De Morgen.'' Vrij zijn is niet: doen wat je wilt. 20 augustus 2021.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Zelfcensuur, aldus, George Orwell, heeft twee nefaste gevolgen. Ze heeft een kwantitatief effect: als voldoende mensen zichzelf censureren, kom je in een samenleving waar politieke censuur regeert. Daar heb je geen bestraffende overheid voor nodig. Mensen staan zelf op de rem, omdat ze sociale uitsluiting (of erger) vrezen. Zelfcensuur heeft een kwalitatief effect: als je je ideeën voor anderen moet verzwijgen, begin je tegen jezelf te liegen. Dat is wat zijn romanfiguren overkomt: ze zijn het contact met het eigen denken kwijt. Daarom is vrijheid van spreken belangrijk: ze bevat de vrijheid om te denken.'''|Tinneke Beeckman}}

.

{{Citaat|'''Als je geen perverse of persoonlijke agenda hebt, begint alles met research. Je stelt je de vraag naar wat zich heeft afgespeeld en waarom het zo liep.'''|Mike Leigh}}

.

{{Citaat|'''Historici hebben een maatschappelijke rol te vervullen. We moeten ons dus niet opsluiten in onze ivoren toren. [...] In het verleden hebben we te veel gedacht dat we documentaires, tentoonstellingen en computerspelletjes moesten maken. We moeten nu weer kiezen voor fundamenteel historisch onderzoek, dat teruggaat naar de bron. Dat is onze corebusiness; wetenschappelijk onderzoek, op basis van onze eigen onderzoeksagenda, tegen de stroom in van de politiek corecte moraliserende boodschap. Zonder onderzoek geen debat en zonder debat geen herinnering. Je kunt de stappen daarin niet overslaan, anders eindig je met lege herdenkingen.'''|Nico Wouters&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. '''Historici moeten hun eigen agenda heroveren.''' In: ''De Standaard'', 11.05.2019, p. 40 &amp; 41.&lt;/ref&gt;}}

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.youtube.com/watch?v=MrmGliMP0bc LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE GESCHIEDENIS ALS ACTIVE CONSTRUCTIE, OBJECTIVITEIT EN VERVALSINGEN].'''

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/evoluties-in-het-welzijns-en-veiligheidsdenken de PowerPoint die bij deze lessen hoort].'''

.

.

= '''DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN''' =

.

== ''De eeuwige terugkeer der dingen'' van Milan Kundera ==

&lt;small&gt;(Eigen bewerking)&lt;/small&gt;

[[File:Milan Kundera redux.jpg|thumb|550px|Milan Kundera (1929-2023) is een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met filosofische thema's. Een van zijn bekendste werken is ''De ondraaglijke lichtheid van het bestaan''. Philip Kaufman verfilmde het onder de titel ''The Unbearable Lightness of Being''.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=AniUgwUn6oo ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN HET BESTAAN'', 5 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;De eeuwige terugkeer der dingen is een raadsel en Nietzsche
bracht er andere filosofen mee in verlegenheid: de gedachte dat alles zich eens
herhaalt zoals we het reeds beleefden, en dat die herhaling eindeloos
zou zijn! Wat is de betekenis van deze dwaze mythe?
De mythe negeert dat een voor altijd verdwenen, nooit meer 
terugkerend leven op een schaduw lijkt, gewichtloos is,
bij voorbaat dood is, en al was het huiveringwekkend, prachtig of verheven, de
huiver; de pracht of die verhevenheid zijn van geen betekenis. We hoeven ze
niet voor kennisgeving aan te nemen, evenmin als een oorlog tussen twee
Afrikaanse staten in de veertiende eeuw, die het gezicht van de wereld niet had
veranderd, ondanks het in onbeschrijflijk lijden creperen van
driehonderdduizend negers.
Verandert er dan iets aan die oorlog van twee Afrikaanse staten in de veertiende
eeuw wanneer die zich ontelbaar herhaalt in de eeuwige terugkeer?
Er verandert wel iets; de oorlog wordt een omhoog stekend blok dat blijft, en de
stupiditeit ervan zou onherstelbaar zijn.
Als de Franse Revolutie zich eeuwig zou herhalen, zou de Franse
geschiedschrijving minder trots zijn op Robespierre. Maar omdat ze spreekt
over iets dat nooit meer terugkomt, zijn de bloedige jaren veranderd in louter
woorden, theorieën en discussies, ze zijn lichter geworden dan veren, ze jagen
geen schrik aan. Er is een eindeloos verschil tussen de Robespierre die slechts
één maal in de geschiedenis voorkomt en een Robespierre die eeuwig terug zou
keren om de koppen van de Fransen te laten rollen.
Laten we zeggen dat de gedachte van de eeuwige terugkeer een zeker
perspectief betekent waarin de dingen zich anders vertonen dan we die kennen:
ze vertonen zich zonder de verzachtende omstandigheid van hun voorbijgaande
aard. Deze verzachtende omstandigheid weerhoudt ons namelijk een oordeel uit
te spreken. Hoe kun je iets dat voorbijgaat veroordelen? Het avondrood van de
ondergang kleurt alles met de bekoring van de nostalgie; ook de guillotine.
Onlangs heb ik mezelf betrapt op een ongelooflijk gevoel: ik bladerde in een
boek over Hitler en voelde bij enkele foto's ontroering. Ze herinnerden me aan
mijn kinderjaren; die vielen in de oorlog; sommige leden van mijn familie
kwamen om in Hitlers concentratiekampen; maar wat was hun dood tegenover
het feit dat de foto's van Hitler me herinnerden aan de voorbije tijd van mijn
leven, een tijd die niet meer terugkeert?
Deze verzoening met Hitler verraadt de diepe morele perversiteit, verbonden
met een wereld die in wezen gebaseerd is op het niet bestaan van de terugkeer,
want in die wereld is alles bij voorbaat vergeven en dus ook alles cynisch
toegestaan.
Zou elke seconde van ons leven zich oneindig herhalen, dan zijn we
vastgenageld aan de eeuwigheid zoals Jezus Christus aan het kruis. Dat is een
verschrikkelijk vooruitzicht. In de wereld van de eeuwige terugkeer rust op
elke handeling het gewicht van een ondraaglijke verantwoordelijkheid. Daarom
noemde Nietzsche de idee van de eeuwige terugkeer de zwaarste last (das
schwerste Gewicht).&lt;/small&gt;|Milan Kundera}}

.

.

== ''Reis naar het einde van de nacht'' van Louis-Ferdinand Céline&lt;ref&gt;LOUIS FERDINAND CELINE, vertaald door E.Y. Kummer. ''Reis naar het einde van de nacht.'' Van Oorschot, 2016 (naar de uitgave van 1932), p. 74-77.&lt;/ref&gt; ==

[[File:L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg|thumb|550px|Louis-Ferdinand Céline (1894-1961) is samen met Marcel Proust één van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken publiceert.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=4OC6LKybZs8 ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''REIS NAAR HET EINDE VAN DE NACHT'', 6 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;Och  man! Ik verzeker je dat deze wereld
er uitsluitend op uit is om iedereen te verneuken! 
Jij bent jong. Ik hoop dat deze paar
minuten vol wijsheid je jaren zullen bijblijven! Luister goed
naar me, kerel; als ze 't hebben over: 'Het medelijden met het
lot, met de omstandigheden van de arme mieter...', laten dan
deze woorden, die in vurige letters boven alle moordende
schijnheiligheid van onze maatschappij schitteren, een uiterst
belangrijk teken aan de wand voor je zijn, waar je niet meer zo
maar aan voorbij mag gaan zonder het belang ervan in te zien.
Hoor, ik zeg jullie, arme donders, altijd de lul in 't leven, geslagen, uitgeperst,
eeuwig en altijd zwetend, ik waarschuw jullie dat als de groten van deze aarde
interesse voor jullie beginnen te krijgen, dan is 't omdat ze op het slagveld
gehakt van jullie willen maken... Dat is het teken... 't Kan niet missen... 't Begint
met liefde voor het volk. Lodewijk XIV die trok zich tenminste geen zak van
het brave volk aan, vergeet dat niet. Lodewijk XV ook niet. Hij veegde er z'n
gat mee af. Natuurlijk was het leven in die tijd niet prettig, het leven van de
arme sloeber is nooit prettig geweest, maar ze werden niet zo hardnekkig en
verbeten om zeep geholpen als nu door onze tirannen. De kleine man, zeg ik je,
wordt alleen met rust gelaten als hij wordt veracht door de groten,
die uitsluitend uit eigenbelang of sadisme aan het volk kunnen denken... De filosofen
mag ik je daar nog op attent maken nu we 't er toch over hebben, diè zijn ermee
begonnen het brave volk van alles wijs te maken... Het volk dat alleen zijn
catechismus kende! Ze zouden 't wel opvoeden, beweerden ze... Nou! Ze
hadden heel wat waarheden te onthullen! Prachtige! Frisse! Schitterende! Je
duizelde ervan! Zo is 't! begon het brave volk te zeggen, zo is 't precies! Zo is 't
helemaal! Daar gaan we allemaal voor sterven! 't Volk wil alleen maar sterven!
Zo zijn de mensen nu eenmaal. 'Leve Diderot!' hebben ze gebruld en toen
'Bravo Voltaire!'. Dat zijn nog 's filosofen! En ook nog leve Carnot, die zo mooi
overwinningen in elkaar kon knutselen! En leve iedereen! Dat zijn tenminste
knapen die 't brave volk niet in onwetendheid en bijgeloof laten verrekken! Zij
wijzen 't de weg naar de vrijheid! Ze maken 't zelfstandig! En ze hebben niet
stilgezeten! Iedereen moet eerst de krant kunnen lezen! Dat is onze redding!
Godverdomme! En snel! Geen analfabeten meer! Die kunnen we niet meer
gebruiken! Alleen maar burgersoldaten! Die stemmen! Die lezen! En die
vechten! En die marcheren! En kushandjes werpen! In dat tempo werd 't brave
volk gauw goed rijp. Het enthousiasme over 't afwerpen van 't juk moet toch
ergens goed voor zijn, waar of niet? Danton stond niet voor Jan Lul zo mooi te
praten. Met wat gebrul, dat zo raak was dat je 't nu nog hoort, had hij in een
handomdraai 't brave volk gemobiliseerd! En dat betekende 't eerste vertrek van
de eerste bataljons geëmancipeerde bezetenen! De eerste stemmende en
vlagdronken klootzakken die Dumouriez met zich meevoerde om zich te laten
doorzeven in Vlaanderen! Dumouriez zelf, die te laat aan dit ongekend nieuw
idealistische spelletje had deelgenomen, had achteraf toch maar liever poen, hij
deserteerde. 't Was onze laatste huurling... Soldaatje spelen voor niets, dat was
wat nieuws... Zo nieuw dat Goethe, al was hij dan Goethe, z'n ogen uitwreef
toen hij in Valmy kwam. Bij het zien van die haveloze vurige cohorten die zich
spontaan kwamen laten afslachten door de koning van Pruisen voor de
verdediging van de gloednieuwe vaderlandslievende fictie, kreeg Goethe het
gevoel dat hij nog heel wat te leren had. 'Van nu af aan, galmde hij schitterend,
helemaal in overeenstemming met z'n talent, begint een nieuw tijdperk!' En
hoe! Daar het systeem uitstekend werkte, ging men daarna helden in serie
afleveren, die hoe langer hoe minder kostten omdat het systeem steeds beter
werd. Iedereen heeft zich er wel bij bevonden. Bismarck, de beide Napoleons,
Barrès wolk, door de Hervorming al aan flarden gerukt en al lang gecondenseerd tot
episcopale spaarpotten. Vroeger was het mode, als je fanatiek was, te roepen:
'Leve Jezus! Op de brandstapel met de ketters!' Maar ja, er waren niet zoveel
ketters en 't waren vrijwilligers... Terwijl we nu zo ver zijn dat onafzienbare
horden zich geroepen voelen om mee te doen als er geschreeuwd wordt: 'Aan de
galg met alle lammelingen! Met alle slappe tinussen! Met de onnozele lezers!
Met miljoenen tegelijk, hoofden rechts!' De kerels die niemand aan flarden
wilden schieten, niemand om zeep willen helpen, die stinkende pacifisten, die
moeten we in hun kladden grijpen en vierendelen! We zullen ze duizend gore
doden laten sterven! En om ze manieren bij te brengen halen we eerst hun
darmen uit hun lijf, hun ogen uit hun kassen en de jaren uit hun stinkend
kwijlerig leven! Kreperen moeten ze bij legioenen en nog eens bij legioenen, in
de pan gehakt worden, leegbloeden, stikken in gifgassen, en dat alles om het
vaderland dierbaarder, vrolijker en lieflijker te maken! En als er nog tuig bij is
dat deze sublieme dingen niet wil begrijpen, moeten ze zich maar onmiddellijk
laten begraven met de anderen, nee, toch maar niet samen met ze, maar
helemaal aan het eind van het kerkhof, onder een onterend grafschrift voor
lafaards zonder idealen, want deze schoften hebben hun grandioos recht
verloren op een stukje schaduw van het monument dat bij aanbesteding door de
gemeente op het middenpad is opgericht voor de fatsoenlijke doden, en ook
hebben ze het recht verloren iets op te vangen van de echo van de minister, die
zondag weer bij de prefect komt pissen om na het middageten bewogen z'n
smoel open te doen boven de graven...&lt;/small&gt;|Louis-Ferdinand Céline}}

.

.

== ''Inhaaloefening'' door Gerrit Komrij ==


[[File:Gerrit_Komrij_(1981).jpg|thumb|right|550px|Gerrit Komrij (1944–2012) was een homo-dichter, schrijver, vertaler, criticus, polemist en toneelschrijver uit Nederland met een voorkeur voor Portugal. Hij was van 2000 tot 2004 de Dichter des Vaderlands. Hij stond bekend om zijn virtuoze en kleurrijke taalgebruik en was een gevreesd polemist.]]

[[File:Anne Morelli.jpg|thumb|right|550px|[[Anne Morelli]] (1948) is doctor in de geschiedenis en doceert aan de ULB en interesseert zich in de Italiaanse [[immigratie]].]]


{{Citaat|&lt;small&gt;We zijn genoeg vernederd en bespot

Door halfgeleerden met hun boekenwijsheid

En met hun regelrechte lijn naar God,

Terwijl ze ons verwezen naar de ijstijd.  


We zijn genoeg voor achterlijk versleten.  

Kom vriend, de revolutie start vandaag.  

We zijn met attributen ruim bemeten.  

Dood Galilei met een motorzaag,


Trakteer Voltaire op elektroshocks,

Erasmus op een overdosis speed.  

Maak Bacon, Nietzsche, Swift weer orthodox

Door laster, centrifuge, turboprop,

En wat de Heer betreft: kruisig hem niet,

Maar plak een gele sticker op zijn kop.&lt;/small&gt;|Gerrit Komrij}}

.

[https://www.youtube.com/watch?v=VL0CZEiEz9g&amp;t=3s '''♠ BEKIJK HIER EEN PROFETISCHE Gerrit Komrij.'''] 

.

= '''WAT IS GESCHIEDENIS?''' =

[[Bestand:Berlin_Universität_um_1900.jpg|thumb|550px|De Universiteit van Berlijn (foto uit 1900) was de eerste universiteit die - met Hegel - de geschiedfilosofie in haar aanbod opnam. Geschiedfilosofie houdt zich bezig de betekenis van de geschiedenis, analyseert de geschiedschrijving en speculeert over mogelijke teleologische principes zoals: is er een ontwerp, een doel, een richting? Ironisch genoeg vond hier in 1933 de boekenverbranding plaats, tot groot, ironisch ongenoegen van Bertolt Brecht die zijn werk niet op de lijst der afvalligen zag staan. Een Duist bibliothecaris legde in de jaren voorafgaand aan 1933 een lijst aan met boeken die het Nazi-regime niet ondersteunden, het gaat om auteurs die tegenwoordig elke cursus op de hogeschool of de universiteit sieren: Karl Marx, Frederich Nietsche, Sigmund Freud... De universiteitsgebouwen worden compleet verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog, de geallieerde bombardementen laten niets overeind. Tegenwoordig lijkt het plein weer op het oude, althans wat de fascade betreft. Het parkje is nu een plein met een ondergrondse, lege boekenkast.]]

[[Bestand:Hegel_portrait_by_Schlesinger_1831.jpg|thumb|550px|Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) doceert filosofische colleges over geschiedenis aan de Universiteit van Berlijn. Die monden uit in het postuum gepubliceerde ''Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte''. Hij beschouwt de wereldgeschiedenis als een rationeel, op vooruitgang gericht proces, geleid door de 'Wereldgeest'. Tijdens zijn professoraat in Berlijn reviseert hij de tekst zonder ophouden. De publicatie verschijnt in 1837, zes jaar na zijn dood.]]

.

Wat is veiligheids- en welzijnsgeschiedenis? Die vraag is niet makkelijk. Niet toevallig heeft geschiedenis twee betekenissen. 'Het is zowel een wetenschappelijke discipline als het onderzoeksobject van die discipline.'&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Het had gekund (maar misschien ook niet).'' In: ''De Standaard'', 21.09.2015, p. D10.&lt;/ref&gt; Met andere woorden: de geschiedenis schrijft geschiedenis over de evolutie van de wereld en over zichzelf: over de discipline, over de historicus en zijn voorkeuren en over haar eindeloze beperkingen om tot definitieve inzichten te komen. Wat is geschiedenis, is het best te beantwoorden door de geschiedenis te bekijken als een ‘actieve constructie’. '''Actief''' wil zeggen: hier deed iemand zijn best voor, zijn ''leen'' achter gelegd, gewerkt. '''Constructie''' wil zeggen: iets is gemaakt. Een architect bouwt een bouwwerk, een historicus schrijft een verhaal,  een narratieve constructie die soms meer op kunst lijkt dan op wetenschap. In het beste geval op basis van feiten, in het slechtste geval op basis van verzinsels of hallucinaties. Etymologisch gaat het woord terug op 'historie', afkomstig van het Griekse ιστορία en herkenbaar in het Engelse history/story. Geschiedenis en verhaal zijn een dansend duo.

.

Schoolbank-kinderen en veel mensen beschouwen 'de geschiedenis' als iets 'passief'. Ze slaan aan het blokken nadat een juf, een meester of een deskundige in hun klasje over het verleden kwam vertellen. Voeling is er weinig. Omdat die leerkracht of die pastoor het hen inlepelde als een 'objectieve realiteit', namen ze het voor waar aan. Geschiedenis is er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! Wat hier problematisch aan is, is het feit dat de woorden ''actief'' en ''passief'' diametraal tegenover elkaar staan net zoals de begrippen objectief en subjectief. De 'actieve constructie' is een vraag die op filosofisch vlak tot tien vragen leidt:

.

'''1.''' Wanneer begint de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.
 
'''2.''' Wie maakt de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.

'''3.''' Waarom bestaat/maakt hij of zij geschiedenis? Met andere woorden: wat is de reden waarom we over iets spreken? Wat is de reden waarom we onze lessen vullen met bepaalde inhouden? Wat is de reden waarom boekhandels elk jaar weer duizenden boeken verkopen?

.

'''4.''' Hoe maakt ''men'' de geschiedenis van het veiligheids- en welzijnsdenken? Wat doet een historicus in het archief? Hoeveel begrijpt hij werkelijk van het Middelnederlandse handschrift dat voor hem ligt? Hoe interpreteert de historicus de dementerende dame die hij 's morgens telkens weer gaat interviewen? 

.

'''5.''' Wat is het doel van het historisch proces? Of, anders gezegd: wat wil men/ik/deze groep bereiken?

.

'''6.''' Welke richting kunnen we ontwarren in de loop van de geschiedenis en de veiligheid en het welzijn? Ofwel: gaat het vooruit of achteruit? Is de klim moeilijk of glijden we van een leien dak?

.

'''7.''' Wat is de motor van de geschiedenis? Of: welke drijfveren zorgen voor verandering? Is het de economie? De politiek? De klimaat wijziging? De...

.

'''8.''' Is er hier sprake van een betrouwbare geschiedenis of gaat het om fake news? Of, met andere woorden: zien wij de wereld zoals hij is of werken er allerlei filters op ons in?

.

'''9.''' Is geschiedenis een wetenschap of is geschiedenis propaganda, indoctrinatie of brainwashing, is geschiedenis objectief, zoals dat de andere wetenschappen dat beweren? En wat is dat dan, objectiviteit?

.

'''10.''' Kon de geschiedenis anders lopen? Stel dat Hitler sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog. Of, stel dat hij op 8 oktober 1908 slaagde voor zijn ingangsexamen aan de kunstacademie in Wenen, zoals Eric-Emmanuel Schmitt uitwerkt in zijn roman ''La part de l'autre'' uit 2001. Wie zal het zeggen?

.

.

== Tijdsgeest ==

[[Afbeelding:Glass-of-water.jpg|thumb|550px|Half vol of half leeg? Optimisme of pessimisme?]]

[[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|thumb|550px|Frans Hals (1582-1666) schildert René Descartes (1596-1650).]]

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Renaissance|1450 -&gt;&gt; Humanisme|1500 -&gt;&gt; Verlichting |1650 -&gt;&gt; Glorious Revolution|1688 -&gt;&gt; Franse Revolutie|1789 -&gt;&gt; Take off Industriële Revolutie|1800 -&gt;&gt; Belgische Revolutie|1830 -&gt;&gt; Liberalisme|1830 -&gt;&gt; Socialisme|1848 -&gt;&gt; Rerum Novarum|1891 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Fin de siècle|1890 -&gt;&gt; Eerste Wereldoorlog|1914  -&gt;&gt; 11 november 1918|1918 -&gt;&gt; Beurskrach|1929 -&gt;&gt; Machtergreifung|1933  -&gt;&gt; Verdrag van München|1938  -&gt;&gt; Tweede Wereldoorlog|1940-1945 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; 1950|Zilveren jaren '50  -&gt;&gt; 1960|Gouden jaren '60 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Oliecrisis|1972 -&gt;&gt; Aids|1979 -&gt;&gt; Kernramp Tsjernobyl|1986 -&gt;&gt; Herald of Free Enterprise|1987 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Val Berlijnse Muur|1989  -&gt;&gt; Het einde van de geschiedenis en de laatste mens|1992 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Nine eleven|2001 -&gt;&gt;  Klimaatvluchtelingen|2014 -&gt;&gt; Klimaatmarsen|2019 -&gt;&gt; Coronacrisis |2020-2023 -&gt;&gt; Russische inval Oekraïne|2022 -&gt;&gt; Oorlog Israël / Hamas|2023 &gt;&gt;&gt; '''

.

.

== Waar halen optimisten hun mosterd? ==

.

'''1754''': Met de ontdekkingsreizen en de daarmee gepaard gaande veroveringen in Amerika, China of Perzië duiken in Europa steeds meer verhalen op van kolonisten die inheemse volken, hun gebruiken en hun politieke organisatie beschrijven. Voltaire en John Locke lezen de bestseller van pater Gabriel Sagart die bij het Wendatvolk verbleef, Jean Jacques Rousseau was vertrouwd met missie- en reisverslagen uit de Grote Meren en indiaanse bronnen en Gottfried Wilhelm Leibniz zocht inspiratie in China.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 38-51.&lt;/ref&gt; René Descartes leert filosoferen door de Mexicaan Antonio Rubio (1548-1615) en ontdekt bij de antikoloniale Quechua-schrijver Felipe Guaman Poma de Ayala (ca. 1535-1616) het 'ego cogito'. Het cartesiaanse denken brengt een paradigmawissel op diverse vlakken. 1. Een binair denken in of-of relaties komt in de plaats van een en-en alternatief denken. Dit dualisme onderscheidt mens en natuur, lichaam (res extensa) en geest (res cogitans) als afzonderlijke werkelijkheden. 2. Er komt de voorkeur om denken over de zaken in plaats van over de verhoudingen ertussen. 3. De wetenschap gaat de natuur domineren. De natuur is niet langer een levend, bezield geheel, maar een machine die volgens wetmatigheden functioneert. Natuurverschijnselen zijn te verklaren door observatie, meting en wiskunde. 4. De Westerling reconstrueert de wereld en brengt ze onder zijn controle, alsof hij god is. Daartoe neemt hij 'afstand' van de dingen met het perspectief, de kaart, de globe, de microscoop of de telescoop. De afstand stelt hem in staat om te klasseren, te meten, te catalogiseren en te veroveren.&lt;ref&gt;RAJ PATEL &amp; JASON W. MOORE, vertaald door Huub Stegeman. ''Een geschiedenis van de wereld in zeven goedkope zaken. Een gids voor kapitalisme, natuur en de toekomst van de planeet,'' Boom, Amsterdam, 2019, p. 65-68.&lt;/ref&gt; Dit soort kennismakingen tonen dat de samenleving niet ‘ongelijk’ hoeft te zijn en begrippen zoals vrijheid en gelijkheid, de natuurtoestand en het natuurrecht sijpelen het oude continent binnen. De normen van het absolutisme en de gedragsregels in Versailles installeerden in het zeventiende en achttiende-eeuwse Frankrijk een pikordecultuur die elk aspect van het dagelijkse leven domineert met onder- en bovenschikkingsrituelen. Het ontgaat de filosofen niet dat deze maatschappij anders in te richten is en om dit te onderzoeken schrijft de Académie des Sciences, Art et Belles-Lettres van Dijon een prijsvraag uit die het beste essay zoekt dat ‘de oorsprong van de ongelijkheid’ beschrijft en de vraag beantwoordt of het natuurrecht dit al dan niet rechtvaardigt. 

.
 
'''1755''': Jean Jacques Rousseau wint de wedstrijd en publiceert zijn ‘Vertoog over de ongelijkheid’ waarin hij poneert dat de jager-verzamelaar egalitair en in kinderlijke onschuld leven. De landbouwrevolutie, de verstedelijking en de staat beëindigden deze beschaafde oertoestand en bracht de mens behalve literatuur, filosofie en wetenschap ook de bureaucratie, staande legers, het patriarchaat en massamoord. In tegenstelling tot de visie van Thomas Hobbes ontwikkelt de maatschappij zich van goed naar slecht. Rousseau’s idealisme of optimisme geniet de voorkeur van het linkse politieke kamp en is in te vullen door een terugkeer naar de natuurtoestand. De hypothese van Rousseau is op niets gestoeld, hij was niet in staat om het verleden van 10.000 vroeger te onderzoeken. Nomadische groepen zijn niet per definitie egalitair, landbouwsamenlevingen hoeven zich niet per definitie te kenmerken door hiërarchie en privébezit en de eerste steden kenden weinig klassentegenstellingen, autoritaire heersers of krijgers. Toch duikt de hypothese vaak in de literatuur op.

.

Het optimisme wortelt in de idee dat de maatschappij maakbaar is. Die maakbaarheidsidee gaat terug op de Renaissance, de Verlichting en de Industriële negentiende eeuw. De Verlichting is mogelijk de belangrijkste van het trio: ze gaat een stap verder dan het magische, het symbolische en het occulte denken dat de Renaissance en het Humanisme genegen zijn. In de Verlichting ontspruit de kiem van de Industriële Revolutie. De Verlichting was niet zomaar 'filosofietje'. Het is een denken dat de totale samenleving wil veranderen en vertrekt vanuit de idee dat mensen elkaar 'aansteken'. De verlichtingsfilosofen geloven dat hun ideeën anderen 'verlichten'. Kennis komt iedereen ten goede. René Descartes hecht belang aan techniek en zou zich in onze eeuw, de 21ste, thuis voelen. Zijn ''Discours de la methode uit 1637 ligt aan de basis van de ''Encyclopédie die een eeuw later, in 1751 verschijnt. Beide werken focussen op arbeid en werktuigen, ambachtslui en werkplekken. Diderot schetst gereedschap en machines en breekt het eeuwenoude kennismonopolie van de ambachten. In de jaren zestig en zeventig van de eeuw ontwikkelt James Watt ‘zijn’ stoommachine en twee decennia later, in 1791, stimuleren het decreet d'Allarde en de Wet le Chapelier (genoemd naar de Bretoense en Jakobijnse advocaat Isaac Le Chapelier) de ondernemingsvrijheid. Het beginsel is nobel: 'Iedereen is vrij om de handel, het beroep, de kunst of het ambacht uit te oefenen dat hem goed dunkt.' Tegelijk schaffen deze verordeningen de ambachten met hun kennisoverdracht van vader op zoon af. Arbeidsstructuren zoals coalities, corporaties, ambachten en gilden die eeuwen de toegang tot een beroep belemmerden, verdwijnen. Tegelijk verdwijnt de sociale bescherming. Vakbonden en staken komen in het strafwetboek. Deze wet, de encyclopedie en de stoommachine begeleiden de rouwstoet van de ambachtslui naar het kerkhof en verwelkomen de fabriek en de machine. België schaft de Wet Le Chapelier af op 25 mei 1867. Tot die dag 'camoufleren' arbeidersorganisaties en vakbonden zich als ziekenfondsen, spaarkassen in herbergen of ‘onschuldige’ verenigingen. 
 
Tijdens de zeventiende en de achttiende eeuw groeit het idee van de wetmatigheden in de natuur én in de samenleving. De gedachte dat het menselijk gedrag te berekenen - mechanisch - is kan de wereld verbeteren. De theïstische, de bovennatuurlijke, middeleeuwse God die willekeurig ingrijpt - om te belonen en te bestraffen - ruimt plaats voor de deïstische God. Deze God is de schepper van alles, een mekanieker die zijn schepping zo inricht, dat ze zonder zijn bemoeienis draait. De ultieme metafoor omschrijft God als klokkenbouwer. Dit denken manifesteert zich in het vroeg liberaal economisch denken. In Frankrijk komt dit tot uiting in de fysiocratie van François Quesnay (1694-1774). Grondbezit en berekend individualisme liggen er aan de basis van rijkdom, succes en bestaansmiddelen. In Engeland leidt het tot de klassieke economie van Adam Smith die het onberekenbare natuurrecht en de goddelijke ordening (de onzichtbare hand) centraal stelt: arbeid als successleutel. Zo zijn beide economische systemen een reactie op het zero-sum game (wat de ene partij wint, verliest de andere), van het mercantilisme dat van de 16e tot 18e eeuw dominant was en welvaart haalt uit het edelmetaal, geroofd in de nieuwe wereld. Weinig van de onderstaande verlichtingsfilosofen maken de Franse Revolutie mee (op de drie laatste na).
 
.
 

'''♥ [https://www.youtube.com/watch?v=wQcEjBPYXi8 LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE VERLICHTING (28 min.).]'''

 
 .
 
 '''1.''' René Descartes (1596-1650) en het rationalisme, logica en onderzoek in tegenstelling tot het elitaire (enkel de elite is in staat om te leren), het esoterisme, de alchemie, het symbolische en het magisch denken. '''[https://www.youtube.com/watch?v=CAjWUrwvxs4 FILM, 8.48 min.]'''
 
 .
 
 '''2.''' De onstuitbare honger naar feiten en kennis van de encyclopedisten Jean Le Rond d'Alembert (1717-1783) en Denis Diderot (1713-1784) en hun nieuwe bijbel: l'encyclopedie. '''[https://www.youtube.com/watch?v=5WafMMlNSb8 FILM 2.49 min.]'''
 
 .
 
 '''3.''' John Locke (1632-1704) en het empirisme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=bZiWZJgJT7I FILM, 9.14 min.]'''
 
 .
 
 '''4.''' Isaac Newton (1623-1723) en het oorzakelijk denken '''[https://www.youtube.com/watch?v=s2YZN2L700Q FILM, 53.38 min.]'''
 
 .
 
 '''5.''' Montesqieu (1689-1755) en de scheiding der machten '''[https://www.youtube.com/watch?v=gExrynQC4IU FILM, 4.22 min.]'''
 
 .
 
 '''6.''' Voltaire (1694-1778) en het recht op vrije meningsuiting en het deïsme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=LAzKGkTIKpg&amp;list=PLkeO6Zg_ybk5ZE25Ub8W24yQAgPDEjrEh&amp;index=6&amp;t=29s FILM 12.15 min.]'''
 
 . 
 
 '''7.''' Jean Jacques Rousseau (1712-1778) over de opvoeding en zijn ''Emile, of Over de opvoeding''. '''[https://www.youtube.com/watch?v=81KfDXTTtXE FILM 7.46 min.]'''
 
 .
 
 '''8.''' Jeremy Bentham (1748-1832) over het grootste geluk voor iedereen in een panoptische infrastructuur. '''[https://www.youtube.com/watch?v=Myal-NSlIGA FILM 4.01 min.]'''
 
 .
 
 '''9.''' Adam Smith (1723-1790) zet de verlichtingsideeën om in een economische theorie en lanceert in zijn ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' de 'Onzichtbare hand|de onzichtbare hand'. '''[https://www.youtube.com/watch?v=ejJRhn53X2M FILM 6.43 min.]'''
 
 .
 
 '''10'''. Immanuel Kant (1724-1804) maakt een synthese van het bovenstaande in zijn &quot;Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?&quot; in 1784 als antwoord op een prijsvraag. Daarin zegt hij: 'Verlichting is het loskomen van de mens uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen zonder de ander. '''[https://www.youtube.com/watch?v=nsgAsw4XGvU FILM 8.12 min.]'''
 

.

.


;Hoofdpersonages van het absolutisme en de verlichting

.

&lt;gallery&gt;
File:Descartes_Discours_de_la_Methode.jpg|0. '''Voorpagina van Discours de la Méthode uit 1637.'''
File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|1. '''René Descartes (1596-1650).'''
File:Jean_Le_Rond_d%27Alembert,_by_French_school.jpg|2. '''Jean le Rond d'Alembert (1717-1783).'''
File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|3. '''Denis Diderot (1713-1784).''' 
File:Encyclopedie_de_D%27Alembert_et_Diderot_-_Premiere_Page_-_ENC_1-NA5.jpg|4. '''Eerste bladzijde van l'Encyclopedie.'''
File:John_Locke.jpg|5. '''John Locke (1632–1704).''' 
File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|6. '''Isaac Newton (1643–1727).''' 
File:Montesquieu_1.png|7. '''Montesquieu (1689–1755).'''
File:Immanuel_Kant_(painted_portrait).jpg|8. '''Immanuel Kant (1724-1804).''' 
File:Atelier_de_Nicolas_de_Largillière,_portrait_de_Voltaire,_détail_(musée_Carnavalet)_-002.jpg|9. '''Voltaire (1694–1778).'''
File:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|10. '''Jean-Jacques Rousseau (1712-1778).''' 
File:Social_contract_rousseau_page.jpg|11. '''Het maatschappelijk verdrag.'''
File:EmileTitle.jpeg|12. '''Emile, of Over de opvoeding.'''
File:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|13. '''Madame de Pompadour, minnares van [[Lodewijk XV]] streed tegen de censuur van l'Encyclopédie. Op haar tafel staat deel IV.'''
File:James_Watt_by_Henry_Howard.jpg|14. '''James Watt (1736–1819), uitvinder van de stoommachine.''' 
File:François_Quesnay.jpg|15. François Quesnay.
File:Smith_-_Inquiry_into_the_nature_and_causes_of_the_wealth_of_nations,_1922_-_5231847.tif|16. '''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'''.
File:AdamSmith.jpg|17. '''Adam Smith.'''
File:Louis_XIV_of_France.jpg|18. '''Lodewijk XIV.'''
File:Koning_Louis_XV;_Hyacinthe_Rigaud.jpg|19. '''Lodewijk XV.'''
File:Ludvig_XVI_av_Frankrike_porträtterad_av_AF_Callet.jpg|20. '''Lodewijk XVI.'''
File:Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg|21. '''Marie Antoinette van Oostenrijk.'''
File:Women%27s_March_on_Versailles01.jpg|22. '''Vrouwen op de weg naar Versailles. Brood, geen taart!'''
File:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|23. '''Vrijheid, gelijkheid en broederschap.'''
File:LouisXVIExecutionBig.jpg|24. '''Onthoofding van Lodewijk XVI op de Place de la Révolution, nu Place de la Concorde.'''
File:Jacques-Louis_David_-_Marie_Antoinette_on_the_Way_to_the_Guillotine.jpg|25. '''Jacques-Louis David tekent Marie Antoinette op weg naar het schavot.'''
File:Exécution_de_Marie_Antoinette_le_16_octobre_1793.jpg|26. '''Executie van Marie Antoinette.'''
File:Robespierre.jpg|27. '''Maximilien de Robespierre (1758-1794).'''
File:Gros_-_First_Consul_Bonaparte_(Detail).png|28. '''Napoleon Bonaparte (1769-1821).'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Waar halen pessimisten inspiratie? ==

[[File: Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg|thumb|550px|Het Fin de Siecle is een decadente periode tussen 1890 en 1914. Twee kernwoorden  - schoonheid en de dood in het vooruitzicht - duiken overal op, zoals in dit symbolische schilderij van Leon Spilliaert. Zijn 'Absintvrouw' uit 1907 toont het thema: jonge mooie vrouw is op het einde van haar leven, het leven is als een scheut absint (let op de arm) weggevloeid. De kleuren zijn al in de rouw: donkerblauw, zwart en paars.]]

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-R06610, Oswald Spengler.jpg|thumb||550px|Oswald Spengler]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=qPRn-XRLM_c '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: DE PESSIMISTEN (30 Min.)'''].

.

1651: Thomas Hobbes - geboren in 1588, bij de aanval van de Spaanse Armada op Engeland waarbij zijn moeder ongekende angsten kende - betoogt in zijn boek ''Leviathan'' dat de oertoestand van de mens eenzaam, arm, wreed en kort is. Iedereen vecht er tegen iedereen. Mensen zijn vals en egoïstisch, cynisch en berekend. Met deze theologische vraag komt Hobbes tot deze probleemstelling: is de mens van nature goed of slecht? Goed en kwaad zijn begrippen die de mens, net zoals God, maakt om te vergelijken. Dieren kennen de kunst van het vergelijken niet in die mate als een mens. Hobbes is ondanks zijn lijfspreuk 'Fear and I were twins' optimistisch gesteld: de staat - een begrip dat zich in de tijd van Hobbes ontwikkelt - levert de instrumenten die de honger naar macht, roem en bezit in toom houden. Op dit moment geeft de rechterzijde van het politieke spectrum de voorkeur aan dit model: ze noemen het realisme. Anderen noemen het pessimisme of wantrouwen. Hobbes' en zijn volgelingen laten het verhaal over het ontstaan van de mens van het slechte naar het goede evolueren in tegenstelling tot Rousseau's volgelingen. Die zien de menselijke evolutie van goed naar slecht met de gedachte vroeger was alles beter. Beiden zijn in dit opzicht lineaire denkers: de geschiedenis voltrekt zich volgens een lijn, een glijbaan die je kan opklimmen (met veel moeite, maar als je de top bereikt, dan ben je er!) of kan afglijden (met veel plezier en gemak, om op te geven). Deze evoluties contastereren met de circulaire denkers zoals de Duitse cultuurhistoricus Oswald Spengler (1880-1936), de vader van het cultuurpessimisme. Zijn voornaamste werk ''De ondergang van het Avondland'' schopt het tot een bestseller dankzij Elisabeth Förster-Nietzsche, de zus van Friedrich Nietzsche. Het boek toont een cyclische cultuurgenese die de ontwikkeling van samenlevingen vergelijkt met het ritme van het mensenleven of dat van de seizoenen. Een mens: geboren, groei, volwassenheid, bejaard, sterft. Dagen (24 uur), maanden (de verwijzing naar de maancyclus) en seizoenen (vormen samen een jaar en herhalen zich dan) doen iets gelijkaardigs. In de lente ontluikt nieuw leven, de zomerse bloei zorgt voor nakomelingen (zaad), een herfstige oude dag tot de winter (de dood) intreedt. Diverse wereldbeschavingen bewijzen Spenglers theorie: De Babylonische, de Egyptische, de Chinese, de Indische, de Indiaans-Mexicaanse, de Grieks-Romeinse en de Arabische, de Joodse en de Byzantijnse beschaving. Het boek en de theorie zijn een tegenreactie op het verlichtingsdenken dat een maakbaar Europa voor ogen ziet. Spencer voorspelt dat die rationele maatschappelijke structuur een einde kent. Kort voor zijn dood schrijft hij dat het Duitse rijk snel zal ophouden te bestaan.  

.

1884: De grilligheid en de ambivalentie van de negentiende eeuw dwingen kunstenaars, intellectuelen en politici op het einde van de eeuw tot een reflectie over de voorbije en aan gang zijnde industrialisatie. In Engeland publiceert [[Arnold Toynbee]] in 1884 zijn ''Lectures on the Industrial Revolution'' waarin hij de industrie als oorzaak aanduidt voor het '''morele verval''' van de arbeidersklasse. De technische en wetenschappelijke successen van de mechanisatie leiden tot het failliet van de traditionele ambachten en loodst vrouw en kind naar de fabriek waar ze nauwelijks weten welk product ze maken.

.

Op het einde van de eeuw is de tussentijdse balans niet florissant: de onmacht van de prille democratie (de juridische en sociale bevrijding van het individu blijkt – voorlopig - een illusie), het koloniaal beheer, de kapitalistische klassenjustitie, het elitaire stemrecht dat de gegoede klassen bevoordeelt, het lijden van het proletariaat… al deze pijnpunten brengen mensen sociaal en psychologisch in de war. Beloofde de Industriële Revolutie dan geen rijkdom en overvloed? Beloofde de onstuitbare techniek dan geen wereldwijd transport en een internationale economie? Ging het oneindige aantal uitvindingen niet afrekenen met armoede, hongersnood, epidemieën, kindersterfte en achterlijkheid? De negentiende eeuw heeft een Januskop: het succesverhaal van stoom, infrastructuur en amusement botst met sceptische en pessimistische stemmen vol wantrouwen. Niet iedereen begroet de vooruitgang met gejuich. 

.

De psychiater Sigmund Freud, de filosoof Nietzsche, schrijvers zoals Emile Zola en Oscar Wilde, kunstenaars zoals Leon Spilliaert zijn er de gezichten van. Hun cultuurkritiek focust op het beest in de mens. Is de mens te beschaven? Achter het menselijke gezicht huizen de onderdrukte driften van Eros en Thanatos, de hysterie en de angst voor het anale. Het idee dat God dood is, duikt op bij Nietzsche en de evolutieleer van [[Charles Darwin]] botst met de Bijbel. Gods dood stelt de begrippen waarheid en cultuur en vooruitgang, modernisering en maatschappij in vraag. Die begrippen blijken geen product van het rationalisme en de Verlichting, maar een complot van tirannieke, gewelddadige machtsmensen: een roedel roofdieren, een ras veroveraars die de dwalende massa in hun klauwen houdt. De enige optie is de schoonheid van het sterven. Enkel de esthetica van de dood rest, nu de maatschappij een terminale patiënt blijkt. Het komt tot uiting in het decadente, de luxueuze overbeschaving vol estheticisme, escapisme en het uiterlijke vertoon van het dandyisme (denk tegenwoordig aan Pim Fortuyn, Thierry Baudet, Theo Hiddema, Dries Vanlangenhove), vol nihilisme (sociale mobiliteit is een idioot idee), misogynie (vrouwonvriendelijkheid vanuit het gevoel dat vrouwen vuil en neerslachtig zijn) en a-politieke gedrag (democratie leidt nergens toe). Deze opvallend geklede intellectuelen hebben de vileine commentaar klaar voor hun rivalen. Ze voelen zich tegelijk -hoe paradoxaal ook- verloren in hun eigen tijd en superieur tegelijk, ze zijn verheven en provoceren met dubbelzinnigheden, verwijzen graag naar de oudheid (vroeger was het beter) en gebruiken ironie. 

.

Het Fin de Siecle of het einde van een tijdperk - ook de Belle époque genoemd (denk aan het impressionisme, de Jugendstil, de cinematografie) - loopt van pakweg 1890 tot het einde der tijden: het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het zijn narcisten: ‘Een dandy leeft en slaapt voor zijn spiegel’ noteert Charles Baudelaire. Toch is het narcisme niet te herleiden tot het individu, het omvat een hele cultuur (Christopher Lasch in 1978: ''The Culture of Narcissism'') en een narcistische cultuur legt de lat hoog.&lt;ref&gt;Mia Doornaert laat de Belle époque beginnen in 1870 en eindigen met de Tweede Wereldoorlog. Zo zie je dat er op de historische periodes marge kan zitten. Lees ook: JAN VAN HEEMST. ''Tussen gen en globe. Europese Cultuurgeschiedenis'', Ad. Donker, Rotterdam, 2012, p. 340 ev. Dat negatieve geluid van Arnold Toynbee uit het einde van de negentiende eeuw, contrasteert met de visie van T.S. Ashton die aan de vooravond van de zilveren jaren vijftig die hij publiceert in ''The Industrial Revolution, 1760-1830''. In dat boek uit 1948 benadrukt Ashton het positieve en de verworvenheden van de negentiende eeuw. Vgl. DE KOCK CATHERINE &amp; DE VUGT GEERTJAN. ''Waarom zijn er zoveel rechtse dandy’s?'' In: ''De Standaard'', 2 april 2019, p. D11.&lt;/ref&gt; 
 
. 

.

== Dialectiek ==

.

Het dialectisch denken of het denken in tegenstellingen haalt [https://www.youtube.com/watch?v=fSQgCy_iIcc&amp;t=173s Karl Marx] bij [https://www.youtube.com/watch?v=H5JGE3lhuNo Georg Wilhelm Friedrich Hegel]. 

;Voorbeeld 1:
Paul Ricouer ziet drie fasen in het lezen van de bijbel:
* These: als een ‘fantastisch boek’: naïef gelezen als een sprookje tijdens een miraculeuze kindertijd (story)
* Anti-these: Een ‘historisch boek’: de kritische lezing (history) met historische personages
* Synthese: Een ‘levensboek’: als antwoord op zinvragen over de toekomst, het nu en vroeger, hier en elders (transhistory)

;Niet dat er altijd een synthese komt...
* These: De Katholieke Middeleeuwen met de klemtoon op beelden
* Anti-these: De reformatie met de klemtoon op woorden
* Anti-anti-these: De contrareformatie en de barok
* Anti-anti-anti-these: het classisisme

;Voorbeeld 2:
* These: Het absolutisme van Lodewijk XIV
* Anti-these: De Verlichting en haar romantisch optimisme
* Synthese: De Franse Revolutie-idee (vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid) met gewelddadige leiders zoals Robespierre en Napoleon

;Voorbeeld 3:
* These: De Franse Revolutie
* Anti-these: De [[Restauratie (Frankrijk)|Restauratie]]
* Synthese: Het [[positivisme]] van [[Auguste Comte]]

;Voorbeeld 4:
* These: Het optimisme van de Verlichting
* Anti-these: Het pessimisme en het determinisme van het Fin de Siècle, het impressionisme
* Synthese: de dialectiek van Marx

;Voorbeeld 5:
* These: het kleuterkind met een goddelijke adoratie voor zijn vader
* Anti-these: de puber waarbij de vader een loser is
* Synthese: de jongvolwassene met een realistisch ouderbeeld

;Voorbeeld 6:
In de kunstgeschiedenis zijn er talloze voorbeelden van tegenstellingen die elkaar opvolgen: 
* Realisme en Impressionisme: Realisme is een kunststroming die zich richt op het weergeven van de werkelijkheid, terwijl Impressionisme  indrukken vastlegt.
* Barok en Rococo: Barok is een kunststroming die zich kenmerkt door dramatische effecten, terwijl Rococo zich kenmerkt door lichtere, meer decoratieve elementen.
* Kubisme en Futurisme: Kubisme staat voor geometrische vormen, het Futurisme zoekt beweging en snelheid.
* Romantiek en Realisme: Romantiek richt zich op emotie en verbeelding, het Realisme wil de werkelijkheid tonen zoals die is.
* Surrealisme en Dadaïsme: Surrealisme zoekt naar het onderbewuste, het Dadaïsme daagt de conventionele kunst uit.
* In de kunstgeschiedenis is er sprake van synthese wanneer twee tegenstellingen worden samengevoegd tot een nieuwe stijl. Een voorbeeld hiervan is het Postmodernisme, dat elementen van verschillende stijlen combineert.

.

.

== De Ist-familie telt (te) veel leden ==

.

[[Bestand:David Van Reybrouck.jpg|thumb|550px|David Van Reybrouck ziet kenmerken van het 21ste-eeuwse populisme in het socialisme uit de negentiende eeuw. Hij schrijft één lange redenering met als conclusie dat er in de kennismaatschappij aandacht nodig is voor laaggeschoolden. Dat komt de democratie alleen maar ten goede. Tien jaar na zijn lange redenering, in 2019, komt er het initiatief voor een Jezuïetenschool in Molenbeek en kan Van Reybrouck een experiment aangaan in de Duitstalige gemeenschap.]]

[[Bestand:Jose_Ortega_y_Gasset.jpg|thumb|550px|Jose Ortega y Gasset, geen optimist. Ortega is kritisch over de massa die hij definieert als gelijk ieder ander. De massamens is onbescheiden, zonder zelfkritiek en respectloos voor autoriteit en staat tegenover de elite. Ortega roept de aristocratie op om de leiding te nemen bij cultureel verval.]]

Aan de uitersten van het spectrum staan de optimist en de pessimist. Een ander spectrum is te vormen tussen de realist en de idealist. Tussenin liggen vele interpretaties van de geschiedenis. Belangrijk is de [[betrouwbaarheid]] van wat men beweert. Hoe kan je dit nagaan? Dat gebeurt via twee strategieën: mediawijsheid en historische kritiek. Iedereen gaat aan de slag met de werkelijkheid en maakt er iets van op zijn eigen originele wijze. Enige waakzaamheid is echter geboden.

.

;1. De optimist
* Is zonder meer optimistisch wat de toekomst betreft. Technologie zal ons redden, de wereld kent alleen maar vooruitgang. Een mooie passage uit Milan Kundera's '''Ondragelijke lichtheid van het bestaan''' illustreert dit optimisme. Verder is Kundera geen typische optimist.

.

;2. De pessimist
* Doemdenkers zoals: [[Louis-Ferdinand Céline]], [[Oswald Spengler]], [[José Ortega y Gasset]], [[Johan Huizinga]].

.

;3. De Marxist en de communist
* Van Karl Marx tot Raoul Hedebouw.

.

;4. De populist
* Vertaalt de historische boodschappen in eenvoudige termen en gebruikt zijn verhaal voor een eigen gewin. Dictators neigen naar dit type. 

.

{{Cquote|'''Hij (de populist) weet wat het volk wil, en dat moet volstaan. Daardoor duldt hij geen tegenspraak, daardoor  heeft hij een gloeiende hekel aan het debat. Het parlement, de grondwet, de gebruikelijke democratische procedures zijn voor hem eerder hindernissen dan politieke verworvenheden. In die betekenis is populisme in wezen antidemocratisch en antiparlementair; sommigen spreken zelfs van 'proto-totalitair'. Dit duistere populisme miskent het wezen van de democratie.'''|David Van Reybrouck}}

.

;5. De cartoonist
* Een standup comediën die van alles een grap maakt, mensen een spiegel voorhoudt door middel van een grap. Niet altijd in dank afgenomen. Denk aan de Bataclan en Charlie Hebdo.

.

;6. De relativist
* Relativeert alles kapot. Problemen bestaan nauwelijks.

.

;7. De structuralist
* De structuren bepalen het denken. Individueel maakt een mens nauwelijks keuzes.

.

;8. De kapitalist
* Denkt alleen maar in economische modellen: leiders zijn managers, winners en een probleem los je op met een businesmodel. 

.

;9. De journalist en de columnist
* Stefan Zweig en Joseph Roth

.

;10. De illusionist
* Goochelaars en charlatans die aan de slag gaan met de werkelijkheid

.

;11. De hyperbolist
* Vergroot alles uit, overdrijft

.

;12. De realist
* 'tja. Die hebben we nog niet gevonden :-)

.

;13. De polemist
* Slaagt er in om partijen die hetzelfde nastreven in ruzie te steken. Zelf komt hij er ongezien mee weg. Een spreekwoord kenmerkt hem: 'Twee honden willen een been, de derde komt er mee heen.'

.

;14. De hedonis, de narcist, de egoïst en de Trumpist
* Aarzelt niet om publiekelijk te liegen en benoemt alles wat hem of haar tegen de haren instrijkt [[fake news]]
* Denkt alleen aan zichzelf en gaat daarvoor over lijken?
* Houdt van zelfverheerlijking. 

.

;15. De perfectionist
* Streeft perfectie na ten koste van alles.

.

;16. De encyclopedist
* Verzamelt kennis, zoveel mogelijk objectieve kennis om op basis van deze 'ratio' gedegen beslissingen te kunnen nemen.

.

;17. De anarchist, de andersglobalist en de activist
* Is te zien op manifestaties en betogingen. Roept en staat op de barricaden.
* Stelt het systeem in vraag, doorgaans op een speelse, ongevaarlijke manier.

.

;18. De negationist
* Negeert toekomstige problemen (klimaatopwarming), of negeert wat er in het verleden gebeurde (holocaust). In sommige samenlevingen is negationisme strafbaar.

.

;19. De ecologist
* Ziet ecologie als een religie.

.

;20. De royalist
* Is koningsgezind.

.

;21. De propagandist en de evangelist
* Tracht aanhangers te vinden voor zijn gedachtengoed via de publieke opinie, vaak is de info eenzijdig of verzonnen.
* Loopt over van bekeringsdrang.

.

;22. De sadist
* Houdt ervan om zijn tegenstanders te pijnigen. 

.

;23. De nationalist
* Nationalisme is een ideologie die de staat als historische eenheid ziet. Soms gaat dit gepaard met idee van exceptionalisme om de eigen identiteit af te grenzen tegenover anderen. 

.

;24. De separatist
* Separatisme streeft naar de terugtrekking uit een bestaande staat en het oprichten van een eigen.

.

;25. De futurist
* Probeert te voorspellen hoe de toekomst er zal uitzien.

.

;26. De simplist
* Stelt alles te eenvoudig voor.

.

;27. De idealist

.

.

;Aan de toog

'''VRAAG''': Moet ik al deze typetjes kennen?
 
'''ANTWOORD''': Uiteraard niet.

.

'''VRAAG''': Waarom voer je ze hier dan ten tonele?

'''ANTWOORD''': Omdat politieke debatten of monologen tegenwoordig vaak beginnen met het definiëren van de tegenstander, in plaats van het positioneren van het eigen zelf. Voor wie de debatten van op afstand volgt, klinkt dit abstract, maar een voorbeeld maak veel duidelijk. Als Wouter Beke (CD&amp;V) in 'De Zevende Dag opdaagt (3.02.2019) en onmiddellijk zegt hoe NVA en GROEN denken over de vraag die hij krijgt voorgeschoteld, getuigt dit van[framing, iets wat doorgaans de media wordt verweten. Het is een techniek van stereotypering waar de democratie niet bij gebaat is. 

.

'''VRAAG''': Een beetje zoals Anuna De Wever niet weet of ze een man of een vrouw is?

'''ANTWOORD''': Inderdaad, je hoeft de wereld niet in categorieën op te delen. Anuna zegt: Als ik weet en ervan overtuigd ben dat ik mezelf ben - ik ben Anuna - dan volstaat dat. Niemand hoeft mij te definiëren.

.

'''VRAAG''': Maar hoe weet je dan met wie/wat je te doen hebt? Zo is er toch geen duidelijkheid meer? 

'''ANTWOORD''': Waarom zou dat moeten? Waarom wil je duidelijkheid?

.

'''VRAAG''': Ik ben eigenlijk op zoek naar de waarheid. Dat lijkt me een beter begrip.

.

'''ANTWOORD''': Zou de geschiedenis de waarheid kunnen brengen? Is waarheid geen begrip waar priesters of andere religieus geïnspireerde mensen van houden? Geschiedenis is een wetenschap en die houdt zich bezig met 'betrouwbaarheid' van informatie. Hoe dat in elkaar zit, leg ik je hieronder uit. 

.

.

== Schema ==

.

[[File:Karl_Marx_001.jpg|thumb|350px|Karl Marx ontwikkelt zijn geschiedenisvisie volgens de dialectiek van zijn voorloper Hegel: these, antithese en synthese. Weber is evenzeer een 'dief': hij ontleent de begrippen aan Fichte die ze op zijn beurt stal bij Kant. Hegel streeft naar een totaalconcept van wetenschap en godsdienst, esthetica en filosofie en bekijkt de werkelijkheid als een proces van tegenstellingen, geen statisch zijn en drukt dit uit met 'aufheben' wat optillen, afschaffen en bewaren betekent. These, antithese en synthese? [http://ondemand-pdl.lwc.vrtcdn.be/legacy/radio1/11_proletariersallerlanden-snip_hi.mp3 Luister hier naar een interessante radio-bijdrage over Marx] of [https://www.youtube.com/watch?v=9FaOKNpAiIM bekijk deze reportage].]]

.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Visies op geschiedenis !! Pessimisme !! Optimisme !! Dialectiek
|-
| '''Wie maakt ze?''' || Louis-Ferdinand Céline|L.F. Céline || Milan Kundera|M. Kundera || Karl Marx
|-
| '''Richting''' || Circulair || Lineair || Spiraal
|-
| '''Resultaat''' || Doemdenken || Vooruitgangsdenken || Determinisme
|-
| '''Gevolgen''' || Ironie, cynisme|| Vrijheid, verantwoordelijkheid || Strijd
|-
| '''Doel''' || Doelloos || Groei || Klasseloze staat
|-
| '''Motor''' || Domheid || Verlichting || Economie &amp; het middenveld
|}

.

.

== Objectiviteit? ==

.

;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Grey square optical illusion.PNG|thumb|Vierkant A heeft precies dezelfde grijskleur als vierkant B ([[:file:Same_color_illusion_proof2.png|bewijs]])
Bestand:Grid illusion.svg|thumb|Flikkerend rooster. Het lijkt of er zwarte vlekken verschijnen
Bestand:Gradient-optical-illusion.svg|thumb|De grijze balk heeft overal dezelfde kleur
Bestand:Tribar.png|thumb|De [[Penrose-driehoek|driehoek van Penrose]]. Een driedimensionale figuur die niet kan bestaan
Bestand:Onm_kubus2.png|Onmogelijke kubus
Bestand:Impossible staircase.svg|Oneindige trap
File:Blivet.png|[[Blivet]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''GESCHIEDENIS ALS CONSTRUCTIE''' =

[[File:Kortrijk-Groeningemonument.jpg|thumb|right|550px|Kortrijk, Groeningemonument uit 1906 (beeldhouwer Godfried Devreese). In Vlaams-nationalistische kring symboliseert deze slag de taalstrijd. De Vlaamse Gemeenschap riep in 1973 11 juli als feestdag van Vlaanderen uit.]]

.

Geschiedschrijving is, net als het nieuws, onderhevig aan trends. Het is niet zo dat de ‘geschiedenis’ het verleden objectief in beeld brengt. Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Zo is het resultaat van hun denkwerk verschillend. 'Al zolang ze bestaat, heeft de geschiedschrijving een ingewikkelde band met de politieke macht' schrijft Anne Morelli in haar boek ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië.'' Jacques R. Pauwels heeft het iets recenter over ''De grote mythen van de moderne geschiedenis.'' Hij steekt van wal met 'Mythen zijn geen leugens' maar fantasieverhalen met een kern van waarheid. Mythes bevatten 'een kern van historische werkelijkheid maar dienen niet om die werkelijkheid uit de doeken te doen. Ze streven ernaar mensen te socialiseren, hen met de stand van zaken in hun maatschappij tevreden te stellen of minstens te verzoenen, ook - en vooral - wanneer er eigenlijk goede redenen bestaan om ontevreden te zijn met de status quo en verandering te willen, eventueel zelfs radicale, revolutionaire verandering.'&lt;ref&gt;JACQUES R. PAUWELS. De grote mythen van de moderne geschiedenis. Epo, Berchem, 2019, p. 7-8.&lt;/ref&gt;

.

.

== Geschiedenis en macht ==

.

Het lijkt op wat Morelli schrijft: 'Vanaf de oudheid heeft de historicus de machtshebbers bezongen, hun veroveringen gelegitimeerd, vanuit het verleden hun identiteit bepaald en hun voorouderlijke deugden verheerlijkt. De historicus gaf de natie zijn wortels. Te vaak vergeten we dat de historicus buiten zijn onderzoek kan. De historicus is een kind van zijn tijd, heeft zijn aandachtspunten en zijn blinde vlekken, zijn sympathieën, banden en kent de dingen waar hij beter niets over schrijft. De historicus is soms een militant of een machtsdienaar. Zo ‘maakt’ hij -bewust of onbewust - het verleden. Dé voorbeelden vinden we in de 19de eeuw, toen de romantiek naar de ziel van het volk zocht, ter onderscheid met anderen. Historici zochten de ziel en vonden ze in het verleden vol 'feiten' die, met de nodige rangschikking en interpretatie, voor deze identiteit zorgden. Deze 'mythen' toonden dat bodem en ras in een ver verleden al onze identiteit vormden.'&lt;ref&gt;MORELLI ANNE (Ed.). ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië''. Epo, Berchem, 1996, pp. 7-21.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== Anne Morelli ===

.

Aanvankelijk werd het boek van [[Anne Morelli]] verspreid onder de titel ''Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie.'' In enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek historische en politieke reacties uit. Het magazine ''Front National de Belgique'' beschuldigde het boek de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam van de Belgen te besmeuren. Zo argumenteert FNB: 'Het maakt ons verleden en onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreem rechts gebruikte de argumenten in haar pamfletten. 

.

.

=== Kortrijk 1302-1902 ===

.

Jo Tollebeek en Tom Verschaffel ontmaskeren in de ''Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging'' de mythe van de veldslag op 11 juli 1302 waarin een leger van Vlaamse ambachtslui het Franse ridderleger op de Groeningekouter verslaan. 'Deze veldslag kaderde in het verzet van (een gedeelte van) Vlaanderen tegen de veroveringsdrang van het Frankrijk van [[Filips de Schone]]' schrijven ze. Vanaf het midden van de negentiende eeuw komt de benaming Guldensporenslag in zwang, door de publicatie van Hendrik Conscienses ''De Leeuw van Vlaanderen'' en doet de naam denken aan een romantische tijd vol heroïsche vrijheidsdrang tegen een reeks vreemde onderdrukkers: de Romeinen en Caesar, de Fransen (1302), de Spanjaarden (de Geuzen en de Tachtigjarige Oorlog), de Oostenrijkers (Jan de Lichte) en de Nederlanders. Conscience is niet de eerste die 1302 onder de aandacht brengt; toch is het zijn ''Leeuw van Vlaenderen'' die zich vanaf 1838 in het Vlaamse bewustzijn nestelt, zonder dat die in tegenspraak is met de vaderlandsliefde voor België. Naarmate de Vlaamse Beweging evolueert, verschuift de betekenis van de Guldensporenslag.

.

.

=== Vier keer feest ===

.

De symbolenstrijd bereikt een hoogtepunt in Kortrijk in 1902, bij de zeshonderdste verjaardag. De voorbereidingen beginnen in 1891 en Guido Gezelle schaart zich achter het initiatief. Omwille van ideologische twisten onder de organisatoren komen er uiteindelijk vier feesten: op 13 juli organiseert de Vlaamsche Volksraad een eerste manifestatie; diezelfde dag betoogt het liberale Vaderlandsch Comiteit; op 17 augustus volgt het feest van de katholieken; en nog eens veertien dagen later trekken de socialisten -met tweetalige slogans (&quot;De strijd van Kortrijk was een strijd tegen de rijken&quot;)- door de Kortrijkse straten. Door de strubbelingen raakt het standbeeld voor de Groeningekouter niet tijdig klaar; het zou in 1906 worden onthuld. De cultus van 1302 is sedert 1973 officieel: 11 juli is de feestdag van de Vlaamse Gemeenschap.

.

.

== Ideologie ==

.

Vertrekkend van dit soort ideeën verspreidden schoolboeken in het verleden een patriottische geschiedenis en het nationaal gevoel. Ook al kende België weinig geschiedenis-catechismussen, toch herhaalden schoolboeken generatie na generatie clichés en stereotypen die tonen dat België ten tijde van Jules Caesar een identiteit bezat. 
De historicus [[Eric Hobsbawm]] beschreef de geschiedenisvervalsers en stelt dat 'geschiedenis de grondstof is voor nationalistische, etnische of fundamentalistische ideologieën, zoals de papaver dat is voor de heroïneverslaafde.' 

.

=== I. Nationalisme ===

[[Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png|thumb|550px|'''732_TECHNOLOGIE MAAKT HET VERSCHIL''' Carl von Steuben, of is het Charles Auguste Steuben? (1788–1856) schildert in 1837 de Slag bij Poitiers uit het jaar 732 in een Romantische versie. De slag is bekend omdat de stijgbeugel de doorslag geeft. Frankische ruiters ondervinden dat ze vast in het zadel zitten om hun bijlen en tweesnijdende zwaarden rond te zwaaien, zonder evenwichtsverlies. Haaksperen drukken de Moorse schilden weg zonder dat ze van hun paard vallen. Het schilderij hangt in Versailles. De stijgbeugel was niet nieuw, de Hunnen gebruikten die eerder. Voor de Brit Edward Creasy is deze slag één van de vijftien belangrijkste uit de wereldgeschiedenis. Hij beschreef dat in zijn boek ''The Fifteen Decisive Battles of the World'' uit 1851. Klopt het dat aldus Bart de Wever - dixit Europajournalist Paul Goossens - hier de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis begint met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam?  Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt;]] 

Als het aan Bart De Wever ligt, begint de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam, verslagen in 732 bij Potiers. Europajournalist Paul Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd. Niet het Verdrag van Rome, wel de slag van Potiers in 732 zou, volgens De Wever, die in deze een doorslagje van die van radicaal-rechts is, het echte begin van een verenigd Europa zijn. Volgens die canon moeten Robert Schuman en Jean Monnet als fouding fathers de plaats ruimen voor de Frankische krijgsheer Karel Martel, bastaardzoon van Pepijn van Herstal en cultfiguur van extreemrechts. Tegelijkertijd wordt het concentratiekamp Auschwitz tot een Pools provinciestadje gedegradeerd en krijgt de Europese eenwording een een radicaal andere inspiratiebron. De Europese burgeroorlog (WOII) en de Holocaust verdwijnen op de achtergrond, de islamitische andere wordt nu de raison d'etre van de eenheid. Een verleden van kruistochten en de reconquista's wordt weer actueel. Daarmee ligt de Europese identiteit in de voor Vlaamse nationalisten vertrouwde antagonistische bedding. Als het Vlaamse wij een smoel kreeg, is het omdat het zich tegen de Belgische &quot;vijand&quot; kon afzetten. &quot;Het is een onmiskenbaar feit&quot; schrijft De Wever, &quot;dat een externe vijand een zeer tastbare en doorslaggevende rol kan spelen in identiteitsvormingsprocessen.&quot; In zijn recept voor Europa zit het er allemaal in: meer Potiers en de promotie van de politieke islam tot uitverkoren Europese vijand' en een minder prominente aanwezigheid van de Holocaust.
'Is dat een radicaal-rechts verhaal?' vraagt Goossens zich af. 'Ongetwijfeld, maar niet voor De Wever. Voor hem is de Koran geen license to kill en is er geen sprake van botsende beschavingen, wel van een conflict over het voortbestaan van de moderniteit. Het zal de radicalen een zorg zijn. Hun memes en vlaggen zijn immuun voor subtiel denken. Voor De Wever daarentegen draait het allemaal rond de moderniteit. Daarom de noodzaak van een leidcultuur met de verlichting als kompas. Dat klinkt mooi, maar het valt op dat het conservatieve orkest de verlichting pas begint af te stoffen als de moslim in de buurt is. Als het over ongelijkheid, mensen in nood op de Middellandse Zee en de inspiratie van de Europese Unie gaat, stopt die muziek. De Wever houdt niet van half werk. Omdat een identitaire beweging niet zonder vijand kan, heeft hij er meteen twee in de aanbieding: de politieke islam dus en de ‘postmodernisten en cultuurrelativisten’. Dat nihilistische volkje sleurde Europa in een spiraal van identitaire zelfdestructie, cultiveerde de zelfschaamte en hypothekeert een groot verhaal over een mythisch verleden. Pas als met die binnenlandse vijand is afgerekend, kan de externe vijand worden aangepakt en ontstaat er ruimte voor Europese trots en kan met een luid ‘Europa is van ons’ het afscheid van Auschwitz afgekondigd worden.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== II. Media en propaganda ===

[[Bestand:Honoré_de_Balzac_(1842)_Detail.jpg|thumb|right|550px|Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'?]]

.

==== Media indoctrinatie ====
Voor ideologieën is het verleden essentieel en wie er geen heeft, kan het uitvinden. Jacques Pauwels voegt een tweede ideologie toe. Hij stelt dat het triestig is gesteld met het historisch besef (lees: de kritische geest) en dat de media, veel meer dan het onderwijs ons doordringt van een eindeloze reeks mythes. Mythes zijn geen leugens, maar fantastische verhalen met een kern van waarheid. Naast het onderwijs kwamen het internet, de tv en de film en de sociale media. Die voegden - in het beste geval - een kennislaag aan het (ideologische) geschiedenisonderricht toe, in het meest barre geval namen ze de onderwijs-rol gewoon over of schelden sociale media er over heen. Waarom zijn die media zo ijverig bezig om ons de geschiedenis te leren kennen? Essentieel om dit te begrijpen, is dat die media heel vaak privé-eigendom zijn van superrijken. Noam Chomsky maakte die analyse al eerder. En dat er een verband bestaat tussen de media en hun eigenaars wordt doorgaans niet vermeld. Als media ter sprake komen, dan worden die vaak opgevoerd als de waakhond van de democratie, niet als propagandakanalen van multinationals en holdings. Dat deze één procent-elite (die negentig procent van alle rijkdom in haar zakken heeft) niet graag in de belangstelling staat, spreekt voor zich. Daarom zwijgen historische films over de steun die Hitler genoot van Duitse en Amerikaanse (jawel!) industriëlen en bankiers. Net omdat die één procent bang is voor een objectieve kijk, controleert ze de verhalen die ze de wereld instuurt en welke niet. Dit soort selectiviteit zien we bijvoorbeeld bij de betekenis die documentaires geven aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Echter, meer dan om Tokyo op de knieën te dwingen, waren de honderdduizenden slachtoffers bedoeld om Moskou te intimideren. Daarom is onze kennis over de Tweede Wereldoorlog ook een Hollywoodproduct waarbij D-day belangrijker is dan wat er in Stalingrad gebeurde. Het zijn de bevoorrechten en de winnaars en niet de underdog of de slachtoffers die de geschiedenis maken. Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'? Ongetwijfeld. En daar is de één-procent-elite zich van bewust. Daarom leidt hun entertainment de aandacht af van waar het werkelijk om draait, namelijk dat rijken rijker worden en armen armer worden. Hun media slagen erin om de kapitalistische kritiek te fnuiken door bijvoorbeeld te eenzijdig te focussen op Hitler als grote schuldenaar van wat er tussen 1939 en 1945 gebeurde en niet op wie centen verdiende aan de oorlog, de wapenhandelaars, de wapenindustrie, Hugo Boss die de kledijlijn voor de Nazi's uitdacht of Bekaert uit Zwevegem (die na de oorlog de Sociale Hogeschool, het latere Ipsoc, ruimsubsidiërde) die de prikkeldraad voor de kampen leverde. Het kapitalisme heeft een vooral verborgen geschiedenis die nauwelijks onder de aandacht komt en verbergt hoe rijken rijker worden. Wie dit wil begrijpen of minstens wil analyseren kan bij de kritische geschiedschrijving terecht.

.

==== Propaganda ====

In de twintigste eeuw onderzoeken communicatiewetenschappers de mediabeïnvloeding door middel van gedragsonderzoek, diepte- en waarnemingspsychologie, marketing en de metafoortheorie, taal en machtsmechanismen. In 1937, kort na de machtsovername van Hitler in Duitsland (1933) formuleert het Amerikaanse Institute for Propaganda hoe propaganda werkt.

.

1.	'''Plain Folks Appeal''': gebruik realistische situaties die iedereen herkent, wees betrokken op volkse thema's;

.

2.	'''Bandwagon Appeal''': als iedereen achter dezelfde kar loopt, moet de boodschap die de kar verspreidt wel juist zijn. Als iedereen in de rij staat voor een ijsje, zijn ze per definitie lekker. We kennen voorbeelden van zelfstandigen die in die optiek de kunstmatige klant creëren;

.

3.	'''Misleading Numbers''': gebruik desnoods misleidende cijfers, nuanceer harde feiten;

.

4.	'''Transfer''': gebruik vlaggen, wapenschilden, titels, uniformen, symbolen… iedereen herkent ze;

.

5.	'''Celebrity''': verwijs naar beroemdheden, namen en autoriteiten, uit het heden en het verleden, prijs de 'comming man' als het voorbeeld voor de toekomst. Deze leider zal ons redden;

.

6.	'''Glittering Generalities''': grootsprakerige algemeenheden zorgen voor positieve connotaties;

.

7.	'''Stereotyping''': scheldgedrag herleidt tegenstanders tot karikaturen, maak er een cliché van;

.

8.	'''Call to Action''': Roep op tot actie zodat mensen niet langer hun schouders ophalen maar zich inzetten en gewaardeerd voelen;

.

9.	'''Card-Stacking''': schik de kaarten op een andere wijze, bepaal de volgorde van de presentatie. Hou kaarten achter de hand en speel ze uit indien nodig of hou kaarten achter en verzwijg. 

.

.

=== III. Veiligheid en angstcultuur ===

[[Bestand:Chernobyl_Hotel_with_reactor_in_background.jpg|thumb|right|550px|De kernramp van Tsjernobyl maakte Ulrich Becks publicatie uit 1986 over de risicosamenleving tot een bestseller in Duitsland.]]

Een derde ideologie focust op wat René Munnik in zijn boek 'Geweldig' de 'veiligheidsideologie' noemt. Zijn er objectieve redenen om aan te nemen dat onze werkelijkheid zo onveilig is? Of zijn we gewoon gevoeliger voor onveiligheid? Ulrich Beck spreekt in 1986 over 'Risikogesellschaft'. 

.

Zijn boek ''Risikogesellschaft: Auf dem Weg in eine andere Moderne'' (Risicomaatschappij: op weg naar een andere moderniteit) kreeg door de kernramp van Tsjernobyl de status van bestseller en is snel in het Engels vertaald. Het begrip wijst er ''niet'' op dat onze tijd gevaarlijker is dan vroeger. Gezien de levensverwachting, de technologie en de welvaart leven we veiliger dan ooit: ziektes en hongersnoden, natuurrampen en epidemie lieten we achter ons. Met de risicosamenleving wijst Beck op: 

.

1. de risico's (kernrampen, klimaatsverandering) zijn veroorzaakt door de neveneffecten van onze hoogtechnologische en welvarende, onze moderne en verlichte samenleving (die alles beheersbaar zou houden).

.

2. risico's, zowel reëel en vermeend nodigen uit tot een angstcultuur via propaganda, ideologie of als ultieme utopische preventie waarbij alles onder controle te houden is.

.

3. de risico's zijn er om te blijven. Wie nog geboren moet worden kan last krijgen.

.

4. de risico's zijn niet lokaal, maar wereldwijd.

.

5. de risico's treffen alle klassen, elk ras, alle leeftijden en sekses.

.

6. de risico's zijn onzichtbaar. Alleen deskundigen merken ze op.&lt;ref&gt;Zie RENE MUNNIK (Ea.). ''Geweldig! Over de vanzelfsprekendheid van geweld.'' Valkhof Pers, Nijmegen, 2005, p. 7-11.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== IV. Complottheorieën ===

Complottheorieën halen hun sterkte omdat ze gebaseerd zijn op selectief en speculatief bronnengebruik en hun wantrouwen tegenover wetenschappelijke kennis. Een complottheorie vertrekt van de overtuiging dat verborgen groepen met kwade bedoelingen gebeurtenissen sturen. Kenmerkend is: een verborgen elite; controle; toeval bestaat niet; wantrouwen in officiële verklaringen; het tegenbewijs is deel van het complot. De vraag draait vaak rond de vraag: &quot;Wie heeft macht?&quot; en &quot;Waarom gebeuren dingen?&quot; Complottheorieën bieden eenvoudige antwoorden op complexe processen. Juist omdat zoveel vragen onbeantwoord blijven, ontstaan talloze theorieën. Miljoenen mensen dat de maanlanding van 1969 in een studio is opgenomen. Voorbeelden zijn gecreëerd rond De bende van Nijvel (1982-1985) en hun link met extreemrechtse netwerken, de staatsveiligheid, het NAVO-netwerk Gladio en politieke elites. De aanslagen van 11 september 2001 behoren tot de meest besproken complotthema's. Veel theorieën stellen dat de Amerikaanse overheid betrokken was en dat de Twin Towers gecontroleerd zijn opgeblazen. Recenter zijn de theorieën rond QAnon, de Great Reset, vaccinatiecomplotten, omvolkingstheorieën, de klimaatontkenning...

.

.


;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG|Resten van goedendags
Bestand:Paardenhangertje_van_Gwijde_van_Namen_Kortrijk_1302__9-01-2010_14-22-14.JPG|Paardenhangertje van Gwijde van Namen
File:Battle_of_Courtrai2.jpg|De Guldensporenslag, tot de negentiende eeuw vergeten, daarna vanonder het stof. Met een doel.
File:Nicaise de Keyser04.jpg|Voorstudie van de slag door Nicaise de Keyser.
File:Guido_Gezelle.jpg|Guido Gezelle (1830-1899)
File:Hendrik_Conscience.jpg|Hendrik Conscience (1812–1883)
File:Leeuwvanvlaenderen.gif|De Leeuw van Vlaanderen verscheen in 1838
File:Groeningepoort.jpg|Groeningepoort in Kortrijk
File:Kortrijk_Groeningeabdij_museum.JPG|Museum Kortrijk 1302
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Morele paniek en fake news ==

.

[[Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg|thumb|right|550px|De heksenprocessen van Salem in Amerika begonnen in 1692 en resulteerden in minstens 24 ter dood veroordelingen. Beschuldigingen ten aanzien van vooraanstaanden stopten de processen en deden de morele paniek verdwijnen.]]

[[Bestand:Deep_throat_PD_poster_(restored).png|thumb|right|550px|In deze film is de vrouwelijke seksualiteit het thema. Er zijn eindeloze processen gevoerd over de film. In 23 Amerikaanse staten is die verboden, in het Verenigd Koninkrijk is hij illigaal tot het jaar 2000. Nederland was toleranter. De film draaide uitsluitend voor meerderjarigen in bioscopen met minder dan vijftig zetels.]]

Fake news kan leiden tot morele paniek. Morele paniek is een buitenproportionele, vijandige en gemediatiseerde reactie op een situatie of technologie, een persoon of groep, die waarden en normen lijken te bedreigen. Het begrip verklaart maatschappelijke angstreacties die niet in verhouding staan tot de ernst, het risico, de schade of de dreiging. Morele paniek is een sleutelbegrip uit de sociologie en criminologie en zou voor het eerst gebruikt zijn door Marshall McLuhan in 1964. Jock Young introduceerde het in 1971 in de criminologie en de socioloog Stanley Cohen gaf het begrip bekendheid in zijn klassieker ''Folk Devils en Moral Panics'' uit 1973. Daarin beschrijft hij de jeugdbendes, de ‘Mods’ en de ‘Rockers’.

[[File:Waarom geloof jij fake news.webm|thumb|550px|Waarom geloof jij fake news? - Universiteit van Vlaanderen]]

.

.

=== Fasen ===

.

Morele paniek is gefaseerd en begint met een stereotiepe en overdreven voorstelling van een gebeurtenis. Daarna wordt die geassocieerd met soortgelijke gevallen en gepresenteerd als symptomatisch voor een maatschappelijk probleem. Vervolgens wakkeren doemscenario’s de angst aan en escaleert het tot er justitiële, politionele of juridische maatregelen komen. Soms ebt de paniek na een tijd weg, soms duurt de golf zo lang dat het zelfbeeld van de samenleving verandert. Voor de samenleving maakt het weinig uit of de oorzaak wel of geen hersenschim is en geldt het Thomas-theorema: ''als mensen situaties als werkelijk definiëren, zijn zij werkelijk in hun gevolgen''. Niet de situatie zelf, de perceptie geeft de doorslag.

.

.

=== Voorbeelden? Legio! ===

.

* Satanisch ritueel misbruik.

.

* De heksenjacht in Vlaanderen (met hoogtepunten tussen 1590-1610) en de processen zoals die in Salem.

.

* De gevolgen van masturbatie.

.

* De paniek en massahysterie die in 1938 ontstond bij het hoorspel ''The War of the Worlds'' van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatre on the Air. Luister hier: [http://sounds.mercurytheatre.info/mercury/381030.mp3 War of the Worlds].

.

* De zorgen over genetisch gemanipuleerde voeding.

.

* De invloed van televisiegeweld of in games zoals in Canis Canem Edit en de GTA-reeks.

.

* Imitatiegedrag van jongeren bij het zien van pornografie zoals in de film ''Deep Throat''.

.

* In de zomer van 1984 rapporteerden kranten na een dodelijke vechtpartij op het strand van Egmond in Nederland over het ‘kustgeweld’, de ‘geweldsgolven’ en ‘-explosies’, ‘uitbarstingen’ en ‘epidemieën van geweld’, alsof het natuurverschijnselen waren. De paniek kreeg ook de politie, justitie, de horeca en het lokale bestuur in zijn greep en ebde na enige tijd weg. 

.

* De mediareactie en die van de overheden na de aanslagen op 11 september 2001 en de terroristische aanslagen in Madrid van 11 maart 2004 en de terroristische aanslagen in Londen van 7 juli 2005. In hun representatie van ‘het’ terrorisme dragen overheid en media bij tot paniek omdat ze onnodig angst zaaien door burgers vertrouwd te maken met dreigingen. Dit simplisme brengt de moeizame interetnische verhoudingen onder spanning en leidt de aandacht af van oorlog of genocide.

.

* De negentiende-eeuwse angst om levend begraven te worden, leidde in 1868 tot het patent op de lijkkist met een ladder voor een uitvinder uit New Jersey.

.

* In het Engelse Middlesbrough worden in 1987 121 kinderen uit hun huizen geplaatst na misbruik. Artsen gebruikten de techniek 'reflex anale oprekking' waarbij ze de billen uit elkaar schuiven en de anus bestuderen. Later bleek de techniek onwetenschappelijk en met de meeste kinderen was niets aan de hand.

.

* De angst voor de atoombom tijdens de koude oorlog.

.

* De angst voor ongrijpbare vijanden zoals al-Qaeda, fijnstof, dioxine, zendmasen...

.

.

= '''BETROUWBAAR''' =

[[Bestand:Van_Olden_Barneveldt_Verhoeven_1619.gif|thumb|right|550px|[[Abraham Verhoeven]], een prille 'gazettier' besloot zijn artikels in de Antwerpse krant de [[Nieuwe Tijdinghen]] met het zinnetje &quot;Oft waer is, sal den tydt leeren.' De auteur waarschuwt zo zijn lezers in de vroege zeventiende eeuw voor te hoog gespannen verwachtingen inzake de betrouwbaarheid van zijn schrijfsel. Het bericht is nog relevant. De illustratie vertelt het 'Verhael hoe ende in wat manieren den heere Johan Van Olden-Barneveldt, Advocaet van Hollandt ende den Vrieslant/ is Onthalst gheworden smaendachs voor noen den xiij Mey Anno Duisent zes hondert neghen-thien; T'hantwerpen/By Abraham Verhoeven/op de Lombaerde Veste/inde gulde Sonne, 1619.']]

.

{{Cquote|'''Door de fragmentarisering van alle kennis is de beleidsvorming er natuurlijk eenvoudiger op geworden. De hooggespecialiseerde takken van moderne wetenschap zijn zo ondoorzichtig geworden dat de mensen die daarin werkzaam zijn, noodgedwongen tot hun dertigste of langer door moeten studeren tot ze kunnen toetreden tot de nieuwe geestelijkheid. Een lange leertijd hebben ze allemaal, maar dat betekent nog niet dat ze het altijd eens zijn over de beste aanpak. De SARS-CoV-2-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de onenigheid onder experts zich zelfs kan uitstrekken tot schijnbaar simpele beslissingen, zoals over het gebruik van een mondkapje. Eind maart 2020 (de pandemie was drie maanden oud) adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie daar nog tegen, tenzij een persoon was besmet, en pas begin juni werd dat advies bijgesteld. Hoe kunnen mensen zonder specialistische kennis daarin partij kiezen of wijs worden uit debatten die vaak eindigen met het intrekken of ontmantelen van claims die daarvoor nog allesbepalend waren?'''|[[Vaclav Smil]]}}


.

Wat de betrouwbaarheid van deze encyclopedie betreft, daar gaan we even klassikaal door. We nemen een schrijfstok of een [[Griffel (schrijfstift)|griffel]] en een schrijfplank, een [[Lei (schrijfplank)|lei]] genaamd. We noteren drie vragen, het antwoord erop hoor je in de les.

.

* Ten eerste: Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* Ten tweede: Wat is [[Betrouwbaarheid (informatie)|betrouwbaarheid]]?

.

* Ten derde: Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Peilen is een term uit de scheepvaart, peilingen doe je steeds opnieuw, want je positie verandert constant.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=hA2p8EqvLLI '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: WAT IS BETROUWBAARHEID? (20 Min.)''']

.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=Xs0K4ApWl4g '''♣ LUISTER HIER NAAR DE GROOTSTE MISLEIDING UIT DE TWINTIGSTE EEUW:[[The_War_of_the_Worlds_(hoorspel)| The War of the Worlds''']].]

.

.

== Weet je dat…? Tuurlijk wel. ==

* Je in naam van iemand anders kan SMS'en?

.

*  Fototrucage mensen mooier maakt? Of lelijker, als het moet… Vrijwel elke foto in de krant of op internet is bewerkt! Kijk eerst naar [https://www.youtube.com/watch?v=iYhCn0jf46U dit filmpje van Dove] of naar deze ontmaskering.

.

* Er berichten gemaakt worden om journalisten een loer te draaien. Dergelijke berichten worden canards genoemd. Ze verschillen soms nauwelijks van stadslegendes.

.

* Goed ogende websites valse informatie doorspelen?

.

* Journalisten opzettelijk foute berichten de wereld insturen? Kijk op het impulscentrum naar (minstens) een van deze reportages. 1. Orson Welles War of the Worlds (Canvas Days that shook the World); 2. Bye bye Belgium (RTBF).

.

* Een verkeerd bijschrift bij een prima foto snel geplaatst is?

.

* De zetduivel vaker toeslaat dan gedacht?

.

* Sommige mensen wel heel goed gelovig zijn. Klik [[hier]] en bel en sms één jaar gratis. In tien dagen tijd tekenden 7200 jongeren in op dit aanbod.

.

* Een fout gespelde naam? Een foutief jaartal? Een verkeerde leeftijd of woonplaats? Tja, iedereen maakt fouten, niet?

.

Voor je info gebruikt, evalueer je die. “Ik heb de pest aan informatie, je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen” schrijft [[Jan Blokker]] ergens. Het citaat is in een mum van tijd gevonden, geknipt en geplakt in dit document. De referentie is uiteraard vergeten. Informatie wordt altijd gemaakt. Woordvoerders, journalisten, fotografen, redacteurs… één voor één maken zij nieuws of geschiedenis. Toch wordt die menselijke oorsprong snel vergeten. Niet alleen de Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid maar elke discipline evalueert informatie. Uiteraard vereist de doorlichting kennis van zaken, maar niettemin bestaan er “typevragen” die ongeacht het onderwerp  gelijk zijn. Zo dient de informatie controleerbaar, nauwkeurig, volledig, redelijk en eerlijk, relevant en actueel te zijn, er dient structuur, overzichtelijkheid en een lay-out te zijn. Voor je aan de controle begint ga je de bedoeling van de makers na. Wat is de aard van je bron?

  
 * Informatief?
 
 * Persoonlijk?
 
 * Commercieel?
 
 * Opiniërend?
 
.
 
{|
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg|thumb|550px|Revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, kort voor de arrestatie door de Russische geheime dienst. In het midden zit [[Vladimir Lenin|Lenin]].]]
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897 - Altered.jpg|thumb|560px|Dezelfde revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, nadat Alexander Maltsjenko in 1930 bij [[Jozef Stalin|Stalin]] in ongenade viel, werd hij verwijderd.]]
|}

.

== Controleerbaar ==

[[Bestand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|thumb|rigth|550px|Van informatie die een redactionele controle onderging stijgt de betrouwbaarheid. Hier de redactie van de [[Canadian Broadcasting Corporation]] in [[Montreal (Canada)|Montreal]] in [[1944]].]]

.
 
Betrouwbare info is controleerbaar. Van moeilijk te controleren info daalt de betrouwbaarheid. Anonieme info is onbetrouwbaar. Een cartoon uit The NewYorker toont twee honden voor een monitor, waarvan de ene zegt: ‘Op internet weet niemand dat je een hond bent.’ Een goede site bevat net als een boek de naam van de maker en zijn functie, de naam van de organisatie, een contactadres, een redactieteam, het doel van de organisatie en een datering. Het controleren begint dus met de vraag naar de auteur. Dit maakt een mail mogelijk of een extra controle via Google. Zoek uit wat de expertise van de auteur is, door zijn opleiding, werkomgeving of andere documenten te vinden. Verder kan de maker de controleerbaarheid vergemakkelijken door zijn tekst te onderbouwen met linken, een [[bibliografie]] of [[voetnoten]]. Eindigen sites op .ac.be of .edu, .org of .gov zijn het universiteiten, organisaties en staatsinstellingen. Trianguleren is het vergelijken van de informatie met minstens twee andere [relevante] bronnen. Twee is noodzakelijk, want op internet wordt veel overgenomen. Als meerdere webpagina’s hetzelfde zeggen over een onderwerp, werkt dit geruststellend. Maar let op, dit kan vals zijn. Wil je meer zekerheid, dan is het nodig om ofwel de site goed te bestuderen, te vergelijken of de commentaren op verwijspagina’s te lezen. Bij tegenstrijdige informatie is het belangrijk te weten welke auteur het meeste autoriteit heeft. Laat in je studie niet na om te wijzen op botsende visies en tegenstrijdige ideeën. Dit helpt bij het ontwikkelen van je eigen mening.

.

== Nauwkeurig en volledig ==

.

Als je evalueert op nauwkeurigheid ga je na in welke mate er slordigheden of onnauwkeurigheden voorkomen. Verkeerd taalgebruik en tikfouten tonen aan dat de auteur weinig aandacht schenkt aan de inhoud. Let op voor vage omschrijvingen zoals “men beweert dat er veel wordt…” Dit zijn teksten die lucht verkopen. Op internet verschijnt regelmatig onvolledige info. Andere info is bewust onvolledig en werkt als smaakmaker of zet aan tot kopen, sommige bronnen behandelen het onderwerp oppervlakkig of wekken de indruk het onderwerp volledig te dekken, maar stellen na consultatie teleur.

.

== Redelijk ==

.

Objectiviteit bestaat niet. De ‘werkelijkheid’ in taal gieten is ontzettend moeilijk: gewild of ongewild, steeds kijk je door filters van voorkennis, afkomst, behoeften, verwachtingen… Wat je ziet is cultureel bepaald. De discussie subjectief en objectief is hier aan de orde. Daarom is het onredelijk een auteur te vragen objectief te zijn. Verwacht van de auteur dat hij afstand doet van vooringenomenheid, een redelijke argumentatie gebruikt en eventueel uiteenlopende visies poneert. Vraag je af welk belang de auteur bij het onderwerp heeft. Zo rapporteert Greenpeace anders over een olietanker dan de eigenaar. Hoe redelijk is de informatie? Worden de ingenomen standpunten geëxpliciteerd? Wordt de website gesponsord? Hoe evenwichtig worden tegengestelde standpunten gepresenteerd? Is de term 'subsidieslurpers' een alitererende metafoor die wat suggereert of een objectief begrip?

  
 FEITEN ≠ TAAL
 
 .
 
 REALITEIT ≠ JE MENING
  
 .
 
 FEITEN ≠ JE MENING ≠ TAAL
 

In hoeverre weerspiegelen gedachten realiteit? En, in welke mate zijn we in staat om de realiteit die we feiten noemen, te beschrijven?
 

.

== Eerlijk ==

[[Bestand:Pinocchio_1940.jpg|thumb|right|550px|Eerlijke info staat tegenover leugenachtige info en die is niet altijd even makkelijk te herkennen als bij Pinocchio.]] 

.

Eerlijkheid is het (on)bewust manipuleren, verdraaien of verzwijgen. Worden de standpunten eerlijk gepresenteerd? Neemt de auteur een standpunt in? Is de partijdigheid acceptabel? Wordt dat standpunt gepresenteerd als een mening of als een feit? Eerlijkheid gebiedt dat [[feiten]] als feiten voorgesteld worden en [[meningen]] als meningen.

.

;Feiten

.

Een feit is aanvaard omdat dit bleek uit onderzoek of omdat het aanvaard is. In het alledaags taalgebruik is een feit “zeker” en kan het geobserveerd worden. Als het feit een tijd bestaat, is dit een situatie of een structuur. Als het om een verandering van structuur gaat, is dit een proces [industrialisatie, emancipatie]. Een kortstondig proces is een gebeurtenis. Zoek voor onderstaande 'feiten' voorbeelden.

.

* Object (voorwerp), bv:

.

* Plaats (ligging), bv:

.

* Gebeurtenis (kwestie), bv:

.

* Structuur (situatie of toestand), bv:

.

* Proces (evolutie) bv:

.

.

;Meningen

.

Over een mening kan je discussiëren. Een mening is een waardeoordeel of vooroordeel, een voorkeur en verwachting, een veronderstelling of een stelling. De nuances zijn subtiel. Een waardeoordeel berust op een interpretatie die je aanvaardt maar niet met feiten te ontzenuwen is, omdat de feiten verschillend worden uitgelegd. Bij een vooroordeel is men zich niet bewust van het waardeoordeel. Een veronderstelling en een stelling liggen dicht bij elkaar, net als een voorkeuren en verwachtingen. Een veronderstelling berust op een indruk of interpretatie, een stelling wordt gevolgd door een argumentatie en gaat vooraf aan een redenering [want, immers, daaruit volgt]. Een voorkeur leidt je aandacht [af]. Bij een voorkeur kan je kiezen, bij een verwachting [hoop] hoeft het object niet eens aanwezig te zijn.

.

* Vooroordeel (een ongecontroleerde mening), bv:

.

* Waardeoordeel (interpretatie), bv:

.

* Stelling (positie), bv:

.

* Veronderstelling (hypothese), bv:

.

* Voorkeur (neiging), bv:

.

* Verwachting (hoop), bv:

.

Laat extreem positieve en extreem negatieve meningen voor wat ze zijn. Soms laten journalisten hun mening in de tekst klinken zoals in dit citaat. “De scheiding der machten werd pas in de zeventiende eeuw geproclameerd door John Locke.” Het woordje ''pas'' zorgt dat een feit als mening voorgesteld wordt. Ook het omgekeerde is mogelijk, zoals deze uitspraak: “Een vondelingenschuif is moreel verwerpelijk en een welvaartsstaat onwaardig.” Dit is een mening die als feit wordt omschreven. Beter zou zijn “Ik vind een…” Het is een kwestie van academische training. Veel moeilijker is om als lezer feiten te herkennen die als mening worden omschreven of om meningen te herkennen die als feit worden omschreven.

.

== Wetenschappelijk of populariserend? ==

.

* Kijk naar [https://www.youtube.com/watch?v=9r8GNYi5K-Y deze (Belgische) reportage] en [https://www.youtube.com/watch?v=CMne7lqobT8 deze (Nederlandse) reportage] waarbij [[Bart Van Loo]] zijn boek De Bourgondiërs voorstelt. Er komt kritiek op zijn aanpak: Bart van Loo zou de geschiedenis te eenzijdig voorstellen. [https://www.youtube.com/watch?v=7gOlTlqY41s Kijk hier.]


== Fictie versus non-fictie ==

[[File:Orson_Welles_1937.jpg|thumb|550px|Orson Welles liet in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt of als men fictie met non-fictie gaat verwarren.]]

.

Als Fictie en non-fictie zich met elkaar gaan vermengen wordt het voor de kijker, luisteraar of lezer wel erg moeilijk om het waarheidsgehalte of de betrouwbaarheid te peilen. Voor je verder leest, log je in op [https://p.cygnus.cc.kuleuven.be/webapps/osv-kaltura-bb_bb60/jsp/courseGalleryLTI.jsp?url=/hosted/index/course-gallery&amp;course_id=_976176_1&amp;mode=view Toledo TV]. Wie maanlanding intikt als zoekwoord komt op een VPRO documentaire van 52 min. Kijk aandachtig naar het bedrog der bedriegenis. Trek er een uurtje voor uit en lees vooral niet verder, anders is de fun er af.

.

{{Leeswaarschuwing}}

.

;De hoofdpersonages
&lt;gallery&gt;
A11v 1092338.ogg|Armstrong stapt als eerste mens op de Maan (tv)
File:Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg|'''[[Joeri Gagarin]] (1934–1968) was geen lang leven beschoren.'''
File:Aldrin_Apollo_11.jpg|'''[[Buzz Aldrin]], [[Apollo 11]], gefotografeerd door [[Neil Armstrong]]'''
File:Ap11-s69-31740.jpg|'''Bemanning [[Apollo 11]]'''
File:Kennedy_vonbraun_19may63_02.jpg|'''[[Wernher von Braun]] met [[John F. Kennedy|J.F.K.]]'''
File:Dornberger-Axster-von_Braun_(jha).jpg|'''von Braun bij de overgave.'''
File:V1_Soest.JPG|'''[[V1 (wapen)|V1]]-rakket.'''
File:V-2-Nederlands.jpg|'''[[V2 (raket)|V2]]-rakket.'''
File:First photo from space.jpg|'''In [[1946]] neemt een [[V2 (raket)|V2]] de eerste foto's uit de ruimte.'''
File:Project_Paperclip_Team_at_Fort_Bliss.jpg|'''[[Operatie Paperclip|Operatie paperclip]]: von Braun ging niet alleen naar de V.S.'''
Bestand:Posta_Romana_-_1959_-_Laika_120_B.jpg|'''[[Laika (hond)|Laika]]''', de eerste hond in de ruimte. Hoeveel dieren gingen haar voor?
&lt;/gallery&gt;

.

Wat je zag is [[Opération Lune]]. Die probeert aan te tonen dat [[Stanley Kubrick]] de eerste stappen op de maan in een studio filmde. Deze regisseur kennen we van [[Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb|Dr. Strangelove]], [[2001: A Space Odyssey]] (1968), [[A Clockwork Orange (film)|A Clockwork Orange]], [[Barry Lyndon (film)|Barry Lyndon]], [[The Shining (film)|The Shining]], [[Full Metal Jacket]] en [[Eyes Wide Shut]]. Deze regisseur heeft uiteraard niets met de maanlanding van doen, hij wordt [[postuum]] opgevoerd als regisseur van de allerbelangrijkste film ter wereld. Deze film is geen documentaire maar een 'mocumentaire'. Ze wil de kijker te misleiden. Waarom? Puur om aan te tonen dat mensen te of erg goedgelovig zijn. Tot op welk punt ben jij meegegaan in dit verhaal?

.

Het woord Mocumentaire komt uit de combinatie van documentaire (feiten en waarheidsgetrouwe rapportage) en de M van Movie (fictie) en 'to moc', iemand op het verkeerde been zetten. Pas op het einde wordt duidelijk dat het om een grap gaat. Sommige studenten kijken de film vol (on)geloof uit, anderen zijn al vanaf de helft kritisch... Hoe gealarmeerd was jij?

.

;Kijken

* [https://www.youtube.com/watch?v=EqHg8YSJWRk Operation Lune] BEELDFRAGEMENT debat met [[William Karel]], regisseur van deze [[mocumentaire]].

.

.

== Relevant en actueel ==

.

Relevant wil zeggen betrekking hebben op je onderwerp. Wanneer is de info gepubliceerd? Wanneer is de site gemaakt en voor het laatst aangepast? Hoe actueel zijn de links? 

.

== Lay out ==

.

Een aantrekkelijke lay-out en een overzichtelijke navigatie bewijzen aandacht voor de paginaontwikkeling. Doorgaans wijst dit erop dat er aan de inhoud is gewerkt. Maar de redenering is niet absoluut. Het kan dat een grafisch talent een fijne inhoudloze pagina maakt, of dat vorsers geen grafisch verstand hebben. 'De inhoud is belangrijker dan de vorm' klinkt het argument dan. Maar toch. Schreeuwerige pagina’s duiden op informatietekort, op een vingeroefening of verdoezelen de onkunde van de maker. Vragen over de esthetica helpen bij de evaluatie.

.

;Stel vragen zoals: 

.

* Hoe verzorgd zijn de tekst en de afbeeldingen? 

.

* Worden er [[Compositie (beeldende kunst)|compositieprincipes]] gevolgd? 

.

* Is het ontwerp complex? Oogverblindend? 

.

* Is de tekst leesvriendelijk?

.

* Is de structuur overzichtelijk? 

.

* Is de [[lay-out]] of de [[interface]] duidelijk?

.

== Informatie in tijden van oorlog ==

.

{{Citaat|'''In oorlogstijd is de waarheid het eerste slachtoffer.'''|[[Boake Carter, journalist]], 1900-1944.}}

.

{{Citaat|'''Voltaire heeft het ons geleerd: we moeten systematisch aan alles twijfelen.'''|[[Anne Morelli]]}}

.

Tijdens oorlogen of andere conflicten tussen twee groepen duiken tien principes die de propagandamachine ondersteunen. Anne Morelli somt ze op.

# 'Wij willen geen oorlog.'
# Alleen de vijand treft schuld, die heeft om oorlog gevraagd.
# Dit is geen oorlog tegen de mensen, maar tegen de leider van de tegenpartij.
# Het doel is nobel, zeker geen materieel gewin.
# De vijand begaat wreedheden. Als wij schade berokkenen is dat per ongeluk.
# De vijand gebruikt illegale wapens.
# Onze verlies is beperkt, die van de vijand groot.
# Kunstenaars en intellectuele steunen de zaak.
# De oorlog heeft een heilig karakter.
# Wie de propaganda in twijfel trekt, is een verrader.

.

.

= '''PINOKKIOTEST''' =

.

De Pinokkiotest is een checklist die je helpt inschatten hoe (on)betrouwbaar sommige info is. Je kan de test vinden op [http://sadan.wdfiles.com/local--files/5-evalueren/PINOKKIOTEST.pdf deze vragenlijst]. De test is vergelijkbaar met de [https://www.hogeschoolrotterdam.nl/globalassets/mediatheek/downloads/craap-scoreformulier-nl.pdf CRAAP]-test die in het vak informatievaardigheden ter sprake komt. 

.

.

= '''EXAMENVRAGEN''' =

.

.

== A-Vragen ==

.

(S&amp;V)Wie of wat zijn en wat is de betekenis van: Apollo (god), Nietzsche, Herbert George Wells, Howard Koch, Orson Welles, Jozef Stalin, Koude Oorlog, kunstmaan, The War of the Worlds, Milan Kundera, De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, Louis-Ferdinand Céline, Reis naar het einde van de nacht, Voyage au bout de la nuit, Anne Morelli, De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië, Guido Gezelle, Hendrik Conscience, Kortrijk 1302, De Leeuw van Vlaenderen (1838), Aufklärung, Immanuel Kant, Diderot, D'Alembert, Voltaire, John Locke (1632-1704), 1776, Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, Montesqieu (1689-1755), Jean Jacques Rousseau, Franse Revolutie, Glorious Revolution, 1688, Charles Darwin (1809-1882), Robespierre, Karl Marx, René Descartes, Opération Lune, J.F. Kennedy, Werhner von Braun, Joeri Gagarin, Richard Nixon, Houston (Texas), Cape Canaveral (Florida), Mocumentaire, Stanley Kubrick, 21 juli 1969, Neil Armstrong, Apollo 11, Apolloprogramma, Operatie paperclip.

.

.

== B-Vragen ==

.

* S&amp;V.In de geschiedenis kunnen we verschillende denkrichtingen onderscheiden. Zo kunnen we het model van de &quot;eeuwige terugkeer&quot; tegenover het &quot;verlichtingsmodel&quot; plaatsen. Illustreer dit op het niveau van het denken over geschiedenis, het resultaat, het doel, de richting, de motor en de gevolgen van dit denken. Geef bij beide richtingen één of meerdere vertegenwoordigers.

.

* S&amp;V.&quot;De verlichting is geen soort filosofie, maar een 18de eeuws fenomeen, waarbij groepen intellectuelen gefascineerd worden door de ontdekkingen van de wetenschap en door de filosofische reflecties die hierover gemaakt worden in de vorige eeuw. Het is een nieuwe geest die door Europa waait. Men wordt er zich van bewust dat de denkwijzen van de 17de eeuw reeds heel wat realiseerden in de fysica. Nu de tijd gekomen is om...&quot; 1. Welke kenmerken kun je met betrekking tot de verlichting aangeven; 2. Wat zegt Kant over die verlichting; 3. Kun je ook een kritiek op dit vooruitgangsoptimisme formuleren?  

.

* S&amp;V.Leg uit en toon aan met voorbeelden: &quot;Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen op een bepaalde manier te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Objectiviteit is niet mogelijk.&quot;  

.

* Wat kun je vertellen over Karl Marx en het dialectisch principe?

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Milan Kundera, 2. Louis-Ferdinand Céline, 3. Anne Morelli, 4. Hendrik Conscience, 5. Immanuel Kant, 6. Christus.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Diderot en D'Alembert, 2. Charles Darwin, 3. J.F. Kennedy, 4. Orson Welles, 5. Copernicus, 6. Plato.

.

* S&amp;VPlaats in chronologisch volgorde en wat weet je over... 1. Karl Marx, 2. Apollo 11, 3. H.G. Wells schrijft The War of the Worlds, 4. Voltaire 5. Orson Welles maakt een radioprogramma met de naam War of the Worlds, 6. Franse Revolutie.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Apolloprogramma, 2. John Locke, 3. Neil Armstrong zet eerste stappen op de maan, 4. Robespierre, 5. Nietzsche, 6. Scheiding Oost- en West-Romeinse rijk.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 3. Glorious Revolution, 3. René Descartes overlijdt, 4. Opération Lune (mocumentaire), 5. Werhner von Braun, 6. Guldensporenslag.

.
 
* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Joeri Gagarin overlijdt, 2. Het Colosseum wordt gebouwd, 3. Richard Nixon wordt president, 4. Tweede Wereldoorlog, 5. Stanley Kubrick maakt zijn laatste film, 6. De eerste Kruistocht. 

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid? Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* S&amp;V.Leg uit, waarom is de Spoetnik 1, de eerste satelliet zo belangrijk. Situeer ze in de tijd. Betrek woorden zoals Koude oorlog, Gagarin, Expo '58, Kennedy en Space Race in je antwoord.

.

.

== C-Vragen ==

.

* S&amp;V.Kundera: &quot;De idee van de eeuwige terugkeer der dingen is raadselachtig en Nietzsche heeft er andere filosofen mee in verlegenheid gebracht: te denken dat alles zich eens zou herhalen zoals we het al beleefd hebben, en dat ook die herhaling eindeloos zou doorgaan.&quot; Wat wil deze &quot;dwaze&quot; mythe van de eeuwige terugkeer der dingen zeggen? Valt het je ook wel eens voor - hetgeen voor Kundera het geval is - dat je &quot;ontroering voelt bij het bekijken van foto's van Hitler?&quot; Wat is het gevolg dat Kundera uit een dergelijk merkwaardige ervaring trekt? Wat denk je daar zelf over?

.
 
* S&amp;V.L.F. Céline: &quot;De filosofen [...] zijn ermee begonnen het brave volk van alles wijs te maken...&quot; Waar heeft Céline het over in bovenstaande citaat, genomen uit Reis naar het einde van de nacht? Geef een persoonlijke kritiek.

.

* S&amp;V.De media gebruiken verschillende technieken om de kijker te doen geloven dat hun boodschap 'waar' is.  Welke technieken haal je uit deze film die het realiteitsgehalte van de boodschap verhogen?  En, waar gaan de filmmakers door het lint.  Of, met andere woorden, waar kan je in de film merken dat het hier om een 'vervalsing' van de realiteit gaat?

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid, waarom is betrouwbare info zo belangrijk en hoe kan je achterhalen of informatie betrouwbaar is?

.

* S&amp;V.Leg uit: De meesten beschouwen 'geschiedenis' als iets 'passief'. Geschiedenis was er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! 

.

* S&amp;V.Leg uit: De 'actieve constructie' van de geschiedenis is een vraag die op filosofisch vlak tot tien verschillende vragen leidt. Gebruik Hegel en de universiteit van Berlijn in je antwoord.

.

* S&amp;V.Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Waarom spreken we van peilen?

.

.


== D-Vragen ==

.

&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;360&quot;&gt;
Bestand:TheMatrixAnimated.gif
Down the Rabbit Hole.png
Milan Kundera redux.jpg
L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg
Gerrit Komrij (1981).jpg
Anne Morelli.jpg
Bestand:Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg
Descartes Discours de la Methode.jpg
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg
Jean Le Rond d'Alembert, by French school.jpg
Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg
Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg
John Locke.jpg
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
Montesquieu 1.png
Immanuel Kant (painted portrait).jpg
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg
Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg
Social contract rousseau page.jpg
EmileTitle.jpeg
Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg
James Watt by Henry Howard.jpg
François Quesnay.jpg
Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif
AdamSmith.jpg
Louis XIV of France.jpg
Koning Louis XV; Hyacinthe Rigaud.jpg
Ludvig XVI av Frankrike porträtterad av AF Callet.jpg
Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg
Women's March on Versailles01.jpg
Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg
LouisXVIExecutionBig.jpg
Jacques-Louis David - Marie Antoinette on the Way to the Guillotine.jpg
Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg
Robespierre.jpg
Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png
Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg
Bestand:David Van Reybrouck.jpg
Bestand:Jose Ortega y Gasset.jpg
Karl Marx 001.jpg
Kortrijk-Groeningemonument.jpg
Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png
Bestand:Honoré de Balzac (1842) Detail.jpg
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG
Battle of Courtrai2.jpg
Nicaise de Keyser04.jpg
Guido Gezelle.jpg
Hendrik Conscience.jpg
Leeuwvanvlaenderen.gif
Groeningepoort.jpg
Kortrijk Groeningeabdij museum.JPG
Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg
Bestand:Deep throat PD poster (restored).png
Bestand:Van Olden Barneveldt Verhoeven 1619.gif
Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg
Bestand:Pinocchio 1940.jpg
Orson Welles 1937.jpg
A11v 1092338.ogg
Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg
Aldrin Apollo 11.jpg
Ap11-s69-31740.jpg
Kennedy vonbraun 19may63 02.jpg
Dornberger-Axster-von Braun (jha).jpg
V1 Soest.JPG
V-2-Nederlands.jpg
First photo from space.jpg
Project Paperclip Team at Fort Bliss.jpg
Bestand:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''BIBLIOGRAFISCHE NOTEN''' =</text>
      <sha1>3lj3sk5pcgvqfqpsj4ilq56ww8g028x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429755</id>
      <parentid>429754</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T12:26:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* Anne Morelli */</comment>
      <origin>429755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107949" sha1="5dxcsg4xmxewz87xj934susa1b7bo27" xml:space="preserve">[[Bestand:TheMatrixAnimated.gif|thumb|550px]]

&lt;big&gt;'''HOOFDSTUK 1. HISTORISCHE MODELLEN, BESEF EN DENKRICHTINGEN''' &lt;/big&gt;
;&lt;big&gt;WAT IS GESCHIEDENIS EIGENLIJK?&lt;/big&gt;

.

[[File:Down_the_Rabbit_Hole.png|thumb|550px|♣ '''TUINTIP'''  Down the rabbit-hole?  Op een zomerdag luistert Alice Liddell aan de oever van een meer naar haar oudere zus die een saai boek voorleest. Alices verveling verdwijnt als er een pratend konijn passeert. Het is gehaast en houdt de tijd op zijn horloge (de geschiedenis?) in de gaten en springt in een hol. Alice volgt en valt de dieperik in. Een deurtje verbergt een prachttuin, een flesje met het opschrift &quot;drink mij&quot; maakt haar klein genoeg om de deur door te kunnen. Spring in het gat en deze geschiedenistuin en laat je verwonderen zoals Alice. The Matrix kaapte als film het idee van Alice en stelt de vraag of de wereld een illusie is? Plato deed iets vergelijkbaars met de allegorie van de grot. De Matrix visualiseert René Descartes' stelling: 'Ik denk, dus ik ben' en is mee geïnspireerd door de cyberpunk van William Gibson.]]

[[Bestand:Hoe ontdek je nepnieuws (How To Spot Fake News).jpg|thumb|550px|Infographic ''Hoe ontdek je nepnieuws'', uitgegeven door de International Federation of Library Associations and Institutions.]]

{{Citaat|'''Veel vitale cycli van ons lichaam kennen een periodiek verloop: de hartslag, de ademhaling, de afwisseling tussen slapen en waken. Contoleren of ze regelmatig zijn vindt bijna altijd onbewust plaats, maar zelfs de geringste verstoring is voldoende om plotseling de alarmbellen te doen rinkelen. (...) In tegenstelling tot de traditionele zintuigen, hebben wij geen orgaan voor tijdszin.'''|Guido Tonelli}}

.

{{Citaat|'''Niet lachen, noch huilen, maar begrijpen.'''|Ludo De Witte}}

.

{{Citaat|'''De geschiedschrijver is een wandelend anachronisme, een ontheemd persoon, die de technieken van vandaag gebruikt om te proberen dingen te weten over gisteren die gisteren zelf niet eens wist. Hij moet waarachtigheid nastreven, hij dient te luisteren naar de woorden die het verleden spreekt, maar hij moet communiceren in een taal die het heden begrijpt.'''|Hilary Mantel}}

.

{{Citaat|'''Wie wetenschap onderwijst moet ophouden met leerlingen de pap in de mond te geven en hen de mogelijkheid bieden 'het pure plezier van begrip te ontdekken.' Wie cursussen eenvoudigweg doceert, laat de studenten zitten met 'onderontwikkelde intellectuele vaardigheden en weinig besef van de invloed die wetenschap op hun leven heeft'.'''|Amerikaanse Vereniging voor de Vooruitgang van Wetenschap, de uitgever van Science}}
 
.

{{Citaat|'''De vraag is of u dat kunt, woorden zoveel verschillende betekenissen geven.'''|Alice in Wonderland}}

.

{{Citaat|'''De vraag is wie de baas is - punt uit'''|Wiggel Waggel}}

.

{{Citaat|'''Deze tijd vraagt om optimisme. Pessimisme bewaren we voor slechtere tijden.'''|Jean-Claude Servais&lt;ref&gt;Geciteerd in: NAOMI KLEIN, (vertaald door Jan Willem Reitsma en Pon Ruiter). ''Nee is niet genoeg.'' De Geus, Amsterdam, 2017, p. 275.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Wetenschap is niet hapklaar en eenduidig. In de coronacrisis zag je vaak twee kampen tegenover elkaar staan die elk het eigen gelijk claimden op basis van één of andere studie. Dat is ook des mensen. We denken allemaal dat we heel kritisch onze standpunten innemen, maar dat is natuurlijk niet zo. We zijn kuddebeesten. Vaak nemen we een standpunt in omdat dat het standpunt is van de groep waar we toe behoren. En dan gaan we achteraf feiten zoeken die die intuïtie bevestigen. Er is zo'n mooi beeld - ik weet niet meer van wie het komt - dat we de feiten gebruiken zoals een dronkaard een lantaarnpaal gebruikt: niet om ons te verlichten, maar als steunpilaar. Ons brein is helemaal niet zo rationeel als we denken. (...) Wie gelooft dat wetenschappers deel van een corrupte elite uitmaken, heeft daar natuurlijk weinig aan. Daar begint het dus mee. Als je zegt aan kritisch denken te doen, maar de wetenschap niet vertrouwt... Tja, dan kun je dus niet kritisch denken. Het paradoxale is net dat die mensen van zichzelf denken dat ze zéér kritisch zijn, en dat de anderen als schapen met de kudde meelopen. Kritisch zijn betekent niet alleen dat je moet durven te denken, maar ook dat je moet durven te vertrouwen - in de wetenschap meer bepaald. Ook wetenschappers kunnen er wel eens naast zitten, maar gemiddeld genomen zijn zij veel betrouwbaardere bronnen dan de algoritmes van You Tube.'''|Patrick Loobuyck&lt;ref&gt;PATRICK LOOBUYCK. In: ''De Morgen.'' Vrij zijn is niet: doen wat je wilt. 20 augustus 2021.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Zelfcensuur, aldus, George Orwell, heeft twee nefaste gevolgen. Ze heeft een kwantitatief effect: als voldoende mensen zichzelf censureren, kom je in een samenleving waar politieke censuur regeert. Daar heb je geen bestraffende overheid voor nodig. Mensen staan zelf op de rem, omdat ze sociale uitsluiting (of erger) vrezen. Zelfcensuur heeft een kwalitatief effect: als je je ideeën voor anderen moet verzwijgen, begin je tegen jezelf te liegen. Dat is wat zijn romanfiguren overkomt: ze zijn het contact met het eigen denken kwijt. Daarom is vrijheid van spreken belangrijk: ze bevat de vrijheid om te denken.'''|Tinneke Beeckman}}

.

{{Citaat|'''Als je geen perverse of persoonlijke agenda hebt, begint alles met research. Je stelt je de vraag naar wat zich heeft afgespeeld en waarom het zo liep.'''|Mike Leigh}}

.

{{Citaat|'''Historici hebben een maatschappelijke rol te vervullen. We moeten ons dus niet opsluiten in onze ivoren toren. [...] In het verleden hebben we te veel gedacht dat we documentaires, tentoonstellingen en computerspelletjes moesten maken. We moeten nu weer kiezen voor fundamenteel historisch onderzoek, dat teruggaat naar de bron. Dat is onze corebusiness; wetenschappelijk onderzoek, op basis van onze eigen onderzoeksagenda, tegen de stroom in van de politiek corecte moraliserende boodschap. Zonder onderzoek geen debat en zonder debat geen herinnering. Je kunt de stappen daarin niet overslaan, anders eindig je met lege herdenkingen.'''|Nico Wouters&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. '''Historici moeten hun eigen agenda heroveren.''' In: ''De Standaard'', 11.05.2019, p. 40 &amp; 41.&lt;/ref&gt;}}

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.youtube.com/watch?v=MrmGliMP0bc LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE GESCHIEDENIS ALS ACTIVE CONSTRUCTIE, OBJECTIVITEIT EN VERVALSINGEN].'''

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/evoluties-in-het-welzijns-en-veiligheidsdenken de PowerPoint die bij deze lessen hoort].'''

.

.

= '''DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN''' =

.

== ''De eeuwige terugkeer der dingen'' van Milan Kundera ==

&lt;small&gt;(Eigen bewerking)&lt;/small&gt;

[[File:Milan Kundera redux.jpg|thumb|550px|Milan Kundera (1929-2023) is een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met filosofische thema's. Een van zijn bekendste werken is ''De ondraaglijke lichtheid van het bestaan''. Philip Kaufman verfilmde het onder de titel ''The Unbearable Lightness of Being''.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=AniUgwUn6oo ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN HET BESTAAN'', 5 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;De eeuwige terugkeer der dingen is een raadsel en Nietzsche
bracht er andere filosofen mee in verlegenheid: de gedachte dat alles zich eens
herhaalt zoals we het reeds beleefden, en dat die herhaling eindeloos
zou zijn! Wat is de betekenis van deze dwaze mythe?
De mythe negeert dat een voor altijd verdwenen, nooit meer 
terugkerend leven op een schaduw lijkt, gewichtloos is,
bij voorbaat dood is, en al was het huiveringwekkend, prachtig of verheven, de
huiver; de pracht of die verhevenheid zijn van geen betekenis. We hoeven ze
niet voor kennisgeving aan te nemen, evenmin als een oorlog tussen twee
Afrikaanse staten in de veertiende eeuw, die het gezicht van de wereld niet had
veranderd, ondanks het in onbeschrijflijk lijden creperen van
driehonderdduizend negers.
Verandert er dan iets aan die oorlog van twee Afrikaanse staten in de veertiende
eeuw wanneer die zich ontelbaar herhaalt in de eeuwige terugkeer?
Er verandert wel iets; de oorlog wordt een omhoog stekend blok dat blijft, en de
stupiditeit ervan zou onherstelbaar zijn.
Als de Franse Revolutie zich eeuwig zou herhalen, zou de Franse
geschiedschrijving minder trots zijn op Robespierre. Maar omdat ze spreekt
over iets dat nooit meer terugkomt, zijn de bloedige jaren veranderd in louter
woorden, theorieën en discussies, ze zijn lichter geworden dan veren, ze jagen
geen schrik aan. Er is een eindeloos verschil tussen de Robespierre die slechts
één maal in de geschiedenis voorkomt en een Robespierre die eeuwig terug zou
keren om de koppen van de Fransen te laten rollen.
Laten we zeggen dat de gedachte van de eeuwige terugkeer een zeker
perspectief betekent waarin de dingen zich anders vertonen dan we die kennen:
ze vertonen zich zonder de verzachtende omstandigheid van hun voorbijgaande
aard. Deze verzachtende omstandigheid weerhoudt ons namelijk een oordeel uit
te spreken. Hoe kun je iets dat voorbijgaat veroordelen? Het avondrood van de
ondergang kleurt alles met de bekoring van de nostalgie; ook de guillotine.
Onlangs heb ik mezelf betrapt op een ongelooflijk gevoel: ik bladerde in een
boek over Hitler en voelde bij enkele foto's ontroering. Ze herinnerden me aan
mijn kinderjaren; die vielen in de oorlog; sommige leden van mijn familie
kwamen om in Hitlers concentratiekampen; maar wat was hun dood tegenover
het feit dat de foto's van Hitler me herinnerden aan de voorbije tijd van mijn
leven, een tijd die niet meer terugkeert?
Deze verzoening met Hitler verraadt de diepe morele perversiteit, verbonden
met een wereld die in wezen gebaseerd is op het niet bestaan van de terugkeer,
want in die wereld is alles bij voorbaat vergeven en dus ook alles cynisch
toegestaan.
Zou elke seconde van ons leven zich oneindig herhalen, dan zijn we
vastgenageld aan de eeuwigheid zoals Jezus Christus aan het kruis. Dat is een
verschrikkelijk vooruitzicht. In de wereld van de eeuwige terugkeer rust op
elke handeling het gewicht van een ondraaglijke verantwoordelijkheid. Daarom
noemde Nietzsche de idee van de eeuwige terugkeer de zwaarste last (das
schwerste Gewicht).&lt;/small&gt;|Milan Kundera}}

.

.

== ''Reis naar het einde van de nacht'' van Louis-Ferdinand Céline&lt;ref&gt;LOUIS FERDINAND CELINE, vertaald door E.Y. Kummer. ''Reis naar het einde van de nacht.'' Van Oorschot, 2016 (naar de uitgave van 1932), p. 74-77.&lt;/ref&gt; ==

[[File:L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg|thumb|550px|Louis-Ferdinand Céline (1894-1961) is samen met Marcel Proust één van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken publiceert.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=4OC6LKybZs8 ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''REIS NAAR HET EINDE VAN DE NACHT'', 6 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;Och  man! Ik verzeker je dat deze wereld
er uitsluitend op uit is om iedereen te verneuken! 
Jij bent jong. Ik hoop dat deze paar
minuten vol wijsheid je jaren zullen bijblijven! Luister goed
naar me, kerel; als ze 't hebben over: 'Het medelijden met het
lot, met de omstandigheden van de arme mieter...', laten dan
deze woorden, die in vurige letters boven alle moordende
schijnheiligheid van onze maatschappij schitteren, een uiterst
belangrijk teken aan de wand voor je zijn, waar je niet meer zo
maar aan voorbij mag gaan zonder het belang ervan in te zien.
Hoor, ik zeg jullie, arme donders, altijd de lul in 't leven, geslagen, uitgeperst,
eeuwig en altijd zwetend, ik waarschuw jullie dat als de groten van deze aarde
interesse voor jullie beginnen te krijgen, dan is 't omdat ze op het slagveld
gehakt van jullie willen maken... Dat is het teken... 't Kan niet missen... 't Begint
met liefde voor het volk. Lodewijk XIV die trok zich tenminste geen zak van
het brave volk aan, vergeet dat niet. Lodewijk XV ook niet. Hij veegde er z'n
gat mee af. Natuurlijk was het leven in die tijd niet prettig, het leven van de
arme sloeber is nooit prettig geweest, maar ze werden niet zo hardnekkig en
verbeten om zeep geholpen als nu door onze tirannen. De kleine man, zeg ik je,
wordt alleen met rust gelaten als hij wordt veracht door de groten,
die uitsluitend uit eigenbelang of sadisme aan het volk kunnen denken... De filosofen
mag ik je daar nog op attent maken nu we 't er toch over hebben, diè zijn ermee
begonnen het brave volk van alles wijs te maken... Het volk dat alleen zijn
catechismus kende! Ze zouden 't wel opvoeden, beweerden ze... Nou! Ze
hadden heel wat waarheden te onthullen! Prachtige! Frisse! Schitterende! Je
duizelde ervan! Zo is 't! begon het brave volk te zeggen, zo is 't precies! Zo is 't
helemaal! Daar gaan we allemaal voor sterven! 't Volk wil alleen maar sterven!
Zo zijn de mensen nu eenmaal. 'Leve Diderot!' hebben ze gebruld en toen
'Bravo Voltaire!'. Dat zijn nog 's filosofen! En ook nog leve Carnot, die zo mooi
overwinningen in elkaar kon knutselen! En leve iedereen! Dat zijn tenminste
knapen die 't brave volk niet in onwetendheid en bijgeloof laten verrekken! Zij
wijzen 't de weg naar de vrijheid! Ze maken 't zelfstandig! En ze hebben niet
stilgezeten! Iedereen moet eerst de krant kunnen lezen! Dat is onze redding!
Godverdomme! En snel! Geen analfabeten meer! Die kunnen we niet meer
gebruiken! Alleen maar burgersoldaten! Die stemmen! Die lezen! En die
vechten! En die marcheren! En kushandjes werpen! In dat tempo werd 't brave
volk gauw goed rijp. Het enthousiasme over 't afwerpen van 't juk moet toch
ergens goed voor zijn, waar of niet? Danton stond niet voor Jan Lul zo mooi te
praten. Met wat gebrul, dat zo raak was dat je 't nu nog hoort, had hij in een
handomdraai 't brave volk gemobiliseerd! En dat betekende 't eerste vertrek van
de eerste bataljons geëmancipeerde bezetenen! De eerste stemmende en
vlagdronken klootzakken die Dumouriez met zich meevoerde om zich te laten
doorzeven in Vlaanderen! Dumouriez zelf, die te laat aan dit ongekend nieuw
idealistische spelletje had deelgenomen, had achteraf toch maar liever poen, hij
deserteerde. 't Was onze laatste huurling... Soldaatje spelen voor niets, dat was
wat nieuws... Zo nieuw dat Goethe, al was hij dan Goethe, z'n ogen uitwreef
toen hij in Valmy kwam. Bij het zien van die haveloze vurige cohorten die zich
spontaan kwamen laten afslachten door de koning van Pruisen voor de
verdediging van de gloednieuwe vaderlandslievende fictie, kreeg Goethe het
gevoel dat hij nog heel wat te leren had. 'Van nu af aan, galmde hij schitterend,
helemaal in overeenstemming met z'n talent, begint een nieuw tijdperk!' En
hoe! Daar het systeem uitstekend werkte, ging men daarna helden in serie
afleveren, die hoe langer hoe minder kostten omdat het systeem steeds beter
werd. Iedereen heeft zich er wel bij bevonden. Bismarck, de beide Napoleons,
Barrès wolk, door de Hervorming al aan flarden gerukt en al lang gecondenseerd tot
episcopale spaarpotten. Vroeger was het mode, als je fanatiek was, te roepen:
'Leve Jezus! Op de brandstapel met de ketters!' Maar ja, er waren niet zoveel
ketters en 't waren vrijwilligers... Terwijl we nu zo ver zijn dat onafzienbare
horden zich geroepen voelen om mee te doen als er geschreeuwd wordt: 'Aan de
galg met alle lammelingen! Met alle slappe tinussen! Met de onnozele lezers!
Met miljoenen tegelijk, hoofden rechts!' De kerels die niemand aan flarden
wilden schieten, niemand om zeep willen helpen, die stinkende pacifisten, die
moeten we in hun kladden grijpen en vierendelen! We zullen ze duizend gore
doden laten sterven! En om ze manieren bij te brengen halen we eerst hun
darmen uit hun lijf, hun ogen uit hun kassen en de jaren uit hun stinkend
kwijlerig leven! Kreperen moeten ze bij legioenen en nog eens bij legioenen, in
de pan gehakt worden, leegbloeden, stikken in gifgassen, en dat alles om het
vaderland dierbaarder, vrolijker en lieflijker te maken! En als er nog tuig bij is
dat deze sublieme dingen niet wil begrijpen, moeten ze zich maar onmiddellijk
laten begraven met de anderen, nee, toch maar niet samen met ze, maar
helemaal aan het eind van het kerkhof, onder een onterend grafschrift voor
lafaards zonder idealen, want deze schoften hebben hun grandioos recht
verloren op een stukje schaduw van het monument dat bij aanbesteding door de
gemeente op het middenpad is opgericht voor de fatsoenlijke doden, en ook
hebben ze het recht verloren iets op te vangen van de echo van de minister, die
zondag weer bij de prefect komt pissen om na het middageten bewogen z'n
smoel open te doen boven de graven...&lt;/small&gt;|Louis-Ferdinand Céline}}

.

.

== ''Inhaaloefening'' door Gerrit Komrij ==


[[File:Gerrit_Komrij_(1981).jpg|thumb|right|550px|Gerrit Komrij (1944–2012) was een homo-dichter, schrijver, vertaler, criticus, polemist en toneelschrijver uit Nederland met een voorkeur voor Portugal. Hij was van 2000 tot 2004 de Dichter des Vaderlands. Hij stond bekend om zijn virtuoze en kleurrijke taalgebruik en was een gevreesd polemist.]]

[[File:Anne Morelli.jpg|thumb|right|550px|[[Anne Morelli]] (1948) is doctor in de geschiedenis en doceert aan de ULB en interesseert zich in de Italiaanse [[immigratie]].]]


{{Citaat|&lt;small&gt;We zijn genoeg vernederd en bespot

Door halfgeleerden met hun boekenwijsheid

En met hun regelrechte lijn naar God,

Terwijl ze ons verwezen naar de ijstijd.  


We zijn genoeg voor achterlijk versleten.  

Kom vriend, de revolutie start vandaag.  

We zijn met attributen ruim bemeten.  

Dood Galilei met een motorzaag,


Trakteer Voltaire op elektroshocks,

Erasmus op een overdosis speed.  

Maak Bacon, Nietzsche, Swift weer orthodox

Door laster, centrifuge, turboprop,

En wat de Heer betreft: kruisig hem niet,

Maar plak een gele sticker op zijn kop.&lt;/small&gt;|Gerrit Komrij}}

.

[https://www.youtube.com/watch?v=VL0CZEiEz9g&amp;t=3s '''♠ BEKIJK HIER EEN PROFETISCHE Gerrit Komrij.'''] 

.

= '''WAT IS GESCHIEDENIS?''' =

[[Bestand:Berlin_Universität_um_1900.jpg|thumb|550px|De Universiteit van Berlijn (foto uit 1900) was de eerste universiteit die - met Hegel - de geschiedfilosofie in haar aanbod opnam. Geschiedfilosofie houdt zich bezig de betekenis van de geschiedenis, analyseert de geschiedschrijving en speculeert over mogelijke teleologische principes zoals: is er een ontwerp, een doel, een richting? Ironisch genoeg vond hier in 1933 de boekenverbranding plaats, tot groot, ironisch ongenoegen van Bertolt Brecht die zijn werk niet op de lijst der afvalligen zag staan. Een Duist bibliothecaris legde in de jaren voorafgaand aan 1933 een lijst aan met boeken die het Nazi-regime niet ondersteunden, het gaat om auteurs die tegenwoordig elke cursus op de hogeschool of de universiteit sieren: Karl Marx, Frederich Nietsche, Sigmund Freud... De universiteitsgebouwen worden compleet verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog, de geallieerde bombardementen laten niets overeind. Tegenwoordig lijkt het plein weer op het oude, althans wat de fascade betreft. Het parkje is nu een plein met een ondergrondse, lege boekenkast.]]

[[Bestand:Hegel_portrait_by_Schlesinger_1831.jpg|thumb|550px|Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) doceert filosofische colleges over geschiedenis aan de Universiteit van Berlijn. Die monden uit in het postuum gepubliceerde ''Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte''. Hij beschouwt de wereldgeschiedenis als een rationeel, op vooruitgang gericht proces, geleid door de 'Wereldgeest'. Tijdens zijn professoraat in Berlijn reviseert hij de tekst zonder ophouden. De publicatie verschijnt in 1837, zes jaar na zijn dood.]]

.

Wat is veiligheids- en welzijnsgeschiedenis? Die vraag is niet makkelijk. Niet toevallig heeft geschiedenis twee betekenissen. 'Het is zowel een wetenschappelijke discipline als het onderzoeksobject van die discipline.'&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Het had gekund (maar misschien ook niet).'' In: ''De Standaard'', 21.09.2015, p. D10.&lt;/ref&gt; Met andere woorden: de geschiedenis schrijft geschiedenis over de evolutie van de wereld en over zichzelf: over de discipline, over de historicus en zijn voorkeuren en over haar eindeloze beperkingen om tot definitieve inzichten te komen. Wat is geschiedenis, is het best te beantwoorden door de geschiedenis te bekijken als een ‘actieve constructie’. '''Actief''' wil zeggen: hier deed iemand zijn best voor, zijn ''leen'' achter gelegd, gewerkt. '''Constructie''' wil zeggen: iets is gemaakt. Een architect bouwt een bouwwerk, een historicus schrijft een verhaal,  een narratieve constructie die soms meer op kunst lijkt dan op wetenschap. In het beste geval op basis van feiten, in het slechtste geval op basis van verzinsels of hallucinaties. Etymologisch gaat het woord terug op 'historie', afkomstig van het Griekse ιστορία en herkenbaar in het Engelse history/story. Geschiedenis en verhaal zijn een dansend duo.

.

Schoolbank-kinderen en veel mensen beschouwen 'de geschiedenis' als iets 'passief'. Ze slaan aan het blokken nadat een juf, een meester of een deskundige in hun klasje over het verleden kwam vertellen. Voeling is er weinig. Omdat die leerkracht of die pastoor het hen inlepelde als een 'objectieve realiteit', namen ze het voor waar aan. Geschiedenis is er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! Wat hier problematisch aan is, is het feit dat de woorden ''actief'' en ''passief'' diametraal tegenover elkaar staan net zoals de begrippen objectief en subjectief. De 'actieve constructie' is een vraag die op filosofisch vlak tot tien vragen leidt:

.

'''1.''' Wanneer begint de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.
 
'''2.''' Wie maakt de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.

'''3.''' Waarom bestaat/maakt hij of zij geschiedenis? Met andere woorden: wat is de reden waarom we over iets spreken? Wat is de reden waarom we onze lessen vullen met bepaalde inhouden? Wat is de reden waarom boekhandels elk jaar weer duizenden boeken verkopen?

.

'''4.''' Hoe maakt ''men'' de geschiedenis van het veiligheids- en welzijnsdenken? Wat doet een historicus in het archief? Hoeveel begrijpt hij werkelijk van het Middelnederlandse handschrift dat voor hem ligt? Hoe interpreteert de historicus de dementerende dame die hij 's morgens telkens weer gaat interviewen? 

.

'''5.''' Wat is het doel van het historisch proces? Of, anders gezegd: wat wil men/ik/deze groep bereiken?

.

'''6.''' Welke richting kunnen we ontwarren in de loop van de geschiedenis en de veiligheid en het welzijn? Ofwel: gaat het vooruit of achteruit? Is de klim moeilijk of glijden we van een leien dak?

.

'''7.''' Wat is de motor van de geschiedenis? Of: welke drijfveren zorgen voor verandering? Is het de economie? De politiek? De klimaat wijziging? De...

.

'''8.''' Is er hier sprake van een betrouwbare geschiedenis of gaat het om fake news? Of, met andere woorden: zien wij de wereld zoals hij is of werken er allerlei filters op ons in?

.

'''9.''' Is geschiedenis een wetenschap of is geschiedenis propaganda, indoctrinatie of brainwashing, is geschiedenis objectief, zoals dat de andere wetenschappen dat beweren? En wat is dat dan, objectiviteit?

.

'''10.''' Kon de geschiedenis anders lopen? Stel dat Hitler sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog. Of, stel dat hij op 8 oktober 1908 slaagde voor zijn ingangsexamen aan de kunstacademie in Wenen, zoals Eric-Emmanuel Schmitt uitwerkt in zijn roman ''La part de l'autre'' uit 2001. Wie zal het zeggen?

.

.

== Tijdsgeest ==

[[Afbeelding:Glass-of-water.jpg|thumb|550px|Half vol of half leeg? Optimisme of pessimisme?]]

[[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|thumb|550px|Frans Hals (1582-1666) schildert René Descartes (1596-1650).]]

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Renaissance|1450 -&gt;&gt; Humanisme|1500 -&gt;&gt; Verlichting |1650 -&gt;&gt; Glorious Revolution|1688 -&gt;&gt; Franse Revolutie|1789 -&gt;&gt; Take off Industriële Revolutie|1800 -&gt;&gt; Belgische Revolutie|1830 -&gt;&gt; Liberalisme|1830 -&gt;&gt; Socialisme|1848 -&gt;&gt; Rerum Novarum|1891 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Fin de siècle|1890 -&gt;&gt; Eerste Wereldoorlog|1914  -&gt;&gt; 11 november 1918|1918 -&gt;&gt; Beurskrach|1929 -&gt;&gt; Machtergreifung|1933  -&gt;&gt; Verdrag van München|1938  -&gt;&gt; Tweede Wereldoorlog|1940-1945 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; 1950|Zilveren jaren '50  -&gt;&gt; 1960|Gouden jaren '60 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Oliecrisis|1972 -&gt;&gt; Aids|1979 -&gt;&gt; Kernramp Tsjernobyl|1986 -&gt;&gt; Herald of Free Enterprise|1987 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Val Berlijnse Muur|1989  -&gt;&gt; Het einde van de geschiedenis en de laatste mens|1992 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Nine eleven|2001 -&gt;&gt;  Klimaatvluchtelingen|2014 -&gt;&gt; Klimaatmarsen|2019 -&gt;&gt; Coronacrisis |2020-2023 -&gt;&gt; Russische inval Oekraïne|2022 -&gt;&gt; Oorlog Israël / Hamas|2023 &gt;&gt;&gt; '''

.

.

== Waar halen optimisten hun mosterd? ==

.

'''1754''': Met de ontdekkingsreizen en de daarmee gepaard gaande veroveringen in Amerika, China of Perzië duiken in Europa steeds meer verhalen op van kolonisten die inheemse volken, hun gebruiken en hun politieke organisatie beschrijven. Voltaire en John Locke lezen de bestseller van pater Gabriel Sagart die bij het Wendatvolk verbleef, Jean Jacques Rousseau was vertrouwd met missie- en reisverslagen uit de Grote Meren en indiaanse bronnen en Gottfried Wilhelm Leibniz zocht inspiratie in China.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 38-51.&lt;/ref&gt; René Descartes leert filosoferen door de Mexicaan Antonio Rubio (1548-1615) en ontdekt bij de antikoloniale Quechua-schrijver Felipe Guaman Poma de Ayala (ca. 1535-1616) het 'ego cogito'. Het cartesiaanse denken brengt een paradigmawissel op diverse vlakken. 1. Een binair denken in of-of relaties komt in de plaats van een en-en alternatief denken. Dit dualisme onderscheidt mens en natuur, lichaam (res extensa) en geest (res cogitans) als afzonderlijke werkelijkheden. 2. Er komt de voorkeur om denken over de zaken in plaats van over de verhoudingen ertussen. 3. De wetenschap gaat de natuur domineren. De natuur is niet langer een levend, bezield geheel, maar een machine die volgens wetmatigheden functioneert. Natuurverschijnselen zijn te verklaren door observatie, meting en wiskunde. 4. De Westerling reconstrueert de wereld en brengt ze onder zijn controle, alsof hij god is. Daartoe neemt hij 'afstand' van de dingen met het perspectief, de kaart, de globe, de microscoop of de telescoop. De afstand stelt hem in staat om te klasseren, te meten, te catalogiseren en te veroveren.&lt;ref&gt;RAJ PATEL &amp; JASON W. MOORE, vertaald door Huub Stegeman. ''Een geschiedenis van de wereld in zeven goedkope zaken. Een gids voor kapitalisme, natuur en de toekomst van de planeet,'' Boom, Amsterdam, 2019, p. 65-68.&lt;/ref&gt; Dit soort kennismakingen tonen dat de samenleving niet ‘ongelijk’ hoeft te zijn en begrippen zoals vrijheid en gelijkheid, de natuurtoestand en het natuurrecht sijpelen het oude continent binnen. De normen van het absolutisme en de gedragsregels in Versailles installeerden in het zeventiende en achttiende-eeuwse Frankrijk een pikordecultuur die elk aspect van het dagelijkse leven domineert met onder- en bovenschikkingsrituelen. Het ontgaat de filosofen niet dat deze maatschappij anders in te richten is en om dit te onderzoeken schrijft de Académie des Sciences, Art et Belles-Lettres van Dijon een prijsvraag uit die het beste essay zoekt dat ‘de oorsprong van de ongelijkheid’ beschrijft en de vraag beantwoordt of het natuurrecht dit al dan niet rechtvaardigt. 

.
 
'''1755''': Jean Jacques Rousseau wint de wedstrijd en publiceert zijn ‘Vertoog over de ongelijkheid’ waarin hij poneert dat de jager-verzamelaar egalitair en in kinderlijke onschuld leven. De landbouwrevolutie, de verstedelijking en de staat beëindigden deze beschaafde oertoestand en bracht de mens behalve literatuur, filosofie en wetenschap ook de bureaucratie, staande legers, het patriarchaat en massamoord. In tegenstelling tot de visie van Thomas Hobbes ontwikkelt de maatschappij zich van goed naar slecht. Rousseau’s idealisme of optimisme geniet de voorkeur van het linkse politieke kamp en is in te vullen door een terugkeer naar de natuurtoestand. De hypothese van Rousseau is op niets gestoeld, hij was niet in staat om het verleden van 10.000 vroeger te onderzoeken. Nomadische groepen zijn niet per definitie egalitair, landbouwsamenlevingen hoeven zich niet per definitie te kenmerken door hiërarchie en privébezit en de eerste steden kenden weinig klassentegenstellingen, autoritaire heersers of krijgers. Toch duikt de hypothese vaak in de literatuur op.

.

Het optimisme wortelt in de idee dat de maatschappij maakbaar is. Die maakbaarheidsidee gaat terug op de Renaissance, de Verlichting en de Industriële negentiende eeuw. De Verlichting is mogelijk de belangrijkste van het trio: ze gaat een stap verder dan het magische, het symbolische en het occulte denken dat de Renaissance en het Humanisme genegen zijn. In de Verlichting ontspruit de kiem van de Industriële Revolutie. De Verlichting was niet zomaar 'filosofietje'. Het is een denken dat de totale samenleving wil veranderen en vertrekt vanuit de idee dat mensen elkaar 'aansteken'. De verlichtingsfilosofen geloven dat hun ideeën anderen 'verlichten'. Kennis komt iedereen ten goede. René Descartes hecht belang aan techniek en zou zich in onze eeuw, de 21ste, thuis voelen. Zijn ''Discours de la methode uit 1637 ligt aan de basis van de ''Encyclopédie die een eeuw later, in 1751 verschijnt. Beide werken focussen op arbeid en werktuigen, ambachtslui en werkplekken. Diderot schetst gereedschap en machines en breekt het eeuwenoude kennismonopolie van de ambachten. In de jaren zestig en zeventig van de eeuw ontwikkelt James Watt ‘zijn’ stoommachine en twee decennia later, in 1791, stimuleren het decreet d'Allarde en de Wet le Chapelier (genoemd naar de Bretoense en Jakobijnse advocaat Isaac Le Chapelier) de ondernemingsvrijheid. Het beginsel is nobel: 'Iedereen is vrij om de handel, het beroep, de kunst of het ambacht uit te oefenen dat hem goed dunkt.' Tegelijk schaffen deze verordeningen de ambachten met hun kennisoverdracht van vader op zoon af. Arbeidsstructuren zoals coalities, corporaties, ambachten en gilden die eeuwen de toegang tot een beroep belemmerden, verdwijnen. Tegelijk verdwijnt de sociale bescherming. Vakbonden en staken komen in het strafwetboek. Deze wet, de encyclopedie en de stoommachine begeleiden de rouwstoet van de ambachtslui naar het kerkhof en verwelkomen de fabriek en de machine. België schaft de Wet Le Chapelier af op 25 mei 1867. Tot die dag 'camoufleren' arbeidersorganisaties en vakbonden zich als ziekenfondsen, spaarkassen in herbergen of ‘onschuldige’ verenigingen. 
 
Tijdens de zeventiende en de achttiende eeuw groeit het idee van de wetmatigheden in de natuur én in de samenleving. De gedachte dat het menselijk gedrag te berekenen - mechanisch - is kan de wereld verbeteren. De theïstische, de bovennatuurlijke, middeleeuwse God die willekeurig ingrijpt - om te belonen en te bestraffen - ruimt plaats voor de deïstische God. Deze God is de schepper van alles, een mekanieker die zijn schepping zo inricht, dat ze zonder zijn bemoeienis draait. De ultieme metafoor omschrijft God als klokkenbouwer. Dit denken manifesteert zich in het vroeg liberaal economisch denken. In Frankrijk komt dit tot uiting in de fysiocratie van François Quesnay (1694-1774). Grondbezit en berekend individualisme liggen er aan de basis van rijkdom, succes en bestaansmiddelen. In Engeland leidt het tot de klassieke economie van Adam Smith die het onberekenbare natuurrecht en de goddelijke ordening (de onzichtbare hand) centraal stelt: arbeid als successleutel. Zo zijn beide economische systemen een reactie op het zero-sum game (wat de ene partij wint, verliest de andere), van het mercantilisme dat van de 16e tot 18e eeuw dominant was en welvaart haalt uit het edelmetaal, geroofd in de nieuwe wereld. Weinig van de onderstaande verlichtingsfilosofen maken de Franse Revolutie mee (op de drie laatste na).
 
.
 

'''♥ [https://www.youtube.com/watch?v=wQcEjBPYXi8 LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE VERLICHTING (28 min.).]'''

 
 .
 
 '''1.''' René Descartes (1596-1650) en het rationalisme, logica en onderzoek in tegenstelling tot het elitaire (enkel de elite is in staat om te leren), het esoterisme, de alchemie, het symbolische en het magisch denken. '''[https://www.youtube.com/watch?v=CAjWUrwvxs4 FILM, 8.48 min.]'''
 
 .
 
 '''2.''' De onstuitbare honger naar feiten en kennis van de encyclopedisten Jean Le Rond d'Alembert (1717-1783) en Denis Diderot (1713-1784) en hun nieuwe bijbel: l'encyclopedie. '''[https://www.youtube.com/watch?v=5WafMMlNSb8 FILM 2.49 min.]'''
 
 .
 
 '''3.''' John Locke (1632-1704) en het empirisme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=bZiWZJgJT7I FILM, 9.14 min.]'''
 
 .
 
 '''4.''' Isaac Newton (1623-1723) en het oorzakelijk denken '''[https://www.youtube.com/watch?v=s2YZN2L700Q FILM, 53.38 min.]'''
 
 .
 
 '''5.''' Montesqieu (1689-1755) en de scheiding der machten '''[https://www.youtube.com/watch?v=gExrynQC4IU FILM, 4.22 min.]'''
 
 .
 
 '''6.''' Voltaire (1694-1778) en het recht op vrije meningsuiting en het deïsme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=LAzKGkTIKpg&amp;list=PLkeO6Zg_ybk5ZE25Ub8W24yQAgPDEjrEh&amp;index=6&amp;t=29s FILM 12.15 min.]'''
 
 . 
 
 '''7.''' Jean Jacques Rousseau (1712-1778) over de opvoeding en zijn ''Emile, of Over de opvoeding''. '''[https://www.youtube.com/watch?v=81KfDXTTtXE FILM 7.46 min.]'''
 
 .
 
 '''8.''' Jeremy Bentham (1748-1832) over het grootste geluk voor iedereen in een panoptische infrastructuur. '''[https://www.youtube.com/watch?v=Myal-NSlIGA FILM 4.01 min.]'''
 
 .
 
 '''9.''' Adam Smith (1723-1790) zet de verlichtingsideeën om in een economische theorie en lanceert in zijn ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' de 'Onzichtbare hand|de onzichtbare hand'. '''[https://www.youtube.com/watch?v=ejJRhn53X2M FILM 6.43 min.]'''
 
 .
 
 '''10'''. Immanuel Kant (1724-1804) maakt een synthese van het bovenstaande in zijn &quot;Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?&quot; in 1784 als antwoord op een prijsvraag. Daarin zegt hij: 'Verlichting is het loskomen van de mens uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen zonder de ander. '''[https://www.youtube.com/watch?v=nsgAsw4XGvU FILM 8.12 min.]'''
 

.

.


;Hoofdpersonages van het absolutisme en de verlichting

.

&lt;gallery&gt;
File:Descartes_Discours_de_la_Methode.jpg|0. '''Voorpagina van Discours de la Méthode uit 1637.'''
File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|1. '''René Descartes (1596-1650).'''
File:Jean_Le_Rond_d%27Alembert,_by_French_school.jpg|2. '''Jean le Rond d'Alembert (1717-1783).'''
File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|3. '''Denis Diderot (1713-1784).''' 
File:Encyclopedie_de_D%27Alembert_et_Diderot_-_Premiere_Page_-_ENC_1-NA5.jpg|4. '''Eerste bladzijde van l'Encyclopedie.'''
File:John_Locke.jpg|5. '''John Locke (1632–1704).''' 
File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|6. '''Isaac Newton (1643–1727).''' 
File:Montesquieu_1.png|7. '''Montesquieu (1689–1755).'''
File:Immanuel_Kant_(painted_portrait).jpg|8. '''Immanuel Kant (1724-1804).''' 
File:Atelier_de_Nicolas_de_Largillière,_portrait_de_Voltaire,_détail_(musée_Carnavalet)_-002.jpg|9. '''Voltaire (1694–1778).'''
File:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|10. '''Jean-Jacques Rousseau (1712-1778).''' 
File:Social_contract_rousseau_page.jpg|11. '''Het maatschappelijk verdrag.'''
File:EmileTitle.jpeg|12. '''Emile, of Over de opvoeding.'''
File:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|13. '''Madame de Pompadour, minnares van [[Lodewijk XV]] streed tegen de censuur van l'Encyclopédie. Op haar tafel staat deel IV.'''
File:James_Watt_by_Henry_Howard.jpg|14. '''James Watt (1736–1819), uitvinder van de stoommachine.''' 
File:François_Quesnay.jpg|15. François Quesnay.
File:Smith_-_Inquiry_into_the_nature_and_causes_of_the_wealth_of_nations,_1922_-_5231847.tif|16. '''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'''.
File:AdamSmith.jpg|17. '''Adam Smith.'''
File:Louis_XIV_of_France.jpg|18. '''Lodewijk XIV.'''
File:Koning_Louis_XV;_Hyacinthe_Rigaud.jpg|19. '''Lodewijk XV.'''
File:Ludvig_XVI_av_Frankrike_porträtterad_av_AF_Callet.jpg|20. '''Lodewijk XVI.'''
File:Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg|21. '''Marie Antoinette van Oostenrijk.'''
File:Women%27s_March_on_Versailles01.jpg|22. '''Vrouwen op de weg naar Versailles. Brood, geen taart!'''
File:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|23. '''Vrijheid, gelijkheid en broederschap.'''
File:LouisXVIExecutionBig.jpg|24. '''Onthoofding van Lodewijk XVI op de Place de la Révolution, nu Place de la Concorde.'''
File:Jacques-Louis_David_-_Marie_Antoinette_on_the_Way_to_the_Guillotine.jpg|25. '''Jacques-Louis David tekent Marie Antoinette op weg naar het schavot.'''
File:Exécution_de_Marie_Antoinette_le_16_octobre_1793.jpg|26. '''Executie van Marie Antoinette.'''
File:Robespierre.jpg|27. '''Maximilien de Robespierre (1758-1794).'''
File:Gros_-_First_Consul_Bonaparte_(Detail).png|28. '''Napoleon Bonaparte (1769-1821).'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Waar halen pessimisten inspiratie? ==

[[File: Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg|thumb|550px|Het Fin de Siecle is een decadente periode tussen 1890 en 1914. Twee kernwoorden  - schoonheid en de dood in het vooruitzicht - duiken overal op, zoals in dit symbolische schilderij van Leon Spilliaert. Zijn 'Absintvrouw' uit 1907 toont het thema: jonge mooie vrouw is op het einde van haar leven, het leven is als een scheut absint (let op de arm) weggevloeid. De kleuren zijn al in de rouw: donkerblauw, zwart en paars.]]

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-R06610, Oswald Spengler.jpg|thumb||550px|Oswald Spengler]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=qPRn-XRLM_c '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: DE PESSIMISTEN (30 Min.)'''].

.

1651: Thomas Hobbes - geboren in 1588, bij de aanval van de Spaanse Armada op Engeland waarbij zijn moeder ongekende angsten kende - betoogt in zijn boek ''Leviathan'' dat de oertoestand van de mens eenzaam, arm, wreed en kort is. Iedereen vecht er tegen iedereen. Mensen zijn vals en egoïstisch, cynisch en berekend. Met deze theologische vraag komt Hobbes tot deze probleemstelling: is de mens van nature goed of slecht? Goed en kwaad zijn begrippen die de mens, net zoals God, maakt om te vergelijken. Dieren kennen de kunst van het vergelijken niet in die mate als een mens. Hobbes is ondanks zijn lijfspreuk 'Fear and I were twins' optimistisch gesteld: de staat - een begrip dat zich in de tijd van Hobbes ontwikkelt - levert de instrumenten die de honger naar macht, roem en bezit in toom houden. Op dit moment geeft de rechterzijde van het politieke spectrum de voorkeur aan dit model: ze noemen het realisme. Anderen noemen het pessimisme of wantrouwen. Hobbes' en zijn volgelingen laten het verhaal over het ontstaan van de mens van het slechte naar het goede evolueren in tegenstelling tot Rousseau's volgelingen. Die zien de menselijke evolutie van goed naar slecht met de gedachte vroeger was alles beter. Beiden zijn in dit opzicht lineaire denkers: de geschiedenis voltrekt zich volgens een lijn, een glijbaan die je kan opklimmen (met veel moeite, maar als je de top bereikt, dan ben je er!) of kan afglijden (met veel plezier en gemak, om op te geven). Deze evoluties contastereren met de circulaire denkers zoals de Duitse cultuurhistoricus Oswald Spengler (1880-1936), de vader van het cultuurpessimisme. Zijn voornaamste werk ''De ondergang van het Avondland'' schopt het tot een bestseller dankzij Elisabeth Förster-Nietzsche, de zus van Friedrich Nietzsche. Het boek toont een cyclische cultuurgenese die de ontwikkeling van samenlevingen vergelijkt met het ritme van het mensenleven of dat van de seizoenen. Een mens: geboren, groei, volwassenheid, bejaard, sterft. Dagen (24 uur), maanden (de verwijzing naar de maancyclus) en seizoenen (vormen samen een jaar en herhalen zich dan) doen iets gelijkaardigs. In de lente ontluikt nieuw leven, de zomerse bloei zorgt voor nakomelingen (zaad), een herfstige oude dag tot de winter (de dood) intreedt. Diverse wereldbeschavingen bewijzen Spenglers theorie: De Babylonische, de Egyptische, de Chinese, de Indische, de Indiaans-Mexicaanse, de Grieks-Romeinse en de Arabische, de Joodse en de Byzantijnse beschaving. Het boek en de theorie zijn een tegenreactie op het verlichtingsdenken dat een maakbaar Europa voor ogen ziet. Spencer voorspelt dat die rationele maatschappelijke structuur een einde kent. Kort voor zijn dood schrijft hij dat het Duitse rijk snel zal ophouden te bestaan.  

.

1884: De grilligheid en de ambivalentie van de negentiende eeuw dwingen kunstenaars, intellectuelen en politici op het einde van de eeuw tot een reflectie over de voorbije en aan gang zijnde industrialisatie. In Engeland publiceert [[Arnold Toynbee]] in 1884 zijn ''Lectures on the Industrial Revolution'' waarin hij de industrie als oorzaak aanduidt voor het '''morele verval''' van de arbeidersklasse. De technische en wetenschappelijke successen van de mechanisatie leiden tot het failliet van de traditionele ambachten en loodst vrouw en kind naar de fabriek waar ze nauwelijks weten welk product ze maken.

.

Op het einde van de eeuw is de tussentijdse balans niet florissant: de onmacht van de prille democratie (de juridische en sociale bevrijding van het individu blijkt – voorlopig - een illusie), het koloniaal beheer, de kapitalistische klassenjustitie, het elitaire stemrecht dat de gegoede klassen bevoordeelt, het lijden van het proletariaat… al deze pijnpunten brengen mensen sociaal en psychologisch in de war. Beloofde de Industriële Revolutie dan geen rijkdom en overvloed? Beloofde de onstuitbare techniek dan geen wereldwijd transport en een internationale economie? Ging het oneindige aantal uitvindingen niet afrekenen met armoede, hongersnood, epidemieën, kindersterfte en achterlijkheid? De negentiende eeuw heeft een Januskop: het succesverhaal van stoom, infrastructuur en amusement botst met sceptische en pessimistische stemmen vol wantrouwen. Niet iedereen begroet de vooruitgang met gejuich. 

.

De psychiater Sigmund Freud, de filosoof Nietzsche, schrijvers zoals Emile Zola en Oscar Wilde, kunstenaars zoals Leon Spilliaert zijn er de gezichten van. Hun cultuurkritiek focust op het beest in de mens. Is de mens te beschaven? Achter het menselijke gezicht huizen de onderdrukte driften van Eros en Thanatos, de hysterie en de angst voor het anale. Het idee dat God dood is, duikt op bij Nietzsche en de evolutieleer van [[Charles Darwin]] botst met de Bijbel. Gods dood stelt de begrippen waarheid en cultuur en vooruitgang, modernisering en maatschappij in vraag. Die begrippen blijken geen product van het rationalisme en de Verlichting, maar een complot van tirannieke, gewelddadige machtsmensen: een roedel roofdieren, een ras veroveraars die de dwalende massa in hun klauwen houdt. De enige optie is de schoonheid van het sterven. Enkel de esthetica van de dood rest, nu de maatschappij een terminale patiënt blijkt. Het komt tot uiting in het decadente, de luxueuze overbeschaving vol estheticisme, escapisme en het uiterlijke vertoon van het dandyisme (denk tegenwoordig aan Pim Fortuyn, Thierry Baudet, Theo Hiddema, Dries Vanlangenhove), vol nihilisme (sociale mobiliteit is een idioot idee), misogynie (vrouwonvriendelijkheid vanuit het gevoel dat vrouwen vuil en neerslachtig zijn) en a-politieke gedrag (democratie leidt nergens toe). Deze opvallend geklede intellectuelen hebben de vileine commentaar klaar voor hun rivalen. Ze voelen zich tegelijk -hoe paradoxaal ook- verloren in hun eigen tijd en superieur tegelijk, ze zijn verheven en provoceren met dubbelzinnigheden, verwijzen graag naar de oudheid (vroeger was het beter) en gebruiken ironie. 

.

Het Fin de Siecle of het einde van een tijdperk - ook de Belle époque genoemd (denk aan het impressionisme, de Jugendstil, de cinematografie) - loopt van pakweg 1890 tot het einde der tijden: het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het zijn narcisten: ‘Een dandy leeft en slaapt voor zijn spiegel’ noteert Charles Baudelaire. Toch is het narcisme niet te herleiden tot het individu, het omvat een hele cultuur (Christopher Lasch in 1978: ''The Culture of Narcissism'') en een narcistische cultuur legt de lat hoog.&lt;ref&gt;Mia Doornaert laat de Belle époque beginnen in 1870 en eindigen met de Tweede Wereldoorlog. Zo zie je dat er op de historische periodes marge kan zitten. Lees ook: JAN VAN HEEMST. ''Tussen gen en globe. Europese Cultuurgeschiedenis'', Ad. Donker, Rotterdam, 2012, p. 340 ev. Dat negatieve geluid van Arnold Toynbee uit het einde van de negentiende eeuw, contrasteert met de visie van T.S. Ashton die aan de vooravond van de zilveren jaren vijftig die hij publiceert in ''The Industrial Revolution, 1760-1830''. In dat boek uit 1948 benadrukt Ashton het positieve en de verworvenheden van de negentiende eeuw. Vgl. DE KOCK CATHERINE &amp; DE VUGT GEERTJAN. ''Waarom zijn er zoveel rechtse dandy’s?'' In: ''De Standaard'', 2 april 2019, p. D11.&lt;/ref&gt; 
 
. 

.

== Dialectiek ==

.

Het dialectisch denken of het denken in tegenstellingen haalt [https://www.youtube.com/watch?v=fSQgCy_iIcc&amp;t=173s Karl Marx] bij [https://www.youtube.com/watch?v=H5JGE3lhuNo Georg Wilhelm Friedrich Hegel]. 

;Voorbeeld 1:
Paul Ricouer ziet drie fasen in het lezen van de bijbel:
* These: als een ‘fantastisch boek’: naïef gelezen als een sprookje tijdens een miraculeuze kindertijd (story)
* Anti-these: Een ‘historisch boek’: de kritische lezing (history) met historische personages
* Synthese: Een ‘levensboek’: als antwoord op zinvragen over de toekomst, het nu en vroeger, hier en elders (transhistory)

;Niet dat er altijd een synthese komt...
* These: De Katholieke Middeleeuwen met de klemtoon op beelden
* Anti-these: De reformatie met de klemtoon op woorden
* Anti-anti-these: De contrareformatie en de barok
* Anti-anti-anti-these: het classisisme

;Voorbeeld 2:
* These: Het absolutisme van Lodewijk XIV
* Anti-these: De Verlichting en haar romantisch optimisme
* Synthese: De Franse Revolutie-idee (vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid) met gewelddadige leiders zoals Robespierre en Napoleon

;Voorbeeld 3:
* These: De Franse Revolutie
* Anti-these: De [[Restauratie (Frankrijk)|Restauratie]]
* Synthese: Het [[positivisme]] van [[Auguste Comte]]

;Voorbeeld 4:
* These: Het optimisme van de Verlichting
* Anti-these: Het pessimisme en het determinisme van het Fin de Siècle, het impressionisme
* Synthese: de dialectiek van Marx

;Voorbeeld 5:
* These: het kleuterkind met een goddelijke adoratie voor zijn vader
* Anti-these: de puber waarbij de vader een loser is
* Synthese: de jongvolwassene met een realistisch ouderbeeld

;Voorbeeld 6:
In de kunstgeschiedenis zijn er talloze voorbeelden van tegenstellingen die elkaar opvolgen: 
* Realisme en Impressionisme: Realisme is een kunststroming die zich richt op het weergeven van de werkelijkheid, terwijl Impressionisme  indrukken vastlegt.
* Barok en Rococo: Barok is een kunststroming die zich kenmerkt door dramatische effecten, terwijl Rococo zich kenmerkt door lichtere, meer decoratieve elementen.
* Kubisme en Futurisme: Kubisme staat voor geometrische vormen, het Futurisme zoekt beweging en snelheid.
* Romantiek en Realisme: Romantiek richt zich op emotie en verbeelding, het Realisme wil de werkelijkheid tonen zoals die is.
* Surrealisme en Dadaïsme: Surrealisme zoekt naar het onderbewuste, het Dadaïsme daagt de conventionele kunst uit.
* In de kunstgeschiedenis is er sprake van synthese wanneer twee tegenstellingen worden samengevoegd tot een nieuwe stijl. Een voorbeeld hiervan is het Postmodernisme, dat elementen van verschillende stijlen combineert.

.

.

== De Ist-familie telt (te) veel leden ==

.

[[Bestand:David Van Reybrouck.jpg|thumb|550px|David Van Reybrouck ziet kenmerken van het 21ste-eeuwse populisme in het socialisme uit de negentiende eeuw. Hij schrijft één lange redenering met als conclusie dat er in de kennismaatschappij aandacht nodig is voor laaggeschoolden. Dat komt de democratie alleen maar ten goede. Tien jaar na zijn lange redenering, in 2019, komt er het initiatief voor een Jezuïetenschool in Molenbeek en kan Van Reybrouck een experiment aangaan in de Duitstalige gemeenschap.]]

[[Bestand:Jose_Ortega_y_Gasset.jpg|thumb|550px|Jose Ortega y Gasset, geen optimist. Ortega is kritisch over de massa die hij definieert als gelijk ieder ander. De massamens is onbescheiden, zonder zelfkritiek en respectloos voor autoriteit en staat tegenover de elite. Ortega roept de aristocratie op om de leiding te nemen bij cultureel verval.]]

Aan de uitersten van het spectrum staan de optimist en de pessimist. Een ander spectrum is te vormen tussen de realist en de idealist. Tussenin liggen vele interpretaties van de geschiedenis. Belangrijk is de [[betrouwbaarheid]] van wat men beweert. Hoe kan je dit nagaan? Dat gebeurt via twee strategieën: mediawijsheid en historische kritiek. Iedereen gaat aan de slag met de werkelijkheid en maakt er iets van op zijn eigen originele wijze. Enige waakzaamheid is echter geboden.

.

;1. De optimist
* Is zonder meer optimistisch wat de toekomst betreft. Technologie zal ons redden, de wereld kent alleen maar vooruitgang. Een mooie passage uit Milan Kundera's '''Ondragelijke lichtheid van het bestaan''' illustreert dit optimisme. Verder is Kundera geen typische optimist.

.

;2. De pessimist
* Doemdenkers zoals: [[Louis-Ferdinand Céline]], [[Oswald Spengler]], [[José Ortega y Gasset]], [[Johan Huizinga]].

.

;3. De Marxist en de communist
* Van Karl Marx tot Raoul Hedebouw.

.

;4. De populist
* Vertaalt de historische boodschappen in eenvoudige termen en gebruikt zijn verhaal voor een eigen gewin. Dictators neigen naar dit type. 

.

{{Cquote|'''Hij (de populist) weet wat het volk wil, en dat moet volstaan. Daardoor duldt hij geen tegenspraak, daardoor  heeft hij een gloeiende hekel aan het debat. Het parlement, de grondwet, de gebruikelijke democratische procedures zijn voor hem eerder hindernissen dan politieke verworvenheden. In die betekenis is populisme in wezen antidemocratisch en antiparlementair; sommigen spreken zelfs van 'proto-totalitair'. Dit duistere populisme miskent het wezen van de democratie.'''|David Van Reybrouck}}

.

;5. De cartoonist
* Een standup comediën die van alles een grap maakt, mensen een spiegel voorhoudt door middel van een grap. Niet altijd in dank afgenomen. Denk aan de Bataclan en Charlie Hebdo.

.

;6. De relativist
* Relativeert alles kapot. Problemen bestaan nauwelijks.

.

;7. De structuralist
* De structuren bepalen het denken. Individueel maakt een mens nauwelijks keuzes.

.

;8. De kapitalist
* Denkt alleen maar in economische modellen: leiders zijn managers, winners en een probleem los je op met een businesmodel. 

.

;9. De journalist en de columnist
* Stefan Zweig en Joseph Roth

.

;10. De illusionist
* Goochelaars en charlatans die aan de slag gaan met de werkelijkheid

.

;11. De hyperbolist
* Vergroot alles uit, overdrijft

.

;12. De realist
* 'tja. Die hebben we nog niet gevonden :-)

.

;13. De polemist
* Slaagt er in om partijen die hetzelfde nastreven in ruzie te steken. Zelf komt hij er ongezien mee weg. Een spreekwoord kenmerkt hem: 'Twee honden willen een been, de derde komt er mee heen.'

.

;14. De hedonis, de narcist, de egoïst en de Trumpist
* Aarzelt niet om publiekelijk te liegen en benoemt alles wat hem of haar tegen de haren instrijkt [[fake news]]
* Denkt alleen aan zichzelf en gaat daarvoor over lijken?
* Houdt van zelfverheerlijking. 

.

;15. De perfectionist
* Streeft perfectie na ten koste van alles.

.

;16. De encyclopedist
* Verzamelt kennis, zoveel mogelijk objectieve kennis om op basis van deze 'ratio' gedegen beslissingen te kunnen nemen.

.

;17. De anarchist, de andersglobalist en de activist
* Is te zien op manifestaties en betogingen. Roept en staat op de barricaden.
* Stelt het systeem in vraag, doorgaans op een speelse, ongevaarlijke manier.

.

;18. De negationist
* Negeert toekomstige problemen (klimaatopwarming), of negeert wat er in het verleden gebeurde (holocaust). In sommige samenlevingen is negationisme strafbaar.

.

;19. De ecologist
* Ziet ecologie als een religie.

.

;20. De royalist
* Is koningsgezind.

.

;21. De propagandist en de evangelist
* Tracht aanhangers te vinden voor zijn gedachtengoed via de publieke opinie, vaak is de info eenzijdig of verzonnen.
* Loopt over van bekeringsdrang.

.

;22. De sadist
* Houdt ervan om zijn tegenstanders te pijnigen. 

.

;23. De nationalist
* Nationalisme is een ideologie die de staat als historische eenheid ziet. Soms gaat dit gepaard met idee van exceptionalisme om de eigen identiteit af te grenzen tegenover anderen. 

.

;24. De separatist
* Separatisme streeft naar de terugtrekking uit een bestaande staat en het oprichten van een eigen.

.

;25. De futurist
* Probeert te voorspellen hoe de toekomst er zal uitzien.

.

;26. De simplist
* Stelt alles te eenvoudig voor.

.

;27. De idealist

.

.

;Aan de toog

'''VRAAG''': Moet ik al deze typetjes kennen?
 
'''ANTWOORD''': Uiteraard niet.

.

'''VRAAG''': Waarom voer je ze hier dan ten tonele?

'''ANTWOORD''': Omdat politieke debatten of monologen tegenwoordig vaak beginnen met het definiëren van de tegenstander, in plaats van het positioneren van het eigen zelf. Voor wie de debatten van op afstand volgt, klinkt dit abstract, maar een voorbeeld maak veel duidelijk. Als Wouter Beke (CD&amp;V) in 'De Zevende Dag opdaagt (3.02.2019) en onmiddellijk zegt hoe NVA en GROEN denken over de vraag die hij krijgt voorgeschoteld, getuigt dit van[framing, iets wat doorgaans de media wordt verweten. Het is een techniek van stereotypering waar de democratie niet bij gebaat is. 

.

'''VRAAG''': Een beetje zoals Anuna De Wever niet weet of ze een man of een vrouw is?

'''ANTWOORD''': Inderdaad, je hoeft de wereld niet in categorieën op te delen. Anuna zegt: Als ik weet en ervan overtuigd ben dat ik mezelf ben - ik ben Anuna - dan volstaat dat. Niemand hoeft mij te definiëren.

.

'''VRAAG''': Maar hoe weet je dan met wie/wat je te doen hebt? Zo is er toch geen duidelijkheid meer? 

'''ANTWOORD''': Waarom zou dat moeten? Waarom wil je duidelijkheid?

.

'''VRAAG''': Ik ben eigenlijk op zoek naar de waarheid. Dat lijkt me een beter begrip.

.

'''ANTWOORD''': Zou de geschiedenis de waarheid kunnen brengen? Is waarheid geen begrip waar priesters of andere religieus geïnspireerde mensen van houden? Geschiedenis is een wetenschap en die houdt zich bezig met 'betrouwbaarheid' van informatie. Hoe dat in elkaar zit, leg ik je hieronder uit. 

.

.

== Schema ==

.

[[File:Karl_Marx_001.jpg|thumb|350px|Karl Marx ontwikkelt zijn geschiedenisvisie volgens de dialectiek van zijn voorloper Hegel: these, antithese en synthese. Weber is evenzeer een 'dief': hij ontleent de begrippen aan Fichte die ze op zijn beurt stal bij Kant. Hegel streeft naar een totaalconcept van wetenschap en godsdienst, esthetica en filosofie en bekijkt de werkelijkheid als een proces van tegenstellingen, geen statisch zijn en drukt dit uit met 'aufheben' wat optillen, afschaffen en bewaren betekent. These, antithese en synthese? [http://ondemand-pdl.lwc.vrtcdn.be/legacy/radio1/11_proletariersallerlanden-snip_hi.mp3 Luister hier naar een interessante radio-bijdrage over Marx] of [https://www.youtube.com/watch?v=9FaOKNpAiIM bekijk deze reportage].]]

.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Visies op geschiedenis !! Pessimisme !! Optimisme !! Dialectiek
|-
| '''Wie maakt ze?''' || Louis-Ferdinand Céline|L.F. Céline || Milan Kundera|M. Kundera || Karl Marx
|-
| '''Richting''' || Circulair || Lineair || Spiraal
|-
| '''Resultaat''' || Doemdenken || Vooruitgangsdenken || Determinisme
|-
| '''Gevolgen''' || Ironie, cynisme|| Vrijheid, verantwoordelijkheid || Strijd
|-
| '''Doel''' || Doelloos || Groei || Klasseloze staat
|-
| '''Motor''' || Domheid || Verlichting || Economie &amp; het middenveld
|}

.

.

== Objectiviteit? ==

.

;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Grey square optical illusion.PNG|thumb|Vierkant A heeft precies dezelfde grijskleur als vierkant B ([[:file:Same_color_illusion_proof2.png|bewijs]])
Bestand:Grid illusion.svg|thumb|Flikkerend rooster. Het lijkt of er zwarte vlekken verschijnen
Bestand:Gradient-optical-illusion.svg|thumb|De grijze balk heeft overal dezelfde kleur
Bestand:Tribar.png|thumb|De [[Penrose-driehoek|driehoek van Penrose]]. Een driedimensionale figuur die niet kan bestaan
Bestand:Onm_kubus2.png|Onmogelijke kubus
Bestand:Impossible staircase.svg|Oneindige trap
File:Blivet.png|[[Blivet]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''GESCHIEDENIS ALS CONSTRUCTIE''' =

[[File:Kortrijk-Groeningemonument.jpg|thumb|right|550px|Kortrijk, Groeningemonument uit 1906 (beeldhouwer Godfried Devreese). In Vlaams-nationalistische kring symboliseert deze slag de taalstrijd. De Vlaamse Gemeenschap riep in 1973 11 juli als feestdag van Vlaanderen uit.]]

.

Geschiedschrijving is, net als het nieuws, onderhevig aan trends. Het is niet zo dat de ‘geschiedenis’ het verleden objectief in beeld brengt. Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Zo is het resultaat van hun denkwerk verschillend. 'Al zolang ze bestaat, heeft de geschiedschrijving een ingewikkelde band met de politieke macht' schrijft Anne Morelli in haar boek ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië.'' Jacques R. Pauwels heeft het iets recenter over ''De grote mythen van de moderne geschiedenis.'' Hij steekt van wal met 'Mythen zijn geen leugens' maar fantasieverhalen met een kern van waarheid. Mythes bevatten 'een kern van historische werkelijkheid maar dienen niet om die werkelijkheid uit de doeken te doen. Ze streven ernaar mensen te socialiseren, hen met de stand van zaken in hun maatschappij tevreden te stellen of minstens te verzoenen, ook - en vooral - wanneer er eigenlijk goede redenen bestaan om ontevreden te zijn met de status quo en verandering te willen, eventueel zelfs radicale, revolutionaire verandering.'&lt;ref&gt;JACQUES R. PAUWELS. De grote mythen van de moderne geschiedenis. Epo, Berchem, 2019, p. 7-8.&lt;/ref&gt;

.

.

== Geschiedenis en macht ==

.

Het lijkt op wat Morelli schrijft: 'Vanaf de oudheid heeft de historicus de machtshebbers bezongen, hun veroveringen gelegitimeerd, vanuit het verleden hun identiteit bepaald en hun voorouderlijke deugden verheerlijkt. De historicus gaf de natie zijn wortels. Te vaak vergeten we dat de historicus buiten zijn onderzoek kan. De historicus is een kind van zijn tijd, heeft zijn aandachtspunten en zijn blinde vlekken, zijn sympathieën, banden en kent de dingen waar hij beter niets over schrijft. De historicus is soms een militant of een machtsdienaar. Zo ‘maakt’ hij -bewust of onbewust - het verleden. Dé voorbeelden vinden we in de 19de eeuw, toen de romantiek naar de ziel van het volk zocht, ter onderscheid met anderen. Historici zochten de ziel en vonden ze in het verleden vol 'feiten' die, met de nodige rangschikking en interpretatie, voor deze identiteit zorgden. Deze 'mythen' toonden dat bodem en ras in een ver verleden al onze identiteit vormden.'&lt;ref&gt;MORELLI ANNE (Ed.). ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië''. Epo, Berchem, 1996, pp. 7-21.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== Anne Morelli ===

.

Het boek van Anne Morelli ''Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie'' verkocht als een zoet broodje. In enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek historische en politieke reacties uit. Het magazine ''Front National de Belgique'' beschuldigde het boek ervan de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam van de Belgen te besmeuren: 'Het maakt ons verleden en onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreem rechts gebruikte de argumenten in haar pamfletten. 

.

.

=== Kortrijk 1302-1902 ===

.

Jo Tollebeek en Tom Verschaffel ontmaskeren in de ''Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging'' de mythe van de veldslag op 11 juli 1302 waarin een leger van Vlaamse ambachtslui het Franse ridderleger op de Groeningekouter verslaan. 'Deze veldslag kaderde in het verzet van (een gedeelte van) Vlaanderen tegen de veroveringsdrang van het Frankrijk van [[Filips de Schone]]' schrijven ze. Vanaf het midden van de negentiende eeuw komt de benaming Guldensporenslag in zwang, door de publicatie van Hendrik Conscienses ''De Leeuw van Vlaanderen'' en doet de naam denken aan een romantische tijd vol heroïsche vrijheidsdrang tegen een reeks vreemde onderdrukkers: de Romeinen en Caesar, de Fransen (1302), de Spanjaarden (de Geuzen en de Tachtigjarige Oorlog), de Oostenrijkers (Jan de Lichte) en de Nederlanders. Conscience is niet de eerste die 1302 onder de aandacht brengt; toch is het zijn ''Leeuw van Vlaenderen'' die zich vanaf 1838 in het Vlaamse bewustzijn nestelt, zonder dat die in tegenspraak is met de vaderlandsliefde voor België. Naarmate de Vlaamse Beweging evolueert, verschuift de betekenis van de Guldensporenslag.

.

.

=== Vier keer feest ===

.

De symbolenstrijd bereikt een hoogtepunt in Kortrijk in 1902, bij de zeshonderdste verjaardag. De voorbereidingen beginnen in 1891 en Guido Gezelle schaart zich achter het initiatief. Omwille van ideologische twisten onder de organisatoren komen er uiteindelijk vier feesten: op 13 juli organiseert de Vlaamsche Volksraad een eerste manifestatie; diezelfde dag betoogt het liberale Vaderlandsch Comiteit; op 17 augustus volgt het feest van de katholieken; en nog eens veertien dagen later trekken de socialisten -met tweetalige slogans (&quot;De strijd van Kortrijk was een strijd tegen de rijken&quot;)- door de Kortrijkse straten. Door de strubbelingen raakt het standbeeld voor de Groeningekouter niet tijdig klaar; het zou in 1906 worden onthuld. De cultus van 1302 is sedert 1973 officieel: 11 juli is de feestdag van de Vlaamse Gemeenschap.

.

.

== Ideologie ==

.

Vertrekkend van dit soort ideeën verspreidden schoolboeken in het verleden een patriottische geschiedenis en het nationaal gevoel. Ook al kende België weinig geschiedenis-catechismussen, toch herhaalden schoolboeken generatie na generatie clichés en stereotypen die tonen dat België ten tijde van Jules Caesar een identiteit bezat. 
De historicus [[Eric Hobsbawm]] beschreef de geschiedenisvervalsers en stelt dat 'geschiedenis de grondstof is voor nationalistische, etnische of fundamentalistische ideologieën, zoals de papaver dat is voor de heroïneverslaafde.' 

.

=== I. Nationalisme ===

[[Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png|thumb|550px|'''732_TECHNOLOGIE MAAKT HET VERSCHIL''' Carl von Steuben, of is het Charles Auguste Steuben? (1788–1856) schildert in 1837 de Slag bij Poitiers uit het jaar 732 in een Romantische versie. De slag is bekend omdat de stijgbeugel de doorslag geeft. Frankische ruiters ondervinden dat ze vast in het zadel zitten om hun bijlen en tweesnijdende zwaarden rond te zwaaien, zonder evenwichtsverlies. Haaksperen drukken de Moorse schilden weg zonder dat ze van hun paard vallen. Het schilderij hangt in Versailles. De stijgbeugel was niet nieuw, de Hunnen gebruikten die eerder. Voor de Brit Edward Creasy is deze slag één van de vijftien belangrijkste uit de wereldgeschiedenis. Hij beschreef dat in zijn boek ''The Fifteen Decisive Battles of the World'' uit 1851. Klopt het dat aldus Bart de Wever - dixit Europajournalist Paul Goossens - hier de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis begint met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam?  Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt;]] 

Als het aan Bart De Wever ligt, begint de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam, verslagen in 732 bij Potiers. Europajournalist Paul Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd. Niet het Verdrag van Rome, wel de slag van Potiers in 732 zou, volgens De Wever, die in deze een doorslagje van die van radicaal-rechts is, het echte begin van een verenigd Europa zijn. Volgens die canon moeten Robert Schuman en Jean Monnet als fouding fathers de plaats ruimen voor de Frankische krijgsheer Karel Martel, bastaardzoon van Pepijn van Herstal en cultfiguur van extreemrechts. Tegelijkertijd wordt het concentratiekamp Auschwitz tot een Pools provinciestadje gedegradeerd en krijgt de Europese eenwording een een radicaal andere inspiratiebron. De Europese burgeroorlog (WOII) en de Holocaust verdwijnen op de achtergrond, de islamitische andere wordt nu de raison d'etre van de eenheid. Een verleden van kruistochten en de reconquista's wordt weer actueel. Daarmee ligt de Europese identiteit in de voor Vlaamse nationalisten vertrouwde antagonistische bedding. Als het Vlaamse wij een smoel kreeg, is het omdat het zich tegen de Belgische &quot;vijand&quot; kon afzetten. &quot;Het is een onmiskenbaar feit&quot; schrijft De Wever, &quot;dat een externe vijand een zeer tastbare en doorslaggevende rol kan spelen in identiteitsvormingsprocessen.&quot; In zijn recept voor Europa zit het er allemaal in: meer Potiers en de promotie van de politieke islam tot uitverkoren Europese vijand' en een minder prominente aanwezigheid van de Holocaust.
'Is dat een radicaal-rechts verhaal?' vraagt Goossens zich af. 'Ongetwijfeld, maar niet voor De Wever. Voor hem is de Koran geen license to kill en is er geen sprake van botsende beschavingen, wel van een conflict over het voortbestaan van de moderniteit. Het zal de radicalen een zorg zijn. Hun memes en vlaggen zijn immuun voor subtiel denken. Voor De Wever daarentegen draait het allemaal rond de moderniteit. Daarom de noodzaak van een leidcultuur met de verlichting als kompas. Dat klinkt mooi, maar het valt op dat het conservatieve orkest de verlichting pas begint af te stoffen als de moslim in de buurt is. Als het over ongelijkheid, mensen in nood op de Middellandse Zee en de inspiratie van de Europese Unie gaat, stopt die muziek. De Wever houdt niet van half werk. Omdat een identitaire beweging niet zonder vijand kan, heeft hij er meteen twee in de aanbieding: de politieke islam dus en de ‘postmodernisten en cultuurrelativisten’. Dat nihilistische volkje sleurde Europa in een spiraal van identitaire zelfdestructie, cultiveerde de zelfschaamte en hypothekeert een groot verhaal over een mythisch verleden. Pas als met die binnenlandse vijand is afgerekend, kan de externe vijand worden aangepakt en ontstaat er ruimte voor Europese trots en kan met een luid ‘Europa is van ons’ het afscheid van Auschwitz afgekondigd worden.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== II. Media en propaganda ===

[[Bestand:Honoré_de_Balzac_(1842)_Detail.jpg|thumb|right|550px|Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'?]]

.

==== Media indoctrinatie ====
Voor ideologieën is het verleden essentieel en wie er geen heeft, kan het uitvinden. Jacques Pauwels voegt een tweede ideologie toe. Hij stelt dat het triestig is gesteld met het historisch besef (lees: de kritische geest) en dat de media, veel meer dan het onderwijs ons doordringt van een eindeloze reeks mythes. Mythes zijn geen leugens, maar fantastische verhalen met een kern van waarheid. Naast het onderwijs kwamen het internet, de tv en de film en de sociale media. Die voegden - in het beste geval - een kennislaag aan het (ideologische) geschiedenisonderricht toe, in het meest barre geval namen ze de onderwijs-rol gewoon over of schelden sociale media er over heen. Waarom zijn die media zo ijverig bezig om ons de geschiedenis te leren kennen? Essentieel om dit te begrijpen, is dat die media heel vaak privé-eigendom zijn van superrijken. Noam Chomsky maakte die analyse al eerder. En dat er een verband bestaat tussen de media en hun eigenaars wordt doorgaans niet vermeld. Als media ter sprake komen, dan worden die vaak opgevoerd als de waakhond van de democratie, niet als propagandakanalen van multinationals en holdings. Dat deze één procent-elite (die negentig procent van alle rijkdom in haar zakken heeft) niet graag in de belangstelling staat, spreekt voor zich. Daarom zwijgen historische films over de steun die Hitler genoot van Duitse en Amerikaanse (jawel!) industriëlen en bankiers. Net omdat die één procent bang is voor een objectieve kijk, controleert ze de verhalen die ze de wereld instuurt en welke niet. Dit soort selectiviteit zien we bijvoorbeeld bij de betekenis die documentaires geven aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Echter, meer dan om Tokyo op de knieën te dwingen, waren de honderdduizenden slachtoffers bedoeld om Moskou te intimideren. Daarom is onze kennis over de Tweede Wereldoorlog ook een Hollywoodproduct waarbij D-day belangrijker is dan wat er in Stalingrad gebeurde. Het zijn de bevoorrechten en de winnaars en niet de underdog of de slachtoffers die de geschiedenis maken. Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'? Ongetwijfeld. En daar is de één-procent-elite zich van bewust. Daarom leidt hun entertainment de aandacht af van waar het werkelijk om draait, namelijk dat rijken rijker worden en armen armer worden. Hun media slagen erin om de kapitalistische kritiek te fnuiken door bijvoorbeeld te eenzijdig te focussen op Hitler als grote schuldenaar van wat er tussen 1939 en 1945 gebeurde en niet op wie centen verdiende aan de oorlog, de wapenhandelaars, de wapenindustrie, Hugo Boss die de kledijlijn voor de Nazi's uitdacht of Bekaert uit Zwevegem (die na de oorlog de Sociale Hogeschool, het latere Ipsoc, ruimsubsidiërde) die de prikkeldraad voor de kampen leverde. Het kapitalisme heeft een vooral verborgen geschiedenis die nauwelijks onder de aandacht komt en verbergt hoe rijken rijker worden. Wie dit wil begrijpen of minstens wil analyseren kan bij de kritische geschiedschrijving terecht.

.

==== Propaganda ====

In de twintigste eeuw onderzoeken communicatiewetenschappers de mediabeïnvloeding door middel van gedragsonderzoek, diepte- en waarnemingspsychologie, marketing en de metafoortheorie, taal en machtsmechanismen. In 1937, kort na de machtsovername van Hitler in Duitsland (1933) formuleert het Amerikaanse Institute for Propaganda hoe propaganda werkt.

.

1.	'''Plain Folks Appeal''': gebruik realistische situaties die iedereen herkent, wees betrokken op volkse thema's;

.

2.	'''Bandwagon Appeal''': als iedereen achter dezelfde kar loopt, moet de boodschap die de kar verspreidt wel juist zijn. Als iedereen in de rij staat voor een ijsje, zijn ze per definitie lekker. We kennen voorbeelden van zelfstandigen die in die optiek de kunstmatige klant creëren;

.

3.	'''Misleading Numbers''': gebruik desnoods misleidende cijfers, nuanceer harde feiten;

.

4.	'''Transfer''': gebruik vlaggen, wapenschilden, titels, uniformen, symbolen… iedereen herkent ze;

.

5.	'''Celebrity''': verwijs naar beroemdheden, namen en autoriteiten, uit het heden en het verleden, prijs de 'comming man' als het voorbeeld voor de toekomst. Deze leider zal ons redden;

.

6.	'''Glittering Generalities''': grootsprakerige algemeenheden zorgen voor positieve connotaties;

.

7.	'''Stereotyping''': scheldgedrag herleidt tegenstanders tot karikaturen, maak er een cliché van;

.

8.	'''Call to Action''': Roep op tot actie zodat mensen niet langer hun schouders ophalen maar zich inzetten en gewaardeerd voelen;

.

9.	'''Card-Stacking''': schik de kaarten op een andere wijze, bepaal de volgorde van de presentatie. Hou kaarten achter de hand en speel ze uit indien nodig of hou kaarten achter en verzwijg. 

.

.

=== III. Veiligheid en angstcultuur ===

[[Bestand:Chernobyl_Hotel_with_reactor_in_background.jpg|thumb|right|550px|De kernramp van Tsjernobyl maakte Ulrich Becks publicatie uit 1986 over de risicosamenleving tot een bestseller in Duitsland.]]

Een derde ideologie focust op wat René Munnik in zijn boek 'Geweldig' de 'veiligheidsideologie' noemt. Zijn er objectieve redenen om aan te nemen dat onze werkelijkheid zo onveilig is? Of zijn we gewoon gevoeliger voor onveiligheid? Ulrich Beck spreekt in 1986 over 'Risikogesellschaft'. 

.

Zijn boek ''Risikogesellschaft: Auf dem Weg in eine andere Moderne'' (Risicomaatschappij: op weg naar een andere moderniteit) kreeg door de kernramp van Tsjernobyl de status van bestseller en is snel in het Engels vertaald. Het begrip wijst er ''niet'' op dat onze tijd gevaarlijker is dan vroeger. Gezien de levensverwachting, de technologie en de welvaart leven we veiliger dan ooit: ziektes en hongersnoden, natuurrampen en epidemie lieten we achter ons. Met de risicosamenleving wijst Beck op: 

.

1. de risico's (kernrampen, klimaatsverandering) zijn veroorzaakt door de neveneffecten van onze hoogtechnologische en welvarende, onze moderne en verlichte samenleving (die alles beheersbaar zou houden).

.

2. risico's, zowel reëel en vermeend nodigen uit tot een angstcultuur via propaganda, ideologie of als ultieme utopische preventie waarbij alles onder controle te houden is.

.

3. de risico's zijn er om te blijven. Wie nog geboren moet worden kan last krijgen.

.

4. de risico's zijn niet lokaal, maar wereldwijd.

.

5. de risico's treffen alle klassen, elk ras, alle leeftijden en sekses.

.

6. de risico's zijn onzichtbaar. Alleen deskundigen merken ze op.&lt;ref&gt;Zie RENE MUNNIK (Ea.). ''Geweldig! Over de vanzelfsprekendheid van geweld.'' Valkhof Pers, Nijmegen, 2005, p. 7-11.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== IV. Complottheorieën ===

Complottheorieën halen hun sterkte omdat ze gebaseerd zijn op selectief en speculatief bronnengebruik en hun wantrouwen tegenover wetenschappelijke kennis. Een complottheorie vertrekt van de overtuiging dat verborgen groepen met kwade bedoelingen gebeurtenissen sturen. Kenmerkend is: een verborgen elite; controle; toeval bestaat niet; wantrouwen in officiële verklaringen; het tegenbewijs is deel van het complot. De vraag draait vaak rond de vraag: &quot;Wie heeft macht?&quot; en &quot;Waarom gebeuren dingen?&quot; Complottheorieën bieden eenvoudige antwoorden op complexe processen. Juist omdat zoveel vragen onbeantwoord blijven, ontstaan talloze theorieën. Miljoenen mensen dat de maanlanding van 1969 in een studio is opgenomen. Voorbeelden zijn gecreëerd rond De bende van Nijvel (1982-1985) en hun link met extreemrechtse netwerken, de staatsveiligheid, het NAVO-netwerk Gladio en politieke elites. De aanslagen van 11 september 2001 behoren tot de meest besproken complotthema's. Veel theorieën stellen dat de Amerikaanse overheid betrokken was en dat de Twin Towers gecontroleerd zijn opgeblazen. Recenter zijn de theorieën rond QAnon, de Great Reset, vaccinatiecomplotten, omvolkingstheorieën, de klimaatontkenning...

.

.


;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG|Resten van goedendags
Bestand:Paardenhangertje_van_Gwijde_van_Namen_Kortrijk_1302__9-01-2010_14-22-14.JPG|Paardenhangertje van Gwijde van Namen
File:Battle_of_Courtrai2.jpg|De Guldensporenslag, tot de negentiende eeuw vergeten, daarna vanonder het stof. Met een doel.
File:Nicaise de Keyser04.jpg|Voorstudie van de slag door Nicaise de Keyser.
File:Guido_Gezelle.jpg|Guido Gezelle (1830-1899)
File:Hendrik_Conscience.jpg|Hendrik Conscience (1812–1883)
File:Leeuwvanvlaenderen.gif|De Leeuw van Vlaanderen verscheen in 1838
File:Groeningepoort.jpg|Groeningepoort in Kortrijk
File:Kortrijk_Groeningeabdij_museum.JPG|Museum Kortrijk 1302
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Morele paniek en fake news ==

.

[[Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg|thumb|right|550px|De heksenprocessen van Salem in Amerika begonnen in 1692 en resulteerden in minstens 24 ter dood veroordelingen. Beschuldigingen ten aanzien van vooraanstaanden stopten de processen en deden de morele paniek verdwijnen.]]

[[Bestand:Deep_throat_PD_poster_(restored).png|thumb|right|550px|In deze film is de vrouwelijke seksualiteit het thema. Er zijn eindeloze processen gevoerd over de film. In 23 Amerikaanse staten is die verboden, in het Verenigd Koninkrijk is hij illigaal tot het jaar 2000. Nederland was toleranter. De film draaide uitsluitend voor meerderjarigen in bioscopen met minder dan vijftig zetels.]]

Fake news kan leiden tot morele paniek. Morele paniek is een buitenproportionele, vijandige en gemediatiseerde reactie op een situatie of technologie, een persoon of groep, die waarden en normen lijken te bedreigen. Het begrip verklaart maatschappelijke angstreacties die niet in verhouding staan tot de ernst, het risico, de schade of de dreiging. Morele paniek is een sleutelbegrip uit de sociologie en criminologie en zou voor het eerst gebruikt zijn door Marshall McLuhan in 1964. Jock Young introduceerde het in 1971 in de criminologie en de socioloog Stanley Cohen gaf het begrip bekendheid in zijn klassieker ''Folk Devils en Moral Panics'' uit 1973. Daarin beschrijft hij de jeugdbendes, de ‘Mods’ en de ‘Rockers’.

[[File:Waarom geloof jij fake news.webm|thumb|550px|Waarom geloof jij fake news? - Universiteit van Vlaanderen]]

.

.

=== Fasen ===

.

Morele paniek is gefaseerd en begint met een stereotiepe en overdreven voorstelling van een gebeurtenis. Daarna wordt die geassocieerd met soortgelijke gevallen en gepresenteerd als symptomatisch voor een maatschappelijk probleem. Vervolgens wakkeren doemscenario’s de angst aan en escaleert het tot er justitiële, politionele of juridische maatregelen komen. Soms ebt de paniek na een tijd weg, soms duurt de golf zo lang dat het zelfbeeld van de samenleving verandert. Voor de samenleving maakt het weinig uit of de oorzaak wel of geen hersenschim is en geldt het Thomas-theorema: ''als mensen situaties als werkelijk definiëren, zijn zij werkelijk in hun gevolgen''. Niet de situatie zelf, de perceptie geeft de doorslag.

.

.

=== Voorbeelden? Legio! ===

.

* Satanisch ritueel misbruik.

.

* De heksenjacht in Vlaanderen (met hoogtepunten tussen 1590-1610) en de processen zoals die in Salem.

.

* De gevolgen van masturbatie.

.

* De paniek en massahysterie die in 1938 ontstond bij het hoorspel ''The War of the Worlds'' van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatre on the Air. Luister hier: [http://sounds.mercurytheatre.info/mercury/381030.mp3 War of the Worlds].

.

* De zorgen over genetisch gemanipuleerde voeding.

.

* De invloed van televisiegeweld of in games zoals in Canis Canem Edit en de GTA-reeks.

.

* Imitatiegedrag van jongeren bij het zien van pornografie zoals in de film ''Deep Throat''.

.

* In de zomer van 1984 rapporteerden kranten na een dodelijke vechtpartij op het strand van Egmond in Nederland over het ‘kustgeweld’, de ‘geweldsgolven’ en ‘-explosies’, ‘uitbarstingen’ en ‘epidemieën van geweld’, alsof het natuurverschijnselen waren. De paniek kreeg ook de politie, justitie, de horeca en het lokale bestuur in zijn greep en ebde na enige tijd weg. 

.

* De mediareactie en die van de overheden na de aanslagen op 11 september 2001 en de terroristische aanslagen in Madrid van 11 maart 2004 en de terroristische aanslagen in Londen van 7 juli 2005. In hun representatie van ‘het’ terrorisme dragen overheid en media bij tot paniek omdat ze onnodig angst zaaien door burgers vertrouwd te maken met dreigingen. Dit simplisme brengt de moeizame interetnische verhoudingen onder spanning en leidt de aandacht af van oorlog of genocide.

.

* De negentiende-eeuwse angst om levend begraven te worden, leidde in 1868 tot het patent op de lijkkist met een ladder voor een uitvinder uit New Jersey.

.

* In het Engelse Middlesbrough worden in 1987 121 kinderen uit hun huizen geplaatst na misbruik. Artsen gebruikten de techniek 'reflex anale oprekking' waarbij ze de billen uit elkaar schuiven en de anus bestuderen. Later bleek de techniek onwetenschappelijk en met de meeste kinderen was niets aan de hand.

.

* De angst voor de atoombom tijdens de koude oorlog.

.

* De angst voor ongrijpbare vijanden zoals al-Qaeda, fijnstof, dioxine, zendmasen...

.

.

= '''BETROUWBAAR''' =

[[Bestand:Van_Olden_Barneveldt_Verhoeven_1619.gif|thumb|right|550px|[[Abraham Verhoeven]], een prille 'gazettier' besloot zijn artikels in de Antwerpse krant de [[Nieuwe Tijdinghen]] met het zinnetje &quot;Oft waer is, sal den tydt leeren.' De auteur waarschuwt zo zijn lezers in de vroege zeventiende eeuw voor te hoog gespannen verwachtingen inzake de betrouwbaarheid van zijn schrijfsel. Het bericht is nog relevant. De illustratie vertelt het 'Verhael hoe ende in wat manieren den heere Johan Van Olden-Barneveldt, Advocaet van Hollandt ende den Vrieslant/ is Onthalst gheworden smaendachs voor noen den xiij Mey Anno Duisent zes hondert neghen-thien; T'hantwerpen/By Abraham Verhoeven/op de Lombaerde Veste/inde gulde Sonne, 1619.']]

.

{{Cquote|'''Door de fragmentarisering van alle kennis is de beleidsvorming er natuurlijk eenvoudiger op geworden. De hooggespecialiseerde takken van moderne wetenschap zijn zo ondoorzichtig geworden dat de mensen die daarin werkzaam zijn, noodgedwongen tot hun dertigste of langer door moeten studeren tot ze kunnen toetreden tot de nieuwe geestelijkheid. Een lange leertijd hebben ze allemaal, maar dat betekent nog niet dat ze het altijd eens zijn over de beste aanpak. De SARS-CoV-2-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de onenigheid onder experts zich zelfs kan uitstrekken tot schijnbaar simpele beslissingen, zoals over het gebruik van een mondkapje. Eind maart 2020 (de pandemie was drie maanden oud) adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie daar nog tegen, tenzij een persoon was besmet, en pas begin juni werd dat advies bijgesteld. Hoe kunnen mensen zonder specialistische kennis daarin partij kiezen of wijs worden uit debatten die vaak eindigen met het intrekken of ontmantelen van claims die daarvoor nog allesbepalend waren?'''|[[Vaclav Smil]]}}


.

Wat de betrouwbaarheid van deze encyclopedie betreft, daar gaan we even klassikaal door. We nemen een schrijfstok of een [[Griffel (schrijfstift)|griffel]] en een schrijfplank, een [[Lei (schrijfplank)|lei]] genaamd. We noteren drie vragen, het antwoord erop hoor je in de les.

.

* Ten eerste: Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* Ten tweede: Wat is [[Betrouwbaarheid (informatie)|betrouwbaarheid]]?

.

* Ten derde: Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Peilen is een term uit de scheepvaart, peilingen doe je steeds opnieuw, want je positie verandert constant.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=hA2p8EqvLLI '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: WAT IS BETROUWBAARHEID? (20 Min.)''']

.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=Xs0K4ApWl4g '''♣ LUISTER HIER NAAR DE GROOTSTE MISLEIDING UIT DE TWINTIGSTE EEUW:[[The_War_of_the_Worlds_(hoorspel)| The War of the Worlds''']].]

.

.

== Weet je dat…? Tuurlijk wel. ==

* Je in naam van iemand anders kan SMS'en?

.

*  Fototrucage mensen mooier maakt? Of lelijker, als het moet… Vrijwel elke foto in de krant of op internet is bewerkt! Kijk eerst naar [https://www.youtube.com/watch?v=iYhCn0jf46U dit filmpje van Dove] of naar deze ontmaskering.

.

* Er berichten gemaakt worden om journalisten een loer te draaien. Dergelijke berichten worden canards genoemd. Ze verschillen soms nauwelijks van stadslegendes.

.

* Goed ogende websites valse informatie doorspelen?

.

* Journalisten opzettelijk foute berichten de wereld insturen? Kijk op het impulscentrum naar (minstens) een van deze reportages. 1. Orson Welles War of the Worlds (Canvas Days that shook the World); 2. Bye bye Belgium (RTBF).

.

* Een verkeerd bijschrift bij een prima foto snel geplaatst is?

.

* De zetduivel vaker toeslaat dan gedacht?

.

* Sommige mensen wel heel goed gelovig zijn. Klik [[hier]] en bel en sms één jaar gratis. In tien dagen tijd tekenden 7200 jongeren in op dit aanbod.

.

* Een fout gespelde naam? Een foutief jaartal? Een verkeerde leeftijd of woonplaats? Tja, iedereen maakt fouten, niet?

.

Voor je info gebruikt, evalueer je die. “Ik heb de pest aan informatie, je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen” schrijft [[Jan Blokker]] ergens. Het citaat is in een mum van tijd gevonden, geknipt en geplakt in dit document. De referentie is uiteraard vergeten. Informatie wordt altijd gemaakt. Woordvoerders, journalisten, fotografen, redacteurs… één voor één maken zij nieuws of geschiedenis. Toch wordt die menselijke oorsprong snel vergeten. Niet alleen de Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid maar elke discipline evalueert informatie. Uiteraard vereist de doorlichting kennis van zaken, maar niettemin bestaan er “typevragen” die ongeacht het onderwerp  gelijk zijn. Zo dient de informatie controleerbaar, nauwkeurig, volledig, redelijk en eerlijk, relevant en actueel te zijn, er dient structuur, overzichtelijkheid en een lay-out te zijn. Voor je aan de controle begint ga je de bedoeling van de makers na. Wat is de aard van je bron?

  
 * Informatief?
 
 * Persoonlijk?
 
 * Commercieel?
 
 * Opiniërend?
 
.
 
{|
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg|thumb|550px|Revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, kort voor de arrestatie door de Russische geheime dienst. In het midden zit [[Vladimir Lenin|Lenin]].]]
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897 - Altered.jpg|thumb|560px|Dezelfde revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, nadat Alexander Maltsjenko in 1930 bij [[Jozef Stalin|Stalin]] in ongenade viel, werd hij verwijderd.]]
|}

.

== Controleerbaar ==

[[Bestand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|thumb|rigth|550px|Van informatie die een redactionele controle onderging stijgt de betrouwbaarheid. Hier de redactie van de [[Canadian Broadcasting Corporation]] in [[Montreal (Canada)|Montreal]] in [[1944]].]]

.
 
Betrouwbare info is controleerbaar. Van moeilijk te controleren info daalt de betrouwbaarheid. Anonieme info is onbetrouwbaar. Een cartoon uit The NewYorker toont twee honden voor een monitor, waarvan de ene zegt: ‘Op internet weet niemand dat je een hond bent.’ Een goede site bevat net als een boek de naam van de maker en zijn functie, de naam van de organisatie, een contactadres, een redactieteam, het doel van de organisatie en een datering. Het controleren begint dus met de vraag naar de auteur. Dit maakt een mail mogelijk of een extra controle via Google. Zoek uit wat de expertise van de auteur is, door zijn opleiding, werkomgeving of andere documenten te vinden. Verder kan de maker de controleerbaarheid vergemakkelijken door zijn tekst te onderbouwen met linken, een [[bibliografie]] of [[voetnoten]]. Eindigen sites op .ac.be of .edu, .org of .gov zijn het universiteiten, organisaties en staatsinstellingen. Trianguleren is het vergelijken van de informatie met minstens twee andere [relevante] bronnen. Twee is noodzakelijk, want op internet wordt veel overgenomen. Als meerdere webpagina’s hetzelfde zeggen over een onderwerp, werkt dit geruststellend. Maar let op, dit kan vals zijn. Wil je meer zekerheid, dan is het nodig om ofwel de site goed te bestuderen, te vergelijken of de commentaren op verwijspagina’s te lezen. Bij tegenstrijdige informatie is het belangrijk te weten welke auteur het meeste autoriteit heeft. Laat in je studie niet na om te wijzen op botsende visies en tegenstrijdige ideeën. Dit helpt bij het ontwikkelen van je eigen mening.

.

== Nauwkeurig en volledig ==

.

Als je evalueert op nauwkeurigheid ga je na in welke mate er slordigheden of onnauwkeurigheden voorkomen. Verkeerd taalgebruik en tikfouten tonen aan dat de auteur weinig aandacht schenkt aan de inhoud. Let op voor vage omschrijvingen zoals “men beweert dat er veel wordt…” Dit zijn teksten die lucht verkopen. Op internet verschijnt regelmatig onvolledige info. Andere info is bewust onvolledig en werkt als smaakmaker of zet aan tot kopen, sommige bronnen behandelen het onderwerp oppervlakkig of wekken de indruk het onderwerp volledig te dekken, maar stellen na consultatie teleur.

.

== Redelijk ==

.

Objectiviteit bestaat niet. De ‘werkelijkheid’ in taal gieten is ontzettend moeilijk: gewild of ongewild, steeds kijk je door filters van voorkennis, afkomst, behoeften, verwachtingen… Wat je ziet is cultureel bepaald. De discussie subjectief en objectief is hier aan de orde. Daarom is het onredelijk een auteur te vragen objectief te zijn. Verwacht van de auteur dat hij afstand doet van vooringenomenheid, een redelijke argumentatie gebruikt en eventueel uiteenlopende visies poneert. Vraag je af welk belang de auteur bij het onderwerp heeft. Zo rapporteert Greenpeace anders over een olietanker dan de eigenaar. Hoe redelijk is de informatie? Worden de ingenomen standpunten geëxpliciteerd? Wordt de website gesponsord? Hoe evenwichtig worden tegengestelde standpunten gepresenteerd? Is de term 'subsidieslurpers' een alitererende metafoor die wat suggereert of een objectief begrip?

  
 FEITEN ≠ TAAL
 
 .
 
 REALITEIT ≠ JE MENING
  
 .
 
 FEITEN ≠ JE MENING ≠ TAAL
 

In hoeverre weerspiegelen gedachten realiteit? En, in welke mate zijn we in staat om de realiteit die we feiten noemen, te beschrijven?
 

.

== Eerlijk ==

[[Bestand:Pinocchio_1940.jpg|thumb|right|550px|Eerlijke info staat tegenover leugenachtige info en die is niet altijd even makkelijk te herkennen als bij Pinocchio.]] 

.

Eerlijkheid is het (on)bewust manipuleren, verdraaien of verzwijgen. Worden de standpunten eerlijk gepresenteerd? Neemt de auteur een standpunt in? Is de partijdigheid acceptabel? Wordt dat standpunt gepresenteerd als een mening of als een feit? Eerlijkheid gebiedt dat [[feiten]] als feiten voorgesteld worden en [[meningen]] als meningen.

.

;Feiten

.

Een feit is aanvaard omdat dit bleek uit onderzoek of omdat het aanvaard is. In het alledaags taalgebruik is een feit “zeker” en kan het geobserveerd worden. Als het feit een tijd bestaat, is dit een situatie of een structuur. Als het om een verandering van structuur gaat, is dit een proces [industrialisatie, emancipatie]. Een kortstondig proces is een gebeurtenis. Zoek voor onderstaande 'feiten' voorbeelden.

.

* Object (voorwerp), bv:

.

* Plaats (ligging), bv:

.

* Gebeurtenis (kwestie), bv:

.

* Structuur (situatie of toestand), bv:

.

* Proces (evolutie) bv:

.

.

;Meningen

.

Over een mening kan je discussiëren. Een mening is een waardeoordeel of vooroordeel, een voorkeur en verwachting, een veronderstelling of een stelling. De nuances zijn subtiel. Een waardeoordeel berust op een interpretatie die je aanvaardt maar niet met feiten te ontzenuwen is, omdat de feiten verschillend worden uitgelegd. Bij een vooroordeel is men zich niet bewust van het waardeoordeel. Een veronderstelling en een stelling liggen dicht bij elkaar, net als een voorkeuren en verwachtingen. Een veronderstelling berust op een indruk of interpretatie, een stelling wordt gevolgd door een argumentatie en gaat vooraf aan een redenering [want, immers, daaruit volgt]. Een voorkeur leidt je aandacht [af]. Bij een voorkeur kan je kiezen, bij een verwachting [hoop] hoeft het object niet eens aanwezig te zijn.

.

* Vooroordeel (een ongecontroleerde mening), bv:

.

* Waardeoordeel (interpretatie), bv:

.

* Stelling (positie), bv:

.

* Veronderstelling (hypothese), bv:

.

* Voorkeur (neiging), bv:

.

* Verwachting (hoop), bv:

.

Laat extreem positieve en extreem negatieve meningen voor wat ze zijn. Soms laten journalisten hun mening in de tekst klinken zoals in dit citaat. “De scheiding der machten werd pas in de zeventiende eeuw geproclameerd door John Locke.” Het woordje ''pas'' zorgt dat een feit als mening voorgesteld wordt. Ook het omgekeerde is mogelijk, zoals deze uitspraak: “Een vondelingenschuif is moreel verwerpelijk en een welvaartsstaat onwaardig.” Dit is een mening die als feit wordt omschreven. Beter zou zijn “Ik vind een…” Het is een kwestie van academische training. Veel moeilijker is om als lezer feiten te herkennen die als mening worden omschreven of om meningen te herkennen die als feit worden omschreven.

.

== Wetenschappelijk of populariserend? ==

.

* Kijk naar [https://www.youtube.com/watch?v=9r8GNYi5K-Y deze (Belgische) reportage] en [https://www.youtube.com/watch?v=CMne7lqobT8 deze (Nederlandse) reportage] waarbij [[Bart Van Loo]] zijn boek De Bourgondiërs voorstelt. Er komt kritiek op zijn aanpak: Bart van Loo zou de geschiedenis te eenzijdig voorstellen. [https://www.youtube.com/watch?v=7gOlTlqY41s Kijk hier.]


== Fictie versus non-fictie ==

[[File:Orson_Welles_1937.jpg|thumb|550px|Orson Welles liet in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt of als men fictie met non-fictie gaat verwarren.]]

.

Als Fictie en non-fictie zich met elkaar gaan vermengen wordt het voor de kijker, luisteraar of lezer wel erg moeilijk om het waarheidsgehalte of de betrouwbaarheid te peilen. Voor je verder leest, log je in op [https://p.cygnus.cc.kuleuven.be/webapps/osv-kaltura-bb_bb60/jsp/courseGalleryLTI.jsp?url=/hosted/index/course-gallery&amp;course_id=_976176_1&amp;mode=view Toledo TV]. Wie maanlanding intikt als zoekwoord komt op een VPRO documentaire van 52 min. Kijk aandachtig naar het bedrog der bedriegenis. Trek er een uurtje voor uit en lees vooral niet verder, anders is de fun er af.

.

{{Leeswaarschuwing}}

.

;De hoofdpersonages
&lt;gallery&gt;
A11v 1092338.ogg|Armstrong stapt als eerste mens op de Maan (tv)
File:Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg|'''[[Joeri Gagarin]] (1934–1968) was geen lang leven beschoren.'''
File:Aldrin_Apollo_11.jpg|'''[[Buzz Aldrin]], [[Apollo 11]], gefotografeerd door [[Neil Armstrong]]'''
File:Ap11-s69-31740.jpg|'''Bemanning [[Apollo 11]]'''
File:Kennedy_vonbraun_19may63_02.jpg|'''[[Wernher von Braun]] met [[John F. Kennedy|J.F.K.]]'''
File:Dornberger-Axster-von_Braun_(jha).jpg|'''von Braun bij de overgave.'''
File:V1_Soest.JPG|'''[[V1 (wapen)|V1]]-rakket.'''
File:V-2-Nederlands.jpg|'''[[V2 (raket)|V2]]-rakket.'''
File:First photo from space.jpg|'''In [[1946]] neemt een [[V2 (raket)|V2]] de eerste foto's uit de ruimte.'''
File:Project_Paperclip_Team_at_Fort_Bliss.jpg|'''[[Operatie Paperclip|Operatie paperclip]]: von Braun ging niet alleen naar de V.S.'''
Bestand:Posta_Romana_-_1959_-_Laika_120_B.jpg|'''[[Laika (hond)|Laika]]''', de eerste hond in de ruimte. Hoeveel dieren gingen haar voor?
&lt;/gallery&gt;

.

Wat je zag is [[Opération Lune]]. Die probeert aan te tonen dat [[Stanley Kubrick]] de eerste stappen op de maan in een studio filmde. Deze regisseur kennen we van [[Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb|Dr. Strangelove]], [[2001: A Space Odyssey]] (1968), [[A Clockwork Orange (film)|A Clockwork Orange]], [[Barry Lyndon (film)|Barry Lyndon]], [[The Shining (film)|The Shining]], [[Full Metal Jacket]] en [[Eyes Wide Shut]]. Deze regisseur heeft uiteraard niets met de maanlanding van doen, hij wordt [[postuum]] opgevoerd als regisseur van de allerbelangrijkste film ter wereld. Deze film is geen documentaire maar een 'mocumentaire'. Ze wil de kijker te misleiden. Waarom? Puur om aan te tonen dat mensen te of erg goedgelovig zijn. Tot op welk punt ben jij meegegaan in dit verhaal?

.

Het woord Mocumentaire komt uit de combinatie van documentaire (feiten en waarheidsgetrouwe rapportage) en de M van Movie (fictie) en 'to moc', iemand op het verkeerde been zetten. Pas op het einde wordt duidelijk dat het om een grap gaat. Sommige studenten kijken de film vol (on)geloof uit, anderen zijn al vanaf de helft kritisch... Hoe gealarmeerd was jij?

.

;Kijken

* [https://www.youtube.com/watch?v=EqHg8YSJWRk Operation Lune] BEELDFRAGEMENT debat met [[William Karel]], regisseur van deze [[mocumentaire]].

.

.

== Relevant en actueel ==

.

Relevant wil zeggen betrekking hebben op je onderwerp. Wanneer is de info gepubliceerd? Wanneer is de site gemaakt en voor het laatst aangepast? Hoe actueel zijn de links? 

.

== Lay out ==

.

Een aantrekkelijke lay-out en een overzichtelijke navigatie bewijzen aandacht voor de paginaontwikkeling. Doorgaans wijst dit erop dat er aan de inhoud is gewerkt. Maar de redenering is niet absoluut. Het kan dat een grafisch talent een fijne inhoudloze pagina maakt, of dat vorsers geen grafisch verstand hebben. 'De inhoud is belangrijker dan de vorm' klinkt het argument dan. Maar toch. Schreeuwerige pagina’s duiden op informatietekort, op een vingeroefening of verdoezelen de onkunde van de maker. Vragen over de esthetica helpen bij de evaluatie.

.

;Stel vragen zoals: 

.

* Hoe verzorgd zijn de tekst en de afbeeldingen? 

.

* Worden er [[Compositie (beeldende kunst)|compositieprincipes]] gevolgd? 

.

* Is het ontwerp complex? Oogverblindend? 

.

* Is de tekst leesvriendelijk?

.

* Is de structuur overzichtelijk? 

.

* Is de [[lay-out]] of de [[interface]] duidelijk?

.

== Informatie in tijden van oorlog ==

.

{{Citaat|'''In oorlogstijd is de waarheid het eerste slachtoffer.'''|[[Boake Carter, journalist]], 1900-1944.}}

.

{{Citaat|'''Voltaire heeft het ons geleerd: we moeten systematisch aan alles twijfelen.'''|[[Anne Morelli]]}}

.

Tijdens oorlogen of andere conflicten tussen twee groepen duiken tien principes die de propagandamachine ondersteunen. Anne Morelli somt ze op.

# 'Wij willen geen oorlog.'
# Alleen de vijand treft schuld, die heeft om oorlog gevraagd.
# Dit is geen oorlog tegen de mensen, maar tegen de leider van de tegenpartij.
# Het doel is nobel, zeker geen materieel gewin.
# De vijand begaat wreedheden. Als wij schade berokkenen is dat per ongeluk.
# De vijand gebruikt illegale wapens.
# Onze verlies is beperkt, die van de vijand groot.
# Kunstenaars en intellectuele steunen de zaak.
# De oorlog heeft een heilig karakter.
# Wie de propaganda in twijfel trekt, is een verrader.

.

.

= '''PINOKKIOTEST''' =

.

De Pinokkiotest is een checklist die je helpt inschatten hoe (on)betrouwbaar sommige info is. Je kan de test vinden op [http://sadan.wdfiles.com/local--files/5-evalueren/PINOKKIOTEST.pdf deze vragenlijst]. De test is vergelijkbaar met de [https://www.hogeschoolrotterdam.nl/globalassets/mediatheek/downloads/craap-scoreformulier-nl.pdf CRAAP]-test die in het vak informatievaardigheden ter sprake komt. 

.

.

= '''EXAMENVRAGEN''' =

.

.

== A-Vragen ==

.

(S&amp;V)Wie of wat zijn en wat is de betekenis van: Apollo (god), Nietzsche, Herbert George Wells, Howard Koch, Orson Welles, Jozef Stalin, Koude Oorlog, kunstmaan, The War of the Worlds, Milan Kundera, De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, Louis-Ferdinand Céline, Reis naar het einde van de nacht, Voyage au bout de la nuit, Anne Morelli, De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië, Guido Gezelle, Hendrik Conscience, Kortrijk 1302, De Leeuw van Vlaenderen (1838), Aufklärung, Immanuel Kant, Diderot, D'Alembert, Voltaire, John Locke (1632-1704), 1776, Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, Montesqieu (1689-1755), Jean Jacques Rousseau, Franse Revolutie, Glorious Revolution, 1688, Charles Darwin (1809-1882), Robespierre, Karl Marx, René Descartes, Opération Lune, J.F. Kennedy, Werhner von Braun, Joeri Gagarin, Richard Nixon, Houston (Texas), Cape Canaveral (Florida), Mocumentaire, Stanley Kubrick, 21 juli 1969, Neil Armstrong, Apollo 11, Apolloprogramma, Operatie paperclip.

.

.

== B-Vragen ==

.

* S&amp;V.In de geschiedenis kunnen we verschillende denkrichtingen onderscheiden. Zo kunnen we het model van de &quot;eeuwige terugkeer&quot; tegenover het &quot;verlichtingsmodel&quot; plaatsen. Illustreer dit op het niveau van het denken over geschiedenis, het resultaat, het doel, de richting, de motor en de gevolgen van dit denken. Geef bij beide richtingen één of meerdere vertegenwoordigers.

.

* S&amp;V.&quot;De verlichting is geen soort filosofie, maar een 18de eeuws fenomeen, waarbij groepen intellectuelen gefascineerd worden door de ontdekkingen van de wetenschap en door de filosofische reflecties die hierover gemaakt worden in de vorige eeuw. Het is een nieuwe geest die door Europa waait. Men wordt er zich van bewust dat de denkwijzen van de 17de eeuw reeds heel wat realiseerden in de fysica. Nu de tijd gekomen is om...&quot; 1. Welke kenmerken kun je met betrekking tot de verlichting aangeven; 2. Wat zegt Kant over die verlichting; 3. Kun je ook een kritiek op dit vooruitgangsoptimisme formuleren?  

.

* S&amp;V.Leg uit en toon aan met voorbeelden: &quot;Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen op een bepaalde manier te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Objectiviteit is niet mogelijk.&quot;  

.

* Wat kun je vertellen over Karl Marx en het dialectisch principe?

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Milan Kundera, 2. Louis-Ferdinand Céline, 3. Anne Morelli, 4. Hendrik Conscience, 5. Immanuel Kant, 6. Christus.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Diderot en D'Alembert, 2. Charles Darwin, 3. J.F. Kennedy, 4. Orson Welles, 5. Copernicus, 6. Plato.

.

* S&amp;VPlaats in chronologisch volgorde en wat weet je over... 1. Karl Marx, 2. Apollo 11, 3. H.G. Wells schrijft The War of the Worlds, 4. Voltaire 5. Orson Welles maakt een radioprogramma met de naam War of the Worlds, 6. Franse Revolutie.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Apolloprogramma, 2. John Locke, 3. Neil Armstrong zet eerste stappen op de maan, 4. Robespierre, 5. Nietzsche, 6. Scheiding Oost- en West-Romeinse rijk.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 3. Glorious Revolution, 3. René Descartes overlijdt, 4. Opération Lune (mocumentaire), 5. Werhner von Braun, 6. Guldensporenslag.

.
 
* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Joeri Gagarin overlijdt, 2. Het Colosseum wordt gebouwd, 3. Richard Nixon wordt president, 4. Tweede Wereldoorlog, 5. Stanley Kubrick maakt zijn laatste film, 6. De eerste Kruistocht. 

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid? Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* S&amp;V.Leg uit, waarom is de Spoetnik 1, de eerste satelliet zo belangrijk. Situeer ze in de tijd. Betrek woorden zoals Koude oorlog, Gagarin, Expo '58, Kennedy en Space Race in je antwoord.

.

.

== C-Vragen ==

.

* S&amp;V.Kundera: &quot;De idee van de eeuwige terugkeer der dingen is raadselachtig en Nietzsche heeft er andere filosofen mee in verlegenheid gebracht: te denken dat alles zich eens zou herhalen zoals we het al beleefd hebben, en dat ook die herhaling eindeloos zou doorgaan.&quot; Wat wil deze &quot;dwaze&quot; mythe van de eeuwige terugkeer der dingen zeggen? Valt het je ook wel eens voor - hetgeen voor Kundera het geval is - dat je &quot;ontroering voelt bij het bekijken van foto's van Hitler?&quot; Wat is het gevolg dat Kundera uit een dergelijk merkwaardige ervaring trekt? Wat denk je daar zelf over?

.
 
* S&amp;V.L.F. Céline: &quot;De filosofen [...] zijn ermee begonnen het brave volk van alles wijs te maken...&quot; Waar heeft Céline het over in bovenstaande citaat, genomen uit Reis naar het einde van de nacht? Geef een persoonlijke kritiek.

.

* S&amp;V.De media gebruiken verschillende technieken om de kijker te doen geloven dat hun boodschap 'waar' is.  Welke technieken haal je uit deze film die het realiteitsgehalte van de boodschap verhogen?  En, waar gaan de filmmakers door het lint.  Of, met andere woorden, waar kan je in de film merken dat het hier om een 'vervalsing' van de realiteit gaat?

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid, waarom is betrouwbare info zo belangrijk en hoe kan je achterhalen of informatie betrouwbaar is?

.

* S&amp;V.Leg uit: De meesten beschouwen 'geschiedenis' als iets 'passief'. Geschiedenis was er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! 

.

* S&amp;V.Leg uit: De 'actieve constructie' van de geschiedenis is een vraag die op filosofisch vlak tot tien verschillende vragen leidt. Gebruik Hegel en de universiteit van Berlijn in je antwoord.

.

* S&amp;V.Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Waarom spreken we van peilen?

.

.


== D-Vragen ==

.

&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;360&quot;&gt;
Bestand:TheMatrixAnimated.gif
Down the Rabbit Hole.png
Milan Kundera redux.jpg
L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg
Gerrit Komrij (1981).jpg
Anne Morelli.jpg
Bestand:Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg
Descartes Discours de la Methode.jpg
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg
Jean Le Rond d'Alembert, by French school.jpg
Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg
Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg
John Locke.jpg
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
Montesquieu 1.png
Immanuel Kant (painted portrait).jpg
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg
Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg
Social contract rousseau page.jpg
EmileTitle.jpeg
Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg
James Watt by Henry Howard.jpg
François Quesnay.jpg
Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif
AdamSmith.jpg
Louis XIV of France.jpg
Koning Louis XV; Hyacinthe Rigaud.jpg
Ludvig XVI av Frankrike porträtterad av AF Callet.jpg
Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg
Women's March on Versailles01.jpg
Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg
LouisXVIExecutionBig.jpg
Jacques-Louis David - Marie Antoinette on the Way to the Guillotine.jpg
Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg
Robespierre.jpg
Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png
Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg
Bestand:David Van Reybrouck.jpg
Bestand:Jose Ortega y Gasset.jpg
Karl Marx 001.jpg
Kortrijk-Groeningemonument.jpg
Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png
Bestand:Honoré de Balzac (1842) Detail.jpg
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG
Battle of Courtrai2.jpg
Nicaise de Keyser04.jpg
Guido Gezelle.jpg
Hendrik Conscience.jpg
Leeuwvanvlaenderen.gif
Groeningepoort.jpg
Kortrijk Groeningeabdij museum.JPG
Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg
Bestand:Deep throat PD poster (restored).png
Bestand:Van Olden Barneveldt Verhoeven 1619.gif
Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg
Bestand:Pinocchio 1940.jpg
Orson Welles 1937.jpg
A11v 1092338.ogg
Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg
Aldrin Apollo 11.jpg
Ap11-s69-31740.jpg
Kennedy vonbraun 19may63 02.jpg
Dornberger-Axster-von Braun (jha).jpg
V1 Soest.JPG
V-2-Nederlands.jpg
First photo from space.jpg
Project Paperclip Team at Fort Bliss.jpg
Bestand:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''BIBLIOGRAFISCHE NOTEN''' =</text>
      <sha1>5dxcsg4xmxewz87xj934susa1b7bo27</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429756</id>
      <parentid>429755</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T12:27:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ideologie */</comment>
      <origin>429756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107944" sha1="m35ey9io16ymfae8ev6o2jvzs2ahp78" xml:space="preserve">[[Bestand:TheMatrixAnimated.gif|thumb|550px]]

&lt;big&gt;'''HOOFDSTUK 1. HISTORISCHE MODELLEN, BESEF EN DENKRICHTINGEN''' &lt;/big&gt;
;&lt;big&gt;WAT IS GESCHIEDENIS EIGENLIJK?&lt;/big&gt;

.

[[File:Down_the_Rabbit_Hole.png|thumb|550px|♣ '''TUINTIP'''  Down the rabbit-hole?  Op een zomerdag luistert Alice Liddell aan de oever van een meer naar haar oudere zus die een saai boek voorleest. Alices verveling verdwijnt als er een pratend konijn passeert. Het is gehaast en houdt de tijd op zijn horloge (de geschiedenis?) in de gaten en springt in een hol. Alice volgt en valt de dieperik in. Een deurtje verbergt een prachttuin, een flesje met het opschrift &quot;drink mij&quot; maakt haar klein genoeg om de deur door te kunnen. Spring in het gat en deze geschiedenistuin en laat je verwonderen zoals Alice. The Matrix kaapte als film het idee van Alice en stelt de vraag of de wereld een illusie is? Plato deed iets vergelijkbaars met de allegorie van de grot. De Matrix visualiseert René Descartes' stelling: 'Ik denk, dus ik ben' en is mee geïnspireerd door de cyberpunk van William Gibson.]]

[[Bestand:Hoe ontdek je nepnieuws (How To Spot Fake News).jpg|thumb|550px|Infographic ''Hoe ontdek je nepnieuws'', uitgegeven door de International Federation of Library Associations and Institutions.]]

{{Citaat|'''Veel vitale cycli van ons lichaam kennen een periodiek verloop: de hartslag, de ademhaling, de afwisseling tussen slapen en waken. Contoleren of ze regelmatig zijn vindt bijna altijd onbewust plaats, maar zelfs de geringste verstoring is voldoende om plotseling de alarmbellen te doen rinkelen. (...) In tegenstelling tot de traditionele zintuigen, hebben wij geen orgaan voor tijdszin.'''|Guido Tonelli}}

.

{{Citaat|'''Niet lachen, noch huilen, maar begrijpen.'''|Ludo De Witte}}

.

{{Citaat|'''De geschiedschrijver is een wandelend anachronisme, een ontheemd persoon, die de technieken van vandaag gebruikt om te proberen dingen te weten over gisteren die gisteren zelf niet eens wist. Hij moet waarachtigheid nastreven, hij dient te luisteren naar de woorden die het verleden spreekt, maar hij moet communiceren in een taal die het heden begrijpt.'''|Hilary Mantel}}

.

{{Citaat|'''Wie wetenschap onderwijst moet ophouden met leerlingen de pap in de mond te geven en hen de mogelijkheid bieden 'het pure plezier van begrip te ontdekken.' Wie cursussen eenvoudigweg doceert, laat de studenten zitten met 'onderontwikkelde intellectuele vaardigheden en weinig besef van de invloed die wetenschap op hun leven heeft'.'''|Amerikaanse Vereniging voor de Vooruitgang van Wetenschap, de uitgever van Science}}
 
.

{{Citaat|'''De vraag is of u dat kunt, woorden zoveel verschillende betekenissen geven.'''|Alice in Wonderland}}

.

{{Citaat|'''De vraag is wie de baas is - punt uit'''|Wiggel Waggel}}

.

{{Citaat|'''Deze tijd vraagt om optimisme. Pessimisme bewaren we voor slechtere tijden.'''|Jean-Claude Servais&lt;ref&gt;Geciteerd in: NAOMI KLEIN, (vertaald door Jan Willem Reitsma en Pon Ruiter). ''Nee is niet genoeg.'' De Geus, Amsterdam, 2017, p. 275.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Wetenschap is niet hapklaar en eenduidig. In de coronacrisis zag je vaak twee kampen tegenover elkaar staan die elk het eigen gelijk claimden op basis van één of andere studie. Dat is ook des mensen. We denken allemaal dat we heel kritisch onze standpunten innemen, maar dat is natuurlijk niet zo. We zijn kuddebeesten. Vaak nemen we een standpunt in omdat dat het standpunt is van de groep waar we toe behoren. En dan gaan we achteraf feiten zoeken die die intuïtie bevestigen. Er is zo'n mooi beeld - ik weet niet meer van wie het komt - dat we de feiten gebruiken zoals een dronkaard een lantaarnpaal gebruikt: niet om ons te verlichten, maar als steunpilaar. Ons brein is helemaal niet zo rationeel als we denken. (...) Wie gelooft dat wetenschappers deel van een corrupte elite uitmaken, heeft daar natuurlijk weinig aan. Daar begint het dus mee. Als je zegt aan kritisch denken te doen, maar de wetenschap niet vertrouwt... Tja, dan kun je dus niet kritisch denken. Het paradoxale is net dat die mensen van zichzelf denken dat ze zéér kritisch zijn, en dat de anderen als schapen met de kudde meelopen. Kritisch zijn betekent niet alleen dat je moet durven te denken, maar ook dat je moet durven te vertrouwen - in de wetenschap meer bepaald. Ook wetenschappers kunnen er wel eens naast zitten, maar gemiddeld genomen zijn zij veel betrouwbaardere bronnen dan de algoritmes van You Tube.'''|Patrick Loobuyck&lt;ref&gt;PATRICK LOOBUYCK. In: ''De Morgen.'' Vrij zijn is niet: doen wat je wilt. 20 augustus 2021.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Zelfcensuur, aldus, George Orwell, heeft twee nefaste gevolgen. Ze heeft een kwantitatief effect: als voldoende mensen zichzelf censureren, kom je in een samenleving waar politieke censuur regeert. Daar heb je geen bestraffende overheid voor nodig. Mensen staan zelf op de rem, omdat ze sociale uitsluiting (of erger) vrezen. Zelfcensuur heeft een kwalitatief effect: als je je ideeën voor anderen moet verzwijgen, begin je tegen jezelf te liegen. Dat is wat zijn romanfiguren overkomt: ze zijn het contact met het eigen denken kwijt. Daarom is vrijheid van spreken belangrijk: ze bevat de vrijheid om te denken.'''|Tinneke Beeckman}}

.

{{Citaat|'''Als je geen perverse of persoonlijke agenda hebt, begint alles met research. Je stelt je de vraag naar wat zich heeft afgespeeld en waarom het zo liep.'''|Mike Leigh}}

.

{{Citaat|'''Historici hebben een maatschappelijke rol te vervullen. We moeten ons dus niet opsluiten in onze ivoren toren. [...] In het verleden hebben we te veel gedacht dat we documentaires, tentoonstellingen en computerspelletjes moesten maken. We moeten nu weer kiezen voor fundamenteel historisch onderzoek, dat teruggaat naar de bron. Dat is onze corebusiness; wetenschappelijk onderzoek, op basis van onze eigen onderzoeksagenda, tegen de stroom in van de politiek corecte moraliserende boodschap. Zonder onderzoek geen debat en zonder debat geen herinnering. Je kunt de stappen daarin niet overslaan, anders eindig je met lege herdenkingen.'''|Nico Wouters&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. '''Historici moeten hun eigen agenda heroveren.''' In: ''De Standaard'', 11.05.2019, p. 40 &amp; 41.&lt;/ref&gt;}}

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.youtube.com/watch?v=MrmGliMP0bc LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE GESCHIEDENIS ALS ACTIVE CONSTRUCTIE, OBJECTIVITEIT EN VERVALSINGEN].'''

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/evoluties-in-het-welzijns-en-veiligheidsdenken de PowerPoint die bij deze lessen hoort].'''

.

.

= '''DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN''' =

.

== ''De eeuwige terugkeer der dingen'' van Milan Kundera ==

&lt;small&gt;(Eigen bewerking)&lt;/small&gt;

[[File:Milan Kundera redux.jpg|thumb|550px|Milan Kundera (1929-2023) is een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met filosofische thema's. Een van zijn bekendste werken is ''De ondraaglijke lichtheid van het bestaan''. Philip Kaufman verfilmde het onder de titel ''The Unbearable Lightness of Being''.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=AniUgwUn6oo ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN HET BESTAAN'', 5 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;De eeuwige terugkeer der dingen is een raadsel en Nietzsche
bracht er andere filosofen mee in verlegenheid: de gedachte dat alles zich eens
herhaalt zoals we het reeds beleefden, en dat die herhaling eindeloos
zou zijn! Wat is de betekenis van deze dwaze mythe?
De mythe negeert dat een voor altijd verdwenen, nooit meer 
terugkerend leven op een schaduw lijkt, gewichtloos is,
bij voorbaat dood is, en al was het huiveringwekkend, prachtig of verheven, de
huiver; de pracht of die verhevenheid zijn van geen betekenis. We hoeven ze
niet voor kennisgeving aan te nemen, evenmin als een oorlog tussen twee
Afrikaanse staten in de veertiende eeuw, die het gezicht van de wereld niet had
veranderd, ondanks het in onbeschrijflijk lijden creperen van
driehonderdduizend negers.
Verandert er dan iets aan die oorlog van twee Afrikaanse staten in de veertiende
eeuw wanneer die zich ontelbaar herhaalt in de eeuwige terugkeer?
Er verandert wel iets; de oorlog wordt een omhoog stekend blok dat blijft, en de
stupiditeit ervan zou onherstelbaar zijn.
Als de Franse Revolutie zich eeuwig zou herhalen, zou de Franse
geschiedschrijving minder trots zijn op Robespierre. Maar omdat ze spreekt
over iets dat nooit meer terugkomt, zijn de bloedige jaren veranderd in louter
woorden, theorieën en discussies, ze zijn lichter geworden dan veren, ze jagen
geen schrik aan. Er is een eindeloos verschil tussen de Robespierre die slechts
één maal in de geschiedenis voorkomt en een Robespierre die eeuwig terug zou
keren om de koppen van de Fransen te laten rollen.
Laten we zeggen dat de gedachte van de eeuwige terugkeer een zeker
perspectief betekent waarin de dingen zich anders vertonen dan we die kennen:
ze vertonen zich zonder de verzachtende omstandigheid van hun voorbijgaande
aard. Deze verzachtende omstandigheid weerhoudt ons namelijk een oordeel uit
te spreken. Hoe kun je iets dat voorbijgaat veroordelen? Het avondrood van de
ondergang kleurt alles met de bekoring van de nostalgie; ook de guillotine.
Onlangs heb ik mezelf betrapt op een ongelooflijk gevoel: ik bladerde in een
boek over Hitler en voelde bij enkele foto's ontroering. Ze herinnerden me aan
mijn kinderjaren; die vielen in de oorlog; sommige leden van mijn familie
kwamen om in Hitlers concentratiekampen; maar wat was hun dood tegenover
het feit dat de foto's van Hitler me herinnerden aan de voorbije tijd van mijn
leven, een tijd die niet meer terugkeert?
Deze verzoening met Hitler verraadt de diepe morele perversiteit, verbonden
met een wereld die in wezen gebaseerd is op het niet bestaan van de terugkeer,
want in die wereld is alles bij voorbaat vergeven en dus ook alles cynisch
toegestaan.
Zou elke seconde van ons leven zich oneindig herhalen, dan zijn we
vastgenageld aan de eeuwigheid zoals Jezus Christus aan het kruis. Dat is een
verschrikkelijk vooruitzicht. In de wereld van de eeuwige terugkeer rust op
elke handeling het gewicht van een ondraaglijke verantwoordelijkheid. Daarom
noemde Nietzsche de idee van de eeuwige terugkeer de zwaarste last (das
schwerste Gewicht).&lt;/small&gt;|Milan Kundera}}

.

.

== ''Reis naar het einde van de nacht'' van Louis-Ferdinand Céline&lt;ref&gt;LOUIS FERDINAND CELINE, vertaald door E.Y. Kummer. ''Reis naar het einde van de nacht.'' Van Oorschot, 2016 (naar de uitgave van 1932), p. 74-77.&lt;/ref&gt; ==

[[File:L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg|thumb|550px|Louis-Ferdinand Céline (1894-1961) is samen met Marcel Proust één van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken publiceert.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=4OC6LKybZs8 ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''REIS NAAR HET EINDE VAN DE NACHT'', 6 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;Och  man! Ik verzeker je dat deze wereld
er uitsluitend op uit is om iedereen te verneuken! 
Jij bent jong. Ik hoop dat deze paar
minuten vol wijsheid je jaren zullen bijblijven! Luister goed
naar me, kerel; als ze 't hebben over: 'Het medelijden met het
lot, met de omstandigheden van de arme mieter...', laten dan
deze woorden, die in vurige letters boven alle moordende
schijnheiligheid van onze maatschappij schitteren, een uiterst
belangrijk teken aan de wand voor je zijn, waar je niet meer zo
maar aan voorbij mag gaan zonder het belang ervan in te zien.
Hoor, ik zeg jullie, arme donders, altijd de lul in 't leven, geslagen, uitgeperst,
eeuwig en altijd zwetend, ik waarschuw jullie dat als de groten van deze aarde
interesse voor jullie beginnen te krijgen, dan is 't omdat ze op het slagveld
gehakt van jullie willen maken... Dat is het teken... 't Kan niet missen... 't Begint
met liefde voor het volk. Lodewijk XIV die trok zich tenminste geen zak van
het brave volk aan, vergeet dat niet. Lodewijk XV ook niet. Hij veegde er z'n
gat mee af. Natuurlijk was het leven in die tijd niet prettig, het leven van de
arme sloeber is nooit prettig geweest, maar ze werden niet zo hardnekkig en
verbeten om zeep geholpen als nu door onze tirannen. De kleine man, zeg ik je,
wordt alleen met rust gelaten als hij wordt veracht door de groten,
die uitsluitend uit eigenbelang of sadisme aan het volk kunnen denken... De filosofen
mag ik je daar nog op attent maken nu we 't er toch over hebben, diè zijn ermee
begonnen het brave volk van alles wijs te maken... Het volk dat alleen zijn
catechismus kende! Ze zouden 't wel opvoeden, beweerden ze... Nou! Ze
hadden heel wat waarheden te onthullen! Prachtige! Frisse! Schitterende! Je
duizelde ervan! Zo is 't! begon het brave volk te zeggen, zo is 't precies! Zo is 't
helemaal! Daar gaan we allemaal voor sterven! 't Volk wil alleen maar sterven!
Zo zijn de mensen nu eenmaal. 'Leve Diderot!' hebben ze gebruld en toen
'Bravo Voltaire!'. Dat zijn nog 's filosofen! En ook nog leve Carnot, die zo mooi
overwinningen in elkaar kon knutselen! En leve iedereen! Dat zijn tenminste
knapen die 't brave volk niet in onwetendheid en bijgeloof laten verrekken! Zij
wijzen 't de weg naar de vrijheid! Ze maken 't zelfstandig! En ze hebben niet
stilgezeten! Iedereen moet eerst de krant kunnen lezen! Dat is onze redding!
Godverdomme! En snel! Geen analfabeten meer! Die kunnen we niet meer
gebruiken! Alleen maar burgersoldaten! Die stemmen! Die lezen! En die
vechten! En die marcheren! En kushandjes werpen! In dat tempo werd 't brave
volk gauw goed rijp. Het enthousiasme over 't afwerpen van 't juk moet toch
ergens goed voor zijn, waar of niet? Danton stond niet voor Jan Lul zo mooi te
praten. Met wat gebrul, dat zo raak was dat je 't nu nog hoort, had hij in een
handomdraai 't brave volk gemobiliseerd! En dat betekende 't eerste vertrek van
de eerste bataljons geëmancipeerde bezetenen! De eerste stemmende en
vlagdronken klootzakken die Dumouriez met zich meevoerde om zich te laten
doorzeven in Vlaanderen! Dumouriez zelf, die te laat aan dit ongekend nieuw
idealistische spelletje had deelgenomen, had achteraf toch maar liever poen, hij
deserteerde. 't Was onze laatste huurling... Soldaatje spelen voor niets, dat was
wat nieuws... Zo nieuw dat Goethe, al was hij dan Goethe, z'n ogen uitwreef
toen hij in Valmy kwam. Bij het zien van die haveloze vurige cohorten die zich
spontaan kwamen laten afslachten door de koning van Pruisen voor de
verdediging van de gloednieuwe vaderlandslievende fictie, kreeg Goethe het
gevoel dat hij nog heel wat te leren had. 'Van nu af aan, galmde hij schitterend,
helemaal in overeenstemming met z'n talent, begint een nieuw tijdperk!' En
hoe! Daar het systeem uitstekend werkte, ging men daarna helden in serie
afleveren, die hoe langer hoe minder kostten omdat het systeem steeds beter
werd. Iedereen heeft zich er wel bij bevonden. Bismarck, de beide Napoleons,
Barrès wolk, door de Hervorming al aan flarden gerukt en al lang gecondenseerd tot
episcopale spaarpotten. Vroeger was het mode, als je fanatiek was, te roepen:
'Leve Jezus! Op de brandstapel met de ketters!' Maar ja, er waren niet zoveel
ketters en 't waren vrijwilligers... Terwijl we nu zo ver zijn dat onafzienbare
horden zich geroepen voelen om mee te doen als er geschreeuwd wordt: 'Aan de
galg met alle lammelingen! Met alle slappe tinussen! Met de onnozele lezers!
Met miljoenen tegelijk, hoofden rechts!' De kerels die niemand aan flarden
wilden schieten, niemand om zeep willen helpen, die stinkende pacifisten, die
moeten we in hun kladden grijpen en vierendelen! We zullen ze duizend gore
doden laten sterven! En om ze manieren bij te brengen halen we eerst hun
darmen uit hun lijf, hun ogen uit hun kassen en de jaren uit hun stinkend
kwijlerig leven! Kreperen moeten ze bij legioenen en nog eens bij legioenen, in
de pan gehakt worden, leegbloeden, stikken in gifgassen, en dat alles om het
vaderland dierbaarder, vrolijker en lieflijker te maken! En als er nog tuig bij is
dat deze sublieme dingen niet wil begrijpen, moeten ze zich maar onmiddellijk
laten begraven met de anderen, nee, toch maar niet samen met ze, maar
helemaal aan het eind van het kerkhof, onder een onterend grafschrift voor
lafaards zonder idealen, want deze schoften hebben hun grandioos recht
verloren op een stukje schaduw van het monument dat bij aanbesteding door de
gemeente op het middenpad is opgericht voor de fatsoenlijke doden, en ook
hebben ze het recht verloren iets op te vangen van de echo van de minister, die
zondag weer bij de prefect komt pissen om na het middageten bewogen z'n
smoel open te doen boven de graven...&lt;/small&gt;|Louis-Ferdinand Céline}}

.

.

== ''Inhaaloefening'' door Gerrit Komrij ==


[[File:Gerrit_Komrij_(1981).jpg|thumb|right|550px|Gerrit Komrij (1944–2012) was een homo-dichter, schrijver, vertaler, criticus, polemist en toneelschrijver uit Nederland met een voorkeur voor Portugal. Hij was van 2000 tot 2004 de Dichter des Vaderlands. Hij stond bekend om zijn virtuoze en kleurrijke taalgebruik en was een gevreesd polemist.]]

[[File:Anne Morelli.jpg|thumb|right|550px|[[Anne Morelli]] (1948) is doctor in de geschiedenis en doceert aan de ULB en interesseert zich in de Italiaanse [[immigratie]].]]


{{Citaat|&lt;small&gt;We zijn genoeg vernederd en bespot

Door halfgeleerden met hun boekenwijsheid

En met hun regelrechte lijn naar God,

Terwijl ze ons verwezen naar de ijstijd.  


We zijn genoeg voor achterlijk versleten.  

Kom vriend, de revolutie start vandaag.  

We zijn met attributen ruim bemeten.  

Dood Galilei met een motorzaag,


Trakteer Voltaire op elektroshocks,

Erasmus op een overdosis speed.  

Maak Bacon, Nietzsche, Swift weer orthodox

Door laster, centrifuge, turboprop,

En wat de Heer betreft: kruisig hem niet,

Maar plak een gele sticker op zijn kop.&lt;/small&gt;|Gerrit Komrij}}

.

[https://www.youtube.com/watch?v=VL0CZEiEz9g&amp;t=3s '''♠ BEKIJK HIER EEN PROFETISCHE Gerrit Komrij.'''] 

.

= '''WAT IS GESCHIEDENIS?''' =

[[Bestand:Berlin_Universität_um_1900.jpg|thumb|550px|De Universiteit van Berlijn (foto uit 1900) was de eerste universiteit die - met Hegel - de geschiedfilosofie in haar aanbod opnam. Geschiedfilosofie houdt zich bezig de betekenis van de geschiedenis, analyseert de geschiedschrijving en speculeert over mogelijke teleologische principes zoals: is er een ontwerp, een doel, een richting? Ironisch genoeg vond hier in 1933 de boekenverbranding plaats, tot groot, ironisch ongenoegen van Bertolt Brecht die zijn werk niet op de lijst der afvalligen zag staan. Een Duist bibliothecaris legde in de jaren voorafgaand aan 1933 een lijst aan met boeken die het Nazi-regime niet ondersteunden, het gaat om auteurs die tegenwoordig elke cursus op de hogeschool of de universiteit sieren: Karl Marx, Frederich Nietsche, Sigmund Freud... De universiteitsgebouwen worden compleet verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog, de geallieerde bombardementen laten niets overeind. Tegenwoordig lijkt het plein weer op het oude, althans wat de fascade betreft. Het parkje is nu een plein met een ondergrondse, lege boekenkast.]]

[[Bestand:Hegel_portrait_by_Schlesinger_1831.jpg|thumb|550px|Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) doceert filosofische colleges over geschiedenis aan de Universiteit van Berlijn. Die monden uit in het postuum gepubliceerde ''Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte''. Hij beschouwt de wereldgeschiedenis als een rationeel, op vooruitgang gericht proces, geleid door de 'Wereldgeest'. Tijdens zijn professoraat in Berlijn reviseert hij de tekst zonder ophouden. De publicatie verschijnt in 1837, zes jaar na zijn dood.]]

.

Wat is veiligheids- en welzijnsgeschiedenis? Die vraag is niet makkelijk. Niet toevallig heeft geschiedenis twee betekenissen. 'Het is zowel een wetenschappelijke discipline als het onderzoeksobject van die discipline.'&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Het had gekund (maar misschien ook niet).'' In: ''De Standaard'', 21.09.2015, p. D10.&lt;/ref&gt; Met andere woorden: de geschiedenis schrijft geschiedenis over de evolutie van de wereld en over zichzelf: over de discipline, over de historicus en zijn voorkeuren en over haar eindeloze beperkingen om tot definitieve inzichten te komen. Wat is geschiedenis, is het best te beantwoorden door de geschiedenis te bekijken als een ‘actieve constructie’. '''Actief''' wil zeggen: hier deed iemand zijn best voor, zijn ''leen'' achter gelegd, gewerkt. '''Constructie''' wil zeggen: iets is gemaakt. Een architect bouwt een bouwwerk, een historicus schrijft een verhaal,  een narratieve constructie die soms meer op kunst lijkt dan op wetenschap. In het beste geval op basis van feiten, in het slechtste geval op basis van verzinsels of hallucinaties. Etymologisch gaat het woord terug op 'historie', afkomstig van het Griekse ιστορία en herkenbaar in het Engelse history/story. Geschiedenis en verhaal zijn een dansend duo.

.

Schoolbank-kinderen en veel mensen beschouwen 'de geschiedenis' als iets 'passief'. Ze slaan aan het blokken nadat een juf, een meester of een deskundige in hun klasje over het verleden kwam vertellen. Voeling is er weinig. Omdat die leerkracht of die pastoor het hen inlepelde als een 'objectieve realiteit', namen ze het voor waar aan. Geschiedenis is er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! Wat hier problematisch aan is, is het feit dat de woorden ''actief'' en ''passief'' diametraal tegenover elkaar staan net zoals de begrippen objectief en subjectief. De 'actieve constructie' is een vraag die op filosofisch vlak tot tien vragen leidt:

.

'''1.''' Wanneer begint de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.
 
'''2.''' Wie maakt de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.

'''3.''' Waarom bestaat/maakt hij of zij geschiedenis? Met andere woorden: wat is de reden waarom we over iets spreken? Wat is de reden waarom we onze lessen vullen met bepaalde inhouden? Wat is de reden waarom boekhandels elk jaar weer duizenden boeken verkopen?

.

'''4.''' Hoe maakt ''men'' de geschiedenis van het veiligheids- en welzijnsdenken? Wat doet een historicus in het archief? Hoeveel begrijpt hij werkelijk van het Middelnederlandse handschrift dat voor hem ligt? Hoe interpreteert de historicus de dementerende dame die hij 's morgens telkens weer gaat interviewen? 

.

'''5.''' Wat is het doel van het historisch proces? Of, anders gezegd: wat wil men/ik/deze groep bereiken?

.

'''6.''' Welke richting kunnen we ontwarren in de loop van de geschiedenis en de veiligheid en het welzijn? Ofwel: gaat het vooruit of achteruit? Is de klim moeilijk of glijden we van een leien dak?

.

'''7.''' Wat is de motor van de geschiedenis? Of: welke drijfveren zorgen voor verandering? Is het de economie? De politiek? De klimaat wijziging? De...

.

'''8.''' Is er hier sprake van een betrouwbare geschiedenis of gaat het om fake news? Of, met andere woorden: zien wij de wereld zoals hij is of werken er allerlei filters op ons in?

.

'''9.''' Is geschiedenis een wetenschap of is geschiedenis propaganda, indoctrinatie of brainwashing, is geschiedenis objectief, zoals dat de andere wetenschappen dat beweren? En wat is dat dan, objectiviteit?

.

'''10.''' Kon de geschiedenis anders lopen? Stel dat Hitler sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog. Of, stel dat hij op 8 oktober 1908 slaagde voor zijn ingangsexamen aan de kunstacademie in Wenen, zoals Eric-Emmanuel Schmitt uitwerkt in zijn roman ''La part de l'autre'' uit 2001. Wie zal het zeggen?

.

.

== Tijdsgeest ==

[[Afbeelding:Glass-of-water.jpg|thumb|550px|Half vol of half leeg? Optimisme of pessimisme?]]

[[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|thumb|550px|Frans Hals (1582-1666) schildert René Descartes (1596-1650).]]

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Renaissance|1450 -&gt;&gt; Humanisme|1500 -&gt;&gt; Verlichting |1650 -&gt;&gt; Glorious Revolution|1688 -&gt;&gt; Franse Revolutie|1789 -&gt;&gt; Take off Industriële Revolutie|1800 -&gt;&gt; Belgische Revolutie|1830 -&gt;&gt; Liberalisme|1830 -&gt;&gt; Socialisme|1848 -&gt;&gt; Rerum Novarum|1891 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Fin de siècle|1890 -&gt;&gt; Eerste Wereldoorlog|1914  -&gt;&gt; 11 november 1918|1918 -&gt;&gt; Beurskrach|1929 -&gt;&gt; Machtergreifung|1933  -&gt;&gt; Verdrag van München|1938  -&gt;&gt; Tweede Wereldoorlog|1940-1945 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; 1950|Zilveren jaren '50  -&gt;&gt; 1960|Gouden jaren '60 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Oliecrisis|1972 -&gt;&gt; Aids|1979 -&gt;&gt; Kernramp Tsjernobyl|1986 -&gt;&gt; Herald of Free Enterprise|1987 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Val Berlijnse Muur|1989  -&gt;&gt; Het einde van de geschiedenis en de laatste mens|1992 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Nine eleven|2001 -&gt;&gt;  Klimaatvluchtelingen|2014 -&gt;&gt; Klimaatmarsen|2019 -&gt;&gt; Coronacrisis |2020-2023 -&gt;&gt; Russische inval Oekraïne|2022 -&gt;&gt; Oorlog Israël / Hamas|2023 &gt;&gt;&gt; '''

.

.

== Waar halen optimisten hun mosterd? ==

.

'''1754''': Met de ontdekkingsreizen en de daarmee gepaard gaande veroveringen in Amerika, China of Perzië duiken in Europa steeds meer verhalen op van kolonisten die inheemse volken, hun gebruiken en hun politieke organisatie beschrijven. Voltaire en John Locke lezen de bestseller van pater Gabriel Sagart die bij het Wendatvolk verbleef, Jean Jacques Rousseau was vertrouwd met missie- en reisverslagen uit de Grote Meren en indiaanse bronnen en Gottfried Wilhelm Leibniz zocht inspiratie in China.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 38-51.&lt;/ref&gt; René Descartes leert filosoferen door de Mexicaan Antonio Rubio (1548-1615) en ontdekt bij de antikoloniale Quechua-schrijver Felipe Guaman Poma de Ayala (ca. 1535-1616) het 'ego cogito'. Het cartesiaanse denken brengt een paradigmawissel op diverse vlakken. 1. Een binair denken in of-of relaties komt in de plaats van een en-en alternatief denken. Dit dualisme onderscheidt mens en natuur, lichaam (res extensa) en geest (res cogitans) als afzonderlijke werkelijkheden. 2. Er komt de voorkeur om denken over de zaken in plaats van over de verhoudingen ertussen. 3. De wetenschap gaat de natuur domineren. De natuur is niet langer een levend, bezield geheel, maar een machine die volgens wetmatigheden functioneert. Natuurverschijnselen zijn te verklaren door observatie, meting en wiskunde. 4. De Westerling reconstrueert de wereld en brengt ze onder zijn controle, alsof hij god is. Daartoe neemt hij 'afstand' van de dingen met het perspectief, de kaart, de globe, de microscoop of de telescoop. De afstand stelt hem in staat om te klasseren, te meten, te catalogiseren en te veroveren.&lt;ref&gt;RAJ PATEL &amp; JASON W. MOORE, vertaald door Huub Stegeman. ''Een geschiedenis van de wereld in zeven goedkope zaken. Een gids voor kapitalisme, natuur en de toekomst van de planeet,'' Boom, Amsterdam, 2019, p. 65-68.&lt;/ref&gt; Dit soort kennismakingen tonen dat de samenleving niet ‘ongelijk’ hoeft te zijn en begrippen zoals vrijheid en gelijkheid, de natuurtoestand en het natuurrecht sijpelen het oude continent binnen. De normen van het absolutisme en de gedragsregels in Versailles installeerden in het zeventiende en achttiende-eeuwse Frankrijk een pikordecultuur die elk aspect van het dagelijkse leven domineert met onder- en bovenschikkingsrituelen. Het ontgaat de filosofen niet dat deze maatschappij anders in te richten is en om dit te onderzoeken schrijft de Académie des Sciences, Art et Belles-Lettres van Dijon een prijsvraag uit die het beste essay zoekt dat ‘de oorsprong van de ongelijkheid’ beschrijft en de vraag beantwoordt of het natuurrecht dit al dan niet rechtvaardigt. 

.
 
'''1755''': Jean Jacques Rousseau wint de wedstrijd en publiceert zijn ‘Vertoog over de ongelijkheid’ waarin hij poneert dat de jager-verzamelaar egalitair en in kinderlijke onschuld leven. De landbouwrevolutie, de verstedelijking en de staat beëindigden deze beschaafde oertoestand en bracht de mens behalve literatuur, filosofie en wetenschap ook de bureaucratie, staande legers, het patriarchaat en massamoord. In tegenstelling tot de visie van Thomas Hobbes ontwikkelt de maatschappij zich van goed naar slecht. Rousseau’s idealisme of optimisme geniet de voorkeur van het linkse politieke kamp en is in te vullen door een terugkeer naar de natuurtoestand. De hypothese van Rousseau is op niets gestoeld, hij was niet in staat om het verleden van 10.000 vroeger te onderzoeken. Nomadische groepen zijn niet per definitie egalitair, landbouwsamenlevingen hoeven zich niet per definitie te kenmerken door hiërarchie en privébezit en de eerste steden kenden weinig klassentegenstellingen, autoritaire heersers of krijgers. Toch duikt de hypothese vaak in de literatuur op.

.

Het optimisme wortelt in de idee dat de maatschappij maakbaar is. Die maakbaarheidsidee gaat terug op de Renaissance, de Verlichting en de Industriële negentiende eeuw. De Verlichting is mogelijk de belangrijkste van het trio: ze gaat een stap verder dan het magische, het symbolische en het occulte denken dat de Renaissance en het Humanisme genegen zijn. In de Verlichting ontspruit de kiem van de Industriële Revolutie. De Verlichting was niet zomaar 'filosofietje'. Het is een denken dat de totale samenleving wil veranderen en vertrekt vanuit de idee dat mensen elkaar 'aansteken'. De verlichtingsfilosofen geloven dat hun ideeën anderen 'verlichten'. Kennis komt iedereen ten goede. René Descartes hecht belang aan techniek en zou zich in onze eeuw, de 21ste, thuis voelen. Zijn ''Discours de la methode uit 1637 ligt aan de basis van de ''Encyclopédie die een eeuw later, in 1751 verschijnt. Beide werken focussen op arbeid en werktuigen, ambachtslui en werkplekken. Diderot schetst gereedschap en machines en breekt het eeuwenoude kennismonopolie van de ambachten. In de jaren zestig en zeventig van de eeuw ontwikkelt James Watt ‘zijn’ stoommachine en twee decennia later, in 1791, stimuleren het decreet d'Allarde en de Wet le Chapelier (genoemd naar de Bretoense en Jakobijnse advocaat Isaac Le Chapelier) de ondernemingsvrijheid. Het beginsel is nobel: 'Iedereen is vrij om de handel, het beroep, de kunst of het ambacht uit te oefenen dat hem goed dunkt.' Tegelijk schaffen deze verordeningen de ambachten met hun kennisoverdracht van vader op zoon af. Arbeidsstructuren zoals coalities, corporaties, ambachten en gilden die eeuwen de toegang tot een beroep belemmerden, verdwijnen. Tegelijk verdwijnt de sociale bescherming. Vakbonden en staken komen in het strafwetboek. Deze wet, de encyclopedie en de stoommachine begeleiden de rouwstoet van de ambachtslui naar het kerkhof en verwelkomen de fabriek en de machine. België schaft de Wet Le Chapelier af op 25 mei 1867. Tot die dag 'camoufleren' arbeidersorganisaties en vakbonden zich als ziekenfondsen, spaarkassen in herbergen of ‘onschuldige’ verenigingen. 
 
Tijdens de zeventiende en de achttiende eeuw groeit het idee van de wetmatigheden in de natuur én in de samenleving. De gedachte dat het menselijk gedrag te berekenen - mechanisch - is kan de wereld verbeteren. De theïstische, de bovennatuurlijke, middeleeuwse God die willekeurig ingrijpt - om te belonen en te bestraffen - ruimt plaats voor de deïstische God. Deze God is de schepper van alles, een mekanieker die zijn schepping zo inricht, dat ze zonder zijn bemoeienis draait. De ultieme metafoor omschrijft God als klokkenbouwer. Dit denken manifesteert zich in het vroeg liberaal economisch denken. In Frankrijk komt dit tot uiting in de fysiocratie van François Quesnay (1694-1774). Grondbezit en berekend individualisme liggen er aan de basis van rijkdom, succes en bestaansmiddelen. In Engeland leidt het tot de klassieke economie van Adam Smith die het onberekenbare natuurrecht en de goddelijke ordening (de onzichtbare hand) centraal stelt: arbeid als successleutel. Zo zijn beide economische systemen een reactie op het zero-sum game (wat de ene partij wint, verliest de andere), van het mercantilisme dat van de 16e tot 18e eeuw dominant was en welvaart haalt uit het edelmetaal, geroofd in de nieuwe wereld. Weinig van de onderstaande verlichtingsfilosofen maken de Franse Revolutie mee (op de drie laatste na).
 
.
 

'''♥ [https://www.youtube.com/watch?v=wQcEjBPYXi8 LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE VERLICHTING (28 min.).]'''

 
 .
 
 '''1.''' René Descartes (1596-1650) en het rationalisme, logica en onderzoek in tegenstelling tot het elitaire (enkel de elite is in staat om te leren), het esoterisme, de alchemie, het symbolische en het magisch denken. '''[https://www.youtube.com/watch?v=CAjWUrwvxs4 FILM, 8.48 min.]'''
 
 .
 
 '''2.''' De onstuitbare honger naar feiten en kennis van de encyclopedisten Jean Le Rond d'Alembert (1717-1783) en Denis Diderot (1713-1784) en hun nieuwe bijbel: l'encyclopedie. '''[https://www.youtube.com/watch?v=5WafMMlNSb8 FILM 2.49 min.]'''
 
 .
 
 '''3.''' John Locke (1632-1704) en het empirisme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=bZiWZJgJT7I FILM, 9.14 min.]'''
 
 .
 
 '''4.''' Isaac Newton (1623-1723) en het oorzakelijk denken '''[https://www.youtube.com/watch?v=s2YZN2L700Q FILM, 53.38 min.]'''
 
 .
 
 '''5.''' Montesqieu (1689-1755) en de scheiding der machten '''[https://www.youtube.com/watch?v=gExrynQC4IU FILM, 4.22 min.]'''
 
 .
 
 '''6.''' Voltaire (1694-1778) en het recht op vrije meningsuiting en het deïsme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=LAzKGkTIKpg&amp;list=PLkeO6Zg_ybk5ZE25Ub8W24yQAgPDEjrEh&amp;index=6&amp;t=29s FILM 12.15 min.]'''
 
 . 
 
 '''7.''' Jean Jacques Rousseau (1712-1778) over de opvoeding en zijn ''Emile, of Over de opvoeding''. '''[https://www.youtube.com/watch?v=81KfDXTTtXE FILM 7.46 min.]'''
 
 .
 
 '''8.''' Jeremy Bentham (1748-1832) over het grootste geluk voor iedereen in een panoptische infrastructuur. '''[https://www.youtube.com/watch?v=Myal-NSlIGA FILM 4.01 min.]'''
 
 .
 
 '''9.''' Adam Smith (1723-1790) zet de verlichtingsideeën om in een economische theorie en lanceert in zijn ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' de 'Onzichtbare hand|de onzichtbare hand'. '''[https://www.youtube.com/watch?v=ejJRhn53X2M FILM 6.43 min.]'''
 
 .
 
 '''10'''. Immanuel Kant (1724-1804) maakt een synthese van het bovenstaande in zijn &quot;Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?&quot; in 1784 als antwoord op een prijsvraag. Daarin zegt hij: 'Verlichting is het loskomen van de mens uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen zonder de ander. '''[https://www.youtube.com/watch?v=nsgAsw4XGvU FILM 8.12 min.]'''
 

.

.


;Hoofdpersonages van het absolutisme en de verlichting

.

&lt;gallery&gt;
File:Descartes_Discours_de_la_Methode.jpg|0. '''Voorpagina van Discours de la Méthode uit 1637.'''
File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|1. '''René Descartes (1596-1650).'''
File:Jean_Le_Rond_d%27Alembert,_by_French_school.jpg|2. '''Jean le Rond d'Alembert (1717-1783).'''
File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|3. '''Denis Diderot (1713-1784).''' 
File:Encyclopedie_de_D%27Alembert_et_Diderot_-_Premiere_Page_-_ENC_1-NA5.jpg|4. '''Eerste bladzijde van l'Encyclopedie.'''
File:John_Locke.jpg|5. '''John Locke (1632–1704).''' 
File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|6. '''Isaac Newton (1643–1727).''' 
File:Montesquieu_1.png|7. '''Montesquieu (1689–1755).'''
File:Immanuel_Kant_(painted_portrait).jpg|8. '''Immanuel Kant (1724-1804).''' 
File:Atelier_de_Nicolas_de_Largillière,_portrait_de_Voltaire,_détail_(musée_Carnavalet)_-002.jpg|9. '''Voltaire (1694–1778).'''
File:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|10. '''Jean-Jacques Rousseau (1712-1778).''' 
File:Social_contract_rousseau_page.jpg|11. '''Het maatschappelijk verdrag.'''
File:EmileTitle.jpeg|12. '''Emile, of Over de opvoeding.'''
File:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|13. '''Madame de Pompadour, minnares van [[Lodewijk XV]] streed tegen de censuur van l'Encyclopédie. Op haar tafel staat deel IV.'''
File:James_Watt_by_Henry_Howard.jpg|14. '''James Watt (1736–1819), uitvinder van de stoommachine.''' 
File:François_Quesnay.jpg|15. François Quesnay.
File:Smith_-_Inquiry_into_the_nature_and_causes_of_the_wealth_of_nations,_1922_-_5231847.tif|16. '''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'''.
File:AdamSmith.jpg|17. '''Adam Smith.'''
File:Louis_XIV_of_France.jpg|18. '''Lodewijk XIV.'''
File:Koning_Louis_XV;_Hyacinthe_Rigaud.jpg|19. '''Lodewijk XV.'''
File:Ludvig_XVI_av_Frankrike_porträtterad_av_AF_Callet.jpg|20. '''Lodewijk XVI.'''
File:Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg|21. '''Marie Antoinette van Oostenrijk.'''
File:Women%27s_March_on_Versailles01.jpg|22. '''Vrouwen op de weg naar Versailles. Brood, geen taart!'''
File:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|23. '''Vrijheid, gelijkheid en broederschap.'''
File:LouisXVIExecutionBig.jpg|24. '''Onthoofding van Lodewijk XVI op de Place de la Révolution, nu Place de la Concorde.'''
File:Jacques-Louis_David_-_Marie_Antoinette_on_the_Way_to_the_Guillotine.jpg|25. '''Jacques-Louis David tekent Marie Antoinette op weg naar het schavot.'''
File:Exécution_de_Marie_Antoinette_le_16_octobre_1793.jpg|26. '''Executie van Marie Antoinette.'''
File:Robespierre.jpg|27. '''Maximilien de Robespierre (1758-1794).'''
File:Gros_-_First_Consul_Bonaparte_(Detail).png|28. '''Napoleon Bonaparte (1769-1821).'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Waar halen pessimisten inspiratie? ==

[[File: Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg|thumb|550px|Het Fin de Siecle is een decadente periode tussen 1890 en 1914. Twee kernwoorden  - schoonheid en de dood in het vooruitzicht - duiken overal op, zoals in dit symbolische schilderij van Leon Spilliaert. Zijn 'Absintvrouw' uit 1907 toont het thema: jonge mooie vrouw is op het einde van haar leven, het leven is als een scheut absint (let op de arm) weggevloeid. De kleuren zijn al in de rouw: donkerblauw, zwart en paars.]]

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-R06610, Oswald Spengler.jpg|thumb||550px|Oswald Spengler]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=qPRn-XRLM_c '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: DE PESSIMISTEN (30 Min.)'''].

.

1651: Thomas Hobbes - geboren in 1588, bij de aanval van de Spaanse Armada op Engeland waarbij zijn moeder ongekende angsten kende - betoogt in zijn boek ''Leviathan'' dat de oertoestand van de mens eenzaam, arm, wreed en kort is. Iedereen vecht er tegen iedereen. Mensen zijn vals en egoïstisch, cynisch en berekend. Met deze theologische vraag komt Hobbes tot deze probleemstelling: is de mens van nature goed of slecht? Goed en kwaad zijn begrippen die de mens, net zoals God, maakt om te vergelijken. Dieren kennen de kunst van het vergelijken niet in die mate als een mens. Hobbes is ondanks zijn lijfspreuk 'Fear and I were twins' optimistisch gesteld: de staat - een begrip dat zich in de tijd van Hobbes ontwikkelt - levert de instrumenten die de honger naar macht, roem en bezit in toom houden. Op dit moment geeft de rechterzijde van het politieke spectrum de voorkeur aan dit model: ze noemen het realisme. Anderen noemen het pessimisme of wantrouwen. Hobbes' en zijn volgelingen laten het verhaal over het ontstaan van de mens van het slechte naar het goede evolueren in tegenstelling tot Rousseau's volgelingen. Die zien de menselijke evolutie van goed naar slecht met de gedachte vroeger was alles beter. Beiden zijn in dit opzicht lineaire denkers: de geschiedenis voltrekt zich volgens een lijn, een glijbaan die je kan opklimmen (met veel moeite, maar als je de top bereikt, dan ben je er!) of kan afglijden (met veel plezier en gemak, om op te geven). Deze evoluties contastereren met de circulaire denkers zoals de Duitse cultuurhistoricus Oswald Spengler (1880-1936), de vader van het cultuurpessimisme. Zijn voornaamste werk ''De ondergang van het Avondland'' schopt het tot een bestseller dankzij Elisabeth Förster-Nietzsche, de zus van Friedrich Nietzsche. Het boek toont een cyclische cultuurgenese die de ontwikkeling van samenlevingen vergelijkt met het ritme van het mensenleven of dat van de seizoenen. Een mens: geboren, groei, volwassenheid, bejaard, sterft. Dagen (24 uur), maanden (de verwijzing naar de maancyclus) en seizoenen (vormen samen een jaar en herhalen zich dan) doen iets gelijkaardigs. In de lente ontluikt nieuw leven, de zomerse bloei zorgt voor nakomelingen (zaad), een herfstige oude dag tot de winter (de dood) intreedt. Diverse wereldbeschavingen bewijzen Spenglers theorie: De Babylonische, de Egyptische, de Chinese, de Indische, de Indiaans-Mexicaanse, de Grieks-Romeinse en de Arabische, de Joodse en de Byzantijnse beschaving. Het boek en de theorie zijn een tegenreactie op het verlichtingsdenken dat een maakbaar Europa voor ogen ziet. Spencer voorspelt dat die rationele maatschappelijke structuur een einde kent. Kort voor zijn dood schrijft hij dat het Duitse rijk snel zal ophouden te bestaan.  

.

1884: De grilligheid en de ambivalentie van de negentiende eeuw dwingen kunstenaars, intellectuelen en politici op het einde van de eeuw tot een reflectie over de voorbije en aan gang zijnde industrialisatie. In Engeland publiceert [[Arnold Toynbee]] in 1884 zijn ''Lectures on the Industrial Revolution'' waarin hij de industrie als oorzaak aanduidt voor het '''morele verval''' van de arbeidersklasse. De technische en wetenschappelijke successen van de mechanisatie leiden tot het failliet van de traditionele ambachten en loodst vrouw en kind naar de fabriek waar ze nauwelijks weten welk product ze maken.

.

Op het einde van de eeuw is de tussentijdse balans niet florissant: de onmacht van de prille democratie (de juridische en sociale bevrijding van het individu blijkt – voorlopig - een illusie), het koloniaal beheer, de kapitalistische klassenjustitie, het elitaire stemrecht dat de gegoede klassen bevoordeelt, het lijden van het proletariaat… al deze pijnpunten brengen mensen sociaal en psychologisch in de war. Beloofde de Industriële Revolutie dan geen rijkdom en overvloed? Beloofde de onstuitbare techniek dan geen wereldwijd transport en een internationale economie? Ging het oneindige aantal uitvindingen niet afrekenen met armoede, hongersnood, epidemieën, kindersterfte en achterlijkheid? De negentiende eeuw heeft een Januskop: het succesverhaal van stoom, infrastructuur en amusement botst met sceptische en pessimistische stemmen vol wantrouwen. Niet iedereen begroet de vooruitgang met gejuich. 

.

De psychiater Sigmund Freud, de filosoof Nietzsche, schrijvers zoals Emile Zola en Oscar Wilde, kunstenaars zoals Leon Spilliaert zijn er de gezichten van. Hun cultuurkritiek focust op het beest in de mens. Is de mens te beschaven? Achter het menselijke gezicht huizen de onderdrukte driften van Eros en Thanatos, de hysterie en de angst voor het anale. Het idee dat God dood is, duikt op bij Nietzsche en de evolutieleer van [[Charles Darwin]] botst met de Bijbel. Gods dood stelt de begrippen waarheid en cultuur en vooruitgang, modernisering en maatschappij in vraag. Die begrippen blijken geen product van het rationalisme en de Verlichting, maar een complot van tirannieke, gewelddadige machtsmensen: een roedel roofdieren, een ras veroveraars die de dwalende massa in hun klauwen houdt. De enige optie is de schoonheid van het sterven. Enkel de esthetica van de dood rest, nu de maatschappij een terminale patiënt blijkt. Het komt tot uiting in het decadente, de luxueuze overbeschaving vol estheticisme, escapisme en het uiterlijke vertoon van het dandyisme (denk tegenwoordig aan Pim Fortuyn, Thierry Baudet, Theo Hiddema, Dries Vanlangenhove), vol nihilisme (sociale mobiliteit is een idioot idee), misogynie (vrouwonvriendelijkheid vanuit het gevoel dat vrouwen vuil en neerslachtig zijn) en a-politieke gedrag (democratie leidt nergens toe). Deze opvallend geklede intellectuelen hebben de vileine commentaar klaar voor hun rivalen. Ze voelen zich tegelijk -hoe paradoxaal ook- verloren in hun eigen tijd en superieur tegelijk, ze zijn verheven en provoceren met dubbelzinnigheden, verwijzen graag naar de oudheid (vroeger was het beter) en gebruiken ironie. 

.

Het Fin de Siecle of het einde van een tijdperk - ook de Belle époque genoemd (denk aan het impressionisme, de Jugendstil, de cinematografie) - loopt van pakweg 1890 tot het einde der tijden: het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het zijn narcisten: ‘Een dandy leeft en slaapt voor zijn spiegel’ noteert Charles Baudelaire. Toch is het narcisme niet te herleiden tot het individu, het omvat een hele cultuur (Christopher Lasch in 1978: ''The Culture of Narcissism'') en een narcistische cultuur legt de lat hoog.&lt;ref&gt;Mia Doornaert laat de Belle époque beginnen in 1870 en eindigen met de Tweede Wereldoorlog. Zo zie je dat er op de historische periodes marge kan zitten. Lees ook: JAN VAN HEEMST. ''Tussen gen en globe. Europese Cultuurgeschiedenis'', Ad. Donker, Rotterdam, 2012, p. 340 ev. Dat negatieve geluid van Arnold Toynbee uit het einde van de negentiende eeuw, contrasteert met de visie van T.S. Ashton die aan de vooravond van de zilveren jaren vijftig die hij publiceert in ''The Industrial Revolution, 1760-1830''. In dat boek uit 1948 benadrukt Ashton het positieve en de verworvenheden van de negentiende eeuw. Vgl. DE KOCK CATHERINE &amp; DE VUGT GEERTJAN. ''Waarom zijn er zoveel rechtse dandy’s?'' In: ''De Standaard'', 2 april 2019, p. D11.&lt;/ref&gt; 
 
. 

.

== Dialectiek ==

.

Het dialectisch denken of het denken in tegenstellingen haalt [https://www.youtube.com/watch?v=fSQgCy_iIcc&amp;t=173s Karl Marx] bij [https://www.youtube.com/watch?v=H5JGE3lhuNo Georg Wilhelm Friedrich Hegel]. 

;Voorbeeld 1:
Paul Ricouer ziet drie fasen in het lezen van de bijbel:
* These: als een ‘fantastisch boek’: naïef gelezen als een sprookje tijdens een miraculeuze kindertijd (story)
* Anti-these: Een ‘historisch boek’: de kritische lezing (history) met historische personages
* Synthese: Een ‘levensboek’: als antwoord op zinvragen over de toekomst, het nu en vroeger, hier en elders (transhistory)

;Niet dat er altijd een synthese komt...
* These: De Katholieke Middeleeuwen met de klemtoon op beelden
* Anti-these: De reformatie met de klemtoon op woorden
* Anti-anti-these: De contrareformatie en de barok
* Anti-anti-anti-these: het classisisme

;Voorbeeld 2:
* These: Het absolutisme van Lodewijk XIV
* Anti-these: De Verlichting en haar romantisch optimisme
* Synthese: De Franse Revolutie-idee (vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid) met gewelddadige leiders zoals Robespierre en Napoleon

;Voorbeeld 3:
* These: De Franse Revolutie
* Anti-these: De [[Restauratie (Frankrijk)|Restauratie]]
* Synthese: Het [[positivisme]] van [[Auguste Comte]]

;Voorbeeld 4:
* These: Het optimisme van de Verlichting
* Anti-these: Het pessimisme en het determinisme van het Fin de Siècle, het impressionisme
* Synthese: de dialectiek van Marx

;Voorbeeld 5:
* These: het kleuterkind met een goddelijke adoratie voor zijn vader
* Anti-these: de puber waarbij de vader een loser is
* Synthese: de jongvolwassene met een realistisch ouderbeeld

;Voorbeeld 6:
In de kunstgeschiedenis zijn er talloze voorbeelden van tegenstellingen die elkaar opvolgen: 
* Realisme en Impressionisme: Realisme is een kunststroming die zich richt op het weergeven van de werkelijkheid, terwijl Impressionisme  indrukken vastlegt.
* Barok en Rococo: Barok is een kunststroming die zich kenmerkt door dramatische effecten, terwijl Rococo zich kenmerkt door lichtere, meer decoratieve elementen.
* Kubisme en Futurisme: Kubisme staat voor geometrische vormen, het Futurisme zoekt beweging en snelheid.
* Romantiek en Realisme: Romantiek richt zich op emotie en verbeelding, het Realisme wil de werkelijkheid tonen zoals die is.
* Surrealisme en Dadaïsme: Surrealisme zoekt naar het onderbewuste, het Dadaïsme daagt de conventionele kunst uit.
* In de kunstgeschiedenis is er sprake van synthese wanneer twee tegenstellingen worden samengevoegd tot een nieuwe stijl. Een voorbeeld hiervan is het Postmodernisme, dat elementen van verschillende stijlen combineert.

.

.

== De Ist-familie telt (te) veel leden ==

.

[[Bestand:David Van Reybrouck.jpg|thumb|550px|David Van Reybrouck ziet kenmerken van het 21ste-eeuwse populisme in het socialisme uit de negentiende eeuw. Hij schrijft één lange redenering met als conclusie dat er in de kennismaatschappij aandacht nodig is voor laaggeschoolden. Dat komt de democratie alleen maar ten goede. Tien jaar na zijn lange redenering, in 2019, komt er het initiatief voor een Jezuïetenschool in Molenbeek en kan Van Reybrouck een experiment aangaan in de Duitstalige gemeenschap.]]

[[Bestand:Jose_Ortega_y_Gasset.jpg|thumb|550px|Jose Ortega y Gasset, geen optimist. Ortega is kritisch over de massa die hij definieert als gelijk ieder ander. De massamens is onbescheiden, zonder zelfkritiek en respectloos voor autoriteit en staat tegenover de elite. Ortega roept de aristocratie op om de leiding te nemen bij cultureel verval.]]

Aan de uitersten van het spectrum staan de optimist en de pessimist. Een ander spectrum is te vormen tussen de realist en de idealist. Tussenin liggen vele interpretaties van de geschiedenis. Belangrijk is de [[betrouwbaarheid]] van wat men beweert. Hoe kan je dit nagaan? Dat gebeurt via twee strategieën: mediawijsheid en historische kritiek. Iedereen gaat aan de slag met de werkelijkheid en maakt er iets van op zijn eigen originele wijze. Enige waakzaamheid is echter geboden.

.

;1. De optimist
* Is zonder meer optimistisch wat de toekomst betreft. Technologie zal ons redden, de wereld kent alleen maar vooruitgang. Een mooie passage uit Milan Kundera's '''Ondragelijke lichtheid van het bestaan''' illustreert dit optimisme. Verder is Kundera geen typische optimist.

.

;2. De pessimist
* Doemdenkers zoals: [[Louis-Ferdinand Céline]], [[Oswald Spengler]], [[José Ortega y Gasset]], [[Johan Huizinga]].

.

;3. De Marxist en de communist
* Van Karl Marx tot Raoul Hedebouw.

.

;4. De populist
* Vertaalt de historische boodschappen in eenvoudige termen en gebruikt zijn verhaal voor een eigen gewin. Dictators neigen naar dit type. 

.

{{Cquote|'''Hij (de populist) weet wat het volk wil, en dat moet volstaan. Daardoor duldt hij geen tegenspraak, daardoor  heeft hij een gloeiende hekel aan het debat. Het parlement, de grondwet, de gebruikelijke democratische procedures zijn voor hem eerder hindernissen dan politieke verworvenheden. In die betekenis is populisme in wezen antidemocratisch en antiparlementair; sommigen spreken zelfs van 'proto-totalitair'. Dit duistere populisme miskent het wezen van de democratie.'''|David Van Reybrouck}}

.

;5. De cartoonist
* Een standup comediën die van alles een grap maakt, mensen een spiegel voorhoudt door middel van een grap. Niet altijd in dank afgenomen. Denk aan de Bataclan en Charlie Hebdo.

.

;6. De relativist
* Relativeert alles kapot. Problemen bestaan nauwelijks.

.

;7. De structuralist
* De structuren bepalen het denken. Individueel maakt een mens nauwelijks keuzes.

.

;8. De kapitalist
* Denkt alleen maar in economische modellen: leiders zijn managers, winners en een probleem los je op met een businesmodel. 

.

;9. De journalist en de columnist
* Stefan Zweig en Joseph Roth

.

;10. De illusionist
* Goochelaars en charlatans die aan de slag gaan met de werkelijkheid

.

;11. De hyperbolist
* Vergroot alles uit, overdrijft

.

;12. De realist
* 'tja. Die hebben we nog niet gevonden :-)

.

;13. De polemist
* Slaagt er in om partijen die hetzelfde nastreven in ruzie te steken. Zelf komt hij er ongezien mee weg. Een spreekwoord kenmerkt hem: 'Twee honden willen een been, de derde komt er mee heen.'

.

;14. De hedonis, de narcist, de egoïst en de Trumpist
* Aarzelt niet om publiekelijk te liegen en benoemt alles wat hem of haar tegen de haren instrijkt [[fake news]]
* Denkt alleen aan zichzelf en gaat daarvoor over lijken?
* Houdt van zelfverheerlijking. 

.

;15. De perfectionist
* Streeft perfectie na ten koste van alles.

.

;16. De encyclopedist
* Verzamelt kennis, zoveel mogelijk objectieve kennis om op basis van deze 'ratio' gedegen beslissingen te kunnen nemen.

.

;17. De anarchist, de andersglobalist en de activist
* Is te zien op manifestaties en betogingen. Roept en staat op de barricaden.
* Stelt het systeem in vraag, doorgaans op een speelse, ongevaarlijke manier.

.

;18. De negationist
* Negeert toekomstige problemen (klimaatopwarming), of negeert wat er in het verleden gebeurde (holocaust). In sommige samenlevingen is negationisme strafbaar.

.

;19. De ecologist
* Ziet ecologie als een religie.

.

;20. De royalist
* Is koningsgezind.

.

;21. De propagandist en de evangelist
* Tracht aanhangers te vinden voor zijn gedachtengoed via de publieke opinie, vaak is de info eenzijdig of verzonnen.
* Loopt over van bekeringsdrang.

.

;22. De sadist
* Houdt ervan om zijn tegenstanders te pijnigen. 

.

;23. De nationalist
* Nationalisme is een ideologie die de staat als historische eenheid ziet. Soms gaat dit gepaard met idee van exceptionalisme om de eigen identiteit af te grenzen tegenover anderen. 

.

;24. De separatist
* Separatisme streeft naar de terugtrekking uit een bestaande staat en het oprichten van een eigen.

.

;25. De futurist
* Probeert te voorspellen hoe de toekomst er zal uitzien.

.

;26. De simplist
* Stelt alles te eenvoudig voor.

.

;27. De idealist

.

.

;Aan de toog

'''VRAAG''': Moet ik al deze typetjes kennen?
 
'''ANTWOORD''': Uiteraard niet.

.

'''VRAAG''': Waarom voer je ze hier dan ten tonele?

'''ANTWOORD''': Omdat politieke debatten of monologen tegenwoordig vaak beginnen met het definiëren van de tegenstander, in plaats van het positioneren van het eigen zelf. Voor wie de debatten van op afstand volgt, klinkt dit abstract, maar een voorbeeld maak veel duidelijk. Als Wouter Beke (CD&amp;V) in 'De Zevende Dag opdaagt (3.02.2019) en onmiddellijk zegt hoe NVA en GROEN denken over de vraag die hij krijgt voorgeschoteld, getuigt dit van[framing, iets wat doorgaans de media wordt verweten. Het is een techniek van stereotypering waar de democratie niet bij gebaat is. 

.

'''VRAAG''': Een beetje zoals Anuna De Wever niet weet of ze een man of een vrouw is?

'''ANTWOORD''': Inderdaad, je hoeft de wereld niet in categorieën op te delen. Anuna zegt: Als ik weet en ervan overtuigd ben dat ik mezelf ben - ik ben Anuna - dan volstaat dat. Niemand hoeft mij te definiëren.

.

'''VRAAG''': Maar hoe weet je dan met wie/wat je te doen hebt? Zo is er toch geen duidelijkheid meer? 

'''ANTWOORD''': Waarom zou dat moeten? Waarom wil je duidelijkheid?

.

'''VRAAG''': Ik ben eigenlijk op zoek naar de waarheid. Dat lijkt me een beter begrip.

.

'''ANTWOORD''': Zou de geschiedenis de waarheid kunnen brengen? Is waarheid geen begrip waar priesters of andere religieus geïnspireerde mensen van houden? Geschiedenis is een wetenschap en die houdt zich bezig met 'betrouwbaarheid' van informatie. Hoe dat in elkaar zit, leg ik je hieronder uit. 

.

.

== Schema ==

.

[[File:Karl_Marx_001.jpg|thumb|350px|Karl Marx ontwikkelt zijn geschiedenisvisie volgens de dialectiek van zijn voorloper Hegel: these, antithese en synthese. Weber is evenzeer een 'dief': hij ontleent de begrippen aan Fichte die ze op zijn beurt stal bij Kant. Hegel streeft naar een totaalconcept van wetenschap en godsdienst, esthetica en filosofie en bekijkt de werkelijkheid als een proces van tegenstellingen, geen statisch zijn en drukt dit uit met 'aufheben' wat optillen, afschaffen en bewaren betekent. These, antithese en synthese? [http://ondemand-pdl.lwc.vrtcdn.be/legacy/radio1/11_proletariersallerlanden-snip_hi.mp3 Luister hier naar een interessante radio-bijdrage over Marx] of [https://www.youtube.com/watch?v=9FaOKNpAiIM bekijk deze reportage].]]

.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Visies op geschiedenis !! Pessimisme !! Optimisme !! Dialectiek
|-
| '''Wie maakt ze?''' || Louis-Ferdinand Céline|L.F. Céline || Milan Kundera|M. Kundera || Karl Marx
|-
| '''Richting''' || Circulair || Lineair || Spiraal
|-
| '''Resultaat''' || Doemdenken || Vooruitgangsdenken || Determinisme
|-
| '''Gevolgen''' || Ironie, cynisme|| Vrijheid, verantwoordelijkheid || Strijd
|-
| '''Doel''' || Doelloos || Groei || Klasseloze staat
|-
| '''Motor''' || Domheid || Verlichting || Economie &amp; het middenveld
|}

.

.

== Objectiviteit? ==

.

;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Grey square optical illusion.PNG|thumb|Vierkant A heeft precies dezelfde grijskleur als vierkant B ([[:file:Same_color_illusion_proof2.png|bewijs]])
Bestand:Grid illusion.svg|thumb|Flikkerend rooster. Het lijkt of er zwarte vlekken verschijnen
Bestand:Gradient-optical-illusion.svg|thumb|De grijze balk heeft overal dezelfde kleur
Bestand:Tribar.png|thumb|De [[Penrose-driehoek|driehoek van Penrose]]. Een driedimensionale figuur die niet kan bestaan
Bestand:Onm_kubus2.png|Onmogelijke kubus
Bestand:Impossible staircase.svg|Oneindige trap
File:Blivet.png|[[Blivet]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''GESCHIEDENIS ALS CONSTRUCTIE''' =

[[File:Kortrijk-Groeningemonument.jpg|thumb|right|550px|Kortrijk, Groeningemonument uit 1906 (beeldhouwer Godfried Devreese). In Vlaams-nationalistische kring symboliseert deze slag de taalstrijd. De Vlaamse Gemeenschap riep in 1973 11 juli als feestdag van Vlaanderen uit.]]

.

Geschiedschrijving is, net als het nieuws, onderhevig aan trends. Het is niet zo dat de ‘geschiedenis’ het verleden objectief in beeld brengt. Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Zo is het resultaat van hun denkwerk verschillend. 'Al zolang ze bestaat, heeft de geschiedschrijving een ingewikkelde band met de politieke macht' schrijft Anne Morelli in haar boek ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië.'' Jacques R. Pauwels heeft het iets recenter over ''De grote mythen van de moderne geschiedenis.'' Hij steekt van wal met 'Mythen zijn geen leugens' maar fantasieverhalen met een kern van waarheid. Mythes bevatten 'een kern van historische werkelijkheid maar dienen niet om die werkelijkheid uit de doeken te doen. Ze streven ernaar mensen te socialiseren, hen met de stand van zaken in hun maatschappij tevreden te stellen of minstens te verzoenen, ook - en vooral - wanneer er eigenlijk goede redenen bestaan om ontevreden te zijn met de status quo en verandering te willen, eventueel zelfs radicale, revolutionaire verandering.'&lt;ref&gt;JACQUES R. PAUWELS. De grote mythen van de moderne geschiedenis. Epo, Berchem, 2019, p. 7-8.&lt;/ref&gt;

.

.

== Geschiedenis en macht ==

.

Het lijkt op wat Morelli schrijft: 'Vanaf de oudheid heeft de historicus de machtshebbers bezongen, hun veroveringen gelegitimeerd, vanuit het verleden hun identiteit bepaald en hun voorouderlijke deugden verheerlijkt. De historicus gaf de natie zijn wortels. Te vaak vergeten we dat de historicus buiten zijn onderzoek kan. De historicus is een kind van zijn tijd, heeft zijn aandachtspunten en zijn blinde vlekken, zijn sympathieën, banden en kent de dingen waar hij beter niets over schrijft. De historicus is soms een militant of een machtsdienaar. Zo ‘maakt’ hij -bewust of onbewust - het verleden. Dé voorbeelden vinden we in de 19de eeuw, toen de romantiek naar de ziel van het volk zocht, ter onderscheid met anderen. Historici zochten de ziel en vonden ze in het verleden vol 'feiten' die, met de nodige rangschikking en interpretatie, voor deze identiteit zorgden. Deze 'mythen' toonden dat bodem en ras in een ver verleden al onze identiteit vormden.'&lt;ref&gt;MORELLI ANNE (Ed.). ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië''. Epo, Berchem, 1996, pp. 7-21.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== Anne Morelli ===

.

Het boek van Anne Morelli ''Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie'' verkocht als een zoet broodje. In enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek historische en politieke reacties uit. Het magazine ''Front National de Belgique'' beschuldigde het boek ervan de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam van de Belgen te besmeuren: 'Het maakt ons verleden en onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreem rechts gebruikte de argumenten in haar pamfletten. 

.

.

=== Kortrijk 1302-1902 ===

.

Jo Tollebeek en Tom Verschaffel ontmaskeren in de ''Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging'' de mythe van de veldslag op 11 juli 1302 waarin een leger van Vlaamse ambachtslui het Franse ridderleger op de Groeningekouter verslaan. 'Deze veldslag kaderde in het verzet van (een gedeelte van) Vlaanderen tegen de veroveringsdrang van het Frankrijk van [[Filips de Schone]]' schrijven ze. Vanaf het midden van de negentiende eeuw komt de benaming Guldensporenslag in zwang, door de publicatie van Hendrik Conscienses ''De Leeuw van Vlaanderen'' en doet de naam denken aan een romantische tijd vol heroïsche vrijheidsdrang tegen een reeks vreemde onderdrukkers: de Romeinen en Caesar, de Fransen (1302), de Spanjaarden (de Geuzen en de Tachtigjarige Oorlog), de Oostenrijkers (Jan de Lichte) en de Nederlanders. Conscience is niet de eerste die 1302 onder de aandacht brengt; toch is het zijn ''Leeuw van Vlaenderen'' die zich vanaf 1838 in het Vlaamse bewustzijn nestelt, zonder dat die in tegenspraak is met de vaderlandsliefde voor België. Naarmate de Vlaamse Beweging evolueert, verschuift de betekenis van de Guldensporenslag.

.

.

=== Vier keer feest ===

.

De symbolenstrijd bereikt een hoogtepunt in Kortrijk in 1902, bij de zeshonderdste verjaardag. De voorbereidingen beginnen in 1891 en Guido Gezelle schaart zich achter het initiatief. Omwille van ideologische twisten onder de organisatoren komen er uiteindelijk vier feesten: op 13 juli organiseert de Vlaamsche Volksraad een eerste manifestatie; diezelfde dag betoogt het liberale Vaderlandsch Comiteit; op 17 augustus volgt het feest van de katholieken; en nog eens veertien dagen later trekken de socialisten -met tweetalige slogans (&quot;De strijd van Kortrijk was een strijd tegen de rijken&quot;)- door de Kortrijkse straten. Door de strubbelingen raakt het standbeeld voor de Groeningekouter niet tijdig klaar; het zou in 1906 worden onthuld. De cultus van 1302 is sedert 1973 officieel: 11 juli is de feestdag van de Vlaamse Gemeenschap.

.

.

== Ideologie ==

.

Vertrekkend van dit soort ideeën verspreidden schoolboeken in het verleden een patriottische geschiedenis en het nationaal gevoel. Ook al kende België weinig geschiedenis-catechismussen, toch herhaalden schoolboeken generatie na generatie clichés en stereotypen die tonen dat België ten tijde van Jules Caesar een identiteit bezat. De historicus Eric Hobsbawm beschreef de geschiedenisvervalsers en stelt dat 'geschiedenis de grondstof is voor nationalistische, etnische of fundamentalistische ideologieën, zoals de papaver dat is voor de heroïneverslaafde.' 

.

=== I. Nationalisme ===

[[Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png|thumb|550px|'''732_TECHNOLOGIE MAAKT HET VERSCHIL''' Carl von Steuben, of is het Charles Auguste Steuben? (1788–1856) schildert in 1837 de Slag bij Poitiers uit het jaar 732 in een Romantische versie. De slag is bekend omdat de stijgbeugel de doorslag geeft. Frankische ruiters ondervinden dat ze vast in het zadel zitten om hun bijlen en tweesnijdende zwaarden rond te zwaaien, zonder evenwichtsverlies. Haaksperen drukken de Moorse schilden weg zonder dat ze van hun paard vallen. Het schilderij hangt in Versailles. De stijgbeugel was niet nieuw, de Hunnen gebruikten die eerder. Voor de Brit Edward Creasy is deze slag één van de vijftien belangrijkste uit de wereldgeschiedenis. Hij beschreef dat in zijn boek ''The Fifteen Decisive Battles of the World'' uit 1851. Klopt het dat aldus Bart de Wever - dixit Europajournalist Paul Goossens - hier de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis begint met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam?  Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt;]] 

Als het aan Bart De Wever ligt, begint de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam, verslagen in 732 bij Potiers. Europajournalist Paul Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd. Niet het Verdrag van Rome, wel de slag van Potiers in 732 zou, volgens De Wever, die in deze een doorslagje van die van radicaal-rechts is, het echte begin van een verenigd Europa zijn. Volgens die canon moeten Robert Schuman en Jean Monnet als fouding fathers de plaats ruimen voor de Frankische krijgsheer Karel Martel, bastaardzoon van Pepijn van Herstal en cultfiguur van extreemrechts. Tegelijkertijd wordt het concentratiekamp Auschwitz tot een Pools provinciestadje gedegradeerd en krijgt de Europese eenwording een een radicaal andere inspiratiebron. De Europese burgeroorlog (WOII) en de Holocaust verdwijnen op de achtergrond, de islamitische andere wordt nu de raison d'etre van de eenheid. Een verleden van kruistochten en de reconquista's wordt weer actueel. Daarmee ligt de Europese identiteit in de voor Vlaamse nationalisten vertrouwde antagonistische bedding. Als het Vlaamse wij een smoel kreeg, is het omdat het zich tegen de Belgische &quot;vijand&quot; kon afzetten. &quot;Het is een onmiskenbaar feit&quot; schrijft De Wever, &quot;dat een externe vijand een zeer tastbare en doorslaggevende rol kan spelen in identiteitsvormingsprocessen.&quot; In zijn recept voor Europa zit het er allemaal in: meer Potiers en de promotie van de politieke islam tot uitverkoren Europese vijand' en een minder prominente aanwezigheid van de Holocaust.
'Is dat een radicaal-rechts verhaal?' vraagt Goossens zich af. 'Ongetwijfeld, maar niet voor De Wever. Voor hem is de Koran geen license to kill en is er geen sprake van botsende beschavingen, wel van een conflict over het voortbestaan van de moderniteit. Het zal de radicalen een zorg zijn. Hun memes en vlaggen zijn immuun voor subtiel denken. Voor De Wever daarentegen draait het allemaal rond de moderniteit. Daarom de noodzaak van een leidcultuur met de verlichting als kompas. Dat klinkt mooi, maar het valt op dat het conservatieve orkest de verlichting pas begint af te stoffen als de moslim in de buurt is. Als het over ongelijkheid, mensen in nood op de Middellandse Zee en de inspiratie van de Europese Unie gaat, stopt die muziek. De Wever houdt niet van half werk. Omdat een identitaire beweging niet zonder vijand kan, heeft hij er meteen twee in de aanbieding: de politieke islam dus en de ‘postmodernisten en cultuurrelativisten’. Dat nihilistische volkje sleurde Europa in een spiraal van identitaire zelfdestructie, cultiveerde de zelfschaamte en hypothekeert een groot verhaal over een mythisch verleden. Pas als met die binnenlandse vijand is afgerekend, kan de externe vijand worden aangepakt en ontstaat er ruimte voor Europese trots en kan met een luid ‘Europa is van ons’ het afscheid van Auschwitz afgekondigd worden.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== II. Media en propaganda ===

[[Bestand:Honoré_de_Balzac_(1842)_Detail.jpg|thumb|right|550px|Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'?]]

.

==== Media indoctrinatie ====
Voor ideologieën is het verleden essentieel en wie er geen heeft, kan het uitvinden. Jacques Pauwels voegt een tweede ideologie toe. Hij stelt dat het triestig is gesteld met het historisch besef (lees: de kritische geest) en dat de media, veel meer dan het onderwijs ons doordringt van een eindeloze reeks mythes. Mythes zijn geen leugens, maar fantastische verhalen met een kern van waarheid. Naast het onderwijs kwamen het internet, de tv en de film en de sociale media. Die voegden - in het beste geval - een kennislaag aan het (ideologische) geschiedenisonderricht toe, in het meest barre geval namen ze de onderwijs-rol gewoon over of schelden sociale media er over heen. Waarom zijn die media zo ijverig bezig om ons de geschiedenis te leren kennen? Essentieel om dit te begrijpen, is dat die media heel vaak privé-eigendom zijn van superrijken. Noam Chomsky maakte die analyse al eerder. En dat er een verband bestaat tussen de media en hun eigenaars wordt doorgaans niet vermeld. Als media ter sprake komen, dan worden die vaak opgevoerd als de waakhond van de democratie, niet als propagandakanalen van multinationals en holdings. Dat deze één procent-elite (die negentig procent van alle rijkdom in haar zakken heeft) niet graag in de belangstelling staat, spreekt voor zich. Daarom zwijgen historische films over de steun die Hitler genoot van Duitse en Amerikaanse (jawel!) industriëlen en bankiers. Net omdat die één procent bang is voor een objectieve kijk, controleert ze de verhalen die ze de wereld instuurt en welke niet. Dit soort selectiviteit zien we bijvoorbeeld bij de betekenis die documentaires geven aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Echter, meer dan om Tokyo op de knieën te dwingen, waren de honderdduizenden slachtoffers bedoeld om Moskou te intimideren. Daarom is onze kennis over de Tweede Wereldoorlog ook een Hollywoodproduct waarbij D-day belangrijker is dan wat er in Stalingrad gebeurde. Het zijn de bevoorrechten en de winnaars en niet de underdog of de slachtoffers die de geschiedenis maken. Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'? Ongetwijfeld. En daar is de één-procent-elite zich van bewust. Daarom leidt hun entertainment de aandacht af van waar het werkelijk om draait, namelijk dat rijken rijker worden en armen armer worden. Hun media slagen erin om de kapitalistische kritiek te fnuiken door bijvoorbeeld te eenzijdig te focussen op Hitler als grote schuldenaar van wat er tussen 1939 en 1945 gebeurde en niet op wie centen verdiende aan de oorlog, de wapenhandelaars, de wapenindustrie, Hugo Boss die de kledijlijn voor de Nazi's uitdacht of Bekaert uit Zwevegem (die na de oorlog de Sociale Hogeschool, het latere Ipsoc, ruimsubsidiërde) die de prikkeldraad voor de kampen leverde. Het kapitalisme heeft een vooral verborgen geschiedenis die nauwelijks onder de aandacht komt en verbergt hoe rijken rijker worden. Wie dit wil begrijpen of minstens wil analyseren kan bij de kritische geschiedschrijving terecht.

.

==== Propaganda ====

In de twintigste eeuw onderzoeken communicatiewetenschappers de mediabeïnvloeding door middel van gedragsonderzoek, diepte- en waarnemingspsychologie, marketing en de metafoortheorie, taal en machtsmechanismen. In 1937, kort na de machtsovername van Hitler in Duitsland (1933) formuleert het Amerikaanse Institute for Propaganda hoe propaganda werkt.

.

1.	'''Plain Folks Appeal''': gebruik realistische situaties die iedereen herkent, wees betrokken op volkse thema's;

.

2.	'''Bandwagon Appeal''': als iedereen achter dezelfde kar loopt, moet de boodschap die de kar verspreidt wel juist zijn. Als iedereen in de rij staat voor een ijsje, zijn ze per definitie lekker. We kennen voorbeelden van zelfstandigen die in die optiek de kunstmatige klant creëren;

.

3.	'''Misleading Numbers''': gebruik desnoods misleidende cijfers, nuanceer harde feiten;

.

4.	'''Transfer''': gebruik vlaggen, wapenschilden, titels, uniformen, symbolen… iedereen herkent ze;

.

5.	'''Celebrity''': verwijs naar beroemdheden, namen en autoriteiten, uit het heden en het verleden, prijs de 'comming man' als het voorbeeld voor de toekomst. Deze leider zal ons redden;

.

6.	'''Glittering Generalities''': grootsprakerige algemeenheden zorgen voor positieve connotaties;

.

7.	'''Stereotyping''': scheldgedrag herleidt tegenstanders tot karikaturen, maak er een cliché van;

.

8.	'''Call to Action''': Roep op tot actie zodat mensen niet langer hun schouders ophalen maar zich inzetten en gewaardeerd voelen;

.

9.	'''Card-Stacking''': schik de kaarten op een andere wijze, bepaal de volgorde van de presentatie. Hou kaarten achter de hand en speel ze uit indien nodig of hou kaarten achter en verzwijg. 

.

.

=== III. Veiligheid en angstcultuur ===

[[Bestand:Chernobyl_Hotel_with_reactor_in_background.jpg|thumb|right|550px|De kernramp van Tsjernobyl maakte Ulrich Becks publicatie uit 1986 over de risicosamenleving tot een bestseller in Duitsland.]]

Een derde ideologie focust op wat René Munnik in zijn boek 'Geweldig' de 'veiligheidsideologie' noemt. Zijn er objectieve redenen om aan te nemen dat onze werkelijkheid zo onveilig is? Of zijn we gewoon gevoeliger voor onveiligheid? Ulrich Beck spreekt in 1986 over 'Risikogesellschaft'. 

.

Zijn boek ''Risikogesellschaft: Auf dem Weg in eine andere Moderne'' (Risicomaatschappij: op weg naar een andere moderniteit) kreeg door de kernramp van Tsjernobyl de status van bestseller en is snel in het Engels vertaald. Het begrip wijst er ''niet'' op dat onze tijd gevaarlijker is dan vroeger. Gezien de levensverwachting, de technologie en de welvaart leven we veiliger dan ooit: ziektes en hongersnoden, natuurrampen en epidemie lieten we achter ons. Met de risicosamenleving wijst Beck op: 

.

1. de risico's (kernrampen, klimaatsverandering) zijn veroorzaakt door de neveneffecten van onze hoogtechnologische en welvarende, onze moderne en verlichte samenleving (die alles beheersbaar zou houden).

.

2. risico's, zowel reëel en vermeend nodigen uit tot een angstcultuur via propaganda, ideologie of als ultieme utopische preventie waarbij alles onder controle te houden is.

.

3. de risico's zijn er om te blijven. Wie nog geboren moet worden kan last krijgen.

.

4. de risico's zijn niet lokaal, maar wereldwijd.

.

5. de risico's treffen alle klassen, elk ras, alle leeftijden en sekses.

.

6. de risico's zijn onzichtbaar. Alleen deskundigen merken ze op.&lt;ref&gt;Zie RENE MUNNIK (Ea.). ''Geweldig! Over de vanzelfsprekendheid van geweld.'' Valkhof Pers, Nijmegen, 2005, p. 7-11.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== IV. Complottheorieën ===

Complottheorieën halen hun sterkte omdat ze gebaseerd zijn op selectief en speculatief bronnengebruik en hun wantrouwen tegenover wetenschappelijke kennis. Een complottheorie vertrekt van de overtuiging dat verborgen groepen met kwade bedoelingen gebeurtenissen sturen. Kenmerkend is: een verborgen elite; controle; toeval bestaat niet; wantrouwen in officiële verklaringen; het tegenbewijs is deel van het complot. De vraag draait vaak rond de vraag: &quot;Wie heeft macht?&quot; en &quot;Waarom gebeuren dingen?&quot; Complottheorieën bieden eenvoudige antwoorden op complexe processen. Juist omdat zoveel vragen onbeantwoord blijven, ontstaan talloze theorieën. Miljoenen mensen dat de maanlanding van 1969 in een studio is opgenomen. Voorbeelden zijn gecreëerd rond De bende van Nijvel (1982-1985) en hun link met extreemrechtse netwerken, de staatsveiligheid, het NAVO-netwerk Gladio en politieke elites. De aanslagen van 11 september 2001 behoren tot de meest besproken complotthema's. Veel theorieën stellen dat de Amerikaanse overheid betrokken was en dat de Twin Towers gecontroleerd zijn opgeblazen. Recenter zijn de theorieën rond QAnon, de Great Reset, vaccinatiecomplotten, omvolkingstheorieën, de klimaatontkenning...

.

.


;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG|Resten van goedendags
Bestand:Paardenhangertje_van_Gwijde_van_Namen_Kortrijk_1302__9-01-2010_14-22-14.JPG|Paardenhangertje van Gwijde van Namen
File:Battle_of_Courtrai2.jpg|De Guldensporenslag, tot de negentiende eeuw vergeten, daarna vanonder het stof. Met een doel.
File:Nicaise de Keyser04.jpg|Voorstudie van de slag door Nicaise de Keyser.
File:Guido_Gezelle.jpg|Guido Gezelle (1830-1899)
File:Hendrik_Conscience.jpg|Hendrik Conscience (1812–1883)
File:Leeuwvanvlaenderen.gif|De Leeuw van Vlaanderen verscheen in 1838
File:Groeningepoort.jpg|Groeningepoort in Kortrijk
File:Kortrijk_Groeningeabdij_museum.JPG|Museum Kortrijk 1302
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Morele paniek en fake news ==

.

[[Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg|thumb|right|550px|De heksenprocessen van Salem in Amerika begonnen in 1692 en resulteerden in minstens 24 ter dood veroordelingen. Beschuldigingen ten aanzien van vooraanstaanden stopten de processen en deden de morele paniek verdwijnen.]]

[[Bestand:Deep_throat_PD_poster_(restored).png|thumb|right|550px|In deze film is de vrouwelijke seksualiteit het thema. Er zijn eindeloze processen gevoerd over de film. In 23 Amerikaanse staten is die verboden, in het Verenigd Koninkrijk is hij illigaal tot het jaar 2000. Nederland was toleranter. De film draaide uitsluitend voor meerderjarigen in bioscopen met minder dan vijftig zetels.]]

Fake news kan leiden tot morele paniek. Morele paniek is een buitenproportionele, vijandige en gemediatiseerde reactie op een situatie of technologie, een persoon of groep, die waarden en normen lijken te bedreigen. Het begrip verklaart maatschappelijke angstreacties die niet in verhouding staan tot de ernst, het risico, de schade of de dreiging. Morele paniek is een sleutelbegrip uit de sociologie en criminologie en zou voor het eerst gebruikt zijn door Marshall McLuhan in 1964. Jock Young introduceerde het in 1971 in de criminologie en de socioloog Stanley Cohen gaf het begrip bekendheid in zijn klassieker ''Folk Devils en Moral Panics'' uit 1973. Daarin beschrijft hij de jeugdbendes, de ‘Mods’ en de ‘Rockers’.

[[File:Waarom geloof jij fake news.webm|thumb|550px|Waarom geloof jij fake news? - Universiteit van Vlaanderen]]

.

.

=== Fasen ===

.

Morele paniek is gefaseerd en begint met een stereotiepe en overdreven voorstelling van een gebeurtenis. Daarna wordt die geassocieerd met soortgelijke gevallen en gepresenteerd als symptomatisch voor een maatschappelijk probleem. Vervolgens wakkeren doemscenario’s de angst aan en escaleert het tot er justitiële, politionele of juridische maatregelen komen. Soms ebt de paniek na een tijd weg, soms duurt de golf zo lang dat het zelfbeeld van de samenleving verandert. Voor de samenleving maakt het weinig uit of de oorzaak wel of geen hersenschim is en geldt het Thomas-theorema: ''als mensen situaties als werkelijk definiëren, zijn zij werkelijk in hun gevolgen''. Niet de situatie zelf, de perceptie geeft de doorslag.

.

.

=== Voorbeelden? Legio! ===

.

* Satanisch ritueel misbruik.

.

* De heksenjacht in Vlaanderen (met hoogtepunten tussen 1590-1610) en de processen zoals die in Salem.

.

* De gevolgen van masturbatie.

.

* De paniek en massahysterie die in 1938 ontstond bij het hoorspel ''The War of the Worlds'' van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatre on the Air. Luister hier: [http://sounds.mercurytheatre.info/mercury/381030.mp3 War of the Worlds].

.

* De zorgen over genetisch gemanipuleerde voeding.

.

* De invloed van televisiegeweld of in games zoals in Canis Canem Edit en de GTA-reeks.

.

* Imitatiegedrag van jongeren bij het zien van pornografie zoals in de film ''Deep Throat''.

.

* In de zomer van 1984 rapporteerden kranten na een dodelijke vechtpartij op het strand van Egmond in Nederland over het ‘kustgeweld’, de ‘geweldsgolven’ en ‘-explosies’, ‘uitbarstingen’ en ‘epidemieën van geweld’, alsof het natuurverschijnselen waren. De paniek kreeg ook de politie, justitie, de horeca en het lokale bestuur in zijn greep en ebde na enige tijd weg. 

.

* De mediareactie en die van de overheden na de aanslagen op 11 september 2001 en de terroristische aanslagen in Madrid van 11 maart 2004 en de terroristische aanslagen in Londen van 7 juli 2005. In hun representatie van ‘het’ terrorisme dragen overheid en media bij tot paniek omdat ze onnodig angst zaaien door burgers vertrouwd te maken met dreigingen. Dit simplisme brengt de moeizame interetnische verhoudingen onder spanning en leidt de aandacht af van oorlog of genocide.

.

* De negentiende-eeuwse angst om levend begraven te worden, leidde in 1868 tot het patent op de lijkkist met een ladder voor een uitvinder uit New Jersey.

.

* In het Engelse Middlesbrough worden in 1987 121 kinderen uit hun huizen geplaatst na misbruik. Artsen gebruikten de techniek 'reflex anale oprekking' waarbij ze de billen uit elkaar schuiven en de anus bestuderen. Later bleek de techniek onwetenschappelijk en met de meeste kinderen was niets aan de hand.

.

* De angst voor de atoombom tijdens de koude oorlog.

.

* De angst voor ongrijpbare vijanden zoals al-Qaeda, fijnstof, dioxine, zendmasen...

.

.

= '''BETROUWBAAR''' =

[[Bestand:Van_Olden_Barneveldt_Verhoeven_1619.gif|thumb|right|550px|[[Abraham Verhoeven]], een prille 'gazettier' besloot zijn artikels in de Antwerpse krant de [[Nieuwe Tijdinghen]] met het zinnetje &quot;Oft waer is, sal den tydt leeren.' De auteur waarschuwt zo zijn lezers in de vroege zeventiende eeuw voor te hoog gespannen verwachtingen inzake de betrouwbaarheid van zijn schrijfsel. Het bericht is nog relevant. De illustratie vertelt het 'Verhael hoe ende in wat manieren den heere Johan Van Olden-Barneveldt, Advocaet van Hollandt ende den Vrieslant/ is Onthalst gheworden smaendachs voor noen den xiij Mey Anno Duisent zes hondert neghen-thien; T'hantwerpen/By Abraham Verhoeven/op de Lombaerde Veste/inde gulde Sonne, 1619.']]

.

{{Cquote|'''Door de fragmentarisering van alle kennis is de beleidsvorming er natuurlijk eenvoudiger op geworden. De hooggespecialiseerde takken van moderne wetenschap zijn zo ondoorzichtig geworden dat de mensen die daarin werkzaam zijn, noodgedwongen tot hun dertigste of langer door moeten studeren tot ze kunnen toetreden tot de nieuwe geestelijkheid. Een lange leertijd hebben ze allemaal, maar dat betekent nog niet dat ze het altijd eens zijn over de beste aanpak. De SARS-CoV-2-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de onenigheid onder experts zich zelfs kan uitstrekken tot schijnbaar simpele beslissingen, zoals over het gebruik van een mondkapje. Eind maart 2020 (de pandemie was drie maanden oud) adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie daar nog tegen, tenzij een persoon was besmet, en pas begin juni werd dat advies bijgesteld. Hoe kunnen mensen zonder specialistische kennis daarin partij kiezen of wijs worden uit debatten die vaak eindigen met het intrekken of ontmantelen van claims die daarvoor nog allesbepalend waren?'''|[[Vaclav Smil]]}}


.

Wat de betrouwbaarheid van deze encyclopedie betreft, daar gaan we even klassikaal door. We nemen een schrijfstok of een [[Griffel (schrijfstift)|griffel]] en een schrijfplank, een [[Lei (schrijfplank)|lei]] genaamd. We noteren drie vragen, het antwoord erop hoor je in de les.

.

* Ten eerste: Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* Ten tweede: Wat is [[Betrouwbaarheid (informatie)|betrouwbaarheid]]?

.

* Ten derde: Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Peilen is een term uit de scheepvaart, peilingen doe je steeds opnieuw, want je positie verandert constant.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=hA2p8EqvLLI '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: WAT IS BETROUWBAARHEID? (20 Min.)''']

.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=Xs0K4ApWl4g '''♣ LUISTER HIER NAAR DE GROOTSTE MISLEIDING UIT DE TWINTIGSTE EEUW:[[The_War_of_the_Worlds_(hoorspel)| The War of the Worlds''']].]

.

.

== Weet je dat…? Tuurlijk wel. ==

* Je in naam van iemand anders kan SMS'en?

.

*  Fototrucage mensen mooier maakt? Of lelijker, als het moet… Vrijwel elke foto in de krant of op internet is bewerkt! Kijk eerst naar [https://www.youtube.com/watch?v=iYhCn0jf46U dit filmpje van Dove] of naar deze ontmaskering.

.

* Er berichten gemaakt worden om journalisten een loer te draaien. Dergelijke berichten worden canards genoemd. Ze verschillen soms nauwelijks van stadslegendes.

.

* Goed ogende websites valse informatie doorspelen?

.

* Journalisten opzettelijk foute berichten de wereld insturen? Kijk op het impulscentrum naar (minstens) een van deze reportages. 1. Orson Welles War of the Worlds (Canvas Days that shook the World); 2. Bye bye Belgium (RTBF).

.

* Een verkeerd bijschrift bij een prima foto snel geplaatst is?

.

* De zetduivel vaker toeslaat dan gedacht?

.

* Sommige mensen wel heel goed gelovig zijn. Klik [[hier]] en bel en sms één jaar gratis. In tien dagen tijd tekenden 7200 jongeren in op dit aanbod.

.

* Een fout gespelde naam? Een foutief jaartal? Een verkeerde leeftijd of woonplaats? Tja, iedereen maakt fouten, niet?

.

Voor je info gebruikt, evalueer je die. “Ik heb de pest aan informatie, je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen” schrijft [[Jan Blokker]] ergens. Het citaat is in een mum van tijd gevonden, geknipt en geplakt in dit document. De referentie is uiteraard vergeten. Informatie wordt altijd gemaakt. Woordvoerders, journalisten, fotografen, redacteurs… één voor één maken zij nieuws of geschiedenis. Toch wordt die menselijke oorsprong snel vergeten. Niet alleen de Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid maar elke discipline evalueert informatie. Uiteraard vereist de doorlichting kennis van zaken, maar niettemin bestaan er “typevragen” die ongeacht het onderwerp  gelijk zijn. Zo dient de informatie controleerbaar, nauwkeurig, volledig, redelijk en eerlijk, relevant en actueel te zijn, er dient structuur, overzichtelijkheid en een lay-out te zijn. Voor je aan de controle begint ga je de bedoeling van de makers na. Wat is de aard van je bron?

  
 * Informatief?
 
 * Persoonlijk?
 
 * Commercieel?
 
 * Opiniërend?
 
.
 
{|
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg|thumb|550px|Revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, kort voor de arrestatie door de Russische geheime dienst. In het midden zit [[Vladimir Lenin|Lenin]].]]
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897 - Altered.jpg|thumb|560px|Dezelfde revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, nadat Alexander Maltsjenko in 1930 bij [[Jozef Stalin|Stalin]] in ongenade viel, werd hij verwijderd.]]
|}

.

== Controleerbaar ==

[[Bestand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|thumb|rigth|550px|Van informatie die een redactionele controle onderging stijgt de betrouwbaarheid. Hier de redactie van de [[Canadian Broadcasting Corporation]] in [[Montreal (Canada)|Montreal]] in [[1944]].]]

.
 
Betrouwbare info is controleerbaar. Van moeilijk te controleren info daalt de betrouwbaarheid. Anonieme info is onbetrouwbaar. Een cartoon uit The NewYorker toont twee honden voor een monitor, waarvan de ene zegt: ‘Op internet weet niemand dat je een hond bent.’ Een goede site bevat net als een boek de naam van de maker en zijn functie, de naam van de organisatie, een contactadres, een redactieteam, het doel van de organisatie en een datering. Het controleren begint dus met de vraag naar de auteur. Dit maakt een mail mogelijk of een extra controle via Google. Zoek uit wat de expertise van de auteur is, door zijn opleiding, werkomgeving of andere documenten te vinden. Verder kan de maker de controleerbaarheid vergemakkelijken door zijn tekst te onderbouwen met linken, een [[bibliografie]] of [[voetnoten]]. Eindigen sites op .ac.be of .edu, .org of .gov zijn het universiteiten, organisaties en staatsinstellingen. Trianguleren is het vergelijken van de informatie met minstens twee andere [relevante] bronnen. Twee is noodzakelijk, want op internet wordt veel overgenomen. Als meerdere webpagina’s hetzelfde zeggen over een onderwerp, werkt dit geruststellend. Maar let op, dit kan vals zijn. Wil je meer zekerheid, dan is het nodig om ofwel de site goed te bestuderen, te vergelijken of de commentaren op verwijspagina’s te lezen. Bij tegenstrijdige informatie is het belangrijk te weten welke auteur het meeste autoriteit heeft. Laat in je studie niet na om te wijzen op botsende visies en tegenstrijdige ideeën. Dit helpt bij het ontwikkelen van je eigen mening.

.

== Nauwkeurig en volledig ==

.

Als je evalueert op nauwkeurigheid ga je na in welke mate er slordigheden of onnauwkeurigheden voorkomen. Verkeerd taalgebruik en tikfouten tonen aan dat de auteur weinig aandacht schenkt aan de inhoud. Let op voor vage omschrijvingen zoals “men beweert dat er veel wordt…” Dit zijn teksten die lucht verkopen. Op internet verschijnt regelmatig onvolledige info. Andere info is bewust onvolledig en werkt als smaakmaker of zet aan tot kopen, sommige bronnen behandelen het onderwerp oppervlakkig of wekken de indruk het onderwerp volledig te dekken, maar stellen na consultatie teleur.

.

== Redelijk ==

.

Objectiviteit bestaat niet. De ‘werkelijkheid’ in taal gieten is ontzettend moeilijk: gewild of ongewild, steeds kijk je door filters van voorkennis, afkomst, behoeften, verwachtingen… Wat je ziet is cultureel bepaald. De discussie subjectief en objectief is hier aan de orde. Daarom is het onredelijk een auteur te vragen objectief te zijn. Verwacht van de auteur dat hij afstand doet van vooringenomenheid, een redelijke argumentatie gebruikt en eventueel uiteenlopende visies poneert. Vraag je af welk belang de auteur bij het onderwerp heeft. Zo rapporteert Greenpeace anders over een olietanker dan de eigenaar. Hoe redelijk is de informatie? Worden de ingenomen standpunten geëxpliciteerd? Wordt de website gesponsord? Hoe evenwichtig worden tegengestelde standpunten gepresenteerd? Is de term 'subsidieslurpers' een alitererende metafoor die wat suggereert of een objectief begrip?

  
 FEITEN ≠ TAAL
 
 .
 
 REALITEIT ≠ JE MENING
  
 .
 
 FEITEN ≠ JE MENING ≠ TAAL
 

In hoeverre weerspiegelen gedachten realiteit? En, in welke mate zijn we in staat om de realiteit die we feiten noemen, te beschrijven?
 

.

== Eerlijk ==

[[Bestand:Pinocchio_1940.jpg|thumb|right|550px|Eerlijke info staat tegenover leugenachtige info en die is niet altijd even makkelijk te herkennen als bij Pinocchio.]] 

.

Eerlijkheid is het (on)bewust manipuleren, verdraaien of verzwijgen. Worden de standpunten eerlijk gepresenteerd? Neemt de auteur een standpunt in? Is de partijdigheid acceptabel? Wordt dat standpunt gepresenteerd als een mening of als een feit? Eerlijkheid gebiedt dat [[feiten]] als feiten voorgesteld worden en [[meningen]] als meningen.

.

;Feiten

.

Een feit is aanvaard omdat dit bleek uit onderzoek of omdat het aanvaard is. In het alledaags taalgebruik is een feit “zeker” en kan het geobserveerd worden. Als het feit een tijd bestaat, is dit een situatie of een structuur. Als het om een verandering van structuur gaat, is dit een proces [industrialisatie, emancipatie]. Een kortstondig proces is een gebeurtenis. Zoek voor onderstaande 'feiten' voorbeelden.

.

* Object (voorwerp), bv:

.

* Plaats (ligging), bv:

.

* Gebeurtenis (kwestie), bv:

.

* Structuur (situatie of toestand), bv:

.

* Proces (evolutie) bv:

.

.

;Meningen

.

Over een mening kan je discussiëren. Een mening is een waardeoordeel of vooroordeel, een voorkeur en verwachting, een veronderstelling of een stelling. De nuances zijn subtiel. Een waardeoordeel berust op een interpretatie die je aanvaardt maar niet met feiten te ontzenuwen is, omdat de feiten verschillend worden uitgelegd. Bij een vooroordeel is men zich niet bewust van het waardeoordeel. Een veronderstelling en een stelling liggen dicht bij elkaar, net als een voorkeuren en verwachtingen. Een veronderstelling berust op een indruk of interpretatie, een stelling wordt gevolgd door een argumentatie en gaat vooraf aan een redenering [want, immers, daaruit volgt]. Een voorkeur leidt je aandacht [af]. Bij een voorkeur kan je kiezen, bij een verwachting [hoop] hoeft het object niet eens aanwezig te zijn.

.

* Vooroordeel (een ongecontroleerde mening), bv:

.

* Waardeoordeel (interpretatie), bv:

.

* Stelling (positie), bv:

.

* Veronderstelling (hypothese), bv:

.

* Voorkeur (neiging), bv:

.

* Verwachting (hoop), bv:

.

Laat extreem positieve en extreem negatieve meningen voor wat ze zijn. Soms laten journalisten hun mening in de tekst klinken zoals in dit citaat. “De scheiding der machten werd pas in de zeventiende eeuw geproclameerd door John Locke.” Het woordje ''pas'' zorgt dat een feit als mening voorgesteld wordt. Ook het omgekeerde is mogelijk, zoals deze uitspraak: “Een vondelingenschuif is moreel verwerpelijk en een welvaartsstaat onwaardig.” Dit is een mening die als feit wordt omschreven. Beter zou zijn “Ik vind een…” Het is een kwestie van academische training. Veel moeilijker is om als lezer feiten te herkennen die als mening worden omschreven of om meningen te herkennen die als feit worden omschreven.

.

== Wetenschappelijk of populariserend? ==

.

* Kijk naar [https://www.youtube.com/watch?v=9r8GNYi5K-Y deze (Belgische) reportage] en [https://www.youtube.com/watch?v=CMne7lqobT8 deze (Nederlandse) reportage] waarbij [[Bart Van Loo]] zijn boek De Bourgondiërs voorstelt. Er komt kritiek op zijn aanpak: Bart van Loo zou de geschiedenis te eenzijdig voorstellen. [https://www.youtube.com/watch?v=7gOlTlqY41s Kijk hier.]


== Fictie versus non-fictie ==

[[File:Orson_Welles_1937.jpg|thumb|550px|Orson Welles liet in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt of als men fictie met non-fictie gaat verwarren.]]

.

Als Fictie en non-fictie zich met elkaar gaan vermengen wordt het voor de kijker, luisteraar of lezer wel erg moeilijk om het waarheidsgehalte of de betrouwbaarheid te peilen. Voor je verder leest, log je in op [https://p.cygnus.cc.kuleuven.be/webapps/osv-kaltura-bb_bb60/jsp/courseGalleryLTI.jsp?url=/hosted/index/course-gallery&amp;course_id=_976176_1&amp;mode=view Toledo TV]. Wie maanlanding intikt als zoekwoord komt op een VPRO documentaire van 52 min. Kijk aandachtig naar het bedrog der bedriegenis. Trek er een uurtje voor uit en lees vooral niet verder, anders is de fun er af.

.

{{Leeswaarschuwing}}

.

;De hoofdpersonages
&lt;gallery&gt;
A11v 1092338.ogg|Armstrong stapt als eerste mens op de Maan (tv)
File:Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg|'''[[Joeri Gagarin]] (1934–1968) was geen lang leven beschoren.'''
File:Aldrin_Apollo_11.jpg|'''[[Buzz Aldrin]], [[Apollo 11]], gefotografeerd door [[Neil Armstrong]]'''
File:Ap11-s69-31740.jpg|'''Bemanning [[Apollo 11]]'''
File:Kennedy_vonbraun_19may63_02.jpg|'''[[Wernher von Braun]] met [[John F. Kennedy|J.F.K.]]'''
File:Dornberger-Axster-von_Braun_(jha).jpg|'''von Braun bij de overgave.'''
File:V1_Soest.JPG|'''[[V1 (wapen)|V1]]-rakket.'''
File:V-2-Nederlands.jpg|'''[[V2 (raket)|V2]]-rakket.'''
File:First photo from space.jpg|'''In [[1946]] neemt een [[V2 (raket)|V2]] de eerste foto's uit de ruimte.'''
File:Project_Paperclip_Team_at_Fort_Bliss.jpg|'''[[Operatie Paperclip|Operatie paperclip]]: von Braun ging niet alleen naar de V.S.'''
Bestand:Posta_Romana_-_1959_-_Laika_120_B.jpg|'''[[Laika (hond)|Laika]]''', de eerste hond in de ruimte. Hoeveel dieren gingen haar voor?
&lt;/gallery&gt;

.

Wat je zag is [[Opération Lune]]. Die probeert aan te tonen dat [[Stanley Kubrick]] de eerste stappen op de maan in een studio filmde. Deze regisseur kennen we van [[Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb|Dr. Strangelove]], [[2001: A Space Odyssey]] (1968), [[A Clockwork Orange (film)|A Clockwork Orange]], [[Barry Lyndon (film)|Barry Lyndon]], [[The Shining (film)|The Shining]], [[Full Metal Jacket]] en [[Eyes Wide Shut]]. Deze regisseur heeft uiteraard niets met de maanlanding van doen, hij wordt [[postuum]] opgevoerd als regisseur van de allerbelangrijkste film ter wereld. Deze film is geen documentaire maar een 'mocumentaire'. Ze wil de kijker te misleiden. Waarom? Puur om aan te tonen dat mensen te of erg goedgelovig zijn. Tot op welk punt ben jij meegegaan in dit verhaal?

.

Het woord Mocumentaire komt uit de combinatie van documentaire (feiten en waarheidsgetrouwe rapportage) en de M van Movie (fictie) en 'to moc', iemand op het verkeerde been zetten. Pas op het einde wordt duidelijk dat het om een grap gaat. Sommige studenten kijken de film vol (on)geloof uit, anderen zijn al vanaf de helft kritisch... Hoe gealarmeerd was jij?

.

;Kijken

* [https://www.youtube.com/watch?v=EqHg8YSJWRk Operation Lune] BEELDFRAGEMENT debat met [[William Karel]], regisseur van deze [[mocumentaire]].

.

.

== Relevant en actueel ==

.

Relevant wil zeggen betrekking hebben op je onderwerp. Wanneer is de info gepubliceerd? Wanneer is de site gemaakt en voor het laatst aangepast? Hoe actueel zijn de links? 

.

== Lay out ==

.

Een aantrekkelijke lay-out en een overzichtelijke navigatie bewijzen aandacht voor de paginaontwikkeling. Doorgaans wijst dit erop dat er aan de inhoud is gewerkt. Maar de redenering is niet absoluut. Het kan dat een grafisch talent een fijne inhoudloze pagina maakt, of dat vorsers geen grafisch verstand hebben. 'De inhoud is belangrijker dan de vorm' klinkt het argument dan. Maar toch. Schreeuwerige pagina’s duiden op informatietekort, op een vingeroefening of verdoezelen de onkunde van de maker. Vragen over de esthetica helpen bij de evaluatie.

.

;Stel vragen zoals: 

.

* Hoe verzorgd zijn de tekst en de afbeeldingen? 

.

* Worden er [[Compositie (beeldende kunst)|compositieprincipes]] gevolgd? 

.

* Is het ontwerp complex? Oogverblindend? 

.

* Is de tekst leesvriendelijk?

.

* Is de structuur overzichtelijk? 

.

* Is de [[lay-out]] of de [[interface]] duidelijk?

.

== Informatie in tijden van oorlog ==

.

{{Citaat|'''In oorlogstijd is de waarheid het eerste slachtoffer.'''|[[Boake Carter, journalist]], 1900-1944.}}

.

{{Citaat|'''Voltaire heeft het ons geleerd: we moeten systematisch aan alles twijfelen.'''|[[Anne Morelli]]}}

.

Tijdens oorlogen of andere conflicten tussen twee groepen duiken tien principes die de propagandamachine ondersteunen. Anne Morelli somt ze op.

# 'Wij willen geen oorlog.'
# Alleen de vijand treft schuld, die heeft om oorlog gevraagd.
# Dit is geen oorlog tegen de mensen, maar tegen de leider van de tegenpartij.
# Het doel is nobel, zeker geen materieel gewin.
# De vijand begaat wreedheden. Als wij schade berokkenen is dat per ongeluk.
# De vijand gebruikt illegale wapens.
# Onze verlies is beperkt, die van de vijand groot.
# Kunstenaars en intellectuele steunen de zaak.
# De oorlog heeft een heilig karakter.
# Wie de propaganda in twijfel trekt, is een verrader.

.

.

= '''PINOKKIOTEST''' =

.

De Pinokkiotest is een checklist die je helpt inschatten hoe (on)betrouwbaar sommige info is. Je kan de test vinden op [http://sadan.wdfiles.com/local--files/5-evalueren/PINOKKIOTEST.pdf deze vragenlijst]. De test is vergelijkbaar met de [https://www.hogeschoolrotterdam.nl/globalassets/mediatheek/downloads/craap-scoreformulier-nl.pdf CRAAP]-test die in het vak informatievaardigheden ter sprake komt. 

.

.

= '''EXAMENVRAGEN''' =

.

.

== A-Vragen ==

.

(S&amp;V)Wie of wat zijn en wat is de betekenis van: Apollo (god), Nietzsche, Herbert George Wells, Howard Koch, Orson Welles, Jozef Stalin, Koude Oorlog, kunstmaan, The War of the Worlds, Milan Kundera, De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, Louis-Ferdinand Céline, Reis naar het einde van de nacht, Voyage au bout de la nuit, Anne Morelli, De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië, Guido Gezelle, Hendrik Conscience, Kortrijk 1302, De Leeuw van Vlaenderen (1838), Aufklärung, Immanuel Kant, Diderot, D'Alembert, Voltaire, John Locke (1632-1704), 1776, Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, Montesqieu (1689-1755), Jean Jacques Rousseau, Franse Revolutie, Glorious Revolution, 1688, Charles Darwin (1809-1882), Robespierre, Karl Marx, René Descartes, Opération Lune, J.F. Kennedy, Werhner von Braun, Joeri Gagarin, Richard Nixon, Houston (Texas), Cape Canaveral (Florida), Mocumentaire, Stanley Kubrick, 21 juli 1969, Neil Armstrong, Apollo 11, Apolloprogramma, Operatie paperclip.

.

.

== B-Vragen ==

.

* S&amp;V.In de geschiedenis kunnen we verschillende denkrichtingen onderscheiden. Zo kunnen we het model van de &quot;eeuwige terugkeer&quot; tegenover het &quot;verlichtingsmodel&quot; plaatsen. Illustreer dit op het niveau van het denken over geschiedenis, het resultaat, het doel, de richting, de motor en de gevolgen van dit denken. Geef bij beide richtingen één of meerdere vertegenwoordigers.

.

* S&amp;V.&quot;De verlichting is geen soort filosofie, maar een 18de eeuws fenomeen, waarbij groepen intellectuelen gefascineerd worden door de ontdekkingen van de wetenschap en door de filosofische reflecties die hierover gemaakt worden in de vorige eeuw. Het is een nieuwe geest die door Europa waait. Men wordt er zich van bewust dat de denkwijzen van de 17de eeuw reeds heel wat realiseerden in de fysica. Nu de tijd gekomen is om...&quot; 1. Welke kenmerken kun je met betrekking tot de verlichting aangeven; 2. Wat zegt Kant over die verlichting; 3. Kun je ook een kritiek op dit vooruitgangsoptimisme formuleren?  

.

* S&amp;V.Leg uit en toon aan met voorbeelden: &quot;Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen op een bepaalde manier te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Objectiviteit is niet mogelijk.&quot;  

.

* Wat kun je vertellen over Karl Marx en het dialectisch principe?

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Milan Kundera, 2. Louis-Ferdinand Céline, 3. Anne Morelli, 4. Hendrik Conscience, 5. Immanuel Kant, 6. Christus.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Diderot en D'Alembert, 2. Charles Darwin, 3. J.F. Kennedy, 4. Orson Welles, 5. Copernicus, 6. Plato.

.

* S&amp;VPlaats in chronologisch volgorde en wat weet je over... 1. Karl Marx, 2. Apollo 11, 3. H.G. Wells schrijft The War of the Worlds, 4. Voltaire 5. Orson Welles maakt een radioprogramma met de naam War of the Worlds, 6. Franse Revolutie.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Apolloprogramma, 2. John Locke, 3. Neil Armstrong zet eerste stappen op de maan, 4. Robespierre, 5. Nietzsche, 6. Scheiding Oost- en West-Romeinse rijk.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 3. Glorious Revolution, 3. René Descartes overlijdt, 4. Opération Lune (mocumentaire), 5. Werhner von Braun, 6. Guldensporenslag.

.
 
* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Joeri Gagarin overlijdt, 2. Het Colosseum wordt gebouwd, 3. Richard Nixon wordt president, 4. Tweede Wereldoorlog, 5. Stanley Kubrick maakt zijn laatste film, 6. De eerste Kruistocht. 

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid? Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* S&amp;V.Leg uit, waarom is de Spoetnik 1, de eerste satelliet zo belangrijk. Situeer ze in de tijd. Betrek woorden zoals Koude oorlog, Gagarin, Expo '58, Kennedy en Space Race in je antwoord.

.

.

== C-Vragen ==

.

* S&amp;V.Kundera: &quot;De idee van de eeuwige terugkeer der dingen is raadselachtig en Nietzsche heeft er andere filosofen mee in verlegenheid gebracht: te denken dat alles zich eens zou herhalen zoals we het al beleefd hebben, en dat ook die herhaling eindeloos zou doorgaan.&quot; Wat wil deze &quot;dwaze&quot; mythe van de eeuwige terugkeer der dingen zeggen? Valt het je ook wel eens voor - hetgeen voor Kundera het geval is - dat je &quot;ontroering voelt bij het bekijken van foto's van Hitler?&quot; Wat is het gevolg dat Kundera uit een dergelijk merkwaardige ervaring trekt? Wat denk je daar zelf over?

.
 
* S&amp;V.L.F. Céline: &quot;De filosofen [...] zijn ermee begonnen het brave volk van alles wijs te maken...&quot; Waar heeft Céline het over in bovenstaande citaat, genomen uit Reis naar het einde van de nacht? Geef een persoonlijke kritiek.

.

* S&amp;V.De media gebruiken verschillende technieken om de kijker te doen geloven dat hun boodschap 'waar' is.  Welke technieken haal je uit deze film die het realiteitsgehalte van de boodschap verhogen?  En, waar gaan de filmmakers door het lint.  Of, met andere woorden, waar kan je in de film merken dat het hier om een 'vervalsing' van de realiteit gaat?

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid, waarom is betrouwbare info zo belangrijk en hoe kan je achterhalen of informatie betrouwbaar is?

.

* S&amp;V.Leg uit: De meesten beschouwen 'geschiedenis' als iets 'passief'. Geschiedenis was er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! 

.

* S&amp;V.Leg uit: De 'actieve constructie' van de geschiedenis is een vraag die op filosofisch vlak tot tien verschillende vragen leidt. Gebruik Hegel en de universiteit van Berlijn in je antwoord.

.

* S&amp;V.Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Waarom spreken we van peilen?

.

.


== D-Vragen ==

.

&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;360&quot;&gt;
Bestand:TheMatrixAnimated.gif
Down the Rabbit Hole.png
Milan Kundera redux.jpg
L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg
Gerrit Komrij (1981).jpg
Anne Morelli.jpg
Bestand:Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg
Descartes Discours de la Methode.jpg
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg
Jean Le Rond d'Alembert, by French school.jpg
Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg
Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg
John Locke.jpg
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
Montesquieu 1.png
Immanuel Kant (painted portrait).jpg
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg
Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg
Social contract rousseau page.jpg
EmileTitle.jpeg
Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg
James Watt by Henry Howard.jpg
François Quesnay.jpg
Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif
AdamSmith.jpg
Louis XIV of France.jpg
Koning Louis XV; Hyacinthe Rigaud.jpg
Ludvig XVI av Frankrike porträtterad av AF Callet.jpg
Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg
Women's March on Versailles01.jpg
Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg
LouisXVIExecutionBig.jpg
Jacques-Louis David - Marie Antoinette on the Way to the Guillotine.jpg
Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg
Robespierre.jpg
Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png
Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg
Bestand:David Van Reybrouck.jpg
Bestand:Jose Ortega y Gasset.jpg
Karl Marx 001.jpg
Kortrijk-Groeningemonument.jpg
Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png
Bestand:Honoré de Balzac (1842) Detail.jpg
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG
Battle of Courtrai2.jpg
Nicaise de Keyser04.jpg
Guido Gezelle.jpg
Hendrik Conscience.jpg
Leeuwvanvlaenderen.gif
Groeningepoort.jpg
Kortrijk Groeningeabdij museum.JPG
Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg
Bestand:Deep throat PD poster (restored).png
Bestand:Van Olden Barneveldt Verhoeven 1619.gif
Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg
Bestand:Pinocchio 1940.jpg
Orson Welles 1937.jpg
A11v 1092338.ogg
Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg
Aldrin Apollo 11.jpg
Ap11-s69-31740.jpg
Kennedy vonbraun 19may63 02.jpg
Dornberger-Axster-von Braun (jha).jpg
V1 Soest.JPG
V-2-Nederlands.jpg
First photo from space.jpg
Project Paperclip Team at Fort Bliss.jpg
Bestand:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''BIBLIOGRAFISCHE NOTEN''' =</text>
      <sha1>m35ey9io16ymfae8ev6o2jvzs2ahp78</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429757</id>
      <parentid>429756</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T12:37:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* BETROUWBAAR */</comment>
      <origin>429757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107724" sha1="8ms6b2as5pxi6kkgd1k6bxabsj219mu" xml:space="preserve">[[Bestand:TheMatrixAnimated.gif|thumb|550px]]

&lt;big&gt;'''HOOFDSTUK 1. HISTORISCHE MODELLEN, BESEF EN DENKRICHTINGEN''' &lt;/big&gt;
;&lt;big&gt;WAT IS GESCHIEDENIS EIGENLIJK?&lt;/big&gt;

.

[[File:Down_the_Rabbit_Hole.png|thumb|550px|♣ '''TUINTIP'''  Down the rabbit-hole?  Op een zomerdag luistert Alice Liddell aan de oever van een meer naar haar oudere zus die een saai boek voorleest. Alices verveling verdwijnt als er een pratend konijn passeert. Het is gehaast en houdt de tijd op zijn horloge (de geschiedenis?) in de gaten en springt in een hol. Alice volgt en valt de dieperik in. Een deurtje verbergt een prachttuin, een flesje met het opschrift &quot;drink mij&quot; maakt haar klein genoeg om de deur door te kunnen. Spring in het gat en deze geschiedenistuin en laat je verwonderen zoals Alice. The Matrix kaapte als film het idee van Alice en stelt de vraag of de wereld een illusie is? Plato deed iets vergelijkbaars met de allegorie van de grot. De Matrix visualiseert René Descartes' stelling: 'Ik denk, dus ik ben' en is mee geïnspireerd door de cyberpunk van William Gibson.]]

[[Bestand:Hoe ontdek je nepnieuws (How To Spot Fake News).jpg|thumb|550px|Infographic ''Hoe ontdek je nepnieuws'', uitgegeven door de International Federation of Library Associations and Institutions.]]

{{Citaat|'''Veel vitale cycli van ons lichaam kennen een periodiek verloop: de hartslag, de ademhaling, de afwisseling tussen slapen en waken. Contoleren of ze regelmatig zijn vindt bijna altijd onbewust plaats, maar zelfs de geringste verstoring is voldoende om plotseling de alarmbellen te doen rinkelen. (...) In tegenstelling tot de traditionele zintuigen, hebben wij geen orgaan voor tijdszin.'''|Guido Tonelli}}

.

{{Citaat|'''Niet lachen, noch huilen, maar begrijpen.'''|Ludo De Witte}}

.

{{Citaat|'''De geschiedschrijver is een wandelend anachronisme, een ontheemd persoon, die de technieken van vandaag gebruikt om te proberen dingen te weten over gisteren die gisteren zelf niet eens wist. Hij moet waarachtigheid nastreven, hij dient te luisteren naar de woorden die het verleden spreekt, maar hij moet communiceren in een taal die het heden begrijpt.'''|Hilary Mantel}}

.

{{Citaat|'''Wie wetenschap onderwijst moet ophouden met leerlingen de pap in de mond te geven en hen de mogelijkheid bieden 'het pure plezier van begrip te ontdekken.' Wie cursussen eenvoudigweg doceert, laat de studenten zitten met 'onderontwikkelde intellectuele vaardigheden en weinig besef van de invloed die wetenschap op hun leven heeft'.'''|Amerikaanse Vereniging voor de Vooruitgang van Wetenschap, de uitgever van Science}}
 
.

{{Citaat|'''De vraag is of u dat kunt, woorden zoveel verschillende betekenissen geven.'''|Alice in Wonderland}}

.

{{Citaat|'''De vraag is wie de baas is - punt uit'''|Wiggel Waggel}}

.

{{Citaat|'''Deze tijd vraagt om optimisme. Pessimisme bewaren we voor slechtere tijden.'''|Jean-Claude Servais&lt;ref&gt;Geciteerd in: NAOMI KLEIN, (vertaald door Jan Willem Reitsma en Pon Ruiter). ''Nee is niet genoeg.'' De Geus, Amsterdam, 2017, p. 275.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Wetenschap is niet hapklaar en eenduidig. In de coronacrisis zag je vaak twee kampen tegenover elkaar staan die elk het eigen gelijk claimden op basis van één of andere studie. Dat is ook des mensen. We denken allemaal dat we heel kritisch onze standpunten innemen, maar dat is natuurlijk niet zo. We zijn kuddebeesten. Vaak nemen we een standpunt in omdat dat het standpunt is van de groep waar we toe behoren. En dan gaan we achteraf feiten zoeken die die intuïtie bevestigen. Er is zo'n mooi beeld - ik weet niet meer van wie het komt - dat we de feiten gebruiken zoals een dronkaard een lantaarnpaal gebruikt: niet om ons te verlichten, maar als steunpilaar. Ons brein is helemaal niet zo rationeel als we denken. (...) Wie gelooft dat wetenschappers deel van een corrupte elite uitmaken, heeft daar natuurlijk weinig aan. Daar begint het dus mee. Als je zegt aan kritisch denken te doen, maar de wetenschap niet vertrouwt... Tja, dan kun je dus niet kritisch denken. Het paradoxale is net dat die mensen van zichzelf denken dat ze zéér kritisch zijn, en dat de anderen als schapen met de kudde meelopen. Kritisch zijn betekent niet alleen dat je moet durven te denken, maar ook dat je moet durven te vertrouwen - in de wetenschap meer bepaald. Ook wetenschappers kunnen er wel eens naast zitten, maar gemiddeld genomen zijn zij veel betrouwbaardere bronnen dan de algoritmes van You Tube.'''|Patrick Loobuyck&lt;ref&gt;PATRICK LOOBUYCK. In: ''De Morgen.'' Vrij zijn is niet: doen wat je wilt. 20 augustus 2021.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Zelfcensuur, aldus, George Orwell, heeft twee nefaste gevolgen. Ze heeft een kwantitatief effect: als voldoende mensen zichzelf censureren, kom je in een samenleving waar politieke censuur regeert. Daar heb je geen bestraffende overheid voor nodig. Mensen staan zelf op de rem, omdat ze sociale uitsluiting (of erger) vrezen. Zelfcensuur heeft een kwalitatief effect: als je je ideeën voor anderen moet verzwijgen, begin je tegen jezelf te liegen. Dat is wat zijn romanfiguren overkomt: ze zijn het contact met het eigen denken kwijt. Daarom is vrijheid van spreken belangrijk: ze bevat de vrijheid om te denken.'''|Tinneke Beeckman}}

.

{{Citaat|'''Als je geen perverse of persoonlijke agenda hebt, begint alles met research. Je stelt je de vraag naar wat zich heeft afgespeeld en waarom het zo liep.'''|Mike Leigh}}

.

{{Citaat|'''Historici hebben een maatschappelijke rol te vervullen. We moeten ons dus niet opsluiten in onze ivoren toren. [...] In het verleden hebben we te veel gedacht dat we documentaires, tentoonstellingen en computerspelletjes moesten maken. We moeten nu weer kiezen voor fundamenteel historisch onderzoek, dat teruggaat naar de bron. Dat is onze corebusiness; wetenschappelijk onderzoek, op basis van onze eigen onderzoeksagenda, tegen de stroom in van de politiek corecte moraliserende boodschap. Zonder onderzoek geen debat en zonder debat geen herinnering. Je kunt de stappen daarin niet overslaan, anders eindig je met lege herdenkingen.'''|Nico Wouters&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. '''Historici moeten hun eigen agenda heroveren.''' In: ''De Standaard'', 11.05.2019, p. 40 &amp; 41.&lt;/ref&gt;}}

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.youtube.com/watch?v=MrmGliMP0bc LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE GESCHIEDENIS ALS ACTIVE CONSTRUCTIE, OBJECTIVITEIT EN VERVALSINGEN].'''

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/evoluties-in-het-welzijns-en-veiligheidsdenken de PowerPoint die bij deze lessen hoort].'''

.

.

= '''DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN''' =

.

== ''De eeuwige terugkeer der dingen'' van Milan Kundera ==

&lt;small&gt;(Eigen bewerking)&lt;/small&gt;

[[File:Milan Kundera redux.jpg|thumb|550px|Milan Kundera (1929-2023) is een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met filosofische thema's. Een van zijn bekendste werken is ''De ondraaglijke lichtheid van het bestaan''. Philip Kaufman verfilmde het onder de titel ''The Unbearable Lightness of Being''.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=AniUgwUn6oo ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN HET BESTAAN'', 5 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;De eeuwige terugkeer der dingen is een raadsel en Nietzsche
bracht er andere filosofen mee in verlegenheid: de gedachte dat alles zich eens
herhaalt zoals we het reeds beleefden, en dat die herhaling eindeloos
zou zijn! Wat is de betekenis van deze dwaze mythe?
De mythe negeert dat een voor altijd verdwenen, nooit meer 
terugkerend leven op een schaduw lijkt, gewichtloos is,
bij voorbaat dood is, en al was het huiveringwekkend, prachtig of verheven, de
huiver; de pracht of die verhevenheid zijn van geen betekenis. We hoeven ze
niet voor kennisgeving aan te nemen, evenmin als een oorlog tussen twee
Afrikaanse staten in de veertiende eeuw, die het gezicht van de wereld niet had
veranderd, ondanks het in onbeschrijflijk lijden creperen van
driehonderdduizend negers.
Verandert er dan iets aan die oorlog van twee Afrikaanse staten in de veertiende
eeuw wanneer die zich ontelbaar herhaalt in de eeuwige terugkeer?
Er verandert wel iets; de oorlog wordt een omhoog stekend blok dat blijft, en de
stupiditeit ervan zou onherstelbaar zijn.
Als de Franse Revolutie zich eeuwig zou herhalen, zou de Franse
geschiedschrijving minder trots zijn op Robespierre. Maar omdat ze spreekt
over iets dat nooit meer terugkomt, zijn de bloedige jaren veranderd in louter
woorden, theorieën en discussies, ze zijn lichter geworden dan veren, ze jagen
geen schrik aan. Er is een eindeloos verschil tussen de Robespierre die slechts
één maal in de geschiedenis voorkomt en een Robespierre die eeuwig terug zou
keren om de koppen van de Fransen te laten rollen.
Laten we zeggen dat de gedachte van de eeuwige terugkeer een zeker
perspectief betekent waarin de dingen zich anders vertonen dan we die kennen:
ze vertonen zich zonder de verzachtende omstandigheid van hun voorbijgaande
aard. Deze verzachtende omstandigheid weerhoudt ons namelijk een oordeel uit
te spreken. Hoe kun je iets dat voorbijgaat veroordelen? Het avondrood van de
ondergang kleurt alles met de bekoring van de nostalgie; ook de guillotine.
Onlangs heb ik mezelf betrapt op een ongelooflijk gevoel: ik bladerde in een
boek over Hitler en voelde bij enkele foto's ontroering. Ze herinnerden me aan
mijn kinderjaren; die vielen in de oorlog; sommige leden van mijn familie
kwamen om in Hitlers concentratiekampen; maar wat was hun dood tegenover
het feit dat de foto's van Hitler me herinnerden aan de voorbije tijd van mijn
leven, een tijd die niet meer terugkeert?
Deze verzoening met Hitler verraadt de diepe morele perversiteit, verbonden
met een wereld die in wezen gebaseerd is op het niet bestaan van de terugkeer,
want in die wereld is alles bij voorbaat vergeven en dus ook alles cynisch
toegestaan.
Zou elke seconde van ons leven zich oneindig herhalen, dan zijn we
vastgenageld aan de eeuwigheid zoals Jezus Christus aan het kruis. Dat is een
verschrikkelijk vooruitzicht. In de wereld van de eeuwige terugkeer rust op
elke handeling het gewicht van een ondraaglijke verantwoordelijkheid. Daarom
noemde Nietzsche de idee van de eeuwige terugkeer de zwaarste last (das
schwerste Gewicht).&lt;/small&gt;|Milan Kundera}}

.

.

== ''Reis naar het einde van de nacht'' van Louis-Ferdinand Céline&lt;ref&gt;LOUIS FERDINAND CELINE, vertaald door E.Y. Kummer. ''Reis naar het einde van de nacht.'' Van Oorschot, 2016 (naar de uitgave van 1932), p. 74-77.&lt;/ref&gt; ==

[[File:L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg|thumb|550px|Louis-Ferdinand Céline (1894-1961) is samen met Marcel Proust één van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken publiceert.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=4OC6LKybZs8 ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''REIS NAAR HET EINDE VAN DE NACHT'', 6 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;Och  man! Ik verzeker je dat deze wereld
er uitsluitend op uit is om iedereen te verneuken! 
Jij bent jong. Ik hoop dat deze paar
minuten vol wijsheid je jaren zullen bijblijven! Luister goed
naar me, kerel; als ze 't hebben over: 'Het medelijden met het
lot, met de omstandigheden van de arme mieter...', laten dan
deze woorden, die in vurige letters boven alle moordende
schijnheiligheid van onze maatschappij schitteren, een uiterst
belangrijk teken aan de wand voor je zijn, waar je niet meer zo
maar aan voorbij mag gaan zonder het belang ervan in te zien.
Hoor, ik zeg jullie, arme donders, altijd de lul in 't leven, geslagen, uitgeperst,
eeuwig en altijd zwetend, ik waarschuw jullie dat als de groten van deze aarde
interesse voor jullie beginnen te krijgen, dan is 't omdat ze op het slagveld
gehakt van jullie willen maken... Dat is het teken... 't Kan niet missen... 't Begint
met liefde voor het volk. Lodewijk XIV die trok zich tenminste geen zak van
het brave volk aan, vergeet dat niet. Lodewijk XV ook niet. Hij veegde er z'n
gat mee af. Natuurlijk was het leven in die tijd niet prettig, het leven van de
arme sloeber is nooit prettig geweest, maar ze werden niet zo hardnekkig en
verbeten om zeep geholpen als nu door onze tirannen. De kleine man, zeg ik je,
wordt alleen met rust gelaten als hij wordt veracht door de groten,
die uitsluitend uit eigenbelang of sadisme aan het volk kunnen denken... De filosofen
mag ik je daar nog op attent maken nu we 't er toch over hebben, diè zijn ermee
begonnen het brave volk van alles wijs te maken... Het volk dat alleen zijn
catechismus kende! Ze zouden 't wel opvoeden, beweerden ze... Nou! Ze
hadden heel wat waarheden te onthullen! Prachtige! Frisse! Schitterende! Je
duizelde ervan! Zo is 't! begon het brave volk te zeggen, zo is 't precies! Zo is 't
helemaal! Daar gaan we allemaal voor sterven! 't Volk wil alleen maar sterven!
Zo zijn de mensen nu eenmaal. 'Leve Diderot!' hebben ze gebruld en toen
'Bravo Voltaire!'. Dat zijn nog 's filosofen! En ook nog leve Carnot, die zo mooi
overwinningen in elkaar kon knutselen! En leve iedereen! Dat zijn tenminste
knapen die 't brave volk niet in onwetendheid en bijgeloof laten verrekken! Zij
wijzen 't de weg naar de vrijheid! Ze maken 't zelfstandig! En ze hebben niet
stilgezeten! Iedereen moet eerst de krant kunnen lezen! Dat is onze redding!
Godverdomme! En snel! Geen analfabeten meer! Die kunnen we niet meer
gebruiken! Alleen maar burgersoldaten! Die stemmen! Die lezen! En die
vechten! En die marcheren! En kushandjes werpen! In dat tempo werd 't brave
volk gauw goed rijp. Het enthousiasme over 't afwerpen van 't juk moet toch
ergens goed voor zijn, waar of niet? Danton stond niet voor Jan Lul zo mooi te
praten. Met wat gebrul, dat zo raak was dat je 't nu nog hoort, had hij in een
handomdraai 't brave volk gemobiliseerd! En dat betekende 't eerste vertrek van
de eerste bataljons geëmancipeerde bezetenen! De eerste stemmende en
vlagdronken klootzakken die Dumouriez met zich meevoerde om zich te laten
doorzeven in Vlaanderen! Dumouriez zelf, die te laat aan dit ongekend nieuw
idealistische spelletje had deelgenomen, had achteraf toch maar liever poen, hij
deserteerde. 't Was onze laatste huurling... Soldaatje spelen voor niets, dat was
wat nieuws... Zo nieuw dat Goethe, al was hij dan Goethe, z'n ogen uitwreef
toen hij in Valmy kwam. Bij het zien van die haveloze vurige cohorten die zich
spontaan kwamen laten afslachten door de koning van Pruisen voor de
verdediging van de gloednieuwe vaderlandslievende fictie, kreeg Goethe het
gevoel dat hij nog heel wat te leren had. 'Van nu af aan, galmde hij schitterend,
helemaal in overeenstemming met z'n talent, begint een nieuw tijdperk!' En
hoe! Daar het systeem uitstekend werkte, ging men daarna helden in serie
afleveren, die hoe langer hoe minder kostten omdat het systeem steeds beter
werd. Iedereen heeft zich er wel bij bevonden. Bismarck, de beide Napoleons,
Barrès wolk, door de Hervorming al aan flarden gerukt en al lang gecondenseerd tot
episcopale spaarpotten. Vroeger was het mode, als je fanatiek was, te roepen:
'Leve Jezus! Op de brandstapel met de ketters!' Maar ja, er waren niet zoveel
ketters en 't waren vrijwilligers... Terwijl we nu zo ver zijn dat onafzienbare
horden zich geroepen voelen om mee te doen als er geschreeuwd wordt: 'Aan de
galg met alle lammelingen! Met alle slappe tinussen! Met de onnozele lezers!
Met miljoenen tegelijk, hoofden rechts!' De kerels die niemand aan flarden
wilden schieten, niemand om zeep willen helpen, die stinkende pacifisten, die
moeten we in hun kladden grijpen en vierendelen! We zullen ze duizend gore
doden laten sterven! En om ze manieren bij te brengen halen we eerst hun
darmen uit hun lijf, hun ogen uit hun kassen en de jaren uit hun stinkend
kwijlerig leven! Kreperen moeten ze bij legioenen en nog eens bij legioenen, in
de pan gehakt worden, leegbloeden, stikken in gifgassen, en dat alles om het
vaderland dierbaarder, vrolijker en lieflijker te maken! En als er nog tuig bij is
dat deze sublieme dingen niet wil begrijpen, moeten ze zich maar onmiddellijk
laten begraven met de anderen, nee, toch maar niet samen met ze, maar
helemaal aan het eind van het kerkhof, onder een onterend grafschrift voor
lafaards zonder idealen, want deze schoften hebben hun grandioos recht
verloren op een stukje schaduw van het monument dat bij aanbesteding door de
gemeente op het middenpad is opgericht voor de fatsoenlijke doden, en ook
hebben ze het recht verloren iets op te vangen van de echo van de minister, die
zondag weer bij de prefect komt pissen om na het middageten bewogen z'n
smoel open te doen boven de graven...&lt;/small&gt;|Louis-Ferdinand Céline}}

.

.

== ''Inhaaloefening'' door Gerrit Komrij ==


[[File:Gerrit_Komrij_(1981).jpg|thumb|right|550px|Gerrit Komrij (1944–2012) was een homo-dichter, schrijver, vertaler, criticus, polemist en toneelschrijver uit Nederland met een voorkeur voor Portugal. Hij was van 2000 tot 2004 de Dichter des Vaderlands. Hij stond bekend om zijn virtuoze en kleurrijke taalgebruik en was een gevreesd polemist.]]

[[File:Anne Morelli.jpg|thumb|right|550px|[[Anne Morelli]] (1948) is doctor in de geschiedenis en doceert aan de ULB en interesseert zich in de Italiaanse [[immigratie]].]]


{{Citaat|&lt;small&gt;We zijn genoeg vernederd en bespot

Door halfgeleerden met hun boekenwijsheid

En met hun regelrechte lijn naar God,

Terwijl ze ons verwezen naar de ijstijd.  


We zijn genoeg voor achterlijk versleten.  

Kom vriend, de revolutie start vandaag.  

We zijn met attributen ruim bemeten.  

Dood Galilei met een motorzaag,


Trakteer Voltaire op elektroshocks,

Erasmus op een overdosis speed.  

Maak Bacon, Nietzsche, Swift weer orthodox

Door laster, centrifuge, turboprop,

En wat de Heer betreft: kruisig hem niet,

Maar plak een gele sticker op zijn kop.&lt;/small&gt;|Gerrit Komrij}}

.

[https://www.youtube.com/watch?v=VL0CZEiEz9g&amp;t=3s '''♠ BEKIJK HIER EEN PROFETISCHE Gerrit Komrij.'''] 

.

= '''WAT IS GESCHIEDENIS?''' =

[[Bestand:Berlin_Universität_um_1900.jpg|thumb|550px|De Universiteit van Berlijn (foto uit 1900) was de eerste universiteit die - met Hegel - de geschiedfilosofie in haar aanbod opnam. Geschiedfilosofie houdt zich bezig de betekenis van de geschiedenis, analyseert de geschiedschrijving en speculeert over mogelijke teleologische principes zoals: is er een ontwerp, een doel, een richting? Ironisch genoeg vond hier in 1933 de boekenverbranding plaats, tot groot, ironisch ongenoegen van Bertolt Brecht die zijn werk niet op de lijst der afvalligen zag staan. Een Duist bibliothecaris legde in de jaren voorafgaand aan 1933 een lijst aan met boeken die het Nazi-regime niet ondersteunden, het gaat om auteurs die tegenwoordig elke cursus op de hogeschool of de universiteit sieren: Karl Marx, Frederich Nietsche, Sigmund Freud... De universiteitsgebouwen worden compleet verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog, de geallieerde bombardementen laten niets overeind. Tegenwoordig lijkt het plein weer op het oude, althans wat de fascade betreft. Het parkje is nu een plein met een ondergrondse, lege boekenkast.]]

[[Bestand:Hegel_portrait_by_Schlesinger_1831.jpg|thumb|550px|Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) doceert filosofische colleges over geschiedenis aan de Universiteit van Berlijn. Die monden uit in het postuum gepubliceerde ''Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte''. Hij beschouwt de wereldgeschiedenis als een rationeel, op vooruitgang gericht proces, geleid door de 'Wereldgeest'. Tijdens zijn professoraat in Berlijn reviseert hij de tekst zonder ophouden. De publicatie verschijnt in 1837, zes jaar na zijn dood.]]

.

Wat is veiligheids- en welzijnsgeschiedenis? Die vraag is niet makkelijk. Niet toevallig heeft geschiedenis twee betekenissen. 'Het is zowel een wetenschappelijke discipline als het onderzoeksobject van die discipline.'&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Het had gekund (maar misschien ook niet).'' In: ''De Standaard'', 21.09.2015, p. D10.&lt;/ref&gt; Met andere woorden: de geschiedenis schrijft geschiedenis over de evolutie van de wereld en over zichzelf: over de discipline, over de historicus en zijn voorkeuren en over haar eindeloze beperkingen om tot definitieve inzichten te komen. Wat is geschiedenis, is het best te beantwoorden door de geschiedenis te bekijken als een ‘actieve constructie’. '''Actief''' wil zeggen: hier deed iemand zijn best voor, zijn ''leen'' achter gelegd, gewerkt. '''Constructie''' wil zeggen: iets is gemaakt. Een architect bouwt een bouwwerk, een historicus schrijft een verhaal,  een narratieve constructie die soms meer op kunst lijkt dan op wetenschap. In het beste geval op basis van feiten, in het slechtste geval op basis van verzinsels of hallucinaties. Etymologisch gaat het woord terug op 'historie', afkomstig van het Griekse ιστορία en herkenbaar in het Engelse history/story. Geschiedenis en verhaal zijn een dansend duo.

.

Schoolbank-kinderen en veel mensen beschouwen 'de geschiedenis' als iets 'passief'. Ze slaan aan het blokken nadat een juf, een meester of een deskundige in hun klasje over het verleden kwam vertellen. Voeling is er weinig. Omdat die leerkracht of die pastoor het hen inlepelde als een 'objectieve realiteit', namen ze het voor waar aan. Geschiedenis is er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! Wat hier problematisch aan is, is het feit dat de woorden ''actief'' en ''passief'' diametraal tegenover elkaar staan net zoals de begrippen objectief en subjectief. De 'actieve constructie' is een vraag die op filosofisch vlak tot tien vragen leidt:

.

'''1.''' Wanneer begint de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.
 
'''2.''' Wie maakt de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.

'''3.''' Waarom bestaat/maakt hij of zij geschiedenis? Met andere woorden: wat is de reden waarom we over iets spreken? Wat is de reden waarom we onze lessen vullen met bepaalde inhouden? Wat is de reden waarom boekhandels elk jaar weer duizenden boeken verkopen?

.

'''4.''' Hoe maakt ''men'' de geschiedenis van het veiligheids- en welzijnsdenken? Wat doet een historicus in het archief? Hoeveel begrijpt hij werkelijk van het Middelnederlandse handschrift dat voor hem ligt? Hoe interpreteert de historicus de dementerende dame die hij 's morgens telkens weer gaat interviewen? 

.

'''5.''' Wat is het doel van het historisch proces? Of, anders gezegd: wat wil men/ik/deze groep bereiken?

.

'''6.''' Welke richting kunnen we ontwarren in de loop van de geschiedenis en de veiligheid en het welzijn? Ofwel: gaat het vooruit of achteruit? Is de klim moeilijk of glijden we van een leien dak?

.

'''7.''' Wat is de motor van de geschiedenis? Of: welke drijfveren zorgen voor verandering? Is het de economie? De politiek? De klimaat wijziging? De...

.

'''8.''' Is er hier sprake van een betrouwbare geschiedenis of gaat het om fake news? Of, met andere woorden: zien wij de wereld zoals hij is of werken er allerlei filters op ons in?

.

'''9.''' Is geschiedenis een wetenschap of is geschiedenis propaganda, indoctrinatie of brainwashing, is geschiedenis objectief, zoals dat de andere wetenschappen dat beweren? En wat is dat dan, objectiviteit?

.

'''10.''' Kon de geschiedenis anders lopen? Stel dat Hitler sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog. Of, stel dat hij op 8 oktober 1908 slaagde voor zijn ingangsexamen aan de kunstacademie in Wenen, zoals Eric-Emmanuel Schmitt uitwerkt in zijn roman ''La part de l'autre'' uit 2001. Wie zal het zeggen?

.

.

== Tijdsgeest ==

[[Afbeelding:Glass-of-water.jpg|thumb|550px|Half vol of half leeg? Optimisme of pessimisme?]]

[[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|thumb|550px|Frans Hals (1582-1666) schildert René Descartes (1596-1650).]]

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Renaissance|1450 -&gt;&gt; Humanisme|1500 -&gt;&gt; Verlichting |1650 -&gt;&gt; Glorious Revolution|1688 -&gt;&gt; Franse Revolutie|1789 -&gt;&gt; Take off Industriële Revolutie|1800 -&gt;&gt; Belgische Revolutie|1830 -&gt;&gt; Liberalisme|1830 -&gt;&gt; Socialisme|1848 -&gt;&gt; Rerum Novarum|1891 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Fin de siècle|1890 -&gt;&gt; Eerste Wereldoorlog|1914  -&gt;&gt; 11 november 1918|1918 -&gt;&gt; Beurskrach|1929 -&gt;&gt; Machtergreifung|1933  -&gt;&gt; Verdrag van München|1938  -&gt;&gt; Tweede Wereldoorlog|1940-1945 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; 1950|Zilveren jaren '50  -&gt;&gt; 1960|Gouden jaren '60 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Oliecrisis|1972 -&gt;&gt; Aids|1979 -&gt;&gt; Kernramp Tsjernobyl|1986 -&gt;&gt; Herald of Free Enterprise|1987 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Val Berlijnse Muur|1989  -&gt;&gt; Het einde van de geschiedenis en de laatste mens|1992 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Nine eleven|2001 -&gt;&gt;  Klimaatvluchtelingen|2014 -&gt;&gt; Klimaatmarsen|2019 -&gt;&gt; Coronacrisis |2020-2023 -&gt;&gt; Russische inval Oekraïne|2022 -&gt;&gt; Oorlog Israël / Hamas|2023 &gt;&gt;&gt; '''

.

.

== Waar halen optimisten hun mosterd? ==

.

'''1754''': Met de ontdekkingsreizen en de daarmee gepaard gaande veroveringen in Amerika, China of Perzië duiken in Europa steeds meer verhalen op van kolonisten die inheemse volken, hun gebruiken en hun politieke organisatie beschrijven. Voltaire en John Locke lezen de bestseller van pater Gabriel Sagart die bij het Wendatvolk verbleef, Jean Jacques Rousseau was vertrouwd met missie- en reisverslagen uit de Grote Meren en indiaanse bronnen en Gottfried Wilhelm Leibniz zocht inspiratie in China.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 38-51.&lt;/ref&gt; René Descartes leert filosoferen door de Mexicaan Antonio Rubio (1548-1615) en ontdekt bij de antikoloniale Quechua-schrijver Felipe Guaman Poma de Ayala (ca. 1535-1616) het 'ego cogito'. Het cartesiaanse denken brengt een paradigmawissel op diverse vlakken. 1. Een binair denken in of-of relaties komt in de plaats van een en-en alternatief denken. Dit dualisme onderscheidt mens en natuur, lichaam (res extensa) en geest (res cogitans) als afzonderlijke werkelijkheden. 2. Er komt de voorkeur om denken over de zaken in plaats van over de verhoudingen ertussen. 3. De wetenschap gaat de natuur domineren. De natuur is niet langer een levend, bezield geheel, maar een machine die volgens wetmatigheden functioneert. Natuurverschijnselen zijn te verklaren door observatie, meting en wiskunde. 4. De Westerling reconstrueert de wereld en brengt ze onder zijn controle, alsof hij god is. Daartoe neemt hij 'afstand' van de dingen met het perspectief, de kaart, de globe, de microscoop of de telescoop. De afstand stelt hem in staat om te klasseren, te meten, te catalogiseren en te veroveren.&lt;ref&gt;RAJ PATEL &amp; JASON W. MOORE, vertaald door Huub Stegeman. ''Een geschiedenis van de wereld in zeven goedkope zaken. Een gids voor kapitalisme, natuur en de toekomst van de planeet,'' Boom, Amsterdam, 2019, p. 65-68.&lt;/ref&gt; Dit soort kennismakingen tonen dat de samenleving niet ‘ongelijk’ hoeft te zijn en begrippen zoals vrijheid en gelijkheid, de natuurtoestand en het natuurrecht sijpelen het oude continent binnen. De normen van het absolutisme en de gedragsregels in Versailles installeerden in het zeventiende en achttiende-eeuwse Frankrijk een pikordecultuur die elk aspect van het dagelijkse leven domineert met onder- en bovenschikkingsrituelen. Het ontgaat de filosofen niet dat deze maatschappij anders in te richten is en om dit te onderzoeken schrijft de Académie des Sciences, Art et Belles-Lettres van Dijon een prijsvraag uit die het beste essay zoekt dat ‘de oorsprong van de ongelijkheid’ beschrijft en de vraag beantwoordt of het natuurrecht dit al dan niet rechtvaardigt. 

.
 
'''1755''': Jean Jacques Rousseau wint de wedstrijd en publiceert zijn ‘Vertoog over de ongelijkheid’ waarin hij poneert dat de jager-verzamelaar egalitair en in kinderlijke onschuld leven. De landbouwrevolutie, de verstedelijking en de staat beëindigden deze beschaafde oertoestand en bracht de mens behalve literatuur, filosofie en wetenschap ook de bureaucratie, staande legers, het patriarchaat en massamoord. In tegenstelling tot de visie van Thomas Hobbes ontwikkelt de maatschappij zich van goed naar slecht. Rousseau’s idealisme of optimisme geniet de voorkeur van het linkse politieke kamp en is in te vullen door een terugkeer naar de natuurtoestand. De hypothese van Rousseau is op niets gestoeld, hij was niet in staat om het verleden van 10.000 vroeger te onderzoeken. Nomadische groepen zijn niet per definitie egalitair, landbouwsamenlevingen hoeven zich niet per definitie te kenmerken door hiërarchie en privébezit en de eerste steden kenden weinig klassentegenstellingen, autoritaire heersers of krijgers. Toch duikt de hypothese vaak in de literatuur op.

.

Het optimisme wortelt in de idee dat de maatschappij maakbaar is. Die maakbaarheidsidee gaat terug op de Renaissance, de Verlichting en de Industriële negentiende eeuw. De Verlichting is mogelijk de belangrijkste van het trio: ze gaat een stap verder dan het magische, het symbolische en het occulte denken dat de Renaissance en het Humanisme genegen zijn. In de Verlichting ontspruit de kiem van de Industriële Revolutie. De Verlichting was niet zomaar 'filosofietje'. Het is een denken dat de totale samenleving wil veranderen en vertrekt vanuit de idee dat mensen elkaar 'aansteken'. De verlichtingsfilosofen geloven dat hun ideeën anderen 'verlichten'. Kennis komt iedereen ten goede. René Descartes hecht belang aan techniek en zou zich in onze eeuw, de 21ste, thuis voelen. Zijn ''Discours de la methode uit 1637 ligt aan de basis van de ''Encyclopédie die een eeuw later, in 1751 verschijnt. Beide werken focussen op arbeid en werktuigen, ambachtslui en werkplekken. Diderot schetst gereedschap en machines en breekt het eeuwenoude kennismonopolie van de ambachten. In de jaren zestig en zeventig van de eeuw ontwikkelt James Watt ‘zijn’ stoommachine en twee decennia later, in 1791, stimuleren het decreet d'Allarde en de Wet le Chapelier (genoemd naar de Bretoense en Jakobijnse advocaat Isaac Le Chapelier) de ondernemingsvrijheid. Het beginsel is nobel: 'Iedereen is vrij om de handel, het beroep, de kunst of het ambacht uit te oefenen dat hem goed dunkt.' Tegelijk schaffen deze verordeningen de ambachten met hun kennisoverdracht van vader op zoon af. Arbeidsstructuren zoals coalities, corporaties, ambachten en gilden die eeuwen de toegang tot een beroep belemmerden, verdwijnen. Tegelijk verdwijnt de sociale bescherming. Vakbonden en staken komen in het strafwetboek. Deze wet, de encyclopedie en de stoommachine begeleiden de rouwstoet van de ambachtslui naar het kerkhof en verwelkomen de fabriek en de machine. België schaft de Wet Le Chapelier af op 25 mei 1867. Tot die dag 'camoufleren' arbeidersorganisaties en vakbonden zich als ziekenfondsen, spaarkassen in herbergen of ‘onschuldige’ verenigingen. 
 
Tijdens de zeventiende en de achttiende eeuw groeit het idee van de wetmatigheden in de natuur én in de samenleving. De gedachte dat het menselijk gedrag te berekenen - mechanisch - is kan de wereld verbeteren. De theïstische, de bovennatuurlijke, middeleeuwse God die willekeurig ingrijpt - om te belonen en te bestraffen - ruimt plaats voor de deïstische God. Deze God is de schepper van alles, een mekanieker die zijn schepping zo inricht, dat ze zonder zijn bemoeienis draait. De ultieme metafoor omschrijft God als klokkenbouwer. Dit denken manifesteert zich in het vroeg liberaal economisch denken. In Frankrijk komt dit tot uiting in de fysiocratie van François Quesnay (1694-1774). Grondbezit en berekend individualisme liggen er aan de basis van rijkdom, succes en bestaansmiddelen. In Engeland leidt het tot de klassieke economie van Adam Smith die het onberekenbare natuurrecht en de goddelijke ordening (de onzichtbare hand) centraal stelt: arbeid als successleutel. Zo zijn beide economische systemen een reactie op het zero-sum game (wat de ene partij wint, verliest de andere), van het mercantilisme dat van de 16e tot 18e eeuw dominant was en welvaart haalt uit het edelmetaal, geroofd in de nieuwe wereld. Weinig van de onderstaande verlichtingsfilosofen maken de Franse Revolutie mee (op de drie laatste na).
 
.
 

'''♥ [https://www.youtube.com/watch?v=wQcEjBPYXi8 LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE VERLICHTING (28 min.).]'''

 
 .
 
 '''1.''' René Descartes (1596-1650) en het rationalisme, logica en onderzoek in tegenstelling tot het elitaire (enkel de elite is in staat om te leren), het esoterisme, de alchemie, het symbolische en het magisch denken. '''[https://www.youtube.com/watch?v=CAjWUrwvxs4 FILM, 8.48 min.]'''
 
 .
 
 '''2.''' De onstuitbare honger naar feiten en kennis van de encyclopedisten Jean Le Rond d'Alembert (1717-1783) en Denis Diderot (1713-1784) en hun nieuwe bijbel: l'encyclopedie. '''[https://www.youtube.com/watch?v=5WafMMlNSb8 FILM 2.49 min.]'''
 
 .
 
 '''3.''' John Locke (1632-1704) en het empirisme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=bZiWZJgJT7I FILM, 9.14 min.]'''
 
 .
 
 '''4.''' Isaac Newton (1623-1723) en het oorzakelijk denken '''[https://www.youtube.com/watch?v=s2YZN2L700Q FILM, 53.38 min.]'''
 
 .
 
 '''5.''' Montesqieu (1689-1755) en de scheiding der machten '''[https://www.youtube.com/watch?v=gExrynQC4IU FILM, 4.22 min.]'''
 
 .
 
 '''6.''' Voltaire (1694-1778) en het recht op vrije meningsuiting en het deïsme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=LAzKGkTIKpg&amp;list=PLkeO6Zg_ybk5ZE25Ub8W24yQAgPDEjrEh&amp;index=6&amp;t=29s FILM 12.15 min.]'''
 
 . 
 
 '''7.''' Jean Jacques Rousseau (1712-1778) over de opvoeding en zijn ''Emile, of Over de opvoeding''. '''[https://www.youtube.com/watch?v=81KfDXTTtXE FILM 7.46 min.]'''
 
 .
 
 '''8.''' Jeremy Bentham (1748-1832) over het grootste geluk voor iedereen in een panoptische infrastructuur. '''[https://www.youtube.com/watch?v=Myal-NSlIGA FILM 4.01 min.]'''
 
 .
 
 '''9.''' Adam Smith (1723-1790) zet de verlichtingsideeën om in een economische theorie en lanceert in zijn ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' de 'Onzichtbare hand|de onzichtbare hand'. '''[https://www.youtube.com/watch?v=ejJRhn53X2M FILM 6.43 min.]'''
 
 .
 
 '''10'''. Immanuel Kant (1724-1804) maakt een synthese van het bovenstaande in zijn &quot;Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?&quot; in 1784 als antwoord op een prijsvraag. Daarin zegt hij: 'Verlichting is het loskomen van de mens uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen zonder de ander. '''[https://www.youtube.com/watch?v=nsgAsw4XGvU FILM 8.12 min.]'''
 

.

.


;Hoofdpersonages van het absolutisme en de verlichting

.

&lt;gallery&gt;
File:Descartes_Discours_de_la_Methode.jpg|0. '''Voorpagina van Discours de la Méthode uit 1637.'''
File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|1. '''René Descartes (1596-1650).'''
File:Jean_Le_Rond_d%27Alembert,_by_French_school.jpg|2. '''Jean le Rond d'Alembert (1717-1783).'''
File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|3. '''Denis Diderot (1713-1784).''' 
File:Encyclopedie_de_D%27Alembert_et_Diderot_-_Premiere_Page_-_ENC_1-NA5.jpg|4. '''Eerste bladzijde van l'Encyclopedie.'''
File:John_Locke.jpg|5. '''John Locke (1632–1704).''' 
File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|6. '''Isaac Newton (1643–1727).''' 
File:Montesquieu_1.png|7. '''Montesquieu (1689–1755).'''
File:Immanuel_Kant_(painted_portrait).jpg|8. '''Immanuel Kant (1724-1804).''' 
File:Atelier_de_Nicolas_de_Largillière,_portrait_de_Voltaire,_détail_(musée_Carnavalet)_-002.jpg|9. '''Voltaire (1694–1778).'''
File:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|10. '''Jean-Jacques Rousseau (1712-1778).''' 
File:Social_contract_rousseau_page.jpg|11. '''Het maatschappelijk verdrag.'''
File:EmileTitle.jpeg|12. '''Emile, of Over de opvoeding.'''
File:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|13. '''Madame de Pompadour, minnares van [[Lodewijk XV]] streed tegen de censuur van l'Encyclopédie. Op haar tafel staat deel IV.'''
File:James_Watt_by_Henry_Howard.jpg|14. '''James Watt (1736–1819), uitvinder van de stoommachine.''' 
File:François_Quesnay.jpg|15. François Quesnay.
File:Smith_-_Inquiry_into_the_nature_and_causes_of_the_wealth_of_nations,_1922_-_5231847.tif|16. '''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'''.
File:AdamSmith.jpg|17. '''Adam Smith.'''
File:Louis_XIV_of_France.jpg|18. '''Lodewijk XIV.'''
File:Koning_Louis_XV;_Hyacinthe_Rigaud.jpg|19. '''Lodewijk XV.'''
File:Ludvig_XVI_av_Frankrike_porträtterad_av_AF_Callet.jpg|20. '''Lodewijk XVI.'''
File:Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg|21. '''Marie Antoinette van Oostenrijk.'''
File:Women%27s_March_on_Versailles01.jpg|22. '''Vrouwen op de weg naar Versailles. Brood, geen taart!'''
File:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|23. '''Vrijheid, gelijkheid en broederschap.'''
File:LouisXVIExecutionBig.jpg|24. '''Onthoofding van Lodewijk XVI op de Place de la Révolution, nu Place de la Concorde.'''
File:Jacques-Louis_David_-_Marie_Antoinette_on_the_Way_to_the_Guillotine.jpg|25. '''Jacques-Louis David tekent Marie Antoinette op weg naar het schavot.'''
File:Exécution_de_Marie_Antoinette_le_16_octobre_1793.jpg|26. '''Executie van Marie Antoinette.'''
File:Robespierre.jpg|27. '''Maximilien de Robespierre (1758-1794).'''
File:Gros_-_First_Consul_Bonaparte_(Detail).png|28. '''Napoleon Bonaparte (1769-1821).'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Waar halen pessimisten inspiratie? ==

[[File: Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg|thumb|550px|Het Fin de Siecle is een decadente periode tussen 1890 en 1914. Twee kernwoorden  - schoonheid en de dood in het vooruitzicht - duiken overal op, zoals in dit symbolische schilderij van Leon Spilliaert. Zijn 'Absintvrouw' uit 1907 toont het thema: jonge mooie vrouw is op het einde van haar leven, het leven is als een scheut absint (let op de arm) weggevloeid. De kleuren zijn al in de rouw: donkerblauw, zwart en paars.]]

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-R06610, Oswald Spengler.jpg|thumb||550px|Oswald Spengler]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=qPRn-XRLM_c '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: DE PESSIMISTEN (30 Min.)'''].

.

1651: Thomas Hobbes - geboren in 1588, bij de aanval van de Spaanse Armada op Engeland waarbij zijn moeder ongekende angsten kende - betoogt in zijn boek ''Leviathan'' dat de oertoestand van de mens eenzaam, arm, wreed en kort is. Iedereen vecht er tegen iedereen. Mensen zijn vals en egoïstisch, cynisch en berekend. Met deze theologische vraag komt Hobbes tot deze probleemstelling: is de mens van nature goed of slecht? Goed en kwaad zijn begrippen die de mens, net zoals God, maakt om te vergelijken. Dieren kennen de kunst van het vergelijken niet in die mate als een mens. Hobbes is ondanks zijn lijfspreuk 'Fear and I were twins' optimistisch gesteld: de staat - een begrip dat zich in de tijd van Hobbes ontwikkelt - levert de instrumenten die de honger naar macht, roem en bezit in toom houden. Op dit moment geeft de rechterzijde van het politieke spectrum de voorkeur aan dit model: ze noemen het realisme. Anderen noemen het pessimisme of wantrouwen. Hobbes' en zijn volgelingen laten het verhaal over het ontstaan van de mens van het slechte naar het goede evolueren in tegenstelling tot Rousseau's volgelingen. Die zien de menselijke evolutie van goed naar slecht met de gedachte vroeger was alles beter. Beiden zijn in dit opzicht lineaire denkers: de geschiedenis voltrekt zich volgens een lijn, een glijbaan die je kan opklimmen (met veel moeite, maar als je de top bereikt, dan ben je er!) of kan afglijden (met veel plezier en gemak, om op te geven). Deze evoluties contastereren met de circulaire denkers zoals de Duitse cultuurhistoricus Oswald Spengler (1880-1936), de vader van het cultuurpessimisme. Zijn voornaamste werk ''De ondergang van het Avondland'' schopt het tot een bestseller dankzij Elisabeth Förster-Nietzsche, de zus van Friedrich Nietzsche. Het boek toont een cyclische cultuurgenese die de ontwikkeling van samenlevingen vergelijkt met het ritme van het mensenleven of dat van de seizoenen. Een mens: geboren, groei, volwassenheid, bejaard, sterft. Dagen (24 uur), maanden (de verwijzing naar de maancyclus) en seizoenen (vormen samen een jaar en herhalen zich dan) doen iets gelijkaardigs. In de lente ontluikt nieuw leven, de zomerse bloei zorgt voor nakomelingen (zaad), een herfstige oude dag tot de winter (de dood) intreedt. Diverse wereldbeschavingen bewijzen Spenglers theorie: De Babylonische, de Egyptische, de Chinese, de Indische, de Indiaans-Mexicaanse, de Grieks-Romeinse en de Arabische, de Joodse en de Byzantijnse beschaving. Het boek en de theorie zijn een tegenreactie op het verlichtingsdenken dat een maakbaar Europa voor ogen ziet. Spencer voorspelt dat die rationele maatschappelijke structuur een einde kent. Kort voor zijn dood schrijft hij dat het Duitse rijk snel zal ophouden te bestaan.  

.

1884: De grilligheid en de ambivalentie van de negentiende eeuw dwingen kunstenaars, intellectuelen en politici op het einde van de eeuw tot een reflectie over de voorbije en aan gang zijnde industrialisatie. In Engeland publiceert [[Arnold Toynbee]] in 1884 zijn ''Lectures on the Industrial Revolution'' waarin hij de industrie als oorzaak aanduidt voor het '''morele verval''' van de arbeidersklasse. De technische en wetenschappelijke successen van de mechanisatie leiden tot het failliet van de traditionele ambachten en loodst vrouw en kind naar de fabriek waar ze nauwelijks weten welk product ze maken.

.

Op het einde van de eeuw is de tussentijdse balans niet florissant: de onmacht van de prille democratie (de juridische en sociale bevrijding van het individu blijkt – voorlopig - een illusie), het koloniaal beheer, de kapitalistische klassenjustitie, het elitaire stemrecht dat de gegoede klassen bevoordeelt, het lijden van het proletariaat… al deze pijnpunten brengen mensen sociaal en psychologisch in de war. Beloofde de Industriële Revolutie dan geen rijkdom en overvloed? Beloofde de onstuitbare techniek dan geen wereldwijd transport en een internationale economie? Ging het oneindige aantal uitvindingen niet afrekenen met armoede, hongersnood, epidemieën, kindersterfte en achterlijkheid? De negentiende eeuw heeft een Januskop: het succesverhaal van stoom, infrastructuur en amusement botst met sceptische en pessimistische stemmen vol wantrouwen. Niet iedereen begroet de vooruitgang met gejuich. 

.

De psychiater Sigmund Freud, de filosoof Nietzsche, schrijvers zoals Emile Zola en Oscar Wilde, kunstenaars zoals Leon Spilliaert zijn er de gezichten van. Hun cultuurkritiek focust op het beest in de mens. Is de mens te beschaven? Achter het menselijke gezicht huizen de onderdrukte driften van Eros en Thanatos, de hysterie en de angst voor het anale. Het idee dat God dood is, duikt op bij Nietzsche en de evolutieleer van [[Charles Darwin]] botst met de Bijbel. Gods dood stelt de begrippen waarheid en cultuur en vooruitgang, modernisering en maatschappij in vraag. Die begrippen blijken geen product van het rationalisme en de Verlichting, maar een complot van tirannieke, gewelddadige machtsmensen: een roedel roofdieren, een ras veroveraars die de dwalende massa in hun klauwen houdt. De enige optie is de schoonheid van het sterven. Enkel de esthetica van de dood rest, nu de maatschappij een terminale patiënt blijkt. Het komt tot uiting in het decadente, de luxueuze overbeschaving vol estheticisme, escapisme en het uiterlijke vertoon van het dandyisme (denk tegenwoordig aan Pim Fortuyn, Thierry Baudet, Theo Hiddema, Dries Vanlangenhove), vol nihilisme (sociale mobiliteit is een idioot idee), misogynie (vrouwonvriendelijkheid vanuit het gevoel dat vrouwen vuil en neerslachtig zijn) en a-politieke gedrag (democratie leidt nergens toe). Deze opvallend geklede intellectuelen hebben de vileine commentaar klaar voor hun rivalen. Ze voelen zich tegelijk -hoe paradoxaal ook- verloren in hun eigen tijd en superieur tegelijk, ze zijn verheven en provoceren met dubbelzinnigheden, verwijzen graag naar de oudheid (vroeger was het beter) en gebruiken ironie. 

.

Het Fin de Siecle of het einde van een tijdperk - ook de Belle époque genoemd (denk aan het impressionisme, de Jugendstil, de cinematografie) - loopt van pakweg 1890 tot het einde der tijden: het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het zijn narcisten: ‘Een dandy leeft en slaapt voor zijn spiegel’ noteert Charles Baudelaire. Toch is het narcisme niet te herleiden tot het individu, het omvat een hele cultuur (Christopher Lasch in 1978: ''The Culture of Narcissism'') en een narcistische cultuur legt de lat hoog.&lt;ref&gt;Mia Doornaert laat de Belle époque beginnen in 1870 en eindigen met de Tweede Wereldoorlog. Zo zie je dat er op de historische periodes marge kan zitten. Lees ook: JAN VAN HEEMST. ''Tussen gen en globe. Europese Cultuurgeschiedenis'', Ad. Donker, Rotterdam, 2012, p. 340 ev. Dat negatieve geluid van Arnold Toynbee uit het einde van de negentiende eeuw, contrasteert met de visie van T.S. Ashton die aan de vooravond van de zilveren jaren vijftig die hij publiceert in ''The Industrial Revolution, 1760-1830''. In dat boek uit 1948 benadrukt Ashton het positieve en de verworvenheden van de negentiende eeuw. Vgl. DE KOCK CATHERINE &amp; DE VUGT GEERTJAN. ''Waarom zijn er zoveel rechtse dandy’s?'' In: ''De Standaard'', 2 april 2019, p. D11.&lt;/ref&gt; 
 
. 

.

== Dialectiek ==

.

Het dialectisch denken of het denken in tegenstellingen haalt [https://www.youtube.com/watch?v=fSQgCy_iIcc&amp;t=173s Karl Marx] bij [https://www.youtube.com/watch?v=H5JGE3lhuNo Georg Wilhelm Friedrich Hegel]. 

;Voorbeeld 1:
Paul Ricouer ziet drie fasen in het lezen van de bijbel:
* These: als een ‘fantastisch boek’: naïef gelezen als een sprookje tijdens een miraculeuze kindertijd (story)
* Anti-these: Een ‘historisch boek’: de kritische lezing (history) met historische personages
* Synthese: Een ‘levensboek’: als antwoord op zinvragen over de toekomst, het nu en vroeger, hier en elders (transhistory)

;Niet dat er altijd een synthese komt...
* These: De Katholieke Middeleeuwen met de klemtoon op beelden
* Anti-these: De reformatie met de klemtoon op woorden
* Anti-anti-these: De contrareformatie en de barok
* Anti-anti-anti-these: het classisisme

;Voorbeeld 2:
* These: Het absolutisme van Lodewijk XIV
* Anti-these: De Verlichting en haar romantisch optimisme
* Synthese: De Franse Revolutie-idee (vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid) met gewelddadige leiders zoals Robespierre en Napoleon

;Voorbeeld 3:
* These: De Franse Revolutie
* Anti-these: De [[Restauratie (Frankrijk)|Restauratie]]
* Synthese: Het [[positivisme]] van [[Auguste Comte]]

;Voorbeeld 4:
* These: Het optimisme van de Verlichting
* Anti-these: Het pessimisme en het determinisme van het Fin de Siècle, het impressionisme
* Synthese: de dialectiek van Marx

;Voorbeeld 5:
* These: het kleuterkind met een goddelijke adoratie voor zijn vader
* Anti-these: de puber waarbij de vader een loser is
* Synthese: de jongvolwassene met een realistisch ouderbeeld

;Voorbeeld 6:
In de kunstgeschiedenis zijn er talloze voorbeelden van tegenstellingen die elkaar opvolgen: 
* Realisme en Impressionisme: Realisme is een kunststroming die zich richt op het weergeven van de werkelijkheid, terwijl Impressionisme  indrukken vastlegt.
* Barok en Rococo: Barok is een kunststroming die zich kenmerkt door dramatische effecten, terwijl Rococo zich kenmerkt door lichtere, meer decoratieve elementen.
* Kubisme en Futurisme: Kubisme staat voor geometrische vormen, het Futurisme zoekt beweging en snelheid.
* Romantiek en Realisme: Romantiek richt zich op emotie en verbeelding, het Realisme wil de werkelijkheid tonen zoals die is.
* Surrealisme en Dadaïsme: Surrealisme zoekt naar het onderbewuste, het Dadaïsme daagt de conventionele kunst uit.
* In de kunstgeschiedenis is er sprake van synthese wanneer twee tegenstellingen worden samengevoegd tot een nieuwe stijl. Een voorbeeld hiervan is het Postmodernisme, dat elementen van verschillende stijlen combineert.

.

.

== De Ist-familie telt (te) veel leden ==

.

[[Bestand:David Van Reybrouck.jpg|thumb|550px|David Van Reybrouck ziet kenmerken van het 21ste-eeuwse populisme in het socialisme uit de negentiende eeuw. Hij schrijft één lange redenering met als conclusie dat er in de kennismaatschappij aandacht nodig is voor laaggeschoolden. Dat komt de democratie alleen maar ten goede. Tien jaar na zijn lange redenering, in 2019, komt er het initiatief voor een Jezuïetenschool in Molenbeek en kan Van Reybrouck een experiment aangaan in de Duitstalige gemeenschap.]]

[[Bestand:Jose_Ortega_y_Gasset.jpg|thumb|550px|Jose Ortega y Gasset, geen optimist. Ortega is kritisch over de massa die hij definieert als gelijk ieder ander. De massamens is onbescheiden, zonder zelfkritiek en respectloos voor autoriteit en staat tegenover de elite. Ortega roept de aristocratie op om de leiding te nemen bij cultureel verval.]]

Aan de uitersten van het spectrum staan de optimist en de pessimist. Een ander spectrum is te vormen tussen de realist en de idealist. Tussenin liggen vele interpretaties van de geschiedenis. Belangrijk is de [[betrouwbaarheid]] van wat men beweert. Hoe kan je dit nagaan? Dat gebeurt via twee strategieën: mediawijsheid en historische kritiek. Iedereen gaat aan de slag met de werkelijkheid en maakt er iets van op zijn eigen originele wijze. Enige waakzaamheid is echter geboden.

.

;1. De optimist
* Is zonder meer optimistisch wat de toekomst betreft. Technologie zal ons redden, de wereld kent alleen maar vooruitgang. Een mooie passage uit Milan Kundera's '''Ondragelijke lichtheid van het bestaan''' illustreert dit optimisme. Verder is Kundera geen typische optimist.

.

;2. De pessimist
* Doemdenkers zoals: [[Louis-Ferdinand Céline]], [[Oswald Spengler]], [[José Ortega y Gasset]], [[Johan Huizinga]].

.

;3. De Marxist en de communist
* Van Karl Marx tot Raoul Hedebouw.

.

;4. De populist
* Vertaalt de historische boodschappen in eenvoudige termen en gebruikt zijn verhaal voor een eigen gewin. Dictators neigen naar dit type. 

.

{{Cquote|'''Hij (de populist) weet wat het volk wil, en dat moet volstaan. Daardoor duldt hij geen tegenspraak, daardoor  heeft hij een gloeiende hekel aan het debat. Het parlement, de grondwet, de gebruikelijke democratische procedures zijn voor hem eerder hindernissen dan politieke verworvenheden. In die betekenis is populisme in wezen antidemocratisch en antiparlementair; sommigen spreken zelfs van 'proto-totalitair'. Dit duistere populisme miskent het wezen van de democratie.'''|David Van Reybrouck}}

.

;5. De cartoonist
* Een standup comediën die van alles een grap maakt, mensen een spiegel voorhoudt door middel van een grap. Niet altijd in dank afgenomen. Denk aan de Bataclan en Charlie Hebdo.

.

;6. De relativist
* Relativeert alles kapot. Problemen bestaan nauwelijks.

.

;7. De structuralist
* De structuren bepalen het denken. Individueel maakt een mens nauwelijks keuzes.

.

;8. De kapitalist
* Denkt alleen maar in economische modellen: leiders zijn managers, winners en een probleem los je op met een businesmodel. 

.

;9. De journalist en de columnist
* Stefan Zweig en Joseph Roth

.

;10. De illusionist
* Goochelaars en charlatans die aan de slag gaan met de werkelijkheid

.

;11. De hyperbolist
* Vergroot alles uit, overdrijft

.

;12. De realist
* 'tja. Die hebben we nog niet gevonden :-)

.

;13. De polemist
* Slaagt er in om partijen die hetzelfde nastreven in ruzie te steken. Zelf komt hij er ongezien mee weg. Een spreekwoord kenmerkt hem: 'Twee honden willen een been, de derde komt er mee heen.'

.

;14. De hedonis, de narcist, de egoïst en de Trumpist
* Aarzelt niet om publiekelijk te liegen en benoemt alles wat hem of haar tegen de haren instrijkt [[fake news]]
* Denkt alleen aan zichzelf en gaat daarvoor over lijken?
* Houdt van zelfverheerlijking. 

.

;15. De perfectionist
* Streeft perfectie na ten koste van alles.

.

;16. De encyclopedist
* Verzamelt kennis, zoveel mogelijk objectieve kennis om op basis van deze 'ratio' gedegen beslissingen te kunnen nemen.

.

;17. De anarchist, de andersglobalist en de activist
* Is te zien op manifestaties en betogingen. Roept en staat op de barricaden.
* Stelt het systeem in vraag, doorgaans op een speelse, ongevaarlijke manier.

.

;18. De negationist
* Negeert toekomstige problemen (klimaatopwarming), of negeert wat er in het verleden gebeurde (holocaust). In sommige samenlevingen is negationisme strafbaar.

.

;19. De ecologist
* Ziet ecologie als een religie.

.

;20. De royalist
* Is koningsgezind.

.

;21. De propagandist en de evangelist
* Tracht aanhangers te vinden voor zijn gedachtengoed via de publieke opinie, vaak is de info eenzijdig of verzonnen.
* Loopt over van bekeringsdrang.

.

;22. De sadist
* Houdt ervan om zijn tegenstanders te pijnigen. 

.

;23. De nationalist
* Nationalisme is een ideologie die de staat als historische eenheid ziet. Soms gaat dit gepaard met idee van exceptionalisme om de eigen identiteit af te grenzen tegenover anderen. 

.

;24. De separatist
* Separatisme streeft naar de terugtrekking uit een bestaande staat en het oprichten van een eigen.

.

;25. De futurist
* Probeert te voorspellen hoe de toekomst er zal uitzien.

.

;26. De simplist
* Stelt alles te eenvoudig voor.

.

;27. De idealist

.

.

;Aan de toog

'''VRAAG''': Moet ik al deze typetjes kennen?
 
'''ANTWOORD''': Uiteraard niet.

.

'''VRAAG''': Waarom voer je ze hier dan ten tonele?

'''ANTWOORD''': Omdat politieke debatten of monologen tegenwoordig vaak beginnen met het definiëren van de tegenstander, in plaats van het positioneren van het eigen zelf. Voor wie de debatten van op afstand volgt, klinkt dit abstract, maar een voorbeeld maak veel duidelijk. Als Wouter Beke (CD&amp;V) in 'De Zevende Dag opdaagt (3.02.2019) en onmiddellijk zegt hoe NVA en GROEN denken over de vraag die hij krijgt voorgeschoteld, getuigt dit van[framing, iets wat doorgaans de media wordt verweten. Het is een techniek van stereotypering waar de democratie niet bij gebaat is. 

.

'''VRAAG''': Een beetje zoals Anuna De Wever niet weet of ze een man of een vrouw is?

'''ANTWOORD''': Inderdaad, je hoeft de wereld niet in categorieën op te delen. Anuna zegt: Als ik weet en ervan overtuigd ben dat ik mezelf ben - ik ben Anuna - dan volstaat dat. Niemand hoeft mij te definiëren.

.

'''VRAAG''': Maar hoe weet je dan met wie/wat je te doen hebt? Zo is er toch geen duidelijkheid meer? 

'''ANTWOORD''': Waarom zou dat moeten? Waarom wil je duidelijkheid?

.

'''VRAAG''': Ik ben eigenlijk op zoek naar de waarheid. Dat lijkt me een beter begrip.

.

'''ANTWOORD''': Zou de geschiedenis de waarheid kunnen brengen? Is waarheid geen begrip waar priesters of andere religieus geïnspireerde mensen van houden? Geschiedenis is een wetenschap en die houdt zich bezig met 'betrouwbaarheid' van informatie. Hoe dat in elkaar zit, leg ik je hieronder uit. 

.

.

== Schema ==

.

[[File:Karl_Marx_001.jpg|thumb|350px|Karl Marx ontwikkelt zijn geschiedenisvisie volgens de dialectiek van zijn voorloper Hegel: these, antithese en synthese. Weber is evenzeer een 'dief': hij ontleent de begrippen aan Fichte die ze op zijn beurt stal bij Kant. Hegel streeft naar een totaalconcept van wetenschap en godsdienst, esthetica en filosofie en bekijkt de werkelijkheid als een proces van tegenstellingen, geen statisch zijn en drukt dit uit met 'aufheben' wat optillen, afschaffen en bewaren betekent. These, antithese en synthese? [http://ondemand-pdl.lwc.vrtcdn.be/legacy/radio1/11_proletariersallerlanden-snip_hi.mp3 Luister hier naar een interessante radio-bijdrage over Marx] of [https://www.youtube.com/watch?v=9FaOKNpAiIM bekijk deze reportage].]]

.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Visies op geschiedenis !! Pessimisme !! Optimisme !! Dialectiek
|-
| '''Wie maakt ze?''' || Louis-Ferdinand Céline|L.F. Céline || Milan Kundera|M. Kundera || Karl Marx
|-
| '''Richting''' || Circulair || Lineair || Spiraal
|-
| '''Resultaat''' || Doemdenken || Vooruitgangsdenken || Determinisme
|-
| '''Gevolgen''' || Ironie, cynisme|| Vrijheid, verantwoordelijkheid || Strijd
|-
| '''Doel''' || Doelloos || Groei || Klasseloze staat
|-
| '''Motor''' || Domheid || Verlichting || Economie &amp; het middenveld
|}

.

.

== Objectiviteit? ==

.

;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Grey square optical illusion.PNG|thumb|Vierkant A heeft precies dezelfde grijskleur als vierkant B ([[:file:Same_color_illusion_proof2.png|bewijs]])
Bestand:Grid illusion.svg|thumb|Flikkerend rooster. Het lijkt of er zwarte vlekken verschijnen
Bestand:Gradient-optical-illusion.svg|thumb|De grijze balk heeft overal dezelfde kleur
Bestand:Tribar.png|thumb|De [[Penrose-driehoek|driehoek van Penrose]]. Een driedimensionale figuur die niet kan bestaan
Bestand:Onm_kubus2.png|Onmogelijke kubus
Bestand:Impossible staircase.svg|Oneindige trap
File:Blivet.png|[[Blivet]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''GESCHIEDENIS ALS CONSTRUCTIE''' =

[[File:Kortrijk-Groeningemonument.jpg|thumb|right|550px|Kortrijk, Groeningemonument uit 1906 (beeldhouwer Godfried Devreese). In Vlaams-nationalistische kring symboliseert deze slag de taalstrijd. De Vlaamse Gemeenschap riep in 1973 11 juli als feestdag van Vlaanderen uit.]]

.

Geschiedschrijving is, net als het nieuws, onderhevig aan trends. Het is niet zo dat de ‘geschiedenis’ het verleden objectief in beeld brengt. Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Zo is het resultaat van hun denkwerk verschillend. 'Al zolang ze bestaat, heeft de geschiedschrijving een ingewikkelde band met de politieke macht' schrijft Anne Morelli in haar boek ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië.'' Jacques R. Pauwels heeft het iets recenter over ''De grote mythen van de moderne geschiedenis.'' Hij steekt van wal met 'Mythen zijn geen leugens' maar fantasieverhalen met een kern van waarheid. Mythes bevatten 'een kern van historische werkelijkheid maar dienen niet om die werkelijkheid uit de doeken te doen. Ze streven ernaar mensen te socialiseren, hen met de stand van zaken in hun maatschappij tevreden te stellen of minstens te verzoenen, ook - en vooral - wanneer er eigenlijk goede redenen bestaan om ontevreden te zijn met de status quo en verandering te willen, eventueel zelfs radicale, revolutionaire verandering.'&lt;ref&gt;JACQUES R. PAUWELS. De grote mythen van de moderne geschiedenis. Epo, Berchem, 2019, p. 7-8.&lt;/ref&gt;

.

.

== Geschiedenis en macht ==

.

Het lijkt op wat Morelli schrijft: 'Vanaf de oudheid heeft de historicus de machtshebbers bezongen, hun veroveringen gelegitimeerd, vanuit het verleden hun identiteit bepaald en hun voorouderlijke deugden verheerlijkt. De historicus gaf de natie zijn wortels. Te vaak vergeten we dat de historicus buiten zijn onderzoek kan. De historicus is een kind van zijn tijd, heeft zijn aandachtspunten en zijn blinde vlekken, zijn sympathieën, banden en kent de dingen waar hij beter niets over schrijft. De historicus is soms een militant of een machtsdienaar. Zo ‘maakt’ hij -bewust of onbewust - het verleden. Dé voorbeelden vinden we in de 19de eeuw, toen de romantiek naar de ziel van het volk zocht, ter onderscheid met anderen. Historici zochten de ziel en vonden ze in het verleden vol 'feiten' die, met de nodige rangschikking en interpretatie, voor deze identiteit zorgden. Deze 'mythen' toonden dat bodem en ras in een ver verleden al onze identiteit vormden.'&lt;ref&gt;MORELLI ANNE (Ed.). ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië''. Epo, Berchem, 1996, pp. 7-21.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== Anne Morelli ===

.

Het boek van Anne Morelli ''Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie'' verkocht als een zoet broodje. In enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek historische en politieke reacties uit. Het magazine ''Front National de Belgique'' beschuldigde het boek ervan de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam van de Belgen te besmeuren: 'Het maakt ons verleden en onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreem rechts gebruikte de argumenten in haar pamfletten. 

.

.

=== Kortrijk 1302-1902 ===

.

Jo Tollebeek en Tom Verschaffel ontmaskeren in de ''Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging'' de mythe van de veldslag op 11 juli 1302 waarin een leger van Vlaamse ambachtslui het Franse ridderleger op de Groeningekouter verslaan. 'Deze veldslag kaderde in het verzet van (een gedeelte van) Vlaanderen tegen de veroveringsdrang van het Frankrijk van [[Filips de Schone]]' schrijven ze. Vanaf het midden van de negentiende eeuw komt de benaming Guldensporenslag in zwang, door de publicatie van Hendrik Conscienses ''De Leeuw van Vlaanderen'' en doet de naam denken aan een romantische tijd vol heroïsche vrijheidsdrang tegen een reeks vreemde onderdrukkers: de Romeinen en Caesar, de Fransen (1302), de Spanjaarden (de Geuzen en de Tachtigjarige Oorlog), de Oostenrijkers (Jan de Lichte) en de Nederlanders. Conscience is niet de eerste die 1302 onder de aandacht brengt; toch is het zijn ''Leeuw van Vlaenderen'' die zich vanaf 1838 in het Vlaamse bewustzijn nestelt, zonder dat die in tegenspraak is met de vaderlandsliefde voor België. Naarmate de Vlaamse Beweging evolueert, verschuift de betekenis van de Guldensporenslag.

.

.

=== Vier keer feest ===

.

De symbolenstrijd bereikt een hoogtepunt in Kortrijk in 1902, bij de zeshonderdste verjaardag. De voorbereidingen beginnen in 1891 en Guido Gezelle schaart zich achter het initiatief. Omwille van ideologische twisten onder de organisatoren komen er uiteindelijk vier feesten: op 13 juli organiseert de Vlaamsche Volksraad een eerste manifestatie; diezelfde dag betoogt het liberale Vaderlandsch Comiteit; op 17 augustus volgt het feest van de katholieken; en nog eens veertien dagen later trekken de socialisten -met tweetalige slogans (&quot;De strijd van Kortrijk was een strijd tegen de rijken&quot;)- door de Kortrijkse straten. Door de strubbelingen raakt het standbeeld voor de Groeningekouter niet tijdig klaar; het zou in 1906 worden onthuld. De cultus van 1302 is sedert 1973 officieel: 11 juli is de feestdag van de Vlaamse Gemeenschap.

.

.

== Ideologie ==

.

Vertrekkend van dit soort ideeën verspreidden schoolboeken in het verleden een patriottische geschiedenis en het nationaal gevoel. Ook al kende België weinig geschiedenis-catechismussen, toch herhaalden schoolboeken generatie na generatie clichés en stereotypen die tonen dat België ten tijde van Jules Caesar een identiteit bezat. De historicus Eric Hobsbawm beschreef de geschiedenisvervalsers en stelt dat 'geschiedenis de grondstof is voor nationalistische, etnische of fundamentalistische ideologieën, zoals de papaver dat is voor de heroïneverslaafde.' 

.

=== I. Nationalisme ===

[[Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png|thumb|550px|'''732_TECHNOLOGIE MAAKT HET VERSCHIL''' Carl von Steuben, of is het Charles Auguste Steuben? (1788–1856) schildert in 1837 de Slag bij Poitiers uit het jaar 732 in een Romantische versie. De slag is bekend omdat de stijgbeugel de doorslag geeft. Frankische ruiters ondervinden dat ze vast in het zadel zitten om hun bijlen en tweesnijdende zwaarden rond te zwaaien, zonder evenwichtsverlies. Haaksperen drukken de Moorse schilden weg zonder dat ze van hun paard vallen. Het schilderij hangt in Versailles. De stijgbeugel was niet nieuw, de Hunnen gebruikten die eerder. Voor de Brit Edward Creasy is deze slag één van de vijftien belangrijkste uit de wereldgeschiedenis. Hij beschreef dat in zijn boek ''The Fifteen Decisive Battles of the World'' uit 1851. Klopt het dat aldus Bart de Wever - dixit Europajournalist Paul Goossens - hier de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis begint met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam?  Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt;]] 

Als het aan Bart De Wever ligt, begint de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam, verslagen in 732 bij Potiers. Europajournalist Paul Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd. Niet het Verdrag van Rome, wel de slag van Potiers in 732 zou, volgens De Wever, die in deze een doorslagje van die van radicaal-rechts is, het echte begin van een verenigd Europa zijn. Volgens die canon moeten Robert Schuman en Jean Monnet als fouding fathers de plaats ruimen voor de Frankische krijgsheer Karel Martel, bastaardzoon van Pepijn van Herstal en cultfiguur van extreemrechts. Tegelijkertijd wordt het concentratiekamp Auschwitz tot een Pools provinciestadje gedegradeerd en krijgt de Europese eenwording een een radicaal andere inspiratiebron. De Europese burgeroorlog (WOII) en de Holocaust verdwijnen op de achtergrond, de islamitische andere wordt nu de raison d'etre van de eenheid. Een verleden van kruistochten en de reconquista's wordt weer actueel. Daarmee ligt de Europese identiteit in de voor Vlaamse nationalisten vertrouwde antagonistische bedding. Als het Vlaamse wij een smoel kreeg, is het omdat het zich tegen de Belgische &quot;vijand&quot; kon afzetten. &quot;Het is een onmiskenbaar feit&quot; schrijft De Wever, &quot;dat een externe vijand een zeer tastbare en doorslaggevende rol kan spelen in identiteitsvormingsprocessen.&quot; In zijn recept voor Europa zit het er allemaal in: meer Potiers en de promotie van de politieke islam tot uitverkoren Europese vijand' en een minder prominente aanwezigheid van de Holocaust.
'Is dat een radicaal-rechts verhaal?' vraagt Goossens zich af. 'Ongetwijfeld, maar niet voor De Wever. Voor hem is de Koran geen license to kill en is er geen sprake van botsende beschavingen, wel van een conflict over het voortbestaan van de moderniteit. Het zal de radicalen een zorg zijn. Hun memes en vlaggen zijn immuun voor subtiel denken. Voor De Wever daarentegen draait het allemaal rond de moderniteit. Daarom de noodzaak van een leidcultuur met de verlichting als kompas. Dat klinkt mooi, maar het valt op dat het conservatieve orkest de verlichting pas begint af te stoffen als de moslim in de buurt is. Als het over ongelijkheid, mensen in nood op de Middellandse Zee en de inspiratie van de Europese Unie gaat, stopt die muziek. De Wever houdt niet van half werk. Omdat een identitaire beweging niet zonder vijand kan, heeft hij er meteen twee in de aanbieding: de politieke islam dus en de ‘postmodernisten en cultuurrelativisten’. Dat nihilistische volkje sleurde Europa in een spiraal van identitaire zelfdestructie, cultiveerde de zelfschaamte en hypothekeert een groot verhaal over een mythisch verleden. Pas als met die binnenlandse vijand is afgerekend, kan de externe vijand worden aangepakt en ontstaat er ruimte voor Europese trots en kan met een luid ‘Europa is van ons’ het afscheid van Auschwitz afgekondigd worden.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== II. Media en propaganda ===

[[Bestand:Honoré_de_Balzac_(1842)_Detail.jpg|thumb|right|550px|Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'?]]

.

==== Media indoctrinatie ====
Voor ideologieën is het verleden essentieel en wie er geen heeft, kan het uitvinden. Jacques Pauwels voegt een tweede ideologie toe. Hij stelt dat het triestig is gesteld met het historisch besef (lees: de kritische geest) en dat de media, veel meer dan het onderwijs ons doordringt van een eindeloze reeks mythes. Mythes zijn geen leugens, maar fantastische verhalen met een kern van waarheid. Naast het onderwijs kwamen het internet, de tv en de film en de sociale media. Die voegden - in het beste geval - een kennislaag aan het (ideologische) geschiedenisonderricht toe, in het meest barre geval namen ze de onderwijs-rol gewoon over of schelden sociale media er over heen. Waarom zijn die media zo ijverig bezig om ons de geschiedenis te leren kennen? Essentieel om dit te begrijpen, is dat die media heel vaak privé-eigendom zijn van superrijken. Noam Chomsky maakte die analyse al eerder. En dat er een verband bestaat tussen de media en hun eigenaars wordt doorgaans niet vermeld. Als media ter sprake komen, dan worden die vaak opgevoerd als de waakhond van de democratie, niet als propagandakanalen van multinationals en holdings. Dat deze één procent-elite (die negentig procent van alle rijkdom in haar zakken heeft) niet graag in de belangstelling staat, spreekt voor zich. Daarom zwijgen historische films over de steun die Hitler genoot van Duitse en Amerikaanse (jawel!) industriëlen en bankiers. Net omdat die één procent bang is voor een objectieve kijk, controleert ze de verhalen die ze de wereld instuurt en welke niet. Dit soort selectiviteit zien we bijvoorbeeld bij de betekenis die documentaires geven aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Echter, meer dan om Tokyo op de knieën te dwingen, waren de honderdduizenden slachtoffers bedoeld om Moskou te intimideren. Daarom is onze kennis over de Tweede Wereldoorlog ook een Hollywoodproduct waarbij D-day belangrijker is dan wat er in Stalingrad gebeurde. Het zijn de bevoorrechten en de winnaars en niet de underdog of de slachtoffers die de geschiedenis maken. Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'? Ongetwijfeld. En daar is de één-procent-elite zich van bewust. Daarom leidt hun entertainment de aandacht af van waar het werkelijk om draait, namelijk dat rijken rijker worden en armen armer worden. Hun media slagen erin om de kapitalistische kritiek te fnuiken door bijvoorbeeld te eenzijdig te focussen op Hitler als grote schuldenaar van wat er tussen 1939 en 1945 gebeurde en niet op wie centen verdiende aan de oorlog, de wapenhandelaars, de wapenindustrie, Hugo Boss die de kledijlijn voor de Nazi's uitdacht of Bekaert uit Zwevegem (die na de oorlog de Sociale Hogeschool, het latere Ipsoc, ruimsubsidiërde) die de prikkeldraad voor de kampen leverde. Het kapitalisme heeft een vooral verborgen geschiedenis die nauwelijks onder de aandacht komt en verbergt hoe rijken rijker worden. Wie dit wil begrijpen of minstens wil analyseren kan bij de kritische geschiedschrijving terecht.

.

==== Propaganda ====

In de twintigste eeuw onderzoeken communicatiewetenschappers de mediabeïnvloeding door middel van gedragsonderzoek, diepte- en waarnemingspsychologie, marketing en de metafoortheorie, taal en machtsmechanismen. In 1937, kort na de machtsovername van Hitler in Duitsland (1933) formuleert het Amerikaanse Institute for Propaganda hoe propaganda werkt.

.

1.	'''Plain Folks Appeal''': gebruik realistische situaties die iedereen herkent, wees betrokken op volkse thema's;

.

2.	'''Bandwagon Appeal''': als iedereen achter dezelfde kar loopt, moet de boodschap die de kar verspreidt wel juist zijn. Als iedereen in de rij staat voor een ijsje, zijn ze per definitie lekker. We kennen voorbeelden van zelfstandigen die in die optiek de kunstmatige klant creëren;

.

3.	'''Misleading Numbers''': gebruik desnoods misleidende cijfers, nuanceer harde feiten;

.

4.	'''Transfer''': gebruik vlaggen, wapenschilden, titels, uniformen, symbolen… iedereen herkent ze;

.

5.	'''Celebrity''': verwijs naar beroemdheden, namen en autoriteiten, uit het heden en het verleden, prijs de 'comming man' als het voorbeeld voor de toekomst. Deze leider zal ons redden;

.

6.	'''Glittering Generalities''': grootsprakerige algemeenheden zorgen voor positieve connotaties;

.

7.	'''Stereotyping''': scheldgedrag herleidt tegenstanders tot karikaturen, maak er een cliché van;

.

8.	'''Call to Action''': Roep op tot actie zodat mensen niet langer hun schouders ophalen maar zich inzetten en gewaardeerd voelen;

.

9.	'''Card-Stacking''': schik de kaarten op een andere wijze, bepaal de volgorde van de presentatie. Hou kaarten achter de hand en speel ze uit indien nodig of hou kaarten achter en verzwijg. 

.

.

=== III. Veiligheid en angstcultuur ===

[[Bestand:Chernobyl_Hotel_with_reactor_in_background.jpg|thumb|right|550px|De kernramp van Tsjernobyl maakte Ulrich Becks publicatie uit 1986 over de risicosamenleving tot een bestseller in Duitsland.]]

Een derde ideologie focust op wat René Munnik in zijn boek 'Geweldig' de 'veiligheidsideologie' noemt. Zijn er objectieve redenen om aan te nemen dat onze werkelijkheid zo onveilig is? Of zijn we gewoon gevoeliger voor onveiligheid? Ulrich Beck spreekt in 1986 over 'Risikogesellschaft'. 

.

Zijn boek ''Risikogesellschaft: Auf dem Weg in eine andere Moderne'' (Risicomaatschappij: op weg naar een andere moderniteit) kreeg door de kernramp van Tsjernobyl de status van bestseller en is snel in het Engels vertaald. Het begrip wijst er ''niet'' op dat onze tijd gevaarlijker is dan vroeger. Gezien de levensverwachting, de technologie en de welvaart leven we veiliger dan ooit: ziektes en hongersnoden, natuurrampen en epidemie lieten we achter ons. Met de risicosamenleving wijst Beck op: 

.

1. de risico's (kernrampen, klimaatsverandering) zijn veroorzaakt door de neveneffecten van onze hoogtechnologische en welvarende, onze moderne en verlichte samenleving (die alles beheersbaar zou houden).

.

2. risico's, zowel reëel en vermeend nodigen uit tot een angstcultuur via propaganda, ideologie of als ultieme utopische preventie waarbij alles onder controle te houden is.

.

3. de risico's zijn er om te blijven. Wie nog geboren moet worden kan last krijgen.

.

4. de risico's zijn niet lokaal, maar wereldwijd.

.

5. de risico's treffen alle klassen, elk ras, alle leeftijden en sekses.

.

6. de risico's zijn onzichtbaar. Alleen deskundigen merken ze op.&lt;ref&gt;Zie RENE MUNNIK (Ea.). ''Geweldig! Over de vanzelfsprekendheid van geweld.'' Valkhof Pers, Nijmegen, 2005, p. 7-11.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== IV. Complottheorieën ===

Complottheorieën halen hun sterkte omdat ze gebaseerd zijn op selectief en speculatief bronnengebruik en hun wantrouwen tegenover wetenschappelijke kennis. Een complottheorie vertrekt van de overtuiging dat verborgen groepen met kwade bedoelingen gebeurtenissen sturen. Kenmerkend is: een verborgen elite; controle; toeval bestaat niet; wantrouwen in officiële verklaringen; het tegenbewijs is deel van het complot. De vraag draait vaak rond de vraag: &quot;Wie heeft macht?&quot; en &quot;Waarom gebeuren dingen?&quot; Complottheorieën bieden eenvoudige antwoorden op complexe processen. Juist omdat zoveel vragen onbeantwoord blijven, ontstaan talloze theorieën. Miljoenen mensen dat de maanlanding van 1969 in een studio is opgenomen. Voorbeelden zijn gecreëerd rond De bende van Nijvel (1982-1985) en hun link met extreemrechtse netwerken, de staatsveiligheid, het NAVO-netwerk Gladio en politieke elites. De aanslagen van 11 september 2001 behoren tot de meest besproken complotthema's. Veel theorieën stellen dat de Amerikaanse overheid betrokken was en dat de Twin Towers gecontroleerd zijn opgeblazen. Recenter zijn de theorieën rond QAnon, de Great Reset, vaccinatiecomplotten, omvolkingstheorieën, de klimaatontkenning...

.

.


;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG|Resten van goedendags
Bestand:Paardenhangertje_van_Gwijde_van_Namen_Kortrijk_1302__9-01-2010_14-22-14.JPG|Paardenhangertje van Gwijde van Namen
File:Battle_of_Courtrai2.jpg|De Guldensporenslag, tot de negentiende eeuw vergeten, daarna vanonder het stof. Met een doel.
File:Nicaise de Keyser04.jpg|Voorstudie van de slag door Nicaise de Keyser.
File:Guido_Gezelle.jpg|Guido Gezelle (1830-1899)
File:Hendrik_Conscience.jpg|Hendrik Conscience (1812–1883)
File:Leeuwvanvlaenderen.gif|De Leeuw van Vlaanderen verscheen in 1838
File:Groeningepoort.jpg|Groeningepoort in Kortrijk
File:Kortrijk_Groeningeabdij_museum.JPG|Museum Kortrijk 1302
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Morele paniek en fake news ==

.

[[Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg|thumb|right|550px|De heksenprocessen van Salem in Amerika begonnen in 1692 en resulteerden in minstens 24 ter dood veroordelingen. Beschuldigingen ten aanzien van vooraanstaanden stopten de processen en deden de morele paniek verdwijnen.]]

[[Bestand:Deep_throat_PD_poster_(restored).png|thumb|right|550px|In deze film is de vrouwelijke seksualiteit het thema. Er zijn eindeloze processen gevoerd over de film. In 23 Amerikaanse staten is die verboden, in het Verenigd Koninkrijk is hij illigaal tot het jaar 2000. Nederland was toleranter. De film draaide uitsluitend voor meerderjarigen in bioscopen met minder dan vijftig zetels.]]

Fake news kan leiden tot morele paniek. Morele paniek is een buitenproportionele, vijandige en gemediatiseerde reactie op een situatie of technologie, een persoon of groep, die waarden en normen lijken te bedreigen. Het begrip verklaart maatschappelijke angstreacties die niet in verhouding staan tot de ernst, het risico, de schade of de dreiging. Morele paniek is een sleutelbegrip uit de sociologie en criminologie en zou voor het eerst gebruikt zijn door Marshall McLuhan in 1964. Jock Young introduceerde het in 1971 in de criminologie en de socioloog Stanley Cohen gaf het begrip bekendheid in zijn klassieker ''Folk Devils en Moral Panics'' uit 1973. Daarin beschrijft hij de jeugdbendes, de ‘Mods’ en de ‘Rockers’.

[[File:Waarom geloof jij fake news.webm|thumb|550px|Waarom geloof jij fake news? - Universiteit van Vlaanderen]]

.

.

=== Fasen ===

.

Morele paniek is gefaseerd en begint met een stereotiepe en overdreven voorstelling van een gebeurtenis. Daarna wordt die geassocieerd met soortgelijke gevallen en gepresenteerd als symptomatisch voor een maatschappelijk probleem. Vervolgens wakkeren doemscenario’s de angst aan en escaleert het tot er justitiële, politionele of juridische maatregelen komen. Soms ebt de paniek na een tijd weg, soms duurt de golf zo lang dat het zelfbeeld van de samenleving verandert. Voor de samenleving maakt het weinig uit of de oorzaak wel of geen hersenschim is en geldt het Thomas-theorema: ''als mensen situaties als werkelijk definiëren, zijn zij werkelijk in hun gevolgen''. Niet de situatie zelf, de perceptie geeft de doorslag.

.

.

=== Voorbeelden? Legio! ===

.

* Satanisch ritueel misbruik.

.

* De heksenjacht in Vlaanderen (met hoogtepunten tussen 1590-1610) en de processen zoals die in Salem.

.

* De gevolgen van masturbatie.

.

* De paniek en massahysterie die in 1938 ontstond bij het hoorspel ''The War of the Worlds'' van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatre on the Air. Luister hier: [http://sounds.mercurytheatre.info/mercury/381030.mp3 War of the Worlds].

.

* De zorgen over genetisch gemanipuleerde voeding.

.

* De invloed van televisiegeweld of in games zoals in Canis Canem Edit en de GTA-reeks.

.

* Imitatiegedrag van jongeren bij het zien van pornografie zoals in de film ''Deep Throat''.

.

* In de zomer van 1984 rapporteerden kranten na een dodelijke vechtpartij op het strand van Egmond in Nederland over het ‘kustgeweld’, de ‘geweldsgolven’ en ‘-explosies’, ‘uitbarstingen’ en ‘epidemieën van geweld’, alsof het natuurverschijnselen waren. De paniek kreeg ook de politie, justitie, de horeca en het lokale bestuur in zijn greep en ebde na enige tijd weg. 

.

* De mediareactie en die van de overheden na de aanslagen op 11 september 2001 en de terroristische aanslagen in Madrid van 11 maart 2004 en de terroristische aanslagen in Londen van 7 juli 2005. In hun representatie van ‘het’ terrorisme dragen overheid en media bij tot paniek omdat ze onnodig angst zaaien door burgers vertrouwd te maken met dreigingen. Dit simplisme brengt de moeizame interetnische verhoudingen onder spanning en leidt de aandacht af van oorlog of genocide.

.

* De negentiende-eeuwse angst om levend begraven te worden, leidde in 1868 tot het patent op de lijkkist met een ladder voor een uitvinder uit New Jersey.

.

* In het Engelse Middlesbrough worden in 1987 121 kinderen uit hun huizen geplaatst na misbruik. Artsen gebruikten de techniek 'reflex anale oprekking' waarbij ze de billen uit elkaar schuiven en de anus bestuderen. Later bleek de techniek onwetenschappelijk en met de meeste kinderen was niets aan de hand.

.

* De angst voor de atoombom tijdens de koude oorlog.

.

* De angst voor ongrijpbare vijanden zoals al-Qaeda, fijnstof, dioxine, zendmasen...

.

.

= '''BETROUWBAAR''' =

[[Bestand:Van_Olden_Barneveldt_Verhoeven_1619.gif|thumb|right|550px|[[Abraham Verhoeven]], een prille 'gazettier' besloot zijn artikels in de Antwerpse krant de [[Nieuwe Tijdinghen]] met het zinnetje &quot;Oft waer is, sal den tydt leeren.' De auteur waarschuwt zo zijn lezers in de vroege zeventiende eeuw voor te hoog gespannen verwachtingen inzake de betrouwbaarheid van zijn schrijfsel. Het bericht is nog relevant. De illustratie vertelt het 'Verhael hoe ende in wat manieren den heere Johan Van Olden-Barneveldt, Advocaet van Hollandt ende den Vrieslant/ is Onthalst gheworden smaendachs voor noen den xiij Mey Anno Duisent zes hondert neghen-thien; T'hantwerpen/By Abraham Verhoeven/op de Lombaerde Veste/inde gulde Sonne, 1619.']]

.

{{Citaat|'''Door de fragmentarisering van alle kennis is de beleidsvorming er natuurlijk eenvoudiger op geworden. De hooggespecialiseerde takken van moderne wetenschap zijn zo ondoorzichtig geworden dat de mensen die daarin werkzaam zijn, noodgedwongen tot hun dertigste of langer door moeten studeren tot ze kunnen toetreden tot de nieuwe geestelijkheid. Een lange leertijd hebben ze allemaal, maar dat betekent nog niet dat ze het altijd eens zijn over de beste aanpak. De SARS-CoV-2-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de onenigheid onder experts zich zelfs kan uitstrekken tot schijnbaar simpele beslissingen, zoals over het gebruik van een mondkapje. Eind maart 2020 (de pandemie was drie maanden oud) adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie daar nog tegen, tenzij een persoon was besmet, en pas begin juni werd dat advies bijgesteld. Hoe kunnen mensen zonder specialistische kennis daarin partij kiezen of wijs worden uit debatten die vaak eindigen met het intrekken of ontmantelen van claims die daarvoor nog allesbepalend waren?'''|Vaclav Smil}}


.

Wat de betrouwbaarheid van deze encyclopedie betreft, daar gaan we even klassikaal door. We nemen een schrijfstok of een [[Griffel (schrijfstift)|griffel]] en een schrijfplank, een [[Lei (schrijfplank)|lei]] genaamd. We noteren drie vragen, het antwoord erop hoor je in de les.

.

* Ten eerste: Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* Ten tweede: Wat is betrouwbaarheid?

.

* Ten derde: Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Peilen is een term uit de scheepvaart, peilingen doe je steeds opnieuw, want je positie verandert constant.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=hA2p8EqvLLI '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: WAT IS BETROUWBAARHEID? (20 Min.)''']

.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=Xs0K4ApWl4g '''♣ LUISTER HIER NAAR DE GROOTSTE MISLEIDING UIT DE TWINTIGSTE EEUW:[[The_War_of_the_Worlds_(hoorspel)| The War of the Worlds''']].]

.

.

== Weet je dat…? Tuurlijk wel. ==

* Je in naam van iemand anders kan SMS'en?

.

*  Fototrucage mensen mooier maakt? Of lelijker, als het moet… Vrijwel elke foto in de krant of op internet is bewerkt! Kijk eerst naar [https://www.youtube.com/watch?v=iYhCn0jf46U dit filmpje van Dove] of naar deze ontmaskering.

.

* Er berichten gemaakt worden om journalisten een loer te draaien. Dergelijke berichten worden canards genoemd. Ze verschillen soms nauwelijks van stadslegendes.

.

* Goed ogende websites valse informatie doorspelen?

.

* Journalisten opzettelijk foute berichten de wereld insturen? Kijk op het impulscentrum naar (minstens) een van deze reportages. 1. Orson Welles War of the Worlds (Canvas Days that shook the World); 2. Bye bye Belgium (RTBF).

.

* Een verkeerd bijschrift bij een prima foto snel geplaatst is?

.

* De zetduivel vaker toeslaat dan gedacht?

.

* Sommige mensen wel heel goed gelovig zijn. Klik hier en bel en sms één jaar gratis. In tien dagen tijd tekenden 7200 jongeren in op dit aanbod.

.

* Een fout gespelde naam? Een foutief jaartal? Een verkeerde leeftijd of woonplaats? Tja, iedereen maakt fouten, niet?

.

Voor je info gebruikt, evalueer je die. “Ik heb de pest aan informatie, je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen” schrijft Jan Blokker ergens. Het citaat is in een mum van tijd gevonden, geknipt en geplakt in dit document. De referentie is uiteraard vergeten. Informatie wordt altijd gemaakt. Woordvoerders, journalisten, fotografen, redacteurs… één voor één maken zij nieuws of geschiedenis. Toch wordt die menselijke oorsprong snel vergeten. Niet alleen de Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid maar elke discipline evalueert informatie. Uiteraard vereist de doorlichting kennis van zaken, maar niettemin bestaan er “typevragen” die ongeacht het onderwerp  gelijk zijn. Zo dient de informatie controleerbaar, nauwkeurig, volledig, redelijk en eerlijk, relevant en actueel te zijn, er dient structuur, overzichtelijkheid en een lay-out te zijn. Voor je aan de controle begint ga je de bedoeling van de makers na. Wat is de aard van je bron?

  
 * Informatief?
 
 * Persoonlijk?
 
 * Commercieel?
 
 * Opiniërend?
 
.
 
{|
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg|thumb|550px|Revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, kort voor de arrestatie door de Russische geheime dienst. In het midden zit Vladimir Lenin.]]
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897 - Altered.jpg|thumb|560px|Dezelfde revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, nadat Alexander Maltsjenko in 1930 bij Jozef Stalin in ongenade viel, werd hij verwijderd.]]
|}

.

== Controleerbaar ==

[[Bestand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|thumb|rigth|550px|Van informatie die een redactionele controle onderging stijgt de betrouwbaarheid. Hier de redactie van de Canadian Broadcasting Corporation in Montreal (Canada) in 1944.]]

.
 
Betrouwbare info is controleerbaar. Van moeilijk te controleren info daalt de betrouwbaarheid. Anonieme info is onbetrouwbaar. Een cartoon uit The NewYorker toont twee honden voor een monitor, waarvan de ene zegt: ‘Op internet weet niemand dat je een hond bent.’ Een goede site bevat net als een boek de naam van de maker en zijn functie, de naam van de organisatie, een contactadres, een redactieteam, het doel van de organisatie en een datering. Het controleren begint dus met de vraag naar de auteur. Dit maakt een mail mogelijk of een extra controle via Google. Zoek uit wat de expertise van de auteur is, door zijn opleiding, werkomgeving of andere documenten te vinden. Verder kan de maker de controleerbaarheid vergemakkelijken door zijn tekst te onderbouwen met linken, een bibliografie of voetnoten. Eindigen sites op .ac.be of .edu, .org of .gov zijn het universiteiten, organisaties en staatsinstellingen. Trianguleren is het vergelijken van de informatie met minstens twee andere [relevante] bronnen. Twee is noodzakelijk, want op internet wordt veel overgenomen. Als meerdere webpagina’s hetzelfde zeggen over een onderwerp, werkt dit geruststellend. Maar let op, dit kan vals zijn. Wil je meer zekerheid, dan is het nodig om ofwel de site goed te bestuderen, te vergelijken of de commentaren op verwijspagina’s te lezen. Bij tegenstrijdige informatie is het belangrijk te weten welke auteur het meeste autoriteit heeft. Laat in je studie niet na om te wijzen op botsende visies en tegenstrijdige ideeën. Dit helpt bij het ontwikkelen van je eigen mening.

.

== Nauwkeurig en volledig ==

.

Als je evalueert op nauwkeurigheid ga je na in welke mate er slordigheden of onnauwkeurigheden voorkomen. Verkeerd taalgebruik en tikfouten tonen aan dat de auteur weinig aandacht schenkt aan de inhoud. Let op voor vage omschrijvingen zoals “men beweert dat er veel wordt…” Dit zijn teksten die lucht verkopen. Op internet verschijnt regelmatig onvolledige info. Andere info is bewust onvolledig en werkt als smaakmaker of zet aan tot kopen, sommige bronnen behandelen het onderwerp oppervlakkig of wekken de indruk het onderwerp volledig te dekken, maar stellen na consultatie teleur.

.

== Redelijk ==

.

Objectiviteit bestaat niet. De ‘werkelijkheid’ in taal gieten is ontzettend moeilijk: gewild of ongewild, steeds kijk je door filters van voorkennis, afkomst, behoeften, verwachtingen… Wat je ziet is cultureel bepaald. De discussie subjectief en objectief is hier aan de orde. Daarom is het onredelijk een auteur te vragen objectief te zijn. Verwacht van de auteur dat hij afstand doet van vooringenomenheid, een redelijke argumentatie gebruikt en eventueel uiteenlopende visies poneert. Vraag je af welk belang de auteur bij het onderwerp heeft. Zo rapporteert Greenpeace anders over een olietanker dan de eigenaar. Hoe redelijk is de informatie? Worden de ingenomen standpunten geëxpliciteerd? Wordt de website gesponsord? Hoe evenwichtig worden tegengestelde standpunten gepresenteerd? Is de term 'subsidieslurpers' een alitererende metafoor die wat suggereert of een objectief begrip?

  
 FEITEN ≠ TAAL
 
 .
 
 REALITEIT ≠ JE MENING
  
 .
 
 FEITEN ≠ JE MENING ≠ TAAL
 

In hoeverre weerspiegelen gedachten realiteit? En, in welke mate zijn we in staat om de realiteit die we feiten noemen, te beschrijven?
 

.

== Eerlijk ==

[[Bestand:Pinocchio_1940.jpg|thumb|right|550px|Eerlijke info staat tegenover leugenachtige info en die is niet altijd even makkelijk te herkennen als bij Pinocchio.]] 

.

Eerlijkheid is het (on)bewust manipuleren, verdraaien of verzwijgen. Worden de standpunten eerlijk gepresenteerd? Neemt de auteur een standpunt in? Is de partijdigheid acceptabel? Wordt dat standpunt gepresenteerd als een mening of als een feit? Eerlijkheid gebiedt dat feiten als feiten voorgesteld worden en meningen als meningen.

.

;Feiten

.

Een feit is aanvaard omdat dit bleek uit onderzoek of omdat het aanvaard is. In het alledaags taalgebruik is een feit “zeker” en kan het geobserveerd worden. Als het feit een tijd bestaat, is dit een situatie of een structuur. Als het om een verandering van structuur gaat, is dit een proces [industrialisatie, emancipatie]. Een kortstondig proces is een gebeurtenis. Zoek voor onderstaande 'feiten' voorbeelden.

.

* Object (voorwerp), bv:

.

* Plaats (ligging), bv:

.

* Gebeurtenis (kwestie), bv:

.

* Structuur (situatie of toestand), bv:

.

* Proces (evolutie) bv:

.

.

;Meningen

.

Over een mening kan je discussiëren. Een mening is een waardeoordeel of vooroordeel, een voorkeur en verwachting, een veronderstelling of een stelling. De nuances zijn subtiel. Een waardeoordeel berust op een interpretatie die je aanvaardt maar niet met feiten te ontzenuwen is, omdat de feiten verschillend worden uitgelegd. Bij een vooroordeel is men zich niet bewust van het waardeoordeel. Een veronderstelling en een stelling liggen dicht bij elkaar, net als een voorkeuren en verwachtingen. Een veronderstelling berust op een indruk of interpretatie, een stelling wordt gevolgd door een argumentatie en gaat vooraf aan een redenering [want, immers, daaruit volgt]. Een voorkeur leidt je aandacht [af]. Bij een voorkeur kan je kiezen, bij een verwachting [hoop] hoeft het object niet eens aanwezig te zijn.

.

* Vooroordeel (een ongecontroleerde mening), bv:

.

* Waardeoordeel (interpretatie), bv:

.

* Stelling (positie), bv:

.

* Veronderstelling (hypothese), bv:

.

* Voorkeur (neiging), bv:

.

* Verwachting (hoop), bv:

.

Laat extreem positieve en extreem negatieve meningen voor wat ze zijn. Soms laten journalisten hun mening in de tekst klinken zoals in dit citaat. “De scheiding der machten werd pas in de zeventiende eeuw geproclameerd door John Locke.” Het woordje ''pas'' zorgt dat een feit als mening voorgesteld wordt. Ook het omgekeerde is mogelijk, zoals deze uitspraak: “Een vondelingenschuif is moreel verwerpelijk en een welvaartsstaat onwaardig.” Dit is een mening die als feit wordt omschreven. Beter zou zijn “Ik vind een…” Het is een kwestie van academische training. Veel moeilijker is om als lezer feiten te herkennen die als mening zijn omschreven of om meningen te herkennen die als feit zijn omschreven.

.

== Wetenschappelijk of populariserend? ==

.

* Kijk naar [https://www.youtube.com/watch?v=9r8GNYi5K-Y deze (Belgische) reportage] en [https://www.youtube.com/watch?v=CMne7lqobT8 deze (Nederlandse) reportage] waarbij Bart Van Loo zijn boek De Bourgondiërs voorstelt. Er komt kritiek op zijn aanpak: Bart van Loo zou de geschiedenis te eenzijdig voorstellen. [https://www.youtube.com/watch?v=7gOlTlqY41s Kijk hier.]


== Fictie versus non-fictie ==

[[File:Orson_Welles_1937.jpg|thumb|550px|Orson Welles liet in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt of als men fictie met non-fictie gaat verwarren.]]

.

Als Fictie en non-fictie zich met elkaar gaan vermengen wordt het voor de kijker, luisteraar of lezer wel erg moeilijk om het waarheidsgehalte of de betrouwbaarheid te peilen. Voor je verder leest, log je in op [https://p.cygnus.cc.kuleuven.be/webapps/osv-kaltura-bb_bb60/jsp/courseGalleryLTI.jsp?url=/hosted/index/course-gallery&amp;course_id=_976176_1&amp;mode=view Toledo TV]. Wie maanlanding intikt als zoekwoord komt op een VPRO documentaire van 52 min. Kijk aandachtig naar het bedrog der bedriegenis. Trek er een uurtje voor uit en lees vooral niet verder, anders is de fun er af.

.

{{Leeswaarschuwing}}

.

;De hoofdpersonages
&lt;gallery&gt;
A11v 1092338.ogg|Armstrong stapt als eerste mens op de Maan (tv)
File:Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg|'''[[Joeri Gagarin]] (1934–1968) was geen lang leven beschoren.'''
File:Aldrin_Apollo_11.jpg|'''[[Buzz Aldrin]], [[Apollo 11]], gefotografeerd door [[Neil Armstrong]]'''
File:Ap11-s69-31740.jpg|'''Bemanning [[Apollo 11]]'''
File:Kennedy_vonbraun_19may63_02.jpg|'''[[Wernher von Braun]] met [[John F. Kennedy|J.F.K.]]'''
File:Dornberger-Axster-von_Braun_(jha).jpg|'''von Braun bij de overgave.'''
File:V1_Soest.JPG|'''[[V1 (wapen)|V1]]-rakket.'''
File:V-2-Nederlands.jpg|'''[[V2 (raket)|V2]]-rakket.'''
File:First photo from space.jpg|'''In [[1946]] neemt een [[V2 (raket)|V2]] de eerste foto's uit de ruimte.'''
File:Project_Paperclip_Team_at_Fort_Bliss.jpg|'''[[Operatie Paperclip|Operatie paperclip]]: von Braun ging niet alleen naar de V.S.'''
Bestand:Posta_Romana_-_1959_-_Laika_120_B.jpg|'''[[Laika (hond)|Laika]]''', de eerste hond in de ruimte. Hoeveel dieren gingen haar voor?
&lt;/gallery&gt;

.

Wat je zag is ''Opération Lune'' die probeert aan te tonen dat we erg gevoelig zijn voor misleiding door te stellen dat Stanley Kubrick de eerste stappen op de maan in een studio filmde. Deze regisseur kennen we van Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb, 2001: A Space Odyssey (uit 1968), A Clockwork Orange, Barry Lyndon, The Shining, Full Metal Jacket en Eyes Wide Shut. Deze regisseur heeft uiteraard niets met de maanlanding van doen, hij is postuum opgevoerd als regisseur van de allerbelangrijkste film ter wereld. ''Opération Lune'' is geen documentaire maar een 'mocumentaire'. Ze wil de kijker te misleiden. Waarom? Puur om aan te tonen dat mensen te of erg goedgelovig zijn. Tot op welk punt ben jij meegegaan in dit verhaal?

.

Het woord Mocumentaire komt uit de combinatie van documentaire (feiten en waarheidsgetrouwe rapportage) en de M van Movie (fictie) en 'to moc', iemand op het verkeerde been zetten. Pas op het einde wordt duidelijk dat het om een grap gaat. Sommige studenten kijken de film vol (on)geloof uit, anderen zijn al vanaf de helft kritisch... Hoe gealarmeerd was jij?

.

;Kijken

* [https://www.youtube.com/watch?v=EqHg8YSJWRk Operation Lune] BEELDFRAGEMENT debat met William Karel, regisseur van de mocumentaire.

.

.

== Relevant en actueel ==

.

Relevant wil zeggen betrekking hebben op je onderwerp. Wanneer is de info gepubliceerd? Wanneer is de site gemaakt en voor het laatst aangepast? Hoe actueel zijn de links? 

.

== Lay out ==

.

Een aantrekkelijke lay-out en een overzichtelijke navigatie bewijzen aandacht voor de paginaontwikkeling. Doorgaans wijst dit erop dat er aan de inhoud is gewerkt. Maar de redenering is niet absoluut. Het kan dat een grafisch talent een fijne inhoudloze pagina maakt, of dat vorsers geen grafisch verstand hebben. 'De inhoud is belangrijker dan de vorm' klinkt het argument dan. Maar toch. Schreeuwerige pagina’s duiden op informatietekort, op een vingeroefening of verdoezelen de onkunde van de maker. Vragen over de esthetica helpen bij de evaluatie.

.

;Stel vragen zoals: 

.

* Hoe verzorgd zijn de tekst en de afbeeldingen? 

.

* Worden er compositieprincipes gevolgd? 

.

* Is het ontwerp complex? Oogverblindend? 

.

* Is de tekst leesvriendelijk?

.

* Is de structuur overzichtelijk? 

.

* Is de lay-out of de interface duidelijk?

.

== Informatie in tijden van oorlog ==

.

{{Citaat|'''In oorlogstijd is de waarheid het eerste slachtoffer.'''|Boake Carter, journalist, 1900-1944.}}

.

{{Citaat|'''Voltaire heeft het ons geleerd: we moeten systematisch aan alles twijfelen.'''|Anne Morelli}}

.

Tijdens oorlogen of andere conflicten tussen twee groepen duiken tien principes die de propagandamachine ondersteunen. Anne Morelli somt ze op.

# 'Wij willen geen oorlog.'
# Alleen de vijand treft schuld, die heeft om oorlog gevraagd.
# Dit is geen oorlog tegen de mensen, maar tegen de leider van de tegenpartij.
# Het doel is nobel, zeker geen materieel gewin.
# De vijand begaat wreedheden. Als wij schade berokkenen is dat per ongeluk.
# De vijand gebruikt illegale wapens.
# Onze verlies is beperkt, die van de vijand groot.
# Kunstenaars en intellectuele steunen de zaak.
# De oorlog heeft een heilig karakter.
# Wie de propaganda in twijfel trekt, is een verrader.

.

.

= '''PINOKKIOTEST''' =

.

De Pinokkiotest is een checklist die je helpt inschatten hoe (on)betrouwbaar sommige info is. Je kan de test vinden op [http://sadan.wdfiles.com/local--files/5-evalueren/PINOKKIOTEST.pdf deze vragenlijst]. De test is vergelijkbaar met de [https://www.hogeschoolrotterdam.nl/globalassets/mediatheek/downloads/craap-scoreformulier-nl.pdf CRAAP]-test die in het vak informatievaardigheden ter sprake komt. 

.

.

= '''EXAMENVRAGEN''' =

.

.

== A-Vragen ==

.

(S&amp;V)Wie of wat zijn en wat is de betekenis van: Apollo (god), Nietzsche, Herbert George Wells, Howard Koch, Orson Welles, Jozef Stalin, Koude Oorlog, kunstmaan, The War of the Worlds, Milan Kundera, De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, Louis-Ferdinand Céline, Reis naar het einde van de nacht, Voyage au bout de la nuit, Anne Morelli, De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië, Guido Gezelle, Hendrik Conscience, Kortrijk 1302, De Leeuw van Vlaenderen (1838), Aufklärung, Immanuel Kant, Diderot, D'Alembert, Voltaire, John Locke (1632-1704), 1776, Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, Montesqieu (1689-1755), Jean Jacques Rousseau, Franse Revolutie, Glorious Revolution, 1688, Charles Darwin (1809-1882), Robespierre, Karl Marx, René Descartes, Opération Lune, J.F. Kennedy, Werhner von Braun, Joeri Gagarin, Richard Nixon, Houston (Texas), Cape Canaveral (Florida), Mocumentaire, Stanley Kubrick, 21 juli 1969, Neil Armstrong, Apollo 11, Apolloprogramma, Operatie paperclip.

.

.

== B-Vragen ==

.

* S&amp;V.In de geschiedenis kunnen we verschillende denkrichtingen onderscheiden. Zo kunnen we het model van de &quot;eeuwige terugkeer&quot; tegenover het &quot;verlichtingsmodel&quot; plaatsen. Illustreer dit op het niveau van het denken over geschiedenis, het resultaat, het doel, de richting, de motor en de gevolgen van dit denken. Geef bij beide richtingen één of meerdere vertegenwoordigers.

.

* S&amp;V.&quot;De verlichting is geen soort filosofie, maar een 18de eeuws fenomeen, waarbij groepen intellectuelen gefascineerd worden door de ontdekkingen van de wetenschap en door de filosofische reflecties die hierover gemaakt worden in de vorige eeuw. Het is een nieuwe geest die door Europa waait. Men wordt er zich van bewust dat de denkwijzen van de 17de eeuw reeds heel wat realiseerden in de fysica. Nu de tijd gekomen is om...&quot; 1. Welke kenmerken kun je met betrekking tot de verlichting aangeven; 2. Wat zegt Kant over die verlichting; 3. Kun je ook een kritiek op dit vooruitgangsoptimisme formuleren?  

.

* S&amp;V.Leg uit en toon aan met voorbeelden: &quot;Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen op een bepaalde manier te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Objectiviteit is niet mogelijk.&quot;  

.

* Wat kun je vertellen over Karl Marx en het dialectisch principe?

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Milan Kundera, 2. Louis-Ferdinand Céline, 3. Anne Morelli, 4. Hendrik Conscience, 5. Immanuel Kant, 6. Christus.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Diderot en D'Alembert, 2. Charles Darwin, 3. J.F. Kennedy, 4. Orson Welles, 5. Copernicus, 6. Plato.

.

* S&amp;VPlaats in chronologisch volgorde en wat weet je over... 1. Karl Marx, 2. Apollo 11, 3. H.G. Wells schrijft The War of the Worlds, 4. Voltaire 5. Orson Welles maakt een radioprogramma met de naam War of the Worlds, 6. Franse Revolutie.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Apolloprogramma, 2. John Locke, 3. Neil Armstrong zet eerste stappen op de maan, 4. Robespierre, 5. Nietzsche, 6. Scheiding Oost- en West-Romeinse rijk.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 3. Glorious Revolution, 3. René Descartes overlijdt, 4. Opération Lune (mocumentaire), 5. Werhner von Braun, 6. Guldensporenslag.

.
 
* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Joeri Gagarin overlijdt, 2. Het Colosseum wordt gebouwd, 3. Richard Nixon wordt president, 4. Tweede Wereldoorlog, 5. Stanley Kubrick maakt zijn laatste film, 6. De eerste Kruistocht. 

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid? Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* S&amp;V.Leg uit, waarom is de Spoetnik 1, de eerste satelliet zo belangrijk. Situeer ze in de tijd. Betrek woorden zoals Koude oorlog, Gagarin, Expo '58, Kennedy en Space Race in je antwoord.

.

.

== C-Vragen ==

.

* S&amp;V.Kundera: &quot;De idee van de eeuwige terugkeer der dingen is raadselachtig en Nietzsche heeft er andere filosofen mee in verlegenheid gebracht: te denken dat alles zich eens zou herhalen zoals we het al beleefd hebben, en dat ook die herhaling eindeloos zou doorgaan.&quot; Wat wil deze &quot;dwaze&quot; mythe van de eeuwige terugkeer der dingen zeggen? Valt het je ook wel eens voor - hetgeen voor Kundera het geval is - dat je &quot;ontroering voelt bij het bekijken van foto's van Hitler?&quot; Wat is het gevolg dat Kundera uit een dergelijk merkwaardige ervaring trekt? Wat denk je daar zelf over?

.
 
* S&amp;V.L.F. Céline: &quot;De filosofen [...] zijn ermee begonnen het brave volk van alles wijs te maken...&quot; Waar heeft Céline het over in bovenstaande citaat, genomen uit Reis naar het einde van de nacht? Geef een persoonlijke kritiek.

.

* S&amp;V.De media gebruiken verschillende technieken om de kijker te doen geloven dat hun boodschap 'waar' is.  Welke technieken haal je uit deze film die het realiteitsgehalte van de boodschap verhogen?  En, waar gaan de filmmakers door het lint.  Of, met andere woorden, waar kan je in de film merken dat het hier om een 'vervalsing' van de realiteit gaat?

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid, waarom is betrouwbare info zo belangrijk en hoe kan je achterhalen of informatie betrouwbaar is?

.

* S&amp;V.Leg uit: De meesten beschouwen 'geschiedenis' als iets 'passief'. Geschiedenis was er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! 

.

* S&amp;V.Leg uit: De 'actieve constructie' van de geschiedenis is een vraag die op filosofisch vlak tot tien verschillende vragen leidt. Gebruik Hegel en de universiteit van Berlijn in je antwoord.

.

* S&amp;V.Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Waarom spreken we van peilen?

.

.


== D-Vragen ==

.

&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;360&quot;&gt;
Bestand:TheMatrixAnimated.gif
Down the Rabbit Hole.png
Milan Kundera redux.jpg
L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg
Gerrit Komrij (1981).jpg
Anne Morelli.jpg
Bestand:Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg
Descartes Discours de la Methode.jpg
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg
Jean Le Rond d'Alembert, by French school.jpg
Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg
Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg
John Locke.jpg
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
Montesquieu 1.png
Immanuel Kant (painted portrait).jpg
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg
Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg
Social contract rousseau page.jpg
EmileTitle.jpeg
Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg
James Watt by Henry Howard.jpg
François Quesnay.jpg
Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif
AdamSmith.jpg
Louis XIV of France.jpg
Koning Louis XV; Hyacinthe Rigaud.jpg
Ludvig XVI av Frankrike porträtterad av AF Callet.jpg
Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg
Women's March on Versailles01.jpg
Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg
LouisXVIExecutionBig.jpg
Jacques-Louis David - Marie Antoinette on the Way to the Guillotine.jpg
Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg
Robespierre.jpg
Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png
Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg
Bestand:David Van Reybrouck.jpg
Bestand:Jose Ortega y Gasset.jpg
Karl Marx 001.jpg
Kortrijk-Groeningemonument.jpg
Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png
Bestand:Honoré de Balzac (1842) Detail.jpg
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG
Battle of Courtrai2.jpg
Nicaise de Keyser04.jpg
Guido Gezelle.jpg
Hendrik Conscience.jpg
Leeuwvanvlaenderen.gif
Groeningepoort.jpg
Kortrijk Groeningeabdij museum.JPG
Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg
Bestand:Deep throat PD poster (restored).png
Bestand:Van Olden Barneveldt Verhoeven 1619.gif
Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg
Bestand:Pinocchio 1940.jpg
Orson Welles 1937.jpg
A11v 1092338.ogg
Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg
Aldrin Apollo 11.jpg
Ap11-s69-31740.jpg
Kennedy vonbraun 19may63 02.jpg
Dornberger-Axster-von Braun (jha).jpg
V1 Soest.JPG
V-2-Nederlands.jpg
First photo from space.jpg
Project Paperclip Team at Fort Bliss.jpg
Bestand:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''BIBLIOGRAFISCHE NOTEN''' =</text>
      <sha1>8ms6b2as5pxi6kkgd1k6bxabsj219mu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429758</id>
      <parentid>429757</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T12:39:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <origin>429758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107722" sha1="je4xt9obnoe0n6laz34eqt2o5jk1coj" xml:space="preserve">[[Bestand:TheMatrixAnimated.gif|thumb|550px]]

&lt;big&gt;'''HOOFDSTUK 1. HISTORISCHE MODELLEN, BESEF EN DENKRICHTINGEN''' &lt;/big&gt;
;&lt;big&gt;WAT IS GESCHIEDENIS EIGENLIJK?&lt;/big&gt;

.

[[File:Down_the_Rabbit_Hole.png|thumb|550px|♣ '''TUINTIP'''  Down the rabbit-hole?  Op een zomerdag luistert Alice Liddell aan de oever van een meer naar haar oudere zus die een saai boek voorleest. Alices verveling verdwijnt als er een pratend konijn passeert. Het is gehaast en houdt de tijd op zijn horloge (de geschiedenis?) in de gaten en springt in een hol. Alice volgt en valt de dieperik in. Een deurtje verbergt een prachttuin, een flesje met het opschrift &quot;drink mij&quot; maakt haar klein genoeg om de deur door te kunnen. Spring in het gat en deze geschiedenistuin en laat je verwonderen zoals Alice. The Matrix kaapte als film het idee van Alice en stelt de vraag of de wereld een illusie is? Plato deed iets vergelijkbaars met de allegorie van de grot. De Matrix visualiseert René Descartes' stelling: 'Ik denk, dus ik ben' en is mee geïnspireerd door de cyberpunk van William Gibson.]]

[[Bestand:Hoe ontdek je nepnieuws (How To Spot Fake News).jpg|thumb|550px|Infographic ''Hoe ontdek je nepnieuws'', uitgegeven door de International Federation of Library Associations and Institutions.]]

{{Citaat|'''Veel vitale cycli van ons lichaam kennen een periodiek verloop: de hartslag, de ademhaling, de afwisseling tussen slapen en waken. Contoleren of ze regelmatig zijn vindt bijna altijd onbewust plaats, maar zelfs de geringste verstoring is voldoende om plotseling de alarmbellen te doen rinkelen. (...) In tegenstelling tot de traditionele zintuigen, hebben wij geen orgaan voor tijdszin.'''|Guido Tonelli}}

.

{{Citaat|'''Niet lachen, noch huilen, maar begrijpen.'''|Ludo De Witte}}

.

{{Citaat|'''De geschiedschrijver is een wandelend anachronisme, een ontheemd persoon, die de technieken van vandaag gebruikt om te proberen dingen te weten over gisteren die gisteren zelf niet eens wist. Hij moet waarachtigheid nastreven, hij dient te luisteren naar de woorden die het verleden spreekt, maar hij moet communiceren in een taal die het heden begrijpt.'''|Hilary Mantel}}

.

{{Citaat|'''Wie wetenschap onderwijst moet ophouden met leerlingen de pap in de mond te geven en hen de mogelijkheid bieden 'het pure plezier van begrip te ontdekken.' Wie cursussen eenvoudigweg doceert, laat de studenten zitten met 'onderontwikkelde intellectuele vaardigheden en weinig besef van de invloed die wetenschap op hun leven heeft'.'''|Amerikaanse Vereniging voor de Vooruitgang van Wetenschap, de uitgever van Science}}
 
.

{{Citaat|'''De vraag is of u dat kunt, woorden zoveel verschillende betekenissen geven.'''|Alice in Wonderland}}

.

{{Citaat|'''De vraag is wie de baas is - punt uit'''|Wiggel Waggel}}

.

{{Citaat|'''Deze tijd vraagt om optimisme. Pessimisme bewaren we voor slechtere tijden.'''|Jean-Claude Servais&lt;ref&gt;Geciteerd in: NAOMI KLEIN, (vertaald door Jan Willem Reitsma en Pon Ruiter). ''Nee is niet genoeg.'' De Geus, Amsterdam, 2017, p. 275.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Wetenschap is niet hapklaar en eenduidig. In de coronacrisis zag je vaak twee kampen tegenover elkaar staan die elk het eigen gelijk claimden op basis van één of andere studie. Dat is ook des mensen. We denken allemaal dat we heel kritisch onze standpunten innemen, maar dat is natuurlijk niet zo. We zijn kuddebeesten. Vaak nemen we een standpunt in omdat dat het standpunt is van de groep waar we toe behoren. En dan gaan we achteraf feiten zoeken die die intuïtie bevestigen. Er is zo'n mooi beeld - ik weet niet meer van wie het komt - dat we de feiten gebruiken zoals een dronkaard een lantaarnpaal gebruikt: niet om ons te verlichten, maar als steunpilaar. Ons brein is helemaal niet zo rationeel als we denken. (...) Wie gelooft dat wetenschappers deel van een corrupte elite uitmaken, heeft daar natuurlijk weinig aan. Daar begint het dus mee. Als je zegt aan kritisch denken te doen, maar de wetenschap niet vertrouwt... Tja, dan kun je dus niet kritisch denken. Het paradoxale is net dat die mensen van zichzelf denken dat ze zéér kritisch zijn, en dat de anderen als schapen met de kudde meelopen. Kritisch zijn betekent niet alleen dat je moet durven te denken, maar ook dat je moet durven te vertrouwen - in de wetenschap meer bepaald. Ook wetenschappers kunnen er wel eens naast zitten, maar gemiddeld genomen zijn zij veel betrouwbaardere bronnen dan de algoritmes van You Tube.'''|Patrick Loobuyck&lt;ref&gt;PATRICK LOOBUYCK. In: ''De Morgen.'' Vrij zijn is niet: doen wat je wilt. 20 augustus 2021.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Zelfcensuur, aldus, George Orwell, heeft twee nefaste gevolgen. Ze heeft een kwantitatief effect: als voldoende mensen zichzelf censureren, kom je in een samenleving waar politieke censuur regeert. Daar heb je geen bestraffende overheid voor nodig. Mensen staan zelf op de rem, omdat ze sociale uitsluiting (of erger) vrezen. Zelfcensuur heeft een kwalitatief effect: als je je ideeën voor anderen moet verzwijgen, begin je tegen jezelf te liegen. Dat is wat zijn romanfiguren overkomt: ze zijn het contact met het eigen denken kwijt. Daarom is vrijheid van spreken belangrijk: ze bevat de vrijheid om te denken.'''|Tinneke Beeckman}}

.

{{Citaat|'''Als je geen perverse of persoonlijke agenda hebt, begint alles met research. Je stelt je de vraag naar wat zich heeft afgespeeld en waarom het zo liep.'''|Mike Leigh}}

.

{{Citaat|'''Historici hebben een maatschappelijke rol te vervullen. We moeten ons dus niet opsluiten in onze ivoren toren. [...] In het verleden hebben we te veel gedacht dat we documentaires, tentoonstellingen en computerspelletjes moesten maken. We moeten nu weer kiezen voor fundamenteel historisch onderzoek, dat teruggaat naar de bron. Dat is onze corebusiness; wetenschappelijk onderzoek, op basis van onze eigen onderzoeksagenda, tegen de stroom in van de politiek corecte moraliserende boodschap. Zonder onderzoek geen debat en zonder debat geen herinnering. Je kunt de stappen daarin niet overslaan, anders eindig je met lege herdenkingen.'''|Nico Wouters&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Historici moeten hun eigen agenda heroveren.'' In: ''De Standaard'', 11.05.2019, p. 40 &amp; 41.&lt;/ref&gt;}}

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.youtube.com/watch?v=MrmGliMP0bc LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE GESCHIEDENIS ALS ACTIVE CONSTRUCTIE, OBJECTIVITEIT EN VERVALSINGEN].'''

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/evoluties-in-het-welzijns-en-veiligheidsdenken de PowerPoint die bij deze lessen hoort].'''

.

.

= '''DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN''' =

.

== ''De eeuwige terugkeer der dingen'' van Milan Kundera ==

&lt;small&gt;(Eigen bewerking)&lt;/small&gt;

[[File:Milan Kundera redux.jpg|thumb|550px|Milan Kundera (1929-2023) is een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met filosofische thema's. Een van zijn bekendste werken is ''De ondraaglijke lichtheid van het bestaan''. Philip Kaufman verfilmde het onder de titel ''The Unbearable Lightness of Being''.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=AniUgwUn6oo ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN HET BESTAAN'', 5 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;De eeuwige terugkeer der dingen is een raadsel en Nietzsche
bracht er andere filosofen mee in verlegenheid: de gedachte dat alles zich eens
herhaalt zoals we het reeds beleefden, en dat die herhaling eindeloos
zou zijn! Wat is de betekenis van deze dwaze mythe?
De mythe negeert dat een voor altijd verdwenen, nooit meer 
terugkerend leven op een schaduw lijkt, gewichtloos is,
bij voorbaat dood is, en al was het huiveringwekkend, prachtig of verheven, de
huiver; de pracht of die verhevenheid zijn van geen betekenis. We hoeven ze
niet voor kennisgeving aan te nemen, evenmin als een oorlog tussen twee
Afrikaanse staten in de veertiende eeuw, die het gezicht van de wereld niet had
veranderd, ondanks het in onbeschrijflijk lijden creperen van
driehonderdduizend negers.
Verandert er dan iets aan die oorlog van twee Afrikaanse staten in de veertiende
eeuw wanneer die zich ontelbaar herhaalt in de eeuwige terugkeer?
Er verandert wel iets; de oorlog wordt een omhoog stekend blok dat blijft, en de
stupiditeit ervan zou onherstelbaar zijn.
Als de Franse Revolutie zich eeuwig zou herhalen, zou de Franse
geschiedschrijving minder trots zijn op Robespierre. Maar omdat ze spreekt
over iets dat nooit meer terugkomt, zijn de bloedige jaren veranderd in louter
woorden, theorieën en discussies, ze zijn lichter geworden dan veren, ze jagen
geen schrik aan. Er is een eindeloos verschil tussen de Robespierre die slechts
één maal in de geschiedenis voorkomt en een Robespierre die eeuwig terug zou
keren om de koppen van de Fransen te laten rollen.
Laten we zeggen dat de gedachte van de eeuwige terugkeer een zeker
perspectief betekent waarin de dingen zich anders vertonen dan we die kennen:
ze vertonen zich zonder de verzachtende omstandigheid van hun voorbijgaande
aard. Deze verzachtende omstandigheid weerhoudt ons namelijk een oordeel uit
te spreken. Hoe kun je iets dat voorbijgaat veroordelen? Het avondrood van de
ondergang kleurt alles met de bekoring van de nostalgie; ook de guillotine.
Onlangs heb ik mezelf betrapt op een ongelooflijk gevoel: ik bladerde in een
boek over Hitler en voelde bij enkele foto's ontroering. Ze herinnerden me aan
mijn kinderjaren; die vielen in de oorlog; sommige leden van mijn familie
kwamen om in Hitlers concentratiekampen; maar wat was hun dood tegenover
het feit dat de foto's van Hitler me herinnerden aan de voorbije tijd van mijn
leven, een tijd die niet meer terugkeert?
Deze verzoening met Hitler verraadt de diepe morele perversiteit, verbonden
met een wereld die in wezen gebaseerd is op het niet bestaan van de terugkeer,
want in die wereld is alles bij voorbaat vergeven en dus ook alles cynisch
toegestaan.
Zou elke seconde van ons leven zich oneindig herhalen, dan zijn we
vastgenageld aan de eeuwigheid zoals Jezus Christus aan het kruis. Dat is een
verschrikkelijk vooruitzicht. In de wereld van de eeuwige terugkeer rust op
elke handeling het gewicht van een ondraaglijke verantwoordelijkheid. Daarom
noemde Nietzsche de idee van de eeuwige terugkeer de zwaarste last (das
schwerste Gewicht).&lt;/small&gt;|Milan Kundera}}

.

.

== ''Reis naar het einde van de nacht'' van Louis-Ferdinand Céline&lt;ref&gt;LOUIS FERDINAND CELINE, vertaald door E.Y. Kummer. ''Reis naar het einde van de nacht.'' Van Oorschot, 2016 (naar de uitgave van 1932), p. 74-77.&lt;/ref&gt; ==

[[File:L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg|thumb|550px|Louis-Ferdinand Céline (1894-1961) is samen met Marcel Proust één van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken publiceert.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=4OC6LKybZs8 ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''REIS NAAR HET EINDE VAN DE NACHT'', 6 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;Och  man! Ik verzeker je dat deze wereld
er uitsluitend op uit is om iedereen te verneuken! 
Jij bent jong. Ik hoop dat deze paar
minuten vol wijsheid je jaren zullen bijblijven! Luister goed
naar me, kerel; als ze 't hebben over: 'Het medelijden met het
lot, met de omstandigheden van de arme mieter...', laten dan
deze woorden, die in vurige letters boven alle moordende
schijnheiligheid van onze maatschappij schitteren, een uiterst
belangrijk teken aan de wand voor je zijn, waar je niet meer zo
maar aan voorbij mag gaan zonder het belang ervan in te zien.
Hoor, ik zeg jullie, arme donders, altijd de lul in 't leven, geslagen, uitgeperst,
eeuwig en altijd zwetend, ik waarschuw jullie dat als de groten van deze aarde
interesse voor jullie beginnen te krijgen, dan is 't omdat ze op het slagveld
gehakt van jullie willen maken... Dat is het teken... 't Kan niet missen... 't Begint
met liefde voor het volk. Lodewijk XIV die trok zich tenminste geen zak van
het brave volk aan, vergeet dat niet. Lodewijk XV ook niet. Hij veegde er z'n
gat mee af. Natuurlijk was het leven in die tijd niet prettig, het leven van de
arme sloeber is nooit prettig geweest, maar ze werden niet zo hardnekkig en
verbeten om zeep geholpen als nu door onze tirannen. De kleine man, zeg ik je,
wordt alleen met rust gelaten als hij wordt veracht door de groten,
die uitsluitend uit eigenbelang of sadisme aan het volk kunnen denken... De filosofen
mag ik je daar nog op attent maken nu we 't er toch over hebben, diè zijn ermee
begonnen het brave volk van alles wijs te maken... Het volk dat alleen zijn
catechismus kende! Ze zouden 't wel opvoeden, beweerden ze... Nou! Ze
hadden heel wat waarheden te onthullen! Prachtige! Frisse! Schitterende! Je
duizelde ervan! Zo is 't! begon het brave volk te zeggen, zo is 't precies! Zo is 't
helemaal! Daar gaan we allemaal voor sterven! 't Volk wil alleen maar sterven!
Zo zijn de mensen nu eenmaal. 'Leve Diderot!' hebben ze gebruld en toen
'Bravo Voltaire!'. Dat zijn nog 's filosofen! En ook nog leve Carnot, die zo mooi
overwinningen in elkaar kon knutselen! En leve iedereen! Dat zijn tenminste
knapen die 't brave volk niet in onwetendheid en bijgeloof laten verrekken! Zij
wijzen 't de weg naar de vrijheid! Ze maken 't zelfstandig! En ze hebben niet
stilgezeten! Iedereen moet eerst de krant kunnen lezen! Dat is onze redding!
Godverdomme! En snel! Geen analfabeten meer! Die kunnen we niet meer
gebruiken! Alleen maar burgersoldaten! Die stemmen! Die lezen! En die
vechten! En die marcheren! En kushandjes werpen! In dat tempo werd 't brave
volk gauw goed rijp. Het enthousiasme over 't afwerpen van 't juk moet toch
ergens goed voor zijn, waar of niet? Danton stond niet voor Jan Lul zo mooi te
praten. Met wat gebrul, dat zo raak was dat je 't nu nog hoort, had hij in een
handomdraai 't brave volk gemobiliseerd! En dat betekende 't eerste vertrek van
de eerste bataljons geëmancipeerde bezetenen! De eerste stemmende en
vlagdronken klootzakken die Dumouriez met zich meevoerde om zich te laten
doorzeven in Vlaanderen! Dumouriez zelf, die te laat aan dit ongekend nieuw
idealistische spelletje had deelgenomen, had achteraf toch maar liever poen, hij
deserteerde. 't Was onze laatste huurling... Soldaatje spelen voor niets, dat was
wat nieuws... Zo nieuw dat Goethe, al was hij dan Goethe, z'n ogen uitwreef
toen hij in Valmy kwam. Bij het zien van die haveloze vurige cohorten die zich
spontaan kwamen laten afslachten door de koning van Pruisen voor de
verdediging van de gloednieuwe vaderlandslievende fictie, kreeg Goethe het
gevoel dat hij nog heel wat te leren had. 'Van nu af aan, galmde hij schitterend,
helemaal in overeenstemming met z'n talent, begint een nieuw tijdperk!' En
hoe! Daar het systeem uitstekend werkte, ging men daarna helden in serie
afleveren, die hoe langer hoe minder kostten omdat het systeem steeds beter
werd. Iedereen heeft zich er wel bij bevonden. Bismarck, de beide Napoleons,
Barrès wolk, door de Hervorming al aan flarden gerukt en al lang gecondenseerd tot
episcopale spaarpotten. Vroeger was het mode, als je fanatiek was, te roepen:
'Leve Jezus! Op de brandstapel met de ketters!' Maar ja, er waren niet zoveel
ketters en 't waren vrijwilligers... Terwijl we nu zo ver zijn dat onafzienbare
horden zich geroepen voelen om mee te doen als er geschreeuwd wordt: 'Aan de
galg met alle lammelingen! Met alle slappe tinussen! Met de onnozele lezers!
Met miljoenen tegelijk, hoofden rechts!' De kerels die niemand aan flarden
wilden schieten, niemand om zeep willen helpen, die stinkende pacifisten, die
moeten we in hun kladden grijpen en vierendelen! We zullen ze duizend gore
doden laten sterven! En om ze manieren bij te brengen halen we eerst hun
darmen uit hun lijf, hun ogen uit hun kassen en de jaren uit hun stinkend
kwijlerig leven! Kreperen moeten ze bij legioenen en nog eens bij legioenen, in
de pan gehakt worden, leegbloeden, stikken in gifgassen, en dat alles om het
vaderland dierbaarder, vrolijker en lieflijker te maken! En als er nog tuig bij is
dat deze sublieme dingen niet wil begrijpen, moeten ze zich maar onmiddellijk
laten begraven met de anderen, nee, toch maar niet samen met ze, maar
helemaal aan het eind van het kerkhof, onder een onterend grafschrift voor
lafaards zonder idealen, want deze schoften hebben hun grandioos recht
verloren op een stukje schaduw van het monument dat bij aanbesteding door de
gemeente op het middenpad is opgericht voor de fatsoenlijke doden, en ook
hebben ze het recht verloren iets op te vangen van de echo van de minister, die
zondag weer bij de prefect komt pissen om na het middageten bewogen z'n
smoel open te doen boven de graven...&lt;/small&gt;|Louis-Ferdinand Céline}}

.

.

== ''Inhaaloefening'' door Gerrit Komrij ==


[[File:Gerrit_Komrij_(1981).jpg|thumb|right|550px|Gerrit Komrij (1944–2012) was een homo-dichter, schrijver, vertaler, criticus, polemist en toneelschrijver uit Nederland met een voorkeur voor Portugal. Hij was van 2000 tot 2004 de Dichter des Vaderlands. Hij stond bekend om zijn virtuoze en kleurrijke taalgebruik en was een gevreesd polemist.]]

[[File:Anne Morelli.jpg|thumb|right|550px|[[Anne Morelli]] (1948) is doctor in de geschiedenis en doceert aan de ULB en interesseert zich in de Italiaanse [[immigratie]].]]


{{Citaat|&lt;small&gt;We zijn genoeg vernederd en bespot

Door halfgeleerden met hun boekenwijsheid

En met hun regelrechte lijn naar God,

Terwijl ze ons verwezen naar de ijstijd.  


We zijn genoeg voor achterlijk versleten.  

Kom vriend, de revolutie start vandaag.  

We zijn met attributen ruim bemeten.  

Dood Galilei met een motorzaag,


Trakteer Voltaire op elektroshocks,

Erasmus op een overdosis speed.  

Maak Bacon, Nietzsche, Swift weer orthodox

Door laster, centrifuge, turboprop,

En wat de Heer betreft: kruisig hem niet,

Maar plak een gele sticker op zijn kop.&lt;/small&gt;|Gerrit Komrij}}

.

[https://www.youtube.com/watch?v=VL0CZEiEz9g&amp;t=3s '''♠ BEKIJK HIER EEN PROFETISCHE Gerrit Komrij.'''] 

.

= '''WAT IS GESCHIEDENIS?''' =

[[Bestand:Berlin_Universität_um_1900.jpg|thumb|550px|De Universiteit van Berlijn (foto uit 1900) was de eerste universiteit die - met Hegel - de geschiedfilosofie in haar aanbod opnam. Geschiedfilosofie houdt zich bezig de betekenis van de geschiedenis, analyseert de geschiedschrijving en speculeert over mogelijke teleologische principes zoals: is er een ontwerp, een doel, een richting? Ironisch genoeg vond hier in 1933 de boekenverbranding plaats, tot groot, ironisch ongenoegen van Bertolt Brecht die zijn werk niet op de lijst der afvalligen zag staan. Een Duist bibliothecaris legde in de jaren voorafgaand aan 1933 een lijst aan met boeken die het Nazi-regime niet ondersteunden, het gaat om auteurs die tegenwoordig elke cursus op de hogeschool of de universiteit sieren: Karl Marx, Frederich Nietsche, Sigmund Freud... De universiteitsgebouwen worden compleet verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog, de geallieerde bombardementen laten niets overeind. Tegenwoordig lijkt het plein weer op het oude, althans wat de fascade betreft. Het parkje is nu een plein met een ondergrondse, lege boekenkast.]]

[[Bestand:Hegel_portrait_by_Schlesinger_1831.jpg|thumb|550px|Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) doceert filosofische colleges over geschiedenis aan de Universiteit van Berlijn. Die monden uit in het postuum gepubliceerde ''Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte''. Hij beschouwt de wereldgeschiedenis als een rationeel, op vooruitgang gericht proces, geleid door de 'Wereldgeest'. Tijdens zijn professoraat in Berlijn reviseert hij de tekst zonder ophouden. De publicatie verschijnt in 1837, zes jaar na zijn dood.]]

.

Wat is veiligheids- en welzijnsgeschiedenis? Die vraag is niet makkelijk. Niet toevallig heeft geschiedenis twee betekenissen. 'Het is zowel een wetenschappelijke discipline als het onderzoeksobject van die discipline.'&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Het had gekund (maar misschien ook niet).'' In: ''De Standaard'', 21.09.2015, p. D10.&lt;/ref&gt; Met andere woorden: de geschiedenis schrijft geschiedenis over de evolutie van de wereld en over zichzelf: over de discipline, over de historicus en zijn voorkeuren en over haar eindeloze beperkingen om tot definitieve inzichten te komen. Wat is geschiedenis, is het best te beantwoorden door de geschiedenis te bekijken als een ‘actieve constructie’. '''Actief''' wil zeggen: hier deed iemand zijn best voor, zijn ''leen'' achter gelegd, gewerkt. '''Constructie''' wil zeggen: iets is gemaakt. Een architect bouwt een bouwwerk, een historicus schrijft een verhaal,  een narratieve constructie die soms meer op kunst lijkt dan op wetenschap. In het beste geval op basis van feiten, in het slechtste geval op basis van verzinsels of hallucinaties. Etymologisch gaat het woord terug op 'historie', afkomstig van het Griekse ιστορία en herkenbaar in het Engelse history/story. Geschiedenis en verhaal zijn een dansend duo.

.

Schoolbank-kinderen en veel mensen beschouwen 'de geschiedenis' als iets 'passief'. Ze slaan aan het blokken nadat een juf, een meester of een deskundige in hun klasje over het verleden kwam vertellen. Voeling is er weinig. Omdat die leerkracht of die pastoor het hen inlepelde als een 'objectieve realiteit', namen ze het voor waar aan. Geschiedenis is er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! Wat hier problematisch aan is, is het feit dat de woorden ''actief'' en ''passief'' diametraal tegenover elkaar staan net zoals de begrippen objectief en subjectief. De 'actieve constructie' is een vraag die op filosofisch vlak tot tien vragen leidt:

.

'''1.''' Wanneer begint de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.
 
'''2.''' Wie maakt de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.

'''3.''' Waarom bestaat/maakt hij of zij geschiedenis? Met andere woorden: wat is de reden waarom we over iets spreken? Wat is de reden waarom we onze lessen vullen met bepaalde inhouden? Wat is de reden waarom boekhandels elk jaar weer duizenden boeken verkopen?

.

'''4.''' Hoe maakt ''men'' de geschiedenis van het veiligheids- en welzijnsdenken? Wat doet een historicus in het archief? Hoeveel begrijpt hij werkelijk van het Middelnederlandse handschrift dat voor hem ligt? Hoe interpreteert de historicus de dementerende dame die hij 's morgens telkens weer gaat interviewen? 

.

'''5.''' Wat is het doel van het historisch proces? Of, anders gezegd: wat wil men/ik/deze groep bereiken?

.

'''6.''' Welke richting kunnen we ontwarren in de loop van de geschiedenis en de veiligheid en het welzijn? Ofwel: gaat het vooruit of achteruit? Is de klim moeilijk of glijden we van een leien dak?

.

'''7.''' Wat is de motor van de geschiedenis? Of: welke drijfveren zorgen voor verandering? Is het de economie? De politiek? De klimaat wijziging? De...

.

'''8.''' Is er hier sprake van een betrouwbare geschiedenis of gaat het om fake news? Of, met andere woorden: zien wij de wereld zoals hij is of werken er allerlei filters op ons in?

.

'''9.''' Is geschiedenis een wetenschap of is geschiedenis propaganda, indoctrinatie of brainwashing, is geschiedenis objectief, zoals dat de andere wetenschappen dat beweren? En wat is dat dan, objectiviteit?

.

'''10.''' Kon de geschiedenis anders lopen? Stel dat Hitler sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog. Of, stel dat hij op 8 oktober 1908 slaagde voor zijn ingangsexamen aan de kunstacademie in Wenen, zoals Eric-Emmanuel Schmitt uitwerkt in zijn roman ''La part de l'autre'' uit 2001. Wie zal het zeggen?

.

.

== Tijdsgeest ==

[[Afbeelding:Glass-of-water.jpg|thumb|550px|Half vol of half leeg? Optimisme of pessimisme?]]

[[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|thumb|550px|Frans Hals (1582-1666) schildert René Descartes (1596-1650).]]

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Renaissance|1450 -&gt;&gt; Humanisme|1500 -&gt;&gt; Verlichting |1650 -&gt;&gt; Glorious Revolution|1688 -&gt;&gt; Franse Revolutie|1789 -&gt;&gt; Take off Industriële Revolutie|1800 -&gt;&gt; Belgische Revolutie|1830 -&gt;&gt; Liberalisme|1830 -&gt;&gt; Socialisme|1848 -&gt;&gt; Rerum Novarum|1891 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Fin de siècle|1890 -&gt;&gt; Eerste Wereldoorlog|1914  -&gt;&gt; 11 november 1918|1918 -&gt;&gt; Beurskrach|1929 -&gt;&gt; Machtergreifung|1933  -&gt;&gt; Verdrag van München|1938  -&gt;&gt; Tweede Wereldoorlog|1940-1945 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; 1950|Zilveren jaren '50  -&gt;&gt; 1960|Gouden jaren '60 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Oliecrisis|1972 -&gt;&gt; Aids|1979 -&gt;&gt; Kernramp Tsjernobyl|1986 -&gt;&gt; Herald of Free Enterprise|1987 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Val Berlijnse Muur|1989  -&gt;&gt; Het einde van de geschiedenis en de laatste mens|1992 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Nine eleven|2001 -&gt;&gt;  Klimaatvluchtelingen|2014 -&gt;&gt; Klimaatmarsen|2019 -&gt;&gt; Coronacrisis |2020-2023 -&gt;&gt; Russische inval Oekraïne|2022 -&gt;&gt; Oorlog Israël / Hamas|2023 &gt;&gt;&gt; '''

.

.

== Waar halen optimisten hun mosterd? ==

.

'''1754''': Met de ontdekkingsreizen en de daarmee gepaard gaande veroveringen in Amerika, China of Perzië duiken in Europa steeds meer verhalen op van kolonisten die inheemse volken, hun gebruiken en hun politieke organisatie beschrijven. Voltaire en John Locke lezen de bestseller van pater Gabriel Sagart die bij het Wendatvolk verbleef, Jean Jacques Rousseau was vertrouwd met missie- en reisverslagen uit de Grote Meren en indiaanse bronnen en Gottfried Wilhelm Leibniz zocht inspiratie in China.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 38-51.&lt;/ref&gt; René Descartes leert filosoferen door de Mexicaan Antonio Rubio (1548-1615) en ontdekt bij de antikoloniale Quechua-schrijver Felipe Guaman Poma de Ayala (ca. 1535-1616) het 'ego cogito'. Het cartesiaanse denken brengt een paradigmawissel op diverse vlakken. 1. Een binair denken in of-of relaties komt in de plaats van een en-en alternatief denken. Dit dualisme onderscheidt mens en natuur, lichaam (res extensa) en geest (res cogitans) als afzonderlijke werkelijkheden. 2. Er komt de voorkeur om denken over de zaken in plaats van over de verhoudingen ertussen. 3. De wetenschap gaat de natuur domineren. De natuur is niet langer een levend, bezield geheel, maar een machine die volgens wetmatigheden functioneert. Natuurverschijnselen zijn te verklaren door observatie, meting en wiskunde. 4. De Westerling reconstrueert de wereld en brengt ze onder zijn controle, alsof hij god is. Daartoe neemt hij 'afstand' van de dingen met het perspectief, de kaart, de globe, de microscoop of de telescoop. De afstand stelt hem in staat om te klasseren, te meten, te catalogiseren en te veroveren.&lt;ref&gt;RAJ PATEL &amp; JASON W. MOORE, vertaald door Huub Stegeman. ''Een geschiedenis van de wereld in zeven goedkope zaken. Een gids voor kapitalisme, natuur en de toekomst van de planeet,'' Boom, Amsterdam, 2019, p. 65-68.&lt;/ref&gt; Dit soort kennismakingen tonen dat de samenleving niet ‘ongelijk’ hoeft te zijn en begrippen zoals vrijheid en gelijkheid, de natuurtoestand en het natuurrecht sijpelen het oude continent binnen. De normen van het absolutisme en de gedragsregels in Versailles installeerden in het zeventiende en achttiende-eeuwse Frankrijk een pikordecultuur die elk aspect van het dagelijkse leven domineert met onder- en bovenschikkingsrituelen. Het ontgaat de filosofen niet dat deze maatschappij anders in te richten is en om dit te onderzoeken schrijft de Académie des Sciences, Art et Belles-Lettres van Dijon een prijsvraag uit die het beste essay zoekt dat ‘de oorsprong van de ongelijkheid’ beschrijft en de vraag beantwoordt of het natuurrecht dit al dan niet rechtvaardigt. 

.
 
'''1755''': Jean Jacques Rousseau wint de wedstrijd en publiceert zijn ‘Vertoog over de ongelijkheid’ waarin hij poneert dat de jager-verzamelaar egalitair en in kinderlijke onschuld leven. De landbouwrevolutie, de verstedelijking en de staat beëindigden deze beschaafde oertoestand en bracht de mens behalve literatuur, filosofie en wetenschap ook de bureaucratie, staande legers, het patriarchaat en massamoord. In tegenstelling tot de visie van Thomas Hobbes ontwikkelt de maatschappij zich van goed naar slecht. Rousseau’s idealisme of optimisme geniet de voorkeur van het linkse politieke kamp en is in te vullen door een terugkeer naar de natuurtoestand. De hypothese van Rousseau is op niets gestoeld, hij was niet in staat om het verleden van 10.000 vroeger te onderzoeken. Nomadische groepen zijn niet per definitie egalitair, landbouwsamenlevingen hoeven zich niet per definitie te kenmerken door hiërarchie en privébezit en de eerste steden kenden weinig klassentegenstellingen, autoritaire heersers of krijgers. Toch duikt de hypothese vaak in de literatuur op.

.

Het optimisme wortelt in de idee dat de maatschappij maakbaar is. Die maakbaarheidsidee gaat terug op de Renaissance, de Verlichting en de Industriële negentiende eeuw. De Verlichting is mogelijk de belangrijkste van het trio: ze gaat een stap verder dan het magische, het symbolische en het occulte denken dat de Renaissance en het Humanisme genegen zijn. In de Verlichting ontspruit de kiem van de Industriële Revolutie. De Verlichting was niet zomaar 'filosofietje'. Het is een denken dat de totale samenleving wil veranderen en vertrekt vanuit de idee dat mensen elkaar 'aansteken'. De verlichtingsfilosofen geloven dat hun ideeën anderen 'verlichten'. Kennis komt iedereen ten goede. René Descartes hecht belang aan techniek en zou zich in onze eeuw, de 21ste, thuis voelen. Zijn ''Discours de la methode uit 1637 ligt aan de basis van de ''Encyclopédie die een eeuw later, in 1751 verschijnt. Beide werken focussen op arbeid en werktuigen, ambachtslui en werkplekken. Diderot schetst gereedschap en machines en breekt het eeuwenoude kennismonopolie van de ambachten. In de jaren zestig en zeventig van de eeuw ontwikkelt James Watt ‘zijn’ stoommachine en twee decennia later, in 1791, stimuleren het decreet d'Allarde en de Wet le Chapelier (genoemd naar de Bretoense en Jakobijnse advocaat Isaac Le Chapelier) de ondernemingsvrijheid. Het beginsel is nobel: 'Iedereen is vrij om de handel, het beroep, de kunst of het ambacht uit te oefenen dat hem goed dunkt.' Tegelijk schaffen deze verordeningen de ambachten met hun kennisoverdracht van vader op zoon af. Arbeidsstructuren zoals coalities, corporaties, ambachten en gilden die eeuwen de toegang tot een beroep belemmerden, verdwijnen. Tegelijk verdwijnt de sociale bescherming. Vakbonden en staken komen in het strafwetboek. Deze wet, de encyclopedie en de stoommachine begeleiden de rouwstoet van de ambachtslui naar het kerkhof en verwelkomen de fabriek en de machine. België schaft de Wet Le Chapelier af op 25 mei 1867. Tot die dag 'camoufleren' arbeidersorganisaties en vakbonden zich als ziekenfondsen, spaarkassen in herbergen of ‘onschuldige’ verenigingen. 
 
Tijdens de zeventiende en de achttiende eeuw groeit het idee van de wetmatigheden in de natuur én in de samenleving. De gedachte dat het menselijk gedrag te berekenen - mechanisch - is kan de wereld verbeteren. De theïstische, de bovennatuurlijke, middeleeuwse God die willekeurig ingrijpt - om te belonen en te bestraffen - ruimt plaats voor de deïstische God. Deze God is de schepper van alles, een mekanieker die zijn schepping zo inricht, dat ze zonder zijn bemoeienis draait. De ultieme metafoor omschrijft God als klokkenbouwer. Dit denken manifesteert zich in het vroeg liberaal economisch denken. In Frankrijk komt dit tot uiting in de fysiocratie van François Quesnay (1694-1774). Grondbezit en berekend individualisme liggen er aan de basis van rijkdom, succes en bestaansmiddelen. In Engeland leidt het tot de klassieke economie van Adam Smith die het onberekenbare natuurrecht en de goddelijke ordening (de onzichtbare hand) centraal stelt: arbeid als successleutel. Zo zijn beide economische systemen een reactie op het zero-sum game (wat de ene partij wint, verliest de andere), van het mercantilisme dat van de 16e tot 18e eeuw dominant was en welvaart haalt uit het edelmetaal, geroofd in de nieuwe wereld. Weinig van de onderstaande verlichtingsfilosofen maken de Franse Revolutie mee (op de drie laatste na).
 
.
 

'''♥ [https://www.youtube.com/watch?v=wQcEjBPYXi8 LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE VERLICHTING (28 min.).]'''

 
 .
 
 '''1.''' René Descartes (1596-1650) en het rationalisme, logica en onderzoek in tegenstelling tot het elitaire (enkel de elite is in staat om te leren), het esoterisme, de alchemie, het symbolische en het magisch denken. '''[https://www.youtube.com/watch?v=CAjWUrwvxs4 FILM, 8.48 min.]'''
 
 .
 
 '''2.''' De onstuitbare honger naar feiten en kennis van de encyclopedisten Jean Le Rond d'Alembert (1717-1783) en Denis Diderot (1713-1784) en hun nieuwe bijbel: l'encyclopedie. '''[https://www.youtube.com/watch?v=5WafMMlNSb8 FILM 2.49 min.]'''
 
 .
 
 '''3.''' John Locke (1632-1704) en het empirisme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=bZiWZJgJT7I FILM, 9.14 min.]'''
 
 .
 
 '''4.''' Isaac Newton (1623-1723) en het oorzakelijk denken '''[https://www.youtube.com/watch?v=s2YZN2L700Q FILM, 53.38 min.]'''
 
 .
 
 '''5.''' Montesqieu (1689-1755) en de scheiding der machten '''[https://www.youtube.com/watch?v=gExrynQC4IU FILM, 4.22 min.]'''
 
 .
 
 '''6.''' Voltaire (1694-1778) en het recht op vrije meningsuiting en het deïsme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=LAzKGkTIKpg&amp;list=PLkeO6Zg_ybk5ZE25Ub8W24yQAgPDEjrEh&amp;index=6&amp;t=29s FILM 12.15 min.]'''
 
 . 
 
 '''7.''' Jean Jacques Rousseau (1712-1778) over de opvoeding en zijn ''Emile, of Over de opvoeding''. '''[https://www.youtube.com/watch?v=81KfDXTTtXE FILM 7.46 min.]'''
 
 .
 
 '''8.''' Jeremy Bentham (1748-1832) over het grootste geluk voor iedereen in een panoptische infrastructuur. '''[https://www.youtube.com/watch?v=Myal-NSlIGA FILM 4.01 min.]'''
 
 .
 
 '''9.''' Adam Smith (1723-1790) zet de verlichtingsideeën om in een economische theorie en lanceert in zijn ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' de 'Onzichtbare hand|de onzichtbare hand'. '''[https://www.youtube.com/watch?v=ejJRhn53X2M FILM 6.43 min.]'''
 
 .
 
 '''10'''. Immanuel Kant (1724-1804) maakt een synthese van het bovenstaande in zijn &quot;Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?&quot; in 1784 als antwoord op een prijsvraag. Daarin zegt hij: 'Verlichting is het loskomen van de mens uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen zonder de ander. '''[https://www.youtube.com/watch?v=nsgAsw4XGvU FILM 8.12 min.]'''
 

.

.


;Hoofdpersonages van het absolutisme en de verlichting

.

&lt;gallery&gt;
File:Descartes_Discours_de_la_Methode.jpg|0. '''Voorpagina van Discours de la Méthode uit 1637.'''
File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|1. '''René Descartes (1596-1650).'''
File:Jean_Le_Rond_d%27Alembert,_by_French_school.jpg|2. '''Jean le Rond d'Alembert (1717-1783).'''
File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|3. '''Denis Diderot (1713-1784).''' 
File:Encyclopedie_de_D%27Alembert_et_Diderot_-_Premiere_Page_-_ENC_1-NA5.jpg|4. '''Eerste bladzijde van l'Encyclopedie.'''
File:John_Locke.jpg|5. '''John Locke (1632–1704).''' 
File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|6. '''Isaac Newton (1643–1727).''' 
File:Montesquieu_1.png|7. '''Montesquieu (1689–1755).'''
File:Immanuel_Kant_(painted_portrait).jpg|8. '''Immanuel Kant (1724-1804).''' 
File:Atelier_de_Nicolas_de_Largillière,_portrait_de_Voltaire,_détail_(musée_Carnavalet)_-002.jpg|9. '''Voltaire (1694–1778).'''
File:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|10. '''Jean-Jacques Rousseau (1712-1778).''' 
File:Social_contract_rousseau_page.jpg|11. '''Het maatschappelijk verdrag.'''
File:EmileTitle.jpeg|12. '''Emile, of Over de opvoeding.'''
File:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|13. '''Madame de Pompadour, minnares van [[Lodewijk XV]] streed tegen de censuur van l'Encyclopédie. Op haar tafel staat deel IV.'''
File:James_Watt_by_Henry_Howard.jpg|14. '''James Watt (1736–1819), uitvinder van de stoommachine.''' 
File:François_Quesnay.jpg|15. François Quesnay.
File:Smith_-_Inquiry_into_the_nature_and_causes_of_the_wealth_of_nations,_1922_-_5231847.tif|16. '''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'''.
File:AdamSmith.jpg|17. '''Adam Smith.'''
File:Louis_XIV_of_France.jpg|18. '''Lodewijk XIV.'''
File:Koning_Louis_XV;_Hyacinthe_Rigaud.jpg|19. '''Lodewijk XV.'''
File:Ludvig_XVI_av_Frankrike_porträtterad_av_AF_Callet.jpg|20. '''Lodewijk XVI.'''
File:Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg|21. '''Marie Antoinette van Oostenrijk.'''
File:Women%27s_March_on_Versailles01.jpg|22. '''Vrouwen op de weg naar Versailles. Brood, geen taart!'''
File:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|23. '''Vrijheid, gelijkheid en broederschap.'''
File:LouisXVIExecutionBig.jpg|24. '''Onthoofding van Lodewijk XVI op de Place de la Révolution, nu Place de la Concorde.'''
File:Jacques-Louis_David_-_Marie_Antoinette_on_the_Way_to_the_Guillotine.jpg|25. '''Jacques-Louis David tekent Marie Antoinette op weg naar het schavot.'''
File:Exécution_de_Marie_Antoinette_le_16_octobre_1793.jpg|26. '''Executie van Marie Antoinette.'''
File:Robespierre.jpg|27. '''Maximilien de Robespierre (1758-1794).'''
File:Gros_-_First_Consul_Bonaparte_(Detail).png|28. '''Napoleon Bonaparte (1769-1821).'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Waar halen pessimisten inspiratie? ==

[[File: Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg|thumb|550px|Het Fin de Siecle is een decadente periode tussen 1890 en 1914. Twee kernwoorden  - schoonheid en de dood in het vooruitzicht - duiken overal op, zoals in dit symbolische schilderij van Leon Spilliaert. Zijn 'Absintvrouw' uit 1907 toont het thema: jonge mooie vrouw is op het einde van haar leven, het leven is als een scheut absint (let op de arm) weggevloeid. De kleuren zijn al in de rouw: donkerblauw, zwart en paars.]]

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-R06610, Oswald Spengler.jpg|thumb||550px|Oswald Spengler]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=qPRn-XRLM_c '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: DE PESSIMISTEN (30 Min.)'''].

.

1651: Thomas Hobbes - geboren in 1588, bij de aanval van de Spaanse Armada op Engeland waarbij zijn moeder ongekende angsten kende - betoogt in zijn boek ''Leviathan'' dat de oertoestand van de mens eenzaam, arm, wreed en kort is. Iedereen vecht er tegen iedereen. Mensen zijn vals en egoïstisch, cynisch en berekend. Met deze theologische vraag komt Hobbes tot deze probleemstelling: is de mens van nature goed of slecht? Goed en kwaad zijn begrippen die de mens, net zoals God, maakt om te vergelijken. Dieren kennen de kunst van het vergelijken niet in die mate als een mens. Hobbes is ondanks zijn lijfspreuk 'Fear and I were twins' optimistisch gesteld: de staat - een begrip dat zich in de tijd van Hobbes ontwikkelt - levert de instrumenten die de honger naar macht, roem en bezit in toom houden. Op dit moment geeft de rechterzijde van het politieke spectrum de voorkeur aan dit model: ze noemen het realisme. Anderen noemen het pessimisme of wantrouwen. Hobbes' en zijn volgelingen laten het verhaal over het ontstaan van de mens van het slechte naar het goede evolueren in tegenstelling tot Rousseau's volgelingen. Die zien de menselijke evolutie van goed naar slecht met de gedachte vroeger was alles beter. Beiden zijn in dit opzicht lineaire denkers: de geschiedenis voltrekt zich volgens een lijn, een glijbaan die je kan opklimmen (met veel moeite, maar als je de top bereikt, dan ben je er!) of kan afglijden (met veel plezier en gemak, om op te geven). Deze evoluties contastereren met de circulaire denkers zoals de Duitse cultuurhistoricus Oswald Spengler (1880-1936), de vader van het cultuurpessimisme. Zijn voornaamste werk ''De ondergang van het Avondland'' schopt het tot een bestseller dankzij Elisabeth Förster-Nietzsche, de zus van Friedrich Nietzsche. Het boek toont een cyclische cultuurgenese die de ontwikkeling van samenlevingen vergelijkt met het ritme van het mensenleven of dat van de seizoenen. Een mens: geboren, groei, volwassenheid, bejaard, sterft. Dagen (24 uur), maanden (de verwijzing naar de maancyclus) en seizoenen (vormen samen een jaar en herhalen zich dan) doen iets gelijkaardigs. In de lente ontluikt nieuw leven, de zomerse bloei zorgt voor nakomelingen (zaad), een herfstige oude dag tot de winter (de dood) intreedt. Diverse wereldbeschavingen bewijzen Spenglers theorie: De Babylonische, de Egyptische, de Chinese, de Indische, de Indiaans-Mexicaanse, de Grieks-Romeinse en de Arabische, de Joodse en de Byzantijnse beschaving. Het boek en de theorie zijn een tegenreactie op het verlichtingsdenken dat een maakbaar Europa voor ogen ziet. Spencer voorspelt dat die rationele maatschappelijke structuur een einde kent. Kort voor zijn dood schrijft hij dat het Duitse rijk snel zal ophouden te bestaan.  

.

1884: De grilligheid en de ambivalentie van de negentiende eeuw dwingen kunstenaars, intellectuelen en politici op het einde van de eeuw tot een reflectie over de voorbije en aan gang zijnde industrialisatie. In Engeland publiceert [[Arnold Toynbee]] in 1884 zijn ''Lectures on the Industrial Revolution'' waarin hij de industrie als oorzaak aanduidt voor het '''morele verval''' van de arbeidersklasse. De technische en wetenschappelijke successen van de mechanisatie leiden tot het failliet van de traditionele ambachten en loodst vrouw en kind naar de fabriek waar ze nauwelijks weten welk product ze maken.

.

Op het einde van de eeuw is de tussentijdse balans niet florissant: de onmacht van de prille democratie (de juridische en sociale bevrijding van het individu blijkt – voorlopig - een illusie), het koloniaal beheer, de kapitalistische klassenjustitie, het elitaire stemrecht dat de gegoede klassen bevoordeelt, het lijden van het proletariaat… al deze pijnpunten brengen mensen sociaal en psychologisch in de war. Beloofde de Industriële Revolutie dan geen rijkdom en overvloed? Beloofde de onstuitbare techniek dan geen wereldwijd transport en een internationale economie? Ging het oneindige aantal uitvindingen niet afrekenen met armoede, hongersnood, epidemieën, kindersterfte en achterlijkheid? De negentiende eeuw heeft een Januskop: het succesverhaal van stoom, infrastructuur en amusement botst met sceptische en pessimistische stemmen vol wantrouwen. Niet iedereen begroet de vooruitgang met gejuich. 

.

De psychiater Sigmund Freud, de filosoof Nietzsche, schrijvers zoals Emile Zola en Oscar Wilde, kunstenaars zoals Leon Spilliaert zijn er de gezichten van. Hun cultuurkritiek focust op het beest in de mens. Is de mens te beschaven? Achter het menselijke gezicht huizen de onderdrukte driften van Eros en Thanatos, de hysterie en de angst voor het anale. Het idee dat God dood is, duikt op bij Nietzsche en de evolutieleer van [[Charles Darwin]] botst met de Bijbel. Gods dood stelt de begrippen waarheid en cultuur en vooruitgang, modernisering en maatschappij in vraag. Die begrippen blijken geen product van het rationalisme en de Verlichting, maar een complot van tirannieke, gewelddadige machtsmensen: een roedel roofdieren, een ras veroveraars die de dwalende massa in hun klauwen houdt. De enige optie is de schoonheid van het sterven. Enkel de esthetica van de dood rest, nu de maatschappij een terminale patiënt blijkt. Het komt tot uiting in het decadente, de luxueuze overbeschaving vol estheticisme, escapisme en het uiterlijke vertoon van het dandyisme (denk tegenwoordig aan Pim Fortuyn, Thierry Baudet, Theo Hiddema, Dries Vanlangenhove), vol nihilisme (sociale mobiliteit is een idioot idee), misogynie (vrouwonvriendelijkheid vanuit het gevoel dat vrouwen vuil en neerslachtig zijn) en a-politieke gedrag (democratie leidt nergens toe). Deze opvallend geklede intellectuelen hebben de vileine commentaar klaar voor hun rivalen. Ze voelen zich tegelijk -hoe paradoxaal ook- verloren in hun eigen tijd en superieur tegelijk, ze zijn verheven en provoceren met dubbelzinnigheden, verwijzen graag naar de oudheid (vroeger was het beter) en gebruiken ironie. 

.

Het Fin de Siecle of het einde van een tijdperk - ook de Belle époque genoemd (denk aan het impressionisme, de Jugendstil, de cinematografie) - loopt van pakweg 1890 tot het einde der tijden: het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het zijn narcisten: ‘Een dandy leeft en slaapt voor zijn spiegel’ noteert Charles Baudelaire. Toch is het narcisme niet te herleiden tot het individu, het omvat een hele cultuur (Christopher Lasch in 1978: ''The Culture of Narcissism'') en een narcistische cultuur legt de lat hoog.&lt;ref&gt;Mia Doornaert laat de Belle époque beginnen in 1870 en eindigen met de Tweede Wereldoorlog. Zo zie je dat er op de historische periodes marge kan zitten. Lees ook: JAN VAN HEEMST. ''Tussen gen en globe. Europese Cultuurgeschiedenis'', Ad. Donker, Rotterdam, 2012, p. 340 ev. Dat negatieve geluid van Arnold Toynbee uit het einde van de negentiende eeuw, contrasteert met de visie van T.S. Ashton die aan de vooravond van de zilveren jaren vijftig die hij publiceert in ''The Industrial Revolution, 1760-1830''. In dat boek uit 1948 benadrukt Ashton het positieve en de verworvenheden van de negentiende eeuw. Vgl. DE KOCK CATHERINE &amp; DE VUGT GEERTJAN. ''Waarom zijn er zoveel rechtse dandy’s?'' In: ''De Standaard'', 2 april 2019, p. D11.&lt;/ref&gt; 
 
. 

.

== Dialectiek ==

.

Het dialectisch denken of het denken in tegenstellingen haalt [https://www.youtube.com/watch?v=fSQgCy_iIcc&amp;t=173s Karl Marx] bij [https://www.youtube.com/watch?v=H5JGE3lhuNo Georg Wilhelm Friedrich Hegel]. 

;Voorbeeld 1:
Paul Ricouer ziet drie fasen in het lezen van de bijbel:
* These: als een ‘fantastisch boek’: naïef gelezen als een sprookje tijdens een miraculeuze kindertijd (story)
* Anti-these: Een ‘historisch boek’: de kritische lezing (history) met historische personages
* Synthese: Een ‘levensboek’: als antwoord op zinvragen over de toekomst, het nu en vroeger, hier en elders (transhistory)

;Niet dat er altijd een synthese komt...
* These: De Katholieke Middeleeuwen met de klemtoon op beelden
* Anti-these: De reformatie met de klemtoon op woorden
* Anti-anti-these: De contrareformatie en de barok
* Anti-anti-anti-these: het classisisme

;Voorbeeld 2:
* These: Het absolutisme van Lodewijk XIV
* Anti-these: De Verlichting en haar romantisch optimisme
* Synthese: De Franse Revolutie-idee (vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid) met gewelddadige leiders zoals Robespierre en Napoleon

;Voorbeeld 3:
* These: De Franse Revolutie
* Anti-these: De [[Restauratie (Frankrijk)|Restauratie]]
* Synthese: Het [[positivisme]] van [[Auguste Comte]]

;Voorbeeld 4:
* These: Het optimisme van de Verlichting
* Anti-these: Het pessimisme en het determinisme van het Fin de Siècle, het impressionisme
* Synthese: de dialectiek van Marx

;Voorbeeld 5:
* These: het kleuterkind met een goddelijke adoratie voor zijn vader
* Anti-these: de puber waarbij de vader een loser is
* Synthese: de jongvolwassene met een realistisch ouderbeeld

;Voorbeeld 6:
In de kunstgeschiedenis zijn er talloze voorbeelden van tegenstellingen die elkaar opvolgen: 
* Realisme en Impressionisme: Realisme is een kunststroming die zich richt op het weergeven van de werkelijkheid, terwijl Impressionisme  indrukken vastlegt.
* Barok en Rococo: Barok is een kunststroming die zich kenmerkt door dramatische effecten, terwijl Rococo zich kenmerkt door lichtere, meer decoratieve elementen.
* Kubisme en Futurisme: Kubisme staat voor geometrische vormen, het Futurisme zoekt beweging en snelheid.
* Romantiek en Realisme: Romantiek richt zich op emotie en verbeelding, het Realisme wil de werkelijkheid tonen zoals die is.
* Surrealisme en Dadaïsme: Surrealisme zoekt naar het onderbewuste, het Dadaïsme daagt de conventionele kunst uit.
* In de kunstgeschiedenis is er sprake van synthese wanneer twee tegenstellingen worden samengevoegd tot een nieuwe stijl. Een voorbeeld hiervan is het Postmodernisme, dat elementen van verschillende stijlen combineert.

.

.

== De Ist-familie telt (te) veel leden ==

.

[[Bestand:David Van Reybrouck.jpg|thumb|550px|David Van Reybrouck ziet kenmerken van het 21ste-eeuwse populisme in het socialisme uit de negentiende eeuw. Hij schrijft één lange redenering met als conclusie dat er in de kennismaatschappij aandacht nodig is voor laaggeschoolden. Dat komt de democratie alleen maar ten goede. Tien jaar na zijn lange redenering, in 2019, komt er het initiatief voor een Jezuïetenschool in Molenbeek en kan Van Reybrouck een experiment aangaan in de Duitstalige gemeenschap.]]

[[Bestand:Jose_Ortega_y_Gasset.jpg|thumb|550px|Jose Ortega y Gasset, geen optimist. Ortega is kritisch over de massa die hij definieert als gelijk ieder ander. De massamens is onbescheiden, zonder zelfkritiek en respectloos voor autoriteit en staat tegenover de elite. Ortega roept de aristocratie op om de leiding te nemen bij cultureel verval.]]

Aan de uitersten van het spectrum staan de optimist en de pessimist. Een ander spectrum is te vormen tussen de realist en de idealist. Tussenin liggen vele interpretaties van de geschiedenis. Belangrijk is de [[betrouwbaarheid]] van wat men beweert. Hoe kan je dit nagaan? Dat gebeurt via twee strategieën: mediawijsheid en historische kritiek. Iedereen gaat aan de slag met de werkelijkheid en maakt er iets van op zijn eigen originele wijze. Enige waakzaamheid is echter geboden.

.

;1. De optimist
* Is zonder meer optimistisch wat de toekomst betreft. Technologie zal ons redden, de wereld kent alleen maar vooruitgang. Een mooie passage uit Milan Kundera's '''Ondragelijke lichtheid van het bestaan''' illustreert dit optimisme. Verder is Kundera geen typische optimist.

.

;2. De pessimist
* Doemdenkers zoals: [[Louis-Ferdinand Céline]], [[Oswald Spengler]], [[José Ortega y Gasset]], [[Johan Huizinga]].

.

;3. De Marxist en de communist
* Van Karl Marx tot Raoul Hedebouw.

.

;4. De populist
* Vertaalt de historische boodschappen in eenvoudige termen en gebruikt zijn verhaal voor een eigen gewin. Dictators neigen naar dit type. 

.

{{Cquote|'''Hij (de populist) weet wat het volk wil, en dat moet volstaan. Daardoor duldt hij geen tegenspraak, daardoor  heeft hij een gloeiende hekel aan het debat. Het parlement, de grondwet, de gebruikelijke democratische procedures zijn voor hem eerder hindernissen dan politieke verworvenheden. In die betekenis is populisme in wezen antidemocratisch en antiparlementair; sommigen spreken zelfs van 'proto-totalitair'. Dit duistere populisme miskent het wezen van de democratie.'''|David Van Reybrouck}}

.

;5. De cartoonist
* Een standup comediën die van alles een grap maakt, mensen een spiegel voorhoudt door middel van een grap. Niet altijd in dank afgenomen. Denk aan de Bataclan en Charlie Hebdo.

.

;6. De relativist
* Relativeert alles kapot. Problemen bestaan nauwelijks.

.

;7. De structuralist
* De structuren bepalen het denken. Individueel maakt een mens nauwelijks keuzes.

.

;8. De kapitalist
* Denkt alleen maar in economische modellen: leiders zijn managers, winners en een probleem los je op met een businesmodel. 

.

;9. De journalist en de columnist
* Stefan Zweig en Joseph Roth

.

;10. De illusionist
* Goochelaars en charlatans die aan de slag gaan met de werkelijkheid

.

;11. De hyperbolist
* Vergroot alles uit, overdrijft

.

;12. De realist
* 'tja. Die hebben we nog niet gevonden :-)

.

;13. De polemist
* Slaagt er in om partijen die hetzelfde nastreven in ruzie te steken. Zelf komt hij er ongezien mee weg. Een spreekwoord kenmerkt hem: 'Twee honden willen een been, de derde komt er mee heen.'

.

;14. De hedonis, de narcist, de egoïst en de Trumpist
* Aarzelt niet om publiekelijk te liegen en benoemt alles wat hem of haar tegen de haren instrijkt [[fake news]]
* Denkt alleen aan zichzelf en gaat daarvoor over lijken?
* Houdt van zelfverheerlijking. 

.

;15. De perfectionist
* Streeft perfectie na ten koste van alles.

.

;16. De encyclopedist
* Verzamelt kennis, zoveel mogelijk objectieve kennis om op basis van deze 'ratio' gedegen beslissingen te kunnen nemen.

.

;17. De anarchist, de andersglobalist en de activist
* Is te zien op manifestaties en betogingen. Roept en staat op de barricaden.
* Stelt het systeem in vraag, doorgaans op een speelse, ongevaarlijke manier.

.

;18. De negationist
* Negeert toekomstige problemen (klimaatopwarming), of negeert wat er in het verleden gebeurde (holocaust). In sommige samenlevingen is negationisme strafbaar.

.

;19. De ecologist
* Ziet ecologie als een religie.

.

;20. De royalist
* Is koningsgezind.

.

;21. De propagandist en de evangelist
* Tracht aanhangers te vinden voor zijn gedachtengoed via de publieke opinie, vaak is de info eenzijdig of verzonnen.
* Loopt over van bekeringsdrang.

.

;22. De sadist
* Houdt ervan om zijn tegenstanders te pijnigen. 

.

;23. De nationalist
* Nationalisme is een ideologie die de staat als historische eenheid ziet. Soms gaat dit gepaard met idee van exceptionalisme om de eigen identiteit af te grenzen tegenover anderen. 

.

;24. De separatist
* Separatisme streeft naar de terugtrekking uit een bestaande staat en het oprichten van een eigen.

.

;25. De futurist
* Probeert te voorspellen hoe de toekomst er zal uitzien.

.

;26. De simplist
* Stelt alles te eenvoudig voor.

.

;27. De idealist

.

.

;Aan de toog

'''VRAAG''': Moet ik al deze typetjes kennen?
 
'''ANTWOORD''': Uiteraard niet.

.

'''VRAAG''': Waarom voer je ze hier dan ten tonele?

'''ANTWOORD''': Omdat politieke debatten of monologen tegenwoordig vaak beginnen met het definiëren van de tegenstander, in plaats van het positioneren van het eigen zelf. Voor wie de debatten van op afstand volgt, klinkt dit abstract, maar een voorbeeld maak veel duidelijk. Als Wouter Beke (CD&amp;V) in 'De Zevende Dag opdaagt (3.02.2019) en onmiddellijk zegt hoe NVA en GROEN denken over de vraag die hij krijgt voorgeschoteld, getuigt dit van[framing, iets wat doorgaans de media wordt verweten. Het is een techniek van stereotypering waar de democratie niet bij gebaat is. 

.

'''VRAAG''': Een beetje zoals Anuna De Wever niet weet of ze een man of een vrouw is?

'''ANTWOORD''': Inderdaad, je hoeft de wereld niet in categorieën op te delen. Anuna zegt: Als ik weet en ervan overtuigd ben dat ik mezelf ben - ik ben Anuna - dan volstaat dat. Niemand hoeft mij te definiëren.

.

'''VRAAG''': Maar hoe weet je dan met wie/wat je te doen hebt? Zo is er toch geen duidelijkheid meer? 

'''ANTWOORD''': Waarom zou dat moeten? Waarom wil je duidelijkheid?

.

'''VRAAG''': Ik ben eigenlijk op zoek naar de waarheid. Dat lijkt me een beter begrip.

.

'''ANTWOORD''': Zou de geschiedenis de waarheid kunnen brengen? Is waarheid geen begrip waar priesters of andere religieus geïnspireerde mensen van houden? Geschiedenis is een wetenschap en die houdt zich bezig met 'betrouwbaarheid' van informatie. Hoe dat in elkaar zit, leg ik je hieronder uit. 

.

.

== Schema ==

.

[[File:Karl_Marx_001.jpg|thumb|350px|Karl Marx ontwikkelt zijn geschiedenisvisie volgens de dialectiek van zijn voorloper Hegel: these, antithese en synthese. Weber is evenzeer een 'dief': hij ontleent de begrippen aan Fichte die ze op zijn beurt stal bij Kant. Hegel streeft naar een totaalconcept van wetenschap en godsdienst, esthetica en filosofie en bekijkt de werkelijkheid als een proces van tegenstellingen, geen statisch zijn en drukt dit uit met 'aufheben' wat optillen, afschaffen en bewaren betekent. These, antithese en synthese? [http://ondemand-pdl.lwc.vrtcdn.be/legacy/radio1/11_proletariersallerlanden-snip_hi.mp3 Luister hier naar een interessante radio-bijdrage over Marx] of [https://www.youtube.com/watch?v=9FaOKNpAiIM bekijk deze reportage].]]

.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Visies op geschiedenis !! Pessimisme !! Optimisme !! Dialectiek
|-
| '''Wie maakt ze?''' || Louis-Ferdinand Céline|L.F. Céline || Milan Kundera|M. Kundera || Karl Marx
|-
| '''Richting''' || Circulair || Lineair || Spiraal
|-
| '''Resultaat''' || Doemdenken || Vooruitgangsdenken || Determinisme
|-
| '''Gevolgen''' || Ironie, cynisme|| Vrijheid, verantwoordelijkheid || Strijd
|-
| '''Doel''' || Doelloos || Groei || Klasseloze staat
|-
| '''Motor''' || Domheid || Verlichting || Economie &amp; het middenveld
|}

.

.

== Objectiviteit? ==

.

;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Grey square optical illusion.PNG|thumb|Vierkant A heeft precies dezelfde grijskleur als vierkant B ([[:file:Same_color_illusion_proof2.png|bewijs]])
Bestand:Grid illusion.svg|thumb|Flikkerend rooster. Het lijkt of er zwarte vlekken verschijnen
Bestand:Gradient-optical-illusion.svg|thumb|De grijze balk heeft overal dezelfde kleur
Bestand:Tribar.png|thumb|De [[Penrose-driehoek|driehoek van Penrose]]. Een driedimensionale figuur die niet kan bestaan
Bestand:Onm_kubus2.png|Onmogelijke kubus
Bestand:Impossible staircase.svg|Oneindige trap
File:Blivet.png|[[Blivet]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''GESCHIEDENIS ALS CONSTRUCTIE''' =

[[File:Kortrijk-Groeningemonument.jpg|thumb|right|550px|Kortrijk, Groeningemonument uit 1906 (beeldhouwer Godfried Devreese). In Vlaams-nationalistische kring symboliseert deze slag de taalstrijd. De Vlaamse Gemeenschap riep in 1973 11 juli als feestdag van Vlaanderen uit.]]

.

Geschiedschrijving is, net als het nieuws, onderhevig aan trends. Het is niet zo dat de ‘geschiedenis’ het verleden objectief in beeld brengt. Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Zo is het resultaat van hun denkwerk verschillend. 'Al zolang ze bestaat, heeft de geschiedschrijving een ingewikkelde band met de politieke macht' schrijft Anne Morelli in haar boek ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië.'' Jacques R. Pauwels heeft het iets recenter over ''De grote mythen van de moderne geschiedenis.'' Hij steekt van wal met 'Mythen zijn geen leugens' maar fantasieverhalen met een kern van waarheid. Mythes bevatten 'een kern van historische werkelijkheid maar dienen niet om die werkelijkheid uit de doeken te doen. Ze streven ernaar mensen te socialiseren, hen met de stand van zaken in hun maatschappij tevreden te stellen of minstens te verzoenen, ook - en vooral - wanneer er eigenlijk goede redenen bestaan om ontevreden te zijn met de status quo en verandering te willen, eventueel zelfs radicale, revolutionaire verandering.'&lt;ref&gt;JACQUES R. PAUWELS. De grote mythen van de moderne geschiedenis. Epo, Berchem, 2019, p. 7-8.&lt;/ref&gt;

.

.

== Geschiedenis en macht ==

.

Het lijkt op wat Morelli schrijft: 'Vanaf de oudheid heeft de historicus de machtshebbers bezongen, hun veroveringen gelegitimeerd, vanuit het verleden hun identiteit bepaald en hun voorouderlijke deugden verheerlijkt. De historicus gaf de natie zijn wortels. Te vaak vergeten we dat de historicus buiten zijn onderzoek kan. De historicus is een kind van zijn tijd, heeft zijn aandachtspunten en zijn blinde vlekken, zijn sympathieën, banden en kent de dingen waar hij beter niets over schrijft. De historicus is soms een militant of een machtsdienaar. Zo ‘maakt’ hij -bewust of onbewust - het verleden. Dé voorbeelden vinden we in de 19de eeuw, toen de romantiek naar de ziel van het volk zocht, ter onderscheid met anderen. Historici zochten de ziel en vonden ze in het verleden vol 'feiten' die, met de nodige rangschikking en interpretatie, voor deze identiteit zorgden. Deze 'mythen' toonden dat bodem en ras in een ver verleden al onze identiteit vormden.'&lt;ref&gt;MORELLI ANNE (Ed.). ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië''. Epo, Berchem, 1996, pp. 7-21.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== Anne Morelli ===

.

Het boek van Anne Morelli ''Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie'' verkocht als een zoet broodje. In enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek historische en politieke reacties uit. Het magazine ''Front National de Belgique'' beschuldigde het boek ervan de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam van de Belgen te besmeuren: 'Het maakt ons verleden en onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreem rechts gebruikte de argumenten in haar pamfletten. 

.

.

=== Kortrijk 1302-1902 ===

.

Jo Tollebeek en Tom Verschaffel ontmaskeren in de ''Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging'' de mythe van de veldslag op 11 juli 1302 waarin een leger van Vlaamse ambachtslui het Franse ridderleger op de Groeningekouter verslaan. 'Deze veldslag kaderde in het verzet van (een gedeelte van) Vlaanderen tegen de veroveringsdrang van het Frankrijk van [[Filips de Schone]]' schrijven ze. Vanaf het midden van de negentiende eeuw komt de benaming Guldensporenslag in zwang, door de publicatie van Hendrik Conscienses ''De Leeuw van Vlaanderen'' en doet de naam denken aan een romantische tijd vol heroïsche vrijheidsdrang tegen een reeks vreemde onderdrukkers: de Romeinen en Caesar, de Fransen (1302), de Spanjaarden (de Geuzen en de Tachtigjarige Oorlog), de Oostenrijkers (Jan de Lichte) en de Nederlanders. Conscience is niet de eerste die 1302 onder de aandacht brengt; toch is het zijn ''Leeuw van Vlaenderen'' die zich vanaf 1838 in het Vlaamse bewustzijn nestelt, zonder dat die in tegenspraak is met de vaderlandsliefde voor België. Naarmate de Vlaamse Beweging evolueert, verschuift de betekenis van de Guldensporenslag.

.

.

=== Vier keer feest ===

.

De symbolenstrijd bereikt een hoogtepunt in Kortrijk in 1902, bij de zeshonderdste verjaardag. De voorbereidingen beginnen in 1891 en Guido Gezelle schaart zich achter het initiatief. Omwille van ideologische twisten onder de organisatoren komen er uiteindelijk vier feesten: op 13 juli organiseert de Vlaamsche Volksraad een eerste manifestatie; diezelfde dag betoogt het liberale Vaderlandsch Comiteit; op 17 augustus volgt het feest van de katholieken; en nog eens veertien dagen later trekken de socialisten -met tweetalige slogans (&quot;De strijd van Kortrijk was een strijd tegen de rijken&quot;)- door de Kortrijkse straten. Door de strubbelingen raakt het standbeeld voor de Groeningekouter niet tijdig klaar; het zou in 1906 worden onthuld. De cultus van 1302 is sedert 1973 officieel: 11 juli is de feestdag van de Vlaamse Gemeenschap.

.

.

== Ideologie ==

.

Vertrekkend van dit soort ideeën verspreidden schoolboeken in het verleden een patriottische geschiedenis en het nationaal gevoel. Ook al kende België weinig geschiedenis-catechismussen, toch herhaalden schoolboeken generatie na generatie clichés en stereotypen die tonen dat België ten tijde van Jules Caesar een identiteit bezat. De historicus Eric Hobsbawm beschreef de geschiedenisvervalsers en stelt dat 'geschiedenis de grondstof is voor nationalistische, etnische of fundamentalistische ideologieën, zoals de papaver dat is voor de heroïneverslaafde.' 

.

=== I. Nationalisme ===

[[Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png|thumb|550px|'''732_TECHNOLOGIE MAAKT HET VERSCHIL''' Carl von Steuben, of is het Charles Auguste Steuben? (1788–1856) schildert in 1837 de Slag bij Poitiers uit het jaar 732 in een Romantische versie. De slag is bekend omdat de stijgbeugel de doorslag geeft. Frankische ruiters ondervinden dat ze vast in het zadel zitten om hun bijlen en tweesnijdende zwaarden rond te zwaaien, zonder evenwichtsverlies. Haaksperen drukken de Moorse schilden weg zonder dat ze van hun paard vallen. Het schilderij hangt in Versailles. De stijgbeugel was niet nieuw, de Hunnen gebruikten die eerder. Voor de Brit Edward Creasy is deze slag één van de vijftien belangrijkste uit de wereldgeschiedenis. Hij beschreef dat in zijn boek ''The Fifteen Decisive Battles of the World'' uit 1851. Klopt het dat aldus Bart de Wever - dixit Europajournalist Paul Goossens - hier de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis begint met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam?  Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt;]] 

Als het aan Bart De Wever ligt, begint de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam, verslagen in 732 bij Potiers. Europajournalist Paul Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd. Niet het Verdrag van Rome, wel de slag van Potiers in 732 zou, volgens De Wever, die in deze een doorslagje van die van radicaal-rechts is, het echte begin van een verenigd Europa zijn. Volgens die canon moeten Robert Schuman en Jean Monnet als fouding fathers de plaats ruimen voor de Frankische krijgsheer Karel Martel, bastaardzoon van Pepijn van Herstal en cultfiguur van extreemrechts. Tegelijkertijd wordt het concentratiekamp Auschwitz tot een Pools provinciestadje gedegradeerd en krijgt de Europese eenwording een een radicaal andere inspiratiebron. De Europese burgeroorlog (WOII) en de Holocaust verdwijnen op de achtergrond, de islamitische andere wordt nu de raison d'etre van de eenheid. Een verleden van kruistochten en de reconquista's wordt weer actueel. Daarmee ligt de Europese identiteit in de voor Vlaamse nationalisten vertrouwde antagonistische bedding. Als het Vlaamse wij een smoel kreeg, is het omdat het zich tegen de Belgische &quot;vijand&quot; kon afzetten. &quot;Het is een onmiskenbaar feit&quot; schrijft De Wever, &quot;dat een externe vijand een zeer tastbare en doorslaggevende rol kan spelen in identiteitsvormingsprocessen.&quot; In zijn recept voor Europa zit het er allemaal in: meer Potiers en de promotie van de politieke islam tot uitverkoren Europese vijand' en een minder prominente aanwezigheid van de Holocaust.
'Is dat een radicaal-rechts verhaal?' vraagt Goossens zich af. 'Ongetwijfeld, maar niet voor De Wever. Voor hem is de Koran geen license to kill en is er geen sprake van botsende beschavingen, wel van een conflict over het voortbestaan van de moderniteit. Het zal de radicalen een zorg zijn. Hun memes en vlaggen zijn immuun voor subtiel denken. Voor De Wever daarentegen draait het allemaal rond de moderniteit. Daarom de noodzaak van een leidcultuur met de verlichting als kompas. Dat klinkt mooi, maar het valt op dat het conservatieve orkest de verlichting pas begint af te stoffen als de moslim in de buurt is. Als het over ongelijkheid, mensen in nood op de Middellandse Zee en de inspiratie van de Europese Unie gaat, stopt die muziek. De Wever houdt niet van half werk. Omdat een identitaire beweging niet zonder vijand kan, heeft hij er meteen twee in de aanbieding: de politieke islam dus en de ‘postmodernisten en cultuurrelativisten’. Dat nihilistische volkje sleurde Europa in een spiraal van identitaire zelfdestructie, cultiveerde de zelfschaamte en hypothekeert een groot verhaal over een mythisch verleden. Pas als met die binnenlandse vijand is afgerekend, kan de externe vijand worden aangepakt en ontstaat er ruimte voor Europese trots en kan met een luid ‘Europa is van ons’ het afscheid van Auschwitz afgekondigd worden.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== II. Media en propaganda ===

[[Bestand:Honoré_de_Balzac_(1842)_Detail.jpg|thumb|right|550px|Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'?]]

.

==== Media indoctrinatie ====
Voor ideologieën is het verleden essentieel en wie er geen heeft, kan het uitvinden. Jacques Pauwels voegt een tweede ideologie toe. Hij stelt dat het triestig is gesteld met het historisch besef (lees: de kritische geest) en dat de media, veel meer dan het onderwijs ons doordringt van een eindeloze reeks mythes. Mythes zijn geen leugens, maar fantastische verhalen met een kern van waarheid. Naast het onderwijs kwamen het internet, de tv en de film en de sociale media. Die voegden - in het beste geval - een kennislaag aan het (ideologische) geschiedenisonderricht toe, in het meest barre geval namen ze de onderwijs-rol gewoon over of schelden sociale media er over heen. Waarom zijn die media zo ijverig bezig om ons de geschiedenis te leren kennen? Essentieel om dit te begrijpen, is dat die media heel vaak privé-eigendom zijn van superrijken. Noam Chomsky maakte die analyse al eerder. En dat er een verband bestaat tussen de media en hun eigenaars wordt doorgaans niet vermeld. Als media ter sprake komen, dan worden die vaak opgevoerd als de waakhond van de democratie, niet als propagandakanalen van multinationals en holdings. Dat deze één procent-elite (die negentig procent van alle rijkdom in haar zakken heeft) niet graag in de belangstelling staat, spreekt voor zich. Daarom zwijgen historische films over de steun die Hitler genoot van Duitse en Amerikaanse (jawel!) industriëlen en bankiers. Net omdat die één procent bang is voor een objectieve kijk, controleert ze de verhalen die ze de wereld instuurt en welke niet. Dit soort selectiviteit zien we bijvoorbeeld bij de betekenis die documentaires geven aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Echter, meer dan om Tokyo op de knieën te dwingen, waren de honderdduizenden slachtoffers bedoeld om Moskou te intimideren. Daarom is onze kennis over de Tweede Wereldoorlog ook een Hollywoodproduct waarbij D-day belangrijker is dan wat er in Stalingrad gebeurde. Het zijn de bevoorrechten en de winnaars en niet de underdog of de slachtoffers die de geschiedenis maken. Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'? Ongetwijfeld. En daar is de één-procent-elite zich van bewust. Daarom leidt hun entertainment de aandacht af van waar het werkelijk om draait, namelijk dat rijken rijker worden en armen armer worden. Hun media slagen erin om de kapitalistische kritiek te fnuiken door bijvoorbeeld te eenzijdig te focussen op Hitler als grote schuldenaar van wat er tussen 1939 en 1945 gebeurde en niet op wie centen verdiende aan de oorlog, de wapenhandelaars, de wapenindustrie, Hugo Boss die de kledijlijn voor de Nazi's uitdacht of Bekaert uit Zwevegem (die na de oorlog de Sociale Hogeschool, het latere Ipsoc, ruimsubsidiërde) die de prikkeldraad voor de kampen leverde. Het kapitalisme heeft een vooral verborgen geschiedenis die nauwelijks onder de aandacht komt en verbergt hoe rijken rijker worden. Wie dit wil begrijpen of minstens wil analyseren kan bij de kritische geschiedschrijving terecht.

.

==== Propaganda ====

In de twintigste eeuw onderzoeken communicatiewetenschappers de mediabeïnvloeding door middel van gedragsonderzoek, diepte- en waarnemingspsychologie, marketing en de metafoortheorie, taal en machtsmechanismen. In 1937, kort na de machtsovername van Hitler in Duitsland (1933) formuleert het Amerikaanse Institute for Propaganda hoe propaganda werkt.

.

1.	'''Plain Folks Appeal''': gebruik realistische situaties die iedereen herkent, wees betrokken op volkse thema's;

.

2.	'''Bandwagon Appeal''': als iedereen achter dezelfde kar loopt, moet de boodschap die de kar verspreidt wel juist zijn. Als iedereen in de rij staat voor een ijsje, zijn ze per definitie lekker. We kennen voorbeelden van zelfstandigen die in die optiek de kunstmatige klant creëren;

.

3.	'''Misleading Numbers''': gebruik desnoods misleidende cijfers, nuanceer harde feiten;

.

4.	'''Transfer''': gebruik vlaggen, wapenschilden, titels, uniformen, symbolen… iedereen herkent ze;

.

5.	'''Celebrity''': verwijs naar beroemdheden, namen en autoriteiten, uit het heden en het verleden, prijs de 'comming man' als het voorbeeld voor de toekomst. Deze leider zal ons redden;

.

6.	'''Glittering Generalities''': grootsprakerige algemeenheden zorgen voor positieve connotaties;

.

7.	'''Stereotyping''': scheldgedrag herleidt tegenstanders tot karikaturen, maak er een cliché van;

.

8.	'''Call to Action''': Roep op tot actie zodat mensen niet langer hun schouders ophalen maar zich inzetten en gewaardeerd voelen;

.

9.	'''Card-Stacking''': schik de kaarten op een andere wijze, bepaal de volgorde van de presentatie. Hou kaarten achter de hand en speel ze uit indien nodig of hou kaarten achter en verzwijg. 

.

.

=== III. Veiligheid en angstcultuur ===

[[Bestand:Chernobyl_Hotel_with_reactor_in_background.jpg|thumb|right|550px|De kernramp van Tsjernobyl maakte Ulrich Becks publicatie uit 1986 over de risicosamenleving tot een bestseller in Duitsland.]]

Een derde ideologie focust op wat René Munnik in zijn boek 'Geweldig' de 'veiligheidsideologie' noemt. Zijn er objectieve redenen om aan te nemen dat onze werkelijkheid zo onveilig is? Of zijn we gewoon gevoeliger voor onveiligheid? Ulrich Beck spreekt in 1986 over 'Risikogesellschaft'. 

.

Zijn boek ''Risikogesellschaft: Auf dem Weg in eine andere Moderne'' (Risicomaatschappij: op weg naar een andere moderniteit) kreeg door de kernramp van Tsjernobyl de status van bestseller en is snel in het Engels vertaald. Het begrip wijst er ''niet'' op dat onze tijd gevaarlijker is dan vroeger. Gezien de levensverwachting, de technologie en de welvaart leven we veiliger dan ooit: ziektes en hongersnoden, natuurrampen en epidemie lieten we achter ons. Met de risicosamenleving wijst Beck op: 

.

1. de risico's (kernrampen, klimaatsverandering) zijn veroorzaakt door de neveneffecten van onze hoogtechnologische en welvarende, onze moderne en verlichte samenleving (die alles beheersbaar zou houden).

.

2. risico's, zowel reëel en vermeend nodigen uit tot een angstcultuur via propaganda, ideologie of als ultieme utopische preventie waarbij alles onder controle te houden is.

.

3. de risico's zijn er om te blijven. Wie nog geboren moet worden kan last krijgen.

.

4. de risico's zijn niet lokaal, maar wereldwijd.

.

5. de risico's treffen alle klassen, elk ras, alle leeftijden en sekses.

.

6. de risico's zijn onzichtbaar. Alleen deskundigen merken ze op.&lt;ref&gt;Zie RENE MUNNIK (Ea.). ''Geweldig! Over de vanzelfsprekendheid van geweld.'' Valkhof Pers, Nijmegen, 2005, p. 7-11.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== IV. Complottheorieën ===

Complottheorieën halen hun sterkte omdat ze gebaseerd zijn op selectief en speculatief bronnengebruik en hun wantrouwen tegenover wetenschappelijke kennis. Een complottheorie vertrekt van de overtuiging dat verborgen groepen met kwade bedoelingen gebeurtenissen sturen. Kenmerkend is: een verborgen elite; controle; toeval bestaat niet; wantrouwen in officiële verklaringen; het tegenbewijs is deel van het complot. De vraag draait vaak rond de vraag: &quot;Wie heeft macht?&quot; en &quot;Waarom gebeuren dingen?&quot; Complottheorieën bieden eenvoudige antwoorden op complexe processen. Juist omdat zoveel vragen onbeantwoord blijven, ontstaan talloze theorieën. Miljoenen mensen dat de maanlanding van 1969 in een studio is opgenomen. Voorbeelden zijn gecreëerd rond De bende van Nijvel (1982-1985) en hun link met extreemrechtse netwerken, de staatsveiligheid, het NAVO-netwerk Gladio en politieke elites. De aanslagen van 11 september 2001 behoren tot de meest besproken complotthema's. Veel theorieën stellen dat de Amerikaanse overheid betrokken was en dat de Twin Towers gecontroleerd zijn opgeblazen. Recenter zijn de theorieën rond QAnon, de Great Reset, vaccinatiecomplotten, omvolkingstheorieën, de klimaatontkenning...

.

.


;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG|Resten van goedendags
Bestand:Paardenhangertje_van_Gwijde_van_Namen_Kortrijk_1302__9-01-2010_14-22-14.JPG|Paardenhangertje van Gwijde van Namen
File:Battle_of_Courtrai2.jpg|De Guldensporenslag, tot de negentiende eeuw vergeten, daarna vanonder het stof. Met een doel.
File:Nicaise de Keyser04.jpg|Voorstudie van de slag door Nicaise de Keyser.
File:Guido_Gezelle.jpg|Guido Gezelle (1830-1899)
File:Hendrik_Conscience.jpg|Hendrik Conscience (1812–1883)
File:Leeuwvanvlaenderen.gif|De Leeuw van Vlaanderen verscheen in 1838
File:Groeningepoort.jpg|Groeningepoort in Kortrijk
File:Kortrijk_Groeningeabdij_museum.JPG|Museum Kortrijk 1302
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Morele paniek en fake news ==

.

[[Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg|thumb|right|550px|De heksenprocessen van Salem in Amerika begonnen in 1692 en resulteerden in minstens 24 ter dood veroordelingen. Beschuldigingen ten aanzien van vooraanstaanden stopten de processen en deden de morele paniek verdwijnen.]]

[[Bestand:Deep_throat_PD_poster_(restored).png|thumb|right|550px|In deze film is de vrouwelijke seksualiteit het thema. Er zijn eindeloze processen gevoerd over de film. In 23 Amerikaanse staten is die verboden, in het Verenigd Koninkrijk is hij illigaal tot het jaar 2000. Nederland was toleranter. De film draaide uitsluitend voor meerderjarigen in bioscopen met minder dan vijftig zetels.]]

Fake news kan leiden tot morele paniek. Morele paniek is een buitenproportionele, vijandige en gemediatiseerde reactie op een situatie of technologie, een persoon of groep, die waarden en normen lijken te bedreigen. Het begrip verklaart maatschappelijke angstreacties die niet in verhouding staan tot de ernst, het risico, de schade of de dreiging. Morele paniek is een sleutelbegrip uit de sociologie en criminologie en zou voor het eerst gebruikt zijn door Marshall McLuhan in 1964. Jock Young introduceerde het in 1971 in de criminologie en de socioloog Stanley Cohen gaf het begrip bekendheid in zijn klassieker ''Folk Devils en Moral Panics'' uit 1973. Daarin beschrijft hij de jeugdbendes, de ‘Mods’ en de ‘Rockers’.

[[File:Waarom geloof jij fake news.webm|thumb|550px|Waarom geloof jij fake news? - Universiteit van Vlaanderen]]

.

.

=== Fasen ===

.

Morele paniek is gefaseerd en begint met een stereotiepe en overdreven voorstelling van een gebeurtenis. Daarna wordt die geassocieerd met soortgelijke gevallen en gepresenteerd als symptomatisch voor een maatschappelijk probleem. Vervolgens wakkeren doemscenario’s de angst aan en escaleert het tot er justitiële, politionele of juridische maatregelen komen. Soms ebt de paniek na een tijd weg, soms duurt de golf zo lang dat het zelfbeeld van de samenleving verandert. Voor de samenleving maakt het weinig uit of de oorzaak wel of geen hersenschim is en geldt het Thomas-theorema: ''als mensen situaties als werkelijk definiëren, zijn zij werkelijk in hun gevolgen''. Niet de situatie zelf, de perceptie geeft de doorslag.

.

.

=== Voorbeelden? Legio! ===

.

* Satanisch ritueel misbruik.

.

* De heksenjacht in Vlaanderen (met hoogtepunten tussen 1590-1610) en de processen zoals die in Salem.

.

* De gevolgen van masturbatie.

.

* De paniek en massahysterie die in 1938 ontstond bij het hoorspel ''The War of the Worlds'' van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatre on the Air. Luister hier: [http://sounds.mercurytheatre.info/mercury/381030.mp3 War of the Worlds].

.

* De zorgen over genetisch gemanipuleerde voeding.

.

* De invloed van televisiegeweld of in games zoals in Canis Canem Edit en de GTA-reeks.

.

* Imitatiegedrag van jongeren bij het zien van pornografie zoals in de film ''Deep Throat''.

.

* In de zomer van 1984 rapporteerden kranten na een dodelijke vechtpartij op het strand van Egmond in Nederland over het ‘kustgeweld’, de ‘geweldsgolven’ en ‘-explosies’, ‘uitbarstingen’ en ‘epidemieën van geweld’, alsof het natuurverschijnselen waren. De paniek kreeg ook de politie, justitie, de horeca en het lokale bestuur in zijn greep en ebde na enige tijd weg. 

.

* De mediareactie en die van de overheden na de aanslagen op 11 september 2001 en de terroristische aanslagen in Madrid van 11 maart 2004 en de terroristische aanslagen in Londen van 7 juli 2005. In hun representatie van ‘het’ terrorisme dragen overheid en media bij tot paniek omdat ze onnodig angst zaaien door burgers vertrouwd te maken met dreigingen. Dit simplisme brengt de moeizame interetnische verhoudingen onder spanning en leidt de aandacht af van oorlog of genocide.

.

* De negentiende-eeuwse angst om levend begraven te worden, leidde in 1868 tot het patent op de lijkkist met een ladder voor een uitvinder uit New Jersey.

.

* In het Engelse Middlesbrough worden in 1987 121 kinderen uit hun huizen geplaatst na misbruik. Artsen gebruikten de techniek 'reflex anale oprekking' waarbij ze de billen uit elkaar schuiven en de anus bestuderen. Later bleek de techniek onwetenschappelijk en met de meeste kinderen was niets aan de hand.

.

* De angst voor de atoombom tijdens de koude oorlog.

.

* De angst voor ongrijpbare vijanden zoals al-Qaeda, fijnstof, dioxine, zendmasen...

.

.

= '''BETROUWBAAR''' =

[[Bestand:Van_Olden_Barneveldt_Verhoeven_1619.gif|thumb|right|550px|[[Abraham Verhoeven]], een prille 'gazettier' besloot zijn artikels in de Antwerpse krant de [[Nieuwe Tijdinghen]] met het zinnetje &quot;Oft waer is, sal den tydt leeren.' De auteur waarschuwt zo zijn lezers in de vroege zeventiende eeuw voor te hoog gespannen verwachtingen inzake de betrouwbaarheid van zijn schrijfsel. Het bericht is nog relevant. De illustratie vertelt het 'Verhael hoe ende in wat manieren den heere Johan Van Olden-Barneveldt, Advocaet van Hollandt ende den Vrieslant/ is Onthalst gheworden smaendachs voor noen den xiij Mey Anno Duisent zes hondert neghen-thien; T'hantwerpen/By Abraham Verhoeven/op de Lombaerde Veste/inde gulde Sonne, 1619.']]

.

{{Citaat|'''Door de fragmentarisering van alle kennis is de beleidsvorming er natuurlijk eenvoudiger op geworden. De hooggespecialiseerde takken van moderne wetenschap zijn zo ondoorzichtig geworden dat de mensen die daarin werkzaam zijn, noodgedwongen tot hun dertigste of langer door moeten studeren tot ze kunnen toetreden tot de nieuwe geestelijkheid. Een lange leertijd hebben ze allemaal, maar dat betekent nog niet dat ze het altijd eens zijn over de beste aanpak. De SARS-CoV-2-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de onenigheid onder experts zich zelfs kan uitstrekken tot schijnbaar simpele beslissingen, zoals over het gebruik van een mondkapje. Eind maart 2020 (de pandemie was drie maanden oud) adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie daar nog tegen, tenzij een persoon was besmet, en pas begin juni werd dat advies bijgesteld. Hoe kunnen mensen zonder specialistische kennis daarin partij kiezen of wijs worden uit debatten die vaak eindigen met het intrekken of ontmantelen van claims die daarvoor nog allesbepalend waren?'''|Vaclav Smil}}


.

Wat de betrouwbaarheid van deze encyclopedie betreft, daar gaan we even klassikaal door. We nemen een schrijfstok of een [[Griffel (schrijfstift)|griffel]] en een schrijfplank, een [[Lei (schrijfplank)|lei]] genaamd. We noteren drie vragen, het antwoord erop hoor je in de les.

.

* Ten eerste: Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* Ten tweede: Wat is betrouwbaarheid?

.

* Ten derde: Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Peilen is een term uit de scheepvaart, peilingen doe je steeds opnieuw, want je positie verandert constant.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=hA2p8EqvLLI '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: WAT IS BETROUWBAARHEID? (20 Min.)''']

.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=Xs0K4ApWl4g '''♣ LUISTER HIER NAAR DE GROOTSTE MISLEIDING UIT DE TWINTIGSTE EEUW:[[The_War_of_the_Worlds_(hoorspel)| The War of the Worlds''']].]

.

.

== Weet je dat…? Tuurlijk wel. ==

* Je in naam van iemand anders kan SMS'en?

.

*  Fototrucage mensen mooier maakt? Of lelijker, als het moet… Vrijwel elke foto in de krant of op internet is bewerkt! Kijk eerst naar [https://www.youtube.com/watch?v=iYhCn0jf46U dit filmpje van Dove] of naar deze ontmaskering.

.

* Er berichten gemaakt worden om journalisten een loer te draaien. Dergelijke berichten worden canards genoemd. Ze verschillen soms nauwelijks van stadslegendes.

.

* Goed ogende websites valse informatie doorspelen?

.

* Journalisten opzettelijk foute berichten de wereld insturen? Kijk op het impulscentrum naar (minstens) een van deze reportages. 1. Orson Welles War of the Worlds (Canvas Days that shook the World); 2. Bye bye Belgium (RTBF).

.

* Een verkeerd bijschrift bij een prima foto snel geplaatst is?

.

* De zetduivel vaker toeslaat dan gedacht?

.

* Sommige mensen wel heel goed gelovig zijn. Klik hier en bel en sms één jaar gratis. In tien dagen tijd tekenden 7200 jongeren in op dit aanbod.

.

* Een fout gespelde naam? Een foutief jaartal? Een verkeerde leeftijd of woonplaats? Tja, iedereen maakt fouten, niet?

.

Voor je info gebruikt, evalueer je die. “Ik heb de pest aan informatie, je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen” schrijft Jan Blokker ergens. Het citaat is in een mum van tijd gevonden, geknipt en geplakt in dit document. De referentie is uiteraard vergeten. Informatie wordt altijd gemaakt. Woordvoerders, journalisten, fotografen, redacteurs… één voor één maken zij nieuws of geschiedenis. Toch wordt die menselijke oorsprong snel vergeten. Niet alleen de Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid maar elke discipline evalueert informatie. Uiteraard vereist de doorlichting kennis van zaken, maar niettemin bestaan er “typevragen” die ongeacht het onderwerp  gelijk zijn. Zo dient de informatie controleerbaar, nauwkeurig, volledig, redelijk en eerlijk, relevant en actueel te zijn, er dient structuur, overzichtelijkheid en een lay-out te zijn. Voor je aan de controle begint ga je de bedoeling van de makers na. Wat is de aard van je bron?

  
 * Informatief?
 
 * Persoonlijk?
 
 * Commercieel?
 
 * Opiniërend?
 
.
 
{|
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg|thumb|550px|Revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, kort voor de arrestatie door de Russische geheime dienst. In het midden zit Vladimir Lenin.]]
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897 - Altered.jpg|thumb|560px|Dezelfde revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, nadat Alexander Maltsjenko in 1930 bij Jozef Stalin in ongenade viel, werd hij verwijderd.]]
|}

.

== Controleerbaar ==

[[Bestand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|thumb|rigth|550px|Van informatie die een redactionele controle onderging stijgt de betrouwbaarheid. Hier de redactie van de Canadian Broadcasting Corporation in Montreal (Canada) in 1944.]]

.
 
Betrouwbare info is controleerbaar. Van moeilijk te controleren info daalt de betrouwbaarheid. Anonieme info is onbetrouwbaar. Een cartoon uit The NewYorker toont twee honden voor een monitor, waarvan de ene zegt: ‘Op internet weet niemand dat je een hond bent.’ Een goede site bevat net als een boek de naam van de maker en zijn functie, de naam van de organisatie, een contactadres, een redactieteam, het doel van de organisatie en een datering. Het controleren begint dus met de vraag naar de auteur. Dit maakt een mail mogelijk of een extra controle via Google. Zoek uit wat de expertise van de auteur is, door zijn opleiding, werkomgeving of andere documenten te vinden. Verder kan de maker de controleerbaarheid vergemakkelijken door zijn tekst te onderbouwen met linken, een bibliografie of voetnoten. Eindigen sites op .ac.be of .edu, .org of .gov zijn het universiteiten, organisaties en staatsinstellingen. Trianguleren is het vergelijken van de informatie met minstens twee andere [relevante] bronnen. Twee is noodzakelijk, want op internet wordt veel overgenomen. Als meerdere webpagina’s hetzelfde zeggen over een onderwerp, werkt dit geruststellend. Maar let op, dit kan vals zijn. Wil je meer zekerheid, dan is het nodig om ofwel de site goed te bestuderen, te vergelijken of de commentaren op verwijspagina’s te lezen. Bij tegenstrijdige informatie is het belangrijk te weten welke auteur het meeste autoriteit heeft. Laat in je studie niet na om te wijzen op botsende visies en tegenstrijdige ideeën. Dit helpt bij het ontwikkelen van je eigen mening.

.

== Nauwkeurig en volledig ==

.

Als je evalueert op nauwkeurigheid ga je na in welke mate er slordigheden of onnauwkeurigheden voorkomen. Verkeerd taalgebruik en tikfouten tonen aan dat de auteur weinig aandacht schenkt aan de inhoud. Let op voor vage omschrijvingen zoals “men beweert dat er veel wordt…” Dit zijn teksten die lucht verkopen. Op internet verschijnt regelmatig onvolledige info. Andere info is bewust onvolledig en werkt als smaakmaker of zet aan tot kopen, sommige bronnen behandelen het onderwerp oppervlakkig of wekken de indruk het onderwerp volledig te dekken, maar stellen na consultatie teleur.

.

== Redelijk ==

.

Objectiviteit bestaat niet. De ‘werkelijkheid’ in taal gieten is ontzettend moeilijk: gewild of ongewild, steeds kijk je door filters van voorkennis, afkomst, behoeften, verwachtingen… Wat je ziet is cultureel bepaald. De discussie subjectief en objectief is hier aan de orde. Daarom is het onredelijk een auteur te vragen objectief te zijn. Verwacht van de auteur dat hij afstand doet van vooringenomenheid, een redelijke argumentatie gebruikt en eventueel uiteenlopende visies poneert. Vraag je af welk belang de auteur bij het onderwerp heeft. Zo rapporteert Greenpeace anders over een olietanker dan de eigenaar. Hoe redelijk is de informatie? Worden de ingenomen standpunten geëxpliciteerd? Wordt de website gesponsord? Hoe evenwichtig worden tegengestelde standpunten gepresenteerd? Is de term 'subsidieslurpers' een alitererende metafoor die wat suggereert of een objectief begrip?

  
 FEITEN ≠ TAAL
 
 .
 
 REALITEIT ≠ JE MENING
  
 .
 
 FEITEN ≠ JE MENING ≠ TAAL
 

In hoeverre weerspiegelen gedachten realiteit? En, in welke mate zijn we in staat om de realiteit die we feiten noemen, te beschrijven?
 

.

== Eerlijk ==

[[Bestand:Pinocchio_1940.jpg|thumb|right|550px|Eerlijke info staat tegenover leugenachtige info en die is niet altijd even makkelijk te herkennen als bij Pinocchio.]] 

.

Eerlijkheid is het (on)bewust manipuleren, verdraaien of verzwijgen. Worden de standpunten eerlijk gepresenteerd? Neemt de auteur een standpunt in? Is de partijdigheid acceptabel? Wordt dat standpunt gepresenteerd als een mening of als een feit? Eerlijkheid gebiedt dat feiten als feiten voorgesteld worden en meningen als meningen.

.

;Feiten

.

Een feit is aanvaard omdat dit bleek uit onderzoek of omdat het aanvaard is. In het alledaags taalgebruik is een feit “zeker” en kan het geobserveerd worden. Als het feit een tijd bestaat, is dit een situatie of een structuur. Als het om een verandering van structuur gaat, is dit een proces [industrialisatie, emancipatie]. Een kortstondig proces is een gebeurtenis. Zoek voor onderstaande 'feiten' voorbeelden.

.

* Object (voorwerp), bv:

.

* Plaats (ligging), bv:

.

* Gebeurtenis (kwestie), bv:

.

* Structuur (situatie of toestand), bv:

.

* Proces (evolutie) bv:

.

.

;Meningen

.

Over een mening kan je discussiëren. Een mening is een waardeoordeel of vooroordeel, een voorkeur en verwachting, een veronderstelling of een stelling. De nuances zijn subtiel. Een waardeoordeel berust op een interpretatie die je aanvaardt maar niet met feiten te ontzenuwen is, omdat de feiten verschillend worden uitgelegd. Bij een vooroordeel is men zich niet bewust van het waardeoordeel. Een veronderstelling en een stelling liggen dicht bij elkaar, net als een voorkeuren en verwachtingen. Een veronderstelling berust op een indruk of interpretatie, een stelling wordt gevolgd door een argumentatie en gaat vooraf aan een redenering [want, immers, daaruit volgt]. Een voorkeur leidt je aandacht [af]. Bij een voorkeur kan je kiezen, bij een verwachting [hoop] hoeft het object niet eens aanwezig te zijn.

.

* Vooroordeel (een ongecontroleerde mening), bv:

.

* Waardeoordeel (interpretatie), bv:

.

* Stelling (positie), bv:

.

* Veronderstelling (hypothese), bv:

.

* Voorkeur (neiging), bv:

.

* Verwachting (hoop), bv:

.

Laat extreem positieve en extreem negatieve meningen voor wat ze zijn. Soms laten journalisten hun mening in de tekst klinken zoals in dit citaat. “De scheiding der machten werd pas in de zeventiende eeuw geproclameerd door John Locke.” Het woordje ''pas'' zorgt dat een feit als mening voorgesteld wordt. Ook het omgekeerde is mogelijk, zoals deze uitspraak: “Een vondelingenschuif is moreel verwerpelijk en een welvaartsstaat onwaardig.” Dit is een mening die als feit wordt omschreven. Beter zou zijn “Ik vind een…” Het is een kwestie van academische training. Veel moeilijker is om als lezer feiten te herkennen die als mening zijn omschreven of om meningen te herkennen die als feit zijn omschreven.

.

== Wetenschappelijk of populariserend? ==

.

* Kijk naar [https://www.youtube.com/watch?v=9r8GNYi5K-Y deze (Belgische) reportage] en [https://www.youtube.com/watch?v=CMne7lqobT8 deze (Nederlandse) reportage] waarbij Bart Van Loo zijn boek De Bourgondiërs voorstelt. Er komt kritiek op zijn aanpak: Bart van Loo zou de geschiedenis te eenzijdig voorstellen. [https://www.youtube.com/watch?v=7gOlTlqY41s Kijk hier.]


== Fictie versus non-fictie ==

[[File:Orson_Welles_1937.jpg|thumb|550px|Orson Welles liet in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt of als men fictie met non-fictie gaat verwarren.]]

.

Als Fictie en non-fictie zich met elkaar gaan vermengen wordt het voor de kijker, luisteraar of lezer wel erg moeilijk om het waarheidsgehalte of de betrouwbaarheid te peilen. Voor je verder leest, log je in op [https://p.cygnus.cc.kuleuven.be/webapps/osv-kaltura-bb_bb60/jsp/courseGalleryLTI.jsp?url=/hosted/index/course-gallery&amp;course_id=_976176_1&amp;mode=view Toledo TV]. Wie maanlanding intikt als zoekwoord komt op een VPRO documentaire van 52 min. Kijk aandachtig naar het bedrog der bedriegenis. Trek er een uurtje voor uit en lees vooral niet verder, anders is de fun er af.

.

{{Leeswaarschuwing}}

.

;De hoofdpersonages
&lt;gallery&gt;
A11v 1092338.ogg|Armstrong stapt als eerste mens op de Maan (tv)
File:Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg|'''[[Joeri Gagarin]] (1934–1968) was geen lang leven beschoren.'''
File:Aldrin_Apollo_11.jpg|'''[[Buzz Aldrin]], [[Apollo 11]], gefotografeerd door [[Neil Armstrong]]'''
File:Ap11-s69-31740.jpg|'''Bemanning [[Apollo 11]]'''
File:Kennedy_vonbraun_19may63_02.jpg|'''[[Wernher von Braun]] met [[John F. Kennedy|J.F.K.]]'''
File:Dornberger-Axster-von_Braun_(jha).jpg|'''von Braun bij de overgave.'''
File:V1_Soest.JPG|'''[[V1 (wapen)|V1]]-rakket.'''
File:V-2-Nederlands.jpg|'''[[V2 (raket)|V2]]-rakket.'''
File:First photo from space.jpg|'''In [[1946]] neemt een [[V2 (raket)|V2]] de eerste foto's uit de ruimte.'''
File:Project_Paperclip_Team_at_Fort_Bliss.jpg|'''[[Operatie Paperclip|Operatie paperclip]]: von Braun ging niet alleen naar de V.S.'''
Bestand:Posta_Romana_-_1959_-_Laika_120_B.jpg|'''[[Laika (hond)|Laika]]''', de eerste hond in de ruimte. Hoeveel dieren gingen haar voor?
&lt;/gallery&gt;

.

Wat je zag is ''Opération Lune'' die probeert aan te tonen dat we erg gevoelig zijn voor misleiding door te stellen dat Stanley Kubrick de eerste stappen op de maan in een studio filmde. Deze regisseur kennen we van Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb, 2001: A Space Odyssey (uit 1968), A Clockwork Orange, Barry Lyndon, The Shining, Full Metal Jacket en Eyes Wide Shut. Deze regisseur heeft uiteraard niets met de maanlanding van doen, hij is postuum opgevoerd als regisseur van de allerbelangrijkste film ter wereld. ''Opération Lune'' is geen documentaire maar een 'mocumentaire'. Ze wil de kijker te misleiden. Waarom? Puur om aan te tonen dat mensen te of erg goedgelovig zijn. Tot op welk punt ben jij meegegaan in dit verhaal?

.

Het woord Mocumentaire komt uit de combinatie van documentaire (feiten en waarheidsgetrouwe rapportage) en de M van Movie (fictie) en 'to moc', iemand op het verkeerde been zetten. Pas op het einde wordt duidelijk dat het om een grap gaat. Sommige studenten kijken de film vol (on)geloof uit, anderen zijn al vanaf de helft kritisch... Hoe gealarmeerd was jij?

.

;Kijken

* [https://www.youtube.com/watch?v=EqHg8YSJWRk Operation Lune] BEELDFRAGEMENT debat met William Karel, regisseur van de mocumentaire.

.

.

== Relevant en actueel ==

.

Relevant wil zeggen betrekking hebben op je onderwerp. Wanneer is de info gepubliceerd? Wanneer is de site gemaakt en voor het laatst aangepast? Hoe actueel zijn de links? 

.

== Lay out ==

.

Een aantrekkelijke lay-out en een overzichtelijke navigatie bewijzen aandacht voor de paginaontwikkeling. Doorgaans wijst dit erop dat er aan de inhoud is gewerkt. Maar de redenering is niet absoluut. Het kan dat een grafisch talent een fijne inhoudloze pagina maakt, of dat vorsers geen grafisch verstand hebben. 'De inhoud is belangrijker dan de vorm' klinkt het argument dan. Maar toch. Schreeuwerige pagina’s duiden op informatietekort, op een vingeroefening of verdoezelen de onkunde van de maker. Vragen over de esthetica helpen bij de evaluatie.

.

;Stel vragen zoals: 

.

* Hoe verzorgd zijn de tekst en de afbeeldingen? 

.

* Worden er compositieprincipes gevolgd? 

.

* Is het ontwerp complex? Oogverblindend? 

.

* Is de tekst leesvriendelijk?

.

* Is de structuur overzichtelijk? 

.

* Is de lay-out of de interface duidelijk?

.

== Informatie in tijden van oorlog ==

.

{{Citaat|'''In oorlogstijd is de waarheid het eerste slachtoffer.'''|Boake Carter, journalist, 1900-1944.}}

.

{{Citaat|'''Voltaire heeft het ons geleerd: we moeten systematisch aan alles twijfelen.'''|Anne Morelli}}

.

Tijdens oorlogen of andere conflicten tussen twee groepen duiken tien principes die de propagandamachine ondersteunen. Anne Morelli somt ze op.

# 'Wij willen geen oorlog.'
# Alleen de vijand treft schuld, die heeft om oorlog gevraagd.
# Dit is geen oorlog tegen de mensen, maar tegen de leider van de tegenpartij.
# Het doel is nobel, zeker geen materieel gewin.
# De vijand begaat wreedheden. Als wij schade berokkenen is dat per ongeluk.
# De vijand gebruikt illegale wapens.
# Onze verlies is beperkt, die van de vijand groot.
# Kunstenaars en intellectuele steunen de zaak.
# De oorlog heeft een heilig karakter.
# Wie de propaganda in twijfel trekt, is een verrader.

.

.

= '''PINOKKIOTEST''' =

.

De Pinokkiotest is een checklist die je helpt inschatten hoe (on)betrouwbaar sommige info is. Je kan de test vinden op [http://sadan.wdfiles.com/local--files/5-evalueren/PINOKKIOTEST.pdf deze vragenlijst]. De test is vergelijkbaar met de [https://www.hogeschoolrotterdam.nl/globalassets/mediatheek/downloads/craap-scoreformulier-nl.pdf CRAAP]-test die in het vak informatievaardigheden ter sprake komt. 

.

.

= '''EXAMENVRAGEN''' =

.

.

== A-Vragen ==

.

(S&amp;V)Wie of wat zijn en wat is de betekenis van: Apollo (god), Nietzsche, Herbert George Wells, Howard Koch, Orson Welles, Jozef Stalin, Koude Oorlog, kunstmaan, The War of the Worlds, Milan Kundera, De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, Louis-Ferdinand Céline, Reis naar het einde van de nacht, Voyage au bout de la nuit, Anne Morelli, De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië, Guido Gezelle, Hendrik Conscience, Kortrijk 1302, De Leeuw van Vlaenderen (1838), Aufklärung, Immanuel Kant, Diderot, D'Alembert, Voltaire, John Locke (1632-1704), 1776, Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, Montesqieu (1689-1755), Jean Jacques Rousseau, Franse Revolutie, Glorious Revolution, 1688, Charles Darwin (1809-1882), Robespierre, Karl Marx, René Descartes, Opération Lune, J.F. Kennedy, Werhner von Braun, Joeri Gagarin, Richard Nixon, Houston (Texas), Cape Canaveral (Florida), Mocumentaire, Stanley Kubrick, 21 juli 1969, Neil Armstrong, Apollo 11, Apolloprogramma, Operatie paperclip.

.

.

== B-Vragen ==

.

* S&amp;V.In de geschiedenis kunnen we verschillende denkrichtingen onderscheiden. Zo kunnen we het model van de &quot;eeuwige terugkeer&quot; tegenover het &quot;verlichtingsmodel&quot; plaatsen. Illustreer dit op het niveau van het denken over geschiedenis, het resultaat, het doel, de richting, de motor en de gevolgen van dit denken. Geef bij beide richtingen één of meerdere vertegenwoordigers.

.

* S&amp;V.&quot;De verlichting is geen soort filosofie, maar een 18de eeuws fenomeen, waarbij groepen intellectuelen gefascineerd worden door de ontdekkingen van de wetenschap en door de filosofische reflecties die hierover gemaakt worden in de vorige eeuw. Het is een nieuwe geest die door Europa waait. Men wordt er zich van bewust dat de denkwijzen van de 17de eeuw reeds heel wat realiseerden in de fysica. Nu de tijd gekomen is om...&quot; 1. Welke kenmerken kun je met betrekking tot de verlichting aangeven; 2. Wat zegt Kant over die verlichting; 3. Kun je ook een kritiek op dit vooruitgangsoptimisme formuleren?  

.

* S&amp;V.Leg uit en toon aan met voorbeelden: &quot;Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen op een bepaalde manier te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Objectiviteit is niet mogelijk.&quot;  

.

* Wat kun je vertellen over Karl Marx en het dialectisch principe?

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Milan Kundera, 2. Louis-Ferdinand Céline, 3. Anne Morelli, 4. Hendrik Conscience, 5. Immanuel Kant, 6. Christus.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Diderot en D'Alembert, 2. Charles Darwin, 3. J.F. Kennedy, 4. Orson Welles, 5. Copernicus, 6. Plato.

.

* S&amp;VPlaats in chronologisch volgorde en wat weet je over... 1. Karl Marx, 2. Apollo 11, 3. H.G. Wells schrijft The War of the Worlds, 4. Voltaire 5. Orson Welles maakt een radioprogramma met de naam War of the Worlds, 6. Franse Revolutie.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Apolloprogramma, 2. John Locke, 3. Neil Armstrong zet eerste stappen op de maan, 4. Robespierre, 5. Nietzsche, 6. Scheiding Oost- en West-Romeinse rijk.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 3. Glorious Revolution, 3. René Descartes overlijdt, 4. Opération Lune (mocumentaire), 5. Werhner von Braun, 6. Guldensporenslag.

.
 
* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Joeri Gagarin overlijdt, 2. Het Colosseum wordt gebouwd, 3. Richard Nixon wordt president, 4. Tweede Wereldoorlog, 5. Stanley Kubrick maakt zijn laatste film, 6. De eerste Kruistocht. 

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid? Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* S&amp;V.Leg uit, waarom is de Spoetnik 1, de eerste satelliet zo belangrijk. Situeer ze in de tijd. Betrek woorden zoals Koude oorlog, Gagarin, Expo '58, Kennedy en Space Race in je antwoord.

.

.

== C-Vragen ==

.

* S&amp;V.Kundera: &quot;De idee van de eeuwige terugkeer der dingen is raadselachtig en Nietzsche heeft er andere filosofen mee in verlegenheid gebracht: te denken dat alles zich eens zou herhalen zoals we het al beleefd hebben, en dat ook die herhaling eindeloos zou doorgaan.&quot; Wat wil deze &quot;dwaze&quot; mythe van de eeuwige terugkeer der dingen zeggen? Valt het je ook wel eens voor - hetgeen voor Kundera het geval is - dat je &quot;ontroering voelt bij het bekijken van foto's van Hitler?&quot; Wat is het gevolg dat Kundera uit een dergelijk merkwaardige ervaring trekt? Wat denk je daar zelf over?

.
 
* S&amp;V.L.F. Céline: &quot;De filosofen [...] zijn ermee begonnen het brave volk van alles wijs te maken...&quot; Waar heeft Céline het over in bovenstaande citaat, genomen uit Reis naar het einde van de nacht? Geef een persoonlijke kritiek.

.

* S&amp;V.De media gebruiken verschillende technieken om de kijker te doen geloven dat hun boodschap 'waar' is.  Welke technieken haal je uit deze film die het realiteitsgehalte van de boodschap verhogen?  En, waar gaan de filmmakers door het lint.  Of, met andere woorden, waar kan je in de film merken dat het hier om een 'vervalsing' van de realiteit gaat?

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid, waarom is betrouwbare info zo belangrijk en hoe kan je achterhalen of informatie betrouwbaar is?

.

* S&amp;V.Leg uit: De meesten beschouwen 'geschiedenis' als iets 'passief'. Geschiedenis was er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! 

.

* S&amp;V.Leg uit: De 'actieve constructie' van de geschiedenis is een vraag die op filosofisch vlak tot tien verschillende vragen leidt. Gebruik Hegel en de universiteit van Berlijn in je antwoord.

.

* S&amp;V.Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Waarom spreken we van peilen?

.

.


== D-Vragen ==

.

&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;360&quot;&gt;
Bestand:TheMatrixAnimated.gif
Down the Rabbit Hole.png
Milan Kundera redux.jpg
L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg
Gerrit Komrij (1981).jpg
Anne Morelli.jpg
Bestand:Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg
Descartes Discours de la Methode.jpg
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg
Jean Le Rond d'Alembert, by French school.jpg
Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg
Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg
John Locke.jpg
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
Montesquieu 1.png
Immanuel Kant (painted portrait).jpg
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg
Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg
Social contract rousseau page.jpg
EmileTitle.jpeg
Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg
James Watt by Henry Howard.jpg
François Quesnay.jpg
Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif
AdamSmith.jpg
Louis XIV of France.jpg
Koning Louis XV; Hyacinthe Rigaud.jpg
Ludvig XVI av Frankrike porträtterad av AF Callet.jpg
Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg
Women's March on Versailles01.jpg
Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg
LouisXVIExecutionBig.jpg
Jacques-Louis David - Marie Antoinette on the Way to the Guillotine.jpg
Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg
Robespierre.jpg
Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png
Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg
Bestand:David Van Reybrouck.jpg
Bestand:Jose Ortega y Gasset.jpg
Karl Marx 001.jpg
Kortrijk-Groeningemonument.jpg
Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png
Bestand:Honoré de Balzac (1842) Detail.jpg
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG
Battle of Courtrai2.jpg
Nicaise de Keyser04.jpg
Guido Gezelle.jpg
Hendrik Conscience.jpg
Leeuwvanvlaenderen.gif
Groeningepoort.jpg
Kortrijk Groeningeabdij museum.JPG
Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg
Bestand:Deep throat PD poster (restored).png
Bestand:Van Olden Barneveldt Verhoeven 1619.gif
Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg
Bestand:Pinocchio 1940.jpg
Orson Welles 1937.jpg
A11v 1092338.ogg
Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg
Aldrin Apollo 11.jpg
Ap11-s69-31740.jpg
Kennedy vonbraun 19may63 02.jpg
Dornberger-Axster-von Braun (jha).jpg
V1 Soest.JPG
V-2-Nederlands.jpg
First photo from space.jpg
Project Paperclip Team at Fort Bliss.jpg
Bestand:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''BIBLIOGRAFISCHE NOTEN''' =</text>
      <sha1>je4xt9obnoe0n6laz34eqt2o5jk1coj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429760</id>
      <parentid>429758</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T17:40:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* Inhaaloefening door Gerrit Komrij */</comment>
      <origin>429760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107714" sha1="73f7qtn7j66f2789olsvv6zukb51elz" xml:space="preserve">[[Bestand:TheMatrixAnimated.gif|thumb|550px]]

&lt;big&gt;'''HOOFDSTUK 1. HISTORISCHE MODELLEN, BESEF EN DENKRICHTINGEN''' &lt;/big&gt;
;&lt;big&gt;WAT IS GESCHIEDENIS EIGENLIJK?&lt;/big&gt;

.

[[File:Down_the_Rabbit_Hole.png|thumb|550px|♣ '''TUINTIP'''  Down the rabbit-hole?  Op een zomerdag luistert Alice Liddell aan de oever van een meer naar haar oudere zus die een saai boek voorleest. Alices verveling verdwijnt als er een pratend konijn passeert. Het is gehaast en houdt de tijd op zijn horloge (de geschiedenis?) in de gaten en springt in een hol. Alice volgt en valt de dieperik in. Een deurtje verbergt een prachttuin, een flesje met het opschrift &quot;drink mij&quot; maakt haar klein genoeg om de deur door te kunnen. Spring in het gat en deze geschiedenistuin en laat je verwonderen zoals Alice. The Matrix kaapte als film het idee van Alice en stelt de vraag of de wereld een illusie is? Plato deed iets vergelijkbaars met de allegorie van de grot. De Matrix visualiseert René Descartes' stelling: 'Ik denk, dus ik ben' en is mee geïnspireerd door de cyberpunk van William Gibson.]]

[[Bestand:Hoe ontdek je nepnieuws (How To Spot Fake News).jpg|thumb|550px|Infographic ''Hoe ontdek je nepnieuws'', uitgegeven door de International Federation of Library Associations and Institutions.]]

{{Citaat|'''Veel vitale cycli van ons lichaam kennen een periodiek verloop: de hartslag, de ademhaling, de afwisseling tussen slapen en waken. Contoleren of ze regelmatig zijn vindt bijna altijd onbewust plaats, maar zelfs de geringste verstoring is voldoende om plotseling de alarmbellen te doen rinkelen. (...) In tegenstelling tot de traditionele zintuigen, hebben wij geen orgaan voor tijdszin.'''|Guido Tonelli}}

.

{{Citaat|'''Niet lachen, noch huilen, maar begrijpen.'''|Ludo De Witte}}

.

{{Citaat|'''De geschiedschrijver is een wandelend anachronisme, een ontheemd persoon, die de technieken van vandaag gebruikt om te proberen dingen te weten over gisteren die gisteren zelf niet eens wist. Hij moet waarachtigheid nastreven, hij dient te luisteren naar de woorden die het verleden spreekt, maar hij moet communiceren in een taal die het heden begrijpt.'''|Hilary Mantel}}

.

{{Citaat|'''Wie wetenschap onderwijst moet ophouden met leerlingen de pap in de mond te geven en hen de mogelijkheid bieden 'het pure plezier van begrip te ontdekken.' Wie cursussen eenvoudigweg doceert, laat de studenten zitten met 'onderontwikkelde intellectuele vaardigheden en weinig besef van de invloed die wetenschap op hun leven heeft'.'''|Amerikaanse Vereniging voor de Vooruitgang van Wetenschap, de uitgever van Science}}
 
.

{{Citaat|'''De vraag is of u dat kunt, woorden zoveel verschillende betekenissen geven.'''|Alice in Wonderland}}

.

{{Citaat|'''De vraag is wie de baas is - punt uit'''|Wiggel Waggel}}

.

{{Citaat|'''Deze tijd vraagt om optimisme. Pessimisme bewaren we voor slechtere tijden.'''|Jean-Claude Servais&lt;ref&gt;Geciteerd in: NAOMI KLEIN, (vertaald door Jan Willem Reitsma en Pon Ruiter). ''Nee is niet genoeg.'' De Geus, Amsterdam, 2017, p. 275.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Wetenschap is niet hapklaar en eenduidig. In de coronacrisis zag je vaak twee kampen tegenover elkaar staan die elk het eigen gelijk claimden op basis van één of andere studie. Dat is ook des mensen. We denken allemaal dat we heel kritisch onze standpunten innemen, maar dat is natuurlijk niet zo. We zijn kuddebeesten. Vaak nemen we een standpunt in omdat dat het standpunt is van de groep waar we toe behoren. En dan gaan we achteraf feiten zoeken die die intuïtie bevestigen. Er is zo'n mooi beeld - ik weet niet meer van wie het komt - dat we de feiten gebruiken zoals een dronkaard een lantaarnpaal gebruikt: niet om ons te verlichten, maar als steunpilaar. Ons brein is helemaal niet zo rationeel als we denken. (...) Wie gelooft dat wetenschappers deel van een corrupte elite uitmaken, heeft daar natuurlijk weinig aan. Daar begint het dus mee. Als je zegt aan kritisch denken te doen, maar de wetenschap niet vertrouwt... Tja, dan kun je dus niet kritisch denken. Het paradoxale is net dat die mensen van zichzelf denken dat ze zéér kritisch zijn, en dat de anderen als schapen met de kudde meelopen. Kritisch zijn betekent niet alleen dat je moet durven te denken, maar ook dat je moet durven te vertrouwen - in de wetenschap meer bepaald. Ook wetenschappers kunnen er wel eens naast zitten, maar gemiddeld genomen zijn zij veel betrouwbaardere bronnen dan de algoritmes van You Tube.'''|Patrick Loobuyck&lt;ref&gt;PATRICK LOOBUYCK. In: ''De Morgen.'' Vrij zijn is niet: doen wat je wilt. 20 augustus 2021.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Zelfcensuur, aldus, George Orwell, heeft twee nefaste gevolgen. Ze heeft een kwantitatief effect: als voldoende mensen zichzelf censureren, kom je in een samenleving waar politieke censuur regeert. Daar heb je geen bestraffende overheid voor nodig. Mensen staan zelf op de rem, omdat ze sociale uitsluiting (of erger) vrezen. Zelfcensuur heeft een kwalitatief effect: als je je ideeën voor anderen moet verzwijgen, begin je tegen jezelf te liegen. Dat is wat zijn romanfiguren overkomt: ze zijn het contact met het eigen denken kwijt. Daarom is vrijheid van spreken belangrijk: ze bevat de vrijheid om te denken.'''|Tinneke Beeckman}}

.

{{Citaat|'''Als je geen perverse of persoonlijke agenda hebt, begint alles met research. Je stelt je de vraag naar wat zich heeft afgespeeld en waarom het zo liep.'''|Mike Leigh}}

.

{{Citaat|'''Historici hebben een maatschappelijke rol te vervullen. We moeten ons dus niet opsluiten in onze ivoren toren. [...] In het verleden hebben we te veel gedacht dat we documentaires, tentoonstellingen en computerspelletjes moesten maken. We moeten nu weer kiezen voor fundamenteel historisch onderzoek, dat teruggaat naar de bron. Dat is onze corebusiness; wetenschappelijk onderzoek, op basis van onze eigen onderzoeksagenda, tegen de stroom in van de politiek corecte moraliserende boodschap. Zonder onderzoek geen debat en zonder debat geen herinnering. Je kunt de stappen daarin niet overslaan, anders eindig je met lege herdenkingen.'''|Nico Wouters&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Historici moeten hun eigen agenda heroveren.'' In: ''De Standaard'', 11.05.2019, p. 40 &amp; 41.&lt;/ref&gt;}}

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.youtube.com/watch?v=MrmGliMP0bc LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE GESCHIEDENIS ALS ACTIVE CONSTRUCTIE, OBJECTIVITEIT EN VERVALSINGEN].'''

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/evoluties-in-het-welzijns-en-veiligheidsdenken de PowerPoint die bij deze lessen hoort].'''

.

.

= '''DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN''' =

.

== ''De eeuwige terugkeer der dingen'' van Milan Kundera ==

&lt;small&gt;(Eigen bewerking)&lt;/small&gt;

[[File:Milan Kundera redux.jpg|thumb|550px|Milan Kundera (1929-2023) is een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met filosofische thema's. Een van zijn bekendste werken is ''De ondraaglijke lichtheid van het bestaan''. Philip Kaufman verfilmde het onder de titel ''The Unbearable Lightness of Being''.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=AniUgwUn6oo ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN HET BESTAAN'', 5 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;De eeuwige terugkeer der dingen is een raadsel en Nietzsche
bracht er andere filosofen mee in verlegenheid: de gedachte dat alles zich eens
herhaalt zoals we het reeds beleefden, en dat die herhaling eindeloos
zou zijn! Wat is de betekenis van deze dwaze mythe?
De mythe negeert dat een voor altijd verdwenen, nooit meer 
terugkerend leven op een schaduw lijkt, gewichtloos is,
bij voorbaat dood is, en al was het huiveringwekkend, prachtig of verheven, de
huiver; de pracht of die verhevenheid zijn van geen betekenis. We hoeven ze
niet voor kennisgeving aan te nemen, evenmin als een oorlog tussen twee
Afrikaanse staten in de veertiende eeuw, die het gezicht van de wereld niet had
veranderd, ondanks het in onbeschrijflijk lijden creperen van
driehonderdduizend negers.
Verandert er dan iets aan die oorlog van twee Afrikaanse staten in de veertiende
eeuw wanneer die zich ontelbaar herhaalt in de eeuwige terugkeer?
Er verandert wel iets; de oorlog wordt een omhoog stekend blok dat blijft, en de
stupiditeit ervan zou onherstelbaar zijn.
Als de Franse Revolutie zich eeuwig zou herhalen, zou de Franse
geschiedschrijving minder trots zijn op Robespierre. Maar omdat ze spreekt
over iets dat nooit meer terugkomt, zijn de bloedige jaren veranderd in louter
woorden, theorieën en discussies, ze zijn lichter geworden dan veren, ze jagen
geen schrik aan. Er is een eindeloos verschil tussen de Robespierre die slechts
één maal in de geschiedenis voorkomt en een Robespierre die eeuwig terug zou
keren om de koppen van de Fransen te laten rollen.
Laten we zeggen dat de gedachte van de eeuwige terugkeer een zeker
perspectief betekent waarin de dingen zich anders vertonen dan we die kennen:
ze vertonen zich zonder de verzachtende omstandigheid van hun voorbijgaande
aard. Deze verzachtende omstandigheid weerhoudt ons namelijk een oordeel uit
te spreken. Hoe kun je iets dat voorbijgaat veroordelen? Het avondrood van de
ondergang kleurt alles met de bekoring van de nostalgie; ook de guillotine.
Onlangs heb ik mezelf betrapt op een ongelooflijk gevoel: ik bladerde in een
boek over Hitler en voelde bij enkele foto's ontroering. Ze herinnerden me aan
mijn kinderjaren; die vielen in de oorlog; sommige leden van mijn familie
kwamen om in Hitlers concentratiekampen; maar wat was hun dood tegenover
het feit dat de foto's van Hitler me herinnerden aan de voorbije tijd van mijn
leven, een tijd die niet meer terugkeert?
Deze verzoening met Hitler verraadt de diepe morele perversiteit, verbonden
met een wereld die in wezen gebaseerd is op het niet bestaan van de terugkeer,
want in die wereld is alles bij voorbaat vergeven en dus ook alles cynisch
toegestaan.
Zou elke seconde van ons leven zich oneindig herhalen, dan zijn we
vastgenageld aan de eeuwigheid zoals Jezus Christus aan het kruis. Dat is een
verschrikkelijk vooruitzicht. In de wereld van de eeuwige terugkeer rust op
elke handeling het gewicht van een ondraaglijke verantwoordelijkheid. Daarom
noemde Nietzsche de idee van de eeuwige terugkeer de zwaarste last (das
schwerste Gewicht).&lt;/small&gt;|Milan Kundera}}

.

.

== ''Reis naar het einde van de nacht'' van Louis-Ferdinand Céline&lt;ref&gt;LOUIS FERDINAND CELINE, vertaald door E.Y. Kummer. ''Reis naar het einde van de nacht.'' Van Oorschot, 2016 (naar de uitgave van 1932), p. 74-77.&lt;/ref&gt; ==

[[File:L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg|thumb|550px|Louis-Ferdinand Céline (1894-1961) is samen met Marcel Proust één van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken publiceert.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=4OC6LKybZs8 ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''REIS NAAR HET EINDE VAN DE NACHT'', 6 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;Och  man! Ik verzeker je dat deze wereld
er uitsluitend op uit is om iedereen te verneuken! 
Jij bent jong. Ik hoop dat deze paar
minuten vol wijsheid je jaren zullen bijblijven! Luister goed
naar me, kerel; als ze 't hebben over: 'Het medelijden met het
lot, met de omstandigheden van de arme mieter...', laten dan
deze woorden, die in vurige letters boven alle moordende
schijnheiligheid van onze maatschappij schitteren, een uiterst
belangrijk teken aan de wand voor je zijn, waar je niet meer zo
maar aan voorbij mag gaan zonder het belang ervan in te zien.
Hoor, ik zeg jullie, arme donders, altijd de lul in 't leven, geslagen, uitgeperst,
eeuwig en altijd zwetend, ik waarschuw jullie dat als de groten van deze aarde
interesse voor jullie beginnen te krijgen, dan is 't omdat ze op het slagveld
gehakt van jullie willen maken... Dat is het teken... 't Kan niet missen... 't Begint
met liefde voor het volk. Lodewijk XIV die trok zich tenminste geen zak van
het brave volk aan, vergeet dat niet. Lodewijk XV ook niet. Hij veegde er z'n
gat mee af. Natuurlijk was het leven in die tijd niet prettig, het leven van de
arme sloeber is nooit prettig geweest, maar ze werden niet zo hardnekkig en
verbeten om zeep geholpen als nu door onze tirannen. De kleine man, zeg ik je,
wordt alleen met rust gelaten als hij wordt veracht door de groten,
die uitsluitend uit eigenbelang of sadisme aan het volk kunnen denken... De filosofen
mag ik je daar nog op attent maken nu we 't er toch over hebben, diè zijn ermee
begonnen het brave volk van alles wijs te maken... Het volk dat alleen zijn
catechismus kende! Ze zouden 't wel opvoeden, beweerden ze... Nou! Ze
hadden heel wat waarheden te onthullen! Prachtige! Frisse! Schitterende! Je
duizelde ervan! Zo is 't! begon het brave volk te zeggen, zo is 't precies! Zo is 't
helemaal! Daar gaan we allemaal voor sterven! 't Volk wil alleen maar sterven!
Zo zijn de mensen nu eenmaal. 'Leve Diderot!' hebben ze gebruld en toen
'Bravo Voltaire!'. Dat zijn nog 's filosofen! En ook nog leve Carnot, die zo mooi
overwinningen in elkaar kon knutselen! En leve iedereen! Dat zijn tenminste
knapen die 't brave volk niet in onwetendheid en bijgeloof laten verrekken! Zij
wijzen 't de weg naar de vrijheid! Ze maken 't zelfstandig! En ze hebben niet
stilgezeten! Iedereen moet eerst de krant kunnen lezen! Dat is onze redding!
Godverdomme! En snel! Geen analfabeten meer! Die kunnen we niet meer
gebruiken! Alleen maar burgersoldaten! Die stemmen! Die lezen! En die
vechten! En die marcheren! En kushandjes werpen! In dat tempo werd 't brave
volk gauw goed rijp. Het enthousiasme over 't afwerpen van 't juk moet toch
ergens goed voor zijn, waar of niet? Danton stond niet voor Jan Lul zo mooi te
praten. Met wat gebrul, dat zo raak was dat je 't nu nog hoort, had hij in een
handomdraai 't brave volk gemobiliseerd! En dat betekende 't eerste vertrek van
de eerste bataljons geëmancipeerde bezetenen! De eerste stemmende en
vlagdronken klootzakken die Dumouriez met zich meevoerde om zich te laten
doorzeven in Vlaanderen! Dumouriez zelf, die te laat aan dit ongekend nieuw
idealistische spelletje had deelgenomen, had achteraf toch maar liever poen, hij
deserteerde. 't Was onze laatste huurling... Soldaatje spelen voor niets, dat was
wat nieuws... Zo nieuw dat Goethe, al was hij dan Goethe, z'n ogen uitwreef
toen hij in Valmy kwam. Bij het zien van die haveloze vurige cohorten die zich
spontaan kwamen laten afslachten door de koning van Pruisen voor de
verdediging van de gloednieuwe vaderlandslievende fictie, kreeg Goethe het
gevoel dat hij nog heel wat te leren had. 'Van nu af aan, galmde hij schitterend,
helemaal in overeenstemming met z'n talent, begint een nieuw tijdperk!' En
hoe! Daar het systeem uitstekend werkte, ging men daarna helden in serie
afleveren, die hoe langer hoe minder kostten omdat het systeem steeds beter
werd. Iedereen heeft zich er wel bij bevonden. Bismarck, de beide Napoleons,
Barrès wolk, door de Hervorming al aan flarden gerukt en al lang gecondenseerd tot
episcopale spaarpotten. Vroeger was het mode, als je fanatiek was, te roepen:
'Leve Jezus! Op de brandstapel met de ketters!' Maar ja, er waren niet zoveel
ketters en 't waren vrijwilligers... Terwijl we nu zo ver zijn dat onafzienbare
horden zich geroepen voelen om mee te doen als er geschreeuwd wordt: 'Aan de
galg met alle lammelingen! Met alle slappe tinussen! Met de onnozele lezers!
Met miljoenen tegelijk, hoofden rechts!' De kerels die niemand aan flarden
wilden schieten, niemand om zeep willen helpen, die stinkende pacifisten, die
moeten we in hun kladden grijpen en vierendelen! We zullen ze duizend gore
doden laten sterven! En om ze manieren bij te brengen halen we eerst hun
darmen uit hun lijf, hun ogen uit hun kassen en de jaren uit hun stinkend
kwijlerig leven! Kreperen moeten ze bij legioenen en nog eens bij legioenen, in
de pan gehakt worden, leegbloeden, stikken in gifgassen, en dat alles om het
vaderland dierbaarder, vrolijker en lieflijker te maken! En als er nog tuig bij is
dat deze sublieme dingen niet wil begrijpen, moeten ze zich maar onmiddellijk
laten begraven met de anderen, nee, toch maar niet samen met ze, maar
helemaal aan het eind van het kerkhof, onder een onterend grafschrift voor
lafaards zonder idealen, want deze schoften hebben hun grandioos recht
verloren op een stukje schaduw van het monument dat bij aanbesteding door de
gemeente op het middenpad is opgericht voor de fatsoenlijke doden, en ook
hebben ze het recht verloren iets op te vangen van de echo van de minister, die
zondag weer bij de prefect komt pissen om na het middageten bewogen z'n
smoel open te doen boven de graven...&lt;/small&gt;|Louis-Ferdinand Céline}}

.

.

== ''Inhaaloefening'' door Gerrit Komrij ==


[[File:Gerrit_Komrij_(1981).jpg|thumb|right|550px|Gerrit Komrij (1944–2012) was een homo-dichter, schrijver, vertaler, criticus, polemist en toneelschrijver uit Nederland met een voorkeur voor Portugal. Hij was van 2000 tot 2004 de Dichter des Vaderlands. Hij stond bekend om zijn virtuoze en kleurrijke taalgebruik en was een gevreesd polemist.]]

[[File:Anne Morelli.jpg|thumb|right|550px|Anne Morelli (1948) is doctor in de geschiedenis en doceert aan de ULB en interesseert zich in de Italiaanse immigratie.]]


{{Citaat|&lt;small&gt;We zijn genoeg vernederd en bespot

Door halfgeleerden met hun boekenwijsheid

En met hun regelrechte lijn naar God,

Terwijl ze ons verwezen naar de ijstijd.  


We zijn genoeg voor achterlijk versleten.  

Kom vriend, de revolutie start vandaag.  

We zijn met attributen ruim bemeten.  

Dood Galilei met een motorzaag,


Trakteer Voltaire op elektroshocks,

Erasmus op een overdosis speed.  

Maak Bacon, Nietzsche, Swift weer orthodox

Door laster, centrifuge, turboprop,

En wat de Heer betreft: kruisig hem niet,

Maar plak een gele sticker op zijn kop.&lt;/small&gt;|Gerrit Komrij}}

.

[https://www.youtube.com/watch?v=VL0CZEiEz9g&amp;t=3s '''♠ BEKIJK HIER EEN PROFETISCHE Gerrit Komrij.'''] 

.

= '''WAT IS GESCHIEDENIS?''' =

[[Bestand:Berlin_Universität_um_1900.jpg|thumb|550px|De Universiteit van Berlijn (foto uit 1900) was de eerste universiteit die - met Hegel - de geschiedfilosofie in haar aanbod opnam. Geschiedfilosofie houdt zich bezig de betekenis van de geschiedenis, analyseert de geschiedschrijving en speculeert over mogelijke teleologische principes zoals: is er een ontwerp, een doel, een richting? Ironisch genoeg vond hier in 1933 de boekenverbranding plaats, tot groot, ironisch ongenoegen van Bertolt Brecht die zijn werk niet op de lijst der afvalligen zag staan. Een Duist bibliothecaris legde in de jaren voorafgaand aan 1933 een lijst aan met boeken die het Nazi-regime niet ondersteunden, het gaat om auteurs die tegenwoordig elke cursus op de hogeschool of de universiteit sieren: Karl Marx, Frederich Nietsche, Sigmund Freud... De universiteitsgebouwen worden compleet verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog, de geallieerde bombardementen laten niets overeind. Tegenwoordig lijkt het plein weer op het oude, althans wat de fascade betreft. Het parkje is nu een plein met een ondergrondse, lege boekenkast.]]

[[Bestand:Hegel_portrait_by_Schlesinger_1831.jpg|thumb|550px|Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) doceert filosofische colleges over geschiedenis aan de Universiteit van Berlijn. Die monden uit in het postuum gepubliceerde ''Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte''. Hij beschouwt de wereldgeschiedenis als een rationeel, op vooruitgang gericht proces, geleid door de 'Wereldgeest'. Tijdens zijn professoraat in Berlijn reviseert hij de tekst zonder ophouden. De publicatie verschijnt in 1837, zes jaar na zijn dood.]]

.

Wat is veiligheids- en welzijnsgeschiedenis? Die vraag is niet makkelijk. Niet toevallig heeft geschiedenis twee betekenissen. 'Het is zowel een wetenschappelijke discipline als het onderzoeksobject van die discipline.'&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Het had gekund (maar misschien ook niet).'' In: ''De Standaard'', 21.09.2015, p. D10.&lt;/ref&gt; Met andere woorden: de geschiedenis schrijft geschiedenis over de evolutie van de wereld en over zichzelf: over de discipline, over de historicus en zijn voorkeuren en over haar eindeloze beperkingen om tot definitieve inzichten te komen. Wat is geschiedenis, is het best te beantwoorden door de geschiedenis te bekijken als een ‘actieve constructie’. '''Actief''' wil zeggen: hier deed iemand zijn best voor, zijn ''leen'' achter gelegd, gewerkt. '''Constructie''' wil zeggen: iets is gemaakt. Een architect bouwt een bouwwerk, een historicus schrijft een verhaal,  een narratieve constructie die soms meer op kunst lijkt dan op wetenschap. In het beste geval op basis van feiten, in het slechtste geval op basis van verzinsels of hallucinaties. Etymologisch gaat het woord terug op 'historie', afkomstig van het Griekse ιστορία en herkenbaar in het Engelse history/story. Geschiedenis en verhaal zijn een dansend duo.

.

Schoolbank-kinderen en veel mensen beschouwen 'de geschiedenis' als iets 'passief'. Ze slaan aan het blokken nadat een juf, een meester of een deskundige in hun klasje over het verleden kwam vertellen. Voeling is er weinig. Omdat die leerkracht of die pastoor het hen inlepelde als een 'objectieve realiteit', namen ze het voor waar aan. Geschiedenis is er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! Wat hier problematisch aan is, is het feit dat de woorden ''actief'' en ''passief'' diametraal tegenover elkaar staan net zoals de begrippen objectief en subjectief. De 'actieve constructie' is een vraag die op filosofisch vlak tot tien vragen leidt:

.

'''1.''' Wanneer begint de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.
 
'''2.''' Wie maakt de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.

'''3.''' Waarom bestaat/maakt hij of zij geschiedenis? Met andere woorden: wat is de reden waarom we over iets spreken? Wat is de reden waarom we onze lessen vullen met bepaalde inhouden? Wat is de reden waarom boekhandels elk jaar weer duizenden boeken verkopen?

.

'''4.''' Hoe maakt ''men'' de geschiedenis van het veiligheids- en welzijnsdenken? Wat doet een historicus in het archief? Hoeveel begrijpt hij werkelijk van het Middelnederlandse handschrift dat voor hem ligt? Hoe interpreteert de historicus de dementerende dame die hij 's morgens telkens weer gaat interviewen? 

.

'''5.''' Wat is het doel van het historisch proces? Of, anders gezegd: wat wil men/ik/deze groep bereiken?

.

'''6.''' Welke richting kunnen we ontwarren in de loop van de geschiedenis en de veiligheid en het welzijn? Ofwel: gaat het vooruit of achteruit? Is de klim moeilijk of glijden we van een leien dak?

.

'''7.''' Wat is de motor van de geschiedenis? Of: welke drijfveren zorgen voor verandering? Is het de economie? De politiek? De klimaat wijziging? De...

.

'''8.''' Is er hier sprake van een betrouwbare geschiedenis of gaat het om fake news? Of, met andere woorden: zien wij de wereld zoals hij is of werken er allerlei filters op ons in?

.

'''9.''' Is geschiedenis een wetenschap of is geschiedenis propaganda, indoctrinatie of brainwashing, is geschiedenis objectief, zoals dat de andere wetenschappen dat beweren? En wat is dat dan, objectiviteit?

.

'''10.''' Kon de geschiedenis anders lopen? Stel dat Hitler sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog. Of, stel dat hij op 8 oktober 1908 slaagde voor zijn ingangsexamen aan de kunstacademie in Wenen, zoals Eric-Emmanuel Schmitt uitwerkt in zijn roman ''La part de l'autre'' uit 2001. Wie zal het zeggen?

.

.

== Tijdsgeest ==

[[Afbeelding:Glass-of-water.jpg|thumb|550px|Half vol of half leeg? Optimisme of pessimisme?]]

[[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|thumb|550px|Frans Hals (1582-1666) schildert René Descartes (1596-1650).]]

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Renaissance|1450 -&gt;&gt; Humanisme|1500 -&gt;&gt; Verlichting |1650 -&gt;&gt; Glorious Revolution|1688 -&gt;&gt; Franse Revolutie|1789 -&gt;&gt; Take off Industriële Revolutie|1800 -&gt;&gt; Belgische Revolutie|1830 -&gt;&gt; Liberalisme|1830 -&gt;&gt; Socialisme|1848 -&gt;&gt; Rerum Novarum|1891 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Fin de siècle|1890 -&gt;&gt; Eerste Wereldoorlog|1914  -&gt;&gt; 11 november 1918|1918 -&gt;&gt; Beurskrach|1929 -&gt;&gt; Machtergreifung|1933  -&gt;&gt; Verdrag van München|1938  -&gt;&gt; Tweede Wereldoorlog|1940-1945 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; 1950|Zilveren jaren '50  -&gt;&gt; 1960|Gouden jaren '60 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Oliecrisis|1972 -&gt;&gt; Aids|1979 -&gt;&gt; Kernramp Tsjernobyl|1986 -&gt;&gt; Herald of Free Enterprise|1987 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Val Berlijnse Muur|1989  -&gt;&gt; Het einde van de geschiedenis en de laatste mens|1992 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Nine eleven|2001 -&gt;&gt;  Klimaatvluchtelingen|2014 -&gt;&gt; Klimaatmarsen|2019 -&gt;&gt; Coronacrisis |2020-2023 -&gt;&gt; Russische inval Oekraïne|2022 -&gt;&gt; Oorlog Israël / Hamas|2023 &gt;&gt;&gt; '''

.

.

== Waar halen optimisten hun mosterd? ==

.

'''1754''': Met de ontdekkingsreizen en de daarmee gepaard gaande veroveringen in Amerika, China of Perzië duiken in Europa steeds meer verhalen op van kolonisten die inheemse volken, hun gebruiken en hun politieke organisatie beschrijven. Voltaire en John Locke lezen de bestseller van pater Gabriel Sagart die bij het Wendatvolk verbleef, Jean Jacques Rousseau was vertrouwd met missie- en reisverslagen uit de Grote Meren en indiaanse bronnen en Gottfried Wilhelm Leibniz zocht inspiratie in China.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 38-51.&lt;/ref&gt; René Descartes leert filosoferen door de Mexicaan Antonio Rubio (1548-1615) en ontdekt bij de antikoloniale Quechua-schrijver Felipe Guaman Poma de Ayala (ca. 1535-1616) het 'ego cogito'. Het cartesiaanse denken brengt een paradigmawissel op diverse vlakken. 1. Een binair denken in of-of relaties komt in de plaats van een en-en alternatief denken. Dit dualisme onderscheidt mens en natuur, lichaam (res extensa) en geest (res cogitans) als afzonderlijke werkelijkheden. 2. Er komt de voorkeur om denken over de zaken in plaats van over de verhoudingen ertussen. 3. De wetenschap gaat de natuur domineren. De natuur is niet langer een levend, bezield geheel, maar een machine die volgens wetmatigheden functioneert. Natuurverschijnselen zijn te verklaren door observatie, meting en wiskunde. 4. De Westerling reconstrueert de wereld en brengt ze onder zijn controle, alsof hij god is. Daartoe neemt hij 'afstand' van de dingen met het perspectief, de kaart, de globe, de microscoop of de telescoop. De afstand stelt hem in staat om te klasseren, te meten, te catalogiseren en te veroveren.&lt;ref&gt;RAJ PATEL &amp; JASON W. MOORE, vertaald door Huub Stegeman. ''Een geschiedenis van de wereld in zeven goedkope zaken. Een gids voor kapitalisme, natuur en de toekomst van de planeet,'' Boom, Amsterdam, 2019, p. 65-68.&lt;/ref&gt; Dit soort kennismakingen tonen dat de samenleving niet ‘ongelijk’ hoeft te zijn en begrippen zoals vrijheid en gelijkheid, de natuurtoestand en het natuurrecht sijpelen het oude continent binnen. De normen van het absolutisme en de gedragsregels in Versailles installeerden in het zeventiende en achttiende-eeuwse Frankrijk een pikordecultuur die elk aspect van het dagelijkse leven domineert met onder- en bovenschikkingsrituelen. Het ontgaat de filosofen niet dat deze maatschappij anders in te richten is en om dit te onderzoeken schrijft de Académie des Sciences, Art et Belles-Lettres van Dijon een prijsvraag uit die het beste essay zoekt dat ‘de oorsprong van de ongelijkheid’ beschrijft en de vraag beantwoordt of het natuurrecht dit al dan niet rechtvaardigt. 

.
 
'''1755''': Jean Jacques Rousseau wint de wedstrijd en publiceert zijn ‘Vertoog over de ongelijkheid’ waarin hij poneert dat de jager-verzamelaar egalitair en in kinderlijke onschuld leven. De landbouwrevolutie, de verstedelijking en de staat beëindigden deze beschaafde oertoestand en bracht de mens behalve literatuur, filosofie en wetenschap ook de bureaucratie, staande legers, het patriarchaat en massamoord. In tegenstelling tot de visie van Thomas Hobbes ontwikkelt de maatschappij zich van goed naar slecht. Rousseau’s idealisme of optimisme geniet de voorkeur van het linkse politieke kamp en is in te vullen door een terugkeer naar de natuurtoestand. De hypothese van Rousseau is op niets gestoeld, hij was niet in staat om het verleden van 10.000 vroeger te onderzoeken. Nomadische groepen zijn niet per definitie egalitair, landbouwsamenlevingen hoeven zich niet per definitie te kenmerken door hiërarchie en privébezit en de eerste steden kenden weinig klassentegenstellingen, autoritaire heersers of krijgers. Toch duikt de hypothese vaak in de literatuur op.

.

Het optimisme wortelt in de idee dat de maatschappij maakbaar is. Die maakbaarheidsidee gaat terug op de Renaissance, de Verlichting en de Industriële negentiende eeuw. De Verlichting is mogelijk de belangrijkste van het trio: ze gaat een stap verder dan het magische, het symbolische en het occulte denken dat de Renaissance en het Humanisme genegen zijn. In de Verlichting ontspruit de kiem van de Industriële Revolutie. De Verlichting was niet zomaar 'filosofietje'. Het is een denken dat de totale samenleving wil veranderen en vertrekt vanuit de idee dat mensen elkaar 'aansteken'. De verlichtingsfilosofen geloven dat hun ideeën anderen 'verlichten'. Kennis komt iedereen ten goede. René Descartes hecht belang aan techniek en zou zich in onze eeuw, de 21ste, thuis voelen. Zijn ''Discours de la methode uit 1637 ligt aan de basis van de ''Encyclopédie die een eeuw later, in 1751 verschijnt. Beide werken focussen op arbeid en werktuigen, ambachtslui en werkplekken. Diderot schetst gereedschap en machines en breekt het eeuwenoude kennismonopolie van de ambachten. In de jaren zestig en zeventig van de eeuw ontwikkelt James Watt ‘zijn’ stoommachine en twee decennia later, in 1791, stimuleren het decreet d'Allarde en de Wet le Chapelier (genoemd naar de Bretoense en Jakobijnse advocaat Isaac Le Chapelier) de ondernemingsvrijheid. Het beginsel is nobel: 'Iedereen is vrij om de handel, het beroep, de kunst of het ambacht uit te oefenen dat hem goed dunkt.' Tegelijk schaffen deze verordeningen de ambachten met hun kennisoverdracht van vader op zoon af. Arbeidsstructuren zoals coalities, corporaties, ambachten en gilden die eeuwen de toegang tot een beroep belemmerden, verdwijnen. Tegelijk verdwijnt de sociale bescherming. Vakbonden en staken komen in het strafwetboek. Deze wet, de encyclopedie en de stoommachine begeleiden de rouwstoet van de ambachtslui naar het kerkhof en verwelkomen de fabriek en de machine. België schaft de Wet Le Chapelier af op 25 mei 1867. Tot die dag 'camoufleren' arbeidersorganisaties en vakbonden zich als ziekenfondsen, spaarkassen in herbergen of ‘onschuldige’ verenigingen. 
 
Tijdens de zeventiende en de achttiende eeuw groeit het idee van de wetmatigheden in de natuur én in de samenleving. De gedachte dat het menselijk gedrag te berekenen - mechanisch - is kan de wereld verbeteren. De theïstische, de bovennatuurlijke, middeleeuwse God die willekeurig ingrijpt - om te belonen en te bestraffen - ruimt plaats voor de deïstische God. Deze God is de schepper van alles, een mekanieker die zijn schepping zo inricht, dat ze zonder zijn bemoeienis draait. De ultieme metafoor omschrijft God als klokkenbouwer. Dit denken manifesteert zich in het vroeg liberaal economisch denken. In Frankrijk komt dit tot uiting in de fysiocratie van François Quesnay (1694-1774). Grondbezit en berekend individualisme liggen er aan de basis van rijkdom, succes en bestaansmiddelen. In Engeland leidt het tot de klassieke economie van Adam Smith die het onberekenbare natuurrecht en de goddelijke ordening (de onzichtbare hand) centraal stelt: arbeid als successleutel. Zo zijn beide economische systemen een reactie op het zero-sum game (wat de ene partij wint, verliest de andere), van het mercantilisme dat van de 16e tot 18e eeuw dominant was en welvaart haalt uit het edelmetaal, geroofd in de nieuwe wereld. Weinig van de onderstaande verlichtingsfilosofen maken de Franse Revolutie mee (op de drie laatste na).
 
.
 

'''♥ [https://www.youtube.com/watch?v=wQcEjBPYXi8 LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE VERLICHTING (28 min.).]'''

 
 .
 
 '''1.''' René Descartes (1596-1650) en het rationalisme, logica en onderzoek in tegenstelling tot het elitaire (enkel de elite is in staat om te leren), het esoterisme, de alchemie, het symbolische en het magisch denken. '''[https://www.youtube.com/watch?v=CAjWUrwvxs4 FILM, 8.48 min.]'''
 
 .
 
 '''2.''' De onstuitbare honger naar feiten en kennis van de encyclopedisten Jean Le Rond d'Alembert (1717-1783) en Denis Diderot (1713-1784) en hun nieuwe bijbel: l'encyclopedie. '''[https://www.youtube.com/watch?v=5WafMMlNSb8 FILM 2.49 min.]'''
 
 .
 
 '''3.''' John Locke (1632-1704) en het empirisme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=bZiWZJgJT7I FILM, 9.14 min.]'''
 
 .
 
 '''4.''' Isaac Newton (1623-1723) en het oorzakelijk denken '''[https://www.youtube.com/watch?v=s2YZN2L700Q FILM, 53.38 min.]'''
 
 .
 
 '''5.''' Montesqieu (1689-1755) en de scheiding der machten '''[https://www.youtube.com/watch?v=gExrynQC4IU FILM, 4.22 min.]'''
 
 .
 
 '''6.''' Voltaire (1694-1778) en het recht op vrije meningsuiting en het deïsme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=LAzKGkTIKpg&amp;list=PLkeO6Zg_ybk5ZE25Ub8W24yQAgPDEjrEh&amp;index=6&amp;t=29s FILM 12.15 min.]'''
 
 . 
 
 '''7.''' Jean Jacques Rousseau (1712-1778) over de opvoeding en zijn ''Emile, of Over de opvoeding''. '''[https://www.youtube.com/watch?v=81KfDXTTtXE FILM 7.46 min.]'''
 
 .
 
 '''8.''' Jeremy Bentham (1748-1832) over het grootste geluk voor iedereen in een panoptische infrastructuur. '''[https://www.youtube.com/watch?v=Myal-NSlIGA FILM 4.01 min.]'''
 
 .
 
 '''9.''' Adam Smith (1723-1790) zet de verlichtingsideeën om in een economische theorie en lanceert in zijn ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' de 'Onzichtbare hand|de onzichtbare hand'. '''[https://www.youtube.com/watch?v=ejJRhn53X2M FILM 6.43 min.]'''
 
 .
 
 '''10'''. Immanuel Kant (1724-1804) maakt een synthese van het bovenstaande in zijn &quot;Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?&quot; in 1784 als antwoord op een prijsvraag. Daarin zegt hij: 'Verlichting is het loskomen van de mens uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen zonder de ander. '''[https://www.youtube.com/watch?v=nsgAsw4XGvU FILM 8.12 min.]'''
 

.

.


;Hoofdpersonages van het absolutisme en de verlichting

.

&lt;gallery&gt;
File:Descartes_Discours_de_la_Methode.jpg|0. '''Voorpagina van Discours de la Méthode uit 1637.'''
File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|1. '''René Descartes (1596-1650).'''
File:Jean_Le_Rond_d%27Alembert,_by_French_school.jpg|2. '''Jean le Rond d'Alembert (1717-1783).'''
File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|3. '''Denis Diderot (1713-1784).''' 
File:Encyclopedie_de_D%27Alembert_et_Diderot_-_Premiere_Page_-_ENC_1-NA5.jpg|4. '''Eerste bladzijde van l'Encyclopedie.'''
File:John_Locke.jpg|5. '''John Locke (1632–1704).''' 
File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|6. '''Isaac Newton (1643–1727).''' 
File:Montesquieu_1.png|7. '''Montesquieu (1689–1755).'''
File:Immanuel_Kant_(painted_portrait).jpg|8. '''Immanuel Kant (1724-1804).''' 
File:Atelier_de_Nicolas_de_Largillière,_portrait_de_Voltaire,_détail_(musée_Carnavalet)_-002.jpg|9. '''Voltaire (1694–1778).'''
File:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|10. '''Jean-Jacques Rousseau (1712-1778).''' 
File:Social_contract_rousseau_page.jpg|11. '''Het maatschappelijk verdrag.'''
File:EmileTitle.jpeg|12. '''Emile, of Over de opvoeding.'''
File:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|13. '''Madame de Pompadour, minnares van [[Lodewijk XV]] streed tegen de censuur van l'Encyclopédie. Op haar tafel staat deel IV.'''
File:James_Watt_by_Henry_Howard.jpg|14. '''James Watt (1736–1819), uitvinder van de stoommachine.''' 
File:François_Quesnay.jpg|15. François Quesnay.
File:Smith_-_Inquiry_into_the_nature_and_causes_of_the_wealth_of_nations,_1922_-_5231847.tif|16. '''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'''.
File:AdamSmith.jpg|17. '''Adam Smith.'''
File:Louis_XIV_of_France.jpg|18. '''Lodewijk XIV.'''
File:Koning_Louis_XV;_Hyacinthe_Rigaud.jpg|19. '''Lodewijk XV.'''
File:Ludvig_XVI_av_Frankrike_porträtterad_av_AF_Callet.jpg|20. '''Lodewijk XVI.'''
File:Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg|21. '''Marie Antoinette van Oostenrijk.'''
File:Women%27s_March_on_Versailles01.jpg|22. '''Vrouwen op de weg naar Versailles. Brood, geen taart!'''
File:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|23. '''Vrijheid, gelijkheid en broederschap.'''
File:LouisXVIExecutionBig.jpg|24. '''Onthoofding van Lodewijk XVI op de Place de la Révolution, nu Place de la Concorde.'''
File:Jacques-Louis_David_-_Marie_Antoinette_on_the_Way_to_the_Guillotine.jpg|25. '''Jacques-Louis David tekent Marie Antoinette op weg naar het schavot.'''
File:Exécution_de_Marie_Antoinette_le_16_octobre_1793.jpg|26. '''Executie van Marie Antoinette.'''
File:Robespierre.jpg|27. '''Maximilien de Robespierre (1758-1794).'''
File:Gros_-_First_Consul_Bonaparte_(Detail).png|28. '''Napoleon Bonaparte (1769-1821).'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Waar halen pessimisten inspiratie? ==

[[File: Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg|thumb|550px|Het Fin de Siecle is een decadente periode tussen 1890 en 1914. Twee kernwoorden  - schoonheid en de dood in het vooruitzicht - duiken overal op, zoals in dit symbolische schilderij van Leon Spilliaert. Zijn 'Absintvrouw' uit 1907 toont het thema: jonge mooie vrouw is op het einde van haar leven, het leven is als een scheut absint (let op de arm) weggevloeid. De kleuren zijn al in de rouw: donkerblauw, zwart en paars.]]

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-R06610, Oswald Spengler.jpg|thumb||550px|Oswald Spengler]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=qPRn-XRLM_c '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: DE PESSIMISTEN (30 Min.)'''].

.

1651: Thomas Hobbes - geboren in 1588, bij de aanval van de Spaanse Armada op Engeland waarbij zijn moeder ongekende angsten kende - betoogt in zijn boek ''Leviathan'' dat de oertoestand van de mens eenzaam, arm, wreed en kort is. Iedereen vecht er tegen iedereen. Mensen zijn vals en egoïstisch, cynisch en berekend. Met deze theologische vraag komt Hobbes tot deze probleemstelling: is de mens van nature goed of slecht? Goed en kwaad zijn begrippen die de mens, net zoals God, maakt om te vergelijken. Dieren kennen de kunst van het vergelijken niet in die mate als een mens. Hobbes is ondanks zijn lijfspreuk 'Fear and I were twins' optimistisch gesteld: de staat - een begrip dat zich in de tijd van Hobbes ontwikkelt - levert de instrumenten die de honger naar macht, roem en bezit in toom houden. Op dit moment geeft de rechterzijde van het politieke spectrum de voorkeur aan dit model: ze noemen het realisme. Anderen noemen het pessimisme of wantrouwen. Hobbes' en zijn volgelingen laten het verhaal over het ontstaan van de mens van het slechte naar het goede evolueren in tegenstelling tot Rousseau's volgelingen. Die zien de menselijke evolutie van goed naar slecht met de gedachte vroeger was alles beter. Beiden zijn in dit opzicht lineaire denkers: de geschiedenis voltrekt zich volgens een lijn, een glijbaan die je kan opklimmen (met veel moeite, maar als je de top bereikt, dan ben je er!) of kan afglijden (met veel plezier en gemak, om op te geven). Deze evoluties contastereren met de circulaire denkers zoals de Duitse cultuurhistoricus Oswald Spengler (1880-1936), de vader van het cultuurpessimisme. Zijn voornaamste werk ''De ondergang van het Avondland'' schopt het tot een bestseller dankzij Elisabeth Förster-Nietzsche, de zus van Friedrich Nietzsche. Het boek toont een cyclische cultuurgenese die de ontwikkeling van samenlevingen vergelijkt met het ritme van het mensenleven of dat van de seizoenen. Een mens: geboren, groei, volwassenheid, bejaard, sterft. Dagen (24 uur), maanden (de verwijzing naar de maancyclus) en seizoenen (vormen samen een jaar en herhalen zich dan) doen iets gelijkaardigs. In de lente ontluikt nieuw leven, de zomerse bloei zorgt voor nakomelingen (zaad), een herfstige oude dag tot de winter (de dood) intreedt. Diverse wereldbeschavingen bewijzen Spenglers theorie: De Babylonische, de Egyptische, de Chinese, de Indische, de Indiaans-Mexicaanse, de Grieks-Romeinse en de Arabische, de Joodse en de Byzantijnse beschaving. Het boek en de theorie zijn een tegenreactie op het verlichtingsdenken dat een maakbaar Europa voor ogen ziet. Spencer voorspelt dat die rationele maatschappelijke structuur een einde kent. Kort voor zijn dood schrijft hij dat het Duitse rijk snel zal ophouden te bestaan.  

.

1884: De grilligheid en de ambivalentie van de negentiende eeuw dwingen kunstenaars, intellectuelen en politici op het einde van de eeuw tot een reflectie over de voorbije en aan gang zijnde industrialisatie. In Engeland publiceert [[Arnold Toynbee]] in 1884 zijn ''Lectures on the Industrial Revolution'' waarin hij de industrie als oorzaak aanduidt voor het '''morele verval''' van de arbeidersklasse. De technische en wetenschappelijke successen van de mechanisatie leiden tot het failliet van de traditionele ambachten en loodst vrouw en kind naar de fabriek waar ze nauwelijks weten welk product ze maken.

.

Op het einde van de eeuw is de tussentijdse balans niet florissant: de onmacht van de prille democratie (de juridische en sociale bevrijding van het individu blijkt – voorlopig - een illusie), het koloniaal beheer, de kapitalistische klassenjustitie, het elitaire stemrecht dat de gegoede klassen bevoordeelt, het lijden van het proletariaat… al deze pijnpunten brengen mensen sociaal en psychologisch in de war. Beloofde de Industriële Revolutie dan geen rijkdom en overvloed? Beloofde de onstuitbare techniek dan geen wereldwijd transport en een internationale economie? Ging het oneindige aantal uitvindingen niet afrekenen met armoede, hongersnood, epidemieën, kindersterfte en achterlijkheid? De negentiende eeuw heeft een Januskop: het succesverhaal van stoom, infrastructuur en amusement botst met sceptische en pessimistische stemmen vol wantrouwen. Niet iedereen begroet de vooruitgang met gejuich. 

.

De psychiater Sigmund Freud, de filosoof Nietzsche, schrijvers zoals Emile Zola en Oscar Wilde, kunstenaars zoals Leon Spilliaert zijn er de gezichten van. Hun cultuurkritiek focust op het beest in de mens. Is de mens te beschaven? Achter het menselijke gezicht huizen de onderdrukte driften van Eros en Thanatos, de hysterie en de angst voor het anale. Het idee dat God dood is, duikt op bij Nietzsche en de evolutieleer van [[Charles Darwin]] botst met de Bijbel. Gods dood stelt de begrippen waarheid en cultuur en vooruitgang, modernisering en maatschappij in vraag. Die begrippen blijken geen product van het rationalisme en de Verlichting, maar een complot van tirannieke, gewelddadige machtsmensen: een roedel roofdieren, een ras veroveraars die de dwalende massa in hun klauwen houdt. De enige optie is de schoonheid van het sterven. Enkel de esthetica van de dood rest, nu de maatschappij een terminale patiënt blijkt. Het komt tot uiting in het decadente, de luxueuze overbeschaving vol estheticisme, escapisme en het uiterlijke vertoon van het dandyisme (denk tegenwoordig aan Pim Fortuyn, Thierry Baudet, Theo Hiddema, Dries Vanlangenhove), vol nihilisme (sociale mobiliteit is een idioot idee), misogynie (vrouwonvriendelijkheid vanuit het gevoel dat vrouwen vuil en neerslachtig zijn) en a-politieke gedrag (democratie leidt nergens toe). Deze opvallend geklede intellectuelen hebben de vileine commentaar klaar voor hun rivalen. Ze voelen zich tegelijk -hoe paradoxaal ook- verloren in hun eigen tijd en superieur tegelijk, ze zijn verheven en provoceren met dubbelzinnigheden, verwijzen graag naar de oudheid (vroeger was het beter) en gebruiken ironie. 

.

Het Fin de Siecle of het einde van een tijdperk - ook de Belle époque genoemd (denk aan het impressionisme, de Jugendstil, de cinematografie) - loopt van pakweg 1890 tot het einde der tijden: het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het zijn narcisten: ‘Een dandy leeft en slaapt voor zijn spiegel’ noteert Charles Baudelaire. Toch is het narcisme niet te herleiden tot het individu, het omvat een hele cultuur (Christopher Lasch in 1978: ''The Culture of Narcissism'') en een narcistische cultuur legt de lat hoog.&lt;ref&gt;Mia Doornaert laat de Belle époque beginnen in 1870 en eindigen met de Tweede Wereldoorlog. Zo zie je dat er op de historische periodes marge kan zitten. Lees ook: JAN VAN HEEMST. ''Tussen gen en globe. Europese Cultuurgeschiedenis'', Ad. Donker, Rotterdam, 2012, p. 340 ev. Dat negatieve geluid van Arnold Toynbee uit het einde van de negentiende eeuw, contrasteert met de visie van T.S. Ashton die aan de vooravond van de zilveren jaren vijftig die hij publiceert in ''The Industrial Revolution, 1760-1830''. In dat boek uit 1948 benadrukt Ashton het positieve en de verworvenheden van de negentiende eeuw. Vgl. DE KOCK CATHERINE &amp; DE VUGT GEERTJAN. ''Waarom zijn er zoveel rechtse dandy’s?'' In: ''De Standaard'', 2 april 2019, p. D11.&lt;/ref&gt; 
 
. 

.

== Dialectiek ==

.

Het dialectisch denken of het denken in tegenstellingen haalt [https://www.youtube.com/watch?v=fSQgCy_iIcc&amp;t=173s Karl Marx] bij [https://www.youtube.com/watch?v=H5JGE3lhuNo Georg Wilhelm Friedrich Hegel]. 

;Voorbeeld 1:
Paul Ricouer ziet drie fasen in het lezen van de bijbel:
* These: als een ‘fantastisch boek’: naïef gelezen als een sprookje tijdens een miraculeuze kindertijd (story)
* Anti-these: Een ‘historisch boek’: de kritische lezing (history) met historische personages
* Synthese: Een ‘levensboek’: als antwoord op zinvragen over de toekomst, het nu en vroeger, hier en elders (transhistory)

;Niet dat er altijd een synthese komt...
* These: De Katholieke Middeleeuwen met de klemtoon op beelden
* Anti-these: De reformatie met de klemtoon op woorden
* Anti-anti-these: De contrareformatie en de barok
* Anti-anti-anti-these: het classisisme

;Voorbeeld 2:
* These: Het absolutisme van Lodewijk XIV
* Anti-these: De Verlichting en haar romantisch optimisme
* Synthese: De Franse Revolutie-idee (vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid) met gewelddadige leiders zoals Robespierre en Napoleon

;Voorbeeld 3:
* These: De Franse Revolutie
* Anti-these: De [[Restauratie (Frankrijk)|Restauratie]]
* Synthese: Het [[positivisme]] van [[Auguste Comte]]

;Voorbeeld 4:
* These: Het optimisme van de Verlichting
* Anti-these: Het pessimisme en het determinisme van het Fin de Siècle, het impressionisme
* Synthese: de dialectiek van Marx

;Voorbeeld 5:
* These: het kleuterkind met een goddelijke adoratie voor zijn vader
* Anti-these: de puber waarbij de vader een loser is
* Synthese: de jongvolwassene met een realistisch ouderbeeld

;Voorbeeld 6:
In de kunstgeschiedenis zijn er talloze voorbeelden van tegenstellingen die elkaar opvolgen: 
* Realisme en Impressionisme: Realisme is een kunststroming die zich richt op het weergeven van de werkelijkheid, terwijl Impressionisme  indrukken vastlegt.
* Barok en Rococo: Barok is een kunststroming die zich kenmerkt door dramatische effecten, terwijl Rococo zich kenmerkt door lichtere, meer decoratieve elementen.
* Kubisme en Futurisme: Kubisme staat voor geometrische vormen, het Futurisme zoekt beweging en snelheid.
* Romantiek en Realisme: Romantiek richt zich op emotie en verbeelding, het Realisme wil de werkelijkheid tonen zoals die is.
* Surrealisme en Dadaïsme: Surrealisme zoekt naar het onderbewuste, het Dadaïsme daagt de conventionele kunst uit.
* In de kunstgeschiedenis is er sprake van synthese wanneer twee tegenstellingen worden samengevoegd tot een nieuwe stijl. Een voorbeeld hiervan is het Postmodernisme, dat elementen van verschillende stijlen combineert.

.

.

== De Ist-familie telt (te) veel leden ==

.

[[Bestand:David Van Reybrouck.jpg|thumb|550px|David Van Reybrouck ziet kenmerken van het 21ste-eeuwse populisme in het socialisme uit de negentiende eeuw. Hij schrijft één lange redenering met als conclusie dat er in de kennismaatschappij aandacht nodig is voor laaggeschoolden. Dat komt de democratie alleen maar ten goede. Tien jaar na zijn lange redenering, in 2019, komt er het initiatief voor een Jezuïetenschool in Molenbeek en kan Van Reybrouck een experiment aangaan in de Duitstalige gemeenschap.]]

[[Bestand:Jose_Ortega_y_Gasset.jpg|thumb|550px|Jose Ortega y Gasset, geen optimist. Ortega is kritisch over de massa die hij definieert als gelijk ieder ander. De massamens is onbescheiden, zonder zelfkritiek en respectloos voor autoriteit en staat tegenover de elite. Ortega roept de aristocratie op om de leiding te nemen bij cultureel verval.]]

Aan de uitersten van het spectrum staan de optimist en de pessimist. Een ander spectrum is te vormen tussen de realist en de idealist. Tussenin liggen vele interpretaties van de geschiedenis. Belangrijk is de [[betrouwbaarheid]] van wat men beweert. Hoe kan je dit nagaan? Dat gebeurt via twee strategieën: mediawijsheid en historische kritiek. Iedereen gaat aan de slag met de werkelijkheid en maakt er iets van op zijn eigen originele wijze. Enige waakzaamheid is echter geboden.

.

;1. De optimist
* Is zonder meer optimistisch wat de toekomst betreft. Technologie zal ons redden, de wereld kent alleen maar vooruitgang. Een mooie passage uit Milan Kundera's '''Ondragelijke lichtheid van het bestaan''' illustreert dit optimisme. Verder is Kundera geen typische optimist.

.

;2. De pessimist
* Doemdenkers zoals: [[Louis-Ferdinand Céline]], [[Oswald Spengler]], [[José Ortega y Gasset]], [[Johan Huizinga]].

.

;3. De Marxist en de communist
* Van Karl Marx tot Raoul Hedebouw.

.

;4. De populist
* Vertaalt de historische boodschappen in eenvoudige termen en gebruikt zijn verhaal voor een eigen gewin. Dictators neigen naar dit type. 

.

{{Cquote|'''Hij (de populist) weet wat het volk wil, en dat moet volstaan. Daardoor duldt hij geen tegenspraak, daardoor  heeft hij een gloeiende hekel aan het debat. Het parlement, de grondwet, de gebruikelijke democratische procedures zijn voor hem eerder hindernissen dan politieke verworvenheden. In die betekenis is populisme in wezen antidemocratisch en antiparlementair; sommigen spreken zelfs van 'proto-totalitair'. Dit duistere populisme miskent het wezen van de democratie.'''|David Van Reybrouck}}

.

;5. De cartoonist
* Een standup comediën die van alles een grap maakt, mensen een spiegel voorhoudt door middel van een grap. Niet altijd in dank afgenomen. Denk aan de Bataclan en Charlie Hebdo.

.

;6. De relativist
* Relativeert alles kapot. Problemen bestaan nauwelijks.

.

;7. De structuralist
* De structuren bepalen het denken. Individueel maakt een mens nauwelijks keuzes.

.

;8. De kapitalist
* Denkt alleen maar in economische modellen: leiders zijn managers, winners en een probleem los je op met een businesmodel. 

.

;9. De journalist en de columnist
* Stefan Zweig en Joseph Roth

.

;10. De illusionist
* Goochelaars en charlatans die aan de slag gaan met de werkelijkheid

.

;11. De hyperbolist
* Vergroot alles uit, overdrijft

.

;12. De realist
* 'tja. Die hebben we nog niet gevonden :-)

.

;13. De polemist
* Slaagt er in om partijen die hetzelfde nastreven in ruzie te steken. Zelf komt hij er ongezien mee weg. Een spreekwoord kenmerkt hem: 'Twee honden willen een been, de derde komt er mee heen.'

.

;14. De hedonis, de narcist, de egoïst en de Trumpist
* Aarzelt niet om publiekelijk te liegen en benoemt alles wat hem of haar tegen de haren instrijkt [[fake news]]
* Denkt alleen aan zichzelf en gaat daarvoor over lijken?
* Houdt van zelfverheerlijking. 

.

;15. De perfectionist
* Streeft perfectie na ten koste van alles.

.

;16. De encyclopedist
* Verzamelt kennis, zoveel mogelijk objectieve kennis om op basis van deze 'ratio' gedegen beslissingen te kunnen nemen.

.

;17. De anarchist, de andersglobalist en de activist
* Is te zien op manifestaties en betogingen. Roept en staat op de barricaden.
* Stelt het systeem in vraag, doorgaans op een speelse, ongevaarlijke manier.

.

;18. De negationist
* Negeert toekomstige problemen (klimaatopwarming), of negeert wat er in het verleden gebeurde (holocaust). In sommige samenlevingen is negationisme strafbaar.

.

;19. De ecologist
* Ziet ecologie als een religie.

.

;20. De royalist
* Is koningsgezind.

.

;21. De propagandist en de evangelist
* Tracht aanhangers te vinden voor zijn gedachtengoed via de publieke opinie, vaak is de info eenzijdig of verzonnen.
* Loopt over van bekeringsdrang.

.

;22. De sadist
* Houdt ervan om zijn tegenstanders te pijnigen. 

.

;23. De nationalist
* Nationalisme is een ideologie die de staat als historische eenheid ziet. Soms gaat dit gepaard met idee van exceptionalisme om de eigen identiteit af te grenzen tegenover anderen. 

.

;24. De separatist
* Separatisme streeft naar de terugtrekking uit een bestaande staat en het oprichten van een eigen.

.

;25. De futurist
* Probeert te voorspellen hoe de toekomst er zal uitzien.

.

;26. De simplist
* Stelt alles te eenvoudig voor.

.

;27. De idealist

.

.

;Aan de toog

'''VRAAG''': Moet ik al deze typetjes kennen?
 
'''ANTWOORD''': Uiteraard niet.

.

'''VRAAG''': Waarom voer je ze hier dan ten tonele?

'''ANTWOORD''': Omdat politieke debatten of monologen tegenwoordig vaak beginnen met het definiëren van de tegenstander, in plaats van het positioneren van het eigen zelf. Voor wie de debatten van op afstand volgt, klinkt dit abstract, maar een voorbeeld maak veel duidelijk. Als Wouter Beke (CD&amp;V) in 'De Zevende Dag opdaagt (3.02.2019) en onmiddellijk zegt hoe NVA en GROEN denken over de vraag die hij krijgt voorgeschoteld, getuigt dit van[framing, iets wat doorgaans de media wordt verweten. Het is een techniek van stereotypering waar de democratie niet bij gebaat is. 

.

'''VRAAG''': Een beetje zoals Anuna De Wever niet weet of ze een man of een vrouw is?

'''ANTWOORD''': Inderdaad, je hoeft de wereld niet in categorieën op te delen. Anuna zegt: Als ik weet en ervan overtuigd ben dat ik mezelf ben - ik ben Anuna - dan volstaat dat. Niemand hoeft mij te definiëren.

.

'''VRAAG''': Maar hoe weet je dan met wie/wat je te doen hebt? Zo is er toch geen duidelijkheid meer? 

'''ANTWOORD''': Waarom zou dat moeten? Waarom wil je duidelijkheid?

.

'''VRAAG''': Ik ben eigenlijk op zoek naar de waarheid. Dat lijkt me een beter begrip.

.

'''ANTWOORD''': Zou de geschiedenis de waarheid kunnen brengen? Is waarheid geen begrip waar priesters of andere religieus geïnspireerde mensen van houden? Geschiedenis is een wetenschap en die houdt zich bezig met 'betrouwbaarheid' van informatie. Hoe dat in elkaar zit, leg ik je hieronder uit. 

.

.

== Schema ==

.

[[File:Karl_Marx_001.jpg|thumb|350px|Karl Marx ontwikkelt zijn geschiedenisvisie volgens de dialectiek van zijn voorloper Hegel: these, antithese en synthese. Weber is evenzeer een 'dief': hij ontleent de begrippen aan Fichte die ze op zijn beurt stal bij Kant. Hegel streeft naar een totaalconcept van wetenschap en godsdienst, esthetica en filosofie en bekijkt de werkelijkheid als een proces van tegenstellingen, geen statisch zijn en drukt dit uit met 'aufheben' wat optillen, afschaffen en bewaren betekent. These, antithese en synthese? [http://ondemand-pdl.lwc.vrtcdn.be/legacy/radio1/11_proletariersallerlanden-snip_hi.mp3 Luister hier naar een interessante radio-bijdrage over Marx] of [https://www.youtube.com/watch?v=9FaOKNpAiIM bekijk deze reportage].]]

.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Visies op geschiedenis !! Pessimisme !! Optimisme !! Dialectiek
|-
| '''Wie maakt ze?''' || Louis-Ferdinand Céline|L.F. Céline || Milan Kundera|M. Kundera || Karl Marx
|-
| '''Richting''' || Circulair || Lineair || Spiraal
|-
| '''Resultaat''' || Doemdenken || Vooruitgangsdenken || Determinisme
|-
| '''Gevolgen''' || Ironie, cynisme|| Vrijheid, verantwoordelijkheid || Strijd
|-
| '''Doel''' || Doelloos || Groei || Klasseloze staat
|-
| '''Motor''' || Domheid || Verlichting || Economie &amp; het middenveld
|}

.

.

== Objectiviteit? ==

.

;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Grey square optical illusion.PNG|thumb|Vierkant A heeft precies dezelfde grijskleur als vierkant B ([[:file:Same_color_illusion_proof2.png|bewijs]])
Bestand:Grid illusion.svg|thumb|Flikkerend rooster. Het lijkt of er zwarte vlekken verschijnen
Bestand:Gradient-optical-illusion.svg|thumb|De grijze balk heeft overal dezelfde kleur
Bestand:Tribar.png|thumb|De [[Penrose-driehoek|driehoek van Penrose]]. Een driedimensionale figuur die niet kan bestaan
Bestand:Onm_kubus2.png|Onmogelijke kubus
Bestand:Impossible staircase.svg|Oneindige trap
File:Blivet.png|[[Blivet]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''GESCHIEDENIS ALS CONSTRUCTIE''' =

[[File:Kortrijk-Groeningemonument.jpg|thumb|right|550px|Kortrijk, Groeningemonument uit 1906 (beeldhouwer Godfried Devreese). In Vlaams-nationalistische kring symboliseert deze slag de taalstrijd. De Vlaamse Gemeenschap riep in 1973 11 juli als feestdag van Vlaanderen uit.]]

.

Geschiedschrijving is, net als het nieuws, onderhevig aan trends. Het is niet zo dat de ‘geschiedenis’ het verleden objectief in beeld brengt. Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Zo is het resultaat van hun denkwerk verschillend. 'Al zolang ze bestaat, heeft de geschiedschrijving een ingewikkelde band met de politieke macht' schrijft Anne Morelli in haar boek ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië.'' Jacques R. Pauwels heeft het iets recenter over ''De grote mythen van de moderne geschiedenis.'' Hij steekt van wal met 'Mythen zijn geen leugens' maar fantasieverhalen met een kern van waarheid. Mythes bevatten 'een kern van historische werkelijkheid maar dienen niet om die werkelijkheid uit de doeken te doen. Ze streven ernaar mensen te socialiseren, hen met de stand van zaken in hun maatschappij tevreden te stellen of minstens te verzoenen, ook - en vooral - wanneer er eigenlijk goede redenen bestaan om ontevreden te zijn met de status quo en verandering te willen, eventueel zelfs radicale, revolutionaire verandering.'&lt;ref&gt;JACQUES R. PAUWELS. De grote mythen van de moderne geschiedenis. Epo, Berchem, 2019, p. 7-8.&lt;/ref&gt;

.

.

== Geschiedenis en macht ==

.

Het lijkt op wat Morelli schrijft: 'Vanaf de oudheid heeft de historicus de machtshebbers bezongen, hun veroveringen gelegitimeerd, vanuit het verleden hun identiteit bepaald en hun voorouderlijke deugden verheerlijkt. De historicus gaf de natie zijn wortels. Te vaak vergeten we dat de historicus buiten zijn onderzoek kan. De historicus is een kind van zijn tijd, heeft zijn aandachtspunten en zijn blinde vlekken, zijn sympathieën, banden en kent de dingen waar hij beter niets over schrijft. De historicus is soms een militant of een machtsdienaar. Zo ‘maakt’ hij -bewust of onbewust - het verleden. Dé voorbeelden vinden we in de 19de eeuw, toen de romantiek naar de ziel van het volk zocht, ter onderscheid met anderen. Historici zochten de ziel en vonden ze in het verleden vol 'feiten' die, met de nodige rangschikking en interpretatie, voor deze identiteit zorgden. Deze 'mythen' toonden dat bodem en ras in een ver verleden al onze identiteit vormden.'&lt;ref&gt;MORELLI ANNE (Ed.). ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië''. Epo, Berchem, 1996, pp. 7-21.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== Anne Morelli ===

.

Het boek van Anne Morelli ''Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie'' verkocht als een zoet broodje. In enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek historische en politieke reacties uit. Het magazine ''Front National de Belgique'' beschuldigde het boek ervan de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam van de Belgen te besmeuren: 'Het maakt ons verleden en onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreem rechts gebruikte de argumenten in haar pamfletten. 

.

.

=== Kortrijk 1302-1902 ===

.

Jo Tollebeek en Tom Verschaffel ontmaskeren in de ''Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging'' de mythe van de veldslag op 11 juli 1302 waarin een leger van Vlaamse ambachtslui het Franse ridderleger op de Groeningekouter verslaan. 'Deze veldslag kaderde in het verzet van (een gedeelte van) Vlaanderen tegen de veroveringsdrang van het Frankrijk van [[Filips de Schone]]' schrijven ze. Vanaf het midden van de negentiende eeuw komt de benaming Guldensporenslag in zwang, door de publicatie van Hendrik Conscienses ''De Leeuw van Vlaanderen'' en doet de naam denken aan een romantische tijd vol heroïsche vrijheidsdrang tegen een reeks vreemde onderdrukkers: de Romeinen en Caesar, de Fransen (1302), de Spanjaarden (de Geuzen en de Tachtigjarige Oorlog), de Oostenrijkers (Jan de Lichte) en de Nederlanders. Conscience is niet de eerste die 1302 onder de aandacht brengt; toch is het zijn ''Leeuw van Vlaenderen'' die zich vanaf 1838 in het Vlaamse bewustzijn nestelt, zonder dat die in tegenspraak is met de vaderlandsliefde voor België. Naarmate de Vlaamse Beweging evolueert, verschuift de betekenis van de Guldensporenslag.

.

.

=== Vier keer feest ===

.

De symbolenstrijd bereikt een hoogtepunt in Kortrijk in 1902, bij de zeshonderdste verjaardag. De voorbereidingen beginnen in 1891 en Guido Gezelle schaart zich achter het initiatief. Omwille van ideologische twisten onder de organisatoren komen er uiteindelijk vier feesten: op 13 juli organiseert de Vlaamsche Volksraad een eerste manifestatie; diezelfde dag betoogt het liberale Vaderlandsch Comiteit; op 17 augustus volgt het feest van de katholieken; en nog eens veertien dagen later trekken de socialisten -met tweetalige slogans (&quot;De strijd van Kortrijk was een strijd tegen de rijken&quot;)- door de Kortrijkse straten. Door de strubbelingen raakt het standbeeld voor de Groeningekouter niet tijdig klaar; het zou in 1906 worden onthuld. De cultus van 1302 is sedert 1973 officieel: 11 juli is de feestdag van de Vlaamse Gemeenschap.

.

.

== Ideologie ==

.

Vertrekkend van dit soort ideeën verspreidden schoolboeken in het verleden een patriottische geschiedenis en het nationaal gevoel. Ook al kende België weinig geschiedenis-catechismussen, toch herhaalden schoolboeken generatie na generatie clichés en stereotypen die tonen dat België ten tijde van Jules Caesar een identiteit bezat. De historicus Eric Hobsbawm beschreef de geschiedenisvervalsers en stelt dat 'geschiedenis de grondstof is voor nationalistische, etnische of fundamentalistische ideologieën, zoals de papaver dat is voor de heroïneverslaafde.' 

.

=== I. Nationalisme ===

[[Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png|thumb|550px|'''732_TECHNOLOGIE MAAKT HET VERSCHIL''' Carl von Steuben, of is het Charles Auguste Steuben? (1788–1856) schildert in 1837 de Slag bij Poitiers uit het jaar 732 in een Romantische versie. De slag is bekend omdat de stijgbeugel de doorslag geeft. Frankische ruiters ondervinden dat ze vast in het zadel zitten om hun bijlen en tweesnijdende zwaarden rond te zwaaien, zonder evenwichtsverlies. Haaksperen drukken de Moorse schilden weg zonder dat ze van hun paard vallen. Het schilderij hangt in Versailles. De stijgbeugel was niet nieuw, de Hunnen gebruikten die eerder. Voor de Brit Edward Creasy is deze slag één van de vijftien belangrijkste uit de wereldgeschiedenis. Hij beschreef dat in zijn boek ''The Fifteen Decisive Battles of the World'' uit 1851. Klopt het dat aldus Bart de Wever - dixit Europajournalist Paul Goossens - hier de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis begint met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam?  Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt;]] 

Als het aan Bart De Wever ligt, begint de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam, verslagen in 732 bij Potiers. Europajournalist Paul Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd. Niet het Verdrag van Rome, wel de slag van Potiers in 732 zou, volgens De Wever, die in deze een doorslagje van die van radicaal-rechts is, het echte begin van een verenigd Europa zijn. Volgens die canon moeten Robert Schuman en Jean Monnet als fouding fathers de plaats ruimen voor de Frankische krijgsheer Karel Martel, bastaardzoon van Pepijn van Herstal en cultfiguur van extreemrechts. Tegelijkertijd wordt het concentratiekamp Auschwitz tot een Pools provinciestadje gedegradeerd en krijgt de Europese eenwording een een radicaal andere inspiratiebron. De Europese burgeroorlog (WOII) en de Holocaust verdwijnen op de achtergrond, de islamitische andere wordt nu de raison d'etre van de eenheid. Een verleden van kruistochten en de reconquista's wordt weer actueel. Daarmee ligt de Europese identiteit in de voor Vlaamse nationalisten vertrouwde antagonistische bedding. Als het Vlaamse wij een smoel kreeg, is het omdat het zich tegen de Belgische &quot;vijand&quot; kon afzetten. &quot;Het is een onmiskenbaar feit&quot; schrijft De Wever, &quot;dat een externe vijand een zeer tastbare en doorslaggevende rol kan spelen in identiteitsvormingsprocessen.&quot; In zijn recept voor Europa zit het er allemaal in: meer Potiers en de promotie van de politieke islam tot uitverkoren Europese vijand' en een minder prominente aanwezigheid van de Holocaust.
'Is dat een radicaal-rechts verhaal?' vraagt Goossens zich af. 'Ongetwijfeld, maar niet voor De Wever. Voor hem is de Koran geen license to kill en is er geen sprake van botsende beschavingen, wel van een conflict over het voortbestaan van de moderniteit. Het zal de radicalen een zorg zijn. Hun memes en vlaggen zijn immuun voor subtiel denken. Voor De Wever daarentegen draait het allemaal rond de moderniteit. Daarom de noodzaak van een leidcultuur met de verlichting als kompas. Dat klinkt mooi, maar het valt op dat het conservatieve orkest de verlichting pas begint af te stoffen als de moslim in de buurt is. Als het over ongelijkheid, mensen in nood op de Middellandse Zee en de inspiratie van de Europese Unie gaat, stopt die muziek. De Wever houdt niet van half werk. Omdat een identitaire beweging niet zonder vijand kan, heeft hij er meteen twee in de aanbieding: de politieke islam dus en de ‘postmodernisten en cultuurrelativisten’. Dat nihilistische volkje sleurde Europa in een spiraal van identitaire zelfdestructie, cultiveerde de zelfschaamte en hypothekeert een groot verhaal over een mythisch verleden. Pas als met die binnenlandse vijand is afgerekend, kan de externe vijand worden aangepakt en ontstaat er ruimte voor Europese trots en kan met een luid ‘Europa is van ons’ het afscheid van Auschwitz afgekondigd worden.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== II. Media en propaganda ===

[[Bestand:Honoré_de_Balzac_(1842)_Detail.jpg|thumb|right|550px|Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'?]]

.

==== Media indoctrinatie ====
Voor ideologieën is het verleden essentieel en wie er geen heeft, kan het uitvinden. Jacques Pauwels voegt een tweede ideologie toe. Hij stelt dat het triestig is gesteld met het historisch besef (lees: de kritische geest) en dat de media, veel meer dan het onderwijs ons doordringt van een eindeloze reeks mythes. Mythes zijn geen leugens, maar fantastische verhalen met een kern van waarheid. Naast het onderwijs kwamen het internet, de tv en de film en de sociale media. Die voegden - in het beste geval - een kennislaag aan het (ideologische) geschiedenisonderricht toe, in het meest barre geval namen ze de onderwijs-rol gewoon over of schelden sociale media er over heen. Waarom zijn die media zo ijverig bezig om ons de geschiedenis te leren kennen? Essentieel om dit te begrijpen, is dat die media heel vaak privé-eigendom zijn van superrijken. Noam Chomsky maakte die analyse al eerder. En dat er een verband bestaat tussen de media en hun eigenaars wordt doorgaans niet vermeld. Als media ter sprake komen, dan worden die vaak opgevoerd als de waakhond van de democratie, niet als propagandakanalen van multinationals en holdings. Dat deze één procent-elite (die negentig procent van alle rijkdom in haar zakken heeft) niet graag in de belangstelling staat, spreekt voor zich. Daarom zwijgen historische films over de steun die Hitler genoot van Duitse en Amerikaanse (jawel!) industriëlen en bankiers. Net omdat die één procent bang is voor een objectieve kijk, controleert ze de verhalen die ze de wereld instuurt en welke niet. Dit soort selectiviteit zien we bijvoorbeeld bij de betekenis die documentaires geven aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Echter, meer dan om Tokyo op de knieën te dwingen, waren de honderdduizenden slachtoffers bedoeld om Moskou te intimideren. Daarom is onze kennis over de Tweede Wereldoorlog ook een Hollywoodproduct waarbij D-day belangrijker is dan wat er in Stalingrad gebeurde. Het zijn de bevoorrechten en de winnaars en niet de underdog of de slachtoffers die de geschiedenis maken. Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'? Ongetwijfeld. En daar is de één-procent-elite zich van bewust. Daarom leidt hun entertainment de aandacht af van waar het werkelijk om draait, namelijk dat rijken rijker worden en armen armer worden. Hun media slagen erin om de kapitalistische kritiek te fnuiken door bijvoorbeeld te eenzijdig te focussen op Hitler als grote schuldenaar van wat er tussen 1939 en 1945 gebeurde en niet op wie centen verdiende aan de oorlog, de wapenhandelaars, de wapenindustrie, Hugo Boss die de kledijlijn voor de Nazi's uitdacht of Bekaert uit Zwevegem (die na de oorlog de Sociale Hogeschool, het latere Ipsoc, ruimsubsidiërde) die de prikkeldraad voor de kampen leverde. Het kapitalisme heeft een vooral verborgen geschiedenis die nauwelijks onder de aandacht komt en verbergt hoe rijken rijker worden. Wie dit wil begrijpen of minstens wil analyseren kan bij de kritische geschiedschrijving terecht.

.

==== Propaganda ====

In de twintigste eeuw onderzoeken communicatiewetenschappers de mediabeïnvloeding door middel van gedragsonderzoek, diepte- en waarnemingspsychologie, marketing en de metafoortheorie, taal en machtsmechanismen. In 1937, kort na de machtsovername van Hitler in Duitsland (1933) formuleert het Amerikaanse Institute for Propaganda hoe propaganda werkt.

.

1.	'''Plain Folks Appeal''': gebruik realistische situaties die iedereen herkent, wees betrokken op volkse thema's;

.

2.	'''Bandwagon Appeal''': als iedereen achter dezelfde kar loopt, moet de boodschap die de kar verspreidt wel juist zijn. Als iedereen in de rij staat voor een ijsje, zijn ze per definitie lekker. We kennen voorbeelden van zelfstandigen die in die optiek de kunstmatige klant creëren;

.

3.	'''Misleading Numbers''': gebruik desnoods misleidende cijfers, nuanceer harde feiten;

.

4.	'''Transfer''': gebruik vlaggen, wapenschilden, titels, uniformen, symbolen… iedereen herkent ze;

.

5.	'''Celebrity''': verwijs naar beroemdheden, namen en autoriteiten, uit het heden en het verleden, prijs de 'comming man' als het voorbeeld voor de toekomst. Deze leider zal ons redden;

.

6.	'''Glittering Generalities''': grootsprakerige algemeenheden zorgen voor positieve connotaties;

.

7.	'''Stereotyping''': scheldgedrag herleidt tegenstanders tot karikaturen, maak er een cliché van;

.

8.	'''Call to Action''': Roep op tot actie zodat mensen niet langer hun schouders ophalen maar zich inzetten en gewaardeerd voelen;

.

9.	'''Card-Stacking''': schik de kaarten op een andere wijze, bepaal de volgorde van de presentatie. Hou kaarten achter de hand en speel ze uit indien nodig of hou kaarten achter en verzwijg. 

.

.

=== III. Veiligheid en angstcultuur ===

[[Bestand:Chernobyl_Hotel_with_reactor_in_background.jpg|thumb|right|550px|De kernramp van Tsjernobyl maakte Ulrich Becks publicatie uit 1986 over de risicosamenleving tot een bestseller in Duitsland.]]

Een derde ideologie focust op wat René Munnik in zijn boek 'Geweldig' de 'veiligheidsideologie' noemt. Zijn er objectieve redenen om aan te nemen dat onze werkelijkheid zo onveilig is? Of zijn we gewoon gevoeliger voor onveiligheid? Ulrich Beck spreekt in 1986 over 'Risikogesellschaft'. 

.

Zijn boek ''Risikogesellschaft: Auf dem Weg in eine andere Moderne'' (Risicomaatschappij: op weg naar een andere moderniteit) kreeg door de kernramp van Tsjernobyl de status van bestseller en is snel in het Engels vertaald. Het begrip wijst er ''niet'' op dat onze tijd gevaarlijker is dan vroeger. Gezien de levensverwachting, de technologie en de welvaart leven we veiliger dan ooit: ziektes en hongersnoden, natuurrampen en epidemie lieten we achter ons. Met de risicosamenleving wijst Beck op: 

.

1. de risico's (kernrampen, klimaatsverandering) zijn veroorzaakt door de neveneffecten van onze hoogtechnologische en welvarende, onze moderne en verlichte samenleving (die alles beheersbaar zou houden).

.

2. risico's, zowel reëel en vermeend nodigen uit tot een angstcultuur via propaganda, ideologie of als ultieme utopische preventie waarbij alles onder controle te houden is.

.

3. de risico's zijn er om te blijven. Wie nog geboren moet worden kan last krijgen.

.

4. de risico's zijn niet lokaal, maar wereldwijd.

.

5. de risico's treffen alle klassen, elk ras, alle leeftijden en sekses.

.

6. de risico's zijn onzichtbaar. Alleen deskundigen merken ze op.&lt;ref&gt;Zie RENE MUNNIK (Ea.). ''Geweldig! Over de vanzelfsprekendheid van geweld.'' Valkhof Pers, Nijmegen, 2005, p. 7-11.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== IV. Complottheorieën ===

Complottheorieën halen hun sterkte omdat ze gebaseerd zijn op selectief en speculatief bronnengebruik en hun wantrouwen tegenover wetenschappelijke kennis. Een complottheorie vertrekt van de overtuiging dat verborgen groepen met kwade bedoelingen gebeurtenissen sturen. Kenmerkend is: een verborgen elite; controle; toeval bestaat niet; wantrouwen in officiële verklaringen; het tegenbewijs is deel van het complot. De vraag draait vaak rond de vraag: &quot;Wie heeft macht?&quot; en &quot;Waarom gebeuren dingen?&quot; Complottheorieën bieden eenvoudige antwoorden op complexe processen. Juist omdat zoveel vragen onbeantwoord blijven, ontstaan talloze theorieën. Miljoenen mensen dat de maanlanding van 1969 in een studio is opgenomen. Voorbeelden zijn gecreëerd rond De bende van Nijvel (1982-1985) en hun link met extreemrechtse netwerken, de staatsveiligheid, het NAVO-netwerk Gladio en politieke elites. De aanslagen van 11 september 2001 behoren tot de meest besproken complotthema's. Veel theorieën stellen dat de Amerikaanse overheid betrokken was en dat de Twin Towers gecontroleerd zijn opgeblazen. Recenter zijn de theorieën rond QAnon, de Great Reset, vaccinatiecomplotten, omvolkingstheorieën, de klimaatontkenning...

.

.


;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG|Resten van goedendags
Bestand:Paardenhangertje_van_Gwijde_van_Namen_Kortrijk_1302__9-01-2010_14-22-14.JPG|Paardenhangertje van Gwijde van Namen
File:Battle_of_Courtrai2.jpg|De Guldensporenslag, tot de negentiende eeuw vergeten, daarna vanonder het stof. Met een doel.
File:Nicaise de Keyser04.jpg|Voorstudie van de slag door Nicaise de Keyser.
File:Guido_Gezelle.jpg|Guido Gezelle (1830-1899)
File:Hendrik_Conscience.jpg|Hendrik Conscience (1812–1883)
File:Leeuwvanvlaenderen.gif|De Leeuw van Vlaanderen verscheen in 1838
File:Groeningepoort.jpg|Groeningepoort in Kortrijk
File:Kortrijk_Groeningeabdij_museum.JPG|Museum Kortrijk 1302
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Morele paniek en fake news ==

.

[[Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg|thumb|right|550px|De heksenprocessen van Salem in Amerika begonnen in 1692 en resulteerden in minstens 24 ter dood veroordelingen. Beschuldigingen ten aanzien van vooraanstaanden stopten de processen en deden de morele paniek verdwijnen.]]

[[Bestand:Deep_throat_PD_poster_(restored).png|thumb|right|550px|In deze film is de vrouwelijke seksualiteit het thema. Er zijn eindeloze processen gevoerd over de film. In 23 Amerikaanse staten is die verboden, in het Verenigd Koninkrijk is hij illigaal tot het jaar 2000. Nederland was toleranter. De film draaide uitsluitend voor meerderjarigen in bioscopen met minder dan vijftig zetels.]]

Fake news kan leiden tot morele paniek. Morele paniek is een buitenproportionele, vijandige en gemediatiseerde reactie op een situatie of technologie, een persoon of groep, die waarden en normen lijken te bedreigen. Het begrip verklaart maatschappelijke angstreacties die niet in verhouding staan tot de ernst, het risico, de schade of de dreiging. Morele paniek is een sleutelbegrip uit de sociologie en criminologie en zou voor het eerst gebruikt zijn door Marshall McLuhan in 1964. Jock Young introduceerde het in 1971 in de criminologie en de socioloog Stanley Cohen gaf het begrip bekendheid in zijn klassieker ''Folk Devils en Moral Panics'' uit 1973. Daarin beschrijft hij de jeugdbendes, de ‘Mods’ en de ‘Rockers’.

[[File:Waarom geloof jij fake news.webm|thumb|550px|Waarom geloof jij fake news? - Universiteit van Vlaanderen]]

.

.

=== Fasen ===

.

Morele paniek is gefaseerd en begint met een stereotiepe en overdreven voorstelling van een gebeurtenis. Daarna wordt die geassocieerd met soortgelijke gevallen en gepresenteerd als symptomatisch voor een maatschappelijk probleem. Vervolgens wakkeren doemscenario’s de angst aan en escaleert het tot er justitiële, politionele of juridische maatregelen komen. Soms ebt de paniek na een tijd weg, soms duurt de golf zo lang dat het zelfbeeld van de samenleving verandert. Voor de samenleving maakt het weinig uit of de oorzaak wel of geen hersenschim is en geldt het Thomas-theorema: ''als mensen situaties als werkelijk definiëren, zijn zij werkelijk in hun gevolgen''. Niet de situatie zelf, de perceptie geeft de doorslag.

.

.

=== Voorbeelden? Legio! ===

.

* Satanisch ritueel misbruik.

.

* De heksenjacht in Vlaanderen (met hoogtepunten tussen 1590-1610) en de processen zoals die in Salem.

.

* De gevolgen van masturbatie.

.

* De paniek en massahysterie die in 1938 ontstond bij het hoorspel ''The War of the Worlds'' van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatre on the Air. Luister hier: [http://sounds.mercurytheatre.info/mercury/381030.mp3 War of the Worlds].

.

* De zorgen over genetisch gemanipuleerde voeding.

.

* De invloed van televisiegeweld of in games zoals in Canis Canem Edit en de GTA-reeks.

.

* Imitatiegedrag van jongeren bij het zien van pornografie zoals in de film ''Deep Throat''.

.

* In de zomer van 1984 rapporteerden kranten na een dodelijke vechtpartij op het strand van Egmond in Nederland over het ‘kustgeweld’, de ‘geweldsgolven’ en ‘-explosies’, ‘uitbarstingen’ en ‘epidemieën van geweld’, alsof het natuurverschijnselen waren. De paniek kreeg ook de politie, justitie, de horeca en het lokale bestuur in zijn greep en ebde na enige tijd weg. 

.

* De mediareactie en die van de overheden na de aanslagen op 11 september 2001 en de terroristische aanslagen in Madrid van 11 maart 2004 en de terroristische aanslagen in Londen van 7 juli 2005. In hun representatie van ‘het’ terrorisme dragen overheid en media bij tot paniek omdat ze onnodig angst zaaien door burgers vertrouwd te maken met dreigingen. Dit simplisme brengt de moeizame interetnische verhoudingen onder spanning en leidt de aandacht af van oorlog of genocide.

.

* De negentiende-eeuwse angst om levend begraven te worden, leidde in 1868 tot het patent op de lijkkist met een ladder voor een uitvinder uit New Jersey.

.

* In het Engelse Middlesbrough worden in 1987 121 kinderen uit hun huizen geplaatst na misbruik. Artsen gebruikten de techniek 'reflex anale oprekking' waarbij ze de billen uit elkaar schuiven en de anus bestuderen. Later bleek de techniek onwetenschappelijk en met de meeste kinderen was niets aan de hand.

.

* De angst voor de atoombom tijdens de koude oorlog.

.

* De angst voor ongrijpbare vijanden zoals al-Qaeda, fijnstof, dioxine, zendmasen...

.

.

= '''BETROUWBAAR''' =

[[Bestand:Van_Olden_Barneveldt_Verhoeven_1619.gif|thumb|right|550px|[[Abraham Verhoeven]], een prille 'gazettier' besloot zijn artikels in de Antwerpse krant de [[Nieuwe Tijdinghen]] met het zinnetje &quot;Oft waer is, sal den tydt leeren.' De auteur waarschuwt zo zijn lezers in de vroege zeventiende eeuw voor te hoog gespannen verwachtingen inzake de betrouwbaarheid van zijn schrijfsel. Het bericht is nog relevant. De illustratie vertelt het 'Verhael hoe ende in wat manieren den heere Johan Van Olden-Barneveldt, Advocaet van Hollandt ende den Vrieslant/ is Onthalst gheworden smaendachs voor noen den xiij Mey Anno Duisent zes hondert neghen-thien; T'hantwerpen/By Abraham Verhoeven/op de Lombaerde Veste/inde gulde Sonne, 1619.']]

.

{{Citaat|'''Door de fragmentarisering van alle kennis is de beleidsvorming er natuurlijk eenvoudiger op geworden. De hooggespecialiseerde takken van moderne wetenschap zijn zo ondoorzichtig geworden dat de mensen die daarin werkzaam zijn, noodgedwongen tot hun dertigste of langer door moeten studeren tot ze kunnen toetreden tot de nieuwe geestelijkheid. Een lange leertijd hebben ze allemaal, maar dat betekent nog niet dat ze het altijd eens zijn over de beste aanpak. De SARS-CoV-2-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de onenigheid onder experts zich zelfs kan uitstrekken tot schijnbaar simpele beslissingen, zoals over het gebruik van een mondkapje. Eind maart 2020 (de pandemie was drie maanden oud) adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie daar nog tegen, tenzij een persoon was besmet, en pas begin juni werd dat advies bijgesteld. Hoe kunnen mensen zonder specialistische kennis daarin partij kiezen of wijs worden uit debatten die vaak eindigen met het intrekken of ontmantelen van claims die daarvoor nog allesbepalend waren?'''|Vaclav Smil}}


.

Wat de betrouwbaarheid van deze encyclopedie betreft, daar gaan we even klassikaal door. We nemen een schrijfstok of een [[Griffel (schrijfstift)|griffel]] en een schrijfplank, een [[Lei (schrijfplank)|lei]] genaamd. We noteren drie vragen, het antwoord erop hoor je in de les.

.

* Ten eerste: Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* Ten tweede: Wat is betrouwbaarheid?

.

* Ten derde: Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Peilen is een term uit de scheepvaart, peilingen doe je steeds opnieuw, want je positie verandert constant.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=hA2p8EqvLLI '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: WAT IS BETROUWBAARHEID? (20 Min.)''']

.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=Xs0K4ApWl4g '''♣ LUISTER HIER NAAR DE GROOTSTE MISLEIDING UIT DE TWINTIGSTE EEUW:[[The_War_of_the_Worlds_(hoorspel)| The War of the Worlds''']].]

.

.

== Weet je dat…? Tuurlijk wel. ==

* Je in naam van iemand anders kan SMS'en?

.

*  Fototrucage mensen mooier maakt? Of lelijker, als het moet… Vrijwel elke foto in de krant of op internet is bewerkt! Kijk eerst naar [https://www.youtube.com/watch?v=iYhCn0jf46U dit filmpje van Dove] of naar deze ontmaskering.

.

* Er berichten gemaakt worden om journalisten een loer te draaien. Dergelijke berichten worden canards genoemd. Ze verschillen soms nauwelijks van stadslegendes.

.

* Goed ogende websites valse informatie doorspelen?

.

* Journalisten opzettelijk foute berichten de wereld insturen? Kijk op het impulscentrum naar (minstens) een van deze reportages. 1. Orson Welles War of the Worlds (Canvas Days that shook the World); 2. Bye bye Belgium (RTBF).

.

* Een verkeerd bijschrift bij een prima foto snel geplaatst is?

.

* De zetduivel vaker toeslaat dan gedacht?

.

* Sommige mensen wel heel goed gelovig zijn. Klik hier en bel en sms één jaar gratis. In tien dagen tijd tekenden 7200 jongeren in op dit aanbod.

.

* Een fout gespelde naam? Een foutief jaartal? Een verkeerde leeftijd of woonplaats? Tja, iedereen maakt fouten, niet?

.

Voor je info gebruikt, evalueer je die. “Ik heb de pest aan informatie, je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen” schrijft Jan Blokker ergens. Het citaat is in een mum van tijd gevonden, geknipt en geplakt in dit document. De referentie is uiteraard vergeten. Informatie wordt altijd gemaakt. Woordvoerders, journalisten, fotografen, redacteurs… één voor één maken zij nieuws of geschiedenis. Toch wordt die menselijke oorsprong snel vergeten. Niet alleen de Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid maar elke discipline evalueert informatie. Uiteraard vereist de doorlichting kennis van zaken, maar niettemin bestaan er “typevragen” die ongeacht het onderwerp  gelijk zijn. Zo dient de informatie controleerbaar, nauwkeurig, volledig, redelijk en eerlijk, relevant en actueel te zijn, er dient structuur, overzichtelijkheid en een lay-out te zijn. Voor je aan de controle begint ga je de bedoeling van de makers na. Wat is de aard van je bron?

  
 * Informatief?
 
 * Persoonlijk?
 
 * Commercieel?
 
 * Opiniërend?
 
.
 
{|
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg|thumb|550px|Revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, kort voor de arrestatie door de Russische geheime dienst. In het midden zit Vladimir Lenin.]]
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897 - Altered.jpg|thumb|560px|Dezelfde revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, nadat Alexander Maltsjenko in 1930 bij Jozef Stalin in ongenade viel, werd hij verwijderd.]]
|}

.

== Controleerbaar ==

[[Bestand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|thumb|rigth|550px|Van informatie die een redactionele controle onderging stijgt de betrouwbaarheid. Hier de redactie van de Canadian Broadcasting Corporation in Montreal (Canada) in 1944.]]

.
 
Betrouwbare info is controleerbaar. Van moeilijk te controleren info daalt de betrouwbaarheid. Anonieme info is onbetrouwbaar. Een cartoon uit The NewYorker toont twee honden voor een monitor, waarvan de ene zegt: ‘Op internet weet niemand dat je een hond bent.’ Een goede site bevat net als een boek de naam van de maker en zijn functie, de naam van de organisatie, een contactadres, een redactieteam, het doel van de organisatie en een datering. Het controleren begint dus met de vraag naar de auteur. Dit maakt een mail mogelijk of een extra controle via Google. Zoek uit wat de expertise van de auteur is, door zijn opleiding, werkomgeving of andere documenten te vinden. Verder kan de maker de controleerbaarheid vergemakkelijken door zijn tekst te onderbouwen met linken, een bibliografie of voetnoten. Eindigen sites op .ac.be of .edu, .org of .gov zijn het universiteiten, organisaties en staatsinstellingen. Trianguleren is het vergelijken van de informatie met minstens twee andere [relevante] bronnen. Twee is noodzakelijk, want op internet wordt veel overgenomen. Als meerdere webpagina’s hetzelfde zeggen over een onderwerp, werkt dit geruststellend. Maar let op, dit kan vals zijn. Wil je meer zekerheid, dan is het nodig om ofwel de site goed te bestuderen, te vergelijken of de commentaren op verwijspagina’s te lezen. Bij tegenstrijdige informatie is het belangrijk te weten welke auteur het meeste autoriteit heeft. Laat in je studie niet na om te wijzen op botsende visies en tegenstrijdige ideeën. Dit helpt bij het ontwikkelen van je eigen mening.

.

== Nauwkeurig en volledig ==

.

Als je evalueert op nauwkeurigheid ga je na in welke mate er slordigheden of onnauwkeurigheden voorkomen. Verkeerd taalgebruik en tikfouten tonen aan dat de auteur weinig aandacht schenkt aan de inhoud. Let op voor vage omschrijvingen zoals “men beweert dat er veel wordt…” Dit zijn teksten die lucht verkopen. Op internet verschijnt regelmatig onvolledige info. Andere info is bewust onvolledig en werkt als smaakmaker of zet aan tot kopen, sommige bronnen behandelen het onderwerp oppervlakkig of wekken de indruk het onderwerp volledig te dekken, maar stellen na consultatie teleur.

.

== Redelijk ==

.

Objectiviteit bestaat niet. De ‘werkelijkheid’ in taal gieten is ontzettend moeilijk: gewild of ongewild, steeds kijk je door filters van voorkennis, afkomst, behoeften, verwachtingen… Wat je ziet is cultureel bepaald. De discussie subjectief en objectief is hier aan de orde. Daarom is het onredelijk een auteur te vragen objectief te zijn. Verwacht van de auteur dat hij afstand doet van vooringenomenheid, een redelijke argumentatie gebruikt en eventueel uiteenlopende visies poneert. Vraag je af welk belang de auteur bij het onderwerp heeft. Zo rapporteert Greenpeace anders over een olietanker dan de eigenaar. Hoe redelijk is de informatie? Worden de ingenomen standpunten geëxpliciteerd? Wordt de website gesponsord? Hoe evenwichtig worden tegengestelde standpunten gepresenteerd? Is de term 'subsidieslurpers' een alitererende metafoor die wat suggereert of een objectief begrip?

  
 FEITEN ≠ TAAL
 
 .
 
 REALITEIT ≠ JE MENING
  
 .
 
 FEITEN ≠ JE MENING ≠ TAAL
 

In hoeverre weerspiegelen gedachten realiteit? En, in welke mate zijn we in staat om de realiteit die we feiten noemen, te beschrijven?
 

.

== Eerlijk ==

[[Bestand:Pinocchio_1940.jpg|thumb|right|550px|Eerlijke info staat tegenover leugenachtige info en die is niet altijd even makkelijk te herkennen als bij Pinocchio.]] 

.

Eerlijkheid is het (on)bewust manipuleren, verdraaien of verzwijgen. Worden de standpunten eerlijk gepresenteerd? Neemt de auteur een standpunt in? Is de partijdigheid acceptabel? Wordt dat standpunt gepresenteerd als een mening of als een feit? Eerlijkheid gebiedt dat feiten als feiten voorgesteld worden en meningen als meningen.

.

;Feiten

.

Een feit is aanvaard omdat dit bleek uit onderzoek of omdat het aanvaard is. In het alledaags taalgebruik is een feit “zeker” en kan het geobserveerd worden. Als het feit een tijd bestaat, is dit een situatie of een structuur. Als het om een verandering van structuur gaat, is dit een proces [industrialisatie, emancipatie]. Een kortstondig proces is een gebeurtenis. Zoek voor onderstaande 'feiten' voorbeelden.

.

* Object (voorwerp), bv:

.

* Plaats (ligging), bv:

.

* Gebeurtenis (kwestie), bv:

.

* Structuur (situatie of toestand), bv:

.

* Proces (evolutie) bv:

.

.

;Meningen

.

Over een mening kan je discussiëren. Een mening is een waardeoordeel of vooroordeel, een voorkeur en verwachting, een veronderstelling of een stelling. De nuances zijn subtiel. Een waardeoordeel berust op een interpretatie die je aanvaardt maar niet met feiten te ontzenuwen is, omdat de feiten verschillend worden uitgelegd. Bij een vooroordeel is men zich niet bewust van het waardeoordeel. Een veronderstelling en een stelling liggen dicht bij elkaar, net als een voorkeuren en verwachtingen. Een veronderstelling berust op een indruk of interpretatie, een stelling wordt gevolgd door een argumentatie en gaat vooraf aan een redenering [want, immers, daaruit volgt]. Een voorkeur leidt je aandacht [af]. Bij een voorkeur kan je kiezen, bij een verwachting [hoop] hoeft het object niet eens aanwezig te zijn.

.

* Vooroordeel (een ongecontroleerde mening), bv:

.

* Waardeoordeel (interpretatie), bv:

.

* Stelling (positie), bv:

.

* Veronderstelling (hypothese), bv:

.

* Voorkeur (neiging), bv:

.

* Verwachting (hoop), bv:

.

Laat extreem positieve en extreem negatieve meningen voor wat ze zijn. Soms laten journalisten hun mening in de tekst klinken zoals in dit citaat. “De scheiding der machten werd pas in de zeventiende eeuw geproclameerd door John Locke.” Het woordje ''pas'' zorgt dat een feit als mening voorgesteld wordt. Ook het omgekeerde is mogelijk, zoals deze uitspraak: “Een vondelingenschuif is moreel verwerpelijk en een welvaartsstaat onwaardig.” Dit is een mening die als feit wordt omschreven. Beter zou zijn “Ik vind een…” Het is een kwestie van academische training. Veel moeilijker is om als lezer feiten te herkennen die als mening zijn omschreven of om meningen te herkennen die als feit zijn omschreven.

.

== Wetenschappelijk of populariserend? ==

.

* Kijk naar [https://www.youtube.com/watch?v=9r8GNYi5K-Y deze (Belgische) reportage] en [https://www.youtube.com/watch?v=CMne7lqobT8 deze (Nederlandse) reportage] waarbij Bart Van Loo zijn boek De Bourgondiërs voorstelt. Er komt kritiek op zijn aanpak: Bart van Loo zou de geschiedenis te eenzijdig voorstellen. [https://www.youtube.com/watch?v=7gOlTlqY41s Kijk hier.]


== Fictie versus non-fictie ==

[[File:Orson_Welles_1937.jpg|thumb|550px|Orson Welles liet in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt of als men fictie met non-fictie gaat verwarren.]]

.

Als Fictie en non-fictie zich met elkaar gaan vermengen wordt het voor de kijker, luisteraar of lezer wel erg moeilijk om het waarheidsgehalte of de betrouwbaarheid te peilen. Voor je verder leest, log je in op [https://p.cygnus.cc.kuleuven.be/webapps/osv-kaltura-bb_bb60/jsp/courseGalleryLTI.jsp?url=/hosted/index/course-gallery&amp;course_id=_976176_1&amp;mode=view Toledo TV]. Wie maanlanding intikt als zoekwoord komt op een VPRO documentaire van 52 min. Kijk aandachtig naar het bedrog der bedriegenis. Trek er een uurtje voor uit en lees vooral niet verder, anders is de fun er af.

.

{{Leeswaarschuwing}}

.

;De hoofdpersonages
&lt;gallery&gt;
A11v 1092338.ogg|Armstrong stapt als eerste mens op de Maan (tv)
File:Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg|'''[[Joeri Gagarin]] (1934–1968) was geen lang leven beschoren.'''
File:Aldrin_Apollo_11.jpg|'''[[Buzz Aldrin]], [[Apollo 11]], gefotografeerd door [[Neil Armstrong]]'''
File:Ap11-s69-31740.jpg|'''Bemanning [[Apollo 11]]'''
File:Kennedy_vonbraun_19may63_02.jpg|'''[[Wernher von Braun]] met [[John F. Kennedy|J.F.K.]]'''
File:Dornberger-Axster-von_Braun_(jha).jpg|'''von Braun bij de overgave.'''
File:V1_Soest.JPG|'''[[V1 (wapen)|V1]]-rakket.'''
File:V-2-Nederlands.jpg|'''[[V2 (raket)|V2]]-rakket.'''
File:First photo from space.jpg|'''In [[1946]] neemt een [[V2 (raket)|V2]] de eerste foto's uit de ruimte.'''
File:Project_Paperclip_Team_at_Fort_Bliss.jpg|'''[[Operatie Paperclip|Operatie paperclip]]: von Braun ging niet alleen naar de V.S.'''
Bestand:Posta_Romana_-_1959_-_Laika_120_B.jpg|'''[[Laika (hond)|Laika]]''', de eerste hond in de ruimte. Hoeveel dieren gingen haar voor?
&lt;/gallery&gt;

.

Wat je zag is ''Opération Lune'' die probeert aan te tonen dat we erg gevoelig zijn voor misleiding door te stellen dat Stanley Kubrick de eerste stappen op de maan in een studio filmde. Deze regisseur kennen we van Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb, 2001: A Space Odyssey (uit 1968), A Clockwork Orange, Barry Lyndon, The Shining, Full Metal Jacket en Eyes Wide Shut. Deze regisseur heeft uiteraard niets met de maanlanding van doen, hij is postuum opgevoerd als regisseur van de allerbelangrijkste film ter wereld. ''Opération Lune'' is geen documentaire maar een 'mocumentaire'. Ze wil de kijker te misleiden. Waarom? Puur om aan te tonen dat mensen te of erg goedgelovig zijn. Tot op welk punt ben jij meegegaan in dit verhaal?

.

Het woord Mocumentaire komt uit de combinatie van documentaire (feiten en waarheidsgetrouwe rapportage) en de M van Movie (fictie) en 'to moc', iemand op het verkeerde been zetten. Pas op het einde wordt duidelijk dat het om een grap gaat. Sommige studenten kijken de film vol (on)geloof uit, anderen zijn al vanaf de helft kritisch... Hoe gealarmeerd was jij?

.

;Kijken

* [https://www.youtube.com/watch?v=EqHg8YSJWRk Operation Lune] BEELDFRAGEMENT debat met William Karel, regisseur van de mocumentaire.

.

.

== Relevant en actueel ==

.

Relevant wil zeggen betrekking hebben op je onderwerp. Wanneer is de info gepubliceerd? Wanneer is de site gemaakt en voor het laatst aangepast? Hoe actueel zijn de links? 

.

== Lay out ==

.

Een aantrekkelijke lay-out en een overzichtelijke navigatie bewijzen aandacht voor de paginaontwikkeling. Doorgaans wijst dit erop dat er aan de inhoud is gewerkt. Maar de redenering is niet absoluut. Het kan dat een grafisch talent een fijne inhoudloze pagina maakt, of dat vorsers geen grafisch verstand hebben. 'De inhoud is belangrijker dan de vorm' klinkt het argument dan. Maar toch. Schreeuwerige pagina’s duiden op informatietekort, op een vingeroefening of verdoezelen de onkunde van de maker. Vragen over de esthetica helpen bij de evaluatie.

.

;Stel vragen zoals: 

.

* Hoe verzorgd zijn de tekst en de afbeeldingen? 

.

* Worden er compositieprincipes gevolgd? 

.

* Is het ontwerp complex? Oogverblindend? 

.

* Is de tekst leesvriendelijk?

.

* Is de structuur overzichtelijk? 

.

* Is de lay-out of de interface duidelijk?

.

== Informatie in tijden van oorlog ==

.

{{Citaat|'''In oorlogstijd is de waarheid het eerste slachtoffer.'''|Boake Carter, journalist, 1900-1944.}}

.

{{Citaat|'''Voltaire heeft het ons geleerd: we moeten systematisch aan alles twijfelen.'''|Anne Morelli}}

.

Tijdens oorlogen of andere conflicten tussen twee groepen duiken tien principes die de propagandamachine ondersteunen. Anne Morelli somt ze op.

# 'Wij willen geen oorlog.'
# Alleen de vijand treft schuld, die heeft om oorlog gevraagd.
# Dit is geen oorlog tegen de mensen, maar tegen de leider van de tegenpartij.
# Het doel is nobel, zeker geen materieel gewin.
# De vijand begaat wreedheden. Als wij schade berokkenen is dat per ongeluk.
# De vijand gebruikt illegale wapens.
# Onze verlies is beperkt, die van de vijand groot.
# Kunstenaars en intellectuele steunen de zaak.
# De oorlog heeft een heilig karakter.
# Wie de propaganda in twijfel trekt, is een verrader.

.

.

= '''PINOKKIOTEST''' =

.

De Pinokkiotest is een checklist die je helpt inschatten hoe (on)betrouwbaar sommige info is. Je kan de test vinden op [http://sadan.wdfiles.com/local--files/5-evalueren/PINOKKIOTEST.pdf deze vragenlijst]. De test is vergelijkbaar met de [https://www.hogeschoolrotterdam.nl/globalassets/mediatheek/downloads/craap-scoreformulier-nl.pdf CRAAP]-test die in het vak informatievaardigheden ter sprake komt. 

.

.

= '''EXAMENVRAGEN''' =

.

.

== A-Vragen ==

.

(S&amp;V)Wie of wat zijn en wat is de betekenis van: Apollo (god), Nietzsche, Herbert George Wells, Howard Koch, Orson Welles, Jozef Stalin, Koude Oorlog, kunstmaan, The War of the Worlds, Milan Kundera, De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, Louis-Ferdinand Céline, Reis naar het einde van de nacht, Voyage au bout de la nuit, Anne Morelli, De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië, Guido Gezelle, Hendrik Conscience, Kortrijk 1302, De Leeuw van Vlaenderen (1838), Aufklärung, Immanuel Kant, Diderot, D'Alembert, Voltaire, John Locke (1632-1704), 1776, Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, Montesqieu (1689-1755), Jean Jacques Rousseau, Franse Revolutie, Glorious Revolution, 1688, Charles Darwin (1809-1882), Robespierre, Karl Marx, René Descartes, Opération Lune, J.F. Kennedy, Werhner von Braun, Joeri Gagarin, Richard Nixon, Houston (Texas), Cape Canaveral (Florida), Mocumentaire, Stanley Kubrick, 21 juli 1969, Neil Armstrong, Apollo 11, Apolloprogramma, Operatie paperclip.

.

.

== B-Vragen ==

.

* S&amp;V.In de geschiedenis kunnen we verschillende denkrichtingen onderscheiden. Zo kunnen we het model van de &quot;eeuwige terugkeer&quot; tegenover het &quot;verlichtingsmodel&quot; plaatsen. Illustreer dit op het niveau van het denken over geschiedenis, het resultaat, het doel, de richting, de motor en de gevolgen van dit denken. Geef bij beide richtingen één of meerdere vertegenwoordigers.

.

* S&amp;V.&quot;De verlichting is geen soort filosofie, maar een 18de eeuws fenomeen, waarbij groepen intellectuelen gefascineerd worden door de ontdekkingen van de wetenschap en door de filosofische reflecties die hierover gemaakt worden in de vorige eeuw. Het is een nieuwe geest die door Europa waait. Men wordt er zich van bewust dat de denkwijzen van de 17de eeuw reeds heel wat realiseerden in de fysica. Nu de tijd gekomen is om...&quot; 1. Welke kenmerken kun je met betrekking tot de verlichting aangeven; 2. Wat zegt Kant over die verlichting; 3. Kun je ook een kritiek op dit vooruitgangsoptimisme formuleren?  

.

* S&amp;V.Leg uit en toon aan met voorbeelden: &quot;Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen op een bepaalde manier te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Objectiviteit is niet mogelijk.&quot;  

.

* Wat kun je vertellen over Karl Marx en het dialectisch principe?

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Milan Kundera, 2. Louis-Ferdinand Céline, 3. Anne Morelli, 4. Hendrik Conscience, 5. Immanuel Kant, 6. Christus.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Diderot en D'Alembert, 2. Charles Darwin, 3. J.F. Kennedy, 4. Orson Welles, 5. Copernicus, 6. Plato.

.

* S&amp;VPlaats in chronologisch volgorde en wat weet je over... 1. Karl Marx, 2. Apollo 11, 3. H.G. Wells schrijft The War of the Worlds, 4. Voltaire 5. Orson Welles maakt een radioprogramma met de naam War of the Worlds, 6. Franse Revolutie.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Apolloprogramma, 2. John Locke, 3. Neil Armstrong zet eerste stappen op de maan, 4. Robespierre, 5. Nietzsche, 6. Scheiding Oost- en West-Romeinse rijk.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 3. Glorious Revolution, 3. René Descartes overlijdt, 4. Opération Lune (mocumentaire), 5. Werhner von Braun, 6. Guldensporenslag.

.
 
* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Joeri Gagarin overlijdt, 2. Het Colosseum wordt gebouwd, 3. Richard Nixon wordt president, 4. Tweede Wereldoorlog, 5. Stanley Kubrick maakt zijn laatste film, 6. De eerste Kruistocht. 

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid? Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* S&amp;V.Leg uit, waarom is de Spoetnik 1, de eerste satelliet zo belangrijk. Situeer ze in de tijd. Betrek woorden zoals Koude oorlog, Gagarin, Expo '58, Kennedy en Space Race in je antwoord.

.

.

== C-Vragen ==

.

* S&amp;V.Kundera: &quot;De idee van de eeuwige terugkeer der dingen is raadselachtig en Nietzsche heeft er andere filosofen mee in verlegenheid gebracht: te denken dat alles zich eens zou herhalen zoals we het al beleefd hebben, en dat ook die herhaling eindeloos zou doorgaan.&quot; Wat wil deze &quot;dwaze&quot; mythe van de eeuwige terugkeer der dingen zeggen? Valt het je ook wel eens voor - hetgeen voor Kundera het geval is - dat je &quot;ontroering voelt bij het bekijken van foto's van Hitler?&quot; Wat is het gevolg dat Kundera uit een dergelijk merkwaardige ervaring trekt? Wat denk je daar zelf over?

.
 
* S&amp;V.L.F. Céline: &quot;De filosofen [...] zijn ermee begonnen het brave volk van alles wijs te maken...&quot; Waar heeft Céline het over in bovenstaande citaat, genomen uit Reis naar het einde van de nacht? Geef een persoonlijke kritiek.

.

* S&amp;V.De media gebruiken verschillende technieken om de kijker te doen geloven dat hun boodschap 'waar' is.  Welke technieken haal je uit deze film die het realiteitsgehalte van de boodschap verhogen?  En, waar gaan de filmmakers door het lint.  Of, met andere woorden, waar kan je in de film merken dat het hier om een 'vervalsing' van de realiteit gaat?

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid, waarom is betrouwbare info zo belangrijk en hoe kan je achterhalen of informatie betrouwbaar is?

.

* S&amp;V.Leg uit: De meesten beschouwen 'geschiedenis' als iets 'passief'. Geschiedenis was er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! 

.

* S&amp;V.Leg uit: De 'actieve constructie' van de geschiedenis is een vraag die op filosofisch vlak tot tien verschillende vragen leidt. Gebruik Hegel en de universiteit van Berlijn in je antwoord.

.

* S&amp;V.Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Waarom spreken we van peilen?

.

.


== D-Vragen ==

.

&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;360&quot;&gt;
Bestand:TheMatrixAnimated.gif
Down the Rabbit Hole.png
Milan Kundera redux.jpg
L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg
Gerrit Komrij (1981).jpg
Anne Morelli.jpg
Bestand:Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg
Descartes Discours de la Methode.jpg
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg
Jean Le Rond d'Alembert, by French school.jpg
Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg
Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg
John Locke.jpg
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
Montesquieu 1.png
Immanuel Kant (painted portrait).jpg
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg
Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg
Social contract rousseau page.jpg
EmileTitle.jpeg
Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg
James Watt by Henry Howard.jpg
François Quesnay.jpg
Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif
AdamSmith.jpg
Louis XIV of France.jpg
Koning Louis XV; Hyacinthe Rigaud.jpg
Ludvig XVI av Frankrike porträtterad av AF Callet.jpg
Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg
Women's March on Versailles01.jpg
Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg
LouisXVIExecutionBig.jpg
Jacques-Louis David - Marie Antoinette on the Way to the Guillotine.jpg
Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg
Robespierre.jpg
Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png
Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg
Bestand:David Van Reybrouck.jpg
Bestand:Jose Ortega y Gasset.jpg
Karl Marx 001.jpg
Kortrijk-Groeningemonument.jpg
Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png
Bestand:Honoré de Balzac (1842) Detail.jpg
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG
Battle of Courtrai2.jpg
Nicaise de Keyser04.jpg
Guido Gezelle.jpg
Hendrik Conscience.jpg
Leeuwvanvlaenderen.gif
Groeningepoort.jpg
Kortrijk Groeningeabdij museum.JPG
Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg
Bestand:Deep throat PD poster (restored).png
Bestand:Van Olden Barneveldt Verhoeven 1619.gif
Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg
Bestand:Pinocchio 1940.jpg
Orson Welles 1937.jpg
A11v 1092338.ogg
Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg
Aldrin Apollo 11.jpg
Ap11-s69-31740.jpg
Kennedy vonbraun 19may63 02.jpg
Dornberger-Axster-von Braun (jha).jpg
V1 Soest.JPG
V-2-Nederlands.jpg
First photo from space.jpg
Project Paperclip Team at Fort Bliss.jpg
Bestand:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''BIBLIOGRAFISCHE NOTEN''' =</text>
      <sha1>73f7qtn7j66f2789olsvv6zukb51elz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429761</id>
      <parentid>429760</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T17:42:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* De Ist-familie telt (te) veel leden */</comment>
      <origin>429761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107701" sha1="l2tfc1mfoge7clmx8rdtov2jd2egzf0" xml:space="preserve">[[Bestand:TheMatrixAnimated.gif|thumb|550px]]

&lt;big&gt;'''HOOFDSTUK 1. HISTORISCHE MODELLEN, BESEF EN DENKRICHTINGEN''' &lt;/big&gt;
;&lt;big&gt;WAT IS GESCHIEDENIS EIGENLIJK?&lt;/big&gt;

.

[[File:Down_the_Rabbit_Hole.png|thumb|550px|♣ '''TUINTIP'''  Down the rabbit-hole?  Op een zomerdag luistert Alice Liddell aan de oever van een meer naar haar oudere zus die een saai boek voorleest. Alices verveling verdwijnt als er een pratend konijn passeert. Het is gehaast en houdt de tijd op zijn horloge (de geschiedenis?) in de gaten en springt in een hol. Alice volgt en valt de dieperik in. Een deurtje verbergt een prachttuin, een flesje met het opschrift &quot;drink mij&quot; maakt haar klein genoeg om de deur door te kunnen. Spring in het gat en deze geschiedenistuin en laat je verwonderen zoals Alice. The Matrix kaapte als film het idee van Alice en stelt de vraag of de wereld een illusie is? Plato deed iets vergelijkbaars met de allegorie van de grot. De Matrix visualiseert René Descartes' stelling: 'Ik denk, dus ik ben' en is mee geïnspireerd door de cyberpunk van William Gibson.]]

[[Bestand:Hoe ontdek je nepnieuws (How To Spot Fake News).jpg|thumb|550px|Infographic ''Hoe ontdek je nepnieuws'', uitgegeven door de International Federation of Library Associations and Institutions.]]

{{Citaat|'''Veel vitale cycli van ons lichaam kennen een periodiek verloop: de hartslag, de ademhaling, de afwisseling tussen slapen en waken. Contoleren of ze regelmatig zijn vindt bijna altijd onbewust plaats, maar zelfs de geringste verstoring is voldoende om plotseling de alarmbellen te doen rinkelen. (...) In tegenstelling tot de traditionele zintuigen, hebben wij geen orgaan voor tijdszin.'''|Guido Tonelli}}

.

{{Citaat|'''Niet lachen, noch huilen, maar begrijpen.'''|Ludo De Witte}}

.

{{Citaat|'''De geschiedschrijver is een wandelend anachronisme, een ontheemd persoon, die de technieken van vandaag gebruikt om te proberen dingen te weten over gisteren die gisteren zelf niet eens wist. Hij moet waarachtigheid nastreven, hij dient te luisteren naar de woorden die het verleden spreekt, maar hij moet communiceren in een taal die het heden begrijpt.'''|Hilary Mantel}}

.

{{Citaat|'''Wie wetenschap onderwijst moet ophouden met leerlingen de pap in de mond te geven en hen de mogelijkheid bieden 'het pure plezier van begrip te ontdekken.' Wie cursussen eenvoudigweg doceert, laat de studenten zitten met 'onderontwikkelde intellectuele vaardigheden en weinig besef van de invloed die wetenschap op hun leven heeft'.'''|Amerikaanse Vereniging voor de Vooruitgang van Wetenschap, de uitgever van Science}}
 
.

{{Citaat|'''De vraag is of u dat kunt, woorden zoveel verschillende betekenissen geven.'''|Alice in Wonderland}}

.

{{Citaat|'''De vraag is wie de baas is - punt uit'''|Wiggel Waggel}}

.

{{Citaat|'''Deze tijd vraagt om optimisme. Pessimisme bewaren we voor slechtere tijden.'''|Jean-Claude Servais&lt;ref&gt;Geciteerd in: NAOMI KLEIN, (vertaald door Jan Willem Reitsma en Pon Ruiter). ''Nee is niet genoeg.'' De Geus, Amsterdam, 2017, p. 275.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Wetenschap is niet hapklaar en eenduidig. In de coronacrisis zag je vaak twee kampen tegenover elkaar staan die elk het eigen gelijk claimden op basis van één of andere studie. Dat is ook des mensen. We denken allemaal dat we heel kritisch onze standpunten innemen, maar dat is natuurlijk niet zo. We zijn kuddebeesten. Vaak nemen we een standpunt in omdat dat het standpunt is van de groep waar we toe behoren. En dan gaan we achteraf feiten zoeken die die intuïtie bevestigen. Er is zo'n mooi beeld - ik weet niet meer van wie het komt - dat we de feiten gebruiken zoals een dronkaard een lantaarnpaal gebruikt: niet om ons te verlichten, maar als steunpilaar. Ons brein is helemaal niet zo rationeel als we denken. (...) Wie gelooft dat wetenschappers deel van een corrupte elite uitmaken, heeft daar natuurlijk weinig aan. Daar begint het dus mee. Als je zegt aan kritisch denken te doen, maar de wetenschap niet vertrouwt... Tja, dan kun je dus niet kritisch denken. Het paradoxale is net dat die mensen van zichzelf denken dat ze zéér kritisch zijn, en dat de anderen als schapen met de kudde meelopen. Kritisch zijn betekent niet alleen dat je moet durven te denken, maar ook dat je moet durven te vertrouwen - in de wetenschap meer bepaald. Ook wetenschappers kunnen er wel eens naast zitten, maar gemiddeld genomen zijn zij veel betrouwbaardere bronnen dan de algoritmes van You Tube.'''|Patrick Loobuyck&lt;ref&gt;PATRICK LOOBUYCK. In: ''De Morgen.'' Vrij zijn is niet: doen wat je wilt. 20 augustus 2021.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Zelfcensuur, aldus, George Orwell, heeft twee nefaste gevolgen. Ze heeft een kwantitatief effect: als voldoende mensen zichzelf censureren, kom je in een samenleving waar politieke censuur regeert. Daar heb je geen bestraffende overheid voor nodig. Mensen staan zelf op de rem, omdat ze sociale uitsluiting (of erger) vrezen. Zelfcensuur heeft een kwalitatief effect: als je je ideeën voor anderen moet verzwijgen, begin je tegen jezelf te liegen. Dat is wat zijn romanfiguren overkomt: ze zijn het contact met het eigen denken kwijt. Daarom is vrijheid van spreken belangrijk: ze bevat de vrijheid om te denken.'''|Tinneke Beeckman}}

.

{{Citaat|'''Als je geen perverse of persoonlijke agenda hebt, begint alles met research. Je stelt je de vraag naar wat zich heeft afgespeeld en waarom het zo liep.'''|Mike Leigh}}

.

{{Citaat|'''Historici hebben een maatschappelijke rol te vervullen. We moeten ons dus niet opsluiten in onze ivoren toren. [...] In het verleden hebben we te veel gedacht dat we documentaires, tentoonstellingen en computerspelletjes moesten maken. We moeten nu weer kiezen voor fundamenteel historisch onderzoek, dat teruggaat naar de bron. Dat is onze corebusiness; wetenschappelijk onderzoek, op basis van onze eigen onderzoeksagenda, tegen de stroom in van de politiek corecte moraliserende boodschap. Zonder onderzoek geen debat en zonder debat geen herinnering. Je kunt de stappen daarin niet overslaan, anders eindig je met lege herdenkingen.'''|Nico Wouters&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Historici moeten hun eigen agenda heroveren.'' In: ''De Standaard'', 11.05.2019, p. 40 &amp; 41.&lt;/ref&gt;}}

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.youtube.com/watch?v=MrmGliMP0bc LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE GESCHIEDENIS ALS ACTIVE CONSTRUCTIE, OBJECTIVITEIT EN VERVALSINGEN].'''

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/evoluties-in-het-welzijns-en-veiligheidsdenken de PowerPoint die bij deze lessen hoort].'''

.

.

= '''DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN''' =

.

== ''De eeuwige terugkeer der dingen'' van Milan Kundera ==

&lt;small&gt;(Eigen bewerking)&lt;/small&gt;

[[File:Milan Kundera redux.jpg|thumb|550px|Milan Kundera (1929-2023) is een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met filosofische thema's. Een van zijn bekendste werken is ''De ondraaglijke lichtheid van het bestaan''. Philip Kaufman verfilmde het onder de titel ''The Unbearable Lightness of Being''.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=AniUgwUn6oo ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN HET BESTAAN'', 5 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;De eeuwige terugkeer der dingen is een raadsel en Nietzsche
bracht er andere filosofen mee in verlegenheid: de gedachte dat alles zich eens
herhaalt zoals we het reeds beleefden, en dat die herhaling eindeloos
zou zijn! Wat is de betekenis van deze dwaze mythe?
De mythe negeert dat een voor altijd verdwenen, nooit meer 
terugkerend leven op een schaduw lijkt, gewichtloos is,
bij voorbaat dood is, en al was het huiveringwekkend, prachtig of verheven, de
huiver; de pracht of die verhevenheid zijn van geen betekenis. We hoeven ze
niet voor kennisgeving aan te nemen, evenmin als een oorlog tussen twee
Afrikaanse staten in de veertiende eeuw, die het gezicht van de wereld niet had
veranderd, ondanks het in onbeschrijflijk lijden creperen van
driehonderdduizend negers.
Verandert er dan iets aan die oorlog van twee Afrikaanse staten in de veertiende
eeuw wanneer die zich ontelbaar herhaalt in de eeuwige terugkeer?
Er verandert wel iets; de oorlog wordt een omhoog stekend blok dat blijft, en de
stupiditeit ervan zou onherstelbaar zijn.
Als de Franse Revolutie zich eeuwig zou herhalen, zou de Franse
geschiedschrijving minder trots zijn op Robespierre. Maar omdat ze spreekt
over iets dat nooit meer terugkomt, zijn de bloedige jaren veranderd in louter
woorden, theorieën en discussies, ze zijn lichter geworden dan veren, ze jagen
geen schrik aan. Er is een eindeloos verschil tussen de Robespierre die slechts
één maal in de geschiedenis voorkomt en een Robespierre die eeuwig terug zou
keren om de koppen van de Fransen te laten rollen.
Laten we zeggen dat de gedachte van de eeuwige terugkeer een zeker
perspectief betekent waarin de dingen zich anders vertonen dan we die kennen:
ze vertonen zich zonder de verzachtende omstandigheid van hun voorbijgaande
aard. Deze verzachtende omstandigheid weerhoudt ons namelijk een oordeel uit
te spreken. Hoe kun je iets dat voorbijgaat veroordelen? Het avondrood van de
ondergang kleurt alles met de bekoring van de nostalgie; ook de guillotine.
Onlangs heb ik mezelf betrapt op een ongelooflijk gevoel: ik bladerde in een
boek over Hitler en voelde bij enkele foto's ontroering. Ze herinnerden me aan
mijn kinderjaren; die vielen in de oorlog; sommige leden van mijn familie
kwamen om in Hitlers concentratiekampen; maar wat was hun dood tegenover
het feit dat de foto's van Hitler me herinnerden aan de voorbije tijd van mijn
leven, een tijd die niet meer terugkeert?
Deze verzoening met Hitler verraadt de diepe morele perversiteit, verbonden
met een wereld die in wezen gebaseerd is op het niet bestaan van de terugkeer,
want in die wereld is alles bij voorbaat vergeven en dus ook alles cynisch
toegestaan.
Zou elke seconde van ons leven zich oneindig herhalen, dan zijn we
vastgenageld aan de eeuwigheid zoals Jezus Christus aan het kruis. Dat is een
verschrikkelijk vooruitzicht. In de wereld van de eeuwige terugkeer rust op
elke handeling het gewicht van een ondraaglijke verantwoordelijkheid. Daarom
noemde Nietzsche de idee van de eeuwige terugkeer de zwaarste last (das
schwerste Gewicht).&lt;/small&gt;|Milan Kundera}}

.

.

== ''Reis naar het einde van de nacht'' van Louis-Ferdinand Céline&lt;ref&gt;LOUIS FERDINAND CELINE, vertaald door E.Y. Kummer. ''Reis naar het einde van de nacht.'' Van Oorschot, 2016 (naar de uitgave van 1932), p. 74-77.&lt;/ref&gt; ==

[[File:L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg|thumb|550px|Louis-Ferdinand Céline (1894-1961) is samen met Marcel Proust één van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken publiceert.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=4OC6LKybZs8 ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''REIS NAAR HET EINDE VAN DE NACHT'', 6 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;Och  man! Ik verzeker je dat deze wereld
er uitsluitend op uit is om iedereen te verneuken! 
Jij bent jong. Ik hoop dat deze paar
minuten vol wijsheid je jaren zullen bijblijven! Luister goed
naar me, kerel; als ze 't hebben over: 'Het medelijden met het
lot, met de omstandigheden van de arme mieter...', laten dan
deze woorden, die in vurige letters boven alle moordende
schijnheiligheid van onze maatschappij schitteren, een uiterst
belangrijk teken aan de wand voor je zijn, waar je niet meer zo
maar aan voorbij mag gaan zonder het belang ervan in te zien.
Hoor, ik zeg jullie, arme donders, altijd de lul in 't leven, geslagen, uitgeperst,
eeuwig en altijd zwetend, ik waarschuw jullie dat als de groten van deze aarde
interesse voor jullie beginnen te krijgen, dan is 't omdat ze op het slagveld
gehakt van jullie willen maken... Dat is het teken... 't Kan niet missen... 't Begint
met liefde voor het volk. Lodewijk XIV die trok zich tenminste geen zak van
het brave volk aan, vergeet dat niet. Lodewijk XV ook niet. Hij veegde er z'n
gat mee af. Natuurlijk was het leven in die tijd niet prettig, het leven van de
arme sloeber is nooit prettig geweest, maar ze werden niet zo hardnekkig en
verbeten om zeep geholpen als nu door onze tirannen. De kleine man, zeg ik je,
wordt alleen met rust gelaten als hij wordt veracht door de groten,
die uitsluitend uit eigenbelang of sadisme aan het volk kunnen denken... De filosofen
mag ik je daar nog op attent maken nu we 't er toch over hebben, diè zijn ermee
begonnen het brave volk van alles wijs te maken... Het volk dat alleen zijn
catechismus kende! Ze zouden 't wel opvoeden, beweerden ze... Nou! Ze
hadden heel wat waarheden te onthullen! Prachtige! Frisse! Schitterende! Je
duizelde ervan! Zo is 't! begon het brave volk te zeggen, zo is 't precies! Zo is 't
helemaal! Daar gaan we allemaal voor sterven! 't Volk wil alleen maar sterven!
Zo zijn de mensen nu eenmaal. 'Leve Diderot!' hebben ze gebruld en toen
'Bravo Voltaire!'. Dat zijn nog 's filosofen! En ook nog leve Carnot, die zo mooi
overwinningen in elkaar kon knutselen! En leve iedereen! Dat zijn tenminste
knapen die 't brave volk niet in onwetendheid en bijgeloof laten verrekken! Zij
wijzen 't de weg naar de vrijheid! Ze maken 't zelfstandig! En ze hebben niet
stilgezeten! Iedereen moet eerst de krant kunnen lezen! Dat is onze redding!
Godverdomme! En snel! Geen analfabeten meer! Die kunnen we niet meer
gebruiken! Alleen maar burgersoldaten! Die stemmen! Die lezen! En die
vechten! En die marcheren! En kushandjes werpen! In dat tempo werd 't brave
volk gauw goed rijp. Het enthousiasme over 't afwerpen van 't juk moet toch
ergens goed voor zijn, waar of niet? Danton stond niet voor Jan Lul zo mooi te
praten. Met wat gebrul, dat zo raak was dat je 't nu nog hoort, had hij in een
handomdraai 't brave volk gemobiliseerd! En dat betekende 't eerste vertrek van
de eerste bataljons geëmancipeerde bezetenen! De eerste stemmende en
vlagdronken klootzakken die Dumouriez met zich meevoerde om zich te laten
doorzeven in Vlaanderen! Dumouriez zelf, die te laat aan dit ongekend nieuw
idealistische spelletje had deelgenomen, had achteraf toch maar liever poen, hij
deserteerde. 't Was onze laatste huurling... Soldaatje spelen voor niets, dat was
wat nieuws... Zo nieuw dat Goethe, al was hij dan Goethe, z'n ogen uitwreef
toen hij in Valmy kwam. Bij het zien van die haveloze vurige cohorten die zich
spontaan kwamen laten afslachten door de koning van Pruisen voor de
verdediging van de gloednieuwe vaderlandslievende fictie, kreeg Goethe het
gevoel dat hij nog heel wat te leren had. 'Van nu af aan, galmde hij schitterend,
helemaal in overeenstemming met z'n talent, begint een nieuw tijdperk!' En
hoe! Daar het systeem uitstekend werkte, ging men daarna helden in serie
afleveren, die hoe langer hoe minder kostten omdat het systeem steeds beter
werd. Iedereen heeft zich er wel bij bevonden. Bismarck, de beide Napoleons,
Barrès wolk, door de Hervorming al aan flarden gerukt en al lang gecondenseerd tot
episcopale spaarpotten. Vroeger was het mode, als je fanatiek was, te roepen:
'Leve Jezus! Op de brandstapel met de ketters!' Maar ja, er waren niet zoveel
ketters en 't waren vrijwilligers... Terwijl we nu zo ver zijn dat onafzienbare
horden zich geroepen voelen om mee te doen als er geschreeuwd wordt: 'Aan de
galg met alle lammelingen! Met alle slappe tinussen! Met de onnozele lezers!
Met miljoenen tegelijk, hoofden rechts!' De kerels die niemand aan flarden
wilden schieten, niemand om zeep willen helpen, die stinkende pacifisten, die
moeten we in hun kladden grijpen en vierendelen! We zullen ze duizend gore
doden laten sterven! En om ze manieren bij te brengen halen we eerst hun
darmen uit hun lijf, hun ogen uit hun kassen en de jaren uit hun stinkend
kwijlerig leven! Kreperen moeten ze bij legioenen en nog eens bij legioenen, in
de pan gehakt worden, leegbloeden, stikken in gifgassen, en dat alles om het
vaderland dierbaarder, vrolijker en lieflijker te maken! En als er nog tuig bij is
dat deze sublieme dingen niet wil begrijpen, moeten ze zich maar onmiddellijk
laten begraven met de anderen, nee, toch maar niet samen met ze, maar
helemaal aan het eind van het kerkhof, onder een onterend grafschrift voor
lafaards zonder idealen, want deze schoften hebben hun grandioos recht
verloren op een stukje schaduw van het monument dat bij aanbesteding door de
gemeente op het middenpad is opgericht voor de fatsoenlijke doden, en ook
hebben ze het recht verloren iets op te vangen van de echo van de minister, die
zondag weer bij de prefect komt pissen om na het middageten bewogen z'n
smoel open te doen boven de graven...&lt;/small&gt;|Louis-Ferdinand Céline}}

.

.

== ''Inhaaloefening'' door Gerrit Komrij ==


[[File:Gerrit_Komrij_(1981).jpg|thumb|right|550px|Gerrit Komrij (1944–2012) was een homo-dichter, schrijver, vertaler, criticus, polemist en toneelschrijver uit Nederland met een voorkeur voor Portugal. Hij was van 2000 tot 2004 de Dichter des Vaderlands. Hij stond bekend om zijn virtuoze en kleurrijke taalgebruik en was een gevreesd polemist.]]

[[File:Anne Morelli.jpg|thumb|right|550px|Anne Morelli (1948) is doctor in de geschiedenis en doceert aan de ULB en interesseert zich in de Italiaanse immigratie.]]


{{Citaat|&lt;small&gt;We zijn genoeg vernederd en bespot

Door halfgeleerden met hun boekenwijsheid

En met hun regelrechte lijn naar God,

Terwijl ze ons verwezen naar de ijstijd.  


We zijn genoeg voor achterlijk versleten.  

Kom vriend, de revolutie start vandaag.  

We zijn met attributen ruim bemeten.  

Dood Galilei met een motorzaag,


Trakteer Voltaire op elektroshocks,

Erasmus op een overdosis speed.  

Maak Bacon, Nietzsche, Swift weer orthodox

Door laster, centrifuge, turboprop,

En wat de Heer betreft: kruisig hem niet,

Maar plak een gele sticker op zijn kop.&lt;/small&gt;|Gerrit Komrij}}

.

[https://www.youtube.com/watch?v=VL0CZEiEz9g&amp;t=3s '''♠ BEKIJK HIER EEN PROFETISCHE Gerrit Komrij.'''] 

.

= '''WAT IS GESCHIEDENIS?''' =

[[Bestand:Berlin_Universität_um_1900.jpg|thumb|550px|De Universiteit van Berlijn (foto uit 1900) was de eerste universiteit die - met Hegel - de geschiedfilosofie in haar aanbod opnam. Geschiedfilosofie houdt zich bezig de betekenis van de geschiedenis, analyseert de geschiedschrijving en speculeert over mogelijke teleologische principes zoals: is er een ontwerp, een doel, een richting? Ironisch genoeg vond hier in 1933 de boekenverbranding plaats, tot groot, ironisch ongenoegen van Bertolt Brecht die zijn werk niet op de lijst der afvalligen zag staan. Een Duist bibliothecaris legde in de jaren voorafgaand aan 1933 een lijst aan met boeken die het Nazi-regime niet ondersteunden, het gaat om auteurs die tegenwoordig elke cursus op de hogeschool of de universiteit sieren: Karl Marx, Frederich Nietsche, Sigmund Freud... De universiteitsgebouwen worden compleet verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog, de geallieerde bombardementen laten niets overeind. Tegenwoordig lijkt het plein weer op het oude, althans wat de fascade betreft. Het parkje is nu een plein met een ondergrondse, lege boekenkast.]]

[[Bestand:Hegel_portrait_by_Schlesinger_1831.jpg|thumb|550px|Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) doceert filosofische colleges over geschiedenis aan de Universiteit van Berlijn. Die monden uit in het postuum gepubliceerde ''Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte''. Hij beschouwt de wereldgeschiedenis als een rationeel, op vooruitgang gericht proces, geleid door de 'Wereldgeest'. Tijdens zijn professoraat in Berlijn reviseert hij de tekst zonder ophouden. De publicatie verschijnt in 1837, zes jaar na zijn dood.]]

.

Wat is veiligheids- en welzijnsgeschiedenis? Die vraag is niet makkelijk. Niet toevallig heeft geschiedenis twee betekenissen. 'Het is zowel een wetenschappelijke discipline als het onderzoeksobject van die discipline.'&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Het had gekund (maar misschien ook niet).'' In: ''De Standaard'', 21.09.2015, p. D10.&lt;/ref&gt; Met andere woorden: de geschiedenis schrijft geschiedenis over de evolutie van de wereld en over zichzelf: over de discipline, over de historicus en zijn voorkeuren en over haar eindeloze beperkingen om tot definitieve inzichten te komen. Wat is geschiedenis, is het best te beantwoorden door de geschiedenis te bekijken als een ‘actieve constructie’. '''Actief''' wil zeggen: hier deed iemand zijn best voor, zijn ''leen'' achter gelegd, gewerkt. '''Constructie''' wil zeggen: iets is gemaakt. Een architect bouwt een bouwwerk, een historicus schrijft een verhaal,  een narratieve constructie die soms meer op kunst lijkt dan op wetenschap. In het beste geval op basis van feiten, in het slechtste geval op basis van verzinsels of hallucinaties. Etymologisch gaat het woord terug op 'historie', afkomstig van het Griekse ιστορία en herkenbaar in het Engelse history/story. Geschiedenis en verhaal zijn een dansend duo.

.

Schoolbank-kinderen en veel mensen beschouwen 'de geschiedenis' als iets 'passief'. Ze slaan aan het blokken nadat een juf, een meester of een deskundige in hun klasje over het verleden kwam vertellen. Voeling is er weinig. Omdat die leerkracht of die pastoor het hen inlepelde als een 'objectieve realiteit', namen ze het voor waar aan. Geschiedenis is er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! Wat hier problematisch aan is, is het feit dat de woorden ''actief'' en ''passief'' diametraal tegenover elkaar staan net zoals de begrippen objectief en subjectief. De 'actieve constructie' is een vraag die op filosofisch vlak tot tien vragen leidt:

.

'''1.''' Wanneer begint de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.
 
'''2.''' Wie maakt de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.

'''3.''' Waarom bestaat/maakt hij of zij geschiedenis? Met andere woorden: wat is de reden waarom we over iets spreken? Wat is de reden waarom we onze lessen vullen met bepaalde inhouden? Wat is de reden waarom boekhandels elk jaar weer duizenden boeken verkopen?

.

'''4.''' Hoe maakt ''men'' de geschiedenis van het veiligheids- en welzijnsdenken? Wat doet een historicus in het archief? Hoeveel begrijpt hij werkelijk van het Middelnederlandse handschrift dat voor hem ligt? Hoe interpreteert de historicus de dementerende dame die hij 's morgens telkens weer gaat interviewen? 

.

'''5.''' Wat is het doel van het historisch proces? Of, anders gezegd: wat wil men/ik/deze groep bereiken?

.

'''6.''' Welke richting kunnen we ontwarren in de loop van de geschiedenis en de veiligheid en het welzijn? Ofwel: gaat het vooruit of achteruit? Is de klim moeilijk of glijden we van een leien dak?

.

'''7.''' Wat is de motor van de geschiedenis? Of: welke drijfveren zorgen voor verandering? Is het de economie? De politiek? De klimaat wijziging? De...

.

'''8.''' Is er hier sprake van een betrouwbare geschiedenis of gaat het om fake news? Of, met andere woorden: zien wij de wereld zoals hij is of werken er allerlei filters op ons in?

.

'''9.''' Is geschiedenis een wetenschap of is geschiedenis propaganda, indoctrinatie of brainwashing, is geschiedenis objectief, zoals dat de andere wetenschappen dat beweren? En wat is dat dan, objectiviteit?

.

'''10.''' Kon de geschiedenis anders lopen? Stel dat Hitler sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog. Of, stel dat hij op 8 oktober 1908 slaagde voor zijn ingangsexamen aan de kunstacademie in Wenen, zoals Eric-Emmanuel Schmitt uitwerkt in zijn roman ''La part de l'autre'' uit 2001. Wie zal het zeggen?

.

.

== Tijdsgeest ==

[[Afbeelding:Glass-of-water.jpg|thumb|550px|Half vol of half leeg? Optimisme of pessimisme?]]

[[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|thumb|550px|Frans Hals (1582-1666) schildert René Descartes (1596-1650).]]

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Renaissance|1450 -&gt;&gt; Humanisme|1500 -&gt;&gt; Verlichting |1650 -&gt;&gt; Glorious Revolution|1688 -&gt;&gt; Franse Revolutie|1789 -&gt;&gt; Take off Industriële Revolutie|1800 -&gt;&gt; Belgische Revolutie|1830 -&gt;&gt; Liberalisme|1830 -&gt;&gt; Socialisme|1848 -&gt;&gt; Rerum Novarum|1891 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Fin de siècle|1890 -&gt;&gt; Eerste Wereldoorlog|1914  -&gt;&gt; 11 november 1918|1918 -&gt;&gt; Beurskrach|1929 -&gt;&gt; Machtergreifung|1933  -&gt;&gt; Verdrag van München|1938  -&gt;&gt; Tweede Wereldoorlog|1940-1945 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; 1950|Zilveren jaren '50  -&gt;&gt; 1960|Gouden jaren '60 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Oliecrisis|1972 -&gt;&gt; Aids|1979 -&gt;&gt; Kernramp Tsjernobyl|1986 -&gt;&gt; Herald of Free Enterprise|1987 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Val Berlijnse Muur|1989  -&gt;&gt; Het einde van de geschiedenis en de laatste mens|1992 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Nine eleven|2001 -&gt;&gt;  Klimaatvluchtelingen|2014 -&gt;&gt; Klimaatmarsen|2019 -&gt;&gt; Coronacrisis |2020-2023 -&gt;&gt; Russische inval Oekraïne|2022 -&gt;&gt; Oorlog Israël / Hamas|2023 &gt;&gt;&gt; '''

.

.

== Waar halen optimisten hun mosterd? ==

.

'''1754''': Met de ontdekkingsreizen en de daarmee gepaard gaande veroveringen in Amerika, China of Perzië duiken in Europa steeds meer verhalen op van kolonisten die inheemse volken, hun gebruiken en hun politieke organisatie beschrijven. Voltaire en John Locke lezen de bestseller van pater Gabriel Sagart die bij het Wendatvolk verbleef, Jean Jacques Rousseau was vertrouwd met missie- en reisverslagen uit de Grote Meren en indiaanse bronnen en Gottfried Wilhelm Leibniz zocht inspiratie in China.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 38-51.&lt;/ref&gt; René Descartes leert filosoferen door de Mexicaan Antonio Rubio (1548-1615) en ontdekt bij de antikoloniale Quechua-schrijver Felipe Guaman Poma de Ayala (ca. 1535-1616) het 'ego cogito'. Het cartesiaanse denken brengt een paradigmawissel op diverse vlakken. 1. Een binair denken in of-of relaties komt in de plaats van een en-en alternatief denken. Dit dualisme onderscheidt mens en natuur, lichaam (res extensa) en geest (res cogitans) als afzonderlijke werkelijkheden. 2. Er komt de voorkeur om denken over de zaken in plaats van over de verhoudingen ertussen. 3. De wetenschap gaat de natuur domineren. De natuur is niet langer een levend, bezield geheel, maar een machine die volgens wetmatigheden functioneert. Natuurverschijnselen zijn te verklaren door observatie, meting en wiskunde. 4. De Westerling reconstrueert de wereld en brengt ze onder zijn controle, alsof hij god is. Daartoe neemt hij 'afstand' van de dingen met het perspectief, de kaart, de globe, de microscoop of de telescoop. De afstand stelt hem in staat om te klasseren, te meten, te catalogiseren en te veroveren.&lt;ref&gt;RAJ PATEL &amp; JASON W. MOORE, vertaald door Huub Stegeman. ''Een geschiedenis van de wereld in zeven goedkope zaken. Een gids voor kapitalisme, natuur en de toekomst van de planeet,'' Boom, Amsterdam, 2019, p. 65-68.&lt;/ref&gt; Dit soort kennismakingen tonen dat de samenleving niet ‘ongelijk’ hoeft te zijn en begrippen zoals vrijheid en gelijkheid, de natuurtoestand en het natuurrecht sijpelen het oude continent binnen. De normen van het absolutisme en de gedragsregels in Versailles installeerden in het zeventiende en achttiende-eeuwse Frankrijk een pikordecultuur die elk aspect van het dagelijkse leven domineert met onder- en bovenschikkingsrituelen. Het ontgaat de filosofen niet dat deze maatschappij anders in te richten is en om dit te onderzoeken schrijft de Académie des Sciences, Art et Belles-Lettres van Dijon een prijsvraag uit die het beste essay zoekt dat ‘de oorsprong van de ongelijkheid’ beschrijft en de vraag beantwoordt of het natuurrecht dit al dan niet rechtvaardigt. 

.
 
'''1755''': Jean Jacques Rousseau wint de wedstrijd en publiceert zijn ‘Vertoog over de ongelijkheid’ waarin hij poneert dat de jager-verzamelaar egalitair en in kinderlijke onschuld leven. De landbouwrevolutie, de verstedelijking en de staat beëindigden deze beschaafde oertoestand en bracht de mens behalve literatuur, filosofie en wetenschap ook de bureaucratie, staande legers, het patriarchaat en massamoord. In tegenstelling tot de visie van Thomas Hobbes ontwikkelt de maatschappij zich van goed naar slecht. Rousseau’s idealisme of optimisme geniet de voorkeur van het linkse politieke kamp en is in te vullen door een terugkeer naar de natuurtoestand. De hypothese van Rousseau is op niets gestoeld, hij was niet in staat om het verleden van 10.000 vroeger te onderzoeken. Nomadische groepen zijn niet per definitie egalitair, landbouwsamenlevingen hoeven zich niet per definitie te kenmerken door hiërarchie en privébezit en de eerste steden kenden weinig klassentegenstellingen, autoritaire heersers of krijgers. Toch duikt de hypothese vaak in de literatuur op.

.

Het optimisme wortelt in de idee dat de maatschappij maakbaar is. Die maakbaarheidsidee gaat terug op de Renaissance, de Verlichting en de Industriële negentiende eeuw. De Verlichting is mogelijk de belangrijkste van het trio: ze gaat een stap verder dan het magische, het symbolische en het occulte denken dat de Renaissance en het Humanisme genegen zijn. In de Verlichting ontspruit de kiem van de Industriële Revolutie. De Verlichting was niet zomaar 'filosofietje'. Het is een denken dat de totale samenleving wil veranderen en vertrekt vanuit de idee dat mensen elkaar 'aansteken'. De verlichtingsfilosofen geloven dat hun ideeën anderen 'verlichten'. Kennis komt iedereen ten goede. René Descartes hecht belang aan techniek en zou zich in onze eeuw, de 21ste, thuis voelen. Zijn ''Discours de la methode uit 1637 ligt aan de basis van de ''Encyclopédie die een eeuw later, in 1751 verschijnt. Beide werken focussen op arbeid en werktuigen, ambachtslui en werkplekken. Diderot schetst gereedschap en machines en breekt het eeuwenoude kennismonopolie van de ambachten. In de jaren zestig en zeventig van de eeuw ontwikkelt James Watt ‘zijn’ stoommachine en twee decennia later, in 1791, stimuleren het decreet d'Allarde en de Wet le Chapelier (genoemd naar de Bretoense en Jakobijnse advocaat Isaac Le Chapelier) de ondernemingsvrijheid. Het beginsel is nobel: 'Iedereen is vrij om de handel, het beroep, de kunst of het ambacht uit te oefenen dat hem goed dunkt.' Tegelijk schaffen deze verordeningen de ambachten met hun kennisoverdracht van vader op zoon af. Arbeidsstructuren zoals coalities, corporaties, ambachten en gilden die eeuwen de toegang tot een beroep belemmerden, verdwijnen. Tegelijk verdwijnt de sociale bescherming. Vakbonden en staken komen in het strafwetboek. Deze wet, de encyclopedie en de stoommachine begeleiden de rouwstoet van de ambachtslui naar het kerkhof en verwelkomen de fabriek en de machine. België schaft de Wet Le Chapelier af op 25 mei 1867. Tot die dag 'camoufleren' arbeidersorganisaties en vakbonden zich als ziekenfondsen, spaarkassen in herbergen of ‘onschuldige’ verenigingen. 
 
Tijdens de zeventiende en de achttiende eeuw groeit het idee van de wetmatigheden in de natuur én in de samenleving. De gedachte dat het menselijk gedrag te berekenen - mechanisch - is kan de wereld verbeteren. De theïstische, de bovennatuurlijke, middeleeuwse God die willekeurig ingrijpt - om te belonen en te bestraffen - ruimt plaats voor de deïstische God. Deze God is de schepper van alles, een mekanieker die zijn schepping zo inricht, dat ze zonder zijn bemoeienis draait. De ultieme metafoor omschrijft God als klokkenbouwer. Dit denken manifesteert zich in het vroeg liberaal economisch denken. In Frankrijk komt dit tot uiting in de fysiocratie van François Quesnay (1694-1774). Grondbezit en berekend individualisme liggen er aan de basis van rijkdom, succes en bestaansmiddelen. In Engeland leidt het tot de klassieke economie van Adam Smith die het onberekenbare natuurrecht en de goddelijke ordening (de onzichtbare hand) centraal stelt: arbeid als successleutel. Zo zijn beide economische systemen een reactie op het zero-sum game (wat de ene partij wint, verliest de andere), van het mercantilisme dat van de 16e tot 18e eeuw dominant was en welvaart haalt uit het edelmetaal, geroofd in de nieuwe wereld. Weinig van de onderstaande verlichtingsfilosofen maken de Franse Revolutie mee (op de drie laatste na).
 
.
 

'''♥ [https://www.youtube.com/watch?v=wQcEjBPYXi8 LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE VERLICHTING (28 min.).]'''

 
 .
 
 '''1.''' René Descartes (1596-1650) en het rationalisme, logica en onderzoek in tegenstelling tot het elitaire (enkel de elite is in staat om te leren), het esoterisme, de alchemie, het symbolische en het magisch denken. '''[https://www.youtube.com/watch?v=CAjWUrwvxs4 FILM, 8.48 min.]'''
 
 .
 
 '''2.''' De onstuitbare honger naar feiten en kennis van de encyclopedisten Jean Le Rond d'Alembert (1717-1783) en Denis Diderot (1713-1784) en hun nieuwe bijbel: l'encyclopedie. '''[https://www.youtube.com/watch?v=5WafMMlNSb8 FILM 2.49 min.]'''
 
 .
 
 '''3.''' John Locke (1632-1704) en het empirisme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=bZiWZJgJT7I FILM, 9.14 min.]'''
 
 .
 
 '''4.''' Isaac Newton (1623-1723) en het oorzakelijk denken '''[https://www.youtube.com/watch?v=s2YZN2L700Q FILM, 53.38 min.]'''
 
 .
 
 '''5.''' Montesqieu (1689-1755) en de scheiding der machten '''[https://www.youtube.com/watch?v=gExrynQC4IU FILM, 4.22 min.]'''
 
 .
 
 '''6.''' Voltaire (1694-1778) en het recht op vrije meningsuiting en het deïsme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=LAzKGkTIKpg&amp;list=PLkeO6Zg_ybk5ZE25Ub8W24yQAgPDEjrEh&amp;index=6&amp;t=29s FILM 12.15 min.]'''
 
 . 
 
 '''7.''' Jean Jacques Rousseau (1712-1778) over de opvoeding en zijn ''Emile, of Over de opvoeding''. '''[https://www.youtube.com/watch?v=81KfDXTTtXE FILM 7.46 min.]'''
 
 .
 
 '''8.''' Jeremy Bentham (1748-1832) over het grootste geluk voor iedereen in een panoptische infrastructuur. '''[https://www.youtube.com/watch?v=Myal-NSlIGA FILM 4.01 min.]'''
 
 .
 
 '''9.''' Adam Smith (1723-1790) zet de verlichtingsideeën om in een economische theorie en lanceert in zijn ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' de 'Onzichtbare hand|de onzichtbare hand'. '''[https://www.youtube.com/watch?v=ejJRhn53X2M FILM 6.43 min.]'''
 
 .
 
 '''10'''. Immanuel Kant (1724-1804) maakt een synthese van het bovenstaande in zijn &quot;Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?&quot; in 1784 als antwoord op een prijsvraag. Daarin zegt hij: 'Verlichting is het loskomen van de mens uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen zonder de ander. '''[https://www.youtube.com/watch?v=nsgAsw4XGvU FILM 8.12 min.]'''
 

.

.


;Hoofdpersonages van het absolutisme en de verlichting

.

&lt;gallery&gt;
File:Descartes_Discours_de_la_Methode.jpg|0. '''Voorpagina van Discours de la Méthode uit 1637.'''
File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|1. '''René Descartes (1596-1650).'''
File:Jean_Le_Rond_d%27Alembert,_by_French_school.jpg|2. '''Jean le Rond d'Alembert (1717-1783).'''
File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|3. '''Denis Diderot (1713-1784).''' 
File:Encyclopedie_de_D%27Alembert_et_Diderot_-_Premiere_Page_-_ENC_1-NA5.jpg|4. '''Eerste bladzijde van l'Encyclopedie.'''
File:John_Locke.jpg|5. '''John Locke (1632–1704).''' 
File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|6. '''Isaac Newton (1643–1727).''' 
File:Montesquieu_1.png|7. '''Montesquieu (1689–1755).'''
File:Immanuel_Kant_(painted_portrait).jpg|8. '''Immanuel Kant (1724-1804).''' 
File:Atelier_de_Nicolas_de_Largillière,_portrait_de_Voltaire,_détail_(musée_Carnavalet)_-002.jpg|9. '''Voltaire (1694–1778).'''
File:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|10. '''Jean-Jacques Rousseau (1712-1778).''' 
File:Social_contract_rousseau_page.jpg|11. '''Het maatschappelijk verdrag.'''
File:EmileTitle.jpeg|12. '''Emile, of Over de opvoeding.'''
File:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|13. '''Madame de Pompadour, minnares van [[Lodewijk XV]] streed tegen de censuur van l'Encyclopédie. Op haar tafel staat deel IV.'''
File:James_Watt_by_Henry_Howard.jpg|14. '''James Watt (1736–1819), uitvinder van de stoommachine.''' 
File:François_Quesnay.jpg|15. François Quesnay.
File:Smith_-_Inquiry_into_the_nature_and_causes_of_the_wealth_of_nations,_1922_-_5231847.tif|16. '''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'''.
File:AdamSmith.jpg|17. '''Adam Smith.'''
File:Louis_XIV_of_France.jpg|18. '''Lodewijk XIV.'''
File:Koning_Louis_XV;_Hyacinthe_Rigaud.jpg|19. '''Lodewijk XV.'''
File:Ludvig_XVI_av_Frankrike_porträtterad_av_AF_Callet.jpg|20. '''Lodewijk XVI.'''
File:Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg|21. '''Marie Antoinette van Oostenrijk.'''
File:Women%27s_March_on_Versailles01.jpg|22. '''Vrouwen op de weg naar Versailles. Brood, geen taart!'''
File:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|23. '''Vrijheid, gelijkheid en broederschap.'''
File:LouisXVIExecutionBig.jpg|24. '''Onthoofding van Lodewijk XVI op de Place de la Révolution, nu Place de la Concorde.'''
File:Jacques-Louis_David_-_Marie_Antoinette_on_the_Way_to_the_Guillotine.jpg|25. '''Jacques-Louis David tekent Marie Antoinette op weg naar het schavot.'''
File:Exécution_de_Marie_Antoinette_le_16_octobre_1793.jpg|26. '''Executie van Marie Antoinette.'''
File:Robespierre.jpg|27. '''Maximilien de Robespierre (1758-1794).'''
File:Gros_-_First_Consul_Bonaparte_(Detail).png|28. '''Napoleon Bonaparte (1769-1821).'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Waar halen pessimisten inspiratie? ==

[[File: Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg|thumb|550px|Het Fin de Siecle is een decadente periode tussen 1890 en 1914. Twee kernwoorden  - schoonheid en de dood in het vooruitzicht - duiken overal op, zoals in dit symbolische schilderij van Leon Spilliaert. Zijn 'Absintvrouw' uit 1907 toont het thema: jonge mooie vrouw is op het einde van haar leven, het leven is als een scheut absint (let op de arm) weggevloeid. De kleuren zijn al in de rouw: donkerblauw, zwart en paars.]]

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-R06610, Oswald Spengler.jpg|thumb||550px|Oswald Spengler]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=qPRn-XRLM_c '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: DE PESSIMISTEN (30 Min.)'''].

.

1651: Thomas Hobbes - geboren in 1588, bij de aanval van de Spaanse Armada op Engeland waarbij zijn moeder ongekende angsten kende - betoogt in zijn boek ''Leviathan'' dat de oertoestand van de mens eenzaam, arm, wreed en kort is. Iedereen vecht er tegen iedereen. Mensen zijn vals en egoïstisch, cynisch en berekend. Met deze theologische vraag komt Hobbes tot deze probleemstelling: is de mens van nature goed of slecht? Goed en kwaad zijn begrippen die de mens, net zoals God, maakt om te vergelijken. Dieren kennen de kunst van het vergelijken niet in die mate als een mens. Hobbes is ondanks zijn lijfspreuk 'Fear and I were twins' optimistisch gesteld: de staat - een begrip dat zich in de tijd van Hobbes ontwikkelt - levert de instrumenten die de honger naar macht, roem en bezit in toom houden. Op dit moment geeft de rechterzijde van het politieke spectrum de voorkeur aan dit model: ze noemen het realisme. Anderen noemen het pessimisme of wantrouwen. Hobbes' en zijn volgelingen laten het verhaal over het ontstaan van de mens van het slechte naar het goede evolueren in tegenstelling tot Rousseau's volgelingen. Die zien de menselijke evolutie van goed naar slecht met de gedachte vroeger was alles beter. Beiden zijn in dit opzicht lineaire denkers: de geschiedenis voltrekt zich volgens een lijn, een glijbaan die je kan opklimmen (met veel moeite, maar als je de top bereikt, dan ben je er!) of kan afglijden (met veel plezier en gemak, om op te geven). Deze evoluties contastereren met de circulaire denkers zoals de Duitse cultuurhistoricus Oswald Spengler (1880-1936), de vader van het cultuurpessimisme. Zijn voornaamste werk ''De ondergang van het Avondland'' schopt het tot een bestseller dankzij Elisabeth Förster-Nietzsche, de zus van Friedrich Nietzsche. Het boek toont een cyclische cultuurgenese die de ontwikkeling van samenlevingen vergelijkt met het ritme van het mensenleven of dat van de seizoenen. Een mens: geboren, groei, volwassenheid, bejaard, sterft. Dagen (24 uur), maanden (de verwijzing naar de maancyclus) en seizoenen (vormen samen een jaar en herhalen zich dan) doen iets gelijkaardigs. In de lente ontluikt nieuw leven, de zomerse bloei zorgt voor nakomelingen (zaad), een herfstige oude dag tot de winter (de dood) intreedt. Diverse wereldbeschavingen bewijzen Spenglers theorie: De Babylonische, de Egyptische, de Chinese, de Indische, de Indiaans-Mexicaanse, de Grieks-Romeinse en de Arabische, de Joodse en de Byzantijnse beschaving. Het boek en de theorie zijn een tegenreactie op het verlichtingsdenken dat een maakbaar Europa voor ogen ziet. Spencer voorspelt dat die rationele maatschappelijke structuur een einde kent. Kort voor zijn dood schrijft hij dat het Duitse rijk snel zal ophouden te bestaan.  

.

1884: De grilligheid en de ambivalentie van de negentiende eeuw dwingen kunstenaars, intellectuelen en politici op het einde van de eeuw tot een reflectie over de voorbije en aan gang zijnde industrialisatie. In Engeland publiceert [[Arnold Toynbee]] in 1884 zijn ''Lectures on the Industrial Revolution'' waarin hij de industrie als oorzaak aanduidt voor het '''morele verval''' van de arbeidersklasse. De technische en wetenschappelijke successen van de mechanisatie leiden tot het failliet van de traditionele ambachten en loodst vrouw en kind naar de fabriek waar ze nauwelijks weten welk product ze maken.

.

Op het einde van de eeuw is de tussentijdse balans niet florissant: de onmacht van de prille democratie (de juridische en sociale bevrijding van het individu blijkt – voorlopig - een illusie), het koloniaal beheer, de kapitalistische klassenjustitie, het elitaire stemrecht dat de gegoede klassen bevoordeelt, het lijden van het proletariaat… al deze pijnpunten brengen mensen sociaal en psychologisch in de war. Beloofde de Industriële Revolutie dan geen rijkdom en overvloed? Beloofde de onstuitbare techniek dan geen wereldwijd transport en een internationale economie? Ging het oneindige aantal uitvindingen niet afrekenen met armoede, hongersnood, epidemieën, kindersterfte en achterlijkheid? De negentiende eeuw heeft een Januskop: het succesverhaal van stoom, infrastructuur en amusement botst met sceptische en pessimistische stemmen vol wantrouwen. Niet iedereen begroet de vooruitgang met gejuich. 

.

De psychiater Sigmund Freud, de filosoof Nietzsche, schrijvers zoals Emile Zola en Oscar Wilde, kunstenaars zoals Leon Spilliaert zijn er de gezichten van. Hun cultuurkritiek focust op het beest in de mens. Is de mens te beschaven? Achter het menselijke gezicht huizen de onderdrukte driften van Eros en Thanatos, de hysterie en de angst voor het anale. Het idee dat God dood is, duikt op bij Nietzsche en de evolutieleer van [[Charles Darwin]] botst met de Bijbel. Gods dood stelt de begrippen waarheid en cultuur en vooruitgang, modernisering en maatschappij in vraag. Die begrippen blijken geen product van het rationalisme en de Verlichting, maar een complot van tirannieke, gewelddadige machtsmensen: een roedel roofdieren, een ras veroveraars die de dwalende massa in hun klauwen houdt. De enige optie is de schoonheid van het sterven. Enkel de esthetica van de dood rest, nu de maatschappij een terminale patiënt blijkt. Het komt tot uiting in het decadente, de luxueuze overbeschaving vol estheticisme, escapisme en het uiterlijke vertoon van het dandyisme (denk tegenwoordig aan Pim Fortuyn, Thierry Baudet, Theo Hiddema, Dries Vanlangenhove), vol nihilisme (sociale mobiliteit is een idioot idee), misogynie (vrouwonvriendelijkheid vanuit het gevoel dat vrouwen vuil en neerslachtig zijn) en a-politieke gedrag (democratie leidt nergens toe). Deze opvallend geklede intellectuelen hebben de vileine commentaar klaar voor hun rivalen. Ze voelen zich tegelijk -hoe paradoxaal ook- verloren in hun eigen tijd en superieur tegelijk, ze zijn verheven en provoceren met dubbelzinnigheden, verwijzen graag naar de oudheid (vroeger was het beter) en gebruiken ironie. 

.

Het Fin de Siecle of het einde van een tijdperk - ook de Belle époque genoemd (denk aan het impressionisme, de Jugendstil, de cinematografie) - loopt van pakweg 1890 tot het einde der tijden: het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het zijn narcisten: ‘Een dandy leeft en slaapt voor zijn spiegel’ noteert Charles Baudelaire. Toch is het narcisme niet te herleiden tot het individu, het omvat een hele cultuur (Christopher Lasch in 1978: ''The Culture of Narcissism'') en een narcistische cultuur legt de lat hoog.&lt;ref&gt;Mia Doornaert laat de Belle époque beginnen in 1870 en eindigen met de Tweede Wereldoorlog. Zo zie je dat er op de historische periodes marge kan zitten. Lees ook: JAN VAN HEEMST. ''Tussen gen en globe. Europese Cultuurgeschiedenis'', Ad. Donker, Rotterdam, 2012, p. 340 ev. Dat negatieve geluid van Arnold Toynbee uit het einde van de negentiende eeuw, contrasteert met de visie van T.S. Ashton die aan de vooravond van de zilveren jaren vijftig die hij publiceert in ''The Industrial Revolution, 1760-1830''. In dat boek uit 1948 benadrukt Ashton het positieve en de verworvenheden van de negentiende eeuw. Vgl. DE KOCK CATHERINE &amp; DE VUGT GEERTJAN. ''Waarom zijn er zoveel rechtse dandy’s?'' In: ''De Standaard'', 2 april 2019, p. D11.&lt;/ref&gt; 
 
. 

.

== Dialectiek ==

.

Het dialectisch denken of het denken in tegenstellingen haalt [https://www.youtube.com/watch?v=fSQgCy_iIcc&amp;t=173s Karl Marx] bij [https://www.youtube.com/watch?v=H5JGE3lhuNo Georg Wilhelm Friedrich Hegel]. 

;Voorbeeld 1:
Paul Ricouer ziet drie fasen in het lezen van de bijbel:
* These: als een ‘fantastisch boek’: naïef gelezen als een sprookje tijdens een miraculeuze kindertijd (story)
* Anti-these: Een ‘historisch boek’: de kritische lezing (history) met historische personages
* Synthese: Een ‘levensboek’: als antwoord op zinvragen over de toekomst, het nu en vroeger, hier en elders (transhistory)

;Niet dat er altijd een synthese komt...
* These: De Katholieke Middeleeuwen met de klemtoon op beelden
* Anti-these: De reformatie met de klemtoon op woorden
* Anti-anti-these: De contrareformatie en de barok
* Anti-anti-anti-these: het classisisme

;Voorbeeld 2:
* These: Het absolutisme van Lodewijk XIV
* Anti-these: De Verlichting en haar romantisch optimisme
* Synthese: De Franse Revolutie-idee (vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid) met gewelddadige leiders zoals Robespierre en Napoleon

;Voorbeeld 3:
* These: De Franse Revolutie
* Anti-these: De [[Restauratie (Frankrijk)|Restauratie]]
* Synthese: Het [[positivisme]] van [[Auguste Comte]]

;Voorbeeld 4:
* These: Het optimisme van de Verlichting
* Anti-these: Het pessimisme en het determinisme van het Fin de Siècle, het impressionisme
* Synthese: de dialectiek van Marx

;Voorbeeld 5:
* These: het kleuterkind met een goddelijke adoratie voor zijn vader
* Anti-these: de puber waarbij de vader een loser is
* Synthese: de jongvolwassene met een realistisch ouderbeeld

;Voorbeeld 6:
In de kunstgeschiedenis zijn er talloze voorbeelden van tegenstellingen die elkaar opvolgen: 
* Realisme en Impressionisme: Realisme is een kunststroming die zich richt op het weergeven van de werkelijkheid, terwijl Impressionisme  indrukken vastlegt.
* Barok en Rococo: Barok is een kunststroming die zich kenmerkt door dramatische effecten, terwijl Rococo zich kenmerkt door lichtere, meer decoratieve elementen.
* Kubisme en Futurisme: Kubisme staat voor geometrische vormen, het Futurisme zoekt beweging en snelheid.
* Romantiek en Realisme: Romantiek richt zich op emotie en verbeelding, het Realisme wil de werkelijkheid tonen zoals die is.
* Surrealisme en Dadaïsme: Surrealisme zoekt naar het onderbewuste, het Dadaïsme daagt de conventionele kunst uit.
* In de kunstgeschiedenis is er sprake van synthese wanneer twee tegenstellingen worden samengevoegd tot een nieuwe stijl. Een voorbeeld hiervan is het Postmodernisme, dat elementen van verschillende stijlen combineert.

.

.

== De Ist-familie telt (te) veel leden ==

.

[[Bestand:David Van Reybrouck.jpg|thumb|550px|David Van Reybrouck ziet kenmerken van het 21ste-eeuwse populisme in het socialisme uit de negentiende eeuw. Hij schrijft één lange redenering met als conclusie dat er in de kennismaatschappij aandacht nodig is voor laaggeschoolden. Dat komt de democratie alleen maar ten goede. Tien jaar na zijn lange redenering, in 2019, komt er het initiatief voor een Jezuïetenschool in Molenbeek en kan Van Reybrouck een experiment aangaan in de Duitstalige gemeenschap.]]

[[Bestand:Jose_Ortega_y_Gasset.jpg|thumb|550px|Jose Ortega y Gasset, geen optimist. Ortega is kritisch over de massa die hij definieert als gelijk ieder ander. De massamens is onbescheiden, zonder zelfkritiek en respectloos voor autoriteit en staat tegenover de elite. Ortega roept de aristocratie op om de leiding te nemen bij cultureel verval.]]

Aan de uitersten van het spectrum staan de optimist en de pessimist. Een ander spectrum is te vormen tussen de realist en de idealist. Tussenin liggen vele interpretaties van de geschiedenis. Belangrijk is de betrouwbaarheid van wat men beweert. Hoe kan je dit nagaan? Dat gebeurt via twee strategieën: mediawijsheid en historische kritiek. Iedereen gaat aan de slag met de werkelijkheid en maakt er iets van op zijn eigen originele wijze. Waakzaamheid blijft geboden.

.

;1. De optimist
* Is zonder meer optimistisch wat de toekomst betreft. Technologie zal ons redden, de wereld kent alleen maar vooruitgang. Een mooie passage uit Milan Kundera's '''Ondragelijke lichtheid van het bestaan''' illustreert dit optimisme. Verder is Kundera geen typische optimist.

.

;2. De pessimist
* Doemdenkers zoals: [[Louis-Ferdinand Céline]], [[Oswald Spengler]], [[José Ortega y Gasset]], [[Johan Huizinga]].

.

;3. De Marxist en de communist
* Van Karl Marx tot Raoul Hedebouw.

.

;4. De populist
* Vertaalt de historische boodschappen in eenvoudige termen en gebruikt zijn verhaal voor een eigen gewin. Dictators neigen naar dit type. 

.

{{Cquote|'''Hij (de populist) weet wat het volk wil, en dat moet volstaan. Daardoor duldt hij geen tegenspraak, daardoor  heeft hij een gloeiende hekel aan het debat. Het parlement, de grondwet, de gebruikelijke democratische procedures zijn voor hem eerder hindernissen dan politieke verworvenheden. In die betekenis is populisme in wezen antidemocratisch en antiparlementair; sommigen spreken zelfs van 'proto-totalitair'. Dit duistere populisme miskent het wezen van de democratie.'''|David Van Reybrouck}}

.

;5. De cartoonist
* Een standup comediën die van alles een grap maakt, mensen een spiegel voorhoudt door middel van een grap. Niet altijd in dank afgenomen. Denk aan de Bataclan en Charlie Hebdo.

.

;6. De relativist
* Relativeert alles kapot. Problemen bestaan nauwelijks.

.

;7. De structuralist
* De structuren bepalen het denken. Individueel maakt een mens nauwelijks keuzes.

.

;8. De kapitalist
* Denkt alleen maar in economische modellen: leiders zijn managers, winners en een probleem los je op met een businesmodel. 

.

;9. De journalist en de columnist
* Stefan Zweig en Joseph Roth

.

;10. De illusionist
* Goochelaars en charlatans die aan de slag gaan met de werkelijkheid

.

;11. De hyperbolist
* Vergroot alles uit, overdrijft

.

;12. De realist
* 'tja. Die hebben we nog niet gevonden :-)

.

;13. De polemist
* Slaagt er in om partijen die hetzelfde nastreven in ruzie te steken. Zelf komt hij er ongezien mee weg. Een spreekwoord kenmerkt hem: 'Twee honden willen een been, de derde komt er mee heen.'

.

;14. De hedonis, de narcist, de egoïst en de Trumpist
* Aarzelt niet om publiekelijk te liegen en benoemt alles wat hem of haar tegen de haren instrijkt [[fake news]]
* Denkt alleen aan zichzelf en gaat daarvoor over lijken?
* Houdt van zelfverheerlijking. 

.

;15. De perfectionist
* Streeft perfectie na ten koste van alles.

.

;16. De encyclopedist
* Verzamelt kennis, zoveel mogelijk objectieve kennis om op basis van deze 'ratio' gedegen beslissingen te kunnen nemen.

.

;17. De anarchist, de andersglobalist en de activist
* Is te zien op manifestaties en betogingen. Roept en staat op de barricaden.
* Stelt het systeem in vraag, doorgaans op een speelse, ongevaarlijke manier.

.

;18. De negationist
* Negeert toekomstige problemen (klimaatopwarming), of negeert wat er in het verleden gebeurde (holocaust). In sommige samenlevingen is negationisme strafbaar.

.

;19. De ecologist
* Ziet ecologie als een religie.

.

;20. De royalist
* Is koningsgezind.

.

;21. De propagandist en de evangelist
* Tracht aanhangers te vinden voor zijn gedachtengoed via de publieke opinie, vaak is de info eenzijdig of verzonnen.
* Loopt over van bekeringsdrang.

.

;22. De sadist
* Houdt ervan om zijn tegenstanders te pijnigen. 

.

;23. De nationalist
* Nationalisme is een ideologie die de staat als historische eenheid ziet. Soms gaat dit gepaard met idee van exceptionalisme om de eigen identiteit af te grenzen tegenover anderen. 

.

;24. De separatist
* Separatisme streeft naar de terugtrekking uit een bestaande staat en het oprichten van een eigen.

.

;25. De futurist
* Probeert te voorspellen hoe de toekomst er zal uitzien.

.

;26. De simplist
* Stelt alles te eenvoudig voor.

.

;27. De idealist

.

.

;Aan de toog

'''VRAAG''': Moet ik al deze typetjes kennen?
 
'''ANTWOORD''': Uiteraard niet.

.

'''VRAAG''': Waarom voer je ze hier dan ten tonele?

'''ANTWOORD''': Omdat politieke debatten of monologen tegenwoordig vaak beginnen met het definiëren van de tegenstander, in plaats van het positioneren van het eigen zelf. Voor wie de debatten van op afstand volgt, klinkt dit abstract, maar een voorbeeld maak veel duidelijk. Als Wouter Beke (CD&amp;V) in 'De Zevende Dag opdaagt (3.02.2019) en onmiddellijk zegt hoe NVA en GROEN denken over de vraag die hij krijgt voorgeschoteld, getuigt dit van[framing, iets wat doorgaans de media wordt verweten. Het is een techniek van stereotypering waar de democratie niet bij gebaat is. 

.

'''VRAAG''': Een beetje zoals Anuna De Wever niet weet of ze een man of een vrouw is?

'''ANTWOORD''': Inderdaad, je hoeft de wereld niet in categorieën op te delen. Anuna zegt: Als ik weet en ervan overtuigd ben dat ik mezelf ben - ik ben Anuna - dan volstaat dat. Niemand hoeft mij te definiëren.

.

'''VRAAG''': Maar hoe weet je dan met wie/wat je te doen hebt? Zo is er toch geen duidelijkheid meer? 

'''ANTWOORD''': Waarom zou dat moeten? Waarom wil je duidelijkheid?

.

'''VRAAG''': Ik ben eigenlijk op zoek naar de waarheid. Dat lijkt me een beter begrip.

.

'''ANTWOORD''': Zou de geschiedenis de waarheid kunnen brengen? Is waarheid geen begrip waar priesters of andere religieus geïnspireerde mensen van houden? Geschiedenis is een wetenschap en die houdt zich bezig met 'betrouwbaarheid' van informatie. Hoe dat in elkaar zit, leg ik je hieronder uit. 

.

.

== Schema ==

.

[[File:Karl_Marx_001.jpg|thumb|350px|Karl Marx ontwikkelt zijn geschiedenisvisie volgens de dialectiek van zijn voorloper Hegel: these, antithese en synthese. Weber is evenzeer een 'dief': hij ontleent de begrippen aan Fichte die ze op zijn beurt stal bij Kant. Hegel streeft naar een totaalconcept van wetenschap en godsdienst, esthetica en filosofie en bekijkt de werkelijkheid als een proces van tegenstellingen, geen statisch zijn en drukt dit uit met 'aufheben' wat optillen, afschaffen en bewaren betekent. These, antithese en synthese? [http://ondemand-pdl.lwc.vrtcdn.be/legacy/radio1/11_proletariersallerlanden-snip_hi.mp3 Luister hier naar een interessante radio-bijdrage over Marx] of [https://www.youtube.com/watch?v=9FaOKNpAiIM bekijk deze reportage].]]

.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Visies op geschiedenis !! Pessimisme !! Optimisme !! Dialectiek
|-
| '''Wie maakt ze?''' || Louis-Ferdinand Céline|L.F. Céline || Milan Kundera|M. Kundera || Karl Marx
|-
| '''Richting''' || Circulair || Lineair || Spiraal
|-
| '''Resultaat''' || Doemdenken || Vooruitgangsdenken || Determinisme
|-
| '''Gevolgen''' || Ironie, cynisme|| Vrijheid, verantwoordelijkheid || Strijd
|-
| '''Doel''' || Doelloos || Groei || Klasseloze staat
|-
| '''Motor''' || Domheid || Verlichting || Economie &amp; het middenveld
|}

.

.

== Objectiviteit? ==

.

;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Grey square optical illusion.PNG|thumb|Vierkant A heeft precies dezelfde grijskleur als vierkant B ([[:file:Same_color_illusion_proof2.png|bewijs]])
Bestand:Grid illusion.svg|thumb|Flikkerend rooster. Het lijkt of er zwarte vlekken verschijnen
Bestand:Gradient-optical-illusion.svg|thumb|De grijze balk heeft overal dezelfde kleur
Bestand:Tribar.png|thumb|De [[Penrose-driehoek|driehoek van Penrose]]. Een driedimensionale figuur die niet kan bestaan
Bestand:Onm_kubus2.png|Onmogelijke kubus
Bestand:Impossible staircase.svg|Oneindige trap
File:Blivet.png|[[Blivet]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''GESCHIEDENIS ALS CONSTRUCTIE''' =

[[File:Kortrijk-Groeningemonument.jpg|thumb|right|550px|Kortrijk, Groeningemonument uit 1906 (beeldhouwer Godfried Devreese). In Vlaams-nationalistische kring symboliseert deze slag de taalstrijd. De Vlaamse Gemeenschap riep in 1973 11 juli als feestdag van Vlaanderen uit.]]

.

Geschiedschrijving is, net als het nieuws, onderhevig aan trends. Het is niet zo dat de ‘geschiedenis’ het verleden objectief in beeld brengt. Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Zo is het resultaat van hun denkwerk verschillend. 'Al zolang ze bestaat, heeft de geschiedschrijving een ingewikkelde band met de politieke macht' schrijft Anne Morelli in haar boek ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië.'' Jacques R. Pauwels heeft het iets recenter over ''De grote mythen van de moderne geschiedenis.'' Hij steekt van wal met 'Mythen zijn geen leugens' maar fantasieverhalen met een kern van waarheid. Mythes bevatten 'een kern van historische werkelijkheid maar dienen niet om die werkelijkheid uit de doeken te doen. Ze streven ernaar mensen te socialiseren, hen met de stand van zaken in hun maatschappij tevreden te stellen of minstens te verzoenen, ook - en vooral - wanneer er eigenlijk goede redenen bestaan om ontevreden te zijn met de status quo en verandering te willen, eventueel zelfs radicale, revolutionaire verandering.'&lt;ref&gt;JACQUES R. PAUWELS. De grote mythen van de moderne geschiedenis. Epo, Berchem, 2019, p. 7-8.&lt;/ref&gt;

.

.

== Geschiedenis en macht ==

.

Het lijkt op wat Morelli schrijft: 'Vanaf de oudheid heeft de historicus de machtshebbers bezongen, hun veroveringen gelegitimeerd, vanuit het verleden hun identiteit bepaald en hun voorouderlijke deugden verheerlijkt. De historicus gaf de natie zijn wortels. Te vaak vergeten we dat de historicus buiten zijn onderzoek kan. De historicus is een kind van zijn tijd, heeft zijn aandachtspunten en zijn blinde vlekken, zijn sympathieën, banden en kent de dingen waar hij beter niets over schrijft. De historicus is soms een militant of een machtsdienaar. Zo ‘maakt’ hij -bewust of onbewust - het verleden. Dé voorbeelden vinden we in de 19de eeuw, toen de romantiek naar de ziel van het volk zocht, ter onderscheid met anderen. Historici zochten de ziel en vonden ze in het verleden vol 'feiten' die, met de nodige rangschikking en interpretatie, voor deze identiteit zorgden. Deze 'mythen' toonden dat bodem en ras in een ver verleden al onze identiteit vormden.'&lt;ref&gt;MORELLI ANNE (Ed.). ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië''. Epo, Berchem, 1996, pp. 7-21.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== Anne Morelli ===

.

Het boek van Anne Morelli ''Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie'' verkocht als een zoet broodje. In enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek historische en politieke reacties uit. Het magazine ''Front National de Belgique'' beschuldigde het boek ervan de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam van de Belgen te besmeuren: 'Het maakt ons verleden en onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreem rechts gebruikte de argumenten in haar pamfletten. 

.

.

=== Kortrijk 1302-1902 ===

.

Jo Tollebeek en Tom Verschaffel ontmaskeren in de ''Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging'' de mythe van de veldslag op 11 juli 1302 waarin een leger van Vlaamse ambachtslui het Franse ridderleger op de Groeningekouter verslaan. 'Deze veldslag kaderde in het verzet van (een gedeelte van) Vlaanderen tegen de veroveringsdrang van het Frankrijk van [[Filips de Schone]]' schrijven ze. Vanaf het midden van de negentiende eeuw komt de benaming Guldensporenslag in zwang, door de publicatie van Hendrik Conscienses ''De Leeuw van Vlaanderen'' en doet de naam denken aan een romantische tijd vol heroïsche vrijheidsdrang tegen een reeks vreemde onderdrukkers: de Romeinen en Caesar, de Fransen (1302), de Spanjaarden (de Geuzen en de Tachtigjarige Oorlog), de Oostenrijkers (Jan de Lichte) en de Nederlanders. Conscience is niet de eerste die 1302 onder de aandacht brengt; toch is het zijn ''Leeuw van Vlaenderen'' die zich vanaf 1838 in het Vlaamse bewustzijn nestelt, zonder dat die in tegenspraak is met de vaderlandsliefde voor België. Naarmate de Vlaamse Beweging evolueert, verschuift de betekenis van de Guldensporenslag.

.

.

=== Vier keer feest ===

.

De symbolenstrijd bereikt een hoogtepunt in Kortrijk in 1902, bij de zeshonderdste verjaardag. De voorbereidingen beginnen in 1891 en Guido Gezelle schaart zich achter het initiatief. Omwille van ideologische twisten onder de organisatoren komen er uiteindelijk vier feesten: op 13 juli organiseert de Vlaamsche Volksraad een eerste manifestatie; diezelfde dag betoogt het liberale Vaderlandsch Comiteit; op 17 augustus volgt het feest van de katholieken; en nog eens veertien dagen later trekken de socialisten -met tweetalige slogans (&quot;De strijd van Kortrijk was een strijd tegen de rijken&quot;)- door de Kortrijkse straten. Door de strubbelingen raakt het standbeeld voor de Groeningekouter niet tijdig klaar; het zou in 1906 worden onthuld. De cultus van 1302 is sedert 1973 officieel: 11 juli is de feestdag van de Vlaamse Gemeenschap.

.

.

== Ideologie ==

.

Vertrekkend van dit soort ideeën verspreidden schoolboeken in het verleden een patriottische geschiedenis en het nationaal gevoel. Ook al kende België weinig geschiedenis-catechismussen, toch herhaalden schoolboeken generatie na generatie clichés en stereotypen die tonen dat België ten tijde van Jules Caesar een identiteit bezat. De historicus Eric Hobsbawm beschreef de geschiedenisvervalsers en stelt dat 'geschiedenis de grondstof is voor nationalistische, etnische of fundamentalistische ideologieën, zoals de papaver dat is voor de heroïneverslaafde.' 

.

=== I. Nationalisme ===

[[Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png|thumb|550px|'''732_TECHNOLOGIE MAAKT HET VERSCHIL''' Carl von Steuben, of is het Charles Auguste Steuben? (1788–1856) schildert in 1837 de Slag bij Poitiers uit het jaar 732 in een Romantische versie. De slag is bekend omdat de stijgbeugel de doorslag geeft. Frankische ruiters ondervinden dat ze vast in het zadel zitten om hun bijlen en tweesnijdende zwaarden rond te zwaaien, zonder evenwichtsverlies. Haaksperen drukken de Moorse schilden weg zonder dat ze van hun paard vallen. Het schilderij hangt in Versailles. De stijgbeugel was niet nieuw, de Hunnen gebruikten die eerder. Voor de Brit Edward Creasy is deze slag één van de vijftien belangrijkste uit de wereldgeschiedenis. Hij beschreef dat in zijn boek ''The Fifteen Decisive Battles of the World'' uit 1851. Klopt het dat aldus Bart de Wever - dixit Europajournalist Paul Goossens - hier de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis begint met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam?  Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt;]] 

Als het aan Bart De Wever ligt, begint de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam, verslagen in 732 bij Potiers. Europajournalist Paul Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd. Niet het Verdrag van Rome, wel de slag van Potiers in 732 zou, volgens De Wever, die in deze een doorslagje van die van radicaal-rechts is, het echte begin van een verenigd Europa zijn. Volgens die canon moeten Robert Schuman en Jean Monnet als fouding fathers de plaats ruimen voor de Frankische krijgsheer Karel Martel, bastaardzoon van Pepijn van Herstal en cultfiguur van extreemrechts. Tegelijkertijd wordt het concentratiekamp Auschwitz tot een Pools provinciestadje gedegradeerd en krijgt de Europese eenwording een een radicaal andere inspiratiebron. De Europese burgeroorlog (WOII) en de Holocaust verdwijnen op de achtergrond, de islamitische andere wordt nu de raison d'etre van de eenheid. Een verleden van kruistochten en de reconquista's wordt weer actueel. Daarmee ligt de Europese identiteit in de voor Vlaamse nationalisten vertrouwde antagonistische bedding. Als het Vlaamse wij een smoel kreeg, is het omdat het zich tegen de Belgische &quot;vijand&quot; kon afzetten. &quot;Het is een onmiskenbaar feit&quot; schrijft De Wever, &quot;dat een externe vijand een zeer tastbare en doorslaggevende rol kan spelen in identiteitsvormingsprocessen.&quot; In zijn recept voor Europa zit het er allemaal in: meer Potiers en de promotie van de politieke islam tot uitverkoren Europese vijand' en een minder prominente aanwezigheid van de Holocaust.
'Is dat een radicaal-rechts verhaal?' vraagt Goossens zich af. 'Ongetwijfeld, maar niet voor De Wever. Voor hem is de Koran geen license to kill en is er geen sprake van botsende beschavingen, wel van een conflict over het voortbestaan van de moderniteit. Het zal de radicalen een zorg zijn. Hun memes en vlaggen zijn immuun voor subtiel denken. Voor De Wever daarentegen draait het allemaal rond de moderniteit. Daarom de noodzaak van een leidcultuur met de verlichting als kompas. Dat klinkt mooi, maar het valt op dat het conservatieve orkest de verlichting pas begint af te stoffen als de moslim in de buurt is. Als het over ongelijkheid, mensen in nood op de Middellandse Zee en de inspiratie van de Europese Unie gaat, stopt die muziek. De Wever houdt niet van half werk. Omdat een identitaire beweging niet zonder vijand kan, heeft hij er meteen twee in de aanbieding: de politieke islam dus en de ‘postmodernisten en cultuurrelativisten’. Dat nihilistische volkje sleurde Europa in een spiraal van identitaire zelfdestructie, cultiveerde de zelfschaamte en hypothekeert een groot verhaal over een mythisch verleden. Pas als met die binnenlandse vijand is afgerekend, kan de externe vijand worden aangepakt en ontstaat er ruimte voor Europese trots en kan met een luid ‘Europa is van ons’ het afscheid van Auschwitz afgekondigd worden.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== II. Media en propaganda ===

[[Bestand:Honoré_de_Balzac_(1842)_Detail.jpg|thumb|right|550px|Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'?]]

.

==== Media indoctrinatie ====
Voor ideologieën is het verleden essentieel en wie er geen heeft, kan het uitvinden. Jacques Pauwels voegt een tweede ideologie toe. Hij stelt dat het triestig is gesteld met het historisch besef (lees: de kritische geest) en dat de media, veel meer dan het onderwijs ons doordringt van een eindeloze reeks mythes. Mythes zijn geen leugens, maar fantastische verhalen met een kern van waarheid. Naast het onderwijs kwamen het internet, de tv en de film en de sociale media. Die voegden - in het beste geval - een kennislaag aan het (ideologische) geschiedenisonderricht toe, in het meest barre geval namen ze de onderwijs-rol gewoon over of schelden sociale media er over heen. Waarom zijn die media zo ijverig bezig om ons de geschiedenis te leren kennen? Essentieel om dit te begrijpen, is dat die media heel vaak privé-eigendom zijn van superrijken. Noam Chomsky maakte die analyse al eerder. En dat er een verband bestaat tussen de media en hun eigenaars wordt doorgaans niet vermeld. Als media ter sprake komen, dan worden die vaak opgevoerd als de waakhond van de democratie, niet als propagandakanalen van multinationals en holdings. Dat deze één procent-elite (die negentig procent van alle rijkdom in haar zakken heeft) niet graag in de belangstelling staat, spreekt voor zich. Daarom zwijgen historische films over de steun die Hitler genoot van Duitse en Amerikaanse (jawel!) industriëlen en bankiers. Net omdat die één procent bang is voor een objectieve kijk, controleert ze de verhalen die ze de wereld instuurt en welke niet. Dit soort selectiviteit zien we bijvoorbeeld bij de betekenis die documentaires geven aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Echter, meer dan om Tokyo op de knieën te dwingen, waren de honderdduizenden slachtoffers bedoeld om Moskou te intimideren. Daarom is onze kennis over de Tweede Wereldoorlog ook een Hollywoodproduct waarbij D-day belangrijker is dan wat er in Stalingrad gebeurde. Het zijn de bevoorrechten en de winnaars en niet de underdog of de slachtoffers die de geschiedenis maken. Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'? Ongetwijfeld. En daar is de één-procent-elite zich van bewust. Daarom leidt hun entertainment de aandacht af van waar het werkelijk om draait, namelijk dat rijken rijker worden en armen armer worden. Hun media slagen erin om de kapitalistische kritiek te fnuiken door bijvoorbeeld te eenzijdig te focussen op Hitler als grote schuldenaar van wat er tussen 1939 en 1945 gebeurde en niet op wie centen verdiende aan de oorlog, de wapenhandelaars, de wapenindustrie, Hugo Boss die de kledijlijn voor de Nazi's uitdacht of Bekaert uit Zwevegem (die na de oorlog de Sociale Hogeschool, het latere Ipsoc, ruimsubsidiërde) die de prikkeldraad voor de kampen leverde. Het kapitalisme heeft een vooral verborgen geschiedenis die nauwelijks onder de aandacht komt en verbergt hoe rijken rijker worden. Wie dit wil begrijpen of minstens wil analyseren kan bij de kritische geschiedschrijving terecht.

.

==== Propaganda ====

In de twintigste eeuw onderzoeken communicatiewetenschappers de mediabeïnvloeding door middel van gedragsonderzoek, diepte- en waarnemingspsychologie, marketing en de metafoortheorie, taal en machtsmechanismen. In 1937, kort na de machtsovername van Hitler in Duitsland (1933) formuleert het Amerikaanse Institute for Propaganda hoe propaganda werkt.

.

1.	'''Plain Folks Appeal''': gebruik realistische situaties die iedereen herkent, wees betrokken op volkse thema's;

.

2.	'''Bandwagon Appeal''': als iedereen achter dezelfde kar loopt, moet de boodschap die de kar verspreidt wel juist zijn. Als iedereen in de rij staat voor een ijsje, zijn ze per definitie lekker. We kennen voorbeelden van zelfstandigen die in die optiek de kunstmatige klant creëren;

.

3.	'''Misleading Numbers''': gebruik desnoods misleidende cijfers, nuanceer harde feiten;

.

4.	'''Transfer''': gebruik vlaggen, wapenschilden, titels, uniformen, symbolen… iedereen herkent ze;

.

5.	'''Celebrity''': verwijs naar beroemdheden, namen en autoriteiten, uit het heden en het verleden, prijs de 'comming man' als het voorbeeld voor de toekomst. Deze leider zal ons redden;

.

6.	'''Glittering Generalities''': grootsprakerige algemeenheden zorgen voor positieve connotaties;

.

7.	'''Stereotyping''': scheldgedrag herleidt tegenstanders tot karikaturen, maak er een cliché van;

.

8.	'''Call to Action''': Roep op tot actie zodat mensen niet langer hun schouders ophalen maar zich inzetten en gewaardeerd voelen;

.

9.	'''Card-Stacking''': schik de kaarten op een andere wijze, bepaal de volgorde van de presentatie. Hou kaarten achter de hand en speel ze uit indien nodig of hou kaarten achter en verzwijg. 

.

.

=== III. Veiligheid en angstcultuur ===

[[Bestand:Chernobyl_Hotel_with_reactor_in_background.jpg|thumb|right|550px|De kernramp van Tsjernobyl maakte Ulrich Becks publicatie uit 1986 over de risicosamenleving tot een bestseller in Duitsland.]]

Een derde ideologie focust op wat René Munnik in zijn boek 'Geweldig' de 'veiligheidsideologie' noemt. Zijn er objectieve redenen om aan te nemen dat onze werkelijkheid zo onveilig is? Of zijn we gewoon gevoeliger voor onveiligheid? Ulrich Beck spreekt in 1986 over 'Risikogesellschaft'. 

.

Zijn boek ''Risikogesellschaft: Auf dem Weg in eine andere Moderne'' (Risicomaatschappij: op weg naar een andere moderniteit) kreeg door de kernramp van Tsjernobyl de status van bestseller en is snel in het Engels vertaald. Het begrip wijst er ''niet'' op dat onze tijd gevaarlijker is dan vroeger. Gezien de levensverwachting, de technologie en de welvaart leven we veiliger dan ooit: ziektes en hongersnoden, natuurrampen en epidemie lieten we achter ons. Met de risicosamenleving wijst Beck op: 

.

1. de risico's (kernrampen, klimaatsverandering) zijn veroorzaakt door de neveneffecten van onze hoogtechnologische en welvarende, onze moderne en verlichte samenleving (die alles beheersbaar zou houden).

.

2. risico's, zowel reëel en vermeend nodigen uit tot een angstcultuur via propaganda, ideologie of als ultieme utopische preventie waarbij alles onder controle te houden is.

.

3. de risico's zijn er om te blijven. Wie nog geboren moet worden kan last krijgen.

.

4. de risico's zijn niet lokaal, maar wereldwijd.

.

5. de risico's treffen alle klassen, elk ras, alle leeftijden en sekses.

.

6. de risico's zijn onzichtbaar. Alleen deskundigen merken ze op.&lt;ref&gt;Zie RENE MUNNIK (Ea.). ''Geweldig! Over de vanzelfsprekendheid van geweld.'' Valkhof Pers, Nijmegen, 2005, p. 7-11.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== IV. Complottheorieën ===

Complottheorieën halen hun sterkte omdat ze gebaseerd zijn op selectief en speculatief bronnengebruik en hun wantrouwen tegenover wetenschappelijke kennis. Een complottheorie vertrekt van de overtuiging dat verborgen groepen met kwade bedoelingen gebeurtenissen sturen. Kenmerkend is: een verborgen elite; controle; toeval bestaat niet; wantrouwen in officiële verklaringen; het tegenbewijs is deel van het complot. De vraag draait vaak rond de vraag: &quot;Wie heeft macht?&quot; en &quot;Waarom gebeuren dingen?&quot; Complottheorieën bieden eenvoudige antwoorden op complexe processen. Juist omdat zoveel vragen onbeantwoord blijven, ontstaan talloze theorieën. Miljoenen mensen dat de maanlanding van 1969 in een studio is opgenomen. Voorbeelden zijn gecreëerd rond De bende van Nijvel (1982-1985) en hun link met extreemrechtse netwerken, de staatsveiligheid, het NAVO-netwerk Gladio en politieke elites. De aanslagen van 11 september 2001 behoren tot de meest besproken complotthema's. Veel theorieën stellen dat de Amerikaanse overheid betrokken was en dat de Twin Towers gecontroleerd zijn opgeblazen. Recenter zijn de theorieën rond QAnon, de Great Reset, vaccinatiecomplotten, omvolkingstheorieën, de klimaatontkenning...

.

.


;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG|Resten van goedendags
Bestand:Paardenhangertje_van_Gwijde_van_Namen_Kortrijk_1302__9-01-2010_14-22-14.JPG|Paardenhangertje van Gwijde van Namen
File:Battle_of_Courtrai2.jpg|De Guldensporenslag, tot de negentiende eeuw vergeten, daarna vanonder het stof. Met een doel.
File:Nicaise de Keyser04.jpg|Voorstudie van de slag door Nicaise de Keyser.
File:Guido_Gezelle.jpg|Guido Gezelle (1830-1899)
File:Hendrik_Conscience.jpg|Hendrik Conscience (1812–1883)
File:Leeuwvanvlaenderen.gif|De Leeuw van Vlaanderen verscheen in 1838
File:Groeningepoort.jpg|Groeningepoort in Kortrijk
File:Kortrijk_Groeningeabdij_museum.JPG|Museum Kortrijk 1302
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Morele paniek en fake news ==

.

[[Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg|thumb|right|550px|De heksenprocessen van Salem in Amerika begonnen in 1692 en resulteerden in minstens 24 ter dood veroordelingen. Beschuldigingen ten aanzien van vooraanstaanden stopten de processen en deden de morele paniek verdwijnen.]]

[[Bestand:Deep_throat_PD_poster_(restored).png|thumb|right|550px|In deze film is de vrouwelijke seksualiteit het thema. Er zijn eindeloze processen gevoerd over de film. In 23 Amerikaanse staten is die verboden, in het Verenigd Koninkrijk is hij illigaal tot het jaar 2000. Nederland was toleranter. De film draaide uitsluitend voor meerderjarigen in bioscopen met minder dan vijftig zetels.]]

Fake news kan leiden tot morele paniek. Morele paniek is een buitenproportionele, vijandige en gemediatiseerde reactie op een situatie of technologie, een persoon of groep, die waarden en normen lijken te bedreigen. Het begrip verklaart maatschappelijke angstreacties die niet in verhouding staan tot de ernst, het risico, de schade of de dreiging. Morele paniek is een sleutelbegrip uit de sociologie en criminologie en zou voor het eerst gebruikt zijn door Marshall McLuhan in 1964. Jock Young introduceerde het in 1971 in de criminologie en de socioloog Stanley Cohen gaf het begrip bekendheid in zijn klassieker ''Folk Devils en Moral Panics'' uit 1973. Daarin beschrijft hij de jeugdbendes, de ‘Mods’ en de ‘Rockers’.

[[File:Waarom geloof jij fake news.webm|thumb|550px|Waarom geloof jij fake news? - Universiteit van Vlaanderen]]

.

.

=== Fasen ===

.

Morele paniek is gefaseerd en begint met een stereotiepe en overdreven voorstelling van een gebeurtenis. Daarna wordt die geassocieerd met soortgelijke gevallen en gepresenteerd als symptomatisch voor een maatschappelijk probleem. Vervolgens wakkeren doemscenario’s de angst aan en escaleert het tot er justitiële, politionele of juridische maatregelen komen. Soms ebt de paniek na een tijd weg, soms duurt de golf zo lang dat het zelfbeeld van de samenleving verandert. Voor de samenleving maakt het weinig uit of de oorzaak wel of geen hersenschim is en geldt het Thomas-theorema: ''als mensen situaties als werkelijk definiëren, zijn zij werkelijk in hun gevolgen''. Niet de situatie zelf, de perceptie geeft de doorslag.

.

.

=== Voorbeelden? Legio! ===

.

* Satanisch ritueel misbruik.

.

* De heksenjacht in Vlaanderen (met hoogtepunten tussen 1590-1610) en de processen zoals die in Salem.

.

* De gevolgen van masturbatie.

.

* De paniek en massahysterie die in 1938 ontstond bij het hoorspel ''The War of the Worlds'' van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatre on the Air. Luister hier: [http://sounds.mercurytheatre.info/mercury/381030.mp3 War of the Worlds].

.

* De zorgen over genetisch gemanipuleerde voeding.

.

* De invloed van televisiegeweld of in games zoals in Canis Canem Edit en de GTA-reeks.

.

* Imitatiegedrag van jongeren bij het zien van pornografie zoals in de film ''Deep Throat''.

.

* In de zomer van 1984 rapporteerden kranten na een dodelijke vechtpartij op het strand van Egmond in Nederland over het ‘kustgeweld’, de ‘geweldsgolven’ en ‘-explosies’, ‘uitbarstingen’ en ‘epidemieën van geweld’, alsof het natuurverschijnselen waren. De paniek kreeg ook de politie, justitie, de horeca en het lokale bestuur in zijn greep en ebde na enige tijd weg. 

.

* De mediareactie en die van de overheden na de aanslagen op 11 september 2001 en de terroristische aanslagen in Madrid van 11 maart 2004 en de terroristische aanslagen in Londen van 7 juli 2005. In hun representatie van ‘het’ terrorisme dragen overheid en media bij tot paniek omdat ze onnodig angst zaaien door burgers vertrouwd te maken met dreigingen. Dit simplisme brengt de moeizame interetnische verhoudingen onder spanning en leidt de aandacht af van oorlog of genocide.

.

* De negentiende-eeuwse angst om levend begraven te worden, leidde in 1868 tot het patent op de lijkkist met een ladder voor een uitvinder uit New Jersey.

.

* In het Engelse Middlesbrough worden in 1987 121 kinderen uit hun huizen geplaatst na misbruik. Artsen gebruikten de techniek 'reflex anale oprekking' waarbij ze de billen uit elkaar schuiven en de anus bestuderen. Later bleek de techniek onwetenschappelijk en met de meeste kinderen was niets aan de hand.

.

* De angst voor de atoombom tijdens de koude oorlog.

.

* De angst voor ongrijpbare vijanden zoals al-Qaeda, fijnstof, dioxine, zendmasen...

.

.

= '''BETROUWBAAR''' =

[[Bestand:Van_Olden_Barneveldt_Verhoeven_1619.gif|thumb|right|550px|[[Abraham Verhoeven]], een prille 'gazettier' besloot zijn artikels in de Antwerpse krant de [[Nieuwe Tijdinghen]] met het zinnetje &quot;Oft waer is, sal den tydt leeren.' De auteur waarschuwt zo zijn lezers in de vroege zeventiende eeuw voor te hoog gespannen verwachtingen inzake de betrouwbaarheid van zijn schrijfsel. Het bericht is nog relevant. De illustratie vertelt het 'Verhael hoe ende in wat manieren den heere Johan Van Olden-Barneveldt, Advocaet van Hollandt ende den Vrieslant/ is Onthalst gheworden smaendachs voor noen den xiij Mey Anno Duisent zes hondert neghen-thien; T'hantwerpen/By Abraham Verhoeven/op de Lombaerde Veste/inde gulde Sonne, 1619.']]

.

{{Citaat|'''Door de fragmentarisering van alle kennis is de beleidsvorming er natuurlijk eenvoudiger op geworden. De hooggespecialiseerde takken van moderne wetenschap zijn zo ondoorzichtig geworden dat de mensen die daarin werkzaam zijn, noodgedwongen tot hun dertigste of langer door moeten studeren tot ze kunnen toetreden tot de nieuwe geestelijkheid. Een lange leertijd hebben ze allemaal, maar dat betekent nog niet dat ze het altijd eens zijn over de beste aanpak. De SARS-CoV-2-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de onenigheid onder experts zich zelfs kan uitstrekken tot schijnbaar simpele beslissingen, zoals over het gebruik van een mondkapje. Eind maart 2020 (de pandemie was drie maanden oud) adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie daar nog tegen, tenzij een persoon was besmet, en pas begin juni werd dat advies bijgesteld. Hoe kunnen mensen zonder specialistische kennis daarin partij kiezen of wijs worden uit debatten die vaak eindigen met het intrekken of ontmantelen van claims die daarvoor nog allesbepalend waren?'''|Vaclav Smil}}


.

Wat de betrouwbaarheid van deze encyclopedie betreft, daar gaan we even klassikaal door. We nemen een schrijfstok of een [[Griffel (schrijfstift)|griffel]] en een schrijfplank, een [[Lei (schrijfplank)|lei]] genaamd. We noteren drie vragen, het antwoord erop hoor je in de les.

.

* Ten eerste: Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* Ten tweede: Wat is betrouwbaarheid?

.

* Ten derde: Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Peilen is een term uit de scheepvaart, peilingen doe je steeds opnieuw, want je positie verandert constant.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=hA2p8EqvLLI '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: WAT IS BETROUWBAARHEID? (20 Min.)''']

.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=Xs0K4ApWl4g '''♣ LUISTER HIER NAAR DE GROOTSTE MISLEIDING UIT DE TWINTIGSTE EEUW:[[The_War_of_the_Worlds_(hoorspel)| The War of the Worlds''']].]

.

.

== Weet je dat…? Tuurlijk wel. ==

* Je in naam van iemand anders kan SMS'en?

.

*  Fototrucage mensen mooier maakt? Of lelijker, als het moet… Vrijwel elke foto in de krant of op internet is bewerkt! Kijk eerst naar [https://www.youtube.com/watch?v=iYhCn0jf46U dit filmpje van Dove] of naar deze ontmaskering.

.

* Er berichten gemaakt worden om journalisten een loer te draaien. Dergelijke berichten worden canards genoemd. Ze verschillen soms nauwelijks van stadslegendes.

.

* Goed ogende websites valse informatie doorspelen?

.

* Journalisten opzettelijk foute berichten de wereld insturen? Kijk op het impulscentrum naar (minstens) een van deze reportages. 1. Orson Welles War of the Worlds (Canvas Days that shook the World); 2. Bye bye Belgium (RTBF).

.

* Een verkeerd bijschrift bij een prima foto snel geplaatst is?

.

* De zetduivel vaker toeslaat dan gedacht?

.

* Sommige mensen wel heel goed gelovig zijn. Klik hier en bel en sms één jaar gratis. In tien dagen tijd tekenden 7200 jongeren in op dit aanbod.

.

* Een fout gespelde naam? Een foutief jaartal? Een verkeerde leeftijd of woonplaats? Tja, iedereen maakt fouten, niet?

.

Voor je info gebruikt, evalueer je die. “Ik heb de pest aan informatie, je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen” schrijft Jan Blokker ergens. Het citaat is in een mum van tijd gevonden, geknipt en geplakt in dit document. De referentie is uiteraard vergeten. Informatie wordt altijd gemaakt. Woordvoerders, journalisten, fotografen, redacteurs… één voor één maken zij nieuws of geschiedenis. Toch wordt die menselijke oorsprong snel vergeten. Niet alleen de Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid maar elke discipline evalueert informatie. Uiteraard vereist de doorlichting kennis van zaken, maar niettemin bestaan er “typevragen” die ongeacht het onderwerp  gelijk zijn. Zo dient de informatie controleerbaar, nauwkeurig, volledig, redelijk en eerlijk, relevant en actueel te zijn, er dient structuur, overzichtelijkheid en een lay-out te zijn. Voor je aan de controle begint ga je de bedoeling van de makers na. Wat is de aard van je bron?

  
 * Informatief?
 
 * Persoonlijk?
 
 * Commercieel?
 
 * Opiniërend?
 
.
 
{|
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg|thumb|550px|Revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, kort voor de arrestatie door de Russische geheime dienst. In het midden zit Vladimir Lenin.]]
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897 - Altered.jpg|thumb|560px|Dezelfde revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, nadat Alexander Maltsjenko in 1930 bij Jozef Stalin in ongenade viel, werd hij verwijderd.]]
|}

.

== Controleerbaar ==

[[Bestand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|thumb|rigth|550px|Van informatie die een redactionele controle onderging stijgt de betrouwbaarheid. Hier de redactie van de Canadian Broadcasting Corporation in Montreal (Canada) in 1944.]]

.
 
Betrouwbare info is controleerbaar. Van moeilijk te controleren info daalt de betrouwbaarheid. Anonieme info is onbetrouwbaar. Een cartoon uit The NewYorker toont twee honden voor een monitor, waarvan de ene zegt: ‘Op internet weet niemand dat je een hond bent.’ Een goede site bevat net als een boek de naam van de maker en zijn functie, de naam van de organisatie, een contactadres, een redactieteam, het doel van de organisatie en een datering. Het controleren begint dus met de vraag naar de auteur. Dit maakt een mail mogelijk of een extra controle via Google. Zoek uit wat de expertise van de auteur is, door zijn opleiding, werkomgeving of andere documenten te vinden. Verder kan de maker de controleerbaarheid vergemakkelijken door zijn tekst te onderbouwen met linken, een bibliografie of voetnoten. Eindigen sites op .ac.be of .edu, .org of .gov zijn het universiteiten, organisaties en staatsinstellingen. Trianguleren is het vergelijken van de informatie met minstens twee andere [relevante] bronnen. Twee is noodzakelijk, want op internet wordt veel overgenomen. Als meerdere webpagina’s hetzelfde zeggen over een onderwerp, werkt dit geruststellend. Maar let op, dit kan vals zijn. Wil je meer zekerheid, dan is het nodig om ofwel de site goed te bestuderen, te vergelijken of de commentaren op verwijspagina’s te lezen. Bij tegenstrijdige informatie is het belangrijk te weten welke auteur het meeste autoriteit heeft. Laat in je studie niet na om te wijzen op botsende visies en tegenstrijdige ideeën. Dit helpt bij het ontwikkelen van je eigen mening.

.

== Nauwkeurig en volledig ==

.

Als je evalueert op nauwkeurigheid ga je na in welke mate er slordigheden of onnauwkeurigheden voorkomen. Verkeerd taalgebruik en tikfouten tonen aan dat de auteur weinig aandacht schenkt aan de inhoud. Let op voor vage omschrijvingen zoals “men beweert dat er veel wordt…” Dit zijn teksten die lucht verkopen. Op internet verschijnt regelmatig onvolledige info. Andere info is bewust onvolledig en werkt als smaakmaker of zet aan tot kopen, sommige bronnen behandelen het onderwerp oppervlakkig of wekken de indruk het onderwerp volledig te dekken, maar stellen na consultatie teleur.

.

== Redelijk ==

.

Objectiviteit bestaat niet. De ‘werkelijkheid’ in taal gieten is ontzettend moeilijk: gewild of ongewild, steeds kijk je door filters van voorkennis, afkomst, behoeften, verwachtingen… Wat je ziet is cultureel bepaald. De discussie subjectief en objectief is hier aan de orde. Daarom is het onredelijk een auteur te vragen objectief te zijn. Verwacht van de auteur dat hij afstand doet van vooringenomenheid, een redelijke argumentatie gebruikt en eventueel uiteenlopende visies poneert. Vraag je af welk belang de auteur bij het onderwerp heeft. Zo rapporteert Greenpeace anders over een olietanker dan de eigenaar. Hoe redelijk is de informatie? Worden de ingenomen standpunten geëxpliciteerd? Wordt de website gesponsord? Hoe evenwichtig worden tegengestelde standpunten gepresenteerd? Is de term 'subsidieslurpers' een alitererende metafoor die wat suggereert of een objectief begrip?

  
 FEITEN ≠ TAAL
 
 .
 
 REALITEIT ≠ JE MENING
  
 .
 
 FEITEN ≠ JE MENING ≠ TAAL
 

In hoeverre weerspiegelen gedachten realiteit? En, in welke mate zijn we in staat om de realiteit die we feiten noemen, te beschrijven?
 

.

== Eerlijk ==

[[Bestand:Pinocchio_1940.jpg|thumb|right|550px|Eerlijke info staat tegenover leugenachtige info en die is niet altijd even makkelijk te herkennen als bij Pinocchio.]] 

.

Eerlijkheid is het (on)bewust manipuleren, verdraaien of verzwijgen. Worden de standpunten eerlijk gepresenteerd? Neemt de auteur een standpunt in? Is de partijdigheid acceptabel? Wordt dat standpunt gepresenteerd als een mening of als een feit? Eerlijkheid gebiedt dat feiten als feiten voorgesteld worden en meningen als meningen.

.

;Feiten

.

Een feit is aanvaard omdat dit bleek uit onderzoek of omdat het aanvaard is. In het alledaags taalgebruik is een feit “zeker” en kan het geobserveerd worden. Als het feit een tijd bestaat, is dit een situatie of een structuur. Als het om een verandering van structuur gaat, is dit een proces [industrialisatie, emancipatie]. Een kortstondig proces is een gebeurtenis. Zoek voor onderstaande 'feiten' voorbeelden.

.

* Object (voorwerp), bv:

.

* Plaats (ligging), bv:

.

* Gebeurtenis (kwestie), bv:

.

* Structuur (situatie of toestand), bv:

.

* Proces (evolutie) bv:

.

.

;Meningen

.

Over een mening kan je discussiëren. Een mening is een waardeoordeel of vooroordeel, een voorkeur en verwachting, een veronderstelling of een stelling. De nuances zijn subtiel. Een waardeoordeel berust op een interpretatie die je aanvaardt maar niet met feiten te ontzenuwen is, omdat de feiten verschillend worden uitgelegd. Bij een vooroordeel is men zich niet bewust van het waardeoordeel. Een veronderstelling en een stelling liggen dicht bij elkaar, net als een voorkeuren en verwachtingen. Een veronderstelling berust op een indruk of interpretatie, een stelling wordt gevolgd door een argumentatie en gaat vooraf aan een redenering [want, immers, daaruit volgt]. Een voorkeur leidt je aandacht [af]. Bij een voorkeur kan je kiezen, bij een verwachting [hoop] hoeft het object niet eens aanwezig te zijn.

.

* Vooroordeel (een ongecontroleerde mening), bv:

.

* Waardeoordeel (interpretatie), bv:

.

* Stelling (positie), bv:

.

* Veronderstelling (hypothese), bv:

.

* Voorkeur (neiging), bv:

.

* Verwachting (hoop), bv:

.

Laat extreem positieve en extreem negatieve meningen voor wat ze zijn. Soms laten journalisten hun mening in de tekst klinken zoals in dit citaat. “De scheiding der machten werd pas in de zeventiende eeuw geproclameerd door John Locke.” Het woordje ''pas'' zorgt dat een feit als mening voorgesteld wordt. Ook het omgekeerde is mogelijk, zoals deze uitspraak: “Een vondelingenschuif is moreel verwerpelijk en een welvaartsstaat onwaardig.” Dit is een mening die als feit wordt omschreven. Beter zou zijn “Ik vind een…” Het is een kwestie van academische training. Veel moeilijker is om als lezer feiten te herkennen die als mening zijn omschreven of om meningen te herkennen die als feit zijn omschreven.

.

== Wetenschappelijk of populariserend? ==

.

* Kijk naar [https://www.youtube.com/watch?v=9r8GNYi5K-Y deze (Belgische) reportage] en [https://www.youtube.com/watch?v=CMne7lqobT8 deze (Nederlandse) reportage] waarbij Bart Van Loo zijn boek De Bourgondiërs voorstelt. Er komt kritiek op zijn aanpak: Bart van Loo zou de geschiedenis te eenzijdig voorstellen. [https://www.youtube.com/watch?v=7gOlTlqY41s Kijk hier.]


== Fictie versus non-fictie ==

[[File:Orson_Welles_1937.jpg|thumb|550px|Orson Welles liet in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt of als men fictie met non-fictie gaat verwarren.]]

.

Als Fictie en non-fictie zich met elkaar gaan vermengen wordt het voor de kijker, luisteraar of lezer wel erg moeilijk om het waarheidsgehalte of de betrouwbaarheid te peilen. Voor je verder leest, log je in op [https://p.cygnus.cc.kuleuven.be/webapps/osv-kaltura-bb_bb60/jsp/courseGalleryLTI.jsp?url=/hosted/index/course-gallery&amp;course_id=_976176_1&amp;mode=view Toledo TV]. Wie maanlanding intikt als zoekwoord komt op een VPRO documentaire van 52 min. Kijk aandachtig naar het bedrog der bedriegenis. Trek er een uurtje voor uit en lees vooral niet verder, anders is de fun er af.

.

{{Leeswaarschuwing}}

.

;De hoofdpersonages
&lt;gallery&gt;
A11v 1092338.ogg|Armstrong stapt als eerste mens op de Maan (tv)
File:Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg|'''[[Joeri Gagarin]] (1934–1968) was geen lang leven beschoren.'''
File:Aldrin_Apollo_11.jpg|'''[[Buzz Aldrin]], [[Apollo 11]], gefotografeerd door [[Neil Armstrong]]'''
File:Ap11-s69-31740.jpg|'''Bemanning [[Apollo 11]]'''
File:Kennedy_vonbraun_19may63_02.jpg|'''[[Wernher von Braun]] met [[John F. Kennedy|J.F.K.]]'''
File:Dornberger-Axster-von_Braun_(jha).jpg|'''von Braun bij de overgave.'''
File:V1_Soest.JPG|'''[[V1 (wapen)|V1]]-rakket.'''
File:V-2-Nederlands.jpg|'''[[V2 (raket)|V2]]-rakket.'''
File:First photo from space.jpg|'''In [[1946]] neemt een [[V2 (raket)|V2]] de eerste foto's uit de ruimte.'''
File:Project_Paperclip_Team_at_Fort_Bliss.jpg|'''[[Operatie Paperclip|Operatie paperclip]]: von Braun ging niet alleen naar de V.S.'''
Bestand:Posta_Romana_-_1959_-_Laika_120_B.jpg|'''[[Laika (hond)|Laika]]''', de eerste hond in de ruimte. Hoeveel dieren gingen haar voor?
&lt;/gallery&gt;

.

Wat je zag is ''Opération Lune'' die probeert aan te tonen dat we erg gevoelig zijn voor misleiding door te stellen dat Stanley Kubrick de eerste stappen op de maan in een studio filmde. Deze regisseur kennen we van Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb, 2001: A Space Odyssey (uit 1968), A Clockwork Orange, Barry Lyndon, The Shining, Full Metal Jacket en Eyes Wide Shut. Deze regisseur heeft uiteraard niets met de maanlanding van doen, hij is postuum opgevoerd als regisseur van de allerbelangrijkste film ter wereld. ''Opération Lune'' is geen documentaire maar een 'mocumentaire'. Ze wil de kijker te misleiden. Waarom? Puur om aan te tonen dat mensen te of erg goedgelovig zijn. Tot op welk punt ben jij meegegaan in dit verhaal?

.

Het woord Mocumentaire komt uit de combinatie van documentaire (feiten en waarheidsgetrouwe rapportage) en de M van Movie (fictie) en 'to moc', iemand op het verkeerde been zetten. Pas op het einde wordt duidelijk dat het om een grap gaat. Sommige studenten kijken de film vol (on)geloof uit, anderen zijn al vanaf de helft kritisch... Hoe gealarmeerd was jij?

.

;Kijken

* [https://www.youtube.com/watch?v=EqHg8YSJWRk Operation Lune] BEELDFRAGEMENT debat met William Karel, regisseur van de mocumentaire.

.

.

== Relevant en actueel ==

.

Relevant wil zeggen betrekking hebben op je onderwerp. Wanneer is de info gepubliceerd? Wanneer is de site gemaakt en voor het laatst aangepast? Hoe actueel zijn de links? 

.

== Lay out ==

.

Een aantrekkelijke lay-out en een overzichtelijke navigatie bewijzen aandacht voor de paginaontwikkeling. Doorgaans wijst dit erop dat er aan de inhoud is gewerkt. Maar de redenering is niet absoluut. Het kan dat een grafisch talent een fijne inhoudloze pagina maakt, of dat vorsers geen grafisch verstand hebben. 'De inhoud is belangrijker dan de vorm' klinkt het argument dan. Maar toch. Schreeuwerige pagina’s duiden op informatietekort, op een vingeroefening of verdoezelen de onkunde van de maker. Vragen over de esthetica helpen bij de evaluatie.

.

;Stel vragen zoals: 

.

* Hoe verzorgd zijn de tekst en de afbeeldingen? 

.

* Worden er compositieprincipes gevolgd? 

.

* Is het ontwerp complex? Oogverblindend? 

.

* Is de tekst leesvriendelijk?

.

* Is de structuur overzichtelijk? 

.

* Is de lay-out of de interface duidelijk?

.

== Informatie in tijden van oorlog ==

.

{{Citaat|'''In oorlogstijd is de waarheid het eerste slachtoffer.'''|Boake Carter, journalist, 1900-1944.}}

.

{{Citaat|'''Voltaire heeft het ons geleerd: we moeten systematisch aan alles twijfelen.'''|Anne Morelli}}

.

Tijdens oorlogen of andere conflicten tussen twee groepen duiken tien principes die de propagandamachine ondersteunen. Anne Morelli somt ze op.

# 'Wij willen geen oorlog.'
# Alleen de vijand treft schuld, die heeft om oorlog gevraagd.
# Dit is geen oorlog tegen de mensen, maar tegen de leider van de tegenpartij.
# Het doel is nobel, zeker geen materieel gewin.
# De vijand begaat wreedheden. Als wij schade berokkenen is dat per ongeluk.
# De vijand gebruikt illegale wapens.
# Onze verlies is beperkt, die van de vijand groot.
# Kunstenaars en intellectuele steunen de zaak.
# De oorlog heeft een heilig karakter.
# Wie de propaganda in twijfel trekt, is een verrader.

.

.

= '''PINOKKIOTEST''' =

.

De Pinokkiotest is een checklist die je helpt inschatten hoe (on)betrouwbaar sommige info is. Je kan de test vinden op [http://sadan.wdfiles.com/local--files/5-evalueren/PINOKKIOTEST.pdf deze vragenlijst]. De test is vergelijkbaar met de [https://www.hogeschoolrotterdam.nl/globalassets/mediatheek/downloads/craap-scoreformulier-nl.pdf CRAAP]-test die in het vak informatievaardigheden ter sprake komt. 

.

.

= '''EXAMENVRAGEN''' =

.

.

== A-Vragen ==

.

(S&amp;V)Wie of wat zijn en wat is de betekenis van: Apollo (god), Nietzsche, Herbert George Wells, Howard Koch, Orson Welles, Jozef Stalin, Koude Oorlog, kunstmaan, The War of the Worlds, Milan Kundera, De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, Louis-Ferdinand Céline, Reis naar het einde van de nacht, Voyage au bout de la nuit, Anne Morelli, De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië, Guido Gezelle, Hendrik Conscience, Kortrijk 1302, De Leeuw van Vlaenderen (1838), Aufklärung, Immanuel Kant, Diderot, D'Alembert, Voltaire, John Locke (1632-1704), 1776, Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, Montesqieu (1689-1755), Jean Jacques Rousseau, Franse Revolutie, Glorious Revolution, 1688, Charles Darwin (1809-1882), Robespierre, Karl Marx, René Descartes, Opération Lune, J.F. Kennedy, Werhner von Braun, Joeri Gagarin, Richard Nixon, Houston (Texas), Cape Canaveral (Florida), Mocumentaire, Stanley Kubrick, 21 juli 1969, Neil Armstrong, Apollo 11, Apolloprogramma, Operatie paperclip.

.

.

== B-Vragen ==

.

* S&amp;V.In de geschiedenis kunnen we verschillende denkrichtingen onderscheiden. Zo kunnen we het model van de &quot;eeuwige terugkeer&quot; tegenover het &quot;verlichtingsmodel&quot; plaatsen. Illustreer dit op het niveau van het denken over geschiedenis, het resultaat, het doel, de richting, de motor en de gevolgen van dit denken. Geef bij beide richtingen één of meerdere vertegenwoordigers.

.

* S&amp;V.&quot;De verlichting is geen soort filosofie, maar een 18de eeuws fenomeen, waarbij groepen intellectuelen gefascineerd worden door de ontdekkingen van de wetenschap en door de filosofische reflecties die hierover gemaakt worden in de vorige eeuw. Het is een nieuwe geest die door Europa waait. Men wordt er zich van bewust dat de denkwijzen van de 17de eeuw reeds heel wat realiseerden in de fysica. Nu de tijd gekomen is om...&quot; 1. Welke kenmerken kun je met betrekking tot de verlichting aangeven; 2. Wat zegt Kant over die verlichting; 3. Kun je ook een kritiek op dit vooruitgangsoptimisme formuleren?  

.

* S&amp;V.Leg uit en toon aan met voorbeelden: &quot;Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen op een bepaalde manier te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Objectiviteit is niet mogelijk.&quot;  

.

* Wat kun je vertellen over Karl Marx en het dialectisch principe?

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Milan Kundera, 2. Louis-Ferdinand Céline, 3. Anne Morelli, 4. Hendrik Conscience, 5. Immanuel Kant, 6. Christus.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Diderot en D'Alembert, 2. Charles Darwin, 3. J.F. Kennedy, 4. Orson Welles, 5. Copernicus, 6. Plato.

.

* S&amp;VPlaats in chronologisch volgorde en wat weet je over... 1. Karl Marx, 2. Apollo 11, 3. H.G. Wells schrijft The War of the Worlds, 4. Voltaire 5. Orson Welles maakt een radioprogramma met de naam War of the Worlds, 6. Franse Revolutie.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Apolloprogramma, 2. John Locke, 3. Neil Armstrong zet eerste stappen op de maan, 4. Robespierre, 5. Nietzsche, 6. Scheiding Oost- en West-Romeinse rijk.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 3. Glorious Revolution, 3. René Descartes overlijdt, 4. Opération Lune (mocumentaire), 5. Werhner von Braun, 6. Guldensporenslag.

.
 
* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Joeri Gagarin overlijdt, 2. Het Colosseum wordt gebouwd, 3. Richard Nixon wordt president, 4. Tweede Wereldoorlog, 5. Stanley Kubrick maakt zijn laatste film, 6. De eerste Kruistocht. 

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid? Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* S&amp;V.Leg uit, waarom is de Spoetnik 1, de eerste satelliet zo belangrijk. Situeer ze in de tijd. Betrek woorden zoals Koude oorlog, Gagarin, Expo '58, Kennedy en Space Race in je antwoord.

.

.

== C-Vragen ==

.

* S&amp;V.Kundera: &quot;De idee van de eeuwige terugkeer der dingen is raadselachtig en Nietzsche heeft er andere filosofen mee in verlegenheid gebracht: te denken dat alles zich eens zou herhalen zoals we het al beleefd hebben, en dat ook die herhaling eindeloos zou doorgaan.&quot; Wat wil deze &quot;dwaze&quot; mythe van de eeuwige terugkeer der dingen zeggen? Valt het je ook wel eens voor - hetgeen voor Kundera het geval is - dat je &quot;ontroering voelt bij het bekijken van foto's van Hitler?&quot; Wat is het gevolg dat Kundera uit een dergelijk merkwaardige ervaring trekt? Wat denk je daar zelf over?

.
 
* S&amp;V.L.F. Céline: &quot;De filosofen [...] zijn ermee begonnen het brave volk van alles wijs te maken...&quot; Waar heeft Céline het over in bovenstaande citaat, genomen uit Reis naar het einde van de nacht? Geef een persoonlijke kritiek.

.

* S&amp;V.De media gebruiken verschillende technieken om de kijker te doen geloven dat hun boodschap 'waar' is.  Welke technieken haal je uit deze film die het realiteitsgehalte van de boodschap verhogen?  En, waar gaan de filmmakers door het lint.  Of, met andere woorden, waar kan je in de film merken dat het hier om een 'vervalsing' van de realiteit gaat?

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid, waarom is betrouwbare info zo belangrijk en hoe kan je achterhalen of informatie betrouwbaar is?

.

* S&amp;V.Leg uit: De meesten beschouwen 'geschiedenis' als iets 'passief'. Geschiedenis was er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! 

.

* S&amp;V.Leg uit: De 'actieve constructie' van de geschiedenis is een vraag die op filosofisch vlak tot tien verschillende vragen leidt. Gebruik Hegel en de universiteit van Berlijn in je antwoord.

.

* S&amp;V.Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Waarom spreken we van peilen?

.

.


== D-Vragen ==

.

&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;360&quot;&gt;
Bestand:TheMatrixAnimated.gif
Down the Rabbit Hole.png
Milan Kundera redux.jpg
L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg
Gerrit Komrij (1981).jpg
Anne Morelli.jpg
Bestand:Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg
Descartes Discours de la Methode.jpg
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg
Jean Le Rond d'Alembert, by French school.jpg
Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg
Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg
John Locke.jpg
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
Montesquieu 1.png
Immanuel Kant (painted portrait).jpg
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg
Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg
Social contract rousseau page.jpg
EmileTitle.jpeg
Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg
James Watt by Henry Howard.jpg
François Quesnay.jpg
Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif
AdamSmith.jpg
Louis XIV of France.jpg
Koning Louis XV; Hyacinthe Rigaud.jpg
Ludvig XVI av Frankrike porträtterad av AF Callet.jpg
Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg
Women's March on Versailles01.jpg
Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg
LouisXVIExecutionBig.jpg
Jacques-Louis David - Marie Antoinette on the Way to the Guillotine.jpg
Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg
Robespierre.jpg
Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png
Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg
Bestand:David Van Reybrouck.jpg
Bestand:Jose Ortega y Gasset.jpg
Karl Marx 001.jpg
Kortrijk-Groeningemonument.jpg
Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png
Bestand:Honoré de Balzac (1842) Detail.jpg
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG
Battle of Courtrai2.jpg
Nicaise de Keyser04.jpg
Guido Gezelle.jpg
Hendrik Conscience.jpg
Leeuwvanvlaenderen.gif
Groeningepoort.jpg
Kortrijk Groeningeabdij museum.JPG
Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg
Bestand:Deep throat PD poster (restored).png
Bestand:Van Olden Barneveldt Verhoeven 1619.gif
Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg
Bestand:Pinocchio 1940.jpg
Orson Welles 1937.jpg
A11v 1092338.ogg
Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg
Aldrin Apollo 11.jpg
Ap11-s69-31740.jpg
Kennedy vonbraun 19may63 02.jpg
Dornberger-Axster-von Braun (jha).jpg
V1 Soest.JPG
V-2-Nederlands.jpg
First photo from space.jpg
Project Paperclip Team at Fort Bliss.jpg
Bestand:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''BIBLIOGRAFISCHE NOTEN''' =</text>
      <sha1>l2tfc1mfoge7clmx8rdtov2jd2egzf0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429762</id>
      <parentid>429761</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T17:43:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* De Ist-familie telt (te) veel leden */</comment>
      <origin>429762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107685" sha1="pk0yxfyy8pmeodea8vxci2dl9ifehvj" xml:space="preserve">[[Bestand:TheMatrixAnimated.gif|thumb|550px]]

&lt;big&gt;'''HOOFDSTUK 1. HISTORISCHE MODELLEN, BESEF EN DENKRICHTINGEN''' &lt;/big&gt;
;&lt;big&gt;WAT IS GESCHIEDENIS EIGENLIJK?&lt;/big&gt;

.

[[File:Down_the_Rabbit_Hole.png|thumb|550px|♣ '''TUINTIP'''  Down the rabbit-hole?  Op een zomerdag luistert Alice Liddell aan de oever van een meer naar haar oudere zus die een saai boek voorleest. Alices verveling verdwijnt als er een pratend konijn passeert. Het is gehaast en houdt de tijd op zijn horloge (de geschiedenis?) in de gaten en springt in een hol. Alice volgt en valt de dieperik in. Een deurtje verbergt een prachttuin, een flesje met het opschrift &quot;drink mij&quot; maakt haar klein genoeg om de deur door te kunnen. Spring in het gat en deze geschiedenistuin en laat je verwonderen zoals Alice. The Matrix kaapte als film het idee van Alice en stelt de vraag of de wereld een illusie is? Plato deed iets vergelijkbaars met de allegorie van de grot. De Matrix visualiseert René Descartes' stelling: 'Ik denk, dus ik ben' en is mee geïnspireerd door de cyberpunk van William Gibson.]]

[[Bestand:Hoe ontdek je nepnieuws (How To Spot Fake News).jpg|thumb|550px|Infographic ''Hoe ontdek je nepnieuws'', uitgegeven door de International Federation of Library Associations and Institutions.]]

{{Citaat|'''Veel vitale cycli van ons lichaam kennen een periodiek verloop: de hartslag, de ademhaling, de afwisseling tussen slapen en waken. Contoleren of ze regelmatig zijn vindt bijna altijd onbewust plaats, maar zelfs de geringste verstoring is voldoende om plotseling de alarmbellen te doen rinkelen. (...) In tegenstelling tot de traditionele zintuigen, hebben wij geen orgaan voor tijdszin.'''|Guido Tonelli}}

.

{{Citaat|'''Niet lachen, noch huilen, maar begrijpen.'''|Ludo De Witte}}

.

{{Citaat|'''De geschiedschrijver is een wandelend anachronisme, een ontheemd persoon, die de technieken van vandaag gebruikt om te proberen dingen te weten over gisteren die gisteren zelf niet eens wist. Hij moet waarachtigheid nastreven, hij dient te luisteren naar de woorden die het verleden spreekt, maar hij moet communiceren in een taal die het heden begrijpt.'''|Hilary Mantel}}

.

{{Citaat|'''Wie wetenschap onderwijst moet ophouden met leerlingen de pap in de mond te geven en hen de mogelijkheid bieden 'het pure plezier van begrip te ontdekken.' Wie cursussen eenvoudigweg doceert, laat de studenten zitten met 'onderontwikkelde intellectuele vaardigheden en weinig besef van de invloed die wetenschap op hun leven heeft'.'''|Amerikaanse Vereniging voor de Vooruitgang van Wetenschap, de uitgever van Science}}
 
.

{{Citaat|'''De vraag is of u dat kunt, woorden zoveel verschillende betekenissen geven.'''|Alice in Wonderland}}

.

{{Citaat|'''De vraag is wie de baas is - punt uit'''|Wiggel Waggel}}

.

{{Citaat|'''Deze tijd vraagt om optimisme. Pessimisme bewaren we voor slechtere tijden.'''|Jean-Claude Servais&lt;ref&gt;Geciteerd in: NAOMI KLEIN, (vertaald door Jan Willem Reitsma en Pon Ruiter). ''Nee is niet genoeg.'' De Geus, Amsterdam, 2017, p. 275.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Wetenschap is niet hapklaar en eenduidig. In de coronacrisis zag je vaak twee kampen tegenover elkaar staan die elk het eigen gelijk claimden op basis van één of andere studie. Dat is ook des mensen. We denken allemaal dat we heel kritisch onze standpunten innemen, maar dat is natuurlijk niet zo. We zijn kuddebeesten. Vaak nemen we een standpunt in omdat dat het standpunt is van de groep waar we toe behoren. En dan gaan we achteraf feiten zoeken die die intuïtie bevestigen. Er is zo'n mooi beeld - ik weet niet meer van wie het komt - dat we de feiten gebruiken zoals een dronkaard een lantaarnpaal gebruikt: niet om ons te verlichten, maar als steunpilaar. Ons brein is helemaal niet zo rationeel als we denken. (...) Wie gelooft dat wetenschappers deel van een corrupte elite uitmaken, heeft daar natuurlijk weinig aan. Daar begint het dus mee. Als je zegt aan kritisch denken te doen, maar de wetenschap niet vertrouwt... Tja, dan kun je dus niet kritisch denken. Het paradoxale is net dat die mensen van zichzelf denken dat ze zéér kritisch zijn, en dat de anderen als schapen met de kudde meelopen. Kritisch zijn betekent niet alleen dat je moet durven te denken, maar ook dat je moet durven te vertrouwen - in de wetenschap meer bepaald. Ook wetenschappers kunnen er wel eens naast zitten, maar gemiddeld genomen zijn zij veel betrouwbaardere bronnen dan de algoritmes van You Tube.'''|Patrick Loobuyck&lt;ref&gt;PATRICK LOOBUYCK. In: ''De Morgen.'' Vrij zijn is niet: doen wat je wilt. 20 augustus 2021.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Zelfcensuur, aldus, George Orwell, heeft twee nefaste gevolgen. Ze heeft een kwantitatief effect: als voldoende mensen zichzelf censureren, kom je in een samenleving waar politieke censuur regeert. Daar heb je geen bestraffende overheid voor nodig. Mensen staan zelf op de rem, omdat ze sociale uitsluiting (of erger) vrezen. Zelfcensuur heeft een kwalitatief effect: als je je ideeën voor anderen moet verzwijgen, begin je tegen jezelf te liegen. Dat is wat zijn romanfiguren overkomt: ze zijn het contact met het eigen denken kwijt. Daarom is vrijheid van spreken belangrijk: ze bevat de vrijheid om te denken.'''|Tinneke Beeckman}}

.

{{Citaat|'''Als je geen perverse of persoonlijke agenda hebt, begint alles met research. Je stelt je de vraag naar wat zich heeft afgespeeld en waarom het zo liep.'''|Mike Leigh}}

.

{{Citaat|'''Historici hebben een maatschappelijke rol te vervullen. We moeten ons dus niet opsluiten in onze ivoren toren. [...] In het verleden hebben we te veel gedacht dat we documentaires, tentoonstellingen en computerspelletjes moesten maken. We moeten nu weer kiezen voor fundamenteel historisch onderzoek, dat teruggaat naar de bron. Dat is onze corebusiness; wetenschappelijk onderzoek, op basis van onze eigen onderzoeksagenda, tegen de stroom in van de politiek corecte moraliserende boodschap. Zonder onderzoek geen debat en zonder debat geen herinnering. Je kunt de stappen daarin niet overslaan, anders eindig je met lege herdenkingen.'''|Nico Wouters&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Historici moeten hun eigen agenda heroveren.'' In: ''De Standaard'', 11.05.2019, p. 40 &amp; 41.&lt;/ref&gt;}}

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.youtube.com/watch?v=MrmGliMP0bc LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE GESCHIEDENIS ALS ACTIVE CONSTRUCTIE, OBJECTIVITEIT EN VERVALSINGEN].'''

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/evoluties-in-het-welzijns-en-veiligheidsdenken de PowerPoint die bij deze lessen hoort].'''

.

.

= '''DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN''' =

.

== ''De eeuwige terugkeer der dingen'' van Milan Kundera ==

&lt;small&gt;(Eigen bewerking)&lt;/small&gt;

[[File:Milan Kundera redux.jpg|thumb|550px|Milan Kundera (1929-2023) is een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met filosofische thema's. Een van zijn bekendste werken is ''De ondraaglijke lichtheid van het bestaan''. Philip Kaufman verfilmde het onder de titel ''The Unbearable Lightness of Being''.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=AniUgwUn6oo ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN HET BESTAAN'', 5 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;De eeuwige terugkeer der dingen is een raadsel en Nietzsche
bracht er andere filosofen mee in verlegenheid: de gedachte dat alles zich eens
herhaalt zoals we het reeds beleefden, en dat die herhaling eindeloos
zou zijn! Wat is de betekenis van deze dwaze mythe?
De mythe negeert dat een voor altijd verdwenen, nooit meer 
terugkerend leven op een schaduw lijkt, gewichtloos is,
bij voorbaat dood is, en al was het huiveringwekkend, prachtig of verheven, de
huiver; de pracht of die verhevenheid zijn van geen betekenis. We hoeven ze
niet voor kennisgeving aan te nemen, evenmin als een oorlog tussen twee
Afrikaanse staten in de veertiende eeuw, die het gezicht van de wereld niet had
veranderd, ondanks het in onbeschrijflijk lijden creperen van
driehonderdduizend negers.
Verandert er dan iets aan die oorlog van twee Afrikaanse staten in de veertiende
eeuw wanneer die zich ontelbaar herhaalt in de eeuwige terugkeer?
Er verandert wel iets; de oorlog wordt een omhoog stekend blok dat blijft, en de
stupiditeit ervan zou onherstelbaar zijn.
Als de Franse Revolutie zich eeuwig zou herhalen, zou de Franse
geschiedschrijving minder trots zijn op Robespierre. Maar omdat ze spreekt
over iets dat nooit meer terugkomt, zijn de bloedige jaren veranderd in louter
woorden, theorieën en discussies, ze zijn lichter geworden dan veren, ze jagen
geen schrik aan. Er is een eindeloos verschil tussen de Robespierre die slechts
één maal in de geschiedenis voorkomt en een Robespierre die eeuwig terug zou
keren om de koppen van de Fransen te laten rollen.
Laten we zeggen dat de gedachte van de eeuwige terugkeer een zeker
perspectief betekent waarin de dingen zich anders vertonen dan we die kennen:
ze vertonen zich zonder de verzachtende omstandigheid van hun voorbijgaande
aard. Deze verzachtende omstandigheid weerhoudt ons namelijk een oordeel uit
te spreken. Hoe kun je iets dat voorbijgaat veroordelen? Het avondrood van de
ondergang kleurt alles met de bekoring van de nostalgie; ook de guillotine.
Onlangs heb ik mezelf betrapt op een ongelooflijk gevoel: ik bladerde in een
boek over Hitler en voelde bij enkele foto's ontroering. Ze herinnerden me aan
mijn kinderjaren; die vielen in de oorlog; sommige leden van mijn familie
kwamen om in Hitlers concentratiekampen; maar wat was hun dood tegenover
het feit dat de foto's van Hitler me herinnerden aan de voorbije tijd van mijn
leven, een tijd die niet meer terugkeert?
Deze verzoening met Hitler verraadt de diepe morele perversiteit, verbonden
met een wereld die in wezen gebaseerd is op het niet bestaan van de terugkeer,
want in die wereld is alles bij voorbaat vergeven en dus ook alles cynisch
toegestaan.
Zou elke seconde van ons leven zich oneindig herhalen, dan zijn we
vastgenageld aan de eeuwigheid zoals Jezus Christus aan het kruis. Dat is een
verschrikkelijk vooruitzicht. In de wereld van de eeuwige terugkeer rust op
elke handeling het gewicht van een ondraaglijke verantwoordelijkheid. Daarom
noemde Nietzsche de idee van de eeuwige terugkeer de zwaarste last (das
schwerste Gewicht).&lt;/small&gt;|Milan Kundera}}

.

.

== ''Reis naar het einde van de nacht'' van Louis-Ferdinand Céline&lt;ref&gt;LOUIS FERDINAND CELINE, vertaald door E.Y. Kummer. ''Reis naar het einde van de nacht.'' Van Oorschot, 2016 (naar de uitgave van 1932), p. 74-77.&lt;/ref&gt; ==

[[File:L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg|thumb|550px|Louis-Ferdinand Céline (1894-1961) is samen met Marcel Proust één van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken publiceert.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=4OC6LKybZs8 ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''REIS NAAR HET EINDE VAN DE NACHT'', 6 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;Och  man! Ik verzeker je dat deze wereld
er uitsluitend op uit is om iedereen te verneuken! 
Jij bent jong. Ik hoop dat deze paar
minuten vol wijsheid je jaren zullen bijblijven! Luister goed
naar me, kerel; als ze 't hebben over: 'Het medelijden met het
lot, met de omstandigheden van de arme mieter...', laten dan
deze woorden, die in vurige letters boven alle moordende
schijnheiligheid van onze maatschappij schitteren, een uiterst
belangrijk teken aan de wand voor je zijn, waar je niet meer zo
maar aan voorbij mag gaan zonder het belang ervan in te zien.
Hoor, ik zeg jullie, arme donders, altijd de lul in 't leven, geslagen, uitgeperst,
eeuwig en altijd zwetend, ik waarschuw jullie dat als de groten van deze aarde
interesse voor jullie beginnen te krijgen, dan is 't omdat ze op het slagveld
gehakt van jullie willen maken... Dat is het teken... 't Kan niet missen... 't Begint
met liefde voor het volk. Lodewijk XIV die trok zich tenminste geen zak van
het brave volk aan, vergeet dat niet. Lodewijk XV ook niet. Hij veegde er z'n
gat mee af. Natuurlijk was het leven in die tijd niet prettig, het leven van de
arme sloeber is nooit prettig geweest, maar ze werden niet zo hardnekkig en
verbeten om zeep geholpen als nu door onze tirannen. De kleine man, zeg ik je,
wordt alleen met rust gelaten als hij wordt veracht door de groten,
die uitsluitend uit eigenbelang of sadisme aan het volk kunnen denken... De filosofen
mag ik je daar nog op attent maken nu we 't er toch over hebben, diè zijn ermee
begonnen het brave volk van alles wijs te maken... Het volk dat alleen zijn
catechismus kende! Ze zouden 't wel opvoeden, beweerden ze... Nou! Ze
hadden heel wat waarheden te onthullen! Prachtige! Frisse! Schitterende! Je
duizelde ervan! Zo is 't! begon het brave volk te zeggen, zo is 't precies! Zo is 't
helemaal! Daar gaan we allemaal voor sterven! 't Volk wil alleen maar sterven!
Zo zijn de mensen nu eenmaal. 'Leve Diderot!' hebben ze gebruld en toen
'Bravo Voltaire!'. Dat zijn nog 's filosofen! En ook nog leve Carnot, die zo mooi
overwinningen in elkaar kon knutselen! En leve iedereen! Dat zijn tenminste
knapen die 't brave volk niet in onwetendheid en bijgeloof laten verrekken! Zij
wijzen 't de weg naar de vrijheid! Ze maken 't zelfstandig! En ze hebben niet
stilgezeten! Iedereen moet eerst de krant kunnen lezen! Dat is onze redding!
Godverdomme! En snel! Geen analfabeten meer! Die kunnen we niet meer
gebruiken! Alleen maar burgersoldaten! Die stemmen! Die lezen! En die
vechten! En die marcheren! En kushandjes werpen! In dat tempo werd 't brave
volk gauw goed rijp. Het enthousiasme over 't afwerpen van 't juk moet toch
ergens goed voor zijn, waar of niet? Danton stond niet voor Jan Lul zo mooi te
praten. Met wat gebrul, dat zo raak was dat je 't nu nog hoort, had hij in een
handomdraai 't brave volk gemobiliseerd! En dat betekende 't eerste vertrek van
de eerste bataljons geëmancipeerde bezetenen! De eerste stemmende en
vlagdronken klootzakken die Dumouriez met zich meevoerde om zich te laten
doorzeven in Vlaanderen! Dumouriez zelf, die te laat aan dit ongekend nieuw
idealistische spelletje had deelgenomen, had achteraf toch maar liever poen, hij
deserteerde. 't Was onze laatste huurling... Soldaatje spelen voor niets, dat was
wat nieuws... Zo nieuw dat Goethe, al was hij dan Goethe, z'n ogen uitwreef
toen hij in Valmy kwam. Bij het zien van die haveloze vurige cohorten die zich
spontaan kwamen laten afslachten door de koning van Pruisen voor de
verdediging van de gloednieuwe vaderlandslievende fictie, kreeg Goethe het
gevoel dat hij nog heel wat te leren had. 'Van nu af aan, galmde hij schitterend,
helemaal in overeenstemming met z'n talent, begint een nieuw tijdperk!' En
hoe! Daar het systeem uitstekend werkte, ging men daarna helden in serie
afleveren, die hoe langer hoe minder kostten omdat het systeem steeds beter
werd. Iedereen heeft zich er wel bij bevonden. Bismarck, de beide Napoleons,
Barrès wolk, door de Hervorming al aan flarden gerukt en al lang gecondenseerd tot
episcopale spaarpotten. Vroeger was het mode, als je fanatiek was, te roepen:
'Leve Jezus! Op de brandstapel met de ketters!' Maar ja, er waren niet zoveel
ketters en 't waren vrijwilligers... Terwijl we nu zo ver zijn dat onafzienbare
horden zich geroepen voelen om mee te doen als er geschreeuwd wordt: 'Aan de
galg met alle lammelingen! Met alle slappe tinussen! Met de onnozele lezers!
Met miljoenen tegelijk, hoofden rechts!' De kerels die niemand aan flarden
wilden schieten, niemand om zeep willen helpen, die stinkende pacifisten, die
moeten we in hun kladden grijpen en vierendelen! We zullen ze duizend gore
doden laten sterven! En om ze manieren bij te brengen halen we eerst hun
darmen uit hun lijf, hun ogen uit hun kassen en de jaren uit hun stinkend
kwijlerig leven! Kreperen moeten ze bij legioenen en nog eens bij legioenen, in
de pan gehakt worden, leegbloeden, stikken in gifgassen, en dat alles om het
vaderland dierbaarder, vrolijker en lieflijker te maken! En als er nog tuig bij is
dat deze sublieme dingen niet wil begrijpen, moeten ze zich maar onmiddellijk
laten begraven met de anderen, nee, toch maar niet samen met ze, maar
helemaal aan het eind van het kerkhof, onder een onterend grafschrift voor
lafaards zonder idealen, want deze schoften hebben hun grandioos recht
verloren op een stukje schaduw van het monument dat bij aanbesteding door de
gemeente op het middenpad is opgericht voor de fatsoenlijke doden, en ook
hebben ze het recht verloren iets op te vangen van de echo van de minister, die
zondag weer bij de prefect komt pissen om na het middageten bewogen z'n
smoel open te doen boven de graven...&lt;/small&gt;|Louis-Ferdinand Céline}}

.

.

== ''Inhaaloefening'' door Gerrit Komrij ==


[[File:Gerrit_Komrij_(1981).jpg|thumb|right|550px|Gerrit Komrij (1944–2012) was een homo-dichter, schrijver, vertaler, criticus, polemist en toneelschrijver uit Nederland met een voorkeur voor Portugal. Hij was van 2000 tot 2004 de Dichter des Vaderlands. Hij stond bekend om zijn virtuoze en kleurrijke taalgebruik en was een gevreesd polemist.]]

[[File:Anne Morelli.jpg|thumb|right|550px|Anne Morelli (1948) is doctor in de geschiedenis en doceert aan de ULB en interesseert zich in de Italiaanse immigratie.]]


{{Citaat|&lt;small&gt;We zijn genoeg vernederd en bespot

Door halfgeleerden met hun boekenwijsheid

En met hun regelrechte lijn naar God,

Terwijl ze ons verwezen naar de ijstijd.  


We zijn genoeg voor achterlijk versleten.  

Kom vriend, de revolutie start vandaag.  

We zijn met attributen ruim bemeten.  

Dood Galilei met een motorzaag,


Trakteer Voltaire op elektroshocks,

Erasmus op een overdosis speed.  

Maak Bacon, Nietzsche, Swift weer orthodox

Door laster, centrifuge, turboprop,

En wat de Heer betreft: kruisig hem niet,

Maar plak een gele sticker op zijn kop.&lt;/small&gt;|Gerrit Komrij}}

.

[https://www.youtube.com/watch?v=VL0CZEiEz9g&amp;t=3s '''♠ BEKIJK HIER EEN PROFETISCHE Gerrit Komrij.'''] 

.

= '''WAT IS GESCHIEDENIS?''' =

[[Bestand:Berlin_Universität_um_1900.jpg|thumb|550px|De Universiteit van Berlijn (foto uit 1900) was de eerste universiteit die - met Hegel - de geschiedfilosofie in haar aanbod opnam. Geschiedfilosofie houdt zich bezig de betekenis van de geschiedenis, analyseert de geschiedschrijving en speculeert over mogelijke teleologische principes zoals: is er een ontwerp, een doel, een richting? Ironisch genoeg vond hier in 1933 de boekenverbranding plaats, tot groot, ironisch ongenoegen van Bertolt Brecht die zijn werk niet op de lijst der afvalligen zag staan. Een Duist bibliothecaris legde in de jaren voorafgaand aan 1933 een lijst aan met boeken die het Nazi-regime niet ondersteunden, het gaat om auteurs die tegenwoordig elke cursus op de hogeschool of de universiteit sieren: Karl Marx, Frederich Nietsche, Sigmund Freud... De universiteitsgebouwen worden compleet verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog, de geallieerde bombardementen laten niets overeind. Tegenwoordig lijkt het plein weer op het oude, althans wat de fascade betreft. Het parkje is nu een plein met een ondergrondse, lege boekenkast.]]

[[Bestand:Hegel_portrait_by_Schlesinger_1831.jpg|thumb|550px|Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) doceert filosofische colleges over geschiedenis aan de Universiteit van Berlijn. Die monden uit in het postuum gepubliceerde ''Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte''. Hij beschouwt de wereldgeschiedenis als een rationeel, op vooruitgang gericht proces, geleid door de 'Wereldgeest'. Tijdens zijn professoraat in Berlijn reviseert hij de tekst zonder ophouden. De publicatie verschijnt in 1837, zes jaar na zijn dood.]]

.

Wat is veiligheids- en welzijnsgeschiedenis? Die vraag is niet makkelijk. Niet toevallig heeft geschiedenis twee betekenissen. 'Het is zowel een wetenschappelijke discipline als het onderzoeksobject van die discipline.'&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Het had gekund (maar misschien ook niet).'' In: ''De Standaard'', 21.09.2015, p. D10.&lt;/ref&gt; Met andere woorden: de geschiedenis schrijft geschiedenis over de evolutie van de wereld en over zichzelf: over de discipline, over de historicus en zijn voorkeuren en over haar eindeloze beperkingen om tot definitieve inzichten te komen. Wat is geschiedenis, is het best te beantwoorden door de geschiedenis te bekijken als een ‘actieve constructie’. '''Actief''' wil zeggen: hier deed iemand zijn best voor, zijn ''leen'' achter gelegd, gewerkt. '''Constructie''' wil zeggen: iets is gemaakt. Een architect bouwt een bouwwerk, een historicus schrijft een verhaal,  een narratieve constructie die soms meer op kunst lijkt dan op wetenschap. In het beste geval op basis van feiten, in het slechtste geval op basis van verzinsels of hallucinaties. Etymologisch gaat het woord terug op 'historie', afkomstig van het Griekse ιστορία en herkenbaar in het Engelse history/story. Geschiedenis en verhaal zijn een dansend duo.

.

Schoolbank-kinderen en veel mensen beschouwen 'de geschiedenis' als iets 'passief'. Ze slaan aan het blokken nadat een juf, een meester of een deskundige in hun klasje over het verleden kwam vertellen. Voeling is er weinig. Omdat die leerkracht of die pastoor het hen inlepelde als een 'objectieve realiteit', namen ze het voor waar aan. Geschiedenis is er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! Wat hier problematisch aan is, is het feit dat de woorden ''actief'' en ''passief'' diametraal tegenover elkaar staan net zoals de begrippen objectief en subjectief. De 'actieve constructie' is een vraag die op filosofisch vlak tot tien vragen leidt:

.

'''1.''' Wanneer begint de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.
 
'''2.''' Wie maakt de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.

'''3.''' Waarom bestaat/maakt hij of zij geschiedenis? Met andere woorden: wat is de reden waarom we over iets spreken? Wat is de reden waarom we onze lessen vullen met bepaalde inhouden? Wat is de reden waarom boekhandels elk jaar weer duizenden boeken verkopen?

.

'''4.''' Hoe maakt ''men'' de geschiedenis van het veiligheids- en welzijnsdenken? Wat doet een historicus in het archief? Hoeveel begrijpt hij werkelijk van het Middelnederlandse handschrift dat voor hem ligt? Hoe interpreteert de historicus de dementerende dame die hij 's morgens telkens weer gaat interviewen? 

.

'''5.''' Wat is het doel van het historisch proces? Of, anders gezegd: wat wil men/ik/deze groep bereiken?

.

'''6.''' Welke richting kunnen we ontwarren in de loop van de geschiedenis en de veiligheid en het welzijn? Ofwel: gaat het vooruit of achteruit? Is de klim moeilijk of glijden we van een leien dak?

.

'''7.''' Wat is de motor van de geschiedenis? Of: welke drijfveren zorgen voor verandering? Is het de economie? De politiek? De klimaat wijziging? De...

.

'''8.''' Is er hier sprake van een betrouwbare geschiedenis of gaat het om fake news? Of, met andere woorden: zien wij de wereld zoals hij is of werken er allerlei filters op ons in?

.

'''9.''' Is geschiedenis een wetenschap of is geschiedenis propaganda, indoctrinatie of brainwashing, is geschiedenis objectief, zoals dat de andere wetenschappen dat beweren? En wat is dat dan, objectiviteit?

.

'''10.''' Kon de geschiedenis anders lopen? Stel dat Hitler sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog. Of, stel dat hij op 8 oktober 1908 slaagde voor zijn ingangsexamen aan de kunstacademie in Wenen, zoals Eric-Emmanuel Schmitt uitwerkt in zijn roman ''La part de l'autre'' uit 2001. Wie zal het zeggen?

.

.

== Tijdsgeest ==

[[Afbeelding:Glass-of-water.jpg|thumb|550px|Half vol of half leeg? Optimisme of pessimisme?]]

[[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|thumb|550px|Frans Hals (1582-1666) schildert René Descartes (1596-1650).]]

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Renaissance|1450 -&gt;&gt; Humanisme|1500 -&gt;&gt; Verlichting |1650 -&gt;&gt; Glorious Revolution|1688 -&gt;&gt; Franse Revolutie|1789 -&gt;&gt; Take off Industriële Revolutie|1800 -&gt;&gt; Belgische Revolutie|1830 -&gt;&gt; Liberalisme|1830 -&gt;&gt; Socialisme|1848 -&gt;&gt; Rerum Novarum|1891 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Fin de siècle|1890 -&gt;&gt; Eerste Wereldoorlog|1914  -&gt;&gt; 11 november 1918|1918 -&gt;&gt; Beurskrach|1929 -&gt;&gt; Machtergreifung|1933  -&gt;&gt; Verdrag van München|1938  -&gt;&gt; Tweede Wereldoorlog|1940-1945 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; 1950|Zilveren jaren '50  -&gt;&gt; 1960|Gouden jaren '60 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Oliecrisis|1972 -&gt;&gt; Aids|1979 -&gt;&gt; Kernramp Tsjernobyl|1986 -&gt;&gt; Herald of Free Enterprise|1987 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Val Berlijnse Muur|1989  -&gt;&gt; Het einde van de geschiedenis en de laatste mens|1992 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Nine eleven|2001 -&gt;&gt;  Klimaatvluchtelingen|2014 -&gt;&gt; Klimaatmarsen|2019 -&gt;&gt; Coronacrisis |2020-2023 -&gt;&gt; Russische inval Oekraïne|2022 -&gt;&gt; Oorlog Israël / Hamas|2023 &gt;&gt;&gt; '''

.

.

== Waar halen optimisten hun mosterd? ==

.

'''1754''': Met de ontdekkingsreizen en de daarmee gepaard gaande veroveringen in Amerika, China of Perzië duiken in Europa steeds meer verhalen op van kolonisten die inheemse volken, hun gebruiken en hun politieke organisatie beschrijven. Voltaire en John Locke lezen de bestseller van pater Gabriel Sagart die bij het Wendatvolk verbleef, Jean Jacques Rousseau was vertrouwd met missie- en reisverslagen uit de Grote Meren en indiaanse bronnen en Gottfried Wilhelm Leibniz zocht inspiratie in China.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 38-51.&lt;/ref&gt; René Descartes leert filosoferen door de Mexicaan Antonio Rubio (1548-1615) en ontdekt bij de antikoloniale Quechua-schrijver Felipe Guaman Poma de Ayala (ca. 1535-1616) het 'ego cogito'. Het cartesiaanse denken brengt een paradigmawissel op diverse vlakken. 1. Een binair denken in of-of relaties komt in de plaats van een en-en alternatief denken. Dit dualisme onderscheidt mens en natuur, lichaam (res extensa) en geest (res cogitans) als afzonderlijke werkelijkheden. 2. Er komt de voorkeur om denken over de zaken in plaats van over de verhoudingen ertussen. 3. De wetenschap gaat de natuur domineren. De natuur is niet langer een levend, bezield geheel, maar een machine die volgens wetmatigheden functioneert. Natuurverschijnselen zijn te verklaren door observatie, meting en wiskunde. 4. De Westerling reconstrueert de wereld en brengt ze onder zijn controle, alsof hij god is. Daartoe neemt hij 'afstand' van de dingen met het perspectief, de kaart, de globe, de microscoop of de telescoop. De afstand stelt hem in staat om te klasseren, te meten, te catalogiseren en te veroveren.&lt;ref&gt;RAJ PATEL &amp; JASON W. MOORE, vertaald door Huub Stegeman. ''Een geschiedenis van de wereld in zeven goedkope zaken. Een gids voor kapitalisme, natuur en de toekomst van de planeet,'' Boom, Amsterdam, 2019, p. 65-68.&lt;/ref&gt; Dit soort kennismakingen tonen dat de samenleving niet ‘ongelijk’ hoeft te zijn en begrippen zoals vrijheid en gelijkheid, de natuurtoestand en het natuurrecht sijpelen het oude continent binnen. De normen van het absolutisme en de gedragsregels in Versailles installeerden in het zeventiende en achttiende-eeuwse Frankrijk een pikordecultuur die elk aspect van het dagelijkse leven domineert met onder- en bovenschikkingsrituelen. Het ontgaat de filosofen niet dat deze maatschappij anders in te richten is en om dit te onderzoeken schrijft de Académie des Sciences, Art et Belles-Lettres van Dijon een prijsvraag uit die het beste essay zoekt dat ‘de oorsprong van de ongelijkheid’ beschrijft en de vraag beantwoordt of het natuurrecht dit al dan niet rechtvaardigt. 

.
 
'''1755''': Jean Jacques Rousseau wint de wedstrijd en publiceert zijn ‘Vertoog over de ongelijkheid’ waarin hij poneert dat de jager-verzamelaar egalitair en in kinderlijke onschuld leven. De landbouwrevolutie, de verstedelijking en de staat beëindigden deze beschaafde oertoestand en bracht de mens behalve literatuur, filosofie en wetenschap ook de bureaucratie, staande legers, het patriarchaat en massamoord. In tegenstelling tot de visie van Thomas Hobbes ontwikkelt de maatschappij zich van goed naar slecht. Rousseau’s idealisme of optimisme geniet de voorkeur van het linkse politieke kamp en is in te vullen door een terugkeer naar de natuurtoestand. De hypothese van Rousseau is op niets gestoeld, hij was niet in staat om het verleden van 10.000 vroeger te onderzoeken. Nomadische groepen zijn niet per definitie egalitair, landbouwsamenlevingen hoeven zich niet per definitie te kenmerken door hiërarchie en privébezit en de eerste steden kenden weinig klassentegenstellingen, autoritaire heersers of krijgers. Toch duikt de hypothese vaak in de literatuur op.

.

Het optimisme wortelt in de idee dat de maatschappij maakbaar is. Die maakbaarheidsidee gaat terug op de Renaissance, de Verlichting en de Industriële negentiende eeuw. De Verlichting is mogelijk de belangrijkste van het trio: ze gaat een stap verder dan het magische, het symbolische en het occulte denken dat de Renaissance en het Humanisme genegen zijn. In de Verlichting ontspruit de kiem van de Industriële Revolutie. De Verlichting was niet zomaar 'filosofietje'. Het is een denken dat de totale samenleving wil veranderen en vertrekt vanuit de idee dat mensen elkaar 'aansteken'. De verlichtingsfilosofen geloven dat hun ideeën anderen 'verlichten'. Kennis komt iedereen ten goede. René Descartes hecht belang aan techniek en zou zich in onze eeuw, de 21ste, thuis voelen. Zijn ''Discours de la methode uit 1637 ligt aan de basis van de ''Encyclopédie die een eeuw later, in 1751 verschijnt. Beide werken focussen op arbeid en werktuigen, ambachtslui en werkplekken. Diderot schetst gereedschap en machines en breekt het eeuwenoude kennismonopolie van de ambachten. In de jaren zestig en zeventig van de eeuw ontwikkelt James Watt ‘zijn’ stoommachine en twee decennia later, in 1791, stimuleren het decreet d'Allarde en de Wet le Chapelier (genoemd naar de Bretoense en Jakobijnse advocaat Isaac Le Chapelier) de ondernemingsvrijheid. Het beginsel is nobel: 'Iedereen is vrij om de handel, het beroep, de kunst of het ambacht uit te oefenen dat hem goed dunkt.' Tegelijk schaffen deze verordeningen de ambachten met hun kennisoverdracht van vader op zoon af. Arbeidsstructuren zoals coalities, corporaties, ambachten en gilden die eeuwen de toegang tot een beroep belemmerden, verdwijnen. Tegelijk verdwijnt de sociale bescherming. Vakbonden en staken komen in het strafwetboek. Deze wet, de encyclopedie en de stoommachine begeleiden de rouwstoet van de ambachtslui naar het kerkhof en verwelkomen de fabriek en de machine. België schaft de Wet Le Chapelier af op 25 mei 1867. Tot die dag 'camoufleren' arbeidersorganisaties en vakbonden zich als ziekenfondsen, spaarkassen in herbergen of ‘onschuldige’ verenigingen. 
 
Tijdens de zeventiende en de achttiende eeuw groeit het idee van de wetmatigheden in de natuur én in de samenleving. De gedachte dat het menselijk gedrag te berekenen - mechanisch - is kan de wereld verbeteren. De theïstische, de bovennatuurlijke, middeleeuwse God die willekeurig ingrijpt - om te belonen en te bestraffen - ruimt plaats voor de deïstische God. Deze God is de schepper van alles, een mekanieker die zijn schepping zo inricht, dat ze zonder zijn bemoeienis draait. De ultieme metafoor omschrijft God als klokkenbouwer. Dit denken manifesteert zich in het vroeg liberaal economisch denken. In Frankrijk komt dit tot uiting in de fysiocratie van François Quesnay (1694-1774). Grondbezit en berekend individualisme liggen er aan de basis van rijkdom, succes en bestaansmiddelen. In Engeland leidt het tot de klassieke economie van Adam Smith die het onberekenbare natuurrecht en de goddelijke ordening (de onzichtbare hand) centraal stelt: arbeid als successleutel. Zo zijn beide economische systemen een reactie op het zero-sum game (wat de ene partij wint, verliest de andere), van het mercantilisme dat van de 16e tot 18e eeuw dominant was en welvaart haalt uit het edelmetaal, geroofd in de nieuwe wereld. Weinig van de onderstaande verlichtingsfilosofen maken de Franse Revolutie mee (op de drie laatste na).
 
.
 

'''♥ [https://www.youtube.com/watch?v=wQcEjBPYXi8 LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE VERLICHTING (28 min.).]'''

 
 .
 
 '''1.''' René Descartes (1596-1650) en het rationalisme, logica en onderzoek in tegenstelling tot het elitaire (enkel de elite is in staat om te leren), het esoterisme, de alchemie, het symbolische en het magisch denken. '''[https://www.youtube.com/watch?v=CAjWUrwvxs4 FILM, 8.48 min.]'''
 
 .
 
 '''2.''' De onstuitbare honger naar feiten en kennis van de encyclopedisten Jean Le Rond d'Alembert (1717-1783) en Denis Diderot (1713-1784) en hun nieuwe bijbel: l'encyclopedie. '''[https://www.youtube.com/watch?v=5WafMMlNSb8 FILM 2.49 min.]'''
 
 .
 
 '''3.''' John Locke (1632-1704) en het empirisme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=bZiWZJgJT7I FILM, 9.14 min.]'''
 
 .
 
 '''4.''' Isaac Newton (1623-1723) en het oorzakelijk denken '''[https://www.youtube.com/watch?v=s2YZN2L700Q FILM, 53.38 min.]'''
 
 .
 
 '''5.''' Montesqieu (1689-1755) en de scheiding der machten '''[https://www.youtube.com/watch?v=gExrynQC4IU FILM, 4.22 min.]'''
 
 .
 
 '''6.''' Voltaire (1694-1778) en het recht op vrije meningsuiting en het deïsme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=LAzKGkTIKpg&amp;list=PLkeO6Zg_ybk5ZE25Ub8W24yQAgPDEjrEh&amp;index=6&amp;t=29s FILM 12.15 min.]'''
 
 . 
 
 '''7.''' Jean Jacques Rousseau (1712-1778) over de opvoeding en zijn ''Emile, of Over de opvoeding''. '''[https://www.youtube.com/watch?v=81KfDXTTtXE FILM 7.46 min.]'''
 
 .
 
 '''8.''' Jeremy Bentham (1748-1832) over het grootste geluk voor iedereen in een panoptische infrastructuur. '''[https://www.youtube.com/watch?v=Myal-NSlIGA FILM 4.01 min.]'''
 
 .
 
 '''9.''' Adam Smith (1723-1790) zet de verlichtingsideeën om in een economische theorie en lanceert in zijn ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' de 'Onzichtbare hand|de onzichtbare hand'. '''[https://www.youtube.com/watch?v=ejJRhn53X2M FILM 6.43 min.]'''
 
 .
 
 '''10'''. Immanuel Kant (1724-1804) maakt een synthese van het bovenstaande in zijn &quot;Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?&quot; in 1784 als antwoord op een prijsvraag. Daarin zegt hij: 'Verlichting is het loskomen van de mens uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen zonder de ander. '''[https://www.youtube.com/watch?v=nsgAsw4XGvU FILM 8.12 min.]'''
 

.

.


;Hoofdpersonages van het absolutisme en de verlichting

.

&lt;gallery&gt;
File:Descartes_Discours_de_la_Methode.jpg|0. '''Voorpagina van Discours de la Méthode uit 1637.'''
File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|1. '''René Descartes (1596-1650).'''
File:Jean_Le_Rond_d%27Alembert,_by_French_school.jpg|2. '''Jean le Rond d'Alembert (1717-1783).'''
File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|3. '''Denis Diderot (1713-1784).''' 
File:Encyclopedie_de_D%27Alembert_et_Diderot_-_Premiere_Page_-_ENC_1-NA5.jpg|4. '''Eerste bladzijde van l'Encyclopedie.'''
File:John_Locke.jpg|5. '''John Locke (1632–1704).''' 
File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|6. '''Isaac Newton (1643–1727).''' 
File:Montesquieu_1.png|7. '''Montesquieu (1689–1755).'''
File:Immanuel_Kant_(painted_portrait).jpg|8. '''Immanuel Kant (1724-1804).''' 
File:Atelier_de_Nicolas_de_Largillière,_portrait_de_Voltaire,_détail_(musée_Carnavalet)_-002.jpg|9. '''Voltaire (1694–1778).'''
File:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|10. '''Jean-Jacques Rousseau (1712-1778).''' 
File:Social_contract_rousseau_page.jpg|11. '''Het maatschappelijk verdrag.'''
File:EmileTitle.jpeg|12. '''Emile, of Over de opvoeding.'''
File:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|13. '''Madame de Pompadour, minnares van [[Lodewijk XV]] streed tegen de censuur van l'Encyclopédie. Op haar tafel staat deel IV.'''
File:James_Watt_by_Henry_Howard.jpg|14. '''James Watt (1736–1819), uitvinder van de stoommachine.''' 
File:François_Quesnay.jpg|15. François Quesnay.
File:Smith_-_Inquiry_into_the_nature_and_causes_of_the_wealth_of_nations,_1922_-_5231847.tif|16. '''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'''.
File:AdamSmith.jpg|17. '''Adam Smith.'''
File:Louis_XIV_of_France.jpg|18. '''Lodewijk XIV.'''
File:Koning_Louis_XV;_Hyacinthe_Rigaud.jpg|19. '''Lodewijk XV.'''
File:Ludvig_XVI_av_Frankrike_porträtterad_av_AF_Callet.jpg|20. '''Lodewijk XVI.'''
File:Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg|21. '''Marie Antoinette van Oostenrijk.'''
File:Women%27s_March_on_Versailles01.jpg|22. '''Vrouwen op de weg naar Versailles. Brood, geen taart!'''
File:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|23. '''Vrijheid, gelijkheid en broederschap.'''
File:LouisXVIExecutionBig.jpg|24. '''Onthoofding van Lodewijk XVI op de Place de la Révolution, nu Place de la Concorde.'''
File:Jacques-Louis_David_-_Marie_Antoinette_on_the_Way_to_the_Guillotine.jpg|25. '''Jacques-Louis David tekent Marie Antoinette op weg naar het schavot.'''
File:Exécution_de_Marie_Antoinette_le_16_octobre_1793.jpg|26. '''Executie van Marie Antoinette.'''
File:Robespierre.jpg|27. '''Maximilien de Robespierre (1758-1794).'''
File:Gros_-_First_Consul_Bonaparte_(Detail).png|28. '''Napoleon Bonaparte (1769-1821).'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Waar halen pessimisten inspiratie? ==

[[File: Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg|thumb|550px|Het Fin de Siecle is een decadente periode tussen 1890 en 1914. Twee kernwoorden  - schoonheid en de dood in het vooruitzicht - duiken overal op, zoals in dit symbolische schilderij van Leon Spilliaert. Zijn 'Absintvrouw' uit 1907 toont het thema: jonge mooie vrouw is op het einde van haar leven, het leven is als een scheut absint (let op de arm) weggevloeid. De kleuren zijn al in de rouw: donkerblauw, zwart en paars.]]

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-R06610, Oswald Spengler.jpg|thumb||550px|Oswald Spengler]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=qPRn-XRLM_c '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: DE PESSIMISTEN (30 Min.)'''].

.

1651: Thomas Hobbes - geboren in 1588, bij de aanval van de Spaanse Armada op Engeland waarbij zijn moeder ongekende angsten kende - betoogt in zijn boek ''Leviathan'' dat de oertoestand van de mens eenzaam, arm, wreed en kort is. Iedereen vecht er tegen iedereen. Mensen zijn vals en egoïstisch, cynisch en berekend. Met deze theologische vraag komt Hobbes tot deze probleemstelling: is de mens van nature goed of slecht? Goed en kwaad zijn begrippen die de mens, net zoals God, maakt om te vergelijken. Dieren kennen de kunst van het vergelijken niet in die mate als een mens. Hobbes is ondanks zijn lijfspreuk 'Fear and I were twins' optimistisch gesteld: de staat - een begrip dat zich in de tijd van Hobbes ontwikkelt - levert de instrumenten die de honger naar macht, roem en bezit in toom houden. Op dit moment geeft de rechterzijde van het politieke spectrum de voorkeur aan dit model: ze noemen het realisme. Anderen noemen het pessimisme of wantrouwen. Hobbes' en zijn volgelingen laten het verhaal over het ontstaan van de mens van het slechte naar het goede evolueren in tegenstelling tot Rousseau's volgelingen. Die zien de menselijke evolutie van goed naar slecht met de gedachte vroeger was alles beter. Beiden zijn in dit opzicht lineaire denkers: de geschiedenis voltrekt zich volgens een lijn, een glijbaan die je kan opklimmen (met veel moeite, maar als je de top bereikt, dan ben je er!) of kan afglijden (met veel plezier en gemak, om op te geven). Deze evoluties contastereren met de circulaire denkers zoals de Duitse cultuurhistoricus Oswald Spengler (1880-1936), de vader van het cultuurpessimisme. Zijn voornaamste werk ''De ondergang van het Avondland'' schopt het tot een bestseller dankzij Elisabeth Förster-Nietzsche, de zus van Friedrich Nietzsche. Het boek toont een cyclische cultuurgenese die de ontwikkeling van samenlevingen vergelijkt met het ritme van het mensenleven of dat van de seizoenen. Een mens: geboren, groei, volwassenheid, bejaard, sterft. Dagen (24 uur), maanden (de verwijzing naar de maancyclus) en seizoenen (vormen samen een jaar en herhalen zich dan) doen iets gelijkaardigs. In de lente ontluikt nieuw leven, de zomerse bloei zorgt voor nakomelingen (zaad), een herfstige oude dag tot de winter (de dood) intreedt. Diverse wereldbeschavingen bewijzen Spenglers theorie: De Babylonische, de Egyptische, de Chinese, de Indische, de Indiaans-Mexicaanse, de Grieks-Romeinse en de Arabische, de Joodse en de Byzantijnse beschaving. Het boek en de theorie zijn een tegenreactie op het verlichtingsdenken dat een maakbaar Europa voor ogen ziet. Spencer voorspelt dat die rationele maatschappelijke structuur een einde kent. Kort voor zijn dood schrijft hij dat het Duitse rijk snel zal ophouden te bestaan.  

.

1884: De grilligheid en de ambivalentie van de negentiende eeuw dwingen kunstenaars, intellectuelen en politici op het einde van de eeuw tot een reflectie over de voorbije en aan gang zijnde industrialisatie. In Engeland publiceert [[Arnold Toynbee]] in 1884 zijn ''Lectures on the Industrial Revolution'' waarin hij de industrie als oorzaak aanduidt voor het '''morele verval''' van de arbeidersklasse. De technische en wetenschappelijke successen van de mechanisatie leiden tot het failliet van de traditionele ambachten en loodst vrouw en kind naar de fabriek waar ze nauwelijks weten welk product ze maken.

.

Op het einde van de eeuw is de tussentijdse balans niet florissant: de onmacht van de prille democratie (de juridische en sociale bevrijding van het individu blijkt – voorlopig - een illusie), het koloniaal beheer, de kapitalistische klassenjustitie, het elitaire stemrecht dat de gegoede klassen bevoordeelt, het lijden van het proletariaat… al deze pijnpunten brengen mensen sociaal en psychologisch in de war. Beloofde de Industriële Revolutie dan geen rijkdom en overvloed? Beloofde de onstuitbare techniek dan geen wereldwijd transport en een internationale economie? Ging het oneindige aantal uitvindingen niet afrekenen met armoede, hongersnood, epidemieën, kindersterfte en achterlijkheid? De negentiende eeuw heeft een Januskop: het succesverhaal van stoom, infrastructuur en amusement botst met sceptische en pessimistische stemmen vol wantrouwen. Niet iedereen begroet de vooruitgang met gejuich. 

.

De psychiater Sigmund Freud, de filosoof Nietzsche, schrijvers zoals Emile Zola en Oscar Wilde, kunstenaars zoals Leon Spilliaert zijn er de gezichten van. Hun cultuurkritiek focust op het beest in de mens. Is de mens te beschaven? Achter het menselijke gezicht huizen de onderdrukte driften van Eros en Thanatos, de hysterie en de angst voor het anale. Het idee dat God dood is, duikt op bij Nietzsche en de evolutieleer van [[Charles Darwin]] botst met de Bijbel. Gods dood stelt de begrippen waarheid en cultuur en vooruitgang, modernisering en maatschappij in vraag. Die begrippen blijken geen product van het rationalisme en de Verlichting, maar een complot van tirannieke, gewelddadige machtsmensen: een roedel roofdieren, een ras veroveraars die de dwalende massa in hun klauwen houdt. De enige optie is de schoonheid van het sterven. Enkel de esthetica van de dood rest, nu de maatschappij een terminale patiënt blijkt. Het komt tot uiting in het decadente, de luxueuze overbeschaving vol estheticisme, escapisme en het uiterlijke vertoon van het dandyisme (denk tegenwoordig aan Pim Fortuyn, Thierry Baudet, Theo Hiddema, Dries Vanlangenhove), vol nihilisme (sociale mobiliteit is een idioot idee), misogynie (vrouwonvriendelijkheid vanuit het gevoel dat vrouwen vuil en neerslachtig zijn) en a-politieke gedrag (democratie leidt nergens toe). Deze opvallend geklede intellectuelen hebben de vileine commentaar klaar voor hun rivalen. Ze voelen zich tegelijk -hoe paradoxaal ook- verloren in hun eigen tijd en superieur tegelijk, ze zijn verheven en provoceren met dubbelzinnigheden, verwijzen graag naar de oudheid (vroeger was het beter) en gebruiken ironie. 

.

Het Fin de Siecle of het einde van een tijdperk - ook de Belle époque genoemd (denk aan het impressionisme, de Jugendstil, de cinematografie) - loopt van pakweg 1890 tot het einde der tijden: het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het zijn narcisten: ‘Een dandy leeft en slaapt voor zijn spiegel’ noteert Charles Baudelaire. Toch is het narcisme niet te herleiden tot het individu, het omvat een hele cultuur (Christopher Lasch in 1978: ''The Culture of Narcissism'') en een narcistische cultuur legt de lat hoog.&lt;ref&gt;Mia Doornaert laat de Belle époque beginnen in 1870 en eindigen met de Tweede Wereldoorlog. Zo zie je dat er op de historische periodes marge kan zitten. Lees ook: JAN VAN HEEMST. ''Tussen gen en globe. Europese Cultuurgeschiedenis'', Ad. Donker, Rotterdam, 2012, p. 340 ev. Dat negatieve geluid van Arnold Toynbee uit het einde van de negentiende eeuw, contrasteert met de visie van T.S. Ashton die aan de vooravond van de zilveren jaren vijftig die hij publiceert in ''The Industrial Revolution, 1760-1830''. In dat boek uit 1948 benadrukt Ashton het positieve en de verworvenheden van de negentiende eeuw. Vgl. DE KOCK CATHERINE &amp; DE VUGT GEERTJAN. ''Waarom zijn er zoveel rechtse dandy’s?'' In: ''De Standaard'', 2 april 2019, p. D11.&lt;/ref&gt; 
 
. 

.

== Dialectiek ==

.

Het dialectisch denken of het denken in tegenstellingen haalt [https://www.youtube.com/watch?v=fSQgCy_iIcc&amp;t=173s Karl Marx] bij [https://www.youtube.com/watch?v=H5JGE3lhuNo Georg Wilhelm Friedrich Hegel]. 

;Voorbeeld 1:
Paul Ricouer ziet drie fasen in het lezen van de bijbel:
* These: als een ‘fantastisch boek’: naïef gelezen als een sprookje tijdens een miraculeuze kindertijd (story)
* Anti-these: Een ‘historisch boek’: de kritische lezing (history) met historische personages
* Synthese: Een ‘levensboek’: als antwoord op zinvragen over de toekomst, het nu en vroeger, hier en elders (transhistory)

;Niet dat er altijd een synthese komt...
* These: De Katholieke Middeleeuwen met de klemtoon op beelden
* Anti-these: De reformatie met de klemtoon op woorden
* Anti-anti-these: De contrareformatie en de barok
* Anti-anti-anti-these: het classisisme

;Voorbeeld 2:
* These: Het absolutisme van Lodewijk XIV
* Anti-these: De Verlichting en haar romantisch optimisme
* Synthese: De Franse Revolutie-idee (vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid) met gewelddadige leiders zoals Robespierre en Napoleon

;Voorbeeld 3:
* These: De Franse Revolutie
* Anti-these: De [[Restauratie (Frankrijk)|Restauratie]]
* Synthese: Het [[positivisme]] van [[Auguste Comte]]

;Voorbeeld 4:
* These: Het optimisme van de Verlichting
* Anti-these: Het pessimisme en het determinisme van het Fin de Siècle, het impressionisme
* Synthese: de dialectiek van Marx

;Voorbeeld 5:
* These: het kleuterkind met een goddelijke adoratie voor zijn vader
* Anti-these: de puber waarbij de vader een loser is
* Synthese: de jongvolwassene met een realistisch ouderbeeld

;Voorbeeld 6:
In de kunstgeschiedenis zijn er talloze voorbeelden van tegenstellingen die elkaar opvolgen: 
* Realisme en Impressionisme: Realisme is een kunststroming die zich richt op het weergeven van de werkelijkheid, terwijl Impressionisme  indrukken vastlegt.
* Barok en Rococo: Barok is een kunststroming die zich kenmerkt door dramatische effecten, terwijl Rococo zich kenmerkt door lichtere, meer decoratieve elementen.
* Kubisme en Futurisme: Kubisme staat voor geometrische vormen, het Futurisme zoekt beweging en snelheid.
* Romantiek en Realisme: Romantiek richt zich op emotie en verbeelding, het Realisme wil de werkelijkheid tonen zoals die is.
* Surrealisme en Dadaïsme: Surrealisme zoekt naar het onderbewuste, het Dadaïsme daagt de conventionele kunst uit.
* In de kunstgeschiedenis is er sprake van synthese wanneer twee tegenstellingen worden samengevoegd tot een nieuwe stijl. Een voorbeeld hiervan is het Postmodernisme, dat elementen van verschillende stijlen combineert.

.

.

== De Ist-familie telt (te) veel leden ==

.

[[Bestand:David Van Reybrouck.jpg|thumb|550px|David Van Reybrouck ziet kenmerken van het 21ste-eeuwse populisme in het socialisme uit de negentiende eeuw. Hij schrijft één lange redenering met als conclusie dat er in de kennismaatschappij aandacht nodig is voor laaggeschoolden. Dat komt de democratie alleen maar ten goede. Tien jaar na zijn lange redenering, in 2019, komt er het initiatief voor een Jezuïetenschool in Molenbeek en kan Van Reybrouck een experiment aangaan in de Duitstalige gemeenschap.]]

[[Bestand:Jose_Ortega_y_Gasset.jpg|thumb|550px|Jose Ortega y Gasset, geen optimist. Ortega is kritisch over de massa die hij definieert als gelijk ieder ander. De massamens is onbescheiden, zonder zelfkritiek en respectloos voor autoriteit en staat tegenover de elite. Ortega roept de aristocratie op om de leiding te nemen bij cultureel verval.]]

Aan de uitersten van het spectrum staan de optimist en de pessimist. Een ander spectrum is te vormen tussen de realist en de idealist. Tussenin liggen vele interpretaties van de geschiedenis. Belangrijk is de betrouwbaarheid van wat men beweert. Hoe kan je dit nagaan? Dat gebeurt via twee strategieën: mediawijsheid en historische kritiek. Iedereen gaat aan de slag met de werkelijkheid en maakt er iets van op zijn eigen originele wijze. Waakzaamheid blijft geboden.

.

;1. De optimist
* Is zonder meer optimistisch wat de toekomst betreft. Technologie zal ons redden, de wereld kent alleen maar vooruitgang. Een mooie passage uit Milan Kundera's '''Ondragelijke lichtheid van het bestaan''' illustreert dit optimisme. Verder is Kundera geen typische optimist.

.

;2. De pessimist
* Doemdenkers zoals: Louis-Ferdinand Céline, Oswald Spengler, José Ortega y Gasset, Johan Huizinga.

.

;3. De Marxist en de communist
* Van Karl Marx tot Raoul Hedebouw.

.

;4. De populist
* Vertaalt de historische boodschappen in eenvoudige termen en gebruikt zijn verhaal voor een eigen gewin. Dictators neigen naar dit type. 

.

{{Cquote|'''Hij (de populist) weet wat het volk wil, en dat moet volstaan. Daardoor duldt hij geen tegenspraak, daardoor  heeft hij een gloeiende hekel aan het debat. Het parlement, de grondwet, de gebruikelijke democratische procedures zijn voor hem eerder hindernissen dan politieke verworvenheden. In die betekenis is populisme in wezen antidemocratisch en antiparlementair; sommigen spreken zelfs van 'proto-totalitair'. Dit duistere populisme miskent het wezen van de democratie.'''|David Van Reybrouck}}

.

;5. De cartoonist
* Een standup comediën die van alles een grap maakt, mensen een spiegel voorhoudt door middel van een grap. Niet altijd in dank afgenomen. Denk aan de Bataclan en Charlie Hebdo.

.

;6. De relativist
* Relativeert alles kapot. Problemen bestaan nauwelijks.

.

;7. De structuralist
* De structuren bepalen het denken. Individueel maakt een mens nauwelijks keuzes.

.

;8. De kapitalist
* Denkt alleen maar in economische modellen: leiders zijn managers, winners en een probleem los je op met een businesmodel. 

.

;9. De journalist en de columnist
* Stefan Zweig en Joseph Roth

.

;10. De illusionist
* Goochelaars en charlatans die aan de slag gaan met de werkelijkheid

.

;11. De hyperbolist
* Vergroot alles uit, overdrijft

.

;12. De realist
* 'tja. Die hebben we nog niet gevonden :-)

.

;13. De polemist
* Slaagt er in om partijen die hetzelfde nastreven in ruzie te steken. Zelf komt hij er ongezien mee weg. Een spreekwoord kenmerkt hem: 'Twee honden willen een been, de derde komt er mee heen.'

.

;14. De hedonis, de narcist, de egoïst en de Trumpist
* Aarzelt niet om publiekelijk te liegen en benoemt alles wat hem of haar tegen de haren instrijkt [[fake news]]
* Denkt alleen aan zichzelf en gaat daarvoor over lijken?
* Houdt van zelfverheerlijking. 

.

;15. De perfectionist
* Streeft perfectie na ten koste van alles.

.

;16. De encyclopedist
* Verzamelt kennis, zoveel mogelijk objectieve kennis om op basis van deze 'ratio' gedegen beslissingen te kunnen nemen.

.

;17. De anarchist, de andersglobalist en de activist
* Is te zien op manifestaties en betogingen. Roept en staat op de barricaden.
* Stelt het systeem in vraag, doorgaans op een speelse, ongevaarlijke manier.

.

;18. De negationist
* Negeert toekomstige problemen (klimaatopwarming), of negeert wat er in het verleden gebeurde (holocaust). In sommige samenlevingen is negationisme strafbaar.

.

;19. De ecologist
* Ziet ecologie als een religie.

.

;20. De royalist
* Is koningsgezind.

.

;21. De propagandist en de evangelist
* Tracht aanhangers te vinden voor zijn gedachtengoed via de publieke opinie, vaak is de info eenzijdig of verzonnen.
* Loopt over van bekeringsdrang.

.

;22. De sadist
* Houdt ervan om zijn tegenstanders te pijnigen. 

.

;23. De nationalist
* Nationalisme is een ideologie die de staat als historische eenheid ziet. Soms gaat dit gepaard met idee van exceptionalisme om de eigen identiteit af te grenzen tegenover anderen. 

.

;24. De separatist
* Separatisme streeft naar de terugtrekking uit een bestaande staat en het oprichten van een eigen.

.

;25. De futurist
* Probeert te voorspellen hoe de toekomst er zal uitzien.

.

;26. De simplist
* Stelt alles te eenvoudig voor.

.

;27. De idealist

.

.

;Aan de toog

'''VRAAG''': Moet ik al deze typetjes kennen?
 
'''ANTWOORD''': Uiteraard niet.

.

'''VRAAG''': Waarom voer je ze hier dan ten tonele?

'''ANTWOORD''': Omdat politieke debatten of monologen tegenwoordig vaak beginnen met het definiëren van de tegenstander, in plaats van het positioneren van het eigen zelf. Voor wie de debatten van op afstand volgt, klinkt dit abstract, maar een voorbeeld maak veel duidelijk. Als Wouter Beke (CD&amp;V) in 'De Zevende Dag opdaagt (3.02.2019) en onmiddellijk zegt hoe NVA en GROEN denken over de vraag die hij krijgt voorgeschoteld, getuigt dit van[framing, iets wat doorgaans de media wordt verweten. Het is een techniek van stereotypering waar de democratie niet bij gebaat is. 

.

'''VRAAG''': Een beetje zoals Anuna De Wever niet weet of ze een man of een vrouw is?

'''ANTWOORD''': Inderdaad, je hoeft de wereld niet in categorieën op te delen. Anuna zegt: Als ik weet en ervan overtuigd ben dat ik mezelf ben - ik ben Anuna - dan volstaat dat. Niemand hoeft mij te definiëren.

.

'''VRAAG''': Maar hoe weet je dan met wie/wat je te doen hebt? Zo is er toch geen duidelijkheid meer? 

'''ANTWOORD''': Waarom zou dat moeten? Waarom wil je duidelijkheid?

.

'''VRAAG''': Ik ben eigenlijk op zoek naar de waarheid. Dat lijkt me een beter begrip.

.

'''ANTWOORD''': Zou de geschiedenis de waarheid kunnen brengen? Is waarheid geen begrip waar priesters of andere religieus geïnspireerde mensen van houden? Geschiedenis is een wetenschap en die houdt zich bezig met 'betrouwbaarheid' van informatie. Hoe dat in elkaar zit, leg ik je hieronder uit. 

.

.

== Schema ==

.

[[File:Karl_Marx_001.jpg|thumb|350px|Karl Marx ontwikkelt zijn geschiedenisvisie volgens de dialectiek van zijn voorloper Hegel: these, antithese en synthese. Weber is evenzeer een 'dief': hij ontleent de begrippen aan Fichte die ze op zijn beurt stal bij Kant. Hegel streeft naar een totaalconcept van wetenschap en godsdienst, esthetica en filosofie en bekijkt de werkelijkheid als een proces van tegenstellingen, geen statisch zijn en drukt dit uit met 'aufheben' wat optillen, afschaffen en bewaren betekent. These, antithese en synthese? [http://ondemand-pdl.lwc.vrtcdn.be/legacy/radio1/11_proletariersallerlanden-snip_hi.mp3 Luister hier naar een interessante radio-bijdrage over Marx] of [https://www.youtube.com/watch?v=9FaOKNpAiIM bekijk deze reportage].]]

.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Visies op geschiedenis !! Pessimisme !! Optimisme !! Dialectiek
|-
| '''Wie maakt ze?''' || Louis-Ferdinand Céline|L.F. Céline || Milan Kundera|M. Kundera || Karl Marx
|-
| '''Richting''' || Circulair || Lineair || Spiraal
|-
| '''Resultaat''' || Doemdenken || Vooruitgangsdenken || Determinisme
|-
| '''Gevolgen''' || Ironie, cynisme|| Vrijheid, verantwoordelijkheid || Strijd
|-
| '''Doel''' || Doelloos || Groei || Klasseloze staat
|-
| '''Motor''' || Domheid || Verlichting || Economie &amp; het middenveld
|}

.

.

== Objectiviteit? ==

.

;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Grey square optical illusion.PNG|thumb|Vierkant A heeft precies dezelfde grijskleur als vierkant B ([[:file:Same_color_illusion_proof2.png|bewijs]])
Bestand:Grid illusion.svg|thumb|Flikkerend rooster. Het lijkt of er zwarte vlekken verschijnen
Bestand:Gradient-optical-illusion.svg|thumb|De grijze balk heeft overal dezelfde kleur
Bestand:Tribar.png|thumb|De [[Penrose-driehoek|driehoek van Penrose]]. Een driedimensionale figuur die niet kan bestaan
Bestand:Onm_kubus2.png|Onmogelijke kubus
Bestand:Impossible staircase.svg|Oneindige trap
File:Blivet.png|[[Blivet]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''GESCHIEDENIS ALS CONSTRUCTIE''' =

[[File:Kortrijk-Groeningemonument.jpg|thumb|right|550px|Kortrijk, Groeningemonument uit 1906 (beeldhouwer Godfried Devreese). In Vlaams-nationalistische kring symboliseert deze slag de taalstrijd. De Vlaamse Gemeenschap riep in 1973 11 juli als feestdag van Vlaanderen uit.]]

.

Geschiedschrijving is, net als het nieuws, onderhevig aan trends. Het is niet zo dat de ‘geschiedenis’ het verleden objectief in beeld brengt. Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Zo is het resultaat van hun denkwerk verschillend. 'Al zolang ze bestaat, heeft de geschiedschrijving een ingewikkelde band met de politieke macht' schrijft Anne Morelli in haar boek ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië.'' Jacques R. Pauwels heeft het iets recenter over ''De grote mythen van de moderne geschiedenis.'' Hij steekt van wal met 'Mythen zijn geen leugens' maar fantasieverhalen met een kern van waarheid. Mythes bevatten 'een kern van historische werkelijkheid maar dienen niet om die werkelijkheid uit de doeken te doen. Ze streven ernaar mensen te socialiseren, hen met de stand van zaken in hun maatschappij tevreden te stellen of minstens te verzoenen, ook - en vooral - wanneer er eigenlijk goede redenen bestaan om ontevreden te zijn met de status quo en verandering te willen, eventueel zelfs radicale, revolutionaire verandering.'&lt;ref&gt;JACQUES R. PAUWELS. De grote mythen van de moderne geschiedenis. Epo, Berchem, 2019, p. 7-8.&lt;/ref&gt;

.

.

== Geschiedenis en macht ==

.

Het lijkt op wat Morelli schrijft: 'Vanaf de oudheid heeft de historicus de machtshebbers bezongen, hun veroveringen gelegitimeerd, vanuit het verleden hun identiteit bepaald en hun voorouderlijke deugden verheerlijkt. De historicus gaf de natie zijn wortels. Te vaak vergeten we dat de historicus buiten zijn onderzoek kan. De historicus is een kind van zijn tijd, heeft zijn aandachtspunten en zijn blinde vlekken, zijn sympathieën, banden en kent de dingen waar hij beter niets over schrijft. De historicus is soms een militant of een machtsdienaar. Zo ‘maakt’ hij -bewust of onbewust - het verleden. Dé voorbeelden vinden we in de 19de eeuw, toen de romantiek naar de ziel van het volk zocht, ter onderscheid met anderen. Historici zochten de ziel en vonden ze in het verleden vol 'feiten' die, met de nodige rangschikking en interpretatie, voor deze identiteit zorgden. Deze 'mythen' toonden dat bodem en ras in een ver verleden al onze identiteit vormden.'&lt;ref&gt;MORELLI ANNE (Ed.). ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië''. Epo, Berchem, 1996, pp. 7-21.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== Anne Morelli ===

.

Het boek van Anne Morelli ''Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie'' verkocht als een zoet broodje. In enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek historische en politieke reacties uit. Het magazine ''Front National de Belgique'' beschuldigde het boek ervan de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam van de Belgen te besmeuren: 'Het maakt ons verleden en onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreem rechts gebruikte de argumenten in haar pamfletten. 

.

.

=== Kortrijk 1302-1902 ===

.

Jo Tollebeek en Tom Verschaffel ontmaskeren in de ''Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging'' de mythe van de veldslag op 11 juli 1302 waarin een leger van Vlaamse ambachtslui het Franse ridderleger op de Groeningekouter verslaan. 'Deze veldslag kaderde in het verzet van (een gedeelte van) Vlaanderen tegen de veroveringsdrang van het Frankrijk van [[Filips de Schone]]' schrijven ze. Vanaf het midden van de negentiende eeuw komt de benaming Guldensporenslag in zwang, door de publicatie van Hendrik Conscienses ''De Leeuw van Vlaanderen'' en doet de naam denken aan een romantische tijd vol heroïsche vrijheidsdrang tegen een reeks vreemde onderdrukkers: de Romeinen en Caesar, de Fransen (1302), de Spanjaarden (de Geuzen en de Tachtigjarige Oorlog), de Oostenrijkers (Jan de Lichte) en de Nederlanders. Conscience is niet de eerste die 1302 onder de aandacht brengt; toch is het zijn ''Leeuw van Vlaenderen'' die zich vanaf 1838 in het Vlaamse bewustzijn nestelt, zonder dat die in tegenspraak is met de vaderlandsliefde voor België. Naarmate de Vlaamse Beweging evolueert, verschuift de betekenis van de Guldensporenslag.

.

.

=== Vier keer feest ===

.

De symbolenstrijd bereikt een hoogtepunt in Kortrijk in 1902, bij de zeshonderdste verjaardag. De voorbereidingen beginnen in 1891 en Guido Gezelle schaart zich achter het initiatief. Omwille van ideologische twisten onder de organisatoren komen er uiteindelijk vier feesten: op 13 juli organiseert de Vlaamsche Volksraad een eerste manifestatie; diezelfde dag betoogt het liberale Vaderlandsch Comiteit; op 17 augustus volgt het feest van de katholieken; en nog eens veertien dagen later trekken de socialisten -met tweetalige slogans (&quot;De strijd van Kortrijk was een strijd tegen de rijken&quot;)- door de Kortrijkse straten. Door de strubbelingen raakt het standbeeld voor de Groeningekouter niet tijdig klaar; het zou in 1906 worden onthuld. De cultus van 1302 is sedert 1973 officieel: 11 juli is de feestdag van de Vlaamse Gemeenschap.

.

.

== Ideologie ==

.

Vertrekkend van dit soort ideeën verspreidden schoolboeken in het verleden een patriottische geschiedenis en het nationaal gevoel. Ook al kende België weinig geschiedenis-catechismussen, toch herhaalden schoolboeken generatie na generatie clichés en stereotypen die tonen dat België ten tijde van Jules Caesar een identiteit bezat. De historicus Eric Hobsbawm beschreef de geschiedenisvervalsers en stelt dat 'geschiedenis de grondstof is voor nationalistische, etnische of fundamentalistische ideologieën, zoals de papaver dat is voor de heroïneverslaafde.' 

.

=== I. Nationalisme ===

[[Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png|thumb|550px|'''732_TECHNOLOGIE MAAKT HET VERSCHIL''' Carl von Steuben, of is het Charles Auguste Steuben? (1788–1856) schildert in 1837 de Slag bij Poitiers uit het jaar 732 in een Romantische versie. De slag is bekend omdat de stijgbeugel de doorslag geeft. Frankische ruiters ondervinden dat ze vast in het zadel zitten om hun bijlen en tweesnijdende zwaarden rond te zwaaien, zonder evenwichtsverlies. Haaksperen drukken de Moorse schilden weg zonder dat ze van hun paard vallen. Het schilderij hangt in Versailles. De stijgbeugel was niet nieuw, de Hunnen gebruikten die eerder. Voor de Brit Edward Creasy is deze slag één van de vijftien belangrijkste uit de wereldgeschiedenis. Hij beschreef dat in zijn boek ''The Fifteen Decisive Battles of the World'' uit 1851. Klopt het dat aldus Bart de Wever - dixit Europajournalist Paul Goossens - hier de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis begint met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam?  Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt;]] 

Als het aan Bart De Wever ligt, begint de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam, verslagen in 732 bij Potiers. Europajournalist Paul Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd. Niet het Verdrag van Rome, wel de slag van Potiers in 732 zou, volgens De Wever, die in deze een doorslagje van die van radicaal-rechts is, het echte begin van een verenigd Europa zijn. Volgens die canon moeten Robert Schuman en Jean Monnet als fouding fathers de plaats ruimen voor de Frankische krijgsheer Karel Martel, bastaardzoon van Pepijn van Herstal en cultfiguur van extreemrechts. Tegelijkertijd wordt het concentratiekamp Auschwitz tot een Pools provinciestadje gedegradeerd en krijgt de Europese eenwording een een radicaal andere inspiratiebron. De Europese burgeroorlog (WOII) en de Holocaust verdwijnen op de achtergrond, de islamitische andere wordt nu de raison d'etre van de eenheid. Een verleden van kruistochten en de reconquista's wordt weer actueel. Daarmee ligt de Europese identiteit in de voor Vlaamse nationalisten vertrouwde antagonistische bedding. Als het Vlaamse wij een smoel kreeg, is het omdat het zich tegen de Belgische &quot;vijand&quot; kon afzetten. &quot;Het is een onmiskenbaar feit&quot; schrijft De Wever, &quot;dat een externe vijand een zeer tastbare en doorslaggevende rol kan spelen in identiteitsvormingsprocessen.&quot; In zijn recept voor Europa zit het er allemaal in: meer Potiers en de promotie van de politieke islam tot uitverkoren Europese vijand' en een minder prominente aanwezigheid van de Holocaust.
'Is dat een radicaal-rechts verhaal?' vraagt Goossens zich af. 'Ongetwijfeld, maar niet voor De Wever. Voor hem is de Koran geen license to kill en is er geen sprake van botsende beschavingen, wel van een conflict over het voortbestaan van de moderniteit. Het zal de radicalen een zorg zijn. Hun memes en vlaggen zijn immuun voor subtiel denken. Voor De Wever daarentegen draait het allemaal rond de moderniteit. Daarom de noodzaak van een leidcultuur met de verlichting als kompas. Dat klinkt mooi, maar het valt op dat het conservatieve orkest de verlichting pas begint af te stoffen als de moslim in de buurt is. Als het over ongelijkheid, mensen in nood op de Middellandse Zee en de inspiratie van de Europese Unie gaat, stopt die muziek. De Wever houdt niet van half werk. Omdat een identitaire beweging niet zonder vijand kan, heeft hij er meteen twee in de aanbieding: de politieke islam dus en de ‘postmodernisten en cultuurrelativisten’. Dat nihilistische volkje sleurde Europa in een spiraal van identitaire zelfdestructie, cultiveerde de zelfschaamte en hypothekeert een groot verhaal over een mythisch verleden. Pas als met die binnenlandse vijand is afgerekend, kan de externe vijand worden aangepakt en ontstaat er ruimte voor Europese trots en kan met een luid ‘Europa is van ons’ het afscheid van Auschwitz afgekondigd worden.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== II. Media en propaganda ===

[[Bestand:Honoré_de_Balzac_(1842)_Detail.jpg|thumb|right|550px|Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'?]]

.

==== Media indoctrinatie ====
Voor ideologieën is het verleden essentieel en wie er geen heeft, kan het uitvinden. Jacques Pauwels voegt een tweede ideologie toe. Hij stelt dat het triestig is gesteld met het historisch besef (lees: de kritische geest) en dat de media, veel meer dan het onderwijs ons doordringt van een eindeloze reeks mythes. Mythes zijn geen leugens, maar fantastische verhalen met een kern van waarheid. Naast het onderwijs kwamen het internet, de tv en de film en de sociale media. Die voegden - in het beste geval - een kennislaag aan het (ideologische) geschiedenisonderricht toe, in het meest barre geval namen ze de onderwijs-rol gewoon over of schelden sociale media er over heen. Waarom zijn die media zo ijverig bezig om ons de geschiedenis te leren kennen? Essentieel om dit te begrijpen, is dat die media heel vaak privé-eigendom zijn van superrijken. Noam Chomsky maakte die analyse al eerder. En dat er een verband bestaat tussen de media en hun eigenaars wordt doorgaans niet vermeld. Als media ter sprake komen, dan worden die vaak opgevoerd als de waakhond van de democratie, niet als propagandakanalen van multinationals en holdings. Dat deze één procent-elite (die negentig procent van alle rijkdom in haar zakken heeft) niet graag in de belangstelling staat, spreekt voor zich. Daarom zwijgen historische films over de steun die Hitler genoot van Duitse en Amerikaanse (jawel!) industriëlen en bankiers. Net omdat die één procent bang is voor een objectieve kijk, controleert ze de verhalen die ze de wereld instuurt en welke niet. Dit soort selectiviteit zien we bijvoorbeeld bij de betekenis die documentaires geven aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Echter, meer dan om Tokyo op de knieën te dwingen, waren de honderdduizenden slachtoffers bedoeld om Moskou te intimideren. Daarom is onze kennis over de Tweede Wereldoorlog ook een Hollywoodproduct waarbij D-day belangrijker is dan wat er in Stalingrad gebeurde. Het zijn de bevoorrechten en de winnaars en niet de underdog of de slachtoffers die de geschiedenis maken. Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'? Ongetwijfeld. En daar is de één-procent-elite zich van bewust. Daarom leidt hun entertainment de aandacht af van waar het werkelijk om draait, namelijk dat rijken rijker worden en armen armer worden. Hun media slagen erin om de kapitalistische kritiek te fnuiken door bijvoorbeeld te eenzijdig te focussen op Hitler als grote schuldenaar van wat er tussen 1939 en 1945 gebeurde en niet op wie centen verdiende aan de oorlog, de wapenhandelaars, de wapenindustrie, Hugo Boss die de kledijlijn voor de Nazi's uitdacht of Bekaert uit Zwevegem (die na de oorlog de Sociale Hogeschool, het latere Ipsoc, ruimsubsidiërde) die de prikkeldraad voor de kampen leverde. Het kapitalisme heeft een vooral verborgen geschiedenis die nauwelijks onder de aandacht komt en verbergt hoe rijken rijker worden. Wie dit wil begrijpen of minstens wil analyseren kan bij de kritische geschiedschrijving terecht.

.

==== Propaganda ====

In de twintigste eeuw onderzoeken communicatiewetenschappers de mediabeïnvloeding door middel van gedragsonderzoek, diepte- en waarnemingspsychologie, marketing en de metafoortheorie, taal en machtsmechanismen. In 1937, kort na de machtsovername van Hitler in Duitsland (1933) formuleert het Amerikaanse Institute for Propaganda hoe propaganda werkt.

.

1.	'''Plain Folks Appeal''': gebruik realistische situaties die iedereen herkent, wees betrokken op volkse thema's;

.

2.	'''Bandwagon Appeal''': als iedereen achter dezelfde kar loopt, moet de boodschap die de kar verspreidt wel juist zijn. Als iedereen in de rij staat voor een ijsje, zijn ze per definitie lekker. We kennen voorbeelden van zelfstandigen die in die optiek de kunstmatige klant creëren;

.

3.	'''Misleading Numbers''': gebruik desnoods misleidende cijfers, nuanceer harde feiten;

.

4.	'''Transfer''': gebruik vlaggen, wapenschilden, titels, uniformen, symbolen… iedereen herkent ze;

.

5.	'''Celebrity''': verwijs naar beroemdheden, namen en autoriteiten, uit het heden en het verleden, prijs de 'comming man' als het voorbeeld voor de toekomst. Deze leider zal ons redden;

.

6.	'''Glittering Generalities''': grootsprakerige algemeenheden zorgen voor positieve connotaties;

.

7.	'''Stereotyping''': scheldgedrag herleidt tegenstanders tot karikaturen, maak er een cliché van;

.

8.	'''Call to Action''': Roep op tot actie zodat mensen niet langer hun schouders ophalen maar zich inzetten en gewaardeerd voelen;

.

9.	'''Card-Stacking''': schik de kaarten op een andere wijze, bepaal de volgorde van de presentatie. Hou kaarten achter de hand en speel ze uit indien nodig of hou kaarten achter en verzwijg. 

.

.

=== III. Veiligheid en angstcultuur ===

[[Bestand:Chernobyl_Hotel_with_reactor_in_background.jpg|thumb|right|550px|De kernramp van Tsjernobyl maakte Ulrich Becks publicatie uit 1986 over de risicosamenleving tot een bestseller in Duitsland.]]

Een derde ideologie focust op wat René Munnik in zijn boek 'Geweldig' de 'veiligheidsideologie' noemt. Zijn er objectieve redenen om aan te nemen dat onze werkelijkheid zo onveilig is? Of zijn we gewoon gevoeliger voor onveiligheid? Ulrich Beck spreekt in 1986 over 'Risikogesellschaft'. 

.

Zijn boek ''Risikogesellschaft: Auf dem Weg in eine andere Moderne'' (Risicomaatschappij: op weg naar een andere moderniteit) kreeg door de kernramp van Tsjernobyl de status van bestseller en is snel in het Engels vertaald. Het begrip wijst er ''niet'' op dat onze tijd gevaarlijker is dan vroeger. Gezien de levensverwachting, de technologie en de welvaart leven we veiliger dan ooit: ziektes en hongersnoden, natuurrampen en epidemie lieten we achter ons. Met de risicosamenleving wijst Beck op: 

.

1. de risico's (kernrampen, klimaatsverandering) zijn veroorzaakt door de neveneffecten van onze hoogtechnologische en welvarende, onze moderne en verlichte samenleving (die alles beheersbaar zou houden).

.

2. risico's, zowel reëel en vermeend nodigen uit tot een angstcultuur via propaganda, ideologie of als ultieme utopische preventie waarbij alles onder controle te houden is.

.

3. de risico's zijn er om te blijven. Wie nog geboren moet worden kan last krijgen.

.

4. de risico's zijn niet lokaal, maar wereldwijd.

.

5. de risico's treffen alle klassen, elk ras, alle leeftijden en sekses.

.

6. de risico's zijn onzichtbaar. Alleen deskundigen merken ze op.&lt;ref&gt;Zie RENE MUNNIK (Ea.). ''Geweldig! Over de vanzelfsprekendheid van geweld.'' Valkhof Pers, Nijmegen, 2005, p. 7-11.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== IV. Complottheorieën ===

Complottheorieën halen hun sterkte omdat ze gebaseerd zijn op selectief en speculatief bronnengebruik en hun wantrouwen tegenover wetenschappelijke kennis. Een complottheorie vertrekt van de overtuiging dat verborgen groepen met kwade bedoelingen gebeurtenissen sturen. Kenmerkend is: een verborgen elite; controle; toeval bestaat niet; wantrouwen in officiële verklaringen; het tegenbewijs is deel van het complot. De vraag draait vaak rond de vraag: &quot;Wie heeft macht?&quot; en &quot;Waarom gebeuren dingen?&quot; Complottheorieën bieden eenvoudige antwoorden op complexe processen. Juist omdat zoveel vragen onbeantwoord blijven, ontstaan talloze theorieën. Miljoenen mensen dat de maanlanding van 1969 in een studio is opgenomen. Voorbeelden zijn gecreëerd rond De bende van Nijvel (1982-1985) en hun link met extreemrechtse netwerken, de staatsveiligheid, het NAVO-netwerk Gladio en politieke elites. De aanslagen van 11 september 2001 behoren tot de meest besproken complotthema's. Veel theorieën stellen dat de Amerikaanse overheid betrokken was en dat de Twin Towers gecontroleerd zijn opgeblazen. Recenter zijn de theorieën rond QAnon, de Great Reset, vaccinatiecomplotten, omvolkingstheorieën, de klimaatontkenning...

.

.


;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG|Resten van goedendags
Bestand:Paardenhangertje_van_Gwijde_van_Namen_Kortrijk_1302__9-01-2010_14-22-14.JPG|Paardenhangertje van Gwijde van Namen
File:Battle_of_Courtrai2.jpg|De Guldensporenslag, tot de negentiende eeuw vergeten, daarna vanonder het stof. Met een doel.
File:Nicaise de Keyser04.jpg|Voorstudie van de slag door Nicaise de Keyser.
File:Guido_Gezelle.jpg|Guido Gezelle (1830-1899)
File:Hendrik_Conscience.jpg|Hendrik Conscience (1812–1883)
File:Leeuwvanvlaenderen.gif|De Leeuw van Vlaanderen verscheen in 1838
File:Groeningepoort.jpg|Groeningepoort in Kortrijk
File:Kortrijk_Groeningeabdij_museum.JPG|Museum Kortrijk 1302
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Morele paniek en fake news ==

.

[[Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg|thumb|right|550px|De heksenprocessen van Salem in Amerika begonnen in 1692 en resulteerden in minstens 24 ter dood veroordelingen. Beschuldigingen ten aanzien van vooraanstaanden stopten de processen en deden de morele paniek verdwijnen.]]

[[Bestand:Deep_throat_PD_poster_(restored).png|thumb|right|550px|In deze film is de vrouwelijke seksualiteit het thema. Er zijn eindeloze processen gevoerd over de film. In 23 Amerikaanse staten is die verboden, in het Verenigd Koninkrijk is hij illigaal tot het jaar 2000. Nederland was toleranter. De film draaide uitsluitend voor meerderjarigen in bioscopen met minder dan vijftig zetels.]]

Fake news kan leiden tot morele paniek. Morele paniek is een buitenproportionele, vijandige en gemediatiseerde reactie op een situatie of technologie, een persoon of groep, die waarden en normen lijken te bedreigen. Het begrip verklaart maatschappelijke angstreacties die niet in verhouding staan tot de ernst, het risico, de schade of de dreiging. Morele paniek is een sleutelbegrip uit de sociologie en criminologie en zou voor het eerst gebruikt zijn door Marshall McLuhan in 1964. Jock Young introduceerde het in 1971 in de criminologie en de socioloog Stanley Cohen gaf het begrip bekendheid in zijn klassieker ''Folk Devils en Moral Panics'' uit 1973. Daarin beschrijft hij de jeugdbendes, de ‘Mods’ en de ‘Rockers’.

[[File:Waarom geloof jij fake news.webm|thumb|550px|Waarom geloof jij fake news? - Universiteit van Vlaanderen]]

.

.

=== Fasen ===

.

Morele paniek is gefaseerd en begint met een stereotiepe en overdreven voorstelling van een gebeurtenis. Daarna wordt die geassocieerd met soortgelijke gevallen en gepresenteerd als symptomatisch voor een maatschappelijk probleem. Vervolgens wakkeren doemscenario’s de angst aan en escaleert het tot er justitiële, politionele of juridische maatregelen komen. Soms ebt de paniek na een tijd weg, soms duurt de golf zo lang dat het zelfbeeld van de samenleving verandert. Voor de samenleving maakt het weinig uit of de oorzaak wel of geen hersenschim is en geldt het Thomas-theorema: ''als mensen situaties als werkelijk definiëren, zijn zij werkelijk in hun gevolgen''. Niet de situatie zelf, de perceptie geeft de doorslag.

.

.

=== Voorbeelden? Legio! ===

.

* Satanisch ritueel misbruik.

.

* De heksenjacht in Vlaanderen (met hoogtepunten tussen 1590-1610) en de processen zoals die in Salem.

.

* De gevolgen van masturbatie.

.

* De paniek en massahysterie die in 1938 ontstond bij het hoorspel ''The War of the Worlds'' van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatre on the Air. Luister hier: [http://sounds.mercurytheatre.info/mercury/381030.mp3 War of the Worlds].

.

* De zorgen over genetisch gemanipuleerde voeding.

.

* De invloed van televisiegeweld of in games zoals in Canis Canem Edit en de GTA-reeks.

.

* Imitatiegedrag van jongeren bij het zien van pornografie zoals in de film ''Deep Throat''.

.

* In de zomer van 1984 rapporteerden kranten na een dodelijke vechtpartij op het strand van Egmond in Nederland over het ‘kustgeweld’, de ‘geweldsgolven’ en ‘-explosies’, ‘uitbarstingen’ en ‘epidemieën van geweld’, alsof het natuurverschijnselen waren. De paniek kreeg ook de politie, justitie, de horeca en het lokale bestuur in zijn greep en ebde na enige tijd weg. 

.

* De mediareactie en die van de overheden na de aanslagen op 11 september 2001 en de terroristische aanslagen in Madrid van 11 maart 2004 en de terroristische aanslagen in Londen van 7 juli 2005. In hun representatie van ‘het’ terrorisme dragen overheid en media bij tot paniek omdat ze onnodig angst zaaien door burgers vertrouwd te maken met dreigingen. Dit simplisme brengt de moeizame interetnische verhoudingen onder spanning en leidt de aandacht af van oorlog of genocide.

.

* De negentiende-eeuwse angst om levend begraven te worden, leidde in 1868 tot het patent op de lijkkist met een ladder voor een uitvinder uit New Jersey.

.

* In het Engelse Middlesbrough worden in 1987 121 kinderen uit hun huizen geplaatst na misbruik. Artsen gebruikten de techniek 'reflex anale oprekking' waarbij ze de billen uit elkaar schuiven en de anus bestuderen. Later bleek de techniek onwetenschappelijk en met de meeste kinderen was niets aan de hand.

.

* De angst voor de atoombom tijdens de koude oorlog.

.

* De angst voor ongrijpbare vijanden zoals al-Qaeda, fijnstof, dioxine, zendmasen...

.

.

= '''BETROUWBAAR''' =

[[Bestand:Van_Olden_Barneveldt_Verhoeven_1619.gif|thumb|right|550px|[[Abraham Verhoeven]], een prille 'gazettier' besloot zijn artikels in de Antwerpse krant de [[Nieuwe Tijdinghen]] met het zinnetje &quot;Oft waer is, sal den tydt leeren.' De auteur waarschuwt zo zijn lezers in de vroege zeventiende eeuw voor te hoog gespannen verwachtingen inzake de betrouwbaarheid van zijn schrijfsel. Het bericht is nog relevant. De illustratie vertelt het 'Verhael hoe ende in wat manieren den heere Johan Van Olden-Barneveldt, Advocaet van Hollandt ende den Vrieslant/ is Onthalst gheworden smaendachs voor noen den xiij Mey Anno Duisent zes hondert neghen-thien; T'hantwerpen/By Abraham Verhoeven/op de Lombaerde Veste/inde gulde Sonne, 1619.']]

.

{{Citaat|'''Door de fragmentarisering van alle kennis is de beleidsvorming er natuurlijk eenvoudiger op geworden. De hooggespecialiseerde takken van moderne wetenschap zijn zo ondoorzichtig geworden dat de mensen die daarin werkzaam zijn, noodgedwongen tot hun dertigste of langer door moeten studeren tot ze kunnen toetreden tot de nieuwe geestelijkheid. Een lange leertijd hebben ze allemaal, maar dat betekent nog niet dat ze het altijd eens zijn over de beste aanpak. De SARS-CoV-2-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de onenigheid onder experts zich zelfs kan uitstrekken tot schijnbaar simpele beslissingen, zoals over het gebruik van een mondkapje. Eind maart 2020 (de pandemie was drie maanden oud) adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie daar nog tegen, tenzij een persoon was besmet, en pas begin juni werd dat advies bijgesteld. Hoe kunnen mensen zonder specialistische kennis daarin partij kiezen of wijs worden uit debatten die vaak eindigen met het intrekken of ontmantelen van claims die daarvoor nog allesbepalend waren?'''|Vaclav Smil}}


.

Wat de betrouwbaarheid van deze encyclopedie betreft, daar gaan we even klassikaal door. We nemen een schrijfstok of een [[Griffel (schrijfstift)|griffel]] en een schrijfplank, een [[Lei (schrijfplank)|lei]] genaamd. We noteren drie vragen, het antwoord erop hoor je in de les.

.

* Ten eerste: Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* Ten tweede: Wat is betrouwbaarheid?

.

* Ten derde: Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Peilen is een term uit de scheepvaart, peilingen doe je steeds opnieuw, want je positie verandert constant.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=hA2p8EqvLLI '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: WAT IS BETROUWBAARHEID? (20 Min.)''']

.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=Xs0K4ApWl4g '''♣ LUISTER HIER NAAR DE GROOTSTE MISLEIDING UIT DE TWINTIGSTE EEUW:[[The_War_of_the_Worlds_(hoorspel)| The War of the Worlds''']].]

.

.

== Weet je dat…? Tuurlijk wel. ==

* Je in naam van iemand anders kan SMS'en?

.

*  Fototrucage mensen mooier maakt? Of lelijker, als het moet… Vrijwel elke foto in de krant of op internet is bewerkt! Kijk eerst naar [https://www.youtube.com/watch?v=iYhCn0jf46U dit filmpje van Dove] of naar deze ontmaskering.

.

* Er berichten gemaakt worden om journalisten een loer te draaien. Dergelijke berichten worden canards genoemd. Ze verschillen soms nauwelijks van stadslegendes.

.

* Goed ogende websites valse informatie doorspelen?

.

* Journalisten opzettelijk foute berichten de wereld insturen? Kijk op het impulscentrum naar (minstens) een van deze reportages. 1. Orson Welles War of the Worlds (Canvas Days that shook the World); 2. Bye bye Belgium (RTBF).

.

* Een verkeerd bijschrift bij een prima foto snel geplaatst is?

.

* De zetduivel vaker toeslaat dan gedacht?

.

* Sommige mensen wel heel goed gelovig zijn. Klik hier en bel en sms één jaar gratis. In tien dagen tijd tekenden 7200 jongeren in op dit aanbod.

.

* Een fout gespelde naam? Een foutief jaartal? Een verkeerde leeftijd of woonplaats? Tja, iedereen maakt fouten, niet?

.

Voor je info gebruikt, evalueer je die. “Ik heb de pest aan informatie, je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen” schrijft Jan Blokker ergens. Het citaat is in een mum van tijd gevonden, geknipt en geplakt in dit document. De referentie is uiteraard vergeten. Informatie wordt altijd gemaakt. Woordvoerders, journalisten, fotografen, redacteurs… één voor één maken zij nieuws of geschiedenis. Toch wordt die menselijke oorsprong snel vergeten. Niet alleen de Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid maar elke discipline evalueert informatie. Uiteraard vereist de doorlichting kennis van zaken, maar niettemin bestaan er “typevragen” die ongeacht het onderwerp  gelijk zijn. Zo dient de informatie controleerbaar, nauwkeurig, volledig, redelijk en eerlijk, relevant en actueel te zijn, er dient structuur, overzichtelijkheid en een lay-out te zijn. Voor je aan de controle begint ga je de bedoeling van de makers na. Wat is de aard van je bron?

  
 * Informatief?
 
 * Persoonlijk?
 
 * Commercieel?
 
 * Opiniërend?
 
.
 
{|
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg|thumb|550px|Revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, kort voor de arrestatie door de Russische geheime dienst. In het midden zit Vladimir Lenin.]]
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897 - Altered.jpg|thumb|560px|Dezelfde revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, nadat Alexander Maltsjenko in 1930 bij Jozef Stalin in ongenade viel, werd hij verwijderd.]]
|}

.

== Controleerbaar ==

[[Bestand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|thumb|rigth|550px|Van informatie die een redactionele controle onderging stijgt de betrouwbaarheid. Hier de redactie van de Canadian Broadcasting Corporation in Montreal (Canada) in 1944.]]

.
 
Betrouwbare info is controleerbaar. Van moeilijk te controleren info daalt de betrouwbaarheid. Anonieme info is onbetrouwbaar. Een cartoon uit The NewYorker toont twee honden voor een monitor, waarvan de ene zegt: ‘Op internet weet niemand dat je een hond bent.’ Een goede site bevat net als een boek de naam van de maker en zijn functie, de naam van de organisatie, een contactadres, een redactieteam, het doel van de organisatie en een datering. Het controleren begint dus met de vraag naar de auteur. Dit maakt een mail mogelijk of een extra controle via Google. Zoek uit wat de expertise van de auteur is, door zijn opleiding, werkomgeving of andere documenten te vinden. Verder kan de maker de controleerbaarheid vergemakkelijken door zijn tekst te onderbouwen met linken, een bibliografie of voetnoten. Eindigen sites op .ac.be of .edu, .org of .gov zijn het universiteiten, organisaties en staatsinstellingen. Trianguleren is het vergelijken van de informatie met minstens twee andere [relevante] bronnen. Twee is noodzakelijk, want op internet wordt veel overgenomen. Als meerdere webpagina’s hetzelfde zeggen over een onderwerp, werkt dit geruststellend. Maar let op, dit kan vals zijn. Wil je meer zekerheid, dan is het nodig om ofwel de site goed te bestuderen, te vergelijken of de commentaren op verwijspagina’s te lezen. Bij tegenstrijdige informatie is het belangrijk te weten welke auteur het meeste autoriteit heeft. Laat in je studie niet na om te wijzen op botsende visies en tegenstrijdige ideeën. Dit helpt bij het ontwikkelen van je eigen mening.

.

== Nauwkeurig en volledig ==

.

Als je evalueert op nauwkeurigheid ga je na in welke mate er slordigheden of onnauwkeurigheden voorkomen. Verkeerd taalgebruik en tikfouten tonen aan dat de auteur weinig aandacht schenkt aan de inhoud. Let op voor vage omschrijvingen zoals “men beweert dat er veel wordt…” Dit zijn teksten die lucht verkopen. Op internet verschijnt regelmatig onvolledige info. Andere info is bewust onvolledig en werkt als smaakmaker of zet aan tot kopen, sommige bronnen behandelen het onderwerp oppervlakkig of wekken de indruk het onderwerp volledig te dekken, maar stellen na consultatie teleur.

.

== Redelijk ==

.

Objectiviteit bestaat niet. De ‘werkelijkheid’ in taal gieten is ontzettend moeilijk: gewild of ongewild, steeds kijk je door filters van voorkennis, afkomst, behoeften, verwachtingen… Wat je ziet is cultureel bepaald. De discussie subjectief en objectief is hier aan de orde. Daarom is het onredelijk een auteur te vragen objectief te zijn. Verwacht van de auteur dat hij afstand doet van vooringenomenheid, een redelijke argumentatie gebruikt en eventueel uiteenlopende visies poneert. Vraag je af welk belang de auteur bij het onderwerp heeft. Zo rapporteert Greenpeace anders over een olietanker dan de eigenaar. Hoe redelijk is de informatie? Worden de ingenomen standpunten geëxpliciteerd? Wordt de website gesponsord? Hoe evenwichtig worden tegengestelde standpunten gepresenteerd? Is de term 'subsidieslurpers' een alitererende metafoor die wat suggereert of een objectief begrip?

  
 FEITEN ≠ TAAL
 
 .
 
 REALITEIT ≠ JE MENING
  
 .
 
 FEITEN ≠ JE MENING ≠ TAAL
 

In hoeverre weerspiegelen gedachten realiteit? En, in welke mate zijn we in staat om de realiteit die we feiten noemen, te beschrijven?
 

.

== Eerlijk ==

[[Bestand:Pinocchio_1940.jpg|thumb|right|550px|Eerlijke info staat tegenover leugenachtige info en die is niet altijd even makkelijk te herkennen als bij Pinocchio.]] 

.

Eerlijkheid is het (on)bewust manipuleren, verdraaien of verzwijgen. Worden de standpunten eerlijk gepresenteerd? Neemt de auteur een standpunt in? Is de partijdigheid acceptabel? Wordt dat standpunt gepresenteerd als een mening of als een feit? Eerlijkheid gebiedt dat feiten als feiten voorgesteld worden en meningen als meningen.

.

;Feiten

.

Een feit is aanvaard omdat dit bleek uit onderzoek of omdat het aanvaard is. In het alledaags taalgebruik is een feit “zeker” en kan het geobserveerd worden. Als het feit een tijd bestaat, is dit een situatie of een structuur. Als het om een verandering van structuur gaat, is dit een proces [industrialisatie, emancipatie]. Een kortstondig proces is een gebeurtenis. Zoek voor onderstaande 'feiten' voorbeelden.

.

* Object (voorwerp), bv:

.

* Plaats (ligging), bv:

.

* Gebeurtenis (kwestie), bv:

.

* Structuur (situatie of toestand), bv:

.

* Proces (evolutie) bv:

.

.

;Meningen

.

Over een mening kan je discussiëren. Een mening is een waardeoordeel of vooroordeel, een voorkeur en verwachting, een veronderstelling of een stelling. De nuances zijn subtiel. Een waardeoordeel berust op een interpretatie die je aanvaardt maar niet met feiten te ontzenuwen is, omdat de feiten verschillend worden uitgelegd. Bij een vooroordeel is men zich niet bewust van het waardeoordeel. Een veronderstelling en een stelling liggen dicht bij elkaar, net als een voorkeuren en verwachtingen. Een veronderstelling berust op een indruk of interpretatie, een stelling wordt gevolgd door een argumentatie en gaat vooraf aan een redenering [want, immers, daaruit volgt]. Een voorkeur leidt je aandacht [af]. Bij een voorkeur kan je kiezen, bij een verwachting [hoop] hoeft het object niet eens aanwezig te zijn.

.

* Vooroordeel (een ongecontroleerde mening), bv:

.

* Waardeoordeel (interpretatie), bv:

.

* Stelling (positie), bv:

.

* Veronderstelling (hypothese), bv:

.

* Voorkeur (neiging), bv:

.

* Verwachting (hoop), bv:

.

Laat extreem positieve en extreem negatieve meningen voor wat ze zijn. Soms laten journalisten hun mening in de tekst klinken zoals in dit citaat. “De scheiding der machten werd pas in de zeventiende eeuw geproclameerd door John Locke.” Het woordje ''pas'' zorgt dat een feit als mening voorgesteld wordt. Ook het omgekeerde is mogelijk, zoals deze uitspraak: “Een vondelingenschuif is moreel verwerpelijk en een welvaartsstaat onwaardig.” Dit is een mening die als feit wordt omschreven. Beter zou zijn “Ik vind een…” Het is een kwestie van academische training. Veel moeilijker is om als lezer feiten te herkennen die als mening zijn omschreven of om meningen te herkennen die als feit zijn omschreven.

.

== Wetenschappelijk of populariserend? ==

.

* Kijk naar [https://www.youtube.com/watch?v=9r8GNYi5K-Y deze (Belgische) reportage] en [https://www.youtube.com/watch?v=CMne7lqobT8 deze (Nederlandse) reportage] waarbij Bart Van Loo zijn boek De Bourgondiërs voorstelt. Er komt kritiek op zijn aanpak: Bart van Loo zou de geschiedenis te eenzijdig voorstellen. [https://www.youtube.com/watch?v=7gOlTlqY41s Kijk hier.]


== Fictie versus non-fictie ==

[[File:Orson_Welles_1937.jpg|thumb|550px|Orson Welles liet in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt of als men fictie met non-fictie gaat verwarren.]]

.

Als Fictie en non-fictie zich met elkaar gaan vermengen wordt het voor de kijker, luisteraar of lezer wel erg moeilijk om het waarheidsgehalte of de betrouwbaarheid te peilen. Voor je verder leest, log je in op [https://p.cygnus.cc.kuleuven.be/webapps/osv-kaltura-bb_bb60/jsp/courseGalleryLTI.jsp?url=/hosted/index/course-gallery&amp;course_id=_976176_1&amp;mode=view Toledo TV]. Wie maanlanding intikt als zoekwoord komt op een VPRO documentaire van 52 min. Kijk aandachtig naar het bedrog der bedriegenis. Trek er een uurtje voor uit en lees vooral niet verder, anders is de fun er af.

.

{{Leeswaarschuwing}}

.

;De hoofdpersonages
&lt;gallery&gt;
A11v 1092338.ogg|Armstrong stapt als eerste mens op de Maan (tv)
File:Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg|'''[[Joeri Gagarin]] (1934–1968) was geen lang leven beschoren.'''
File:Aldrin_Apollo_11.jpg|'''[[Buzz Aldrin]], [[Apollo 11]], gefotografeerd door [[Neil Armstrong]]'''
File:Ap11-s69-31740.jpg|'''Bemanning [[Apollo 11]]'''
File:Kennedy_vonbraun_19may63_02.jpg|'''[[Wernher von Braun]] met [[John F. Kennedy|J.F.K.]]'''
File:Dornberger-Axster-von_Braun_(jha).jpg|'''von Braun bij de overgave.'''
File:V1_Soest.JPG|'''[[V1 (wapen)|V1]]-rakket.'''
File:V-2-Nederlands.jpg|'''[[V2 (raket)|V2]]-rakket.'''
File:First photo from space.jpg|'''In [[1946]] neemt een [[V2 (raket)|V2]] de eerste foto's uit de ruimte.'''
File:Project_Paperclip_Team_at_Fort_Bliss.jpg|'''[[Operatie Paperclip|Operatie paperclip]]: von Braun ging niet alleen naar de V.S.'''
Bestand:Posta_Romana_-_1959_-_Laika_120_B.jpg|'''[[Laika (hond)|Laika]]''', de eerste hond in de ruimte. Hoeveel dieren gingen haar voor?
&lt;/gallery&gt;

.

Wat je zag is ''Opération Lune'' die probeert aan te tonen dat we erg gevoelig zijn voor misleiding door te stellen dat Stanley Kubrick de eerste stappen op de maan in een studio filmde. Deze regisseur kennen we van Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb, 2001: A Space Odyssey (uit 1968), A Clockwork Orange, Barry Lyndon, The Shining, Full Metal Jacket en Eyes Wide Shut. Deze regisseur heeft uiteraard niets met de maanlanding van doen, hij is postuum opgevoerd als regisseur van de allerbelangrijkste film ter wereld. ''Opération Lune'' is geen documentaire maar een 'mocumentaire'. Ze wil de kijker te misleiden. Waarom? Puur om aan te tonen dat mensen te of erg goedgelovig zijn. Tot op welk punt ben jij meegegaan in dit verhaal?

.

Het woord Mocumentaire komt uit de combinatie van documentaire (feiten en waarheidsgetrouwe rapportage) en de M van Movie (fictie) en 'to moc', iemand op het verkeerde been zetten. Pas op het einde wordt duidelijk dat het om een grap gaat. Sommige studenten kijken de film vol (on)geloof uit, anderen zijn al vanaf de helft kritisch... Hoe gealarmeerd was jij?

.

;Kijken

* [https://www.youtube.com/watch?v=EqHg8YSJWRk Operation Lune] BEELDFRAGEMENT debat met William Karel, regisseur van de mocumentaire.

.

.

== Relevant en actueel ==

.

Relevant wil zeggen betrekking hebben op je onderwerp. Wanneer is de info gepubliceerd? Wanneer is de site gemaakt en voor het laatst aangepast? Hoe actueel zijn de links? 

.

== Lay out ==

.

Een aantrekkelijke lay-out en een overzichtelijke navigatie bewijzen aandacht voor de paginaontwikkeling. Doorgaans wijst dit erop dat er aan de inhoud is gewerkt. Maar de redenering is niet absoluut. Het kan dat een grafisch talent een fijne inhoudloze pagina maakt, of dat vorsers geen grafisch verstand hebben. 'De inhoud is belangrijker dan de vorm' klinkt het argument dan. Maar toch. Schreeuwerige pagina’s duiden op informatietekort, op een vingeroefening of verdoezelen de onkunde van de maker. Vragen over de esthetica helpen bij de evaluatie.

.

;Stel vragen zoals: 

.

* Hoe verzorgd zijn de tekst en de afbeeldingen? 

.

* Worden er compositieprincipes gevolgd? 

.

* Is het ontwerp complex? Oogverblindend? 

.

* Is de tekst leesvriendelijk?

.

* Is de structuur overzichtelijk? 

.

* Is de lay-out of de interface duidelijk?

.

== Informatie in tijden van oorlog ==

.

{{Citaat|'''In oorlogstijd is de waarheid het eerste slachtoffer.'''|Boake Carter, journalist, 1900-1944.}}

.

{{Citaat|'''Voltaire heeft het ons geleerd: we moeten systematisch aan alles twijfelen.'''|Anne Morelli}}

.

Tijdens oorlogen of andere conflicten tussen twee groepen duiken tien principes die de propagandamachine ondersteunen. Anne Morelli somt ze op.

# 'Wij willen geen oorlog.'
# Alleen de vijand treft schuld, die heeft om oorlog gevraagd.
# Dit is geen oorlog tegen de mensen, maar tegen de leider van de tegenpartij.
# Het doel is nobel, zeker geen materieel gewin.
# De vijand begaat wreedheden. Als wij schade berokkenen is dat per ongeluk.
# De vijand gebruikt illegale wapens.
# Onze verlies is beperkt, die van de vijand groot.
# Kunstenaars en intellectuele steunen de zaak.
# De oorlog heeft een heilig karakter.
# Wie de propaganda in twijfel trekt, is een verrader.

.

.

= '''PINOKKIOTEST''' =

.

De Pinokkiotest is een checklist die je helpt inschatten hoe (on)betrouwbaar sommige info is. Je kan de test vinden op [http://sadan.wdfiles.com/local--files/5-evalueren/PINOKKIOTEST.pdf deze vragenlijst]. De test is vergelijkbaar met de [https://www.hogeschoolrotterdam.nl/globalassets/mediatheek/downloads/craap-scoreformulier-nl.pdf CRAAP]-test die in het vak informatievaardigheden ter sprake komt. 

.

.

= '''EXAMENVRAGEN''' =

.

.

== A-Vragen ==

.

(S&amp;V)Wie of wat zijn en wat is de betekenis van: Apollo (god), Nietzsche, Herbert George Wells, Howard Koch, Orson Welles, Jozef Stalin, Koude Oorlog, kunstmaan, The War of the Worlds, Milan Kundera, De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, Louis-Ferdinand Céline, Reis naar het einde van de nacht, Voyage au bout de la nuit, Anne Morelli, De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië, Guido Gezelle, Hendrik Conscience, Kortrijk 1302, De Leeuw van Vlaenderen (1838), Aufklärung, Immanuel Kant, Diderot, D'Alembert, Voltaire, John Locke (1632-1704), 1776, Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, Montesqieu (1689-1755), Jean Jacques Rousseau, Franse Revolutie, Glorious Revolution, 1688, Charles Darwin (1809-1882), Robespierre, Karl Marx, René Descartes, Opération Lune, J.F. Kennedy, Werhner von Braun, Joeri Gagarin, Richard Nixon, Houston (Texas), Cape Canaveral (Florida), Mocumentaire, Stanley Kubrick, 21 juli 1969, Neil Armstrong, Apollo 11, Apolloprogramma, Operatie paperclip.

.

.

== B-Vragen ==

.

* S&amp;V.In de geschiedenis kunnen we verschillende denkrichtingen onderscheiden. Zo kunnen we het model van de &quot;eeuwige terugkeer&quot; tegenover het &quot;verlichtingsmodel&quot; plaatsen. Illustreer dit op het niveau van het denken over geschiedenis, het resultaat, het doel, de richting, de motor en de gevolgen van dit denken. Geef bij beide richtingen één of meerdere vertegenwoordigers.

.

* S&amp;V.&quot;De verlichting is geen soort filosofie, maar een 18de eeuws fenomeen, waarbij groepen intellectuelen gefascineerd worden door de ontdekkingen van de wetenschap en door de filosofische reflecties die hierover gemaakt worden in de vorige eeuw. Het is een nieuwe geest die door Europa waait. Men wordt er zich van bewust dat de denkwijzen van de 17de eeuw reeds heel wat realiseerden in de fysica. Nu de tijd gekomen is om...&quot; 1. Welke kenmerken kun je met betrekking tot de verlichting aangeven; 2. Wat zegt Kant over die verlichting; 3. Kun je ook een kritiek op dit vooruitgangsoptimisme formuleren?  

.

* S&amp;V.Leg uit en toon aan met voorbeelden: &quot;Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen op een bepaalde manier te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Objectiviteit is niet mogelijk.&quot;  

.

* Wat kun je vertellen over Karl Marx en het dialectisch principe?

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Milan Kundera, 2. Louis-Ferdinand Céline, 3. Anne Morelli, 4. Hendrik Conscience, 5. Immanuel Kant, 6. Christus.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Diderot en D'Alembert, 2. Charles Darwin, 3. J.F. Kennedy, 4. Orson Welles, 5. Copernicus, 6. Plato.

.

* S&amp;VPlaats in chronologisch volgorde en wat weet je over... 1. Karl Marx, 2. Apollo 11, 3. H.G. Wells schrijft The War of the Worlds, 4. Voltaire 5. Orson Welles maakt een radioprogramma met de naam War of the Worlds, 6. Franse Revolutie.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Apolloprogramma, 2. John Locke, 3. Neil Armstrong zet eerste stappen op de maan, 4. Robespierre, 5. Nietzsche, 6. Scheiding Oost- en West-Romeinse rijk.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 3. Glorious Revolution, 3. René Descartes overlijdt, 4. Opération Lune (mocumentaire), 5. Werhner von Braun, 6. Guldensporenslag.

.
 
* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Joeri Gagarin overlijdt, 2. Het Colosseum wordt gebouwd, 3. Richard Nixon wordt president, 4. Tweede Wereldoorlog, 5. Stanley Kubrick maakt zijn laatste film, 6. De eerste Kruistocht. 

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid? Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* S&amp;V.Leg uit, waarom is de Spoetnik 1, de eerste satelliet zo belangrijk. Situeer ze in de tijd. Betrek woorden zoals Koude oorlog, Gagarin, Expo '58, Kennedy en Space Race in je antwoord.

.

.

== C-Vragen ==

.

* S&amp;V.Kundera: &quot;De idee van de eeuwige terugkeer der dingen is raadselachtig en Nietzsche heeft er andere filosofen mee in verlegenheid gebracht: te denken dat alles zich eens zou herhalen zoals we het al beleefd hebben, en dat ook die herhaling eindeloos zou doorgaan.&quot; Wat wil deze &quot;dwaze&quot; mythe van de eeuwige terugkeer der dingen zeggen? Valt het je ook wel eens voor - hetgeen voor Kundera het geval is - dat je &quot;ontroering voelt bij het bekijken van foto's van Hitler?&quot; Wat is het gevolg dat Kundera uit een dergelijk merkwaardige ervaring trekt? Wat denk je daar zelf over?

.
 
* S&amp;V.L.F. Céline: &quot;De filosofen [...] zijn ermee begonnen het brave volk van alles wijs te maken...&quot; Waar heeft Céline het over in bovenstaande citaat, genomen uit Reis naar het einde van de nacht? Geef een persoonlijke kritiek.

.

* S&amp;V.De media gebruiken verschillende technieken om de kijker te doen geloven dat hun boodschap 'waar' is.  Welke technieken haal je uit deze film die het realiteitsgehalte van de boodschap verhogen?  En, waar gaan de filmmakers door het lint.  Of, met andere woorden, waar kan je in de film merken dat het hier om een 'vervalsing' van de realiteit gaat?

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid, waarom is betrouwbare info zo belangrijk en hoe kan je achterhalen of informatie betrouwbaar is?

.

* S&amp;V.Leg uit: De meesten beschouwen 'geschiedenis' als iets 'passief'. Geschiedenis was er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! 

.

* S&amp;V.Leg uit: De 'actieve constructie' van de geschiedenis is een vraag die op filosofisch vlak tot tien verschillende vragen leidt. Gebruik Hegel en de universiteit van Berlijn in je antwoord.

.

* S&amp;V.Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Waarom spreken we van peilen?

.

.


== D-Vragen ==

.

&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;360&quot;&gt;
Bestand:TheMatrixAnimated.gif
Down the Rabbit Hole.png
Milan Kundera redux.jpg
L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg
Gerrit Komrij (1981).jpg
Anne Morelli.jpg
Bestand:Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg
Descartes Discours de la Methode.jpg
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg
Jean Le Rond d'Alembert, by French school.jpg
Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg
Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg
John Locke.jpg
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
Montesquieu 1.png
Immanuel Kant (painted portrait).jpg
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg
Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg
Social contract rousseau page.jpg
EmileTitle.jpeg
Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg
James Watt by Henry Howard.jpg
François Quesnay.jpg
Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif
AdamSmith.jpg
Louis XIV of France.jpg
Koning Louis XV; Hyacinthe Rigaud.jpg
Ludvig XVI av Frankrike porträtterad av AF Callet.jpg
Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg
Women's March on Versailles01.jpg
Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg
LouisXVIExecutionBig.jpg
Jacques-Louis David - Marie Antoinette on the Way to the Guillotine.jpg
Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg
Robespierre.jpg
Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png
Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg
Bestand:David Van Reybrouck.jpg
Bestand:Jose Ortega y Gasset.jpg
Karl Marx 001.jpg
Kortrijk-Groeningemonument.jpg
Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png
Bestand:Honoré de Balzac (1842) Detail.jpg
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG
Battle of Courtrai2.jpg
Nicaise de Keyser04.jpg
Guido Gezelle.jpg
Hendrik Conscience.jpg
Leeuwvanvlaenderen.gif
Groeningepoort.jpg
Kortrijk Groeningeabdij museum.JPG
Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg
Bestand:Deep throat PD poster (restored).png
Bestand:Van Olden Barneveldt Verhoeven 1619.gif
Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg
Bestand:Pinocchio 1940.jpg
Orson Welles 1937.jpg
A11v 1092338.ogg
Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg
Aldrin Apollo 11.jpg
Ap11-s69-31740.jpg
Kennedy vonbraun 19may63 02.jpg
Dornberger-Axster-von Braun (jha).jpg
V1 Soest.JPG
V-2-Nederlands.jpg
First photo from space.jpg
Project Paperclip Team at Fort Bliss.jpg
Bestand:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''BIBLIOGRAFISCHE NOTEN''' =</text>
      <sha1>pk0yxfyy8pmeodea8vxci2dl9ifehvj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429763</id>
      <parentid>429762</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T17:43:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* De Ist-familie telt (te) veel leden */</comment>
      <origin>429763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107685" sha1="sl95tui3kmsmsn0acac0oqe5xbyy4we" xml:space="preserve">[[Bestand:TheMatrixAnimated.gif|thumb|550px]]

&lt;big&gt;'''HOOFDSTUK 1. HISTORISCHE MODELLEN, BESEF EN DENKRICHTINGEN''' &lt;/big&gt;
;&lt;big&gt;WAT IS GESCHIEDENIS EIGENLIJK?&lt;/big&gt;

.

[[File:Down_the_Rabbit_Hole.png|thumb|550px|♣ '''TUINTIP'''  Down the rabbit-hole?  Op een zomerdag luistert Alice Liddell aan de oever van een meer naar haar oudere zus die een saai boek voorleest. Alices verveling verdwijnt als er een pratend konijn passeert. Het is gehaast en houdt de tijd op zijn horloge (de geschiedenis?) in de gaten en springt in een hol. Alice volgt en valt de dieperik in. Een deurtje verbergt een prachttuin, een flesje met het opschrift &quot;drink mij&quot; maakt haar klein genoeg om de deur door te kunnen. Spring in het gat en deze geschiedenistuin en laat je verwonderen zoals Alice. The Matrix kaapte als film het idee van Alice en stelt de vraag of de wereld een illusie is? Plato deed iets vergelijkbaars met de allegorie van de grot. De Matrix visualiseert René Descartes' stelling: 'Ik denk, dus ik ben' en is mee geïnspireerd door de cyberpunk van William Gibson.]]

[[Bestand:Hoe ontdek je nepnieuws (How To Spot Fake News).jpg|thumb|550px|Infographic ''Hoe ontdek je nepnieuws'', uitgegeven door de International Federation of Library Associations and Institutions.]]

{{Citaat|'''Veel vitale cycli van ons lichaam kennen een periodiek verloop: de hartslag, de ademhaling, de afwisseling tussen slapen en waken. Contoleren of ze regelmatig zijn vindt bijna altijd onbewust plaats, maar zelfs de geringste verstoring is voldoende om plotseling de alarmbellen te doen rinkelen. (...) In tegenstelling tot de traditionele zintuigen, hebben wij geen orgaan voor tijdszin.'''|Guido Tonelli}}

.

{{Citaat|'''Niet lachen, noch huilen, maar begrijpen.'''|Ludo De Witte}}

.

{{Citaat|'''De geschiedschrijver is een wandelend anachronisme, een ontheemd persoon, die de technieken van vandaag gebruikt om te proberen dingen te weten over gisteren die gisteren zelf niet eens wist. Hij moet waarachtigheid nastreven, hij dient te luisteren naar de woorden die het verleden spreekt, maar hij moet communiceren in een taal die het heden begrijpt.'''|Hilary Mantel}}

.

{{Citaat|'''Wie wetenschap onderwijst moet ophouden met leerlingen de pap in de mond te geven en hen de mogelijkheid bieden 'het pure plezier van begrip te ontdekken.' Wie cursussen eenvoudigweg doceert, laat de studenten zitten met 'onderontwikkelde intellectuele vaardigheden en weinig besef van de invloed die wetenschap op hun leven heeft'.'''|Amerikaanse Vereniging voor de Vooruitgang van Wetenschap, de uitgever van Science}}
 
.

{{Citaat|'''De vraag is of u dat kunt, woorden zoveel verschillende betekenissen geven.'''|Alice in Wonderland}}

.

{{Citaat|'''De vraag is wie de baas is - punt uit'''|Wiggel Waggel}}

.

{{Citaat|'''Deze tijd vraagt om optimisme. Pessimisme bewaren we voor slechtere tijden.'''|Jean-Claude Servais&lt;ref&gt;Geciteerd in: NAOMI KLEIN, (vertaald door Jan Willem Reitsma en Pon Ruiter). ''Nee is niet genoeg.'' De Geus, Amsterdam, 2017, p. 275.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Wetenschap is niet hapklaar en eenduidig. In de coronacrisis zag je vaak twee kampen tegenover elkaar staan die elk het eigen gelijk claimden op basis van één of andere studie. Dat is ook des mensen. We denken allemaal dat we heel kritisch onze standpunten innemen, maar dat is natuurlijk niet zo. We zijn kuddebeesten. Vaak nemen we een standpunt in omdat dat het standpunt is van de groep waar we toe behoren. En dan gaan we achteraf feiten zoeken die die intuïtie bevestigen. Er is zo'n mooi beeld - ik weet niet meer van wie het komt - dat we de feiten gebruiken zoals een dronkaard een lantaarnpaal gebruikt: niet om ons te verlichten, maar als steunpilaar. Ons brein is helemaal niet zo rationeel als we denken. (...) Wie gelooft dat wetenschappers deel van een corrupte elite uitmaken, heeft daar natuurlijk weinig aan. Daar begint het dus mee. Als je zegt aan kritisch denken te doen, maar de wetenschap niet vertrouwt... Tja, dan kun je dus niet kritisch denken. Het paradoxale is net dat die mensen van zichzelf denken dat ze zéér kritisch zijn, en dat de anderen als schapen met de kudde meelopen. Kritisch zijn betekent niet alleen dat je moet durven te denken, maar ook dat je moet durven te vertrouwen - in de wetenschap meer bepaald. Ook wetenschappers kunnen er wel eens naast zitten, maar gemiddeld genomen zijn zij veel betrouwbaardere bronnen dan de algoritmes van You Tube.'''|Patrick Loobuyck&lt;ref&gt;PATRICK LOOBUYCK. In: ''De Morgen.'' Vrij zijn is niet: doen wat je wilt. 20 augustus 2021.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Zelfcensuur, aldus, George Orwell, heeft twee nefaste gevolgen. Ze heeft een kwantitatief effect: als voldoende mensen zichzelf censureren, kom je in een samenleving waar politieke censuur regeert. Daar heb je geen bestraffende overheid voor nodig. Mensen staan zelf op de rem, omdat ze sociale uitsluiting (of erger) vrezen. Zelfcensuur heeft een kwalitatief effect: als je je ideeën voor anderen moet verzwijgen, begin je tegen jezelf te liegen. Dat is wat zijn romanfiguren overkomt: ze zijn het contact met het eigen denken kwijt. Daarom is vrijheid van spreken belangrijk: ze bevat de vrijheid om te denken.'''|Tinneke Beeckman}}

.

{{Citaat|'''Als je geen perverse of persoonlijke agenda hebt, begint alles met research. Je stelt je de vraag naar wat zich heeft afgespeeld en waarom het zo liep.'''|Mike Leigh}}

.

{{Citaat|'''Historici hebben een maatschappelijke rol te vervullen. We moeten ons dus niet opsluiten in onze ivoren toren. [...] In het verleden hebben we te veel gedacht dat we documentaires, tentoonstellingen en computerspelletjes moesten maken. We moeten nu weer kiezen voor fundamenteel historisch onderzoek, dat teruggaat naar de bron. Dat is onze corebusiness; wetenschappelijk onderzoek, op basis van onze eigen onderzoeksagenda, tegen de stroom in van de politiek corecte moraliserende boodschap. Zonder onderzoek geen debat en zonder debat geen herinnering. Je kunt de stappen daarin niet overslaan, anders eindig je met lege herdenkingen.'''|Nico Wouters&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Historici moeten hun eigen agenda heroveren.'' In: ''De Standaard'', 11.05.2019, p. 40 &amp; 41.&lt;/ref&gt;}}

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.youtube.com/watch?v=MrmGliMP0bc LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE GESCHIEDENIS ALS ACTIVE CONSTRUCTIE, OBJECTIVITEIT EN VERVALSINGEN].'''

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/evoluties-in-het-welzijns-en-veiligheidsdenken de PowerPoint die bij deze lessen hoort].'''

.

.

= '''DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN''' =

.

== ''De eeuwige terugkeer der dingen'' van Milan Kundera ==

&lt;small&gt;(Eigen bewerking)&lt;/small&gt;

[[File:Milan Kundera redux.jpg|thumb|550px|Milan Kundera (1929-2023) is een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met filosofische thema's. Een van zijn bekendste werken is ''De ondraaglijke lichtheid van het bestaan''. Philip Kaufman verfilmde het onder de titel ''The Unbearable Lightness of Being''.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=AniUgwUn6oo ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN HET BESTAAN'', 5 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;De eeuwige terugkeer der dingen is een raadsel en Nietzsche
bracht er andere filosofen mee in verlegenheid: de gedachte dat alles zich eens
herhaalt zoals we het reeds beleefden, en dat die herhaling eindeloos
zou zijn! Wat is de betekenis van deze dwaze mythe?
De mythe negeert dat een voor altijd verdwenen, nooit meer 
terugkerend leven op een schaduw lijkt, gewichtloos is,
bij voorbaat dood is, en al was het huiveringwekkend, prachtig of verheven, de
huiver; de pracht of die verhevenheid zijn van geen betekenis. We hoeven ze
niet voor kennisgeving aan te nemen, evenmin als een oorlog tussen twee
Afrikaanse staten in de veertiende eeuw, die het gezicht van de wereld niet had
veranderd, ondanks het in onbeschrijflijk lijden creperen van
driehonderdduizend negers.
Verandert er dan iets aan die oorlog van twee Afrikaanse staten in de veertiende
eeuw wanneer die zich ontelbaar herhaalt in de eeuwige terugkeer?
Er verandert wel iets; de oorlog wordt een omhoog stekend blok dat blijft, en de
stupiditeit ervan zou onherstelbaar zijn.
Als de Franse Revolutie zich eeuwig zou herhalen, zou de Franse
geschiedschrijving minder trots zijn op Robespierre. Maar omdat ze spreekt
over iets dat nooit meer terugkomt, zijn de bloedige jaren veranderd in louter
woorden, theorieën en discussies, ze zijn lichter geworden dan veren, ze jagen
geen schrik aan. Er is een eindeloos verschil tussen de Robespierre die slechts
één maal in de geschiedenis voorkomt en een Robespierre die eeuwig terug zou
keren om de koppen van de Fransen te laten rollen.
Laten we zeggen dat de gedachte van de eeuwige terugkeer een zeker
perspectief betekent waarin de dingen zich anders vertonen dan we die kennen:
ze vertonen zich zonder de verzachtende omstandigheid van hun voorbijgaande
aard. Deze verzachtende omstandigheid weerhoudt ons namelijk een oordeel uit
te spreken. Hoe kun je iets dat voorbijgaat veroordelen? Het avondrood van de
ondergang kleurt alles met de bekoring van de nostalgie; ook de guillotine.
Onlangs heb ik mezelf betrapt op een ongelooflijk gevoel: ik bladerde in een
boek over Hitler en voelde bij enkele foto's ontroering. Ze herinnerden me aan
mijn kinderjaren; die vielen in de oorlog; sommige leden van mijn familie
kwamen om in Hitlers concentratiekampen; maar wat was hun dood tegenover
het feit dat de foto's van Hitler me herinnerden aan de voorbije tijd van mijn
leven, een tijd die niet meer terugkeert?
Deze verzoening met Hitler verraadt de diepe morele perversiteit, verbonden
met een wereld die in wezen gebaseerd is op het niet bestaan van de terugkeer,
want in die wereld is alles bij voorbaat vergeven en dus ook alles cynisch
toegestaan.
Zou elke seconde van ons leven zich oneindig herhalen, dan zijn we
vastgenageld aan de eeuwigheid zoals Jezus Christus aan het kruis. Dat is een
verschrikkelijk vooruitzicht. In de wereld van de eeuwige terugkeer rust op
elke handeling het gewicht van een ondraaglijke verantwoordelijkheid. Daarom
noemde Nietzsche de idee van de eeuwige terugkeer de zwaarste last (das
schwerste Gewicht).&lt;/small&gt;|Milan Kundera}}

.

.

== ''Reis naar het einde van de nacht'' van Louis-Ferdinand Céline&lt;ref&gt;LOUIS FERDINAND CELINE, vertaald door E.Y. Kummer. ''Reis naar het einde van de nacht.'' Van Oorschot, 2016 (naar de uitgave van 1932), p. 74-77.&lt;/ref&gt; ==

[[File:L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg|thumb|550px|Louis-Ferdinand Céline (1894-1961) is samen met Marcel Proust één van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken publiceert.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=4OC6LKybZs8 ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''REIS NAAR HET EINDE VAN DE NACHT'', 6 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;Och  man! Ik verzeker je dat deze wereld
er uitsluitend op uit is om iedereen te verneuken! 
Jij bent jong. Ik hoop dat deze paar
minuten vol wijsheid je jaren zullen bijblijven! Luister goed
naar me, kerel; als ze 't hebben over: 'Het medelijden met het
lot, met de omstandigheden van de arme mieter...', laten dan
deze woorden, die in vurige letters boven alle moordende
schijnheiligheid van onze maatschappij schitteren, een uiterst
belangrijk teken aan de wand voor je zijn, waar je niet meer zo
maar aan voorbij mag gaan zonder het belang ervan in te zien.
Hoor, ik zeg jullie, arme donders, altijd de lul in 't leven, geslagen, uitgeperst,
eeuwig en altijd zwetend, ik waarschuw jullie dat als de groten van deze aarde
interesse voor jullie beginnen te krijgen, dan is 't omdat ze op het slagveld
gehakt van jullie willen maken... Dat is het teken... 't Kan niet missen... 't Begint
met liefde voor het volk. Lodewijk XIV die trok zich tenminste geen zak van
het brave volk aan, vergeet dat niet. Lodewijk XV ook niet. Hij veegde er z'n
gat mee af. Natuurlijk was het leven in die tijd niet prettig, het leven van de
arme sloeber is nooit prettig geweest, maar ze werden niet zo hardnekkig en
verbeten om zeep geholpen als nu door onze tirannen. De kleine man, zeg ik je,
wordt alleen met rust gelaten als hij wordt veracht door de groten,
die uitsluitend uit eigenbelang of sadisme aan het volk kunnen denken... De filosofen
mag ik je daar nog op attent maken nu we 't er toch over hebben, diè zijn ermee
begonnen het brave volk van alles wijs te maken... Het volk dat alleen zijn
catechismus kende! Ze zouden 't wel opvoeden, beweerden ze... Nou! Ze
hadden heel wat waarheden te onthullen! Prachtige! Frisse! Schitterende! Je
duizelde ervan! Zo is 't! begon het brave volk te zeggen, zo is 't precies! Zo is 't
helemaal! Daar gaan we allemaal voor sterven! 't Volk wil alleen maar sterven!
Zo zijn de mensen nu eenmaal. 'Leve Diderot!' hebben ze gebruld en toen
'Bravo Voltaire!'. Dat zijn nog 's filosofen! En ook nog leve Carnot, die zo mooi
overwinningen in elkaar kon knutselen! En leve iedereen! Dat zijn tenminste
knapen die 't brave volk niet in onwetendheid en bijgeloof laten verrekken! Zij
wijzen 't de weg naar de vrijheid! Ze maken 't zelfstandig! En ze hebben niet
stilgezeten! Iedereen moet eerst de krant kunnen lezen! Dat is onze redding!
Godverdomme! En snel! Geen analfabeten meer! Die kunnen we niet meer
gebruiken! Alleen maar burgersoldaten! Die stemmen! Die lezen! En die
vechten! En die marcheren! En kushandjes werpen! In dat tempo werd 't brave
volk gauw goed rijp. Het enthousiasme over 't afwerpen van 't juk moet toch
ergens goed voor zijn, waar of niet? Danton stond niet voor Jan Lul zo mooi te
praten. Met wat gebrul, dat zo raak was dat je 't nu nog hoort, had hij in een
handomdraai 't brave volk gemobiliseerd! En dat betekende 't eerste vertrek van
de eerste bataljons geëmancipeerde bezetenen! De eerste stemmende en
vlagdronken klootzakken die Dumouriez met zich meevoerde om zich te laten
doorzeven in Vlaanderen! Dumouriez zelf, die te laat aan dit ongekend nieuw
idealistische spelletje had deelgenomen, had achteraf toch maar liever poen, hij
deserteerde. 't Was onze laatste huurling... Soldaatje spelen voor niets, dat was
wat nieuws... Zo nieuw dat Goethe, al was hij dan Goethe, z'n ogen uitwreef
toen hij in Valmy kwam. Bij het zien van die haveloze vurige cohorten die zich
spontaan kwamen laten afslachten door de koning van Pruisen voor de
verdediging van de gloednieuwe vaderlandslievende fictie, kreeg Goethe het
gevoel dat hij nog heel wat te leren had. 'Van nu af aan, galmde hij schitterend,
helemaal in overeenstemming met z'n talent, begint een nieuw tijdperk!' En
hoe! Daar het systeem uitstekend werkte, ging men daarna helden in serie
afleveren, die hoe langer hoe minder kostten omdat het systeem steeds beter
werd. Iedereen heeft zich er wel bij bevonden. Bismarck, de beide Napoleons,
Barrès wolk, door de Hervorming al aan flarden gerukt en al lang gecondenseerd tot
episcopale spaarpotten. Vroeger was het mode, als je fanatiek was, te roepen:
'Leve Jezus! Op de brandstapel met de ketters!' Maar ja, er waren niet zoveel
ketters en 't waren vrijwilligers... Terwijl we nu zo ver zijn dat onafzienbare
horden zich geroepen voelen om mee te doen als er geschreeuwd wordt: 'Aan de
galg met alle lammelingen! Met alle slappe tinussen! Met de onnozele lezers!
Met miljoenen tegelijk, hoofden rechts!' De kerels die niemand aan flarden
wilden schieten, niemand om zeep willen helpen, die stinkende pacifisten, die
moeten we in hun kladden grijpen en vierendelen! We zullen ze duizend gore
doden laten sterven! En om ze manieren bij te brengen halen we eerst hun
darmen uit hun lijf, hun ogen uit hun kassen en de jaren uit hun stinkend
kwijlerig leven! Kreperen moeten ze bij legioenen en nog eens bij legioenen, in
de pan gehakt worden, leegbloeden, stikken in gifgassen, en dat alles om het
vaderland dierbaarder, vrolijker en lieflijker te maken! En als er nog tuig bij is
dat deze sublieme dingen niet wil begrijpen, moeten ze zich maar onmiddellijk
laten begraven met de anderen, nee, toch maar niet samen met ze, maar
helemaal aan het eind van het kerkhof, onder een onterend grafschrift voor
lafaards zonder idealen, want deze schoften hebben hun grandioos recht
verloren op een stukje schaduw van het monument dat bij aanbesteding door de
gemeente op het middenpad is opgericht voor de fatsoenlijke doden, en ook
hebben ze het recht verloren iets op te vangen van de echo van de minister, die
zondag weer bij de prefect komt pissen om na het middageten bewogen z'n
smoel open te doen boven de graven...&lt;/small&gt;|Louis-Ferdinand Céline}}

.

.

== ''Inhaaloefening'' door Gerrit Komrij ==


[[File:Gerrit_Komrij_(1981).jpg|thumb|right|550px|Gerrit Komrij (1944–2012) was een homo-dichter, schrijver, vertaler, criticus, polemist en toneelschrijver uit Nederland met een voorkeur voor Portugal. Hij was van 2000 tot 2004 de Dichter des Vaderlands. Hij stond bekend om zijn virtuoze en kleurrijke taalgebruik en was een gevreesd polemist.]]

[[File:Anne Morelli.jpg|thumb|right|550px|Anne Morelli (1948) is doctor in de geschiedenis en doceert aan de ULB en interesseert zich in de Italiaanse immigratie.]]


{{Citaat|&lt;small&gt;We zijn genoeg vernederd en bespot

Door halfgeleerden met hun boekenwijsheid

En met hun regelrechte lijn naar God,

Terwijl ze ons verwezen naar de ijstijd.  


We zijn genoeg voor achterlijk versleten.  

Kom vriend, de revolutie start vandaag.  

We zijn met attributen ruim bemeten.  

Dood Galilei met een motorzaag,


Trakteer Voltaire op elektroshocks,

Erasmus op een overdosis speed.  

Maak Bacon, Nietzsche, Swift weer orthodox

Door laster, centrifuge, turboprop,

En wat de Heer betreft: kruisig hem niet,

Maar plak een gele sticker op zijn kop.&lt;/small&gt;|Gerrit Komrij}}

.

[https://www.youtube.com/watch?v=VL0CZEiEz9g&amp;t=3s '''♠ BEKIJK HIER EEN PROFETISCHE Gerrit Komrij.'''] 

.

= '''WAT IS GESCHIEDENIS?''' =

[[Bestand:Berlin_Universität_um_1900.jpg|thumb|550px|De Universiteit van Berlijn (foto uit 1900) was de eerste universiteit die - met Hegel - de geschiedfilosofie in haar aanbod opnam. Geschiedfilosofie houdt zich bezig de betekenis van de geschiedenis, analyseert de geschiedschrijving en speculeert over mogelijke teleologische principes zoals: is er een ontwerp, een doel, een richting? Ironisch genoeg vond hier in 1933 de boekenverbranding plaats, tot groot, ironisch ongenoegen van Bertolt Brecht die zijn werk niet op de lijst der afvalligen zag staan. Een Duist bibliothecaris legde in de jaren voorafgaand aan 1933 een lijst aan met boeken die het Nazi-regime niet ondersteunden, het gaat om auteurs die tegenwoordig elke cursus op de hogeschool of de universiteit sieren: Karl Marx, Frederich Nietsche, Sigmund Freud... De universiteitsgebouwen worden compleet verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog, de geallieerde bombardementen laten niets overeind. Tegenwoordig lijkt het plein weer op het oude, althans wat de fascade betreft. Het parkje is nu een plein met een ondergrondse, lege boekenkast.]]

[[Bestand:Hegel_portrait_by_Schlesinger_1831.jpg|thumb|550px|Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) doceert filosofische colleges over geschiedenis aan de Universiteit van Berlijn. Die monden uit in het postuum gepubliceerde ''Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte''. Hij beschouwt de wereldgeschiedenis als een rationeel, op vooruitgang gericht proces, geleid door de 'Wereldgeest'. Tijdens zijn professoraat in Berlijn reviseert hij de tekst zonder ophouden. De publicatie verschijnt in 1837, zes jaar na zijn dood.]]

.

Wat is veiligheids- en welzijnsgeschiedenis? Die vraag is niet makkelijk. Niet toevallig heeft geschiedenis twee betekenissen. 'Het is zowel een wetenschappelijke discipline als het onderzoeksobject van die discipline.'&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Het had gekund (maar misschien ook niet).'' In: ''De Standaard'', 21.09.2015, p. D10.&lt;/ref&gt; Met andere woorden: de geschiedenis schrijft geschiedenis over de evolutie van de wereld en over zichzelf: over de discipline, over de historicus en zijn voorkeuren en over haar eindeloze beperkingen om tot definitieve inzichten te komen. Wat is geschiedenis, is het best te beantwoorden door de geschiedenis te bekijken als een ‘actieve constructie’. '''Actief''' wil zeggen: hier deed iemand zijn best voor, zijn ''leen'' achter gelegd, gewerkt. '''Constructie''' wil zeggen: iets is gemaakt. Een architect bouwt een bouwwerk, een historicus schrijft een verhaal,  een narratieve constructie die soms meer op kunst lijkt dan op wetenschap. In het beste geval op basis van feiten, in het slechtste geval op basis van verzinsels of hallucinaties. Etymologisch gaat het woord terug op 'historie', afkomstig van het Griekse ιστορία en herkenbaar in het Engelse history/story. Geschiedenis en verhaal zijn een dansend duo.

.

Schoolbank-kinderen en veel mensen beschouwen 'de geschiedenis' als iets 'passief'. Ze slaan aan het blokken nadat een juf, een meester of een deskundige in hun klasje over het verleden kwam vertellen. Voeling is er weinig. Omdat die leerkracht of die pastoor het hen inlepelde als een 'objectieve realiteit', namen ze het voor waar aan. Geschiedenis is er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! Wat hier problematisch aan is, is het feit dat de woorden ''actief'' en ''passief'' diametraal tegenover elkaar staan net zoals de begrippen objectief en subjectief. De 'actieve constructie' is een vraag die op filosofisch vlak tot tien vragen leidt:

.

'''1.''' Wanneer begint de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.
 
'''2.''' Wie maakt de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.

'''3.''' Waarom bestaat/maakt hij of zij geschiedenis? Met andere woorden: wat is de reden waarom we over iets spreken? Wat is de reden waarom we onze lessen vullen met bepaalde inhouden? Wat is de reden waarom boekhandels elk jaar weer duizenden boeken verkopen?

.

'''4.''' Hoe maakt ''men'' de geschiedenis van het veiligheids- en welzijnsdenken? Wat doet een historicus in het archief? Hoeveel begrijpt hij werkelijk van het Middelnederlandse handschrift dat voor hem ligt? Hoe interpreteert de historicus de dementerende dame die hij 's morgens telkens weer gaat interviewen? 

.

'''5.''' Wat is het doel van het historisch proces? Of, anders gezegd: wat wil men/ik/deze groep bereiken?

.

'''6.''' Welke richting kunnen we ontwarren in de loop van de geschiedenis en de veiligheid en het welzijn? Ofwel: gaat het vooruit of achteruit? Is de klim moeilijk of glijden we van een leien dak?

.

'''7.''' Wat is de motor van de geschiedenis? Of: welke drijfveren zorgen voor verandering? Is het de economie? De politiek? De klimaat wijziging? De...

.

'''8.''' Is er hier sprake van een betrouwbare geschiedenis of gaat het om fake news? Of, met andere woorden: zien wij de wereld zoals hij is of werken er allerlei filters op ons in?

.

'''9.''' Is geschiedenis een wetenschap of is geschiedenis propaganda, indoctrinatie of brainwashing, is geschiedenis objectief, zoals dat de andere wetenschappen dat beweren? En wat is dat dan, objectiviteit?

.

'''10.''' Kon de geschiedenis anders lopen? Stel dat Hitler sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog. Of, stel dat hij op 8 oktober 1908 slaagde voor zijn ingangsexamen aan de kunstacademie in Wenen, zoals Eric-Emmanuel Schmitt uitwerkt in zijn roman ''La part de l'autre'' uit 2001. Wie zal het zeggen?

.

.

== Tijdsgeest ==

[[Afbeelding:Glass-of-water.jpg|thumb|550px|Half vol of half leeg? Optimisme of pessimisme?]]

[[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|thumb|550px|Frans Hals (1582-1666) schildert René Descartes (1596-1650).]]

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Renaissance|1450 -&gt;&gt; Humanisme|1500 -&gt;&gt; Verlichting |1650 -&gt;&gt; Glorious Revolution|1688 -&gt;&gt; Franse Revolutie|1789 -&gt;&gt; Take off Industriële Revolutie|1800 -&gt;&gt; Belgische Revolutie|1830 -&gt;&gt; Liberalisme|1830 -&gt;&gt; Socialisme|1848 -&gt;&gt; Rerum Novarum|1891 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Fin de siècle|1890 -&gt;&gt; Eerste Wereldoorlog|1914  -&gt;&gt; 11 november 1918|1918 -&gt;&gt; Beurskrach|1929 -&gt;&gt; Machtergreifung|1933  -&gt;&gt; Verdrag van München|1938  -&gt;&gt; Tweede Wereldoorlog|1940-1945 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; 1950|Zilveren jaren '50  -&gt;&gt; 1960|Gouden jaren '60 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Oliecrisis|1972 -&gt;&gt; Aids|1979 -&gt;&gt; Kernramp Tsjernobyl|1986 -&gt;&gt; Herald of Free Enterprise|1987 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Val Berlijnse Muur|1989  -&gt;&gt; Het einde van de geschiedenis en de laatste mens|1992 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Nine eleven|2001 -&gt;&gt;  Klimaatvluchtelingen|2014 -&gt;&gt; Klimaatmarsen|2019 -&gt;&gt; Coronacrisis |2020-2023 -&gt;&gt; Russische inval Oekraïne|2022 -&gt;&gt; Oorlog Israël / Hamas|2023 &gt;&gt;&gt; '''

.

.

== Waar halen optimisten hun mosterd? ==

.

'''1754''': Met de ontdekkingsreizen en de daarmee gepaard gaande veroveringen in Amerika, China of Perzië duiken in Europa steeds meer verhalen op van kolonisten die inheemse volken, hun gebruiken en hun politieke organisatie beschrijven. Voltaire en John Locke lezen de bestseller van pater Gabriel Sagart die bij het Wendatvolk verbleef, Jean Jacques Rousseau was vertrouwd met missie- en reisverslagen uit de Grote Meren en indiaanse bronnen en Gottfried Wilhelm Leibniz zocht inspiratie in China.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 38-51.&lt;/ref&gt; René Descartes leert filosoferen door de Mexicaan Antonio Rubio (1548-1615) en ontdekt bij de antikoloniale Quechua-schrijver Felipe Guaman Poma de Ayala (ca. 1535-1616) het 'ego cogito'. Het cartesiaanse denken brengt een paradigmawissel op diverse vlakken. 1. Een binair denken in of-of relaties komt in de plaats van een en-en alternatief denken. Dit dualisme onderscheidt mens en natuur, lichaam (res extensa) en geest (res cogitans) als afzonderlijke werkelijkheden. 2. Er komt de voorkeur om denken over de zaken in plaats van over de verhoudingen ertussen. 3. De wetenschap gaat de natuur domineren. De natuur is niet langer een levend, bezield geheel, maar een machine die volgens wetmatigheden functioneert. Natuurverschijnselen zijn te verklaren door observatie, meting en wiskunde. 4. De Westerling reconstrueert de wereld en brengt ze onder zijn controle, alsof hij god is. Daartoe neemt hij 'afstand' van de dingen met het perspectief, de kaart, de globe, de microscoop of de telescoop. De afstand stelt hem in staat om te klasseren, te meten, te catalogiseren en te veroveren.&lt;ref&gt;RAJ PATEL &amp; JASON W. MOORE, vertaald door Huub Stegeman. ''Een geschiedenis van de wereld in zeven goedkope zaken. Een gids voor kapitalisme, natuur en de toekomst van de planeet,'' Boom, Amsterdam, 2019, p. 65-68.&lt;/ref&gt; Dit soort kennismakingen tonen dat de samenleving niet ‘ongelijk’ hoeft te zijn en begrippen zoals vrijheid en gelijkheid, de natuurtoestand en het natuurrecht sijpelen het oude continent binnen. De normen van het absolutisme en de gedragsregels in Versailles installeerden in het zeventiende en achttiende-eeuwse Frankrijk een pikordecultuur die elk aspect van het dagelijkse leven domineert met onder- en bovenschikkingsrituelen. Het ontgaat de filosofen niet dat deze maatschappij anders in te richten is en om dit te onderzoeken schrijft de Académie des Sciences, Art et Belles-Lettres van Dijon een prijsvraag uit die het beste essay zoekt dat ‘de oorsprong van de ongelijkheid’ beschrijft en de vraag beantwoordt of het natuurrecht dit al dan niet rechtvaardigt. 

.
 
'''1755''': Jean Jacques Rousseau wint de wedstrijd en publiceert zijn ‘Vertoog over de ongelijkheid’ waarin hij poneert dat de jager-verzamelaar egalitair en in kinderlijke onschuld leven. De landbouwrevolutie, de verstedelijking en de staat beëindigden deze beschaafde oertoestand en bracht de mens behalve literatuur, filosofie en wetenschap ook de bureaucratie, staande legers, het patriarchaat en massamoord. In tegenstelling tot de visie van Thomas Hobbes ontwikkelt de maatschappij zich van goed naar slecht. Rousseau’s idealisme of optimisme geniet de voorkeur van het linkse politieke kamp en is in te vullen door een terugkeer naar de natuurtoestand. De hypothese van Rousseau is op niets gestoeld, hij was niet in staat om het verleden van 10.000 vroeger te onderzoeken. Nomadische groepen zijn niet per definitie egalitair, landbouwsamenlevingen hoeven zich niet per definitie te kenmerken door hiërarchie en privébezit en de eerste steden kenden weinig klassentegenstellingen, autoritaire heersers of krijgers. Toch duikt de hypothese vaak in de literatuur op.

.

Het optimisme wortelt in de idee dat de maatschappij maakbaar is. Die maakbaarheidsidee gaat terug op de Renaissance, de Verlichting en de Industriële negentiende eeuw. De Verlichting is mogelijk de belangrijkste van het trio: ze gaat een stap verder dan het magische, het symbolische en het occulte denken dat de Renaissance en het Humanisme genegen zijn. In de Verlichting ontspruit de kiem van de Industriële Revolutie. De Verlichting was niet zomaar 'filosofietje'. Het is een denken dat de totale samenleving wil veranderen en vertrekt vanuit de idee dat mensen elkaar 'aansteken'. De verlichtingsfilosofen geloven dat hun ideeën anderen 'verlichten'. Kennis komt iedereen ten goede. René Descartes hecht belang aan techniek en zou zich in onze eeuw, de 21ste, thuis voelen. Zijn ''Discours de la methode uit 1637 ligt aan de basis van de ''Encyclopédie die een eeuw later, in 1751 verschijnt. Beide werken focussen op arbeid en werktuigen, ambachtslui en werkplekken. Diderot schetst gereedschap en machines en breekt het eeuwenoude kennismonopolie van de ambachten. In de jaren zestig en zeventig van de eeuw ontwikkelt James Watt ‘zijn’ stoommachine en twee decennia later, in 1791, stimuleren het decreet d'Allarde en de Wet le Chapelier (genoemd naar de Bretoense en Jakobijnse advocaat Isaac Le Chapelier) de ondernemingsvrijheid. Het beginsel is nobel: 'Iedereen is vrij om de handel, het beroep, de kunst of het ambacht uit te oefenen dat hem goed dunkt.' Tegelijk schaffen deze verordeningen de ambachten met hun kennisoverdracht van vader op zoon af. Arbeidsstructuren zoals coalities, corporaties, ambachten en gilden die eeuwen de toegang tot een beroep belemmerden, verdwijnen. Tegelijk verdwijnt de sociale bescherming. Vakbonden en staken komen in het strafwetboek. Deze wet, de encyclopedie en de stoommachine begeleiden de rouwstoet van de ambachtslui naar het kerkhof en verwelkomen de fabriek en de machine. België schaft de Wet Le Chapelier af op 25 mei 1867. Tot die dag 'camoufleren' arbeidersorganisaties en vakbonden zich als ziekenfondsen, spaarkassen in herbergen of ‘onschuldige’ verenigingen. 
 
Tijdens de zeventiende en de achttiende eeuw groeit het idee van de wetmatigheden in de natuur én in de samenleving. De gedachte dat het menselijk gedrag te berekenen - mechanisch - is kan de wereld verbeteren. De theïstische, de bovennatuurlijke, middeleeuwse God die willekeurig ingrijpt - om te belonen en te bestraffen - ruimt plaats voor de deïstische God. Deze God is de schepper van alles, een mekanieker die zijn schepping zo inricht, dat ze zonder zijn bemoeienis draait. De ultieme metafoor omschrijft God als klokkenbouwer. Dit denken manifesteert zich in het vroeg liberaal economisch denken. In Frankrijk komt dit tot uiting in de fysiocratie van François Quesnay (1694-1774). Grondbezit en berekend individualisme liggen er aan de basis van rijkdom, succes en bestaansmiddelen. In Engeland leidt het tot de klassieke economie van Adam Smith die het onberekenbare natuurrecht en de goddelijke ordening (de onzichtbare hand) centraal stelt: arbeid als successleutel. Zo zijn beide economische systemen een reactie op het zero-sum game (wat de ene partij wint, verliest de andere), van het mercantilisme dat van de 16e tot 18e eeuw dominant was en welvaart haalt uit het edelmetaal, geroofd in de nieuwe wereld. Weinig van de onderstaande verlichtingsfilosofen maken de Franse Revolutie mee (op de drie laatste na).
 
.
 

'''♥ [https://www.youtube.com/watch?v=wQcEjBPYXi8 LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE VERLICHTING (28 min.).]'''

 
 .
 
 '''1.''' René Descartes (1596-1650) en het rationalisme, logica en onderzoek in tegenstelling tot het elitaire (enkel de elite is in staat om te leren), het esoterisme, de alchemie, het symbolische en het magisch denken. '''[https://www.youtube.com/watch?v=CAjWUrwvxs4 FILM, 8.48 min.]'''
 
 .
 
 '''2.''' De onstuitbare honger naar feiten en kennis van de encyclopedisten Jean Le Rond d'Alembert (1717-1783) en Denis Diderot (1713-1784) en hun nieuwe bijbel: l'encyclopedie. '''[https://www.youtube.com/watch?v=5WafMMlNSb8 FILM 2.49 min.]'''
 
 .
 
 '''3.''' John Locke (1632-1704) en het empirisme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=bZiWZJgJT7I FILM, 9.14 min.]'''
 
 .
 
 '''4.''' Isaac Newton (1623-1723) en het oorzakelijk denken '''[https://www.youtube.com/watch?v=s2YZN2L700Q FILM, 53.38 min.]'''
 
 .
 
 '''5.''' Montesqieu (1689-1755) en de scheiding der machten '''[https://www.youtube.com/watch?v=gExrynQC4IU FILM, 4.22 min.]'''
 
 .
 
 '''6.''' Voltaire (1694-1778) en het recht op vrije meningsuiting en het deïsme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=LAzKGkTIKpg&amp;list=PLkeO6Zg_ybk5ZE25Ub8W24yQAgPDEjrEh&amp;index=6&amp;t=29s FILM 12.15 min.]'''
 
 . 
 
 '''7.''' Jean Jacques Rousseau (1712-1778) over de opvoeding en zijn ''Emile, of Over de opvoeding''. '''[https://www.youtube.com/watch?v=81KfDXTTtXE FILM 7.46 min.]'''
 
 .
 
 '''8.''' Jeremy Bentham (1748-1832) over het grootste geluk voor iedereen in een panoptische infrastructuur. '''[https://www.youtube.com/watch?v=Myal-NSlIGA FILM 4.01 min.]'''
 
 .
 
 '''9.''' Adam Smith (1723-1790) zet de verlichtingsideeën om in een economische theorie en lanceert in zijn ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' de 'Onzichtbare hand|de onzichtbare hand'. '''[https://www.youtube.com/watch?v=ejJRhn53X2M FILM 6.43 min.]'''
 
 .
 
 '''10'''. Immanuel Kant (1724-1804) maakt een synthese van het bovenstaande in zijn &quot;Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?&quot; in 1784 als antwoord op een prijsvraag. Daarin zegt hij: 'Verlichting is het loskomen van de mens uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen zonder de ander. '''[https://www.youtube.com/watch?v=nsgAsw4XGvU FILM 8.12 min.]'''
 

.

.


;Hoofdpersonages van het absolutisme en de verlichting

.

&lt;gallery&gt;
File:Descartes_Discours_de_la_Methode.jpg|0. '''Voorpagina van Discours de la Méthode uit 1637.'''
File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|1. '''René Descartes (1596-1650).'''
File:Jean_Le_Rond_d%27Alembert,_by_French_school.jpg|2. '''Jean le Rond d'Alembert (1717-1783).'''
File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|3. '''Denis Diderot (1713-1784).''' 
File:Encyclopedie_de_D%27Alembert_et_Diderot_-_Premiere_Page_-_ENC_1-NA5.jpg|4. '''Eerste bladzijde van l'Encyclopedie.'''
File:John_Locke.jpg|5. '''John Locke (1632–1704).''' 
File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|6. '''Isaac Newton (1643–1727).''' 
File:Montesquieu_1.png|7. '''Montesquieu (1689–1755).'''
File:Immanuel_Kant_(painted_portrait).jpg|8. '''Immanuel Kant (1724-1804).''' 
File:Atelier_de_Nicolas_de_Largillière,_portrait_de_Voltaire,_détail_(musée_Carnavalet)_-002.jpg|9. '''Voltaire (1694–1778).'''
File:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|10. '''Jean-Jacques Rousseau (1712-1778).''' 
File:Social_contract_rousseau_page.jpg|11. '''Het maatschappelijk verdrag.'''
File:EmileTitle.jpeg|12. '''Emile, of Over de opvoeding.'''
File:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|13. '''Madame de Pompadour, minnares van [[Lodewijk XV]] streed tegen de censuur van l'Encyclopédie. Op haar tafel staat deel IV.'''
File:James_Watt_by_Henry_Howard.jpg|14. '''James Watt (1736–1819), uitvinder van de stoommachine.''' 
File:François_Quesnay.jpg|15. François Quesnay.
File:Smith_-_Inquiry_into_the_nature_and_causes_of_the_wealth_of_nations,_1922_-_5231847.tif|16. '''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'''.
File:AdamSmith.jpg|17. '''Adam Smith.'''
File:Louis_XIV_of_France.jpg|18. '''Lodewijk XIV.'''
File:Koning_Louis_XV;_Hyacinthe_Rigaud.jpg|19. '''Lodewijk XV.'''
File:Ludvig_XVI_av_Frankrike_porträtterad_av_AF_Callet.jpg|20. '''Lodewijk XVI.'''
File:Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg|21. '''Marie Antoinette van Oostenrijk.'''
File:Women%27s_March_on_Versailles01.jpg|22. '''Vrouwen op de weg naar Versailles. Brood, geen taart!'''
File:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|23. '''Vrijheid, gelijkheid en broederschap.'''
File:LouisXVIExecutionBig.jpg|24. '''Onthoofding van Lodewijk XVI op de Place de la Révolution, nu Place de la Concorde.'''
File:Jacques-Louis_David_-_Marie_Antoinette_on_the_Way_to_the_Guillotine.jpg|25. '''Jacques-Louis David tekent Marie Antoinette op weg naar het schavot.'''
File:Exécution_de_Marie_Antoinette_le_16_octobre_1793.jpg|26. '''Executie van Marie Antoinette.'''
File:Robespierre.jpg|27. '''Maximilien de Robespierre (1758-1794).'''
File:Gros_-_First_Consul_Bonaparte_(Detail).png|28. '''Napoleon Bonaparte (1769-1821).'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Waar halen pessimisten inspiratie? ==

[[File: Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg|thumb|550px|Het Fin de Siecle is een decadente periode tussen 1890 en 1914. Twee kernwoorden  - schoonheid en de dood in het vooruitzicht - duiken overal op, zoals in dit symbolische schilderij van Leon Spilliaert. Zijn 'Absintvrouw' uit 1907 toont het thema: jonge mooie vrouw is op het einde van haar leven, het leven is als een scheut absint (let op de arm) weggevloeid. De kleuren zijn al in de rouw: donkerblauw, zwart en paars.]]

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-R06610, Oswald Spengler.jpg|thumb||550px|Oswald Spengler]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=qPRn-XRLM_c '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: DE PESSIMISTEN (30 Min.)'''].

.

1651: Thomas Hobbes - geboren in 1588, bij de aanval van de Spaanse Armada op Engeland waarbij zijn moeder ongekende angsten kende - betoogt in zijn boek ''Leviathan'' dat de oertoestand van de mens eenzaam, arm, wreed en kort is. Iedereen vecht er tegen iedereen. Mensen zijn vals en egoïstisch, cynisch en berekend. Met deze theologische vraag komt Hobbes tot deze probleemstelling: is de mens van nature goed of slecht? Goed en kwaad zijn begrippen die de mens, net zoals God, maakt om te vergelijken. Dieren kennen de kunst van het vergelijken niet in die mate als een mens. Hobbes is ondanks zijn lijfspreuk 'Fear and I were twins' optimistisch gesteld: de staat - een begrip dat zich in de tijd van Hobbes ontwikkelt - levert de instrumenten die de honger naar macht, roem en bezit in toom houden. Op dit moment geeft de rechterzijde van het politieke spectrum de voorkeur aan dit model: ze noemen het realisme. Anderen noemen het pessimisme of wantrouwen. Hobbes' en zijn volgelingen laten het verhaal over het ontstaan van de mens van het slechte naar het goede evolueren in tegenstelling tot Rousseau's volgelingen. Die zien de menselijke evolutie van goed naar slecht met de gedachte vroeger was alles beter. Beiden zijn in dit opzicht lineaire denkers: de geschiedenis voltrekt zich volgens een lijn, een glijbaan die je kan opklimmen (met veel moeite, maar als je de top bereikt, dan ben je er!) of kan afglijden (met veel plezier en gemak, om op te geven). Deze evoluties contastereren met de circulaire denkers zoals de Duitse cultuurhistoricus Oswald Spengler (1880-1936), de vader van het cultuurpessimisme. Zijn voornaamste werk ''De ondergang van het Avondland'' schopt het tot een bestseller dankzij Elisabeth Förster-Nietzsche, de zus van Friedrich Nietzsche. Het boek toont een cyclische cultuurgenese die de ontwikkeling van samenlevingen vergelijkt met het ritme van het mensenleven of dat van de seizoenen. Een mens: geboren, groei, volwassenheid, bejaard, sterft. Dagen (24 uur), maanden (de verwijzing naar de maancyclus) en seizoenen (vormen samen een jaar en herhalen zich dan) doen iets gelijkaardigs. In de lente ontluikt nieuw leven, de zomerse bloei zorgt voor nakomelingen (zaad), een herfstige oude dag tot de winter (de dood) intreedt. Diverse wereldbeschavingen bewijzen Spenglers theorie: De Babylonische, de Egyptische, de Chinese, de Indische, de Indiaans-Mexicaanse, de Grieks-Romeinse en de Arabische, de Joodse en de Byzantijnse beschaving. Het boek en de theorie zijn een tegenreactie op het verlichtingsdenken dat een maakbaar Europa voor ogen ziet. Spencer voorspelt dat die rationele maatschappelijke structuur een einde kent. Kort voor zijn dood schrijft hij dat het Duitse rijk snel zal ophouden te bestaan.  

.

1884: De grilligheid en de ambivalentie van de negentiende eeuw dwingen kunstenaars, intellectuelen en politici op het einde van de eeuw tot een reflectie over de voorbije en aan gang zijnde industrialisatie. In Engeland publiceert [[Arnold Toynbee]] in 1884 zijn ''Lectures on the Industrial Revolution'' waarin hij de industrie als oorzaak aanduidt voor het '''morele verval''' van de arbeidersklasse. De technische en wetenschappelijke successen van de mechanisatie leiden tot het failliet van de traditionele ambachten en loodst vrouw en kind naar de fabriek waar ze nauwelijks weten welk product ze maken.

.

Op het einde van de eeuw is de tussentijdse balans niet florissant: de onmacht van de prille democratie (de juridische en sociale bevrijding van het individu blijkt – voorlopig - een illusie), het koloniaal beheer, de kapitalistische klassenjustitie, het elitaire stemrecht dat de gegoede klassen bevoordeelt, het lijden van het proletariaat… al deze pijnpunten brengen mensen sociaal en psychologisch in de war. Beloofde de Industriële Revolutie dan geen rijkdom en overvloed? Beloofde de onstuitbare techniek dan geen wereldwijd transport en een internationale economie? Ging het oneindige aantal uitvindingen niet afrekenen met armoede, hongersnood, epidemieën, kindersterfte en achterlijkheid? De negentiende eeuw heeft een Januskop: het succesverhaal van stoom, infrastructuur en amusement botst met sceptische en pessimistische stemmen vol wantrouwen. Niet iedereen begroet de vooruitgang met gejuich. 

.

De psychiater Sigmund Freud, de filosoof Nietzsche, schrijvers zoals Emile Zola en Oscar Wilde, kunstenaars zoals Leon Spilliaert zijn er de gezichten van. Hun cultuurkritiek focust op het beest in de mens. Is de mens te beschaven? Achter het menselijke gezicht huizen de onderdrukte driften van Eros en Thanatos, de hysterie en de angst voor het anale. Het idee dat God dood is, duikt op bij Nietzsche en de evolutieleer van [[Charles Darwin]] botst met de Bijbel. Gods dood stelt de begrippen waarheid en cultuur en vooruitgang, modernisering en maatschappij in vraag. Die begrippen blijken geen product van het rationalisme en de Verlichting, maar een complot van tirannieke, gewelddadige machtsmensen: een roedel roofdieren, een ras veroveraars die de dwalende massa in hun klauwen houdt. De enige optie is de schoonheid van het sterven. Enkel de esthetica van de dood rest, nu de maatschappij een terminale patiënt blijkt. Het komt tot uiting in het decadente, de luxueuze overbeschaving vol estheticisme, escapisme en het uiterlijke vertoon van het dandyisme (denk tegenwoordig aan Pim Fortuyn, Thierry Baudet, Theo Hiddema, Dries Vanlangenhove), vol nihilisme (sociale mobiliteit is een idioot idee), misogynie (vrouwonvriendelijkheid vanuit het gevoel dat vrouwen vuil en neerslachtig zijn) en a-politieke gedrag (democratie leidt nergens toe). Deze opvallend geklede intellectuelen hebben de vileine commentaar klaar voor hun rivalen. Ze voelen zich tegelijk -hoe paradoxaal ook- verloren in hun eigen tijd en superieur tegelijk, ze zijn verheven en provoceren met dubbelzinnigheden, verwijzen graag naar de oudheid (vroeger was het beter) en gebruiken ironie. 

.

Het Fin de Siecle of het einde van een tijdperk - ook de Belle époque genoemd (denk aan het impressionisme, de Jugendstil, de cinematografie) - loopt van pakweg 1890 tot het einde der tijden: het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het zijn narcisten: ‘Een dandy leeft en slaapt voor zijn spiegel’ noteert Charles Baudelaire. Toch is het narcisme niet te herleiden tot het individu, het omvat een hele cultuur (Christopher Lasch in 1978: ''The Culture of Narcissism'') en een narcistische cultuur legt de lat hoog.&lt;ref&gt;Mia Doornaert laat de Belle époque beginnen in 1870 en eindigen met de Tweede Wereldoorlog. Zo zie je dat er op de historische periodes marge kan zitten. Lees ook: JAN VAN HEEMST. ''Tussen gen en globe. Europese Cultuurgeschiedenis'', Ad. Donker, Rotterdam, 2012, p. 340 ev. Dat negatieve geluid van Arnold Toynbee uit het einde van de negentiende eeuw, contrasteert met de visie van T.S. Ashton die aan de vooravond van de zilveren jaren vijftig die hij publiceert in ''The Industrial Revolution, 1760-1830''. In dat boek uit 1948 benadrukt Ashton het positieve en de verworvenheden van de negentiende eeuw. Vgl. DE KOCK CATHERINE &amp; DE VUGT GEERTJAN. ''Waarom zijn er zoveel rechtse dandy’s?'' In: ''De Standaard'', 2 april 2019, p. D11.&lt;/ref&gt; 
 
. 

.

== Dialectiek ==

.

Het dialectisch denken of het denken in tegenstellingen haalt [https://www.youtube.com/watch?v=fSQgCy_iIcc&amp;t=173s Karl Marx] bij [https://www.youtube.com/watch?v=H5JGE3lhuNo Georg Wilhelm Friedrich Hegel]. 

;Voorbeeld 1:
Paul Ricouer ziet drie fasen in het lezen van de bijbel:
* These: als een ‘fantastisch boek’: naïef gelezen als een sprookje tijdens een miraculeuze kindertijd (story)
* Anti-these: Een ‘historisch boek’: de kritische lezing (history) met historische personages
* Synthese: Een ‘levensboek’: als antwoord op zinvragen over de toekomst, het nu en vroeger, hier en elders (transhistory)

;Niet dat er altijd een synthese komt...
* These: De Katholieke Middeleeuwen met de klemtoon op beelden
* Anti-these: De reformatie met de klemtoon op woorden
* Anti-anti-these: De contrareformatie en de barok
* Anti-anti-anti-these: het classisisme

;Voorbeeld 2:
* These: Het absolutisme van Lodewijk XIV
* Anti-these: De Verlichting en haar romantisch optimisme
* Synthese: De Franse Revolutie-idee (vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid) met gewelddadige leiders zoals Robespierre en Napoleon

;Voorbeeld 3:
* These: De Franse Revolutie
* Anti-these: De [[Restauratie (Frankrijk)|Restauratie]]
* Synthese: Het [[positivisme]] van [[Auguste Comte]]

;Voorbeeld 4:
* These: Het optimisme van de Verlichting
* Anti-these: Het pessimisme en het determinisme van het Fin de Siècle, het impressionisme
* Synthese: de dialectiek van Marx

;Voorbeeld 5:
* These: het kleuterkind met een goddelijke adoratie voor zijn vader
* Anti-these: de puber waarbij de vader een loser is
* Synthese: de jongvolwassene met een realistisch ouderbeeld

;Voorbeeld 6:
In de kunstgeschiedenis zijn er talloze voorbeelden van tegenstellingen die elkaar opvolgen: 
* Realisme en Impressionisme: Realisme is een kunststroming die zich richt op het weergeven van de werkelijkheid, terwijl Impressionisme  indrukken vastlegt.
* Barok en Rococo: Barok is een kunststroming die zich kenmerkt door dramatische effecten, terwijl Rococo zich kenmerkt door lichtere, meer decoratieve elementen.
* Kubisme en Futurisme: Kubisme staat voor geometrische vormen, het Futurisme zoekt beweging en snelheid.
* Romantiek en Realisme: Romantiek richt zich op emotie en verbeelding, het Realisme wil de werkelijkheid tonen zoals die is.
* Surrealisme en Dadaïsme: Surrealisme zoekt naar het onderbewuste, het Dadaïsme daagt de conventionele kunst uit.
* In de kunstgeschiedenis is er sprake van synthese wanneer twee tegenstellingen worden samengevoegd tot een nieuwe stijl. Een voorbeeld hiervan is het Postmodernisme, dat elementen van verschillende stijlen combineert.

.

.

== De Ist-familie telt (te) veel leden ==

.

[[Bestand:David Van Reybrouck.jpg|thumb|550px|David Van Reybrouck ziet kenmerken van het 21ste-eeuwse populisme in het socialisme uit de negentiende eeuw. Hij schrijft één lange redenering met als conclusie dat er in de kennismaatschappij aandacht nodig is voor laaggeschoolden. Dat komt de democratie alleen maar ten goede. Tien jaar na zijn lange redenering, in 2019, komt er het initiatief voor een Jezuïetenschool in Molenbeek en kan Van Reybrouck een experiment aangaan in de Duitstalige gemeenschap.]]

[[Bestand:Jose_Ortega_y_Gasset.jpg|thumb|550px|Jose Ortega y Gasset, geen optimist. Ortega is kritisch over de massa die hij definieert als gelijk ieder ander. De massamens is onbescheiden, zonder zelfkritiek en respectloos voor autoriteit en staat tegenover de elite. Ortega roept de aristocratie op om de leiding te nemen bij cultureel verval.]]

Aan de uitersten van het spectrum staan de optimist en de pessimist. Een ander spectrum is te vormen tussen de realist en de idealist. Tussenin liggen vele interpretaties van de geschiedenis. Belangrijk is de betrouwbaarheid van wat men beweert. Hoe kan je dit nagaan? Dat gebeurt via twee strategieën: mediawijsheid en historische kritiek. Iedereen gaat aan de slag met de werkelijkheid en maakt er iets van op zijn eigen originele wijze. Waakzaamheid blijft geboden.

.

;1. De optimist
* Is zonder meer optimistisch wat de toekomst betreft. Technologie zal ons redden, de wereld kent alleen maar vooruitgang. Een mooie passage uit Milan Kundera's '''Ondragelijke lichtheid van het bestaan''' illustreert dit optimisme. Verder is Kundera geen typische optimist.

.

;2. De pessimist
* Doemdenkers zoals: Louis-Ferdinand Céline, Oswald Spengler, José Ortega y Gasset, Johan Huizinga.

.

;3. De Marxist en de communist
* Van Karl Marx tot Raoul Hedebouw.

.

;4. De populist
* Vertaalt de historische boodschappen in eenvoudige termen en gebruikt zijn verhaal voor een eigen gewin. Dictators neigen naar dit type. 

.

{{Citaat|'''Hij (de populist) weet wat het volk wil, en dat moet volstaan. Daardoor duldt hij geen tegenspraak, daardoor  heeft hij een gloeiende hekel aan het debat. Het parlement, de grondwet, de gebruikelijke democratische procedures zijn voor hem eerder hindernissen dan politieke verworvenheden. In die betekenis is populisme in wezen antidemocratisch en antiparlementair; sommigen spreken zelfs van 'proto-totalitair'. Dit duistere populisme miskent het wezen van de democratie.'''|David Van Reybrouck}}

.

;5. De cartoonist
* Een standup comediën die van alles een grap maakt, mensen een spiegel voorhoudt door middel van een grap. Niet altijd in dank afgenomen. Denk aan de Bataclan en Charlie Hebdo.

.

;6. De relativist
* Relativeert alles kapot. Problemen bestaan nauwelijks.

.

;7. De structuralist
* De structuren bepalen het denken. Individueel maakt een mens nauwelijks keuzes.

.

;8. De kapitalist
* Denkt alleen maar in economische modellen: leiders zijn managers, winners en een probleem los je op met een businesmodel. 

.

;9. De journalist en de columnist
* Stefan Zweig en Joseph Roth

.

;10. De illusionist
* Goochelaars en charlatans die aan de slag gaan met de werkelijkheid

.

;11. De hyperbolist
* Vergroot alles uit, overdrijft

.

;12. De realist
* 'tja. Die hebben we nog niet gevonden :-)

.

;13. De polemist
* Slaagt er in om partijen die hetzelfde nastreven in ruzie te steken. Zelf komt hij er ongezien mee weg. Een spreekwoord kenmerkt hem: 'Twee honden willen een been, de derde komt er mee heen.'

.

;14. De hedonis, de narcist, de egoïst en de Trumpist
* Aarzelt niet om publiekelijk te liegen en benoemt alles wat hem of haar tegen de haren instrijkt [[fake news]]
* Denkt alleen aan zichzelf en gaat daarvoor over lijken?
* Houdt van zelfverheerlijking. 

.

;15. De perfectionist
* Streeft perfectie na ten koste van alles.

.

;16. De encyclopedist
* Verzamelt kennis, zoveel mogelijk objectieve kennis om op basis van deze 'ratio' gedegen beslissingen te kunnen nemen.

.

;17. De anarchist, de andersglobalist en de activist
* Is te zien op manifestaties en betogingen. Roept en staat op de barricaden.
* Stelt het systeem in vraag, doorgaans op een speelse, ongevaarlijke manier.

.

;18. De negationist
* Negeert toekomstige problemen (klimaatopwarming), of negeert wat er in het verleden gebeurde (holocaust). In sommige samenlevingen is negationisme strafbaar.

.

;19. De ecologist
* Ziet ecologie als een religie.

.

;20. De royalist
* Is koningsgezind.

.

;21. De propagandist en de evangelist
* Tracht aanhangers te vinden voor zijn gedachtengoed via de publieke opinie, vaak is de info eenzijdig of verzonnen.
* Loopt over van bekeringsdrang.

.

;22. De sadist
* Houdt ervan om zijn tegenstanders te pijnigen. 

.

;23. De nationalist
* Nationalisme is een ideologie die de staat als historische eenheid ziet. Soms gaat dit gepaard met idee van exceptionalisme om de eigen identiteit af te grenzen tegenover anderen. 

.

;24. De separatist
* Separatisme streeft naar de terugtrekking uit een bestaande staat en het oprichten van een eigen.

.

;25. De futurist
* Probeert te voorspellen hoe de toekomst er zal uitzien.

.

;26. De simplist
* Stelt alles te eenvoudig voor.

.

;27. De idealist

.

.

;Aan de toog

'''VRAAG''': Moet ik al deze typetjes kennen?
 
'''ANTWOORD''': Uiteraard niet.

.

'''VRAAG''': Waarom voer je ze hier dan ten tonele?

'''ANTWOORD''': Omdat politieke debatten of monologen tegenwoordig vaak beginnen met het definiëren van de tegenstander, in plaats van het positioneren van het eigen zelf. Voor wie de debatten van op afstand volgt, klinkt dit abstract, maar een voorbeeld maak veel duidelijk. Als Wouter Beke (CD&amp;V) in 'De Zevende Dag opdaagt (3.02.2019) en onmiddellijk zegt hoe NVA en GROEN denken over de vraag die hij krijgt voorgeschoteld, getuigt dit van[framing, iets wat doorgaans de media wordt verweten. Het is een techniek van stereotypering waar de democratie niet bij gebaat is. 

.

'''VRAAG''': Een beetje zoals Anuna De Wever niet weet of ze een man of een vrouw is?

'''ANTWOORD''': Inderdaad, je hoeft de wereld niet in categorieën op te delen. Anuna zegt: Als ik weet en ervan overtuigd ben dat ik mezelf ben - ik ben Anuna - dan volstaat dat. Niemand hoeft mij te definiëren.

.

'''VRAAG''': Maar hoe weet je dan met wie/wat je te doen hebt? Zo is er toch geen duidelijkheid meer? 

'''ANTWOORD''': Waarom zou dat moeten? Waarom wil je duidelijkheid?

.

'''VRAAG''': Ik ben eigenlijk op zoek naar de waarheid. Dat lijkt me een beter begrip.

.

'''ANTWOORD''': Zou de geschiedenis de waarheid kunnen brengen? Is waarheid geen begrip waar priesters of andere religieus geïnspireerde mensen van houden? Geschiedenis is een wetenschap en die houdt zich bezig met 'betrouwbaarheid' van informatie. Hoe dat in elkaar zit, leg ik je hieronder uit. 

.

.

== Schema ==

.

[[File:Karl_Marx_001.jpg|thumb|350px|Karl Marx ontwikkelt zijn geschiedenisvisie volgens de dialectiek van zijn voorloper Hegel: these, antithese en synthese. Weber is evenzeer een 'dief': hij ontleent de begrippen aan Fichte die ze op zijn beurt stal bij Kant. Hegel streeft naar een totaalconcept van wetenschap en godsdienst, esthetica en filosofie en bekijkt de werkelijkheid als een proces van tegenstellingen, geen statisch zijn en drukt dit uit met 'aufheben' wat optillen, afschaffen en bewaren betekent. These, antithese en synthese? [http://ondemand-pdl.lwc.vrtcdn.be/legacy/radio1/11_proletariersallerlanden-snip_hi.mp3 Luister hier naar een interessante radio-bijdrage over Marx] of [https://www.youtube.com/watch?v=9FaOKNpAiIM bekijk deze reportage].]]

.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Visies op geschiedenis !! Pessimisme !! Optimisme !! Dialectiek
|-
| '''Wie maakt ze?''' || Louis-Ferdinand Céline|L.F. Céline || Milan Kundera|M. Kundera || Karl Marx
|-
| '''Richting''' || Circulair || Lineair || Spiraal
|-
| '''Resultaat''' || Doemdenken || Vooruitgangsdenken || Determinisme
|-
| '''Gevolgen''' || Ironie, cynisme|| Vrijheid, verantwoordelijkheid || Strijd
|-
| '''Doel''' || Doelloos || Groei || Klasseloze staat
|-
| '''Motor''' || Domheid || Verlichting || Economie &amp; het middenveld
|}

.

.

== Objectiviteit? ==

.

;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Grey square optical illusion.PNG|thumb|Vierkant A heeft precies dezelfde grijskleur als vierkant B ([[:file:Same_color_illusion_proof2.png|bewijs]])
Bestand:Grid illusion.svg|thumb|Flikkerend rooster. Het lijkt of er zwarte vlekken verschijnen
Bestand:Gradient-optical-illusion.svg|thumb|De grijze balk heeft overal dezelfde kleur
Bestand:Tribar.png|thumb|De [[Penrose-driehoek|driehoek van Penrose]]. Een driedimensionale figuur die niet kan bestaan
Bestand:Onm_kubus2.png|Onmogelijke kubus
Bestand:Impossible staircase.svg|Oneindige trap
File:Blivet.png|[[Blivet]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''GESCHIEDENIS ALS CONSTRUCTIE''' =

[[File:Kortrijk-Groeningemonument.jpg|thumb|right|550px|Kortrijk, Groeningemonument uit 1906 (beeldhouwer Godfried Devreese). In Vlaams-nationalistische kring symboliseert deze slag de taalstrijd. De Vlaamse Gemeenschap riep in 1973 11 juli als feestdag van Vlaanderen uit.]]

.

Geschiedschrijving is, net als het nieuws, onderhevig aan trends. Het is niet zo dat de ‘geschiedenis’ het verleden objectief in beeld brengt. Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Zo is het resultaat van hun denkwerk verschillend. 'Al zolang ze bestaat, heeft de geschiedschrijving een ingewikkelde band met de politieke macht' schrijft Anne Morelli in haar boek ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië.'' Jacques R. Pauwels heeft het iets recenter over ''De grote mythen van de moderne geschiedenis.'' Hij steekt van wal met 'Mythen zijn geen leugens' maar fantasieverhalen met een kern van waarheid. Mythes bevatten 'een kern van historische werkelijkheid maar dienen niet om die werkelijkheid uit de doeken te doen. Ze streven ernaar mensen te socialiseren, hen met de stand van zaken in hun maatschappij tevreden te stellen of minstens te verzoenen, ook - en vooral - wanneer er eigenlijk goede redenen bestaan om ontevreden te zijn met de status quo en verandering te willen, eventueel zelfs radicale, revolutionaire verandering.'&lt;ref&gt;JACQUES R. PAUWELS. De grote mythen van de moderne geschiedenis. Epo, Berchem, 2019, p. 7-8.&lt;/ref&gt;

.

.

== Geschiedenis en macht ==

.

Het lijkt op wat Morelli schrijft: 'Vanaf de oudheid heeft de historicus de machtshebbers bezongen, hun veroveringen gelegitimeerd, vanuit het verleden hun identiteit bepaald en hun voorouderlijke deugden verheerlijkt. De historicus gaf de natie zijn wortels. Te vaak vergeten we dat de historicus buiten zijn onderzoek kan. De historicus is een kind van zijn tijd, heeft zijn aandachtspunten en zijn blinde vlekken, zijn sympathieën, banden en kent de dingen waar hij beter niets over schrijft. De historicus is soms een militant of een machtsdienaar. Zo ‘maakt’ hij -bewust of onbewust - het verleden. Dé voorbeelden vinden we in de 19de eeuw, toen de romantiek naar de ziel van het volk zocht, ter onderscheid met anderen. Historici zochten de ziel en vonden ze in het verleden vol 'feiten' die, met de nodige rangschikking en interpretatie, voor deze identiteit zorgden. Deze 'mythen' toonden dat bodem en ras in een ver verleden al onze identiteit vormden.'&lt;ref&gt;MORELLI ANNE (Ed.). ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië''. Epo, Berchem, 1996, pp. 7-21.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== Anne Morelli ===

.

Het boek van Anne Morelli ''Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie'' verkocht als een zoet broodje. In enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek historische en politieke reacties uit. Het magazine ''Front National de Belgique'' beschuldigde het boek ervan de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam van de Belgen te besmeuren: 'Het maakt ons verleden en onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreem rechts gebruikte de argumenten in haar pamfletten. 

.

.

=== Kortrijk 1302-1902 ===

.

Jo Tollebeek en Tom Verschaffel ontmaskeren in de ''Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging'' de mythe van de veldslag op 11 juli 1302 waarin een leger van Vlaamse ambachtslui het Franse ridderleger op de Groeningekouter verslaan. 'Deze veldslag kaderde in het verzet van (een gedeelte van) Vlaanderen tegen de veroveringsdrang van het Frankrijk van [[Filips de Schone]]' schrijven ze. Vanaf het midden van de negentiende eeuw komt de benaming Guldensporenslag in zwang, door de publicatie van Hendrik Conscienses ''De Leeuw van Vlaanderen'' en doet de naam denken aan een romantische tijd vol heroïsche vrijheidsdrang tegen een reeks vreemde onderdrukkers: de Romeinen en Caesar, de Fransen (1302), de Spanjaarden (de Geuzen en de Tachtigjarige Oorlog), de Oostenrijkers (Jan de Lichte) en de Nederlanders. Conscience is niet de eerste die 1302 onder de aandacht brengt; toch is het zijn ''Leeuw van Vlaenderen'' die zich vanaf 1838 in het Vlaamse bewustzijn nestelt, zonder dat die in tegenspraak is met de vaderlandsliefde voor België. Naarmate de Vlaamse Beweging evolueert, verschuift de betekenis van de Guldensporenslag.

.

.

=== Vier keer feest ===

.

De symbolenstrijd bereikt een hoogtepunt in Kortrijk in 1902, bij de zeshonderdste verjaardag. De voorbereidingen beginnen in 1891 en Guido Gezelle schaart zich achter het initiatief. Omwille van ideologische twisten onder de organisatoren komen er uiteindelijk vier feesten: op 13 juli organiseert de Vlaamsche Volksraad een eerste manifestatie; diezelfde dag betoogt het liberale Vaderlandsch Comiteit; op 17 augustus volgt het feest van de katholieken; en nog eens veertien dagen later trekken de socialisten -met tweetalige slogans (&quot;De strijd van Kortrijk was een strijd tegen de rijken&quot;)- door de Kortrijkse straten. Door de strubbelingen raakt het standbeeld voor de Groeningekouter niet tijdig klaar; het zou in 1906 worden onthuld. De cultus van 1302 is sedert 1973 officieel: 11 juli is de feestdag van de Vlaamse Gemeenschap.

.

.

== Ideologie ==

.

Vertrekkend van dit soort ideeën verspreidden schoolboeken in het verleden een patriottische geschiedenis en het nationaal gevoel. Ook al kende België weinig geschiedenis-catechismussen, toch herhaalden schoolboeken generatie na generatie clichés en stereotypen die tonen dat België ten tijde van Jules Caesar een identiteit bezat. De historicus Eric Hobsbawm beschreef de geschiedenisvervalsers en stelt dat 'geschiedenis de grondstof is voor nationalistische, etnische of fundamentalistische ideologieën, zoals de papaver dat is voor de heroïneverslaafde.' 

.

=== I. Nationalisme ===

[[Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png|thumb|550px|'''732_TECHNOLOGIE MAAKT HET VERSCHIL''' Carl von Steuben, of is het Charles Auguste Steuben? (1788–1856) schildert in 1837 de Slag bij Poitiers uit het jaar 732 in een Romantische versie. De slag is bekend omdat de stijgbeugel de doorslag geeft. Frankische ruiters ondervinden dat ze vast in het zadel zitten om hun bijlen en tweesnijdende zwaarden rond te zwaaien, zonder evenwichtsverlies. Haaksperen drukken de Moorse schilden weg zonder dat ze van hun paard vallen. Het schilderij hangt in Versailles. De stijgbeugel was niet nieuw, de Hunnen gebruikten die eerder. Voor de Brit Edward Creasy is deze slag één van de vijftien belangrijkste uit de wereldgeschiedenis. Hij beschreef dat in zijn boek ''The Fifteen Decisive Battles of the World'' uit 1851. Klopt het dat aldus Bart de Wever - dixit Europajournalist Paul Goossens - hier de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis begint met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam?  Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt;]] 

Als het aan Bart De Wever ligt, begint de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam, verslagen in 732 bij Potiers. Europajournalist Paul Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd. Niet het Verdrag van Rome, wel de slag van Potiers in 732 zou, volgens De Wever, die in deze een doorslagje van die van radicaal-rechts is, het echte begin van een verenigd Europa zijn. Volgens die canon moeten Robert Schuman en Jean Monnet als fouding fathers de plaats ruimen voor de Frankische krijgsheer Karel Martel, bastaardzoon van Pepijn van Herstal en cultfiguur van extreemrechts. Tegelijkertijd wordt het concentratiekamp Auschwitz tot een Pools provinciestadje gedegradeerd en krijgt de Europese eenwording een een radicaal andere inspiratiebron. De Europese burgeroorlog (WOII) en de Holocaust verdwijnen op de achtergrond, de islamitische andere wordt nu de raison d'etre van de eenheid. Een verleden van kruistochten en de reconquista's wordt weer actueel. Daarmee ligt de Europese identiteit in de voor Vlaamse nationalisten vertrouwde antagonistische bedding. Als het Vlaamse wij een smoel kreeg, is het omdat het zich tegen de Belgische &quot;vijand&quot; kon afzetten. &quot;Het is een onmiskenbaar feit&quot; schrijft De Wever, &quot;dat een externe vijand een zeer tastbare en doorslaggevende rol kan spelen in identiteitsvormingsprocessen.&quot; In zijn recept voor Europa zit het er allemaal in: meer Potiers en de promotie van de politieke islam tot uitverkoren Europese vijand' en een minder prominente aanwezigheid van de Holocaust.
'Is dat een radicaal-rechts verhaal?' vraagt Goossens zich af. 'Ongetwijfeld, maar niet voor De Wever. Voor hem is de Koran geen license to kill en is er geen sprake van botsende beschavingen, wel van een conflict over het voortbestaan van de moderniteit. Het zal de radicalen een zorg zijn. Hun memes en vlaggen zijn immuun voor subtiel denken. Voor De Wever daarentegen draait het allemaal rond de moderniteit. Daarom de noodzaak van een leidcultuur met de verlichting als kompas. Dat klinkt mooi, maar het valt op dat het conservatieve orkest de verlichting pas begint af te stoffen als de moslim in de buurt is. Als het over ongelijkheid, mensen in nood op de Middellandse Zee en de inspiratie van de Europese Unie gaat, stopt die muziek. De Wever houdt niet van half werk. Omdat een identitaire beweging niet zonder vijand kan, heeft hij er meteen twee in de aanbieding: de politieke islam dus en de ‘postmodernisten en cultuurrelativisten’. Dat nihilistische volkje sleurde Europa in een spiraal van identitaire zelfdestructie, cultiveerde de zelfschaamte en hypothekeert een groot verhaal over een mythisch verleden. Pas als met die binnenlandse vijand is afgerekend, kan de externe vijand worden aangepakt en ontstaat er ruimte voor Europese trots en kan met een luid ‘Europa is van ons’ het afscheid van Auschwitz afgekondigd worden.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== II. Media en propaganda ===

[[Bestand:Honoré_de_Balzac_(1842)_Detail.jpg|thumb|right|550px|Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'?]]

.

==== Media indoctrinatie ====
Voor ideologieën is het verleden essentieel en wie er geen heeft, kan het uitvinden. Jacques Pauwels voegt een tweede ideologie toe. Hij stelt dat het triestig is gesteld met het historisch besef (lees: de kritische geest) en dat de media, veel meer dan het onderwijs ons doordringt van een eindeloze reeks mythes. Mythes zijn geen leugens, maar fantastische verhalen met een kern van waarheid. Naast het onderwijs kwamen het internet, de tv en de film en de sociale media. Die voegden - in het beste geval - een kennislaag aan het (ideologische) geschiedenisonderricht toe, in het meest barre geval namen ze de onderwijs-rol gewoon over of schelden sociale media er over heen. Waarom zijn die media zo ijverig bezig om ons de geschiedenis te leren kennen? Essentieel om dit te begrijpen, is dat die media heel vaak privé-eigendom zijn van superrijken. Noam Chomsky maakte die analyse al eerder. En dat er een verband bestaat tussen de media en hun eigenaars wordt doorgaans niet vermeld. Als media ter sprake komen, dan worden die vaak opgevoerd als de waakhond van de democratie, niet als propagandakanalen van multinationals en holdings. Dat deze één procent-elite (die negentig procent van alle rijkdom in haar zakken heeft) niet graag in de belangstelling staat, spreekt voor zich. Daarom zwijgen historische films over de steun die Hitler genoot van Duitse en Amerikaanse (jawel!) industriëlen en bankiers. Net omdat die één procent bang is voor een objectieve kijk, controleert ze de verhalen die ze de wereld instuurt en welke niet. Dit soort selectiviteit zien we bijvoorbeeld bij de betekenis die documentaires geven aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Echter, meer dan om Tokyo op de knieën te dwingen, waren de honderdduizenden slachtoffers bedoeld om Moskou te intimideren. Daarom is onze kennis over de Tweede Wereldoorlog ook een Hollywoodproduct waarbij D-day belangrijker is dan wat er in Stalingrad gebeurde. Het zijn de bevoorrechten en de winnaars en niet de underdog of de slachtoffers die de geschiedenis maken. Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'? Ongetwijfeld. En daar is de één-procent-elite zich van bewust. Daarom leidt hun entertainment de aandacht af van waar het werkelijk om draait, namelijk dat rijken rijker worden en armen armer worden. Hun media slagen erin om de kapitalistische kritiek te fnuiken door bijvoorbeeld te eenzijdig te focussen op Hitler als grote schuldenaar van wat er tussen 1939 en 1945 gebeurde en niet op wie centen verdiende aan de oorlog, de wapenhandelaars, de wapenindustrie, Hugo Boss die de kledijlijn voor de Nazi's uitdacht of Bekaert uit Zwevegem (die na de oorlog de Sociale Hogeschool, het latere Ipsoc, ruimsubsidiërde) die de prikkeldraad voor de kampen leverde. Het kapitalisme heeft een vooral verborgen geschiedenis die nauwelijks onder de aandacht komt en verbergt hoe rijken rijker worden. Wie dit wil begrijpen of minstens wil analyseren kan bij de kritische geschiedschrijving terecht.

.

==== Propaganda ====

In de twintigste eeuw onderzoeken communicatiewetenschappers de mediabeïnvloeding door middel van gedragsonderzoek, diepte- en waarnemingspsychologie, marketing en de metafoortheorie, taal en machtsmechanismen. In 1937, kort na de machtsovername van Hitler in Duitsland (1933) formuleert het Amerikaanse Institute for Propaganda hoe propaganda werkt.

.

1.	'''Plain Folks Appeal''': gebruik realistische situaties die iedereen herkent, wees betrokken op volkse thema's;

.

2.	'''Bandwagon Appeal''': als iedereen achter dezelfde kar loopt, moet de boodschap die de kar verspreidt wel juist zijn. Als iedereen in de rij staat voor een ijsje, zijn ze per definitie lekker. We kennen voorbeelden van zelfstandigen die in die optiek de kunstmatige klant creëren;

.

3.	'''Misleading Numbers''': gebruik desnoods misleidende cijfers, nuanceer harde feiten;

.

4.	'''Transfer''': gebruik vlaggen, wapenschilden, titels, uniformen, symbolen… iedereen herkent ze;

.

5.	'''Celebrity''': verwijs naar beroemdheden, namen en autoriteiten, uit het heden en het verleden, prijs de 'comming man' als het voorbeeld voor de toekomst. Deze leider zal ons redden;

.

6.	'''Glittering Generalities''': grootsprakerige algemeenheden zorgen voor positieve connotaties;

.

7.	'''Stereotyping''': scheldgedrag herleidt tegenstanders tot karikaturen, maak er een cliché van;

.

8.	'''Call to Action''': Roep op tot actie zodat mensen niet langer hun schouders ophalen maar zich inzetten en gewaardeerd voelen;

.

9.	'''Card-Stacking''': schik de kaarten op een andere wijze, bepaal de volgorde van de presentatie. Hou kaarten achter de hand en speel ze uit indien nodig of hou kaarten achter en verzwijg. 

.

.

=== III. Veiligheid en angstcultuur ===

[[Bestand:Chernobyl_Hotel_with_reactor_in_background.jpg|thumb|right|550px|De kernramp van Tsjernobyl maakte Ulrich Becks publicatie uit 1986 over de risicosamenleving tot een bestseller in Duitsland.]]

Een derde ideologie focust op wat René Munnik in zijn boek 'Geweldig' de 'veiligheidsideologie' noemt. Zijn er objectieve redenen om aan te nemen dat onze werkelijkheid zo onveilig is? Of zijn we gewoon gevoeliger voor onveiligheid? Ulrich Beck spreekt in 1986 over 'Risikogesellschaft'. 

.

Zijn boek ''Risikogesellschaft: Auf dem Weg in eine andere Moderne'' (Risicomaatschappij: op weg naar een andere moderniteit) kreeg door de kernramp van Tsjernobyl de status van bestseller en is snel in het Engels vertaald. Het begrip wijst er ''niet'' op dat onze tijd gevaarlijker is dan vroeger. Gezien de levensverwachting, de technologie en de welvaart leven we veiliger dan ooit: ziektes en hongersnoden, natuurrampen en epidemie lieten we achter ons. Met de risicosamenleving wijst Beck op: 

.

1. de risico's (kernrampen, klimaatsverandering) zijn veroorzaakt door de neveneffecten van onze hoogtechnologische en welvarende, onze moderne en verlichte samenleving (die alles beheersbaar zou houden).

.

2. risico's, zowel reëel en vermeend nodigen uit tot een angstcultuur via propaganda, ideologie of als ultieme utopische preventie waarbij alles onder controle te houden is.

.

3. de risico's zijn er om te blijven. Wie nog geboren moet worden kan last krijgen.

.

4. de risico's zijn niet lokaal, maar wereldwijd.

.

5. de risico's treffen alle klassen, elk ras, alle leeftijden en sekses.

.

6. de risico's zijn onzichtbaar. Alleen deskundigen merken ze op.&lt;ref&gt;Zie RENE MUNNIK (Ea.). ''Geweldig! Over de vanzelfsprekendheid van geweld.'' Valkhof Pers, Nijmegen, 2005, p. 7-11.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== IV. Complottheorieën ===

Complottheorieën halen hun sterkte omdat ze gebaseerd zijn op selectief en speculatief bronnengebruik en hun wantrouwen tegenover wetenschappelijke kennis. Een complottheorie vertrekt van de overtuiging dat verborgen groepen met kwade bedoelingen gebeurtenissen sturen. Kenmerkend is: een verborgen elite; controle; toeval bestaat niet; wantrouwen in officiële verklaringen; het tegenbewijs is deel van het complot. De vraag draait vaak rond de vraag: &quot;Wie heeft macht?&quot; en &quot;Waarom gebeuren dingen?&quot; Complottheorieën bieden eenvoudige antwoorden op complexe processen. Juist omdat zoveel vragen onbeantwoord blijven, ontstaan talloze theorieën. Miljoenen mensen dat de maanlanding van 1969 in een studio is opgenomen. Voorbeelden zijn gecreëerd rond De bende van Nijvel (1982-1985) en hun link met extreemrechtse netwerken, de staatsveiligheid, het NAVO-netwerk Gladio en politieke elites. De aanslagen van 11 september 2001 behoren tot de meest besproken complotthema's. Veel theorieën stellen dat de Amerikaanse overheid betrokken was en dat de Twin Towers gecontroleerd zijn opgeblazen. Recenter zijn de theorieën rond QAnon, de Great Reset, vaccinatiecomplotten, omvolkingstheorieën, de klimaatontkenning...

.

.


;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG|Resten van goedendags
Bestand:Paardenhangertje_van_Gwijde_van_Namen_Kortrijk_1302__9-01-2010_14-22-14.JPG|Paardenhangertje van Gwijde van Namen
File:Battle_of_Courtrai2.jpg|De Guldensporenslag, tot de negentiende eeuw vergeten, daarna vanonder het stof. Met een doel.
File:Nicaise de Keyser04.jpg|Voorstudie van de slag door Nicaise de Keyser.
File:Guido_Gezelle.jpg|Guido Gezelle (1830-1899)
File:Hendrik_Conscience.jpg|Hendrik Conscience (1812–1883)
File:Leeuwvanvlaenderen.gif|De Leeuw van Vlaanderen verscheen in 1838
File:Groeningepoort.jpg|Groeningepoort in Kortrijk
File:Kortrijk_Groeningeabdij_museum.JPG|Museum Kortrijk 1302
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Morele paniek en fake news ==

.

[[Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg|thumb|right|550px|De heksenprocessen van Salem in Amerika begonnen in 1692 en resulteerden in minstens 24 ter dood veroordelingen. Beschuldigingen ten aanzien van vooraanstaanden stopten de processen en deden de morele paniek verdwijnen.]]

[[Bestand:Deep_throat_PD_poster_(restored).png|thumb|right|550px|In deze film is de vrouwelijke seksualiteit het thema. Er zijn eindeloze processen gevoerd over de film. In 23 Amerikaanse staten is die verboden, in het Verenigd Koninkrijk is hij illigaal tot het jaar 2000. Nederland was toleranter. De film draaide uitsluitend voor meerderjarigen in bioscopen met minder dan vijftig zetels.]]

Fake news kan leiden tot morele paniek. Morele paniek is een buitenproportionele, vijandige en gemediatiseerde reactie op een situatie of technologie, een persoon of groep, die waarden en normen lijken te bedreigen. Het begrip verklaart maatschappelijke angstreacties die niet in verhouding staan tot de ernst, het risico, de schade of de dreiging. Morele paniek is een sleutelbegrip uit de sociologie en criminologie en zou voor het eerst gebruikt zijn door Marshall McLuhan in 1964. Jock Young introduceerde het in 1971 in de criminologie en de socioloog Stanley Cohen gaf het begrip bekendheid in zijn klassieker ''Folk Devils en Moral Panics'' uit 1973. Daarin beschrijft hij de jeugdbendes, de ‘Mods’ en de ‘Rockers’.

[[File:Waarom geloof jij fake news.webm|thumb|550px|Waarom geloof jij fake news? - Universiteit van Vlaanderen]]

.

.

=== Fasen ===

.

Morele paniek is gefaseerd en begint met een stereotiepe en overdreven voorstelling van een gebeurtenis. Daarna wordt die geassocieerd met soortgelijke gevallen en gepresenteerd als symptomatisch voor een maatschappelijk probleem. Vervolgens wakkeren doemscenario’s de angst aan en escaleert het tot er justitiële, politionele of juridische maatregelen komen. Soms ebt de paniek na een tijd weg, soms duurt de golf zo lang dat het zelfbeeld van de samenleving verandert. Voor de samenleving maakt het weinig uit of de oorzaak wel of geen hersenschim is en geldt het Thomas-theorema: ''als mensen situaties als werkelijk definiëren, zijn zij werkelijk in hun gevolgen''. Niet de situatie zelf, de perceptie geeft de doorslag.

.

.

=== Voorbeelden? Legio! ===

.

* Satanisch ritueel misbruik.

.

* De heksenjacht in Vlaanderen (met hoogtepunten tussen 1590-1610) en de processen zoals die in Salem.

.

* De gevolgen van masturbatie.

.

* De paniek en massahysterie die in 1938 ontstond bij het hoorspel ''The War of the Worlds'' van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatre on the Air. Luister hier: [http://sounds.mercurytheatre.info/mercury/381030.mp3 War of the Worlds].

.

* De zorgen over genetisch gemanipuleerde voeding.

.

* De invloed van televisiegeweld of in games zoals in Canis Canem Edit en de GTA-reeks.

.

* Imitatiegedrag van jongeren bij het zien van pornografie zoals in de film ''Deep Throat''.

.

* In de zomer van 1984 rapporteerden kranten na een dodelijke vechtpartij op het strand van Egmond in Nederland over het ‘kustgeweld’, de ‘geweldsgolven’ en ‘-explosies’, ‘uitbarstingen’ en ‘epidemieën van geweld’, alsof het natuurverschijnselen waren. De paniek kreeg ook de politie, justitie, de horeca en het lokale bestuur in zijn greep en ebde na enige tijd weg. 

.

* De mediareactie en die van de overheden na de aanslagen op 11 september 2001 en de terroristische aanslagen in Madrid van 11 maart 2004 en de terroristische aanslagen in Londen van 7 juli 2005. In hun representatie van ‘het’ terrorisme dragen overheid en media bij tot paniek omdat ze onnodig angst zaaien door burgers vertrouwd te maken met dreigingen. Dit simplisme brengt de moeizame interetnische verhoudingen onder spanning en leidt de aandacht af van oorlog of genocide.

.

* De negentiende-eeuwse angst om levend begraven te worden, leidde in 1868 tot het patent op de lijkkist met een ladder voor een uitvinder uit New Jersey.

.

* In het Engelse Middlesbrough worden in 1987 121 kinderen uit hun huizen geplaatst na misbruik. Artsen gebruikten de techniek 'reflex anale oprekking' waarbij ze de billen uit elkaar schuiven en de anus bestuderen. Later bleek de techniek onwetenschappelijk en met de meeste kinderen was niets aan de hand.

.

* De angst voor de atoombom tijdens de koude oorlog.

.

* De angst voor ongrijpbare vijanden zoals al-Qaeda, fijnstof, dioxine, zendmasen...

.

.

= '''BETROUWBAAR''' =

[[Bestand:Van_Olden_Barneveldt_Verhoeven_1619.gif|thumb|right|550px|[[Abraham Verhoeven]], een prille 'gazettier' besloot zijn artikels in de Antwerpse krant de [[Nieuwe Tijdinghen]] met het zinnetje &quot;Oft waer is, sal den tydt leeren.' De auteur waarschuwt zo zijn lezers in de vroege zeventiende eeuw voor te hoog gespannen verwachtingen inzake de betrouwbaarheid van zijn schrijfsel. Het bericht is nog relevant. De illustratie vertelt het 'Verhael hoe ende in wat manieren den heere Johan Van Olden-Barneveldt, Advocaet van Hollandt ende den Vrieslant/ is Onthalst gheworden smaendachs voor noen den xiij Mey Anno Duisent zes hondert neghen-thien; T'hantwerpen/By Abraham Verhoeven/op de Lombaerde Veste/inde gulde Sonne, 1619.']]

.

{{Citaat|'''Door de fragmentarisering van alle kennis is de beleidsvorming er natuurlijk eenvoudiger op geworden. De hooggespecialiseerde takken van moderne wetenschap zijn zo ondoorzichtig geworden dat de mensen die daarin werkzaam zijn, noodgedwongen tot hun dertigste of langer door moeten studeren tot ze kunnen toetreden tot de nieuwe geestelijkheid. Een lange leertijd hebben ze allemaal, maar dat betekent nog niet dat ze het altijd eens zijn over de beste aanpak. De SARS-CoV-2-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de onenigheid onder experts zich zelfs kan uitstrekken tot schijnbaar simpele beslissingen, zoals over het gebruik van een mondkapje. Eind maart 2020 (de pandemie was drie maanden oud) adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie daar nog tegen, tenzij een persoon was besmet, en pas begin juni werd dat advies bijgesteld. Hoe kunnen mensen zonder specialistische kennis daarin partij kiezen of wijs worden uit debatten die vaak eindigen met het intrekken of ontmantelen van claims die daarvoor nog allesbepalend waren?'''|Vaclav Smil}}


.

Wat de betrouwbaarheid van deze encyclopedie betreft, daar gaan we even klassikaal door. We nemen een schrijfstok of een [[Griffel (schrijfstift)|griffel]] en een schrijfplank, een [[Lei (schrijfplank)|lei]] genaamd. We noteren drie vragen, het antwoord erop hoor je in de les.

.

* Ten eerste: Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* Ten tweede: Wat is betrouwbaarheid?

.

* Ten derde: Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Peilen is een term uit de scheepvaart, peilingen doe je steeds opnieuw, want je positie verandert constant.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=hA2p8EqvLLI '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: WAT IS BETROUWBAARHEID? (20 Min.)''']

.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=Xs0K4ApWl4g '''♣ LUISTER HIER NAAR DE GROOTSTE MISLEIDING UIT DE TWINTIGSTE EEUW:[[The_War_of_the_Worlds_(hoorspel)| The War of the Worlds''']].]

.

.

== Weet je dat…? Tuurlijk wel. ==

* Je in naam van iemand anders kan SMS'en?

.

*  Fototrucage mensen mooier maakt? Of lelijker, als het moet… Vrijwel elke foto in de krant of op internet is bewerkt! Kijk eerst naar [https://www.youtube.com/watch?v=iYhCn0jf46U dit filmpje van Dove] of naar deze ontmaskering.

.

* Er berichten gemaakt worden om journalisten een loer te draaien. Dergelijke berichten worden canards genoemd. Ze verschillen soms nauwelijks van stadslegendes.

.

* Goed ogende websites valse informatie doorspelen?

.

* Journalisten opzettelijk foute berichten de wereld insturen? Kijk op het impulscentrum naar (minstens) een van deze reportages. 1. Orson Welles War of the Worlds (Canvas Days that shook the World); 2. Bye bye Belgium (RTBF).

.

* Een verkeerd bijschrift bij een prima foto snel geplaatst is?

.

* De zetduivel vaker toeslaat dan gedacht?

.

* Sommige mensen wel heel goed gelovig zijn. Klik hier en bel en sms één jaar gratis. In tien dagen tijd tekenden 7200 jongeren in op dit aanbod.

.

* Een fout gespelde naam? Een foutief jaartal? Een verkeerde leeftijd of woonplaats? Tja, iedereen maakt fouten, niet?

.

Voor je info gebruikt, evalueer je die. “Ik heb de pest aan informatie, je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen” schrijft Jan Blokker ergens. Het citaat is in een mum van tijd gevonden, geknipt en geplakt in dit document. De referentie is uiteraard vergeten. Informatie wordt altijd gemaakt. Woordvoerders, journalisten, fotografen, redacteurs… één voor één maken zij nieuws of geschiedenis. Toch wordt die menselijke oorsprong snel vergeten. Niet alleen de Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid maar elke discipline evalueert informatie. Uiteraard vereist de doorlichting kennis van zaken, maar niettemin bestaan er “typevragen” die ongeacht het onderwerp  gelijk zijn. Zo dient de informatie controleerbaar, nauwkeurig, volledig, redelijk en eerlijk, relevant en actueel te zijn, er dient structuur, overzichtelijkheid en een lay-out te zijn. Voor je aan de controle begint ga je de bedoeling van de makers na. Wat is de aard van je bron?

  
 * Informatief?
 
 * Persoonlijk?
 
 * Commercieel?
 
 * Opiniërend?
 
.
 
{|
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg|thumb|550px|Revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, kort voor de arrestatie door de Russische geheime dienst. In het midden zit Vladimir Lenin.]]
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897 - Altered.jpg|thumb|560px|Dezelfde revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, nadat Alexander Maltsjenko in 1930 bij Jozef Stalin in ongenade viel, werd hij verwijderd.]]
|}

.

== Controleerbaar ==

[[Bestand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|thumb|rigth|550px|Van informatie die een redactionele controle onderging stijgt de betrouwbaarheid. Hier de redactie van de Canadian Broadcasting Corporation in Montreal (Canada) in 1944.]]

.
 
Betrouwbare info is controleerbaar. Van moeilijk te controleren info daalt de betrouwbaarheid. Anonieme info is onbetrouwbaar. Een cartoon uit The NewYorker toont twee honden voor een monitor, waarvan de ene zegt: ‘Op internet weet niemand dat je een hond bent.’ Een goede site bevat net als een boek de naam van de maker en zijn functie, de naam van de organisatie, een contactadres, een redactieteam, het doel van de organisatie en een datering. Het controleren begint dus met de vraag naar de auteur. Dit maakt een mail mogelijk of een extra controle via Google. Zoek uit wat de expertise van de auteur is, door zijn opleiding, werkomgeving of andere documenten te vinden. Verder kan de maker de controleerbaarheid vergemakkelijken door zijn tekst te onderbouwen met linken, een bibliografie of voetnoten. Eindigen sites op .ac.be of .edu, .org of .gov zijn het universiteiten, organisaties en staatsinstellingen. Trianguleren is het vergelijken van de informatie met minstens twee andere [relevante] bronnen. Twee is noodzakelijk, want op internet wordt veel overgenomen. Als meerdere webpagina’s hetzelfde zeggen over een onderwerp, werkt dit geruststellend. Maar let op, dit kan vals zijn. Wil je meer zekerheid, dan is het nodig om ofwel de site goed te bestuderen, te vergelijken of de commentaren op verwijspagina’s te lezen. Bij tegenstrijdige informatie is het belangrijk te weten welke auteur het meeste autoriteit heeft. Laat in je studie niet na om te wijzen op botsende visies en tegenstrijdige ideeën. Dit helpt bij het ontwikkelen van je eigen mening.

.

== Nauwkeurig en volledig ==

.

Als je evalueert op nauwkeurigheid ga je na in welke mate er slordigheden of onnauwkeurigheden voorkomen. Verkeerd taalgebruik en tikfouten tonen aan dat de auteur weinig aandacht schenkt aan de inhoud. Let op voor vage omschrijvingen zoals “men beweert dat er veel wordt…” Dit zijn teksten die lucht verkopen. Op internet verschijnt regelmatig onvolledige info. Andere info is bewust onvolledig en werkt als smaakmaker of zet aan tot kopen, sommige bronnen behandelen het onderwerp oppervlakkig of wekken de indruk het onderwerp volledig te dekken, maar stellen na consultatie teleur.

.

== Redelijk ==

.

Objectiviteit bestaat niet. De ‘werkelijkheid’ in taal gieten is ontzettend moeilijk: gewild of ongewild, steeds kijk je door filters van voorkennis, afkomst, behoeften, verwachtingen… Wat je ziet is cultureel bepaald. De discussie subjectief en objectief is hier aan de orde. Daarom is het onredelijk een auteur te vragen objectief te zijn. Verwacht van de auteur dat hij afstand doet van vooringenomenheid, een redelijke argumentatie gebruikt en eventueel uiteenlopende visies poneert. Vraag je af welk belang de auteur bij het onderwerp heeft. Zo rapporteert Greenpeace anders over een olietanker dan de eigenaar. Hoe redelijk is de informatie? Worden de ingenomen standpunten geëxpliciteerd? Wordt de website gesponsord? Hoe evenwichtig worden tegengestelde standpunten gepresenteerd? Is de term 'subsidieslurpers' een alitererende metafoor die wat suggereert of een objectief begrip?

  
 FEITEN ≠ TAAL
 
 .
 
 REALITEIT ≠ JE MENING
  
 .
 
 FEITEN ≠ JE MENING ≠ TAAL
 

In hoeverre weerspiegelen gedachten realiteit? En, in welke mate zijn we in staat om de realiteit die we feiten noemen, te beschrijven?
 

.

== Eerlijk ==

[[Bestand:Pinocchio_1940.jpg|thumb|right|550px|Eerlijke info staat tegenover leugenachtige info en die is niet altijd even makkelijk te herkennen als bij Pinocchio.]] 

.

Eerlijkheid is het (on)bewust manipuleren, verdraaien of verzwijgen. Worden de standpunten eerlijk gepresenteerd? Neemt de auteur een standpunt in? Is de partijdigheid acceptabel? Wordt dat standpunt gepresenteerd als een mening of als een feit? Eerlijkheid gebiedt dat feiten als feiten voorgesteld worden en meningen als meningen.

.

;Feiten

.

Een feit is aanvaard omdat dit bleek uit onderzoek of omdat het aanvaard is. In het alledaags taalgebruik is een feit “zeker” en kan het geobserveerd worden. Als het feit een tijd bestaat, is dit een situatie of een structuur. Als het om een verandering van structuur gaat, is dit een proces [industrialisatie, emancipatie]. Een kortstondig proces is een gebeurtenis. Zoek voor onderstaande 'feiten' voorbeelden.

.

* Object (voorwerp), bv:

.

* Plaats (ligging), bv:

.

* Gebeurtenis (kwestie), bv:

.

* Structuur (situatie of toestand), bv:

.

* Proces (evolutie) bv:

.

.

;Meningen

.

Over een mening kan je discussiëren. Een mening is een waardeoordeel of vooroordeel, een voorkeur en verwachting, een veronderstelling of een stelling. De nuances zijn subtiel. Een waardeoordeel berust op een interpretatie die je aanvaardt maar niet met feiten te ontzenuwen is, omdat de feiten verschillend worden uitgelegd. Bij een vooroordeel is men zich niet bewust van het waardeoordeel. Een veronderstelling en een stelling liggen dicht bij elkaar, net als een voorkeuren en verwachtingen. Een veronderstelling berust op een indruk of interpretatie, een stelling wordt gevolgd door een argumentatie en gaat vooraf aan een redenering [want, immers, daaruit volgt]. Een voorkeur leidt je aandacht [af]. Bij een voorkeur kan je kiezen, bij een verwachting [hoop] hoeft het object niet eens aanwezig te zijn.

.

* Vooroordeel (een ongecontroleerde mening), bv:

.

* Waardeoordeel (interpretatie), bv:

.

* Stelling (positie), bv:

.

* Veronderstelling (hypothese), bv:

.

* Voorkeur (neiging), bv:

.

* Verwachting (hoop), bv:

.

Laat extreem positieve en extreem negatieve meningen voor wat ze zijn. Soms laten journalisten hun mening in de tekst klinken zoals in dit citaat. “De scheiding der machten werd pas in de zeventiende eeuw geproclameerd door John Locke.” Het woordje ''pas'' zorgt dat een feit als mening voorgesteld wordt. Ook het omgekeerde is mogelijk, zoals deze uitspraak: “Een vondelingenschuif is moreel verwerpelijk en een welvaartsstaat onwaardig.” Dit is een mening die als feit wordt omschreven. Beter zou zijn “Ik vind een…” Het is een kwestie van academische training. Veel moeilijker is om als lezer feiten te herkennen die als mening zijn omschreven of om meningen te herkennen die als feit zijn omschreven.

.

== Wetenschappelijk of populariserend? ==

.

* Kijk naar [https://www.youtube.com/watch?v=9r8GNYi5K-Y deze (Belgische) reportage] en [https://www.youtube.com/watch?v=CMne7lqobT8 deze (Nederlandse) reportage] waarbij Bart Van Loo zijn boek De Bourgondiërs voorstelt. Er komt kritiek op zijn aanpak: Bart van Loo zou de geschiedenis te eenzijdig voorstellen. [https://www.youtube.com/watch?v=7gOlTlqY41s Kijk hier.]


== Fictie versus non-fictie ==

[[File:Orson_Welles_1937.jpg|thumb|550px|Orson Welles liet in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt of als men fictie met non-fictie gaat verwarren.]]

.

Als Fictie en non-fictie zich met elkaar gaan vermengen wordt het voor de kijker, luisteraar of lezer wel erg moeilijk om het waarheidsgehalte of de betrouwbaarheid te peilen. Voor je verder leest, log je in op [https://p.cygnus.cc.kuleuven.be/webapps/osv-kaltura-bb_bb60/jsp/courseGalleryLTI.jsp?url=/hosted/index/course-gallery&amp;course_id=_976176_1&amp;mode=view Toledo TV]. Wie maanlanding intikt als zoekwoord komt op een VPRO documentaire van 52 min. Kijk aandachtig naar het bedrog der bedriegenis. Trek er een uurtje voor uit en lees vooral niet verder, anders is de fun er af.

.

{{Leeswaarschuwing}}

.

;De hoofdpersonages
&lt;gallery&gt;
A11v 1092338.ogg|Armstrong stapt als eerste mens op de Maan (tv)
File:Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg|'''[[Joeri Gagarin]] (1934–1968) was geen lang leven beschoren.'''
File:Aldrin_Apollo_11.jpg|'''[[Buzz Aldrin]], [[Apollo 11]], gefotografeerd door [[Neil Armstrong]]'''
File:Ap11-s69-31740.jpg|'''Bemanning [[Apollo 11]]'''
File:Kennedy_vonbraun_19may63_02.jpg|'''[[Wernher von Braun]] met [[John F. Kennedy|J.F.K.]]'''
File:Dornberger-Axster-von_Braun_(jha).jpg|'''von Braun bij de overgave.'''
File:V1_Soest.JPG|'''[[V1 (wapen)|V1]]-rakket.'''
File:V-2-Nederlands.jpg|'''[[V2 (raket)|V2]]-rakket.'''
File:First photo from space.jpg|'''In [[1946]] neemt een [[V2 (raket)|V2]] de eerste foto's uit de ruimte.'''
File:Project_Paperclip_Team_at_Fort_Bliss.jpg|'''[[Operatie Paperclip|Operatie paperclip]]: von Braun ging niet alleen naar de V.S.'''
Bestand:Posta_Romana_-_1959_-_Laika_120_B.jpg|'''[[Laika (hond)|Laika]]''', de eerste hond in de ruimte. Hoeveel dieren gingen haar voor?
&lt;/gallery&gt;

.

Wat je zag is ''Opération Lune'' die probeert aan te tonen dat we erg gevoelig zijn voor misleiding door te stellen dat Stanley Kubrick de eerste stappen op de maan in een studio filmde. Deze regisseur kennen we van Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb, 2001: A Space Odyssey (uit 1968), A Clockwork Orange, Barry Lyndon, The Shining, Full Metal Jacket en Eyes Wide Shut. Deze regisseur heeft uiteraard niets met de maanlanding van doen, hij is postuum opgevoerd als regisseur van de allerbelangrijkste film ter wereld. ''Opération Lune'' is geen documentaire maar een 'mocumentaire'. Ze wil de kijker te misleiden. Waarom? Puur om aan te tonen dat mensen te of erg goedgelovig zijn. Tot op welk punt ben jij meegegaan in dit verhaal?

.

Het woord Mocumentaire komt uit de combinatie van documentaire (feiten en waarheidsgetrouwe rapportage) en de M van Movie (fictie) en 'to moc', iemand op het verkeerde been zetten. Pas op het einde wordt duidelijk dat het om een grap gaat. Sommige studenten kijken de film vol (on)geloof uit, anderen zijn al vanaf de helft kritisch... Hoe gealarmeerd was jij?

.

;Kijken

* [https://www.youtube.com/watch?v=EqHg8YSJWRk Operation Lune] BEELDFRAGEMENT debat met William Karel, regisseur van de mocumentaire.

.

.

== Relevant en actueel ==

.

Relevant wil zeggen betrekking hebben op je onderwerp. Wanneer is de info gepubliceerd? Wanneer is de site gemaakt en voor het laatst aangepast? Hoe actueel zijn de links? 

.

== Lay out ==

.

Een aantrekkelijke lay-out en een overzichtelijke navigatie bewijzen aandacht voor de paginaontwikkeling. Doorgaans wijst dit erop dat er aan de inhoud is gewerkt. Maar de redenering is niet absoluut. Het kan dat een grafisch talent een fijne inhoudloze pagina maakt, of dat vorsers geen grafisch verstand hebben. 'De inhoud is belangrijker dan de vorm' klinkt het argument dan. Maar toch. Schreeuwerige pagina’s duiden op informatietekort, op een vingeroefening of verdoezelen de onkunde van de maker. Vragen over de esthetica helpen bij de evaluatie.

.

;Stel vragen zoals: 

.

* Hoe verzorgd zijn de tekst en de afbeeldingen? 

.

* Worden er compositieprincipes gevolgd? 

.

* Is het ontwerp complex? Oogverblindend? 

.

* Is de tekst leesvriendelijk?

.

* Is de structuur overzichtelijk? 

.

* Is de lay-out of de interface duidelijk?

.

== Informatie in tijden van oorlog ==

.

{{Citaat|'''In oorlogstijd is de waarheid het eerste slachtoffer.'''|Boake Carter, journalist, 1900-1944.}}

.

{{Citaat|'''Voltaire heeft het ons geleerd: we moeten systematisch aan alles twijfelen.'''|Anne Morelli}}

.

Tijdens oorlogen of andere conflicten tussen twee groepen duiken tien principes die de propagandamachine ondersteunen. Anne Morelli somt ze op.

# 'Wij willen geen oorlog.'
# Alleen de vijand treft schuld, die heeft om oorlog gevraagd.
# Dit is geen oorlog tegen de mensen, maar tegen de leider van de tegenpartij.
# Het doel is nobel, zeker geen materieel gewin.
# De vijand begaat wreedheden. Als wij schade berokkenen is dat per ongeluk.
# De vijand gebruikt illegale wapens.
# Onze verlies is beperkt, die van de vijand groot.
# Kunstenaars en intellectuele steunen de zaak.
# De oorlog heeft een heilig karakter.
# Wie de propaganda in twijfel trekt, is een verrader.

.

.

= '''PINOKKIOTEST''' =

.

De Pinokkiotest is een checklist die je helpt inschatten hoe (on)betrouwbaar sommige info is. Je kan de test vinden op [http://sadan.wdfiles.com/local--files/5-evalueren/PINOKKIOTEST.pdf deze vragenlijst]. De test is vergelijkbaar met de [https://www.hogeschoolrotterdam.nl/globalassets/mediatheek/downloads/craap-scoreformulier-nl.pdf CRAAP]-test die in het vak informatievaardigheden ter sprake komt. 

.

.

= '''EXAMENVRAGEN''' =

.

.

== A-Vragen ==

.

(S&amp;V)Wie of wat zijn en wat is de betekenis van: Apollo (god), Nietzsche, Herbert George Wells, Howard Koch, Orson Welles, Jozef Stalin, Koude Oorlog, kunstmaan, The War of the Worlds, Milan Kundera, De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, Louis-Ferdinand Céline, Reis naar het einde van de nacht, Voyage au bout de la nuit, Anne Morelli, De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië, Guido Gezelle, Hendrik Conscience, Kortrijk 1302, De Leeuw van Vlaenderen (1838), Aufklärung, Immanuel Kant, Diderot, D'Alembert, Voltaire, John Locke (1632-1704), 1776, Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, Montesqieu (1689-1755), Jean Jacques Rousseau, Franse Revolutie, Glorious Revolution, 1688, Charles Darwin (1809-1882), Robespierre, Karl Marx, René Descartes, Opération Lune, J.F. Kennedy, Werhner von Braun, Joeri Gagarin, Richard Nixon, Houston (Texas), Cape Canaveral (Florida), Mocumentaire, Stanley Kubrick, 21 juli 1969, Neil Armstrong, Apollo 11, Apolloprogramma, Operatie paperclip.

.

.

== B-Vragen ==

.

* S&amp;V.In de geschiedenis kunnen we verschillende denkrichtingen onderscheiden. Zo kunnen we het model van de &quot;eeuwige terugkeer&quot; tegenover het &quot;verlichtingsmodel&quot; plaatsen. Illustreer dit op het niveau van het denken over geschiedenis, het resultaat, het doel, de richting, de motor en de gevolgen van dit denken. Geef bij beide richtingen één of meerdere vertegenwoordigers.

.

* S&amp;V.&quot;De verlichting is geen soort filosofie, maar een 18de eeuws fenomeen, waarbij groepen intellectuelen gefascineerd worden door de ontdekkingen van de wetenschap en door de filosofische reflecties die hierover gemaakt worden in de vorige eeuw. Het is een nieuwe geest die door Europa waait. Men wordt er zich van bewust dat de denkwijzen van de 17de eeuw reeds heel wat realiseerden in de fysica. Nu de tijd gekomen is om...&quot; 1. Welke kenmerken kun je met betrekking tot de verlichting aangeven; 2. Wat zegt Kant over die verlichting; 3. Kun je ook een kritiek op dit vooruitgangsoptimisme formuleren?  

.

* S&amp;V.Leg uit en toon aan met voorbeelden: &quot;Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen op een bepaalde manier te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Objectiviteit is niet mogelijk.&quot;  

.

* Wat kun je vertellen over Karl Marx en het dialectisch principe?

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Milan Kundera, 2. Louis-Ferdinand Céline, 3. Anne Morelli, 4. Hendrik Conscience, 5. Immanuel Kant, 6. Christus.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Diderot en D'Alembert, 2. Charles Darwin, 3. J.F. Kennedy, 4. Orson Welles, 5. Copernicus, 6. Plato.

.

* S&amp;VPlaats in chronologisch volgorde en wat weet je over... 1. Karl Marx, 2. Apollo 11, 3. H.G. Wells schrijft The War of the Worlds, 4. Voltaire 5. Orson Welles maakt een radioprogramma met de naam War of the Worlds, 6. Franse Revolutie.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Apolloprogramma, 2. John Locke, 3. Neil Armstrong zet eerste stappen op de maan, 4. Robespierre, 5. Nietzsche, 6. Scheiding Oost- en West-Romeinse rijk.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 3. Glorious Revolution, 3. René Descartes overlijdt, 4. Opération Lune (mocumentaire), 5. Werhner von Braun, 6. Guldensporenslag.

.
 
* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Joeri Gagarin overlijdt, 2. Het Colosseum wordt gebouwd, 3. Richard Nixon wordt president, 4. Tweede Wereldoorlog, 5. Stanley Kubrick maakt zijn laatste film, 6. De eerste Kruistocht. 

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid? Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* S&amp;V.Leg uit, waarom is de Spoetnik 1, de eerste satelliet zo belangrijk. Situeer ze in de tijd. Betrek woorden zoals Koude oorlog, Gagarin, Expo '58, Kennedy en Space Race in je antwoord.

.

.

== C-Vragen ==

.

* S&amp;V.Kundera: &quot;De idee van de eeuwige terugkeer der dingen is raadselachtig en Nietzsche heeft er andere filosofen mee in verlegenheid gebracht: te denken dat alles zich eens zou herhalen zoals we het al beleefd hebben, en dat ook die herhaling eindeloos zou doorgaan.&quot; Wat wil deze &quot;dwaze&quot; mythe van de eeuwige terugkeer der dingen zeggen? Valt het je ook wel eens voor - hetgeen voor Kundera het geval is - dat je &quot;ontroering voelt bij het bekijken van foto's van Hitler?&quot; Wat is het gevolg dat Kundera uit een dergelijk merkwaardige ervaring trekt? Wat denk je daar zelf over?

.
 
* S&amp;V.L.F. Céline: &quot;De filosofen [...] zijn ermee begonnen het brave volk van alles wijs te maken...&quot; Waar heeft Céline het over in bovenstaande citaat, genomen uit Reis naar het einde van de nacht? Geef een persoonlijke kritiek.

.

* S&amp;V.De media gebruiken verschillende technieken om de kijker te doen geloven dat hun boodschap 'waar' is.  Welke technieken haal je uit deze film die het realiteitsgehalte van de boodschap verhogen?  En, waar gaan de filmmakers door het lint.  Of, met andere woorden, waar kan je in de film merken dat het hier om een 'vervalsing' van de realiteit gaat?

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid, waarom is betrouwbare info zo belangrijk en hoe kan je achterhalen of informatie betrouwbaar is?

.

* S&amp;V.Leg uit: De meesten beschouwen 'geschiedenis' als iets 'passief'. Geschiedenis was er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! 

.

* S&amp;V.Leg uit: De 'actieve constructie' van de geschiedenis is een vraag die op filosofisch vlak tot tien verschillende vragen leidt. Gebruik Hegel en de universiteit van Berlijn in je antwoord.

.

* S&amp;V.Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Waarom spreken we van peilen?

.

.


== D-Vragen ==

.

&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;360&quot;&gt;
Bestand:TheMatrixAnimated.gif
Down the Rabbit Hole.png
Milan Kundera redux.jpg
L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg
Gerrit Komrij (1981).jpg
Anne Morelli.jpg
Bestand:Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg
Descartes Discours de la Methode.jpg
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg
Jean Le Rond d'Alembert, by French school.jpg
Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg
Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg
John Locke.jpg
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
Montesquieu 1.png
Immanuel Kant (painted portrait).jpg
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg
Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg
Social contract rousseau page.jpg
EmileTitle.jpeg
Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg
James Watt by Henry Howard.jpg
François Quesnay.jpg
Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif
AdamSmith.jpg
Louis XIV of France.jpg
Koning Louis XV; Hyacinthe Rigaud.jpg
Ludvig XVI av Frankrike porträtterad av AF Callet.jpg
Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg
Women's March on Versailles01.jpg
Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg
LouisXVIExecutionBig.jpg
Jacques-Louis David - Marie Antoinette on the Way to the Guillotine.jpg
Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg
Robespierre.jpg
Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png
Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg
Bestand:David Van Reybrouck.jpg
Bestand:Jose Ortega y Gasset.jpg
Karl Marx 001.jpg
Kortrijk-Groeningemonument.jpg
Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png
Bestand:Honoré de Balzac (1842) Detail.jpg
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG
Battle of Courtrai2.jpg
Nicaise de Keyser04.jpg
Guido Gezelle.jpg
Hendrik Conscience.jpg
Leeuwvanvlaenderen.gif
Groeningepoort.jpg
Kortrijk Groeningeabdij museum.JPG
Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg
Bestand:Deep throat PD poster (restored).png
Bestand:Van Olden Barneveldt Verhoeven 1619.gif
Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg
Bestand:Pinocchio 1940.jpg
Orson Welles 1937.jpg
A11v 1092338.ogg
Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg
Aldrin Apollo 11.jpg
Ap11-s69-31740.jpg
Kennedy vonbraun 19may63 02.jpg
Dornberger-Axster-von Braun (jha).jpg
V1 Soest.JPG
V-2-Nederlands.jpg
First photo from space.jpg
Project Paperclip Team at Fort Bliss.jpg
Bestand:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''BIBLIOGRAFISCHE NOTEN''' =</text>
      <sha1>sl95tui3kmsmsn0acac0oqe5xbyy4we</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429764</id>
      <parentid>429763</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T17:44:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* Schema */</comment>
      <origin>429764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107458" sha1="j3htjngott73qzu947uvb5wtawi4psa" xml:space="preserve">[[Bestand:TheMatrixAnimated.gif|thumb|550px]]

&lt;big&gt;'''HOOFDSTUK 1. HISTORISCHE MODELLEN, BESEF EN DENKRICHTINGEN''' &lt;/big&gt;
;&lt;big&gt;WAT IS GESCHIEDENIS EIGENLIJK?&lt;/big&gt;

.

[[File:Down_the_Rabbit_Hole.png|thumb|550px|♣ '''TUINTIP'''  Down the rabbit-hole?  Op een zomerdag luistert Alice Liddell aan de oever van een meer naar haar oudere zus die een saai boek voorleest. Alices verveling verdwijnt als er een pratend konijn passeert. Het is gehaast en houdt de tijd op zijn horloge (de geschiedenis?) in de gaten en springt in een hol. Alice volgt en valt de dieperik in. Een deurtje verbergt een prachttuin, een flesje met het opschrift &quot;drink mij&quot; maakt haar klein genoeg om de deur door te kunnen. Spring in het gat en deze geschiedenistuin en laat je verwonderen zoals Alice. The Matrix kaapte als film het idee van Alice en stelt de vraag of de wereld een illusie is? Plato deed iets vergelijkbaars met de allegorie van de grot. De Matrix visualiseert René Descartes' stelling: 'Ik denk, dus ik ben' en is mee geïnspireerd door de cyberpunk van William Gibson.]]

[[Bestand:Hoe ontdek je nepnieuws (How To Spot Fake News).jpg|thumb|550px|Infographic ''Hoe ontdek je nepnieuws'', uitgegeven door de International Federation of Library Associations and Institutions.]]

{{Citaat|'''Veel vitale cycli van ons lichaam kennen een periodiek verloop: de hartslag, de ademhaling, de afwisseling tussen slapen en waken. Contoleren of ze regelmatig zijn vindt bijna altijd onbewust plaats, maar zelfs de geringste verstoring is voldoende om plotseling de alarmbellen te doen rinkelen. (...) In tegenstelling tot de traditionele zintuigen, hebben wij geen orgaan voor tijdszin.'''|Guido Tonelli}}

.

{{Citaat|'''Niet lachen, noch huilen, maar begrijpen.'''|Ludo De Witte}}

.

{{Citaat|'''De geschiedschrijver is een wandelend anachronisme, een ontheemd persoon, die de technieken van vandaag gebruikt om te proberen dingen te weten over gisteren die gisteren zelf niet eens wist. Hij moet waarachtigheid nastreven, hij dient te luisteren naar de woorden die het verleden spreekt, maar hij moet communiceren in een taal die het heden begrijpt.'''|Hilary Mantel}}

.

{{Citaat|'''Wie wetenschap onderwijst moet ophouden met leerlingen de pap in de mond te geven en hen de mogelijkheid bieden 'het pure plezier van begrip te ontdekken.' Wie cursussen eenvoudigweg doceert, laat de studenten zitten met 'onderontwikkelde intellectuele vaardigheden en weinig besef van de invloed die wetenschap op hun leven heeft'.'''|Amerikaanse Vereniging voor de Vooruitgang van Wetenschap, de uitgever van Science}}
 
.

{{Citaat|'''De vraag is of u dat kunt, woorden zoveel verschillende betekenissen geven.'''|Alice in Wonderland}}

.

{{Citaat|'''De vraag is wie de baas is - punt uit'''|Wiggel Waggel}}

.

{{Citaat|'''Deze tijd vraagt om optimisme. Pessimisme bewaren we voor slechtere tijden.'''|Jean-Claude Servais&lt;ref&gt;Geciteerd in: NAOMI KLEIN, (vertaald door Jan Willem Reitsma en Pon Ruiter). ''Nee is niet genoeg.'' De Geus, Amsterdam, 2017, p. 275.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Wetenschap is niet hapklaar en eenduidig. In de coronacrisis zag je vaak twee kampen tegenover elkaar staan die elk het eigen gelijk claimden op basis van één of andere studie. Dat is ook des mensen. We denken allemaal dat we heel kritisch onze standpunten innemen, maar dat is natuurlijk niet zo. We zijn kuddebeesten. Vaak nemen we een standpunt in omdat dat het standpunt is van de groep waar we toe behoren. En dan gaan we achteraf feiten zoeken die die intuïtie bevestigen. Er is zo'n mooi beeld - ik weet niet meer van wie het komt - dat we de feiten gebruiken zoals een dronkaard een lantaarnpaal gebruikt: niet om ons te verlichten, maar als steunpilaar. Ons brein is helemaal niet zo rationeel als we denken. (...) Wie gelooft dat wetenschappers deel van een corrupte elite uitmaken, heeft daar natuurlijk weinig aan. Daar begint het dus mee. Als je zegt aan kritisch denken te doen, maar de wetenschap niet vertrouwt... Tja, dan kun je dus niet kritisch denken. Het paradoxale is net dat die mensen van zichzelf denken dat ze zéér kritisch zijn, en dat de anderen als schapen met de kudde meelopen. Kritisch zijn betekent niet alleen dat je moet durven te denken, maar ook dat je moet durven te vertrouwen - in de wetenschap meer bepaald. Ook wetenschappers kunnen er wel eens naast zitten, maar gemiddeld genomen zijn zij veel betrouwbaardere bronnen dan de algoritmes van You Tube.'''|Patrick Loobuyck&lt;ref&gt;PATRICK LOOBUYCK. In: ''De Morgen.'' Vrij zijn is niet: doen wat je wilt. 20 augustus 2021.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Zelfcensuur, aldus, George Orwell, heeft twee nefaste gevolgen. Ze heeft een kwantitatief effect: als voldoende mensen zichzelf censureren, kom je in een samenleving waar politieke censuur regeert. Daar heb je geen bestraffende overheid voor nodig. Mensen staan zelf op de rem, omdat ze sociale uitsluiting (of erger) vrezen. Zelfcensuur heeft een kwalitatief effect: als je je ideeën voor anderen moet verzwijgen, begin je tegen jezelf te liegen. Dat is wat zijn romanfiguren overkomt: ze zijn het contact met het eigen denken kwijt. Daarom is vrijheid van spreken belangrijk: ze bevat de vrijheid om te denken.'''|Tinneke Beeckman}}

.

{{Citaat|'''Als je geen perverse of persoonlijke agenda hebt, begint alles met research. Je stelt je de vraag naar wat zich heeft afgespeeld en waarom het zo liep.'''|Mike Leigh}}

.

{{Citaat|'''Historici hebben een maatschappelijke rol te vervullen. We moeten ons dus niet opsluiten in onze ivoren toren. [...] In het verleden hebben we te veel gedacht dat we documentaires, tentoonstellingen en computerspelletjes moesten maken. We moeten nu weer kiezen voor fundamenteel historisch onderzoek, dat teruggaat naar de bron. Dat is onze corebusiness; wetenschappelijk onderzoek, op basis van onze eigen onderzoeksagenda, tegen de stroom in van de politiek corecte moraliserende boodschap. Zonder onderzoek geen debat en zonder debat geen herinnering. Je kunt de stappen daarin niet overslaan, anders eindig je met lege herdenkingen.'''|Nico Wouters&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Historici moeten hun eigen agenda heroveren.'' In: ''De Standaard'', 11.05.2019, p. 40 &amp; 41.&lt;/ref&gt;}}

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.youtube.com/watch?v=MrmGliMP0bc LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE GESCHIEDENIS ALS ACTIVE CONSTRUCTIE, OBJECTIVITEIT EN VERVALSINGEN].'''

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/evoluties-in-het-welzijns-en-veiligheidsdenken de PowerPoint die bij deze lessen hoort].'''

.

.

= '''DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN''' =

.

== ''De eeuwige terugkeer der dingen'' van Milan Kundera ==

&lt;small&gt;(Eigen bewerking)&lt;/small&gt;

[[File:Milan Kundera redux.jpg|thumb|550px|Milan Kundera (1929-2023) is een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met filosofische thema's. Een van zijn bekendste werken is ''De ondraaglijke lichtheid van het bestaan''. Philip Kaufman verfilmde het onder de titel ''The Unbearable Lightness of Being''.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=AniUgwUn6oo ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN HET BESTAAN'', 5 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;De eeuwige terugkeer der dingen is een raadsel en Nietzsche
bracht er andere filosofen mee in verlegenheid: de gedachte dat alles zich eens
herhaalt zoals we het reeds beleefden, en dat die herhaling eindeloos
zou zijn! Wat is de betekenis van deze dwaze mythe?
De mythe negeert dat een voor altijd verdwenen, nooit meer 
terugkerend leven op een schaduw lijkt, gewichtloos is,
bij voorbaat dood is, en al was het huiveringwekkend, prachtig of verheven, de
huiver; de pracht of die verhevenheid zijn van geen betekenis. We hoeven ze
niet voor kennisgeving aan te nemen, evenmin als een oorlog tussen twee
Afrikaanse staten in de veertiende eeuw, die het gezicht van de wereld niet had
veranderd, ondanks het in onbeschrijflijk lijden creperen van
driehonderdduizend negers.
Verandert er dan iets aan die oorlog van twee Afrikaanse staten in de veertiende
eeuw wanneer die zich ontelbaar herhaalt in de eeuwige terugkeer?
Er verandert wel iets; de oorlog wordt een omhoog stekend blok dat blijft, en de
stupiditeit ervan zou onherstelbaar zijn.
Als de Franse Revolutie zich eeuwig zou herhalen, zou de Franse
geschiedschrijving minder trots zijn op Robespierre. Maar omdat ze spreekt
over iets dat nooit meer terugkomt, zijn de bloedige jaren veranderd in louter
woorden, theorieën en discussies, ze zijn lichter geworden dan veren, ze jagen
geen schrik aan. Er is een eindeloos verschil tussen de Robespierre die slechts
één maal in de geschiedenis voorkomt en een Robespierre die eeuwig terug zou
keren om de koppen van de Fransen te laten rollen.
Laten we zeggen dat de gedachte van de eeuwige terugkeer een zeker
perspectief betekent waarin de dingen zich anders vertonen dan we die kennen:
ze vertonen zich zonder de verzachtende omstandigheid van hun voorbijgaande
aard. Deze verzachtende omstandigheid weerhoudt ons namelijk een oordeel uit
te spreken. Hoe kun je iets dat voorbijgaat veroordelen? Het avondrood van de
ondergang kleurt alles met de bekoring van de nostalgie; ook de guillotine.
Onlangs heb ik mezelf betrapt op een ongelooflijk gevoel: ik bladerde in een
boek over Hitler en voelde bij enkele foto's ontroering. Ze herinnerden me aan
mijn kinderjaren; die vielen in de oorlog; sommige leden van mijn familie
kwamen om in Hitlers concentratiekampen; maar wat was hun dood tegenover
het feit dat de foto's van Hitler me herinnerden aan de voorbije tijd van mijn
leven, een tijd die niet meer terugkeert?
Deze verzoening met Hitler verraadt de diepe morele perversiteit, verbonden
met een wereld die in wezen gebaseerd is op het niet bestaan van de terugkeer,
want in die wereld is alles bij voorbaat vergeven en dus ook alles cynisch
toegestaan.
Zou elke seconde van ons leven zich oneindig herhalen, dan zijn we
vastgenageld aan de eeuwigheid zoals Jezus Christus aan het kruis. Dat is een
verschrikkelijk vooruitzicht. In de wereld van de eeuwige terugkeer rust op
elke handeling het gewicht van een ondraaglijke verantwoordelijkheid. Daarom
noemde Nietzsche de idee van de eeuwige terugkeer de zwaarste last (das
schwerste Gewicht).&lt;/small&gt;|Milan Kundera}}

.

.

== ''Reis naar het einde van de nacht'' van Louis-Ferdinand Céline&lt;ref&gt;LOUIS FERDINAND CELINE, vertaald door E.Y. Kummer. ''Reis naar het einde van de nacht.'' Van Oorschot, 2016 (naar de uitgave van 1932), p. 74-77.&lt;/ref&gt; ==

[[File:L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg|thumb|550px|Louis-Ferdinand Céline (1894-1961) is samen met Marcel Proust één van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken publiceert.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=4OC6LKybZs8 ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''REIS NAAR HET EINDE VAN DE NACHT'', 6 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;Och  man! Ik verzeker je dat deze wereld
er uitsluitend op uit is om iedereen te verneuken! 
Jij bent jong. Ik hoop dat deze paar
minuten vol wijsheid je jaren zullen bijblijven! Luister goed
naar me, kerel; als ze 't hebben over: 'Het medelijden met het
lot, met de omstandigheden van de arme mieter...', laten dan
deze woorden, die in vurige letters boven alle moordende
schijnheiligheid van onze maatschappij schitteren, een uiterst
belangrijk teken aan de wand voor je zijn, waar je niet meer zo
maar aan voorbij mag gaan zonder het belang ervan in te zien.
Hoor, ik zeg jullie, arme donders, altijd de lul in 't leven, geslagen, uitgeperst,
eeuwig en altijd zwetend, ik waarschuw jullie dat als de groten van deze aarde
interesse voor jullie beginnen te krijgen, dan is 't omdat ze op het slagveld
gehakt van jullie willen maken... Dat is het teken... 't Kan niet missen... 't Begint
met liefde voor het volk. Lodewijk XIV die trok zich tenminste geen zak van
het brave volk aan, vergeet dat niet. Lodewijk XV ook niet. Hij veegde er z'n
gat mee af. Natuurlijk was het leven in die tijd niet prettig, het leven van de
arme sloeber is nooit prettig geweest, maar ze werden niet zo hardnekkig en
verbeten om zeep geholpen als nu door onze tirannen. De kleine man, zeg ik je,
wordt alleen met rust gelaten als hij wordt veracht door de groten,
die uitsluitend uit eigenbelang of sadisme aan het volk kunnen denken... De filosofen
mag ik je daar nog op attent maken nu we 't er toch over hebben, diè zijn ermee
begonnen het brave volk van alles wijs te maken... Het volk dat alleen zijn
catechismus kende! Ze zouden 't wel opvoeden, beweerden ze... Nou! Ze
hadden heel wat waarheden te onthullen! Prachtige! Frisse! Schitterende! Je
duizelde ervan! Zo is 't! begon het brave volk te zeggen, zo is 't precies! Zo is 't
helemaal! Daar gaan we allemaal voor sterven! 't Volk wil alleen maar sterven!
Zo zijn de mensen nu eenmaal. 'Leve Diderot!' hebben ze gebruld en toen
'Bravo Voltaire!'. Dat zijn nog 's filosofen! En ook nog leve Carnot, die zo mooi
overwinningen in elkaar kon knutselen! En leve iedereen! Dat zijn tenminste
knapen die 't brave volk niet in onwetendheid en bijgeloof laten verrekken! Zij
wijzen 't de weg naar de vrijheid! Ze maken 't zelfstandig! En ze hebben niet
stilgezeten! Iedereen moet eerst de krant kunnen lezen! Dat is onze redding!
Godverdomme! En snel! Geen analfabeten meer! Die kunnen we niet meer
gebruiken! Alleen maar burgersoldaten! Die stemmen! Die lezen! En die
vechten! En die marcheren! En kushandjes werpen! In dat tempo werd 't brave
volk gauw goed rijp. Het enthousiasme over 't afwerpen van 't juk moet toch
ergens goed voor zijn, waar of niet? Danton stond niet voor Jan Lul zo mooi te
praten. Met wat gebrul, dat zo raak was dat je 't nu nog hoort, had hij in een
handomdraai 't brave volk gemobiliseerd! En dat betekende 't eerste vertrek van
de eerste bataljons geëmancipeerde bezetenen! De eerste stemmende en
vlagdronken klootzakken die Dumouriez met zich meevoerde om zich te laten
doorzeven in Vlaanderen! Dumouriez zelf, die te laat aan dit ongekend nieuw
idealistische spelletje had deelgenomen, had achteraf toch maar liever poen, hij
deserteerde. 't Was onze laatste huurling... Soldaatje spelen voor niets, dat was
wat nieuws... Zo nieuw dat Goethe, al was hij dan Goethe, z'n ogen uitwreef
toen hij in Valmy kwam. Bij het zien van die haveloze vurige cohorten die zich
spontaan kwamen laten afslachten door de koning van Pruisen voor de
verdediging van de gloednieuwe vaderlandslievende fictie, kreeg Goethe het
gevoel dat hij nog heel wat te leren had. 'Van nu af aan, galmde hij schitterend,
helemaal in overeenstemming met z'n talent, begint een nieuw tijdperk!' En
hoe! Daar het systeem uitstekend werkte, ging men daarna helden in serie
afleveren, die hoe langer hoe minder kostten omdat het systeem steeds beter
werd. Iedereen heeft zich er wel bij bevonden. Bismarck, de beide Napoleons,
Barrès wolk, door de Hervorming al aan flarden gerukt en al lang gecondenseerd tot
episcopale spaarpotten. Vroeger was het mode, als je fanatiek was, te roepen:
'Leve Jezus! Op de brandstapel met de ketters!' Maar ja, er waren niet zoveel
ketters en 't waren vrijwilligers... Terwijl we nu zo ver zijn dat onafzienbare
horden zich geroepen voelen om mee te doen als er geschreeuwd wordt: 'Aan de
galg met alle lammelingen! Met alle slappe tinussen! Met de onnozele lezers!
Met miljoenen tegelijk, hoofden rechts!' De kerels die niemand aan flarden
wilden schieten, niemand om zeep willen helpen, die stinkende pacifisten, die
moeten we in hun kladden grijpen en vierendelen! We zullen ze duizend gore
doden laten sterven! En om ze manieren bij te brengen halen we eerst hun
darmen uit hun lijf, hun ogen uit hun kassen en de jaren uit hun stinkend
kwijlerig leven! Kreperen moeten ze bij legioenen en nog eens bij legioenen, in
de pan gehakt worden, leegbloeden, stikken in gifgassen, en dat alles om het
vaderland dierbaarder, vrolijker en lieflijker te maken! En als er nog tuig bij is
dat deze sublieme dingen niet wil begrijpen, moeten ze zich maar onmiddellijk
laten begraven met de anderen, nee, toch maar niet samen met ze, maar
helemaal aan het eind van het kerkhof, onder een onterend grafschrift voor
lafaards zonder idealen, want deze schoften hebben hun grandioos recht
verloren op een stukje schaduw van het monument dat bij aanbesteding door de
gemeente op het middenpad is opgericht voor de fatsoenlijke doden, en ook
hebben ze het recht verloren iets op te vangen van de echo van de minister, die
zondag weer bij de prefect komt pissen om na het middageten bewogen z'n
smoel open te doen boven de graven...&lt;/small&gt;|Louis-Ferdinand Céline}}

.

.

== ''Inhaaloefening'' door Gerrit Komrij ==


[[File:Gerrit_Komrij_(1981).jpg|thumb|right|550px|Gerrit Komrij (1944–2012) was een homo-dichter, schrijver, vertaler, criticus, polemist en toneelschrijver uit Nederland met een voorkeur voor Portugal. Hij was van 2000 tot 2004 de Dichter des Vaderlands. Hij stond bekend om zijn virtuoze en kleurrijke taalgebruik en was een gevreesd polemist.]]

[[File:Anne Morelli.jpg|thumb|right|550px|Anne Morelli (1948) is doctor in de geschiedenis en doceert aan de ULB en interesseert zich in de Italiaanse immigratie.]]


{{Citaat|&lt;small&gt;We zijn genoeg vernederd en bespot

Door halfgeleerden met hun boekenwijsheid

En met hun regelrechte lijn naar God,

Terwijl ze ons verwezen naar de ijstijd.  


We zijn genoeg voor achterlijk versleten.  

Kom vriend, de revolutie start vandaag.  

We zijn met attributen ruim bemeten.  

Dood Galilei met een motorzaag,


Trakteer Voltaire op elektroshocks,

Erasmus op een overdosis speed.  

Maak Bacon, Nietzsche, Swift weer orthodox

Door laster, centrifuge, turboprop,

En wat de Heer betreft: kruisig hem niet,

Maar plak een gele sticker op zijn kop.&lt;/small&gt;|Gerrit Komrij}}

.

[https://www.youtube.com/watch?v=VL0CZEiEz9g&amp;t=3s '''♠ BEKIJK HIER EEN PROFETISCHE Gerrit Komrij.'''] 

.

= '''WAT IS GESCHIEDENIS?''' =

[[Bestand:Berlin_Universität_um_1900.jpg|thumb|550px|De Universiteit van Berlijn (foto uit 1900) was de eerste universiteit die - met Hegel - de geschiedfilosofie in haar aanbod opnam. Geschiedfilosofie houdt zich bezig de betekenis van de geschiedenis, analyseert de geschiedschrijving en speculeert over mogelijke teleologische principes zoals: is er een ontwerp, een doel, een richting? Ironisch genoeg vond hier in 1933 de boekenverbranding plaats, tot groot, ironisch ongenoegen van Bertolt Brecht die zijn werk niet op de lijst der afvalligen zag staan. Een Duist bibliothecaris legde in de jaren voorafgaand aan 1933 een lijst aan met boeken die het Nazi-regime niet ondersteunden, het gaat om auteurs die tegenwoordig elke cursus op de hogeschool of de universiteit sieren: Karl Marx, Frederich Nietsche, Sigmund Freud... De universiteitsgebouwen worden compleet verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog, de geallieerde bombardementen laten niets overeind. Tegenwoordig lijkt het plein weer op het oude, althans wat de fascade betreft. Het parkje is nu een plein met een ondergrondse, lege boekenkast.]]

[[Bestand:Hegel_portrait_by_Schlesinger_1831.jpg|thumb|550px|Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) doceert filosofische colleges over geschiedenis aan de Universiteit van Berlijn. Die monden uit in het postuum gepubliceerde ''Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte''. Hij beschouwt de wereldgeschiedenis als een rationeel, op vooruitgang gericht proces, geleid door de 'Wereldgeest'. Tijdens zijn professoraat in Berlijn reviseert hij de tekst zonder ophouden. De publicatie verschijnt in 1837, zes jaar na zijn dood.]]

.

Wat is veiligheids- en welzijnsgeschiedenis? Die vraag is niet makkelijk. Niet toevallig heeft geschiedenis twee betekenissen. 'Het is zowel een wetenschappelijke discipline als het onderzoeksobject van die discipline.'&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Het had gekund (maar misschien ook niet).'' In: ''De Standaard'', 21.09.2015, p. D10.&lt;/ref&gt; Met andere woorden: de geschiedenis schrijft geschiedenis over de evolutie van de wereld en over zichzelf: over de discipline, over de historicus en zijn voorkeuren en over haar eindeloze beperkingen om tot definitieve inzichten te komen. Wat is geschiedenis, is het best te beantwoorden door de geschiedenis te bekijken als een ‘actieve constructie’. '''Actief''' wil zeggen: hier deed iemand zijn best voor, zijn ''leen'' achter gelegd, gewerkt. '''Constructie''' wil zeggen: iets is gemaakt. Een architect bouwt een bouwwerk, een historicus schrijft een verhaal,  een narratieve constructie die soms meer op kunst lijkt dan op wetenschap. In het beste geval op basis van feiten, in het slechtste geval op basis van verzinsels of hallucinaties. Etymologisch gaat het woord terug op 'historie', afkomstig van het Griekse ιστορία en herkenbaar in het Engelse history/story. Geschiedenis en verhaal zijn een dansend duo.

.

Schoolbank-kinderen en veel mensen beschouwen 'de geschiedenis' als iets 'passief'. Ze slaan aan het blokken nadat een juf, een meester of een deskundige in hun klasje over het verleden kwam vertellen. Voeling is er weinig. Omdat die leerkracht of die pastoor het hen inlepelde als een 'objectieve realiteit', namen ze het voor waar aan. Geschiedenis is er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! Wat hier problematisch aan is, is het feit dat de woorden ''actief'' en ''passief'' diametraal tegenover elkaar staan net zoals de begrippen objectief en subjectief. De 'actieve constructie' is een vraag die op filosofisch vlak tot tien vragen leidt:

.

'''1.''' Wanneer begint de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.
 
'''2.''' Wie maakt de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.

'''3.''' Waarom bestaat/maakt hij of zij geschiedenis? Met andere woorden: wat is de reden waarom we over iets spreken? Wat is de reden waarom we onze lessen vullen met bepaalde inhouden? Wat is de reden waarom boekhandels elk jaar weer duizenden boeken verkopen?

.

'''4.''' Hoe maakt ''men'' de geschiedenis van het veiligheids- en welzijnsdenken? Wat doet een historicus in het archief? Hoeveel begrijpt hij werkelijk van het Middelnederlandse handschrift dat voor hem ligt? Hoe interpreteert de historicus de dementerende dame die hij 's morgens telkens weer gaat interviewen? 

.

'''5.''' Wat is het doel van het historisch proces? Of, anders gezegd: wat wil men/ik/deze groep bereiken?

.

'''6.''' Welke richting kunnen we ontwarren in de loop van de geschiedenis en de veiligheid en het welzijn? Ofwel: gaat het vooruit of achteruit? Is de klim moeilijk of glijden we van een leien dak?

.

'''7.''' Wat is de motor van de geschiedenis? Of: welke drijfveren zorgen voor verandering? Is het de economie? De politiek? De klimaat wijziging? De...

.

'''8.''' Is er hier sprake van een betrouwbare geschiedenis of gaat het om fake news? Of, met andere woorden: zien wij de wereld zoals hij is of werken er allerlei filters op ons in?

.

'''9.''' Is geschiedenis een wetenschap of is geschiedenis propaganda, indoctrinatie of brainwashing, is geschiedenis objectief, zoals dat de andere wetenschappen dat beweren? En wat is dat dan, objectiviteit?

.

'''10.''' Kon de geschiedenis anders lopen? Stel dat Hitler sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog. Of, stel dat hij op 8 oktober 1908 slaagde voor zijn ingangsexamen aan de kunstacademie in Wenen, zoals Eric-Emmanuel Schmitt uitwerkt in zijn roman ''La part de l'autre'' uit 2001. Wie zal het zeggen?

.

.

== Tijdsgeest ==

[[Afbeelding:Glass-of-water.jpg|thumb|550px|Half vol of half leeg? Optimisme of pessimisme?]]

[[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|thumb|550px|Frans Hals (1582-1666) schildert René Descartes (1596-1650).]]

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Renaissance|1450 -&gt;&gt; Humanisme|1500 -&gt;&gt; Verlichting |1650 -&gt;&gt; Glorious Revolution|1688 -&gt;&gt; Franse Revolutie|1789 -&gt;&gt; Take off Industriële Revolutie|1800 -&gt;&gt; Belgische Revolutie|1830 -&gt;&gt; Liberalisme|1830 -&gt;&gt; Socialisme|1848 -&gt;&gt; Rerum Novarum|1891 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Fin de siècle|1890 -&gt;&gt; Eerste Wereldoorlog|1914  -&gt;&gt; 11 november 1918|1918 -&gt;&gt; Beurskrach|1929 -&gt;&gt; Machtergreifung|1933  -&gt;&gt; Verdrag van München|1938  -&gt;&gt; Tweede Wereldoorlog|1940-1945 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; 1950|Zilveren jaren '50  -&gt;&gt; 1960|Gouden jaren '60 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Oliecrisis|1972 -&gt;&gt; Aids|1979 -&gt;&gt; Kernramp Tsjernobyl|1986 -&gt;&gt; Herald of Free Enterprise|1987 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Val Berlijnse Muur|1989  -&gt;&gt; Het einde van de geschiedenis en de laatste mens|1992 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Nine eleven|2001 -&gt;&gt;  Klimaatvluchtelingen|2014 -&gt;&gt; Klimaatmarsen|2019 -&gt;&gt; Coronacrisis |2020-2023 -&gt;&gt; Russische inval Oekraïne|2022 -&gt;&gt; Oorlog Israël / Hamas|2023 &gt;&gt;&gt; '''

.

.

== Waar halen optimisten hun mosterd? ==

.

'''1754''': Met de ontdekkingsreizen en de daarmee gepaard gaande veroveringen in Amerika, China of Perzië duiken in Europa steeds meer verhalen op van kolonisten die inheemse volken, hun gebruiken en hun politieke organisatie beschrijven. Voltaire en John Locke lezen de bestseller van pater Gabriel Sagart die bij het Wendatvolk verbleef, Jean Jacques Rousseau was vertrouwd met missie- en reisverslagen uit de Grote Meren en indiaanse bronnen en Gottfried Wilhelm Leibniz zocht inspiratie in China.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 38-51.&lt;/ref&gt; René Descartes leert filosoferen door de Mexicaan Antonio Rubio (1548-1615) en ontdekt bij de antikoloniale Quechua-schrijver Felipe Guaman Poma de Ayala (ca. 1535-1616) het 'ego cogito'. Het cartesiaanse denken brengt een paradigmawissel op diverse vlakken. 1. Een binair denken in of-of relaties komt in de plaats van een en-en alternatief denken. Dit dualisme onderscheidt mens en natuur, lichaam (res extensa) en geest (res cogitans) als afzonderlijke werkelijkheden. 2. Er komt de voorkeur om denken over de zaken in plaats van over de verhoudingen ertussen. 3. De wetenschap gaat de natuur domineren. De natuur is niet langer een levend, bezield geheel, maar een machine die volgens wetmatigheden functioneert. Natuurverschijnselen zijn te verklaren door observatie, meting en wiskunde. 4. De Westerling reconstrueert de wereld en brengt ze onder zijn controle, alsof hij god is. Daartoe neemt hij 'afstand' van de dingen met het perspectief, de kaart, de globe, de microscoop of de telescoop. De afstand stelt hem in staat om te klasseren, te meten, te catalogiseren en te veroveren.&lt;ref&gt;RAJ PATEL &amp; JASON W. MOORE, vertaald door Huub Stegeman. ''Een geschiedenis van de wereld in zeven goedkope zaken. Een gids voor kapitalisme, natuur en de toekomst van de planeet,'' Boom, Amsterdam, 2019, p. 65-68.&lt;/ref&gt; Dit soort kennismakingen tonen dat de samenleving niet ‘ongelijk’ hoeft te zijn en begrippen zoals vrijheid en gelijkheid, de natuurtoestand en het natuurrecht sijpelen het oude continent binnen. De normen van het absolutisme en de gedragsregels in Versailles installeerden in het zeventiende en achttiende-eeuwse Frankrijk een pikordecultuur die elk aspect van het dagelijkse leven domineert met onder- en bovenschikkingsrituelen. Het ontgaat de filosofen niet dat deze maatschappij anders in te richten is en om dit te onderzoeken schrijft de Académie des Sciences, Art et Belles-Lettres van Dijon een prijsvraag uit die het beste essay zoekt dat ‘de oorsprong van de ongelijkheid’ beschrijft en de vraag beantwoordt of het natuurrecht dit al dan niet rechtvaardigt. 

.
 
'''1755''': Jean Jacques Rousseau wint de wedstrijd en publiceert zijn ‘Vertoog over de ongelijkheid’ waarin hij poneert dat de jager-verzamelaar egalitair en in kinderlijke onschuld leven. De landbouwrevolutie, de verstedelijking en de staat beëindigden deze beschaafde oertoestand en bracht de mens behalve literatuur, filosofie en wetenschap ook de bureaucratie, staande legers, het patriarchaat en massamoord. In tegenstelling tot de visie van Thomas Hobbes ontwikkelt de maatschappij zich van goed naar slecht. Rousseau’s idealisme of optimisme geniet de voorkeur van het linkse politieke kamp en is in te vullen door een terugkeer naar de natuurtoestand. De hypothese van Rousseau is op niets gestoeld, hij was niet in staat om het verleden van 10.000 vroeger te onderzoeken. Nomadische groepen zijn niet per definitie egalitair, landbouwsamenlevingen hoeven zich niet per definitie te kenmerken door hiërarchie en privébezit en de eerste steden kenden weinig klassentegenstellingen, autoritaire heersers of krijgers. Toch duikt de hypothese vaak in de literatuur op.

.

Het optimisme wortelt in de idee dat de maatschappij maakbaar is. Die maakbaarheidsidee gaat terug op de Renaissance, de Verlichting en de Industriële negentiende eeuw. De Verlichting is mogelijk de belangrijkste van het trio: ze gaat een stap verder dan het magische, het symbolische en het occulte denken dat de Renaissance en het Humanisme genegen zijn. In de Verlichting ontspruit de kiem van de Industriële Revolutie. De Verlichting was niet zomaar 'filosofietje'. Het is een denken dat de totale samenleving wil veranderen en vertrekt vanuit de idee dat mensen elkaar 'aansteken'. De verlichtingsfilosofen geloven dat hun ideeën anderen 'verlichten'. Kennis komt iedereen ten goede. René Descartes hecht belang aan techniek en zou zich in onze eeuw, de 21ste, thuis voelen. Zijn ''Discours de la methode uit 1637 ligt aan de basis van de ''Encyclopédie die een eeuw later, in 1751 verschijnt. Beide werken focussen op arbeid en werktuigen, ambachtslui en werkplekken. Diderot schetst gereedschap en machines en breekt het eeuwenoude kennismonopolie van de ambachten. In de jaren zestig en zeventig van de eeuw ontwikkelt James Watt ‘zijn’ stoommachine en twee decennia later, in 1791, stimuleren het decreet d'Allarde en de Wet le Chapelier (genoemd naar de Bretoense en Jakobijnse advocaat Isaac Le Chapelier) de ondernemingsvrijheid. Het beginsel is nobel: 'Iedereen is vrij om de handel, het beroep, de kunst of het ambacht uit te oefenen dat hem goed dunkt.' Tegelijk schaffen deze verordeningen de ambachten met hun kennisoverdracht van vader op zoon af. Arbeidsstructuren zoals coalities, corporaties, ambachten en gilden die eeuwen de toegang tot een beroep belemmerden, verdwijnen. Tegelijk verdwijnt de sociale bescherming. Vakbonden en staken komen in het strafwetboek. Deze wet, de encyclopedie en de stoommachine begeleiden de rouwstoet van de ambachtslui naar het kerkhof en verwelkomen de fabriek en de machine. België schaft de Wet Le Chapelier af op 25 mei 1867. Tot die dag 'camoufleren' arbeidersorganisaties en vakbonden zich als ziekenfondsen, spaarkassen in herbergen of ‘onschuldige’ verenigingen. 
 
Tijdens de zeventiende en de achttiende eeuw groeit het idee van de wetmatigheden in de natuur én in de samenleving. De gedachte dat het menselijk gedrag te berekenen - mechanisch - is kan de wereld verbeteren. De theïstische, de bovennatuurlijke, middeleeuwse God die willekeurig ingrijpt - om te belonen en te bestraffen - ruimt plaats voor de deïstische God. Deze God is de schepper van alles, een mekanieker die zijn schepping zo inricht, dat ze zonder zijn bemoeienis draait. De ultieme metafoor omschrijft God als klokkenbouwer. Dit denken manifesteert zich in het vroeg liberaal economisch denken. In Frankrijk komt dit tot uiting in de fysiocratie van François Quesnay (1694-1774). Grondbezit en berekend individualisme liggen er aan de basis van rijkdom, succes en bestaansmiddelen. In Engeland leidt het tot de klassieke economie van Adam Smith die het onberekenbare natuurrecht en de goddelijke ordening (de onzichtbare hand) centraal stelt: arbeid als successleutel. Zo zijn beide economische systemen een reactie op het zero-sum game (wat de ene partij wint, verliest de andere), van het mercantilisme dat van de 16e tot 18e eeuw dominant was en welvaart haalt uit het edelmetaal, geroofd in de nieuwe wereld. Weinig van de onderstaande verlichtingsfilosofen maken de Franse Revolutie mee (op de drie laatste na).
 
.
 

'''♥ [https://www.youtube.com/watch?v=wQcEjBPYXi8 LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE VERLICHTING (28 min.).]'''

 
 .
 
 '''1.''' René Descartes (1596-1650) en het rationalisme, logica en onderzoek in tegenstelling tot het elitaire (enkel de elite is in staat om te leren), het esoterisme, de alchemie, het symbolische en het magisch denken. '''[https://www.youtube.com/watch?v=CAjWUrwvxs4 FILM, 8.48 min.]'''
 
 .
 
 '''2.''' De onstuitbare honger naar feiten en kennis van de encyclopedisten Jean Le Rond d'Alembert (1717-1783) en Denis Diderot (1713-1784) en hun nieuwe bijbel: l'encyclopedie. '''[https://www.youtube.com/watch?v=5WafMMlNSb8 FILM 2.49 min.]'''
 
 .
 
 '''3.''' John Locke (1632-1704) en het empirisme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=bZiWZJgJT7I FILM, 9.14 min.]'''
 
 .
 
 '''4.''' Isaac Newton (1623-1723) en het oorzakelijk denken '''[https://www.youtube.com/watch?v=s2YZN2L700Q FILM, 53.38 min.]'''
 
 .
 
 '''5.''' Montesqieu (1689-1755) en de scheiding der machten '''[https://www.youtube.com/watch?v=gExrynQC4IU FILM, 4.22 min.]'''
 
 .
 
 '''6.''' Voltaire (1694-1778) en het recht op vrije meningsuiting en het deïsme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=LAzKGkTIKpg&amp;list=PLkeO6Zg_ybk5ZE25Ub8W24yQAgPDEjrEh&amp;index=6&amp;t=29s FILM 12.15 min.]'''
 
 . 
 
 '''7.''' Jean Jacques Rousseau (1712-1778) over de opvoeding en zijn ''Emile, of Over de opvoeding''. '''[https://www.youtube.com/watch?v=81KfDXTTtXE FILM 7.46 min.]'''
 
 .
 
 '''8.''' Jeremy Bentham (1748-1832) over het grootste geluk voor iedereen in een panoptische infrastructuur. '''[https://www.youtube.com/watch?v=Myal-NSlIGA FILM 4.01 min.]'''
 
 .
 
 '''9.''' Adam Smith (1723-1790) zet de verlichtingsideeën om in een economische theorie en lanceert in zijn ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' de 'Onzichtbare hand|de onzichtbare hand'. '''[https://www.youtube.com/watch?v=ejJRhn53X2M FILM 6.43 min.]'''
 
 .
 
 '''10'''. Immanuel Kant (1724-1804) maakt een synthese van het bovenstaande in zijn &quot;Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?&quot; in 1784 als antwoord op een prijsvraag. Daarin zegt hij: 'Verlichting is het loskomen van de mens uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen zonder de ander. '''[https://www.youtube.com/watch?v=nsgAsw4XGvU FILM 8.12 min.]'''
 

.

.


;Hoofdpersonages van het absolutisme en de verlichting

.

&lt;gallery&gt;
File:Descartes_Discours_de_la_Methode.jpg|0. '''Voorpagina van Discours de la Méthode uit 1637.'''
File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|1. '''René Descartes (1596-1650).'''
File:Jean_Le_Rond_d%27Alembert,_by_French_school.jpg|2. '''Jean le Rond d'Alembert (1717-1783).'''
File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|3. '''Denis Diderot (1713-1784).''' 
File:Encyclopedie_de_D%27Alembert_et_Diderot_-_Premiere_Page_-_ENC_1-NA5.jpg|4. '''Eerste bladzijde van l'Encyclopedie.'''
File:John_Locke.jpg|5. '''John Locke (1632–1704).''' 
File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|6. '''Isaac Newton (1643–1727).''' 
File:Montesquieu_1.png|7. '''Montesquieu (1689–1755).'''
File:Immanuel_Kant_(painted_portrait).jpg|8. '''Immanuel Kant (1724-1804).''' 
File:Atelier_de_Nicolas_de_Largillière,_portrait_de_Voltaire,_détail_(musée_Carnavalet)_-002.jpg|9. '''Voltaire (1694–1778).'''
File:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|10. '''Jean-Jacques Rousseau (1712-1778).''' 
File:Social_contract_rousseau_page.jpg|11. '''Het maatschappelijk verdrag.'''
File:EmileTitle.jpeg|12. '''Emile, of Over de opvoeding.'''
File:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|13. '''Madame de Pompadour, minnares van [[Lodewijk XV]] streed tegen de censuur van l'Encyclopédie. Op haar tafel staat deel IV.'''
File:James_Watt_by_Henry_Howard.jpg|14. '''James Watt (1736–1819), uitvinder van de stoommachine.''' 
File:François_Quesnay.jpg|15. François Quesnay.
File:Smith_-_Inquiry_into_the_nature_and_causes_of_the_wealth_of_nations,_1922_-_5231847.tif|16. '''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'''.
File:AdamSmith.jpg|17. '''Adam Smith.'''
File:Louis_XIV_of_France.jpg|18. '''Lodewijk XIV.'''
File:Koning_Louis_XV;_Hyacinthe_Rigaud.jpg|19. '''Lodewijk XV.'''
File:Ludvig_XVI_av_Frankrike_porträtterad_av_AF_Callet.jpg|20. '''Lodewijk XVI.'''
File:Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg|21. '''Marie Antoinette van Oostenrijk.'''
File:Women%27s_March_on_Versailles01.jpg|22. '''Vrouwen op de weg naar Versailles. Brood, geen taart!'''
File:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|23. '''Vrijheid, gelijkheid en broederschap.'''
File:LouisXVIExecutionBig.jpg|24. '''Onthoofding van Lodewijk XVI op de Place de la Révolution, nu Place de la Concorde.'''
File:Jacques-Louis_David_-_Marie_Antoinette_on_the_Way_to_the_Guillotine.jpg|25. '''Jacques-Louis David tekent Marie Antoinette op weg naar het schavot.'''
File:Exécution_de_Marie_Antoinette_le_16_octobre_1793.jpg|26. '''Executie van Marie Antoinette.'''
File:Robespierre.jpg|27. '''Maximilien de Robespierre (1758-1794).'''
File:Gros_-_First_Consul_Bonaparte_(Detail).png|28. '''Napoleon Bonaparte (1769-1821).'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Waar halen pessimisten inspiratie? ==

[[File: Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg|thumb|550px|Het Fin de Siecle is een decadente periode tussen 1890 en 1914. Twee kernwoorden  - schoonheid en de dood in het vooruitzicht - duiken overal op, zoals in dit symbolische schilderij van Leon Spilliaert. Zijn 'Absintvrouw' uit 1907 toont het thema: jonge mooie vrouw is op het einde van haar leven, het leven is als een scheut absint (let op de arm) weggevloeid. De kleuren zijn al in de rouw: donkerblauw, zwart en paars.]]

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-R06610, Oswald Spengler.jpg|thumb||550px|Oswald Spengler]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=qPRn-XRLM_c '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: DE PESSIMISTEN (30 Min.)'''].

.

1651: Thomas Hobbes - geboren in 1588, bij de aanval van de Spaanse Armada op Engeland waarbij zijn moeder ongekende angsten kende - betoogt in zijn boek ''Leviathan'' dat de oertoestand van de mens eenzaam, arm, wreed en kort is. Iedereen vecht er tegen iedereen. Mensen zijn vals en egoïstisch, cynisch en berekend. Met deze theologische vraag komt Hobbes tot deze probleemstelling: is de mens van nature goed of slecht? Goed en kwaad zijn begrippen die de mens, net zoals God, maakt om te vergelijken. Dieren kennen de kunst van het vergelijken niet in die mate als een mens. Hobbes is ondanks zijn lijfspreuk 'Fear and I were twins' optimistisch gesteld: de staat - een begrip dat zich in de tijd van Hobbes ontwikkelt - levert de instrumenten die de honger naar macht, roem en bezit in toom houden. Op dit moment geeft de rechterzijde van het politieke spectrum de voorkeur aan dit model: ze noemen het realisme. Anderen noemen het pessimisme of wantrouwen. Hobbes' en zijn volgelingen laten het verhaal over het ontstaan van de mens van het slechte naar het goede evolueren in tegenstelling tot Rousseau's volgelingen. Die zien de menselijke evolutie van goed naar slecht met de gedachte vroeger was alles beter. Beiden zijn in dit opzicht lineaire denkers: de geschiedenis voltrekt zich volgens een lijn, een glijbaan die je kan opklimmen (met veel moeite, maar als je de top bereikt, dan ben je er!) of kan afglijden (met veel plezier en gemak, om op te geven). Deze evoluties contastereren met de circulaire denkers zoals de Duitse cultuurhistoricus Oswald Spengler (1880-1936), de vader van het cultuurpessimisme. Zijn voornaamste werk ''De ondergang van het Avondland'' schopt het tot een bestseller dankzij Elisabeth Förster-Nietzsche, de zus van Friedrich Nietzsche. Het boek toont een cyclische cultuurgenese die de ontwikkeling van samenlevingen vergelijkt met het ritme van het mensenleven of dat van de seizoenen. Een mens: geboren, groei, volwassenheid, bejaard, sterft. Dagen (24 uur), maanden (de verwijzing naar de maancyclus) en seizoenen (vormen samen een jaar en herhalen zich dan) doen iets gelijkaardigs. In de lente ontluikt nieuw leven, de zomerse bloei zorgt voor nakomelingen (zaad), een herfstige oude dag tot de winter (de dood) intreedt. Diverse wereldbeschavingen bewijzen Spenglers theorie: De Babylonische, de Egyptische, de Chinese, de Indische, de Indiaans-Mexicaanse, de Grieks-Romeinse en de Arabische, de Joodse en de Byzantijnse beschaving. Het boek en de theorie zijn een tegenreactie op het verlichtingsdenken dat een maakbaar Europa voor ogen ziet. Spencer voorspelt dat die rationele maatschappelijke structuur een einde kent. Kort voor zijn dood schrijft hij dat het Duitse rijk snel zal ophouden te bestaan.  

.

1884: De grilligheid en de ambivalentie van de negentiende eeuw dwingen kunstenaars, intellectuelen en politici op het einde van de eeuw tot een reflectie over de voorbije en aan gang zijnde industrialisatie. In Engeland publiceert [[Arnold Toynbee]] in 1884 zijn ''Lectures on the Industrial Revolution'' waarin hij de industrie als oorzaak aanduidt voor het '''morele verval''' van de arbeidersklasse. De technische en wetenschappelijke successen van de mechanisatie leiden tot het failliet van de traditionele ambachten en loodst vrouw en kind naar de fabriek waar ze nauwelijks weten welk product ze maken.

.

Op het einde van de eeuw is de tussentijdse balans niet florissant: de onmacht van de prille democratie (de juridische en sociale bevrijding van het individu blijkt – voorlopig - een illusie), het koloniaal beheer, de kapitalistische klassenjustitie, het elitaire stemrecht dat de gegoede klassen bevoordeelt, het lijden van het proletariaat… al deze pijnpunten brengen mensen sociaal en psychologisch in de war. Beloofde de Industriële Revolutie dan geen rijkdom en overvloed? Beloofde de onstuitbare techniek dan geen wereldwijd transport en een internationale economie? Ging het oneindige aantal uitvindingen niet afrekenen met armoede, hongersnood, epidemieën, kindersterfte en achterlijkheid? De negentiende eeuw heeft een Januskop: het succesverhaal van stoom, infrastructuur en amusement botst met sceptische en pessimistische stemmen vol wantrouwen. Niet iedereen begroet de vooruitgang met gejuich. 

.

De psychiater Sigmund Freud, de filosoof Nietzsche, schrijvers zoals Emile Zola en Oscar Wilde, kunstenaars zoals Leon Spilliaert zijn er de gezichten van. Hun cultuurkritiek focust op het beest in de mens. Is de mens te beschaven? Achter het menselijke gezicht huizen de onderdrukte driften van Eros en Thanatos, de hysterie en de angst voor het anale. Het idee dat God dood is, duikt op bij Nietzsche en de evolutieleer van [[Charles Darwin]] botst met de Bijbel. Gods dood stelt de begrippen waarheid en cultuur en vooruitgang, modernisering en maatschappij in vraag. Die begrippen blijken geen product van het rationalisme en de Verlichting, maar een complot van tirannieke, gewelddadige machtsmensen: een roedel roofdieren, een ras veroveraars die de dwalende massa in hun klauwen houdt. De enige optie is de schoonheid van het sterven. Enkel de esthetica van de dood rest, nu de maatschappij een terminale patiënt blijkt. Het komt tot uiting in het decadente, de luxueuze overbeschaving vol estheticisme, escapisme en het uiterlijke vertoon van het dandyisme (denk tegenwoordig aan Pim Fortuyn, Thierry Baudet, Theo Hiddema, Dries Vanlangenhove), vol nihilisme (sociale mobiliteit is een idioot idee), misogynie (vrouwonvriendelijkheid vanuit het gevoel dat vrouwen vuil en neerslachtig zijn) en a-politieke gedrag (democratie leidt nergens toe). Deze opvallend geklede intellectuelen hebben de vileine commentaar klaar voor hun rivalen. Ze voelen zich tegelijk -hoe paradoxaal ook- verloren in hun eigen tijd en superieur tegelijk, ze zijn verheven en provoceren met dubbelzinnigheden, verwijzen graag naar de oudheid (vroeger was het beter) en gebruiken ironie. 

.

Het Fin de Siecle of het einde van een tijdperk - ook de Belle époque genoemd (denk aan het impressionisme, de Jugendstil, de cinematografie) - loopt van pakweg 1890 tot het einde der tijden: het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het zijn narcisten: ‘Een dandy leeft en slaapt voor zijn spiegel’ noteert Charles Baudelaire. Toch is het narcisme niet te herleiden tot het individu, het omvat een hele cultuur (Christopher Lasch in 1978: ''The Culture of Narcissism'') en een narcistische cultuur legt de lat hoog.&lt;ref&gt;Mia Doornaert laat de Belle époque beginnen in 1870 en eindigen met de Tweede Wereldoorlog. Zo zie je dat er op de historische periodes marge kan zitten. Lees ook: JAN VAN HEEMST. ''Tussen gen en globe. Europese Cultuurgeschiedenis'', Ad. Donker, Rotterdam, 2012, p. 340 ev. Dat negatieve geluid van Arnold Toynbee uit het einde van de negentiende eeuw, contrasteert met de visie van T.S. Ashton die aan de vooravond van de zilveren jaren vijftig die hij publiceert in ''The Industrial Revolution, 1760-1830''. In dat boek uit 1948 benadrukt Ashton het positieve en de verworvenheden van de negentiende eeuw. Vgl. DE KOCK CATHERINE &amp; DE VUGT GEERTJAN. ''Waarom zijn er zoveel rechtse dandy’s?'' In: ''De Standaard'', 2 april 2019, p. D11.&lt;/ref&gt; 
 
. 

.

== Dialectiek ==

.

Het dialectisch denken of het denken in tegenstellingen haalt [https://www.youtube.com/watch?v=fSQgCy_iIcc&amp;t=173s Karl Marx] bij [https://www.youtube.com/watch?v=H5JGE3lhuNo Georg Wilhelm Friedrich Hegel]. 

;Voorbeeld 1:
Paul Ricouer ziet drie fasen in het lezen van de bijbel:
* These: als een ‘fantastisch boek’: naïef gelezen als een sprookje tijdens een miraculeuze kindertijd (story)
* Anti-these: Een ‘historisch boek’: de kritische lezing (history) met historische personages
* Synthese: Een ‘levensboek’: als antwoord op zinvragen over de toekomst, het nu en vroeger, hier en elders (transhistory)

;Niet dat er altijd een synthese komt...
* These: De Katholieke Middeleeuwen met de klemtoon op beelden
* Anti-these: De reformatie met de klemtoon op woorden
* Anti-anti-these: De contrareformatie en de barok
* Anti-anti-anti-these: het classisisme

;Voorbeeld 2:
* These: Het absolutisme van Lodewijk XIV
* Anti-these: De Verlichting en haar romantisch optimisme
* Synthese: De Franse Revolutie-idee (vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid) met gewelddadige leiders zoals Robespierre en Napoleon

;Voorbeeld 3:
* These: De Franse Revolutie
* Anti-these: De [[Restauratie (Frankrijk)|Restauratie]]
* Synthese: Het [[positivisme]] van [[Auguste Comte]]

;Voorbeeld 4:
* These: Het optimisme van de Verlichting
* Anti-these: Het pessimisme en het determinisme van het Fin de Siècle, het impressionisme
* Synthese: de dialectiek van Marx

;Voorbeeld 5:
* These: het kleuterkind met een goddelijke adoratie voor zijn vader
* Anti-these: de puber waarbij de vader een loser is
* Synthese: de jongvolwassene met een realistisch ouderbeeld

;Voorbeeld 6:
In de kunstgeschiedenis zijn er talloze voorbeelden van tegenstellingen die elkaar opvolgen: 
* Realisme en Impressionisme: Realisme is een kunststroming die zich richt op het weergeven van de werkelijkheid, terwijl Impressionisme  indrukken vastlegt.
* Barok en Rococo: Barok is een kunststroming die zich kenmerkt door dramatische effecten, terwijl Rococo zich kenmerkt door lichtere, meer decoratieve elementen.
* Kubisme en Futurisme: Kubisme staat voor geometrische vormen, het Futurisme zoekt beweging en snelheid.
* Romantiek en Realisme: Romantiek richt zich op emotie en verbeelding, het Realisme wil de werkelijkheid tonen zoals die is.
* Surrealisme en Dadaïsme: Surrealisme zoekt naar het onderbewuste, het Dadaïsme daagt de conventionele kunst uit.
* In de kunstgeschiedenis is er sprake van synthese wanneer twee tegenstellingen worden samengevoegd tot een nieuwe stijl. Een voorbeeld hiervan is het Postmodernisme, dat elementen van verschillende stijlen combineert.

.

.

== De Ist-familie telt (te) veel leden ==

.

[[Bestand:David Van Reybrouck.jpg|thumb|550px|David Van Reybrouck ziet kenmerken van het 21ste-eeuwse populisme in het socialisme uit de negentiende eeuw. Hij schrijft één lange redenering met als conclusie dat er in de kennismaatschappij aandacht nodig is voor laaggeschoolden. Dat komt de democratie alleen maar ten goede. Tien jaar na zijn lange redenering, in 2019, komt er het initiatief voor een Jezuïetenschool in Molenbeek en kan Van Reybrouck een experiment aangaan in de Duitstalige gemeenschap.]]

[[Bestand:Jose_Ortega_y_Gasset.jpg|thumb|550px|Jose Ortega y Gasset, geen optimist. Ortega is kritisch over de massa die hij definieert als gelijk ieder ander. De massamens is onbescheiden, zonder zelfkritiek en respectloos voor autoriteit en staat tegenover de elite. Ortega roept de aristocratie op om de leiding te nemen bij cultureel verval.]]

Aan de uitersten van het spectrum staan de optimist en de pessimist. Een ander spectrum is te vormen tussen de realist en de idealist. Tussenin liggen vele interpretaties van de geschiedenis. Belangrijk is de betrouwbaarheid van wat men beweert. Hoe kan je dit nagaan? Dat gebeurt via twee strategieën: mediawijsheid en historische kritiek. Iedereen gaat aan de slag met de werkelijkheid en maakt er iets van op zijn eigen originele wijze. Waakzaamheid blijft geboden.

.

;1. De optimist
* Is zonder meer optimistisch wat de toekomst betreft. Technologie zal ons redden, de wereld kent alleen maar vooruitgang. Een mooie passage uit Milan Kundera's '''Ondragelijke lichtheid van het bestaan''' illustreert dit optimisme. Verder is Kundera geen typische optimist.

.

;2. De pessimist
* Doemdenkers zoals: Louis-Ferdinand Céline, Oswald Spengler, José Ortega y Gasset, Johan Huizinga.

.

;3. De Marxist en de communist
* Van Karl Marx tot Raoul Hedebouw.

.

;4. De populist
* Vertaalt de historische boodschappen in eenvoudige termen en gebruikt zijn verhaal voor een eigen gewin. Dictators neigen naar dit type. 

.

{{Citaat|'''Hij (de populist) weet wat het volk wil, en dat moet volstaan. Daardoor duldt hij geen tegenspraak, daardoor  heeft hij een gloeiende hekel aan het debat. Het parlement, de grondwet, de gebruikelijke democratische procedures zijn voor hem eerder hindernissen dan politieke verworvenheden. In die betekenis is populisme in wezen antidemocratisch en antiparlementair; sommigen spreken zelfs van 'proto-totalitair'. Dit duistere populisme miskent het wezen van de democratie.'''|David Van Reybrouck}}

.

;5. De cartoonist
* Een standup comediën die van alles een grap maakt, mensen een spiegel voorhoudt door middel van een grap. Niet altijd in dank afgenomen. Denk aan de Bataclan en Charlie Hebdo.

.

;6. De relativist
* Relativeert alles kapot. Problemen bestaan nauwelijks.

.

;7. De structuralist
* De structuren bepalen het denken. Individueel maakt een mens nauwelijks keuzes.

.

;8. De kapitalist
* Denkt alleen maar in economische modellen: leiders zijn managers, winners en een probleem los je op met een businesmodel. 

.

;9. De journalist en de columnist
* Stefan Zweig en Joseph Roth

.

;10. De illusionist
* Goochelaars en charlatans die aan de slag gaan met de werkelijkheid

.

;11. De hyperbolist
* Vergroot alles uit, overdrijft

.

;12. De realist
* 'tja. Die hebben we nog niet gevonden :-)

.

;13. De polemist
* Slaagt er in om partijen die hetzelfde nastreven in ruzie te steken. Zelf komt hij er ongezien mee weg. Een spreekwoord kenmerkt hem: 'Twee honden willen een been, de derde komt er mee heen.'

.

;14. De hedonis, de narcist, de egoïst en de Trumpist
* Aarzelt niet om publiekelijk te liegen en benoemt alles wat hem of haar tegen de haren instrijkt [[fake news]]
* Denkt alleen aan zichzelf en gaat daarvoor over lijken?
* Houdt van zelfverheerlijking. 

.

;15. De perfectionist
* Streeft perfectie na ten koste van alles.

.

;16. De encyclopedist
* Verzamelt kennis, zoveel mogelijk objectieve kennis om op basis van deze 'ratio' gedegen beslissingen te kunnen nemen.

.

;17. De anarchist, de andersglobalist en de activist
* Is te zien op manifestaties en betogingen. Roept en staat op de barricaden.
* Stelt het systeem in vraag, doorgaans op een speelse, ongevaarlijke manier.

.

;18. De negationist
* Negeert toekomstige problemen (klimaatopwarming), of negeert wat er in het verleden gebeurde (holocaust). In sommige samenlevingen is negationisme strafbaar.

.

;19. De ecologist
* Ziet ecologie als een religie.

.

;20. De royalist
* Is koningsgezind.

.

;21. De propagandist en de evangelist
* Tracht aanhangers te vinden voor zijn gedachtengoed via de publieke opinie, vaak is de info eenzijdig of verzonnen.
* Loopt over van bekeringsdrang.

.

;22. De sadist
* Houdt ervan om zijn tegenstanders te pijnigen. 

.

;23. De nationalist
* Nationalisme is een ideologie die de staat als historische eenheid ziet. Soms gaat dit gepaard met idee van exceptionalisme om de eigen identiteit af te grenzen tegenover anderen. 

.

;24. De separatist
* Separatisme streeft naar de terugtrekking uit een bestaande staat en het oprichten van een eigen.

.

;25. De futurist
* Probeert te voorspellen hoe de toekomst er zal uitzien.

.

;26. De simplist
* Stelt alles te eenvoudig voor.

.

;27. De idealist

.

.

;Aan de toog

'''VRAAG''': Moet ik al deze typetjes kennen?
 
'''ANTWOORD''': Uiteraard niet.

.

'''VRAAG''': Waarom voer je ze hier dan ten tonele?

'''ANTWOORD''': Omdat politieke debatten of monologen tegenwoordig vaak beginnen met het definiëren van de tegenstander, in plaats van het positioneren van het eigen zelf. Voor wie de debatten van op afstand volgt, klinkt dit abstract, maar een voorbeeld maak veel duidelijk. Als Wouter Beke (CD&amp;V) in 'De Zevende Dag opdaagt (3.02.2019) en onmiddellijk zegt hoe NVA en GROEN denken over de vraag die hij krijgt voorgeschoteld, getuigt dit van[framing, iets wat doorgaans de media wordt verweten. Het is een techniek van stereotypering waar de democratie niet bij gebaat is. 

.

'''VRAAG''': Een beetje zoals Anuna De Wever niet weet of ze een man of een vrouw is?

'''ANTWOORD''': Inderdaad, je hoeft de wereld niet in categorieën op te delen. Anuna zegt: Als ik weet en ervan overtuigd ben dat ik mezelf ben - ik ben Anuna - dan volstaat dat. Niemand hoeft mij te definiëren.

.

'''VRAAG''': Maar hoe weet je dan met wie/wat je te doen hebt? Zo is er toch geen duidelijkheid meer? 

'''ANTWOORD''': Waarom zou dat moeten? Waarom wil je duidelijkheid?

.

'''VRAAG''': Ik ben eigenlijk op zoek naar de waarheid. Dat lijkt me een beter begrip.

.

'''ANTWOORD''': Zou de geschiedenis de waarheid kunnen brengen? Is waarheid geen begrip waar priesters of andere religieus geïnspireerde mensen van houden? Geschiedenis is een wetenschap en die houdt zich bezig met 'betrouwbaarheid' van informatie. Hoe dat in elkaar zit, leg ik je hieronder uit. 

.

.

== Schema ==

.

[[File:Karl_Marx_001.jpg|thumb|350px|Karl Marx ontwikkelt zijn geschiedenisvisie volgens de dialectiek van zijn voorloper Hegel: these, antithese en synthese. Weber is evenzeer 'dief' en ontleent de begrippen aan Fichte die ze op zijn beurt stal bij Kant. Hegel streeft naar een totaalconcept van wetenschap en godsdienst, esthetica en filosofie en bekijkt de werkelijkheid als een proces van tegenstellingen, geen statisch zijn en drukt dit uit met 'aufheben' wat optillen, afschaffen en bewaren betekent. These, antithese en synthese?]]

.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Visies op geschiedenis !! Pessimisme !! Optimisme !! Dialectiek
|-
| '''Wie maakt ze?''' || Louis-Ferdinand Céline|L.F. Céline || Milan Kundera|M. Kundera || Karl Marx
|-
| '''Richting''' || Circulair || Lineair || Spiraal
|-
| '''Resultaat''' || Doemdenken || Vooruitgangsdenken || Determinisme
|-
| '''Gevolgen''' || Ironie, cynisme|| Vrijheid, verantwoordelijkheid || Strijd
|-
| '''Doel''' || Doelloos || Groei || Klasseloze staat
|-
| '''Motor''' || Domheid || Verlichting || Economie &amp; het middenveld
|}

.

.

== Objectiviteit? ==

.

;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Grey square optical illusion.PNG|thumb|Vierkant A heeft precies dezelfde grijskleur als vierkant B ([[:file:Same_color_illusion_proof2.png|bewijs]])
Bestand:Grid illusion.svg|thumb|Flikkerend rooster. Het lijkt of er zwarte vlekken verschijnen
Bestand:Gradient-optical-illusion.svg|thumb|De grijze balk heeft overal dezelfde kleur
Bestand:Tribar.png|thumb|De [[Penrose-driehoek|driehoek van Penrose]]. Een driedimensionale figuur die niet kan bestaan
Bestand:Onm_kubus2.png|Onmogelijke kubus
Bestand:Impossible staircase.svg|Oneindige trap
File:Blivet.png|[[Blivet]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''GESCHIEDENIS ALS CONSTRUCTIE''' =

[[File:Kortrijk-Groeningemonument.jpg|thumb|right|550px|Kortrijk, Groeningemonument uit 1906 (beeldhouwer Godfried Devreese). In Vlaams-nationalistische kring symboliseert deze slag de taalstrijd. De Vlaamse Gemeenschap riep in 1973 11 juli als feestdag van Vlaanderen uit.]]

.

Geschiedschrijving is, net als het nieuws, onderhevig aan trends. Het is niet zo dat de ‘geschiedenis’ het verleden objectief in beeld brengt. Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Zo is het resultaat van hun denkwerk verschillend. 'Al zolang ze bestaat, heeft de geschiedschrijving een ingewikkelde band met de politieke macht' schrijft Anne Morelli in haar boek ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië.'' Jacques R. Pauwels heeft het iets recenter over ''De grote mythen van de moderne geschiedenis.'' Hij steekt van wal met 'Mythen zijn geen leugens' maar fantasieverhalen met een kern van waarheid. Mythes bevatten 'een kern van historische werkelijkheid maar dienen niet om die werkelijkheid uit de doeken te doen. Ze streven ernaar mensen te socialiseren, hen met de stand van zaken in hun maatschappij tevreden te stellen of minstens te verzoenen, ook - en vooral - wanneer er eigenlijk goede redenen bestaan om ontevreden te zijn met de status quo en verandering te willen, eventueel zelfs radicale, revolutionaire verandering.'&lt;ref&gt;JACQUES R. PAUWELS. De grote mythen van de moderne geschiedenis. Epo, Berchem, 2019, p. 7-8.&lt;/ref&gt;

.

.

== Geschiedenis en macht ==

.

Het lijkt op wat Morelli schrijft: 'Vanaf de oudheid heeft de historicus de machtshebbers bezongen, hun veroveringen gelegitimeerd, vanuit het verleden hun identiteit bepaald en hun voorouderlijke deugden verheerlijkt. De historicus gaf de natie zijn wortels. Te vaak vergeten we dat de historicus buiten zijn onderzoek kan. De historicus is een kind van zijn tijd, heeft zijn aandachtspunten en zijn blinde vlekken, zijn sympathieën, banden en kent de dingen waar hij beter niets over schrijft. De historicus is soms een militant of een machtsdienaar. Zo ‘maakt’ hij -bewust of onbewust - het verleden. Dé voorbeelden vinden we in de 19de eeuw, toen de romantiek naar de ziel van het volk zocht, ter onderscheid met anderen. Historici zochten de ziel en vonden ze in het verleden vol 'feiten' die, met de nodige rangschikking en interpretatie, voor deze identiteit zorgden. Deze 'mythen' toonden dat bodem en ras in een ver verleden al onze identiteit vormden.'&lt;ref&gt;MORELLI ANNE (Ed.). ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië''. Epo, Berchem, 1996, pp. 7-21.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== Anne Morelli ===

.

Het boek van Anne Morelli ''Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie'' verkocht als een zoet broodje. In enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek historische en politieke reacties uit. Het magazine ''Front National de Belgique'' beschuldigde het boek ervan de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam van de Belgen te besmeuren: 'Het maakt ons verleden en onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreem rechts gebruikte de argumenten in haar pamfletten. 

.

.

=== Kortrijk 1302-1902 ===

.

Jo Tollebeek en Tom Verschaffel ontmaskeren in de ''Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging'' de mythe van de veldslag op 11 juli 1302 waarin een leger van Vlaamse ambachtslui het Franse ridderleger op de Groeningekouter verslaan. 'Deze veldslag kaderde in het verzet van (een gedeelte van) Vlaanderen tegen de veroveringsdrang van het Frankrijk van [[Filips de Schone]]' schrijven ze. Vanaf het midden van de negentiende eeuw komt de benaming Guldensporenslag in zwang, door de publicatie van Hendrik Conscienses ''De Leeuw van Vlaanderen'' en doet de naam denken aan een romantische tijd vol heroïsche vrijheidsdrang tegen een reeks vreemde onderdrukkers: de Romeinen en Caesar, de Fransen (1302), de Spanjaarden (de Geuzen en de Tachtigjarige Oorlog), de Oostenrijkers (Jan de Lichte) en de Nederlanders. Conscience is niet de eerste die 1302 onder de aandacht brengt; toch is het zijn ''Leeuw van Vlaenderen'' die zich vanaf 1838 in het Vlaamse bewustzijn nestelt, zonder dat die in tegenspraak is met de vaderlandsliefde voor België. Naarmate de Vlaamse Beweging evolueert, verschuift de betekenis van de Guldensporenslag.

.

.

=== Vier keer feest ===

.

De symbolenstrijd bereikt een hoogtepunt in Kortrijk in 1902, bij de zeshonderdste verjaardag. De voorbereidingen beginnen in 1891 en Guido Gezelle schaart zich achter het initiatief. Omwille van ideologische twisten onder de organisatoren komen er uiteindelijk vier feesten: op 13 juli organiseert de Vlaamsche Volksraad een eerste manifestatie; diezelfde dag betoogt het liberale Vaderlandsch Comiteit; op 17 augustus volgt het feest van de katholieken; en nog eens veertien dagen later trekken de socialisten -met tweetalige slogans (&quot;De strijd van Kortrijk was een strijd tegen de rijken&quot;)- door de Kortrijkse straten. Door de strubbelingen raakt het standbeeld voor de Groeningekouter niet tijdig klaar; het zou in 1906 worden onthuld. De cultus van 1302 is sedert 1973 officieel: 11 juli is de feestdag van de Vlaamse Gemeenschap.

.

.

== Ideologie ==

.

Vertrekkend van dit soort ideeën verspreidden schoolboeken in het verleden een patriottische geschiedenis en het nationaal gevoel. Ook al kende België weinig geschiedenis-catechismussen, toch herhaalden schoolboeken generatie na generatie clichés en stereotypen die tonen dat België ten tijde van Jules Caesar een identiteit bezat. De historicus Eric Hobsbawm beschreef de geschiedenisvervalsers en stelt dat 'geschiedenis de grondstof is voor nationalistische, etnische of fundamentalistische ideologieën, zoals de papaver dat is voor de heroïneverslaafde.' 

.

=== I. Nationalisme ===

[[Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png|thumb|550px|'''732_TECHNOLOGIE MAAKT HET VERSCHIL''' Carl von Steuben, of is het Charles Auguste Steuben? (1788–1856) schildert in 1837 de Slag bij Poitiers uit het jaar 732 in een Romantische versie. De slag is bekend omdat de stijgbeugel de doorslag geeft. Frankische ruiters ondervinden dat ze vast in het zadel zitten om hun bijlen en tweesnijdende zwaarden rond te zwaaien, zonder evenwichtsverlies. Haaksperen drukken de Moorse schilden weg zonder dat ze van hun paard vallen. Het schilderij hangt in Versailles. De stijgbeugel was niet nieuw, de Hunnen gebruikten die eerder. Voor de Brit Edward Creasy is deze slag één van de vijftien belangrijkste uit de wereldgeschiedenis. Hij beschreef dat in zijn boek ''The Fifteen Decisive Battles of the World'' uit 1851. Klopt het dat aldus Bart de Wever - dixit Europajournalist Paul Goossens - hier de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis begint met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam?  Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt;]] 

Als het aan Bart De Wever ligt, begint de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam, verslagen in 732 bij Potiers. Europajournalist Paul Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd. Niet het Verdrag van Rome, wel de slag van Potiers in 732 zou, volgens De Wever, die in deze een doorslagje van die van radicaal-rechts is, het echte begin van een verenigd Europa zijn. Volgens die canon moeten Robert Schuman en Jean Monnet als fouding fathers de plaats ruimen voor de Frankische krijgsheer Karel Martel, bastaardzoon van Pepijn van Herstal en cultfiguur van extreemrechts. Tegelijkertijd wordt het concentratiekamp Auschwitz tot een Pools provinciestadje gedegradeerd en krijgt de Europese eenwording een een radicaal andere inspiratiebron. De Europese burgeroorlog (WOII) en de Holocaust verdwijnen op de achtergrond, de islamitische andere wordt nu de raison d'etre van de eenheid. Een verleden van kruistochten en de reconquista's wordt weer actueel. Daarmee ligt de Europese identiteit in de voor Vlaamse nationalisten vertrouwde antagonistische bedding. Als het Vlaamse wij een smoel kreeg, is het omdat het zich tegen de Belgische &quot;vijand&quot; kon afzetten. &quot;Het is een onmiskenbaar feit&quot; schrijft De Wever, &quot;dat een externe vijand een zeer tastbare en doorslaggevende rol kan spelen in identiteitsvormingsprocessen.&quot; In zijn recept voor Europa zit het er allemaal in: meer Potiers en de promotie van de politieke islam tot uitverkoren Europese vijand' en een minder prominente aanwezigheid van de Holocaust.
'Is dat een radicaal-rechts verhaal?' vraagt Goossens zich af. 'Ongetwijfeld, maar niet voor De Wever. Voor hem is de Koran geen license to kill en is er geen sprake van botsende beschavingen, wel van een conflict over het voortbestaan van de moderniteit. Het zal de radicalen een zorg zijn. Hun memes en vlaggen zijn immuun voor subtiel denken. Voor De Wever daarentegen draait het allemaal rond de moderniteit. Daarom de noodzaak van een leidcultuur met de verlichting als kompas. Dat klinkt mooi, maar het valt op dat het conservatieve orkest de verlichting pas begint af te stoffen als de moslim in de buurt is. Als het over ongelijkheid, mensen in nood op de Middellandse Zee en de inspiratie van de Europese Unie gaat, stopt die muziek. De Wever houdt niet van half werk. Omdat een identitaire beweging niet zonder vijand kan, heeft hij er meteen twee in de aanbieding: de politieke islam dus en de ‘postmodernisten en cultuurrelativisten’. Dat nihilistische volkje sleurde Europa in een spiraal van identitaire zelfdestructie, cultiveerde de zelfschaamte en hypothekeert een groot verhaal over een mythisch verleden. Pas als met die binnenlandse vijand is afgerekend, kan de externe vijand worden aangepakt en ontstaat er ruimte voor Europese trots en kan met een luid ‘Europa is van ons’ het afscheid van Auschwitz afgekondigd worden.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== II. Media en propaganda ===

[[Bestand:Honoré_de_Balzac_(1842)_Detail.jpg|thumb|right|550px|Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'?]]

.

==== Media indoctrinatie ====
Voor ideologieën is het verleden essentieel en wie er geen heeft, kan het uitvinden. Jacques Pauwels voegt een tweede ideologie toe. Hij stelt dat het triestig is gesteld met het historisch besef (lees: de kritische geest) en dat de media, veel meer dan het onderwijs ons doordringt van een eindeloze reeks mythes. Mythes zijn geen leugens, maar fantastische verhalen met een kern van waarheid. Naast het onderwijs kwamen het internet, de tv en de film en de sociale media. Die voegden - in het beste geval - een kennislaag aan het (ideologische) geschiedenisonderricht toe, in het meest barre geval namen ze de onderwijs-rol gewoon over of schelden sociale media er over heen. Waarom zijn die media zo ijverig bezig om ons de geschiedenis te leren kennen? Essentieel om dit te begrijpen, is dat die media heel vaak privé-eigendom zijn van superrijken. Noam Chomsky maakte die analyse al eerder. En dat er een verband bestaat tussen de media en hun eigenaars wordt doorgaans niet vermeld. Als media ter sprake komen, dan worden die vaak opgevoerd als de waakhond van de democratie, niet als propagandakanalen van multinationals en holdings. Dat deze één procent-elite (die negentig procent van alle rijkdom in haar zakken heeft) niet graag in de belangstelling staat, spreekt voor zich. Daarom zwijgen historische films over de steun die Hitler genoot van Duitse en Amerikaanse (jawel!) industriëlen en bankiers. Net omdat die één procent bang is voor een objectieve kijk, controleert ze de verhalen die ze de wereld instuurt en welke niet. Dit soort selectiviteit zien we bijvoorbeeld bij de betekenis die documentaires geven aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Echter, meer dan om Tokyo op de knieën te dwingen, waren de honderdduizenden slachtoffers bedoeld om Moskou te intimideren. Daarom is onze kennis over de Tweede Wereldoorlog ook een Hollywoodproduct waarbij D-day belangrijker is dan wat er in Stalingrad gebeurde. Het zijn de bevoorrechten en de winnaars en niet de underdog of de slachtoffers die de geschiedenis maken. Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'? Ongetwijfeld. En daar is de één-procent-elite zich van bewust. Daarom leidt hun entertainment de aandacht af van waar het werkelijk om draait, namelijk dat rijken rijker worden en armen armer worden. Hun media slagen erin om de kapitalistische kritiek te fnuiken door bijvoorbeeld te eenzijdig te focussen op Hitler als grote schuldenaar van wat er tussen 1939 en 1945 gebeurde en niet op wie centen verdiende aan de oorlog, de wapenhandelaars, de wapenindustrie, Hugo Boss die de kledijlijn voor de Nazi's uitdacht of Bekaert uit Zwevegem (die na de oorlog de Sociale Hogeschool, het latere Ipsoc, ruimsubsidiërde) die de prikkeldraad voor de kampen leverde. Het kapitalisme heeft een vooral verborgen geschiedenis die nauwelijks onder de aandacht komt en verbergt hoe rijken rijker worden. Wie dit wil begrijpen of minstens wil analyseren kan bij de kritische geschiedschrijving terecht.

.

==== Propaganda ====

In de twintigste eeuw onderzoeken communicatiewetenschappers de mediabeïnvloeding door middel van gedragsonderzoek, diepte- en waarnemingspsychologie, marketing en de metafoortheorie, taal en machtsmechanismen. In 1937, kort na de machtsovername van Hitler in Duitsland (1933) formuleert het Amerikaanse Institute for Propaganda hoe propaganda werkt.

.

1.	'''Plain Folks Appeal''': gebruik realistische situaties die iedereen herkent, wees betrokken op volkse thema's;

.

2.	'''Bandwagon Appeal''': als iedereen achter dezelfde kar loopt, moet de boodschap die de kar verspreidt wel juist zijn. Als iedereen in de rij staat voor een ijsje, zijn ze per definitie lekker. We kennen voorbeelden van zelfstandigen die in die optiek de kunstmatige klant creëren;

.

3.	'''Misleading Numbers''': gebruik desnoods misleidende cijfers, nuanceer harde feiten;

.

4.	'''Transfer''': gebruik vlaggen, wapenschilden, titels, uniformen, symbolen… iedereen herkent ze;

.

5.	'''Celebrity''': verwijs naar beroemdheden, namen en autoriteiten, uit het heden en het verleden, prijs de 'comming man' als het voorbeeld voor de toekomst. Deze leider zal ons redden;

.

6.	'''Glittering Generalities''': grootsprakerige algemeenheden zorgen voor positieve connotaties;

.

7.	'''Stereotyping''': scheldgedrag herleidt tegenstanders tot karikaturen, maak er een cliché van;

.

8.	'''Call to Action''': Roep op tot actie zodat mensen niet langer hun schouders ophalen maar zich inzetten en gewaardeerd voelen;

.

9.	'''Card-Stacking''': schik de kaarten op een andere wijze, bepaal de volgorde van de presentatie. Hou kaarten achter de hand en speel ze uit indien nodig of hou kaarten achter en verzwijg. 

.

.

=== III. Veiligheid en angstcultuur ===

[[Bestand:Chernobyl_Hotel_with_reactor_in_background.jpg|thumb|right|550px|De kernramp van Tsjernobyl maakte Ulrich Becks publicatie uit 1986 over de risicosamenleving tot een bestseller in Duitsland.]]

Een derde ideologie focust op wat René Munnik in zijn boek 'Geweldig' de 'veiligheidsideologie' noemt. Zijn er objectieve redenen om aan te nemen dat onze werkelijkheid zo onveilig is? Of zijn we gewoon gevoeliger voor onveiligheid? Ulrich Beck spreekt in 1986 over 'Risikogesellschaft'. 

.

Zijn boek ''Risikogesellschaft: Auf dem Weg in eine andere Moderne'' (Risicomaatschappij: op weg naar een andere moderniteit) kreeg door de kernramp van Tsjernobyl de status van bestseller en is snel in het Engels vertaald. Het begrip wijst er ''niet'' op dat onze tijd gevaarlijker is dan vroeger. Gezien de levensverwachting, de technologie en de welvaart leven we veiliger dan ooit: ziektes en hongersnoden, natuurrampen en epidemie lieten we achter ons. Met de risicosamenleving wijst Beck op: 

.

1. de risico's (kernrampen, klimaatsverandering) zijn veroorzaakt door de neveneffecten van onze hoogtechnologische en welvarende, onze moderne en verlichte samenleving (die alles beheersbaar zou houden).

.

2. risico's, zowel reëel en vermeend nodigen uit tot een angstcultuur via propaganda, ideologie of als ultieme utopische preventie waarbij alles onder controle te houden is.

.

3. de risico's zijn er om te blijven. Wie nog geboren moet worden kan last krijgen.

.

4. de risico's zijn niet lokaal, maar wereldwijd.

.

5. de risico's treffen alle klassen, elk ras, alle leeftijden en sekses.

.

6. de risico's zijn onzichtbaar. Alleen deskundigen merken ze op.&lt;ref&gt;Zie RENE MUNNIK (Ea.). ''Geweldig! Over de vanzelfsprekendheid van geweld.'' Valkhof Pers, Nijmegen, 2005, p. 7-11.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== IV. Complottheorieën ===

Complottheorieën halen hun sterkte omdat ze gebaseerd zijn op selectief en speculatief bronnengebruik en hun wantrouwen tegenover wetenschappelijke kennis. Een complottheorie vertrekt van de overtuiging dat verborgen groepen met kwade bedoelingen gebeurtenissen sturen. Kenmerkend is: een verborgen elite; controle; toeval bestaat niet; wantrouwen in officiële verklaringen; het tegenbewijs is deel van het complot. De vraag draait vaak rond de vraag: &quot;Wie heeft macht?&quot; en &quot;Waarom gebeuren dingen?&quot; Complottheorieën bieden eenvoudige antwoorden op complexe processen. Juist omdat zoveel vragen onbeantwoord blijven, ontstaan talloze theorieën. Miljoenen mensen dat de maanlanding van 1969 in een studio is opgenomen. Voorbeelden zijn gecreëerd rond De bende van Nijvel (1982-1985) en hun link met extreemrechtse netwerken, de staatsveiligheid, het NAVO-netwerk Gladio en politieke elites. De aanslagen van 11 september 2001 behoren tot de meest besproken complotthema's. Veel theorieën stellen dat de Amerikaanse overheid betrokken was en dat de Twin Towers gecontroleerd zijn opgeblazen. Recenter zijn de theorieën rond QAnon, de Great Reset, vaccinatiecomplotten, omvolkingstheorieën, de klimaatontkenning...

.

.


;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG|Resten van goedendags
Bestand:Paardenhangertje_van_Gwijde_van_Namen_Kortrijk_1302__9-01-2010_14-22-14.JPG|Paardenhangertje van Gwijde van Namen
File:Battle_of_Courtrai2.jpg|De Guldensporenslag, tot de negentiende eeuw vergeten, daarna vanonder het stof. Met een doel.
File:Nicaise de Keyser04.jpg|Voorstudie van de slag door Nicaise de Keyser.
File:Guido_Gezelle.jpg|Guido Gezelle (1830-1899)
File:Hendrik_Conscience.jpg|Hendrik Conscience (1812–1883)
File:Leeuwvanvlaenderen.gif|De Leeuw van Vlaanderen verscheen in 1838
File:Groeningepoort.jpg|Groeningepoort in Kortrijk
File:Kortrijk_Groeningeabdij_museum.JPG|Museum Kortrijk 1302
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Morele paniek en fake news ==

.

[[Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg|thumb|right|550px|De heksenprocessen van Salem in Amerika begonnen in 1692 en resulteerden in minstens 24 ter dood veroordelingen. Beschuldigingen ten aanzien van vooraanstaanden stopten de processen en deden de morele paniek verdwijnen.]]

[[Bestand:Deep_throat_PD_poster_(restored).png|thumb|right|550px|In deze film is de vrouwelijke seksualiteit het thema. Er zijn eindeloze processen gevoerd over de film. In 23 Amerikaanse staten is die verboden, in het Verenigd Koninkrijk is hij illigaal tot het jaar 2000. Nederland was toleranter. De film draaide uitsluitend voor meerderjarigen in bioscopen met minder dan vijftig zetels.]]

Fake news kan leiden tot morele paniek. Morele paniek is een buitenproportionele, vijandige en gemediatiseerde reactie op een situatie of technologie, een persoon of groep, die waarden en normen lijken te bedreigen. Het begrip verklaart maatschappelijke angstreacties die niet in verhouding staan tot de ernst, het risico, de schade of de dreiging. Morele paniek is een sleutelbegrip uit de sociologie en criminologie en zou voor het eerst gebruikt zijn door Marshall McLuhan in 1964. Jock Young introduceerde het in 1971 in de criminologie en de socioloog Stanley Cohen gaf het begrip bekendheid in zijn klassieker ''Folk Devils en Moral Panics'' uit 1973. Daarin beschrijft hij de jeugdbendes, de ‘Mods’ en de ‘Rockers’.

[[File:Waarom geloof jij fake news.webm|thumb|550px|Waarom geloof jij fake news? - Universiteit van Vlaanderen]]

.

.

=== Fasen ===

.

Morele paniek is gefaseerd en begint met een stereotiepe en overdreven voorstelling van een gebeurtenis. Daarna wordt die geassocieerd met soortgelijke gevallen en gepresenteerd als symptomatisch voor een maatschappelijk probleem. Vervolgens wakkeren doemscenario’s de angst aan en escaleert het tot er justitiële, politionele of juridische maatregelen komen. Soms ebt de paniek na een tijd weg, soms duurt de golf zo lang dat het zelfbeeld van de samenleving verandert. Voor de samenleving maakt het weinig uit of de oorzaak wel of geen hersenschim is en geldt het Thomas-theorema: ''als mensen situaties als werkelijk definiëren, zijn zij werkelijk in hun gevolgen''. Niet de situatie zelf, de perceptie geeft de doorslag.

.

.

=== Voorbeelden? Legio! ===

.

* Satanisch ritueel misbruik.

.

* De heksenjacht in Vlaanderen (met hoogtepunten tussen 1590-1610) en de processen zoals die in Salem.

.

* De gevolgen van masturbatie.

.

* De paniek en massahysterie die in 1938 ontstond bij het hoorspel ''The War of the Worlds'' van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatre on the Air. Luister hier: [http://sounds.mercurytheatre.info/mercury/381030.mp3 War of the Worlds].

.

* De zorgen over genetisch gemanipuleerde voeding.

.

* De invloed van televisiegeweld of in games zoals in Canis Canem Edit en de GTA-reeks.

.

* Imitatiegedrag van jongeren bij het zien van pornografie zoals in de film ''Deep Throat''.

.

* In de zomer van 1984 rapporteerden kranten na een dodelijke vechtpartij op het strand van Egmond in Nederland over het ‘kustgeweld’, de ‘geweldsgolven’ en ‘-explosies’, ‘uitbarstingen’ en ‘epidemieën van geweld’, alsof het natuurverschijnselen waren. De paniek kreeg ook de politie, justitie, de horeca en het lokale bestuur in zijn greep en ebde na enige tijd weg. 

.

* De mediareactie en die van de overheden na de aanslagen op 11 september 2001 en de terroristische aanslagen in Madrid van 11 maart 2004 en de terroristische aanslagen in Londen van 7 juli 2005. In hun representatie van ‘het’ terrorisme dragen overheid en media bij tot paniek omdat ze onnodig angst zaaien door burgers vertrouwd te maken met dreigingen. Dit simplisme brengt de moeizame interetnische verhoudingen onder spanning en leidt de aandacht af van oorlog of genocide.

.

* De negentiende-eeuwse angst om levend begraven te worden, leidde in 1868 tot het patent op de lijkkist met een ladder voor een uitvinder uit New Jersey.

.

* In het Engelse Middlesbrough worden in 1987 121 kinderen uit hun huizen geplaatst na misbruik. Artsen gebruikten de techniek 'reflex anale oprekking' waarbij ze de billen uit elkaar schuiven en de anus bestuderen. Later bleek de techniek onwetenschappelijk en met de meeste kinderen was niets aan de hand.

.

* De angst voor de atoombom tijdens de koude oorlog.

.

* De angst voor ongrijpbare vijanden zoals al-Qaeda, fijnstof, dioxine, zendmasen...

.

.

= '''BETROUWBAAR''' =

[[Bestand:Van_Olden_Barneveldt_Verhoeven_1619.gif|thumb|right|550px|[[Abraham Verhoeven]], een prille 'gazettier' besloot zijn artikels in de Antwerpse krant de [[Nieuwe Tijdinghen]] met het zinnetje &quot;Oft waer is, sal den tydt leeren.' De auteur waarschuwt zo zijn lezers in de vroege zeventiende eeuw voor te hoog gespannen verwachtingen inzake de betrouwbaarheid van zijn schrijfsel. Het bericht is nog relevant. De illustratie vertelt het 'Verhael hoe ende in wat manieren den heere Johan Van Olden-Barneveldt, Advocaet van Hollandt ende den Vrieslant/ is Onthalst gheworden smaendachs voor noen den xiij Mey Anno Duisent zes hondert neghen-thien; T'hantwerpen/By Abraham Verhoeven/op de Lombaerde Veste/inde gulde Sonne, 1619.']]

.

{{Citaat|'''Door de fragmentarisering van alle kennis is de beleidsvorming er natuurlijk eenvoudiger op geworden. De hooggespecialiseerde takken van moderne wetenschap zijn zo ondoorzichtig geworden dat de mensen die daarin werkzaam zijn, noodgedwongen tot hun dertigste of langer door moeten studeren tot ze kunnen toetreden tot de nieuwe geestelijkheid. Een lange leertijd hebben ze allemaal, maar dat betekent nog niet dat ze het altijd eens zijn over de beste aanpak. De SARS-CoV-2-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de onenigheid onder experts zich zelfs kan uitstrekken tot schijnbaar simpele beslissingen, zoals over het gebruik van een mondkapje. Eind maart 2020 (de pandemie was drie maanden oud) adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie daar nog tegen, tenzij een persoon was besmet, en pas begin juni werd dat advies bijgesteld. Hoe kunnen mensen zonder specialistische kennis daarin partij kiezen of wijs worden uit debatten die vaak eindigen met het intrekken of ontmantelen van claims die daarvoor nog allesbepalend waren?'''|Vaclav Smil}}


.

Wat de betrouwbaarheid van deze encyclopedie betreft, daar gaan we even klassikaal door. We nemen een schrijfstok of een [[Griffel (schrijfstift)|griffel]] en een schrijfplank, een [[Lei (schrijfplank)|lei]] genaamd. We noteren drie vragen, het antwoord erop hoor je in de les.

.

* Ten eerste: Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* Ten tweede: Wat is betrouwbaarheid?

.

* Ten derde: Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Peilen is een term uit de scheepvaart, peilingen doe je steeds opnieuw, want je positie verandert constant.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=hA2p8EqvLLI '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: WAT IS BETROUWBAARHEID? (20 Min.)''']

.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=Xs0K4ApWl4g '''♣ LUISTER HIER NAAR DE GROOTSTE MISLEIDING UIT DE TWINTIGSTE EEUW:[[The_War_of_the_Worlds_(hoorspel)| The War of the Worlds''']].]

.

.

== Weet je dat…? Tuurlijk wel. ==

* Je in naam van iemand anders kan SMS'en?

.

*  Fototrucage mensen mooier maakt? Of lelijker, als het moet… Vrijwel elke foto in de krant of op internet is bewerkt! Kijk eerst naar [https://www.youtube.com/watch?v=iYhCn0jf46U dit filmpje van Dove] of naar deze ontmaskering.

.

* Er berichten gemaakt worden om journalisten een loer te draaien. Dergelijke berichten worden canards genoemd. Ze verschillen soms nauwelijks van stadslegendes.

.

* Goed ogende websites valse informatie doorspelen?

.

* Journalisten opzettelijk foute berichten de wereld insturen? Kijk op het impulscentrum naar (minstens) een van deze reportages. 1. Orson Welles War of the Worlds (Canvas Days that shook the World); 2. Bye bye Belgium (RTBF).

.

* Een verkeerd bijschrift bij een prima foto snel geplaatst is?

.

* De zetduivel vaker toeslaat dan gedacht?

.

* Sommige mensen wel heel goed gelovig zijn. Klik hier en bel en sms één jaar gratis. In tien dagen tijd tekenden 7200 jongeren in op dit aanbod.

.

* Een fout gespelde naam? Een foutief jaartal? Een verkeerde leeftijd of woonplaats? Tja, iedereen maakt fouten, niet?

.

Voor je info gebruikt, evalueer je die. “Ik heb de pest aan informatie, je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen” schrijft Jan Blokker ergens. Het citaat is in een mum van tijd gevonden, geknipt en geplakt in dit document. De referentie is uiteraard vergeten. Informatie wordt altijd gemaakt. Woordvoerders, journalisten, fotografen, redacteurs… één voor één maken zij nieuws of geschiedenis. Toch wordt die menselijke oorsprong snel vergeten. Niet alleen de Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid maar elke discipline evalueert informatie. Uiteraard vereist de doorlichting kennis van zaken, maar niettemin bestaan er “typevragen” die ongeacht het onderwerp  gelijk zijn. Zo dient de informatie controleerbaar, nauwkeurig, volledig, redelijk en eerlijk, relevant en actueel te zijn, er dient structuur, overzichtelijkheid en een lay-out te zijn. Voor je aan de controle begint ga je de bedoeling van de makers na. Wat is de aard van je bron?

  
 * Informatief?
 
 * Persoonlijk?
 
 * Commercieel?
 
 * Opiniërend?
 
.
 
{|
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg|thumb|550px|Revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, kort voor de arrestatie door de Russische geheime dienst. In het midden zit Vladimir Lenin.]]
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897 - Altered.jpg|thumb|560px|Dezelfde revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, nadat Alexander Maltsjenko in 1930 bij Jozef Stalin in ongenade viel, werd hij verwijderd.]]
|}

.

== Controleerbaar ==

[[Bestand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|thumb|rigth|550px|Van informatie die een redactionele controle onderging stijgt de betrouwbaarheid. Hier de redactie van de Canadian Broadcasting Corporation in Montreal (Canada) in 1944.]]

.
 
Betrouwbare info is controleerbaar. Van moeilijk te controleren info daalt de betrouwbaarheid. Anonieme info is onbetrouwbaar. Een cartoon uit The NewYorker toont twee honden voor een monitor, waarvan de ene zegt: ‘Op internet weet niemand dat je een hond bent.’ Een goede site bevat net als een boek de naam van de maker en zijn functie, de naam van de organisatie, een contactadres, een redactieteam, het doel van de organisatie en een datering. Het controleren begint dus met de vraag naar de auteur. Dit maakt een mail mogelijk of een extra controle via Google. Zoek uit wat de expertise van de auteur is, door zijn opleiding, werkomgeving of andere documenten te vinden. Verder kan de maker de controleerbaarheid vergemakkelijken door zijn tekst te onderbouwen met linken, een bibliografie of voetnoten. Eindigen sites op .ac.be of .edu, .org of .gov zijn het universiteiten, organisaties en staatsinstellingen. Trianguleren is het vergelijken van de informatie met minstens twee andere [relevante] bronnen. Twee is noodzakelijk, want op internet wordt veel overgenomen. Als meerdere webpagina’s hetzelfde zeggen over een onderwerp, werkt dit geruststellend. Maar let op, dit kan vals zijn. Wil je meer zekerheid, dan is het nodig om ofwel de site goed te bestuderen, te vergelijken of de commentaren op verwijspagina’s te lezen. Bij tegenstrijdige informatie is het belangrijk te weten welke auteur het meeste autoriteit heeft. Laat in je studie niet na om te wijzen op botsende visies en tegenstrijdige ideeën. Dit helpt bij het ontwikkelen van je eigen mening.

.

== Nauwkeurig en volledig ==

.

Als je evalueert op nauwkeurigheid ga je na in welke mate er slordigheden of onnauwkeurigheden voorkomen. Verkeerd taalgebruik en tikfouten tonen aan dat de auteur weinig aandacht schenkt aan de inhoud. Let op voor vage omschrijvingen zoals “men beweert dat er veel wordt…” Dit zijn teksten die lucht verkopen. Op internet verschijnt regelmatig onvolledige info. Andere info is bewust onvolledig en werkt als smaakmaker of zet aan tot kopen, sommige bronnen behandelen het onderwerp oppervlakkig of wekken de indruk het onderwerp volledig te dekken, maar stellen na consultatie teleur.

.

== Redelijk ==

.

Objectiviteit bestaat niet. De ‘werkelijkheid’ in taal gieten is ontzettend moeilijk: gewild of ongewild, steeds kijk je door filters van voorkennis, afkomst, behoeften, verwachtingen… Wat je ziet is cultureel bepaald. De discussie subjectief en objectief is hier aan de orde. Daarom is het onredelijk een auteur te vragen objectief te zijn. Verwacht van de auteur dat hij afstand doet van vooringenomenheid, een redelijke argumentatie gebruikt en eventueel uiteenlopende visies poneert. Vraag je af welk belang de auteur bij het onderwerp heeft. Zo rapporteert Greenpeace anders over een olietanker dan de eigenaar. Hoe redelijk is de informatie? Worden de ingenomen standpunten geëxpliciteerd? Wordt de website gesponsord? Hoe evenwichtig worden tegengestelde standpunten gepresenteerd? Is de term 'subsidieslurpers' een alitererende metafoor die wat suggereert of een objectief begrip?

  
 FEITEN ≠ TAAL
 
 .
 
 REALITEIT ≠ JE MENING
  
 .
 
 FEITEN ≠ JE MENING ≠ TAAL
 

In hoeverre weerspiegelen gedachten realiteit? En, in welke mate zijn we in staat om de realiteit die we feiten noemen, te beschrijven?
 

.

== Eerlijk ==

[[Bestand:Pinocchio_1940.jpg|thumb|right|550px|Eerlijke info staat tegenover leugenachtige info en die is niet altijd even makkelijk te herkennen als bij Pinocchio.]] 

.

Eerlijkheid is het (on)bewust manipuleren, verdraaien of verzwijgen. Worden de standpunten eerlijk gepresenteerd? Neemt de auteur een standpunt in? Is de partijdigheid acceptabel? Wordt dat standpunt gepresenteerd als een mening of als een feit? Eerlijkheid gebiedt dat feiten als feiten voorgesteld worden en meningen als meningen.

.

;Feiten

.

Een feit is aanvaard omdat dit bleek uit onderzoek of omdat het aanvaard is. In het alledaags taalgebruik is een feit “zeker” en kan het geobserveerd worden. Als het feit een tijd bestaat, is dit een situatie of een structuur. Als het om een verandering van structuur gaat, is dit een proces [industrialisatie, emancipatie]. Een kortstondig proces is een gebeurtenis. Zoek voor onderstaande 'feiten' voorbeelden.

.

* Object (voorwerp), bv:

.

* Plaats (ligging), bv:

.

* Gebeurtenis (kwestie), bv:

.

* Structuur (situatie of toestand), bv:

.

* Proces (evolutie) bv:

.

.

;Meningen

.

Over een mening kan je discussiëren. Een mening is een waardeoordeel of vooroordeel, een voorkeur en verwachting, een veronderstelling of een stelling. De nuances zijn subtiel. Een waardeoordeel berust op een interpretatie die je aanvaardt maar niet met feiten te ontzenuwen is, omdat de feiten verschillend worden uitgelegd. Bij een vooroordeel is men zich niet bewust van het waardeoordeel. Een veronderstelling en een stelling liggen dicht bij elkaar, net als een voorkeuren en verwachtingen. Een veronderstelling berust op een indruk of interpretatie, een stelling wordt gevolgd door een argumentatie en gaat vooraf aan een redenering [want, immers, daaruit volgt]. Een voorkeur leidt je aandacht [af]. Bij een voorkeur kan je kiezen, bij een verwachting [hoop] hoeft het object niet eens aanwezig te zijn.

.

* Vooroordeel (een ongecontroleerde mening), bv:

.

* Waardeoordeel (interpretatie), bv:

.

* Stelling (positie), bv:

.

* Veronderstelling (hypothese), bv:

.

* Voorkeur (neiging), bv:

.

* Verwachting (hoop), bv:

.

Laat extreem positieve en extreem negatieve meningen voor wat ze zijn. Soms laten journalisten hun mening in de tekst klinken zoals in dit citaat. “De scheiding der machten werd pas in de zeventiende eeuw geproclameerd door John Locke.” Het woordje ''pas'' zorgt dat een feit als mening voorgesteld wordt. Ook het omgekeerde is mogelijk, zoals deze uitspraak: “Een vondelingenschuif is moreel verwerpelijk en een welvaartsstaat onwaardig.” Dit is een mening die als feit wordt omschreven. Beter zou zijn “Ik vind een…” Het is een kwestie van academische training. Veel moeilijker is om als lezer feiten te herkennen die als mening zijn omschreven of om meningen te herkennen die als feit zijn omschreven.

.

== Wetenschappelijk of populariserend? ==

.

* Kijk naar [https://www.youtube.com/watch?v=9r8GNYi5K-Y deze (Belgische) reportage] en [https://www.youtube.com/watch?v=CMne7lqobT8 deze (Nederlandse) reportage] waarbij Bart Van Loo zijn boek De Bourgondiërs voorstelt. Er komt kritiek op zijn aanpak: Bart van Loo zou de geschiedenis te eenzijdig voorstellen. [https://www.youtube.com/watch?v=7gOlTlqY41s Kijk hier.]


== Fictie versus non-fictie ==

[[File:Orson_Welles_1937.jpg|thumb|550px|Orson Welles liet in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt of als men fictie met non-fictie gaat verwarren.]]

.

Als Fictie en non-fictie zich met elkaar gaan vermengen wordt het voor de kijker, luisteraar of lezer wel erg moeilijk om het waarheidsgehalte of de betrouwbaarheid te peilen. Voor je verder leest, log je in op [https://p.cygnus.cc.kuleuven.be/webapps/osv-kaltura-bb_bb60/jsp/courseGalleryLTI.jsp?url=/hosted/index/course-gallery&amp;course_id=_976176_1&amp;mode=view Toledo TV]. Wie maanlanding intikt als zoekwoord komt op een VPRO documentaire van 52 min. Kijk aandachtig naar het bedrog der bedriegenis. Trek er een uurtje voor uit en lees vooral niet verder, anders is de fun er af.

.

{{Leeswaarschuwing}}

.

;De hoofdpersonages
&lt;gallery&gt;
A11v 1092338.ogg|Armstrong stapt als eerste mens op de Maan (tv)
File:Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg|'''[[Joeri Gagarin]] (1934–1968) was geen lang leven beschoren.'''
File:Aldrin_Apollo_11.jpg|'''[[Buzz Aldrin]], [[Apollo 11]], gefotografeerd door [[Neil Armstrong]]'''
File:Ap11-s69-31740.jpg|'''Bemanning [[Apollo 11]]'''
File:Kennedy_vonbraun_19may63_02.jpg|'''[[Wernher von Braun]] met [[John F. Kennedy|J.F.K.]]'''
File:Dornberger-Axster-von_Braun_(jha).jpg|'''von Braun bij de overgave.'''
File:V1_Soest.JPG|'''[[V1 (wapen)|V1]]-rakket.'''
File:V-2-Nederlands.jpg|'''[[V2 (raket)|V2]]-rakket.'''
File:First photo from space.jpg|'''In [[1946]] neemt een [[V2 (raket)|V2]] de eerste foto's uit de ruimte.'''
File:Project_Paperclip_Team_at_Fort_Bliss.jpg|'''[[Operatie Paperclip|Operatie paperclip]]: von Braun ging niet alleen naar de V.S.'''
Bestand:Posta_Romana_-_1959_-_Laika_120_B.jpg|'''[[Laika (hond)|Laika]]''', de eerste hond in de ruimte. Hoeveel dieren gingen haar voor?
&lt;/gallery&gt;

.

Wat je zag is ''Opération Lune'' die probeert aan te tonen dat we erg gevoelig zijn voor misleiding door te stellen dat Stanley Kubrick de eerste stappen op de maan in een studio filmde. Deze regisseur kennen we van Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb, 2001: A Space Odyssey (uit 1968), A Clockwork Orange, Barry Lyndon, The Shining, Full Metal Jacket en Eyes Wide Shut. Deze regisseur heeft uiteraard niets met de maanlanding van doen, hij is postuum opgevoerd als regisseur van de allerbelangrijkste film ter wereld. ''Opération Lune'' is geen documentaire maar een 'mocumentaire'. Ze wil de kijker te misleiden. Waarom? Puur om aan te tonen dat mensen te of erg goedgelovig zijn. Tot op welk punt ben jij meegegaan in dit verhaal?

.

Het woord Mocumentaire komt uit de combinatie van documentaire (feiten en waarheidsgetrouwe rapportage) en de M van Movie (fictie) en 'to moc', iemand op het verkeerde been zetten. Pas op het einde wordt duidelijk dat het om een grap gaat. Sommige studenten kijken de film vol (on)geloof uit, anderen zijn al vanaf de helft kritisch... Hoe gealarmeerd was jij?

.

;Kijken

* [https://www.youtube.com/watch?v=EqHg8YSJWRk Operation Lune] BEELDFRAGEMENT debat met William Karel, regisseur van de mocumentaire.

.

.

== Relevant en actueel ==

.

Relevant wil zeggen betrekking hebben op je onderwerp. Wanneer is de info gepubliceerd? Wanneer is de site gemaakt en voor het laatst aangepast? Hoe actueel zijn de links? 

.

== Lay out ==

.

Een aantrekkelijke lay-out en een overzichtelijke navigatie bewijzen aandacht voor de paginaontwikkeling. Doorgaans wijst dit erop dat er aan de inhoud is gewerkt. Maar de redenering is niet absoluut. Het kan dat een grafisch talent een fijne inhoudloze pagina maakt, of dat vorsers geen grafisch verstand hebben. 'De inhoud is belangrijker dan de vorm' klinkt het argument dan. Maar toch. Schreeuwerige pagina’s duiden op informatietekort, op een vingeroefening of verdoezelen de onkunde van de maker. Vragen over de esthetica helpen bij de evaluatie.

.

;Stel vragen zoals: 

.

* Hoe verzorgd zijn de tekst en de afbeeldingen? 

.

* Worden er compositieprincipes gevolgd? 

.

* Is het ontwerp complex? Oogverblindend? 

.

* Is de tekst leesvriendelijk?

.

* Is de structuur overzichtelijk? 

.

* Is de lay-out of de interface duidelijk?

.

== Informatie in tijden van oorlog ==

.

{{Citaat|'''In oorlogstijd is de waarheid het eerste slachtoffer.'''|Boake Carter, journalist, 1900-1944.}}

.

{{Citaat|'''Voltaire heeft het ons geleerd: we moeten systematisch aan alles twijfelen.'''|Anne Morelli}}

.

Tijdens oorlogen of andere conflicten tussen twee groepen duiken tien principes die de propagandamachine ondersteunen. Anne Morelli somt ze op.

# 'Wij willen geen oorlog.'
# Alleen de vijand treft schuld, die heeft om oorlog gevraagd.
# Dit is geen oorlog tegen de mensen, maar tegen de leider van de tegenpartij.
# Het doel is nobel, zeker geen materieel gewin.
# De vijand begaat wreedheden. Als wij schade berokkenen is dat per ongeluk.
# De vijand gebruikt illegale wapens.
# Onze verlies is beperkt, die van de vijand groot.
# Kunstenaars en intellectuele steunen de zaak.
# De oorlog heeft een heilig karakter.
# Wie de propaganda in twijfel trekt, is een verrader.

.

.

= '''PINOKKIOTEST''' =

.

De Pinokkiotest is een checklist die je helpt inschatten hoe (on)betrouwbaar sommige info is. Je kan de test vinden op [http://sadan.wdfiles.com/local--files/5-evalueren/PINOKKIOTEST.pdf deze vragenlijst]. De test is vergelijkbaar met de [https://www.hogeschoolrotterdam.nl/globalassets/mediatheek/downloads/craap-scoreformulier-nl.pdf CRAAP]-test die in het vak informatievaardigheden ter sprake komt. 

.

.

= '''EXAMENVRAGEN''' =

.

.

== A-Vragen ==

.

(S&amp;V)Wie of wat zijn en wat is de betekenis van: Apollo (god), Nietzsche, Herbert George Wells, Howard Koch, Orson Welles, Jozef Stalin, Koude Oorlog, kunstmaan, The War of the Worlds, Milan Kundera, De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, Louis-Ferdinand Céline, Reis naar het einde van de nacht, Voyage au bout de la nuit, Anne Morelli, De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië, Guido Gezelle, Hendrik Conscience, Kortrijk 1302, De Leeuw van Vlaenderen (1838), Aufklärung, Immanuel Kant, Diderot, D'Alembert, Voltaire, John Locke (1632-1704), 1776, Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, Montesqieu (1689-1755), Jean Jacques Rousseau, Franse Revolutie, Glorious Revolution, 1688, Charles Darwin (1809-1882), Robespierre, Karl Marx, René Descartes, Opération Lune, J.F. Kennedy, Werhner von Braun, Joeri Gagarin, Richard Nixon, Houston (Texas), Cape Canaveral (Florida), Mocumentaire, Stanley Kubrick, 21 juli 1969, Neil Armstrong, Apollo 11, Apolloprogramma, Operatie paperclip.

.

.

== B-Vragen ==

.

* S&amp;V.In de geschiedenis kunnen we verschillende denkrichtingen onderscheiden. Zo kunnen we het model van de &quot;eeuwige terugkeer&quot; tegenover het &quot;verlichtingsmodel&quot; plaatsen. Illustreer dit op het niveau van het denken over geschiedenis, het resultaat, het doel, de richting, de motor en de gevolgen van dit denken. Geef bij beide richtingen één of meerdere vertegenwoordigers.

.

* S&amp;V.&quot;De verlichting is geen soort filosofie, maar een 18de eeuws fenomeen, waarbij groepen intellectuelen gefascineerd worden door de ontdekkingen van de wetenschap en door de filosofische reflecties die hierover gemaakt worden in de vorige eeuw. Het is een nieuwe geest die door Europa waait. Men wordt er zich van bewust dat de denkwijzen van de 17de eeuw reeds heel wat realiseerden in de fysica. Nu de tijd gekomen is om...&quot; 1. Welke kenmerken kun je met betrekking tot de verlichting aangeven; 2. Wat zegt Kant over die verlichting; 3. Kun je ook een kritiek op dit vooruitgangsoptimisme formuleren?  

.

* S&amp;V.Leg uit en toon aan met voorbeelden: &quot;Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen op een bepaalde manier te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Objectiviteit is niet mogelijk.&quot;  

.

* Wat kun je vertellen over Karl Marx en het dialectisch principe?

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Milan Kundera, 2. Louis-Ferdinand Céline, 3. Anne Morelli, 4. Hendrik Conscience, 5. Immanuel Kant, 6. Christus.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Diderot en D'Alembert, 2. Charles Darwin, 3. J.F. Kennedy, 4. Orson Welles, 5. Copernicus, 6. Plato.

.

* S&amp;VPlaats in chronologisch volgorde en wat weet je over... 1. Karl Marx, 2. Apollo 11, 3. H.G. Wells schrijft The War of the Worlds, 4. Voltaire 5. Orson Welles maakt een radioprogramma met de naam War of the Worlds, 6. Franse Revolutie.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Apolloprogramma, 2. John Locke, 3. Neil Armstrong zet eerste stappen op de maan, 4. Robespierre, 5. Nietzsche, 6. Scheiding Oost- en West-Romeinse rijk.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 3. Glorious Revolution, 3. René Descartes overlijdt, 4. Opération Lune (mocumentaire), 5. Werhner von Braun, 6. Guldensporenslag.

.
 
* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Joeri Gagarin overlijdt, 2. Het Colosseum wordt gebouwd, 3. Richard Nixon wordt president, 4. Tweede Wereldoorlog, 5. Stanley Kubrick maakt zijn laatste film, 6. De eerste Kruistocht. 

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid? Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* S&amp;V.Leg uit, waarom is de Spoetnik 1, de eerste satelliet zo belangrijk. Situeer ze in de tijd. Betrek woorden zoals Koude oorlog, Gagarin, Expo '58, Kennedy en Space Race in je antwoord.

.

.

== C-Vragen ==

.

* S&amp;V.Kundera: &quot;De idee van de eeuwige terugkeer der dingen is raadselachtig en Nietzsche heeft er andere filosofen mee in verlegenheid gebracht: te denken dat alles zich eens zou herhalen zoals we het al beleefd hebben, en dat ook die herhaling eindeloos zou doorgaan.&quot; Wat wil deze &quot;dwaze&quot; mythe van de eeuwige terugkeer der dingen zeggen? Valt het je ook wel eens voor - hetgeen voor Kundera het geval is - dat je &quot;ontroering voelt bij het bekijken van foto's van Hitler?&quot; Wat is het gevolg dat Kundera uit een dergelijk merkwaardige ervaring trekt? Wat denk je daar zelf over?

.
 
* S&amp;V.L.F. Céline: &quot;De filosofen [...] zijn ermee begonnen het brave volk van alles wijs te maken...&quot; Waar heeft Céline het over in bovenstaande citaat, genomen uit Reis naar het einde van de nacht? Geef een persoonlijke kritiek.

.

* S&amp;V.De media gebruiken verschillende technieken om de kijker te doen geloven dat hun boodschap 'waar' is.  Welke technieken haal je uit deze film die het realiteitsgehalte van de boodschap verhogen?  En, waar gaan de filmmakers door het lint.  Of, met andere woorden, waar kan je in de film merken dat het hier om een 'vervalsing' van de realiteit gaat?

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid, waarom is betrouwbare info zo belangrijk en hoe kan je achterhalen of informatie betrouwbaar is?

.

* S&amp;V.Leg uit: De meesten beschouwen 'geschiedenis' als iets 'passief'. Geschiedenis was er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! 

.

* S&amp;V.Leg uit: De 'actieve constructie' van de geschiedenis is een vraag die op filosofisch vlak tot tien verschillende vragen leidt. Gebruik Hegel en de universiteit van Berlijn in je antwoord.

.

* S&amp;V.Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Waarom spreken we van peilen?

.

.


== D-Vragen ==

.

&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;360&quot;&gt;
Bestand:TheMatrixAnimated.gif
Down the Rabbit Hole.png
Milan Kundera redux.jpg
L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg
Gerrit Komrij (1981).jpg
Anne Morelli.jpg
Bestand:Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg
Descartes Discours de la Methode.jpg
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg
Jean Le Rond d'Alembert, by French school.jpg
Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg
Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg
John Locke.jpg
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
Montesquieu 1.png
Immanuel Kant (painted portrait).jpg
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg
Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg
Social contract rousseau page.jpg
EmileTitle.jpeg
Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg
James Watt by Henry Howard.jpg
François Quesnay.jpg
Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif
AdamSmith.jpg
Louis XIV of France.jpg
Koning Louis XV; Hyacinthe Rigaud.jpg
Ludvig XVI av Frankrike porträtterad av AF Callet.jpg
Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg
Women's March on Versailles01.jpg
Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg
LouisXVIExecutionBig.jpg
Jacques-Louis David - Marie Antoinette on the Way to the Guillotine.jpg
Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg
Robespierre.jpg
Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png
Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg
Bestand:David Van Reybrouck.jpg
Bestand:Jose Ortega y Gasset.jpg
Karl Marx 001.jpg
Kortrijk-Groeningemonument.jpg
Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png
Bestand:Honoré de Balzac (1842) Detail.jpg
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG
Battle of Courtrai2.jpg
Nicaise de Keyser04.jpg
Guido Gezelle.jpg
Hendrik Conscience.jpg
Leeuwvanvlaenderen.gif
Groeningepoort.jpg
Kortrijk Groeningeabdij museum.JPG
Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg
Bestand:Deep throat PD poster (restored).png
Bestand:Van Olden Barneveldt Verhoeven 1619.gif
Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg
Bestand:Pinocchio 1940.jpg
Orson Welles 1937.jpg
A11v 1092338.ogg
Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg
Aldrin Apollo 11.jpg
Ap11-s69-31740.jpg
Kennedy vonbraun 19may63 02.jpg
Dornberger-Axster-von Braun (jha).jpg
V1 Soest.JPG
V-2-Nederlands.jpg
First photo from space.jpg
Project Paperclip Team at Fort Bliss.jpg
Bestand:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''BIBLIOGRAFISCHE NOTEN''' =</text>
      <sha1>j3htjngott73qzu947uvb5wtawi4psa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429765</id>
      <parentid>429764</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T17:45:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kortrijk 1302-1902 */</comment>
      <origin>429765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107454" sha1="l0rdrn7ml7nj1blsan96s3cnl9g8r5s" xml:space="preserve">[[Bestand:TheMatrixAnimated.gif|thumb|550px]]

&lt;big&gt;'''HOOFDSTUK 1. HISTORISCHE MODELLEN, BESEF EN DENKRICHTINGEN''' &lt;/big&gt;
;&lt;big&gt;WAT IS GESCHIEDENIS EIGENLIJK?&lt;/big&gt;

.

[[File:Down_the_Rabbit_Hole.png|thumb|550px|♣ '''TUINTIP'''  Down the rabbit-hole?  Op een zomerdag luistert Alice Liddell aan de oever van een meer naar haar oudere zus die een saai boek voorleest. Alices verveling verdwijnt als er een pratend konijn passeert. Het is gehaast en houdt de tijd op zijn horloge (de geschiedenis?) in de gaten en springt in een hol. Alice volgt en valt de dieperik in. Een deurtje verbergt een prachttuin, een flesje met het opschrift &quot;drink mij&quot; maakt haar klein genoeg om de deur door te kunnen. Spring in het gat en deze geschiedenistuin en laat je verwonderen zoals Alice. The Matrix kaapte als film het idee van Alice en stelt de vraag of de wereld een illusie is? Plato deed iets vergelijkbaars met de allegorie van de grot. De Matrix visualiseert René Descartes' stelling: 'Ik denk, dus ik ben' en is mee geïnspireerd door de cyberpunk van William Gibson.]]

[[Bestand:Hoe ontdek je nepnieuws (How To Spot Fake News).jpg|thumb|550px|Infographic ''Hoe ontdek je nepnieuws'', uitgegeven door de International Federation of Library Associations and Institutions.]]

{{Citaat|'''Veel vitale cycli van ons lichaam kennen een periodiek verloop: de hartslag, de ademhaling, de afwisseling tussen slapen en waken. Contoleren of ze regelmatig zijn vindt bijna altijd onbewust plaats, maar zelfs de geringste verstoring is voldoende om plotseling de alarmbellen te doen rinkelen. (...) In tegenstelling tot de traditionele zintuigen, hebben wij geen orgaan voor tijdszin.'''|Guido Tonelli}}

.

{{Citaat|'''Niet lachen, noch huilen, maar begrijpen.'''|Ludo De Witte}}

.

{{Citaat|'''De geschiedschrijver is een wandelend anachronisme, een ontheemd persoon, die de technieken van vandaag gebruikt om te proberen dingen te weten over gisteren die gisteren zelf niet eens wist. Hij moet waarachtigheid nastreven, hij dient te luisteren naar de woorden die het verleden spreekt, maar hij moet communiceren in een taal die het heden begrijpt.'''|Hilary Mantel}}

.

{{Citaat|'''Wie wetenschap onderwijst moet ophouden met leerlingen de pap in de mond te geven en hen de mogelijkheid bieden 'het pure plezier van begrip te ontdekken.' Wie cursussen eenvoudigweg doceert, laat de studenten zitten met 'onderontwikkelde intellectuele vaardigheden en weinig besef van de invloed die wetenschap op hun leven heeft'.'''|Amerikaanse Vereniging voor de Vooruitgang van Wetenschap, de uitgever van Science}}
 
.

{{Citaat|'''De vraag is of u dat kunt, woorden zoveel verschillende betekenissen geven.'''|Alice in Wonderland}}

.

{{Citaat|'''De vraag is wie de baas is - punt uit'''|Wiggel Waggel}}

.

{{Citaat|'''Deze tijd vraagt om optimisme. Pessimisme bewaren we voor slechtere tijden.'''|Jean-Claude Servais&lt;ref&gt;Geciteerd in: NAOMI KLEIN, (vertaald door Jan Willem Reitsma en Pon Ruiter). ''Nee is niet genoeg.'' De Geus, Amsterdam, 2017, p. 275.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Wetenschap is niet hapklaar en eenduidig. In de coronacrisis zag je vaak twee kampen tegenover elkaar staan die elk het eigen gelijk claimden op basis van één of andere studie. Dat is ook des mensen. We denken allemaal dat we heel kritisch onze standpunten innemen, maar dat is natuurlijk niet zo. We zijn kuddebeesten. Vaak nemen we een standpunt in omdat dat het standpunt is van de groep waar we toe behoren. En dan gaan we achteraf feiten zoeken die die intuïtie bevestigen. Er is zo'n mooi beeld - ik weet niet meer van wie het komt - dat we de feiten gebruiken zoals een dronkaard een lantaarnpaal gebruikt: niet om ons te verlichten, maar als steunpilaar. Ons brein is helemaal niet zo rationeel als we denken. (...) Wie gelooft dat wetenschappers deel van een corrupte elite uitmaken, heeft daar natuurlijk weinig aan. Daar begint het dus mee. Als je zegt aan kritisch denken te doen, maar de wetenschap niet vertrouwt... Tja, dan kun je dus niet kritisch denken. Het paradoxale is net dat die mensen van zichzelf denken dat ze zéér kritisch zijn, en dat de anderen als schapen met de kudde meelopen. Kritisch zijn betekent niet alleen dat je moet durven te denken, maar ook dat je moet durven te vertrouwen - in de wetenschap meer bepaald. Ook wetenschappers kunnen er wel eens naast zitten, maar gemiddeld genomen zijn zij veel betrouwbaardere bronnen dan de algoritmes van You Tube.'''|Patrick Loobuyck&lt;ref&gt;PATRICK LOOBUYCK. In: ''De Morgen.'' Vrij zijn is niet: doen wat je wilt. 20 augustus 2021.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Zelfcensuur, aldus, George Orwell, heeft twee nefaste gevolgen. Ze heeft een kwantitatief effect: als voldoende mensen zichzelf censureren, kom je in een samenleving waar politieke censuur regeert. Daar heb je geen bestraffende overheid voor nodig. Mensen staan zelf op de rem, omdat ze sociale uitsluiting (of erger) vrezen. Zelfcensuur heeft een kwalitatief effect: als je je ideeën voor anderen moet verzwijgen, begin je tegen jezelf te liegen. Dat is wat zijn romanfiguren overkomt: ze zijn het contact met het eigen denken kwijt. Daarom is vrijheid van spreken belangrijk: ze bevat de vrijheid om te denken.'''|Tinneke Beeckman}}

.

{{Citaat|'''Als je geen perverse of persoonlijke agenda hebt, begint alles met research. Je stelt je de vraag naar wat zich heeft afgespeeld en waarom het zo liep.'''|Mike Leigh}}

.

{{Citaat|'''Historici hebben een maatschappelijke rol te vervullen. We moeten ons dus niet opsluiten in onze ivoren toren. [...] In het verleden hebben we te veel gedacht dat we documentaires, tentoonstellingen en computerspelletjes moesten maken. We moeten nu weer kiezen voor fundamenteel historisch onderzoek, dat teruggaat naar de bron. Dat is onze corebusiness; wetenschappelijk onderzoek, op basis van onze eigen onderzoeksagenda, tegen de stroom in van de politiek corecte moraliserende boodschap. Zonder onderzoek geen debat en zonder debat geen herinnering. Je kunt de stappen daarin niet overslaan, anders eindig je met lege herdenkingen.'''|Nico Wouters&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Historici moeten hun eigen agenda heroveren.'' In: ''De Standaard'', 11.05.2019, p. 40 &amp; 41.&lt;/ref&gt;}}

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.youtube.com/watch?v=MrmGliMP0bc LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE GESCHIEDENIS ALS ACTIVE CONSTRUCTIE, OBJECTIVITEIT EN VERVALSINGEN].'''

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/evoluties-in-het-welzijns-en-veiligheidsdenken de PowerPoint die bij deze lessen hoort].'''

.

.

= '''DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN''' =

.

== ''De eeuwige terugkeer der dingen'' van Milan Kundera ==

&lt;small&gt;(Eigen bewerking)&lt;/small&gt;

[[File:Milan Kundera redux.jpg|thumb|550px|Milan Kundera (1929-2023) is een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met filosofische thema's. Een van zijn bekendste werken is ''De ondraaglijke lichtheid van het bestaan''. Philip Kaufman verfilmde het onder de titel ''The Unbearable Lightness of Being''.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=AniUgwUn6oo ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN HET BESTAAN'', 5 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;De eeuwige terugkeer der dingen is een raadsel en Nietzsche
bracht er andere filosofen mee in verlegenheid: de gedachte dat alles zich eens
herhaalt zoals we het reeds beleefden, en dat die herhaling eindeloos
zou zijn! Wat is de betekenis van deze dwaze mythe?
De mythe negeert dat een voor altijd verdwenen, nooit meer 
terugkerend leven op een schaduw lijkt, gewichtloos is,
bij voorbaat dood is, en al was het huiveringwekkend, prachtig of verheven, de
huiver; de pracht of die verhevenheid zijn van geen betekenis. We hoeven ze
niet voor kennisgeving aan te nemen, evenmin als een oorlog tussen twee
Afrikaanse staten in de veertiende eeuw, die het gezicht van de wereld niet had
veranderd, ondanks het in onbeschrijflijk lijden creperen van
driehonderdduizend negers.
Verandert er dan iets aan die oorlog van twee Afrikaanse staten in de veertiende
eeuw wanneer die zich ontelbaar herhaalt in de eeuwige terugkeer?
Er verandert wel iets; de oorlog wordt een omhoog stekend blok dat blijft, en de
stupiditeit ervan zou onherstelbaar zijn.
Als de Franse Revolutie zich eeuwig zou herhalen, zou de Franse
geschiedschrijving minder trots zijn op Robespierre. Maar omdat ze spreekt
over iets dat nooit meer terugkomt, zijn de bloedige jaren veranderd in louter
woorden, theorieën en discussies, ze zijn lichter geworden dan veren, ze jagen
geen schrik aan. Er is een eindeloos verschil tussen de Robespierre die slechts
één maal in de geschiedenis voorkomt en een Robespierre die eeuwig terug zou
keren om de koppen van de Fransen te laten rollen.
Laten we zeggen dat de gedachte van de eeuwige terugkeer een zeker
perspectief betekent waarin de dingen zich anders vertonen dan we die kennen:
ze vertonen zich zonder de verzachtende omstandigheid van hun voorbijgaande
aard. Deze verzachtende omstandigheid weerhoudt ons namelijk een oordeel uit
te spreken. Hoe kun je iets dat voorbijgaat veroordelen? Het avondrood van de
ondergang kleurt alles met de bekoring van de nostalgie; ook de guillotine.
Onlangs heb ik mezelf betrapt op een ongelooflijk gevoel: ik bladerde in een
boek over Hitler en voelde bij enkele foto's ontroering. Ze herinnerden me aan
mijn kinderjaren; die vielen in de oorlog; sommige leden van mijn familie
kwamen om in Hitlers concentratiekampen; maar wat was hun dood tegenover
het feit dat de foto's van Hitler me herinnerden aan de voorbije tijd van mijn
leven, een tijd die niet meer terugkeert?
Deze verzoening met Hitler verraadt de diepe morele perversiteit, verbonden
met een wereld die in wezen gebaseerd is op het niet bestaan van de terugkeer,
want in die wereld is alles bij voorbaat vergeven en dus ook alles cynisch
toegestaan.
Zou elke seconde van ons leven zich oneindig herhalen, dan zijn we
vastgenageld aan de eeuwigheid zoals Jezus Christus aan het kruis. Dat is een
verschrikkelijk vooruitzicht. In de wereld van de eeuwige terugkeer rust op
elke handeling het gewicht van een ondraaglijke verantwoordelijkheid. Daarom
noemde Nietzsche de idee van de eeuwige terugkeer de zwaarste last (das
schwerste Gewicht).&lt;/small&gt;|Milan Kundera}}

.

.

== ''Reis naar het einde van de nacht'' van Louis-Ferdinand Céline&lt;ref&gt;LOUIS FERDINAND CELINE, vertaald door E.Y. Kummer. ''Reis naar het einde van de nacht.'' Van Oorschot, 2016 (naar de uitgave van 1932), p. 74-77.&lt;/ref&gt; ==

[[File:L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg|thumb|550px|Louis-Ferdinand Céline (1894-1961) is samen met Marcel Proust één van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken publiceert.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=4OC6LKybZs8 ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''REIS NAAR HET EINDE VAN DE NACHT'', 6 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;Och  man! Ik verzeker je dat deze wereld
er uitsluitend op uit is om iedereen te verneuken! 
Jij bent jong. Ik hoop dat deze paar
minuten vol wijsheid je jaren zullen bijblijven! Luister goed
naar me, kerel; als ze 't hebben over: 'Het medelijden met het
lot, met de omstandigheden van de arme mieter...', laten dan
deze woorden, die in vurige letters boven alle moordende
schijnheiligheid van onze maatschappij schitteren, een uiterst
belangrijk teken aan de wand voor je zijn, waar je niet meer zo
maar aan voorbij mag gaan zonder het belang ervan in te zien.
Hoor, ik zeg jullie, arme donders, altijd de lul in 't leven, geslagen, uitgeperst,
eeuwig en altijd zwetend, ik waarschuw jullie dat als de groten van deze aarde
interesse voor jullie beginnen te krijgen, dan is 't omdat ze op het slagveld
gehakt van jullie willen maken... Dat is het teken... 't Kan niet missen... 't Begint
met liefde voor het volk. Lodewijk XIV die trok zich tenminste geen zak van
het brave volk aan, vergeet dat niet. Lodewijk XV ook niet. Hij veegde er z'n
gat mee af. Natuurlijk was het leven in die tijd niet prettig, het leven van de
arme sloeber is nooit prettig geweest, maar ze werden niet zo hardnekkig en
verbeten om zeep geholpen als nu door onze tirannen. De kleine man, zeg ik je,
wordt alleen met rust gelaten als hij wordt veracht door de groten,
die uitsluitend uit eigenbelang of sadisme aan het volk kunnen denken... De filosofen
mag ik je daar nog op attent maken nu we 't er toch over hebben, diè zijn ermee
begonnen het brave volk van alles wijs te maken... Het volk dat alleen zijn
catechismus kende! Ze zouden 't wel opvoeden, beweerden ze... Nou! Ze
hadden heel wat waarheden te onthullen! Prachtige! Frisse! Schitterende! Je
duizelde ervan! Zo is 't! begon het brave volk te zeggen, zo is 't precies! Zo is 't
helemaal! Daar gaan we allemaal voor sterven! 't Volk wil alleen maar sterven!
Zo zijn de mensen nu eenmaal. 'Leve Diderot!' hebben ze gebruld en toen
'Bravo Voltaire!'. Dat zijn nog 's filosofen! En ook nog leve Carnot, die zo mooi
overwinningen in elkaar kon knutselen! En leve iedereen! Dat zijn tenminste
knapen die 't brave volk niet in onwetendheid en bijgeloof laten verrekken! Zij
wijzen 't de weg naar de vrijheid! Ze maken 't zelfstandig! En ze hebben niet
stilgezeten! Iedereen moet eerst de krant kunnen lezen! Dat is onze redding!
Godverdomme! En snel! Geen analfabeten meer! Die kunnen we niet meer
gebruiken! Alleen maar burgersoldaten! Die stemmen! Die lezen! En die
vechten! En die marcheren! En kushandjes werpen! In dat tempo werd 't brave
volk gauw goed rijp. Het enthousiasme over 't afwerpen van 't juk moet toch
ergens goed voor zijn, waar of niet? Danton stond niet voor Jan Lul zo mooi te
praten. Met wat gebrul, dat zo raak was dat je 't nu nog hoort, had hij in een
handomdraai 't brave volk gemobiliseerd! En dat betekende 't eerste vertrek van
de eerste bataljons geëmancipeerde bezetenen! De eerste stemmende en
vlagdronken klootzakken die Dumouriez met zich meevoerde om zich te laten
doorzeven in Vlaanderen! Dumouriez zelf, die te laat aan dit ongekend nieuw
idealistische spelletje had deelgenomen, had achteraf toch maar liever poen, hij
deserteerde. 't Was onze laatste huurling... Soldaatje spelen voor niets, dat was
wat nieuws... Zo nieuw dat Goethe, al was hij dan Goethe, z'n ogen uitwreef
toen hij in Valmy kwam. Bij het zien van die haveloze vurige cohorten die zich
spontaan kwamen laten afslachten door de koning van Pruisen voor de
verdediging van de gloednieuwe vaderlandslievende fictie, kreeg Goethe het
gevoel dat hij nog heel wat te leren had. 'Van nu af aan, galmde hij schitterend,
helemaal in overeenstemming met z'n talent, begint een nieuw tijdperk!' En
hoe! Daar het systeem uitstekend werkte, ging men daarna helden in serie
afleveren, die hoe langer hoe minder kostten omdat het systeem steeds beter
werd. Iedereen heeft zich er wel bij bevonden. Bismarck, de beide Napoleons,
Barrès wolk, door de Hervorming al aan flarden gerukt en al lang gecondenseerd tot
episcopale spaarpotten. Vroeger was het mode, als je fanatiek was, te roepen:
'Leve Jezus! Op de brandstapel met de ketters!' Maar ja, er waren niet zoveel
ketters en 't waren vrijwilligers... Terwijl we nu zo ver zijn dat onafzienbare
horden zich geroepen voelen om mee te doen als er geschreeuwd wordt: 'Aan de
galg met alle lammelingen! Met alle slappe tinussen! Met de onnozele lezers!
Met miljoenen tegelijk, hoofden rechts!' De kerels die niemand aan flarden
wilden schieten, niemand om zeep willen helpen, die stinkende pacifisten, die
moeten we in hun kladden grijpen en vierendelen! We zullen ze duizend gore
doden laten sterven! En om ze manieren bij te brengen halen we eerst hun
darmen uit hun lijf, hun ogen uit hun kassen en de jaren uit hun stinkend
kwijlerig leven! Kreperen moeten ze bij legioenen en nog eens bij legioenen, in
de pan gehakt worden, leegbloeden, stikken in gifgassen, en dat alles om het
vaderland dierbaarder, vrolijker en lieflijker te maken! En als er nog tuig bij is
dat deze sublieme dingen niet wil begrijpen, moeten ze zich maar onmiddellijk
laten begraven met de anderen, nee, toch maar niet samen met ze, maar
helemaal aan het eind van het kerkhof, onder een onterend grafschrift voor
lafaards zonder idealen, want deze schoften hebben hun grandioos recht
verloren op een stukje schaduw van het monument dat bij aanbesteding door de
gemeente op het middenpad is opgericht voor de fatsoenlijke doden, en ook
hebben ze het recht verloren iets op te vangen van de echo van de minister, die
zondag weer bij de prefect komt pissen om na het middageten bewogen z'n
smoel open te doen boven de graven...&lt;/small&gt;|Louis-Ferdinand Céline}}

.

.

== ''Inhaaloefening'' door Gerrit Komrij ==


[[File:Gerrit_Komrij_(1981).jpg|thumb|right|550px|Gerrit Komrij (1944–2012) was een homo-dichter, schrijver, vertaler, criticus, polemist en toneelschrijver uit Nederland met een voorkeur voor Portugal. Hij was van 2000 tot 2004 de Dichter des Vaderlands. Hij stond bekend om zijn virtuoze en kleurrijke taalgebruik en was een gevreesd polemist.]]

[[File:Anne Morelli.jpg|thumb|right|550px|Anne Morelli (1948) is doctor in de geschiedenis en doceert aan de ULB en interesseert zich in de Italiaanse immigratie.]]


{{Citaat|&lt;small&gt;We zijn genoeg vernederd en bespot

Door halfgeleerden met hun boekenwijsheid

En met hun regelrechte lijn naar God,

Terwijl ze ons verwezen naar de ijstijd.  


We zijn genoeg voor achterlijk versleten.  

Kom vriend, de revolutie start vandaag.  

We zijn met attributen ruim bemeten.  

Dood Galilei met een motorzaag,


Trakteer Voltaire op elektroshocks,

Erasmus op een overdosis speed.  

Maak Bacon, Nietzsche, Swift weer orthodox

Door laster, centrifuge, turboprop,

En wat de Heer betreft: kruisig hem niet,

Maar plak een gele sticker op zijn kop.&lt;/small&gt;|Gerrit Komrij}}

.

[https://www.youtube.com/watch?v=VL0CZEiEz9g&amp;t=3s '''♠ BEKIJK HIER EEN PROFETISCHE Gerrit Komrij.'''] 

.

= '''WAT IS GESCHIEDENIS?''' =

[[Bestand:Berlin_Universität_um_1900.jpg|thumb|550px|De Universiteit van Berlijn (foto uit 1900) was de eerste universiteit die - met Hegel - de geschiedfilosofie in haar aanbod opnam. Geschiedfilosofie houdt zich bezig de betekenis van de geschiedenis, analyseert de geschiedschrijving en speculeert over mogelijke teleologische principes zoals: is er een ontwerp, een doel, een richting? Ironisch genoeg vond hier in 1933 de boekenverbranding plaats, tot groot, ironisch ongenoegen van Bertolt Brecht die zijn werk niet op de lijst der afvalligen zag staan. Een Duist bibliothecaris legde in de jaren voorafgaand aan 1933 een lijst aan met boeken die het Nazi-regime niet ondersteunden, het gaat om auteurs die tegenwoordig elke cursus op de hogeschool of de universiteit sieren: Karl Marx, Frederich Nietsche, Sigmund Freud... De universiteitsgebouwen worden compleet verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog, de geallieerde bombardementen laten niets overeind. Tegenwoordig lijkt het plein weer op het oude, althans wat de fascade betreft. Het parkje is nu een plein met een ondergrondse, lege boekenkast.]]

[[Bestand:Hegel_portrait_by_Schlesinger_1831.jpg|thumb|550px|Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) doceert filosofische colleges over geschiedenis aan de Universiteit van Berlijn. Die monden uit in het postuum gepubliceerde ''Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte''. Hij beschouwt de wereldgeschiedenis als een rationeel, op vooruitgang gericht proces, geleid door de 'Wereldgeest'. Tijdens zijn professoraat in Berlijn reviseert hij de tekst zonder ophouden. De publicatie verschijnt in 1837, zes jaar na zijn dood.]]

.

Wat is veiligheids- en welzijnsgeschiedenis? Die vraag is niet makkelijk. Niet toevallig heeft geschiedenis twee betekenissen. 'Het is zowel een wetenschappelijke discipline als het onderzoeksobject van die discipline.'&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Het had gekund (maar misschien ook niet).'' In: ''De Standaard'', 21.09.2015, p. D10.&lt;/ref&gt; Met andere woorden: de geschiedenis schrijft geschiedenis over de evolutie van de wereld en over zichzelf: over de discipline, over de historicus en zijn voorkeuren en over haar eindeloze beperkingen om tot definitieve inzichten te komen. Wat is geschiedenis, is het best te beantwoorden door de geschiedenis te bekijken als een ‘actieve constructie’. '''Actief''' wil zeggen: hier deed iemand zijn best voor, zijn ''leen'' achter gelegd, gewerkt. '''Constructie''' wil zeggen: iets is gemaakt. Een architect bouwt een bouwwerk, een historicus schrijft een verhaal,  een narratieve constructie die soms meer op kunst lijkt dan op wetenschap. In het beste geval op basis van feiten, in het slechtste geval op basis van verzinsels of hallucinaties. Etymologisch gaat het woord terug op 'historie', afkomstig van het Griekse ιστορία en herkenbaar in het Engelse history/story. Geschiedenis en verhaal zijn een dansend duo.

.

Schoolbank-kinderen en veel mensen beschouwen 'de geschiedenis' als iets 'passief'. Ze slaan aan het blokken nadat een juf, een meester of een deskundige in hun klasje over het verleden kwam vertellen. Voeling is er weinig. Omdat die leerkracht of die pastoor het hen inlepelde als een 'objectieve realiteit', namen ze het voor waar aan. Geschiedenis is er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! Wat hier problematisch aan is, is het feit dat de woorden ''actief'' en ''passief'' diametraal tegenover elkaar staan net zoals de begrippen objectief en subjectief. De 'actieve constructie' is een vraag die op filosofisch vlak tot tien vragen leidt:

.

'''1.''' Wanneer begint de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.
 
'''2.''' Wie maakt de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.

'''3.''' Waarom bestaat/maakt hij of zij geschiedenis? Met andere woorden: wat is de reden waarom we over iets spreken? Wat is de reden waarom we onze lessen vullen met bepaalde inhouden? Wat is de reden waarom boekhandels elk jaar weer duizenden boeken verkopen?

.

'''4.''' Hoe maakt ''men'' de geschiedenis van het veiligheids- en welzijnsdenken? Wat doet een historicus in het archief? Hoeveel begrijpt hij werkelijk van het Middelnederlandse handschrift dat voor hem ligt? Hoe interpreteert de historicus de dementerende dame die hij 's morgens telkens weer gaat interviewen? 

.

'''5.''' Wat is het doel van het historisch proces? Of, anders gezegd: wat wil men/ik/deze groep bereiken?

.

'''6.''' Welke richting kunnen we ontwarren in de loop van de geschiedenis en de veiligheid en het welzijn? Ofwel: gaat het vooruit of achteruit? Is de klim moeilijk of glijden we van een leien dak?

.

'''7.''' Wat is de motor van de geschiedenis? Of: welke drijfveren zorgen voor verandering? Is het de economie? De politiek? De klimaat wijziging? De...

.

'''8.''' Is er hier sprake van een betrouwbare geschiedenis of gaat het om fake news? Of, met andere woorden: zien wij de wereld zoals hij is of werken er allerlei filters op ons in?

.

'''9.''' Is geschiedenis een wetenschap of is geschiedenis propaganda, indoctrinatie of brainwashing, is geschiedenis objectief, zoals dat de andere wetenschappen dat beweren? En wat is dat dan, objectiviteit?

.

'''10.''' Kon de geschiedenis anders lopen? Stel dat Hitler sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog. Of, stel dat hij op 8 oktober 1908 slaagde voor zijn ingangsexamen aan de kunstacademie in Wenen, zoals Eric-Emmanuel Schmitt uitwerkt in zijn roman ''La part de l'autre'' uit 2001. Wie zal het zeggen?

.

.

== Tijdsgeest ==

[[Afbeelding:Glass-of-water.jpg|thumb|550px|Half vol of half leeg? Optimisme of pessimisme?]]

[[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|thumb|550px|Frans Hals (1582-1666) schildert René Descartes (1596-1650).]]

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Renaissance|1450 -&gt;&gt; Humanisme|1500 -&gt;&gt; Verlichting |1650 -&gt;&gt; Glorious Revolution|1688 -&gt;&gt; Franse Revolutie|1789 -&gt;&gt; Take off Industriële Revolutie|1800 -&gt;&gt; Belgische Revolutie|1830 -&gt;&gt; Liberalisme|1830 -&gt;&gt; Socialisme|1848 -&gt;&gt; Rerum Novarum|1891 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Fin de siècle|1890 -&gt;&gt; Eerste Wereldoorlog|1914  -&gt;&gt; 11 november 1918|1918 -&gt;&gt; Beurskrach|1929 -&gt;&gt; Machtergreifung|1933  -&gt;&gt; Verdrag van München|1938  -&gt;&gt; Tweede Wereldoorlog|1940-1945 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; 1950|Zilveren jaren '50  -&gt;&gt; 1960|Gouden jaren '60 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Oliecrisis|1972 -&gt;&gt; Aids|1979 -&gt;&gt; Kernramp Tsjernobyl|1986 -&gt;&gt; Herald of Free Enterprise|1987 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Val Berlijnse Muur|1989  -&gt;&gt; Het einde van de geschiedenis en de laatste mens|1992 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Nine eleven|2001 -&gt;&gt;  Klimaatvluchtelingen|2014 -&gt;&gt; Klimaatmarsen|2019 -&gt;&gt; Coronacrisis |2020-2023 -&gt;&gt; Russische inval Oekraïne|2022 -&gt;&gt; Oorlog Israël / Hamas|2023 &gt;&gt;&gt; '''

.

.

== Waar halen optimisten hun mosterd? ==

.

'''1754''': Met de ontdekkingsreizen en de daarmee gepaard gaande veroveringen in Amerika, China of Perzië duiken in Europa steeds meer verhalen op van kolonisten die inheemse volken, hun gebruiken en hun politieke organisatie beschrijven. Voltaire en John Locke lezen de bestseller van pater Gabriel Sagart die bij het Wendatvolk verbleef, Jean Jacques Rousseau was vertrouwd met missie- en reisverslagen uit de Grote Meren en indiaanse bronnen en Gottfried Wilhelm Leibniz zocht inspiratie in China.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 38-51.&lt;/ref&gt; René Descartes leert filosoferen door de Mexicaan Antonio Rubio (1548-1615) en ontdekt bij de antikoloniale Quechua-schrijver Felipe Guaman Poma de Ayala (ca. 1535-1616) het 'ego cogito'. Het cartesiaanse denken brengt een paradigmawissel op diverse vlakken. 1. Een binair denken in of-of relaties komt in de plaats van een en-en alternatief denken. Dit dualisme onderscheidt mens en natuur, lichaam (res extensa) en geest (res cogitans) als afzonderlijke werkelijkheden. 2. Er komt de voorkeur om denken over de zaken in plaats van over de verhoudingen ertussen. 3. De wetenschap gaat de natuur domineren. De natuur is niet langer een levend, bezield geheel, maar een machine die volgens wetmatigheden functioneert. Natuurverschijnselen zijn te verklaren door observatie, meting en wiskunde. 4. De Westerling reconstrueert de wereld en brengt ze onder zijn controle, alsof hij god is. Daartoe neemt hij 'afstand' van de dingen met het perspectief, de kaart, de globe, de microscoop of de telescoop. De afstand stelt hem in staat om te klasseren, te meten, te catalogiseren en te veroveren.&lt;ref&gt;RAJ PATEL &amp; JASON W. MOORE, vertaald door Huub Stegeman. ''Een geschiedenis van de wereld in zeven goedkope zaken. Een gids voor kapitalisme, natuur en de toekomst van de planeet,'' Boom, Amsterdam, 2019, p. 65-68.&lt;/ref&gt; Dit soort kennismakingen tonen dat de samenleving niet ‘ongelijk’ hoeft te zijn en begrippen zoals vrijheid en gelijkheid, de natuurtoestand en het natuurrecht sijpelen het oude continent binnen. De normen van het absolutisme en de gedragsregels in Versailles installeerden in het zeventiende en achttiende-eeuwse Frankrijk een pikordecultuur die elk aspect van het dagelijkse leven domineert met onder- en bovenschikkingsrituelen. Het ontgaat de filosofen niet dat deze maatschappij anders in te richten is en om dit te onderzoeken schrijft de Académie des Sciences, Art et Belles-Lettres van Dijon een prijsvraag uit die het beste essay zoekt dat ‘de oorsprong van de ongelijkheid’ beschrijft en de vraag beantwoordt of het natuurrecht dit al dan niet rechtvaardigt. 

.
 
'''1755''': Jean Jacques Rousseau wint de wedstrijd en publiceert zijn ‘Vertoog over de ongelijkheid’ waarin hij poneert dat de jager-verzamelaar egalitair en in kinderlijke onschuld leven. De landbouwrevolutie, de verstedelijking en de staat beëindigden deze beschaafde oertoestand en bracht de mens behalve literatuur, filosofie en wetenschap ook de bureaucratie, staande legers, het patriarchaat en massamoord. In tegenstelling tot de visie van Thomas Hobbes ontwikkelt de maatschappij zich van goed naar slecht. Rousseau’s idealisme of optimisme geniet de voorkeur van het linkse politieke kamp en is in te vullen door een terugkeer naar de natuurtoestand. De hypothese van Rousseau is op niets gestoeld, hij was niet in staat om het verleden van 10.000 vroeger te onderzoeken. Nomadische groepen zijn niet per definitie egalitair, landbouwsamenlevingen hoeven zich niet per definitie te kenmerken door hiërarchie en privébezit en de eerste steden kenden weinig klassentegenstellingen, autoritaire heersers of krijgers. Toch duikt de hypothese vaak in de literatuur op.

.

Het optimisme wortelt in de idee dat de maatschappij maakbaar is. Die maakbaarheidsidee gaat terug op de Renaissance, de Verlichting en de Industriële negentiende eeuw. De Verlichting is mogelijk de belangrijkste van het trio: ze gaat een stap verder dan het magische, het symbolische en het occulte denken dat de Renaissance en het Humanisme genegen zijn. In de Verlichting ontspruit de kiem van de Industriële Revolutie. De Verlichting was niet zomaar 'filosofietje'. Het is een denken dat de totale samenleving wil veranderen en vertrekt vanuit de idee dat mensen elkaar 'aansteken'. De verlichtingsfilosofen geloven dat hun ideeën anderen 'verlichten'. Kennis komt iedereen ten goede. René Descartes hecht belang aan techniek en zou zich in onze eeuw, de 21ste, thuis voelen. Zijn ''Discours de la methode uit 1637 ligt aan de basis van de ''Encyclopédie die een eeuw later, in 1751 verschijnt. Beide werken focussen op arbeid en werktuigen, ambachtslui en werkplekken. Diderot schetst gereedschap en machines en breekt het eeuwenoude kennismonopolie van de ambachten. In de jaren zestig en zeventig van de eeuw ontwikkelt James Watt ‘zijn’ stoommachine en twee decennia later, in 1791, stimuleren het decreet d'Allarde en de Wet le Chapelier (genoemd naar de Bretoense en Jakobijnse advocaat Isaac Le Chapelier) de ondernemingsvrijheid. Het beginsel is nobel: 'Iedereen is vrij om de handel, het beroep, de kunst of het ambacht uit te oefenen dat hem goed dunkt.' Tegelijk schaffen deze verordeningen de ambachten met hun kennisoverdracht van vader op zoon af. Arbeidsstructuren zoals coalities, corporaties, ambachten en gilden die eeuwen de toegang tot een beroep belemmerden, verdwijnen. Tegelijk verdwijnt de sociale bescherming. Vakbonden en staken komen in het strafwetboek. Deze wet, de encyclopedie en de stoommachine begeleiden de rouwstoet van de ambachtslui naar het kerkhof en verwelkomen de fabriek en de machine. België schaft de Wet Le Chapelier af op 25 mei 1867. Tot die dag 'camoufleren' arbeidersorganisaties en vakbonden zich als ziekenfondsen, spaarkassen in herbergen of ‘onschuldige’ verenigingen. 
 
Tijdens de zeventiende en de achttiende eeuw groeit het idee van de wetmatigheden in de natuur én in de samenleving. De gedachte dat het menselijk gedrag te berekenen - mechanisch - is kan de wereld verbeteren. De theïstische, de bovennatuurlijke, middeleeuwse God die willekeurig ingrijpt - om te belonen en te bestraffen - ruimt plaats voor de deïstische God. Deze God is de schepper van alles, een mekanieker die zijn schepping zo inricht, dat ze zonder zijn bemoeienis draait. De ultieme metafoor omschrijft God als klokkenbouwer. Dit denken manifesteert zich in het vroeg liberaal economisch denken. In Frankrijk komt dit tot uiting in de fysiocratie van François Quesnay (1694-1774). Grondbezit en berekend individualisme liggen er aan de basis van rijkdom, succes en bestaansmiddelen. In Engeland leidt het tot de klassieke economie van Adam Smith die het onberekenbare natuurrecht en de goddelijke ordening (de onzichtbare hand) centraal stelt: arbeid als successleutel. Zo zijn beide economische systemen een reactie op het zero-sum game (wat de ene partij wint, verliest de andere), van het mercantilisme dat van de 16e tot 18e eeuw dominant was en welvaart haalt uit het edelmetaal, geroofd in de nieuwe wereld. Weinig van de onderstaande verlichtingsfilosofen maken de Franse Revolutie mee (op de drie laatste na).
 
.
 

'''♥ [https://www.youtube.com/watch?v=wQcEjBPYXi8 LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE VERLICHTING (28 min.).]'''

 
 .
 
 '''1.''' René Descartes (1596-1650) en het rationalisme, logica en onderzoek in tegenstelling tot het elitaire (enkel de elite is in staat om te leren), het esoterisme, de alchemie, het symbolische en het magisch denken. '''[https://www.youtube.com/watch?v=CAjWUrwvxs4 FILM, 8.48 min.]'''
 
 .
 
 '''2.''' De onstuitbare honger naar feiten en kennis van de encyclopedisten Jean Le Rond d'Alembert (1717-1783) en Denis Diderot (1713-1784) en hun nieuwe bijbel: l'encyclopedie. '''[https://www.youtube.com/watch?v=5WafMMlNSb8 FILM 2.49 min.]'''
 
 .
 
 '''3.''' John Locke (1632-1704) en het empirisme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=bZiWZJgJT7I FILM, 9.14 min.]'''
 
 .
 
 '''4.''' Isaac Newton (1623-1723) en het oorzakelijk denken '''[https://www.youtube.com/watch?v=s2YZN2L700Q FILM, 53.38 min.]'''
 
 .
 
 '''5.''' Montesqieu (1689-1755) en de scheiding der machten '''[https://www.youtube.com/watch?v=gExrynQC4IU FILM, 4.22 min.]'''
 
 .
 
 '''6.''' Voltaire (1694-1778) en het recht op vrije meningsuiting en het deïsme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=LAzKGkTIKpg&amp;list=PLkeO6Zg_ybk5ZE25Ub8W24yQAgPDEjrEh&amp;index=6&amp;t=29s FILM 12.15 min.]'''
 
 . 
 
 '''7.''' Jean Jacques Rousseau (1712-1778) over de opvoeding en zijn ''Emile, of Over de opvoeding''. '''[https://www.youtube.com/watch?v=81KfDXTTtXE FILM 7.46 min.]'''
 
 .
 
 '''8.''' Jeremy Bentham (1748-1832) over het grootste geluk voor iedereen in een panoptische infrastructuur. '''[https://www.youtube.com/watch?v=Myal-NSlIGA FILM 4.01 min.]'''
 
 .
 
 '''9.''' Adam Smith (1723-1790) zet de verlichtingsideeën om in een economische theorie en lanceert in zijn ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' de 'Onzichtbare hand|de onzichtbare hand'. '''[https://www.youtube.com/watch?v=ejJRhn53X2M FILM 6.43 min.]'''
 
 .
 
 '''10'''. Immanuel Kant (1724-1804) maakt een synthese van het bovenstaande in zijn &quot;Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?&quot; in 1784 als antwoord op een prijsvraag. Daarin zegt hij: 'Verlichting is het loskomen van de mens uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen zonder de ander. '''[https://www.youtube.com/watch?v=nsgAsw4XGvU FILM 8.12 min.]'''
 

.

.


;Hoofdpersonages van het absolutisme en de verlichting

.

&lt;gallery&gt;
File:Descartes_Discours_de_la_Methode.jpg|0. '''Voorpagina van Discours de la Méthode uit 1637.'''
File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|1. '''René Descartes (1596-1650).'''
File:Jean_Le_Rond_d%27Alembert,_by_French_school.jpg|2. '''Jean le Rond d'Alembert (1717-1783).'''
File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|3. '''Denis Diderot (1713-1784).''' 
File:Encyclopedie_de_D%27Alembert_et_Diderot_-_Premiere_Page_-_ENC_1-NA5.jpg|4. '''Eerste bladzijde van l'Encyclopedie.'''
File:John_Locke.jpg|5. '''John Locke (1632–1704).''' 
File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|6. '''Isaac Newton (1643–1727).''' 
File:Montesquieu_1.png|7. '''Montesquieu (1689–1755).'''
File:Immanuel_Kant_(painted_portrait).jpg|8. '''Immanuel Kant (1724-1804).''' 
File:Atelier_de_Nicolas_de_Largillière,_portrait_de_Voltaire,_détail_(musée_Carnavalet)_-002.jpg|9. '''Voltaire (1694–1778).'''
File:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|10. '''Jean-Jacques Rousseau (1712-1778).''' 
File:Social_contract_rousseau_page.jpg|11. '''Het maatschappelijk verdrag.'''
File:EmileTitle.jpeg|12. '''Emile, of Over de opvoeding.'''
File:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|13. '''Madame de Pompadour, minnares van [[Lodewijk XV]] streed tegen de censuur van l'Encyclopédie. Op haar tafel staat deel IV.'''
File:James_Watt_by_Henry_Howard.jpg|14. '''James Watt (1736–1819), uitvinder van de stoommachine.''' 
File:François_Quesnay.jpg|15. François Quesnay.
File:Smith_-_Inquiry_into_the_nature_and_causes_of_the_wealth_of_nations,_1922_-_5231847.tif|16. '''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'''.
File:AdamSmith.jpg|17. '''Adam Smith.'''
File:Louis_XIV_of_France.jpg|18. '''Lodewijk XIV.'''
File:Koning_Louis_XV;_Hyacinthe_Rigaud.jpg|19. '''Lodewijk XV.'''
File:Ludvig_XVI_av_Frankrike_porträtterad_av_AF_Callet.jpg|20. '''Lodewijk XVI.'''
File:Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg|21. '''Marie Antoinette van Oostenrijk.'''
File:Women%27s_March_on_Versailles01.jpg|22. '''Vrouwen op de weg naar Versailles. Brood, geen taart!'''
File:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|23. '''Vrijheid, gelijkheid en broederschap.'''
File:LouisXVIExecutionBig.jpg|24. '''Onthoofding van Lodewijk XVI op de Place de la Révolution, nu Place de la Concorde.'''
File:Jacques-Louis_David_-_Marie_Antoinette_on_the_Way_to_the_Guillotine.jpg|25. '''Jacques-Louis David tekent Marie Antoinette op weg naar het schavot.'''
File:Exécution_de_Marie_Antoinette_le_16_octobre_1793.jpg|26. '''Executie van Marie Antoinette.'''
File:Robespierre.jpg|27. '''Maximilien de Robespierre (1758-1794).'''
File:Gros_-_First_Consul_Bonaparte_(Detail).png|28. '''Napoleon Bonaparte (1769-1821).'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Waar halen pessimisten inspiratie? ==

[[File: Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg|thumb|550px|Het Fin de Siecle is een decadente periode tussen 1890 en 1914. Twee kernwoorden  - schoonheid en de dood in het vooruitzicht - duiken overal op, zoals in dit symbolische schilderij van Leon Spilliaert. Zijn 'Absintvrouw' uit 1907 toont het thema: jonge mooie vrouw is op het einde van haar leven, het leven is als een scheut absint (let op de arm) weggevloeid. De kleuren zijn al in de rouw: donkerblauw, zwart en paars.]]

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-R06610, Oswald Spengler.jpg|thumb||550px|Oswald Spengler]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=qPRn-XRLM_c '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: DE PESSIMISTEN (30 Min.)'''].

.

1651: Thomas Hobbes - geboren in 1588, bij de aanval van de Spaanse Armada op Engeland waarbij zijn moeder ongekende angsten kende - betoogt in zijn boek ''Leviathan'' dat de oertoestand van de mens eenzaam, arm, wreed en kort is. Iedereen vecht er tegen iedereen. Mensen zijn vals en egoïstisch, cynisch en berekend. Met deze theologische vraag komt Hobbes tot deze probleemstelling: is de mens van nature goed of slecht? Goed en kwaad zijn begrippen die de mens, net zoals God, maakt om te vergelijken. Dieren kennen de kunst van het vergelijken niet in die mate als een mens. Hobbes is ondanks zijn lijfspreuk 'Fear and I were twins' optimistisch gesteld: de staat - een begrip dat zich in de tijd van Hobbes ontwikkelt - levert de instrumenten die de honger naar macht, roem en bezit in toom houden. Op dit moment geeft de rechterzijde van het politieke spectrum de voorkeur aan dit model: ze noemen het realisme. Anderen noemen het pessimisme of wantrouwen. Hobbes' en zijn volgelingen laten het verhaal over het ontstaan van de mens van het slechte naar het goede evolueren in tegenstelling tot Rousseau's volgelingen. Die zien de menselijke evolutie van goed naar slecht met de gedachte vroeger was alles beter. Beiden zijn in dit opzicht lineaire denkers: de geschiedenis voltrekt zich volgens een lijn, een glijbaan die je kan opklimmen (met veel moeite, maar als je de top bereikt, dan ben je er!) of kan afglijden (met veel plezier en gemak, om op te geven). Deze evoluties contastereren met de circulaire denkers zoals de Duitse cultuurhistoricus Oswald Spengler (1880-1936), de vader van het cultuurpessimisme. Zijn voornaamste werk ''De ondergang van het Avondland'' schopt het tot een bestseller dankzij Elisabeth Förster-Nietzsche, de zus van Friedrich Nietzsche. Het boek toont een cyclische cultuurgenese die de ontwikkeling van samenlevingen vergelijkt met het ritme van het mensenleven of dat van de seizoenen. Een mens: geboren, groei, volwassenheid, bejaard, sterft. Dagen (24 uur), maanden (de verwijzing naar de maancyclus) en seizoenen (vormen samen een jaar en herhalen zich dan) doen iets gelijkaardigs. In de lente ontluikt nieuw leven, de zomerse bloei zorgt voor nakomelingen (zaad), een herfstige oude dag tot de winter (de dood) intreedt. Diverse wereldbeschavingen bewijzen Spenglers theorie: De Babylonische, de Egyptische, de Chinese, de Indische, de Indiaans-Mexicaanse, de Grieks-Romeinse en de Arabische, de Joodse en de Byzantijnse beschaving. Het boek en de theorie zijn een tegenreactie op het verlichtingsdenken dat een maakbaar Europa voor ogen ziet. Spencer voorspelt dat die rationele maatschappelijke structuur een einde kent. Kort voor zijn dood schrijft hij dat het Duitse rijk snel zal ophouden te bestaan.  

.

1884: De grilligheid en de ambivalentie van de negentiende eeuw dwingen kunstenaars, intellectuelen en politici op het einde van de eeuw tot een reflectie over de voorbije en aan gang zijnde industrialisatie. In Engeland publiceert [[Arnold Toynbee]] in 1884 zijn ''Lectures on the Industrial Revolution'' waarin hij de industrie als oorzaak aanduidt voor het '''morele verval''' van de arbeidersklasse. De technische en wetenschappelijke successen van de mechanisatie leiden tot het failliet van de traditionele ambachten en loodst vrouw en kind naar de fabriek waar ze nauwelijks weten welk product ze maken.

.

Op het einde van de eeuw is de tussentijdse balans niet florissant: de onmacht van de prille democratie (de juridische en sociale bevrijding van het individu blijkt – voorlopig - een illusie), het koloniaal beheer, de kapitalistische klassenjustitie, het elitaire stemrecht dat de gegoede klassen bevoordeelt, het lijden van het proletariaat… al deze pijnpunten brengen mensen sociaal en psychologisch in de war. Beloofde de Industriële Revolutie dan geen rijkdom en overvloed? Beloofde de onstuitbare techniek dan geen wereldwijd transport en een internationale economie? Ging het oneindige aantal uitvindingen niet afrekenen met armoede, hongersnood, epidemieën, kindersterfte en achterlijkheid? De negentiende eeuw heeft een Januskop: het succesverhaal van stoom, infrastructuur en amusement botst met sceptische en pessimistische stemmen vol wantrouwen. Niet iedereen begroet de vooruitgang met gejuich. 

.

De psychiater Sigmund Freud, de filosoof Nietzsche, schrijvers zoals Emile Zola en Oscar Wilde, kunstenaars zoals Leon Spilliaert zijn er de gezichten van. Hun cultuurkritiek focust op het beest in de mens. Is de mens te beschaven? Achter het menselijke gezicht huizen de onderdrukte driften van Eros en Thanatos, de hysterie en de angst voor het anale. Het idee dat God dood is, duikt op bij Nietzsche en de evolutieleer van [[Charles Darwin]] botst met de Bijbel. Gods dood stelt de begrippen waarheid en cultuur en vooruitgang, modernisering en maatschappij in vraag. Die begrippen blijken geen product van het rationalisme en de Verlichting, maar een complot van tirannieke, gewelddadige machtsmensen: een roedel roofdieren, een ras veroveraars die de dwalende massa in hun klauwen houdt. De enige optie is de schoonheid van het sterven. Enkel de esthetica van de dood rest, nu de maatschappij een terminale patiënt blijkt. Het komt tot uiting in het decadente, de luxueuze overbeschaving vol estheticisme, escapisme en het uiterlijke vertoon van het dandyisme (denk tegenwoordig aan Pim Fortuyn, Thierry Baudet, Theo Hiddema, Dries Vanlangenhove), vol nihilisme (sociale mobiliteit is een idioot idee), misogynie (vrouwonvriendelijkheid vanuit het gevoel dat vrouwen vuil en neerslachtig zijn) en a-politieke gedrag (democratie leidt nergens toe). Deze opvallend geklede intellectuelen hebben de vileine commentaar klaar voor hun rivalen. Ze voelen zich tegelijk -hoe paradoxaal ook- verloren in hun eigen tijd en superieur tegelijk, ze zijn verheven en provoceren met dubbelzinnigheden, verwijzen graag naar de oudheid (vroeger was het beter) en gebruiken ironie. 

.

Het Fin de Siecle of het einde van een tijdperk - ook de Belle époque genoemd (denk aan het impressionisme, de Jugendstil, de cinematografie) - loopt van pakweg 1890 tot het einde der tijden: het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het zijn narcisten: ‘Een dandy leeft en slaapt voor zijn spiegel’ noteert Charles Baudelaire. Toch is het narcisme niet te herleiden tot het individu, het omvat een hele cultuur (Christopher Lasch in 1978: ''The Culture of Narcissism'') en een narcistische cultuur legt de lat hoog.&lt;ref&gt;Mia Doornaert laat de Belle époque beginnen in 1870 en eindigen met de Tweede Wereldoorlog. Zo zie je dat er op de historische periodes marge kan zitten. Lees ook: JAN VAN HEEMST. ''Tussen gen en globe. Europese Cultuurgeschiedenis'', Ad. Donker, Rotterdam, 2012, p. 340 ev. Dat negatieve geluid van Arnold Toynbee uit het einde van de negentiende eeuw, contrasteert met de visie van T.S. Ashton die aan de vooravond van de zilveren jaren vijftig die hij publiceert in ''The Industrial Revolution, 1760-1830''. In dat boek uit 1948 benadrukt Ashton het positieve en de verworvenheden van de negentiende eeuw. Vgl. DE KOCK CATHERINE &amp; DE VUGT GEERTJAN. ''Waarom zijn er zoveel rechtse dandy’s?'' In: ''De Standaard'', 2 april 2019, p. D11.&lt;/ref&gt; 
 
. 

.

== Dialectiek ==

.

Het dialectisch denken of het denken in tegenstellingen haalt [https://www.youtube.com/watch?v=fSQgCy_iIcc&amp;t=173s Karl Marx] bij [https://www.youtube.com/watch?v=H5JGE3lhuNo Georg Wilhelm Friedrich Hegel]. 

;Voorbeeld 1:
Paul Ricouer ziet drie fasen in het lezen van de bijbel:
* These: als een ‘fantastisch boek’: naïef gelezen als een sprookje tijdens een miraculeuze kindertijd (story)
* Anti-these: Een ‘historisch boek’: de kritische lezing (history) met historische personages
* Synthese: Een ‘levensboek’: als antwoord op zinvragen over de toekomst, het nu en vroeger, hier en elders (transhistory)

;Niet dat er altijd een synthese komt...
* These: De Katholieke Middeleeuwen met de klemtoon op beelden
* Anti-these: De reformatie met de klemtoon op woorden
* Anti-anti-these: De contrareformatie en de barok
* Anti-anti-anti-these: het classisisme

;Voorbeeld 2:
* These: Het absolutisme van Lodewijk XIV
* Anti-these: De Verlichting en haar romantisch optimisme
* Synthese: De Franse Revolutie-idee (vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid) met gewelddadige leiders zoals Robespierre en Napoleon

;Voorbeeld 3:
* These: De Franse Revolutie
* Anti-these: De [[Restauratie (Frankrijk)|Restauratie]]
* Synthese: Het [[positivisme]] van [[Auguste Comte]]

;Voorbeeld 4:
* These: Het optimisme van de Verlichting
* Anti-these: Het pessimisme en het determinisme van het Fin de Siècle, het impressionisme
* Synthese: de dialectiek van Marx

;Voorbeeld 5:
* These: het kleuterkind met een goddelijke adoratie voor zijn vader
* Anti-these: de puber waarbij de vader een loser is
* Synthese: de jongvolwassene met een realistisch ouderbeeld

;Voorbeeld 6:
In de kunstgeschiedenis zijn er talloze voorbeelden van tegenstellingen die elkaar opvolgen: 
* Realisme en Impressionisme: Realisme is een kunststroming die zich richt op het weergeven van de werkelijkheid, terwijl Impressionisme  indrukken vastlegt.
* Barok en Rococo: Barok is een kunststroming die zich kenmerkt door dramatische effecten, terwijl Rococo zich kenmerkt door lichtere, meer decoratieve elementen.
* Kubisme en Futurisme: Kubisme staat voor geometrische vormen, het Futurisme zoekt beweging en snelheid.
* Romantiek en Realisme: Romantiek richt zich op emotie en verbeelding, het Realisme wil de werkelijkheid tonen zoals die is.
* Surrealisme en Dadaïsme: Surrealisme zoekt naar het onderbewuste, het Dadaïsme daagt de conventionele kunst uit.
* In de kunstgeschiedenis is er sprake van synthese wanneer twee tegenstellingen worden samengevoegd tot een nieuwe stijl. Een voorbeeld hiervan is het Postmodernisme, dat elementen van verschillende stijlen combineert.

.

.

== De Ist-familie telt (te) veel leden ==

.

[[Bestand:David Van Reybrouck.jpg|thumb|550px|David Van Reybrouck ziet kenmerken van het 21ste-eeuwse populisme in het socialisme uit de negentiende eeuw. Hij schrijft één lange redenering met als conclusie dat er in de kennismaatschappij aandacht nodig is voor laaggeschoolden. Dat komt de democratie alleen maar ten goede. Tien jaar na zijn lange redenering, in 2019, komt er het initiatief voor een Jezuïetenschool in Molenbeek en kan Van Reybrouck een experiment aangaan in de Duitstalige gemeenschap.]]

[[Bestand:Jose_Ortega_y_Gasset.jpg|thumb|550px|Jose Ortega y Gasset, geen optimist. Ortega is kritisch over de massa die hij definieert als gelijk ieder ander. De massamens is onbescheiden, zonder zelfkritiek en respectloos voor autoriteit en staat tegenover de elite. Ortega roept de aristocratie op om de leiding te nemen bij cultureel verval.]]

Aan de uitersten van het spectrum staan de optimist en de pessimist. Een ander spectrum is te vormen tussen de realist en de idealist. Tussenin liggen vele interpretaties van de geschiedenis. Belangrijk is de betrouwbaarheid van wat men beweert. Hoe kan je dit nagaan? Dat gebeurt via twee strategieën: mediawijsheid en historische kritiek. Iedereen gaat aan de slag met de werkelijkheid en maakt er iets van op zijn eigen originele wijze. Waakzaamheid blijft geboden.

.

;1. De optimist
* Is zonder meer optimistisch wat de toekomst betreft. Technologie zal ons redden, de wereld kent alleen maar vooruitgang. Een mooie passage uit Milan Kundera's '''Ondragelijke lichtheid van het bestaan''' illustreert dit optimisme. Verder is Kundera geen typische optimist.

.

;2. De pessimist
* Doemdenkers zoals: Louis-Ferdinand Céline, Oswald Spengler, José Ortega y Gasset, Johan Huizinga.

.

;3. De Marxist en de communist
* Van Karl Marx tot Raoul Hedebouw.

.

;4. De populist
* Vertaalt de historische boodschappen in eenvoudige termen en gebruikt zijn verhaal voor een eigen gewin. Dictators neigen naar dit type. 

.

{{Citaat|'''Hij (de populist) weet wat het volk wil, en dat moet volstaan. Daardoor duldt hij geen tegenspraak, daardoor  heeft hij een gloeiende hekel aan het debat. Het parlement, de grondwet, de gebruikelijke democratische procedures zijn voor hem eerder hindernissen dan politieke verworvenheden. In die betekenis is populisme in wezen antidemocratisch en antiparlementair; sommigen spreken zelfs van 'proto-totalitair'. Dit duistere populisme miskent het wezen van de democratie.'''|David Van Reybrouck}}

.

;5. De cartoonist
* Een standup comediën die van alles een grap maakt, mensen een spiegel voorhoudt door middel van een grap. Niet altijd in dank afgenomen. Denk aan de Bataclan en Charlie Hebdo.

.

;6. De relativist
* Relativeert alles kapot. Problemen bestaan nauwelijks.

.

;7. De structuralist
* De structuren bepalen het denken. Individueel maakt een mens nauwelijks keuzes.

.

;8. De kapitalist
* Denkt alleen maar in economische modellen: leiders zijn managers, winners en een probleem los je op met een businesmodel. 

.

;9. De journalist en de columnist
* Stefan Zweig en Joseph Roth

.

;10. De illusionist
* Goochelaars en charlatans die aan de slag gaan met de werkelijkheid

.

;11. De hyperbolist
* Vergroot alles uit, overdrijft

.

;12. De realist
* 'tja. Die hebben we nog niet gevonden :-)

.

;13. De polemist
* Slaagt er in om partijen die hetzelfde nastreven in ruzie te steken. Zelf komt hij er ongezien mee weg. Een spreekwoord kenmerkt hem: 'Twee honden willen een been, de derde komt er mee heen.'

.

;14. De hedonis, de narcist, de egoïst en de Trumpist
* Aarzelt niet om publiekelijk te liegen en benoemt alles wat hem of haar tegen de haren instrijkt [[fake news]]
* Denkt alleen aan zichzelf en gaat daarvoor over lijken?
* Houdt van zelfverheerlijking. 

.

;15. De perfectionist
* Streeft perfectie na ten koste van alles.

.

;16. De encyclopedist
* Verzamelt kennis, zoveel mogelijk objectieve kennis om op basis van deze 'ratio' gedegen beslissingen te kunnen nemen.

.

;17. De anarchist, de andersglobalist en de activist
* Is te zien op manifestaties en betogingen. Roept en staat op de barricaden.
* Stelt het systeem in vraag, doorgaans op een speelse, ongevaarlijke manier.

.

;18. De negationist
* Negeert toekomstige problemen (klimaatopwarming), of negeert wat er in het verleden gebeurde (holocaust). In sommige samenlevingen is negationisme strafbaar.

.

;19. De ecologist
* Ziet ecologie als een religie.

.

;20. De royalist
* Is koningsgezind.

.

;21. De propagandist en de evangelist
* Tracht aanhangers te vinden voor zijn gedachtengoed via de publieke opinie, vaak is de info eenzijdig of verzonnen.
* Loopt over van bekeringsdrang.

.

;22. De sadist
* Houdt ervan om zijn tegenstanders te pijnigen. 

.

;23. De nationalist
* Nationalisme is een ideologie die de staat als historische eenheid ziet. Soms gaat dit gepaard met idee van exceptionalisme om de eigen identiteit af te grenzen tegenover anderen. 

.

;24. De separatist
* Separatisme streeft naar de terugtrekking uit een bestaande staat en het oprichten van een eigen.

.

;25. De futurist
* Probeert te voorspellen hoe de toekomst er zal uitzien.

.

;26. De simplist
* Stelt alles te eenvoudig voor.

.

;27. De idealist

.

.

;Aan de toog

'''VRAAG''': Moet ik al deze typetjes kennen?
 
'''ANTWOORD''': Uiteraard niet.

.

'''VRAAG''': Waarom voer je ze hier dan ten tonele?

'''ANTWOORD''': Omdat politieke debatten of monologen tegenwoordig vaak beginnen met het definiëren van de tegenstander, in plaats van het positioneren van het eigen zelf. Voor wie de debatten van op afstand volgt, klinkt dit abstract, maar een voorbeeld maak veel duidelijk. Als Wouter Beke (CD&amp;V) in 'De Zevende Dag opdaagt (3.02.2019) en onmiddellijk zegt hoe NVA en GROEN denken over de vraag die hij krijgt voorgeschoteld, getuigt dit van[framing, iets wat doorgaans de media wordt verweten. Het is een techniek van stereotypering waar de democratie niet bij gebaat is. 

.

'''VRAAG''': Een beetje zoals Anuna De Wever niet weet of ze een man of een vrouw is?

'''ANTWOORD''': Inderdaad, je hoeft de wereld niet in categorieën op te delen. Anuna zegt: Als ik weet en ervan overtuigd ben dat ik mezelf ben - ik ben Anuna - dan volstaat dat. Niemand hoeft mij te definiëren.

.

'''VRAAG''': Maar hoe weet je dan met wie/wat je te doen hebt? Zo is er toch geen duidelijkheid meer? 

'''ANTWOORD''': Waarom zou dat moeten? Waarom wil je duidelijkheid?

.

'''VRAAG''': Ik ben eigenlijk op zoek naar de waarheid. Dat lijkt me een beter begrip.

.

'''ANTWOORD''': Zou de geschiedenis de waarheid kunnen brengen? Is waarheid geen begrip waar priesters of andere religieus geïnspireerde mensen van houden? Geschiedenis is een wetenschap en die houdt zich bezig met 'betrouwbaarheid' van informatie. Hoe dat in elkaar zit, leg ik je hieronder uit. 

.

.

== Schema ==

.

[[File:Karl_Marx_001.jpg|thumb|350px|Karl Marx ontwikkelt zijn geschiedenisvisie volgens de dialectiek van zijn voorloper Hegel: these, antithese en synthese. Weber is evenzeer 'dief' en ontleent de begrippen aan Fichte die ze op zijn beurt stal bij Kant. Hegel streeft naar een totaalconcept van wetenschap en godsdienst, esthetica en filosofie en bekijkt de werkelijkheid als een proces van tegenstellingen, geen statisch zijn en drukt dit uit met 'aufheben' wat optillen, afschaffen en bewaren betekent. These, antithese en synthese?]]

.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Visies op geschiedenis !! Pessimisme !! Optimisme !! Dialectiek
|-
| '''Wie maakt ze?''' || Louis-Ferdinand Céline|L.F. Céline || Milan Kundera|M. Kundera || Karl Marx
|-
| '''Richting''' || Circulair || Lineair || Spiraal
|-
| '''Resultaat''' || Doemdenken || Vooruitgangsdenken || Determinisme
|-
| '''Gevolgen''' || Ironie, cynisme|| Vrijheid, verantwoordelijkheid || Strijd
|-
| '''Doel''' || Doelloos || Groei || Klasseloze staat
|-
| '''Motor''' || Domheid || Verlichting || Economie &amp; het middenveld
|}

.

.

== Objectiviteit? ==

.

;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Grey square optical illusion.PNG|thumb|Vierkant A heeft precies dezelfde grijskleur als vierkant B ([[:file:Same_color_illusion_proof2.png|bewijs]])
Bestand:Grid illusion.svg|thumb|Flikkerend rooster. Het lijkt of er zwarte vlekken verschijnen
Bestand:Gradient-optical-illusion.svg|thumb|De grijze balk heeft overal dezelfde kleur
Bestand:Tribar.png|thumb|De [[Penrose-driehoek|driehoek van Penrose]]. Een driedimensionale figuur die niet kan bestaan
Bestand:Onm_kubus2.png|Onmogelijke kubus
Bestand:Impossible staircase.svg|Oneindige trap
File:Blivet.png|[[Blivet]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''GESCHIEDENIS ALS CONSTRUCTIE''' =

[[File:Kortrijk-Groeningemonument.jpg|thumb|right|550px|Kortrijk, Groeningemonument uit 1906 (beeldhouwer Godfried Devreese). In Vlaams-nationalistische kring symboliseert deze slag de taalstrijd. De Vlaamse Gemeenschap riep in 1973 11 juli als feestdag van Vlaanderen uit.]]

.

Geschiedschrijving is, net als het nieuws, onderhevig aan trends. Het is niet zo dat de ‘geschiedenis’ het verleden objectief in beeld brengt. Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Zo is het resultaat van hun denkwerk verschillend. 'Al zolang ze bestaat, heeft de geschiedschrijving een ingewikkelde band met de politieke macht' schrijft Anne Morelli in haar boek ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië.'' Jacques R. Pauwels heeft het iets recenter over ''De grote mythen van de moderne geschiedenis.'' Hij steekt van wal met 'Mythen zijn geen leugens' maar fantasieverhalen met een kern van waarheid. Mythes bevatten 'een kern van historische werkelijkheid maar dienen niet om die werkelijkheid uit de doeken te doen. Ze streven ernaar mensen te socialiseren, hen met de stand van zaken in hun maatschappij tevreden te stellen of minstens te verzoenen, ook - en vooral - wanneer er eigenlijk goede redenen bestaan om ontevreden te zijn met de status quo en verandering te willen, eventueel zelfs radicale, revolutionaire verandering.'&lt;ref&gt;JACQUES R. PAUWELS. De grote mythen van de moderne geschiedenis. Epo, Berchem, 2019, p. 7-8.&lt;/ref&gt;

.

.

== Geschiedenis en macht ==

.

Het lijkt op wat Morelli schrijft: 'Vanaf de oudheid heeft de historicus de machtshebbers bezongen, hun veroveringen gelegitimeerd, vanuit het verleden hun identiteit bepaald en hun voorouderlijke deugden verheerlijkt. De historicus gaf de natie zijn wortels. Te vaak vergeten we dat de historicus buiten zijn onderzoek kan. De historicus is een kind van zijn tijd, heeft zijn aandachtspunten en zijn blinde vlekken, zijn sympathieën, banden en kent de dingen waar hij beter niets over schrijft. De historicus is soms een militant of een machtsdienaar. Zo ‘maakt’ hij -bewust of onbewust - het verleden. Dé voorbeelden vinden we in de 19de eeuw, toen de romantiek naar de ziel van het volk zocht, ter onderscheid met anderen. Historici zochten de ziel en vonden ze in het verleden vol 'feiten' die, met de nodige rangschikking en interpretatie, voor deze identiteit zorgden. Deze 'mythen' toonden dat bodem en ras in een ver verleden al onze identiteit vormden.'&lt;ref&gt;MORELLI ANNE (Ed.). ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië''. Epo, Berchem, 1996, pp. 7-21.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== Anne Morelli ===

.

Het boek van Anne Morelli ''Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie'' verkocht als een zoet broodje. In enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek historische en politieke reacties uit. Het magazine ''Front National de Belgique'' beschuldigde het boek ervan de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam van de Belgen te besmeuren: 'Het maakt ons verleden en onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreem rechts gebruikte de argumenten in haar pamfletten. 

.

.

=== Kortrijk 1302-1902 ===

.

Jo Tollebeek en Tom Verschaffel ontmaskeren in de ''Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging'' de mythe van de veldslag op 11 juli 1302 waarin een leger van Vlaamse ambachtslui het Franse ridderleger op de Groeningekouter verslaan. 'Deze veldslag kaderde in het verzet van (een gedeelte van) Vlaanderen tegen de veroveringsdrang van het Frankrijk van Filips de Schone' schrijven ze. Vanaf het midden van de negentiende eeuw komt de benaming Guldensporenslag in zwang, door de publicatie van Hendrik Conscienses ''De Leeuw van Vlaanderen'' en doet de naam denken aan een romantische tijd vol heroïsche vrijheidsdrang tegen een reeks vreemde onderdrukkers: de Romeinen en Caesar, de Fransen (1302), de Spanjaarden (de Geuzen en de Tachtigjarige Oorlog), de Oostenrijkers (Jan de Lichte) en de Nederlanders. Conscience is niet de eerste die 1302 onder de aandacht brengt; toch is het zijn ''Leeuw van Vlaenderen'' die zich vanaf 1838 in het Vlaamse bewustzijn nestelt, zonder dat die in tegenspraak is met de vaderlandsliefde voor België. Naarmate de Vlaamse Beweging evolueert, verschuift de betekenis van de Guldensporenslag.

.

.

=== Vier keer feest ===

.

De symbolenstrijd bereikt een hoogtepunt in Kortrijk in 1902, bij de zeshonderdste verjaardag. De voorbereidingen beginnen in 1891 en Guido Gezelle schaart zich achter het initiatief. Omwille van ideologische twisten onder de organisatoren komen er uiteindelijk vier feesten: op 13 juli organiseert de Vlaamsche Volksraad een eerste manifestatie; diezelfde dag betoogt het liberale Vaderlandsch Comiteit; op 17 augustus volgt het feest van de katholieken; en nog eens veertien dagen later trekken de socialisten -met tweetalige slogans (&quot;De strijd van Kortrijk was een strijd tegen de rijken&quot;)- door de Kortrijkse straten. Door de strubbelingen raakt het standbeeld voor de Groeningekouter niet tijdig klaar; het zou in 1906 worden onthuld. De cultus van 1302 is sedert 1973 officieel: 11 juli is de feestdag van de Vlaamse Gemeenschap.

.

.

== Ideologie ==

.

Vertrekkend van dit soort ideeën verspreidden schoolboeken in het verleden een patriottische geschiedenis en het nationaal gevoel. Ook al kende België weinig geschiedenis-catechismussen, toch herhaalden schoolboeken generatie na generatie clichés en stereotypen die tonen dat België ten tijde van Jules Caesar een identiteit bezat. De historicus Eric Hobsbawm beschreef de geschiedenisvervalsers en stelt dat 'geschiedenis de grondstof is voor nationalistische, etnische of fundamentalistische ideologieën, zoals de papaver dat is voor de heroïneverslaafde.' 

.

=== I. Nationalisme ===

[[Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png|thumb|550px|'''732_TECHNOLOGIE MAAKT HET VERSCHIL''' Carl von Steuben, of is het Charles Auguste Steuben? (1788–1856) schildert in 1837 de Slag bij Poitiers uit het jaar 732 in een Romantische versie. De slag is bekend omdat de stijgbeugel de doorslag geeft. Frankische ruiters ondervinden dat ze vast in het zadel zitten om hun bijlen en tweesnijdende zwaarden rond te zwaaien, zonder evenwichtsverlies. Haaksperen drukken de Moorse schilden weg zonder dat ze van hun paard vallen. Het schilderij hangt in Versailles. De stijgbeugel was niet nieuw, de Hunnen gebruikten die eerder. Voor de Brit Edward Creasy is deze slag één van de vijftien belangrijkste uit de wereldgeschiedenis. Hij beschreef dat in zijn boek ''The Fifteen Decisive Battles of the World'' uit 1851. Klopt het dat aldus Bart de Wever - dixit Europajournalist Paul Goossens - hier de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis begint met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam?  Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt;]] 

Als het aan Bart De Wever ligt, begint de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam, verslagen in 732 bij Potiers. Europajournalist Paul Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd. Niet het Verdrag van Rome, wel de slag van Potiers in 732 zou, volgens De Wever, die in deze een doorslagje van die van radicaal-rechts is, het echte begin van een verenigd Europa zijn. Volgens die canon moeten Robert Schuman en Jean Monnet als fouding fathers de plaats ruimen voor de Frankische krijgsheer Karel Martel, bastaardzoon van Pepijn van Herstal en cultfiguur van extreemrechts. Tegelijkertijd wordt het concentratiekamp Auschwitz tot een Pools provinciestadje gedegradeerd en krijgt de Europese eenwording een een radicaal andere inspiratiebron. De Europese burgeroorlog (WOII) en de Holocaust verdwijnen op de achtergrond, de islamitische andere wordt nu de raison d'etre van de eenheid. Een verleden van kruistochten en de reconquista's wordt weer actueel. Daarmee ligt de Europese identiteit in de voor Vlaamse nationalisten vertrouwde antagonistische bedding. Als het Vlaamse wij een smoel kreeg, is het omdat het zich tegen de Belgische &quot;vijand&quot; kon afzetten. &quot;Het is een onmiskenbaar feit&quot; schrijft De Wever, &quot;dat een externe vijand een zeer tastbare en doorslaggevende rol kan spelen in identiteitsvormingsprocessen.&quot; In zijn recept voor Europa zit het er allemaal in: meer Potiers en de promotie van de politieke islam tot uitverkoren Europese vijand' en een minder prominente aanwezigheid van de Holocaust.
'Is dat een radicaal-rechts verhaal?' vraagt Goossens zich af. 'Ongetwijfeld, maar niet voor De Wever. Voor hem is de Koran geen license to kill en is er geen sprake van botsende beschavingen, wel van een conflict over het voortbestaan van de moderniteit. Het zal de radicalen een zorg zijn. Hun memes en vlaggen zijn immuun voor subtiel denken. Voor De Wever daarentegen draait het allemaal rond de moderniteit. Daarom de noodzaak van een leidcultuur met de verlichting als kompas. Dat klinkt mooi, maar het valt op dat het conservatieve orkest de verlichting pas begint af te stoffen als de moslim in de buurt is. Als het over ongelijkheid, mensen in nood op de Middellandse Zee en de inspiratie van de Europese Unie gaat, stopt die muziek. De Wever houdt niet van half werk. Omdat een identitaire beweging niet zonder vijand kan, heeft hij er meteen twee in de aanbieding: de politieke islam dus en de ‘postmodernisten en cultuurrelativisten’. Dat nihilistische volkje sleurde Europa in een spiraal van identitaire zelfdestructie, cultiveerde de zelfschaamte en hypothekeert een groot verhaal over een mythisch verleden. Pas als met die binnenlandse vijand is afgerekend, kan de externe vijand worden aangepakt en ontstaat er ruimte voor Europese trots en kan met een luid ‘Europa is van ons’ het afscheid van Auschwitz afgekondigd worden.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== II. Media en propaganda ===

[[Bestand:Honoré_de_Balzac_(1842)_Detail.jpg|thumb|right|550px|Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'?]]

.

==== Media indoctrinatie ====
Voor ideologieën is het verleden essentieel en wie er geen heeft, kan het uitvinden. Jacques Pauwels voegt een tweede ideologie toe. Hij stelt dat het triestig is gesteld met het historisch besef (lees: de kritische geest) en dat de media, veel meer dan het onderwijs ons doordringt van een eindeloze reeks mythes. Mythes zijn geen leugens, maar fantastische verhalen met een kern van waarheid. Naast het onderwijs kwamen het internet, de tv en de film en de sociale media. Die voegden - in het beste geval - een kennislaag aan het (ideologische) geschiedenisonderricht toe, in het meest barre geval namen ze de onderwijs-rol gewoon over of schelden sociale media er over heen. Waarom zijn die media zo ijverig bezig om ons de geschiedenis te leren kennen? Essentieel om dit te begrijpen, is dat die media heel vaak privé-eigendom zijn van superrijken. Noam Chomsky maakte die analyse al eerder. En dat er een verband bestaat tussen de media en hun eigenaars wordt doorgaans niet vermeld. Als media ter sprake komen, dan worden die vaak opgevoerd als de waakhond van de democratie, niet als propagandakanalen van multinationals en holdings. Dat deze één procent-elite (die negentig procent van alle rijkdom in haar zakken heeft) niet graag in de belangstelling staat, spreekt voor zich. Daarom zwijgen historische films over de steun die Hitler genoot van Duitse en Amerikaanse (jawel!) industriëlen en bankiers. Net omdat die één procent bang is voor een objectieve kijk, controleert ze de verhalen die ze de wereld instuurt en welke niet. Dit soort selectiviteit zien we bijvoorbeeld bij de betekenis die documentaires geven aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Echter, meer dan om Tokyo op de knieën te dwingen, waren de honderdduizenden slachtoffers bedoeld om Moskou te intimideren. Daarom is onze kennis over de Tweede Wereldoorlog ook een Hollywoodproduct waarbij D-day belangrijker is dan wat er in Stalingrad gebeurde. Het zijn de bevoorrechten en de winnaars en niet de underdog of de slachtoffers die de geschiedenis maken. Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'? Ongetwijfeld. En daar is de één-procent-elite zich van bewust. Daarom leidt hun entertainment de aandacht af van waar het werkelijk om draait, namelijk dat rijken rijker worden en armen armer worden. Hun media slagen erin om de kapitalistische kritiek te fnuiken door bijvoorbeeld te eenzijdig te focussen op Hitler als grote schuldenaar van wat er tussen 1939 en 1945 gebeurde en niet op wie centen verdiende aan de oorlog, de wapenhandelaars, de wapenindustrie, Hugo Boss die de kledijlijn voor de Nazi's uitdacht of Bekaert uit Zwevegem (die na de oorlog de Sociale Hogeschool, het latere Ipsoc, ruimsubsidiërde) die de prikkeldraad voor de kampen leverde. Het kapitalisme heeft een vooral verborgen geschiedenis die nauwelijks onder de aandacht komt en verbergt hoe rijken rijker worden. Wie dit wil begrijpen of minstens wil analyseren kan bij de kritische geschiedschrijving terecht.

.

==== Propaganda ====

In de twintigste eeuw onderzoeken communicatiewetenschappers de mediabeïnvloeding door middel van gedragsonderzoek, diepte- en waarnemingspsychologie, marketing en de metafoortheorie, taal en machtsmechanismen. In 1937, kort na de machtsovername van Hitler in Duitsland (1933) formuleert het Amerikaanse Institute for Propaganda hoe propaganda werkt.

.

1.	'''Plain Folks Appeal''': gebruik realistische situaties die iedereen herkent, wees betrokken op volkse thema's;

.

2.	'''Bandwagon Appeal''': als iedereen achter dezelfde kar loopt, moet de boodschap die de kar verspreidt wel juist zijn. Als iedereen in de rij staat voor een ijsje, zijn ze per definitie lekker. We kennen voorbeelden van zelfstandigen die in die optiek de kunstmatige klant creëren;

.

3.	'''Misleading Numbers''': gebruik desnoods misleidende cijfers, nuanceer harde feiten;

.

4.	'''Transfer''': gebruik vlaggen, wapenschilden, titels, uniformen, symbolen… iedereen herkent ze;

.

5.	'''Celebrity''': verwijs naar beroemdheden, namen en autoriteiten, uit het heden en het verleden, prijs de 'comming man' als het voorbeeld voor de toekomst. Deze leider zal ons redden;

.

6.	'''Glittering Generalities''': grootsprakerige algemeenheden zorgen voor positieve connotaties;

.

7.	'''Stereotyping''': scheldgedrag herleidt tegenstanders tot karikaturen, maak er een cliché van;

.

8.	'''Call to Action''': Roep op tot actie zodat mensen niet langer hun schouders ophalen maar zich inzetten en gewaardeerd voelen;

.

9.	'''Card-Stacking''': schik de kaarten op een andere wijze, bepaal de volgorde van de presentatie. Hou kaarten achter de hand en speel ze uit indien nodig of hou kaarten achter en verzwijg. 

.

.

=== III. Veiligheid en angstcultuur ===

[[Bestand:Chernobyl_Hotel_with_reactor_in_background.jpg|thumb|right|550px|De kernramp van Tsjernobyl maakte Ulrich Becks publicatie uit 1986 over de risicosamenleving tot een bestseller in Duitsland.]]

Een derde ideologie focust op wat René Munnik in zijn boek 'Geweldig' de 'veiligheidsideologie' noemt. Zijn er objectieve redenen om aan te nemen dat onze werkelijkheid zo onveilig is? Of zijn we gewoon gevoeliger voor onveiligheid? Ulrich Beck spreekt in 1986 over 'Risikogesellschaft'. 

.

Zijn boek ''Risikogesellschaft: Auf dem Weg in eine andere Moderne'' (Risicomaatschappij: op weg naar een andere moderniteit) kreeg door de kernramp van Tsjernobyl de status van bestseller en is snel in het Engels vertaald. Het begrip wijst er ''niet'' op dat onze tijd gevaarlijker is dan vroeger. Gezien de levensverwachting, de technologie en de welvaart leven we veiliger dan ooit: ziektes en hongersnoden, natuurrampen en epidemie lieten we achter ons. Met de risicosamenleving wijst Beck op: 

.

1. de risico's (kernrampen, klimaatsverandering) zijn veroorzaakt door de neveneffecten van onze hoogtechnologische en welvarende, onze moderne en verlichte samenleving (die alles beheersbaar zou houden).

.

2. risico's, zowel reëel en vermeend nodigen uit tot een angstcultuur via propaganda, ideologie of als ultieme utopische preventie waarbij alles onder controle te houden is.

.

3. de risico's zijn er om te blijven. Wie nog geboren moet worden kan last krijgen.

.

4. de risico's zijn niet lokaal, maar wereldwijd.

.

5. de risico's treffen alle klassen, elk ras, alle leeftijden en sekses.

.

6. de risico's zijn onzichtbaar. Alleen deskundigen merken ze op.&lt;ref&gt;Zie RENE MUNNIK (Ea.). ''Geweldig! Over de vanzelfsprekendheid van geweld.'' Valkhof Pers, Nijmegen, 2005, p. 7-11.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== IV. Complottheorieën ===

Complottheorieën halen hun sterkte omdat ze gebaseerd zijn op selectief en speculatief bronnengebruik en hun wantrouwen tegenover wetenschappelijke kennis. Een complottheorie vertrekt van de overtuiging dat verborgen groepen met kwade bedoelingen gebeurtenissen sturen. Kenmerkend is: een verborgen elite; controle; toeval bestaat niet; wantrouwen in officiële verklaringen; het tegenbewijs is deel van het complot. De vraag draait vaak rond de vraag: &quot;Wie heeft macht?&quot; en &quot;Waarom gebeuren dingen?&quot; Complottheorieën bieden eenvoudige antwoorden op complexe processen. Juist omdat zoveel vragen onbeantwoord blijven, ontstaan talloze theorieën. Miljoenen mensen dat de maanlanding van 1969 in een studio is opgenomen. Voorbeelden zijn gecreëerd rond De bende van Nijvel (1982-1985) en hun link met extreemrechtse netwerken, de staatsveiligheid, het NAVO-netwerk Gladio en politieke elites. De aanslagen van 11 september 2001 behoren tot de meest besproken complotthema's. Veel theorieën stellen dat de Amerikaanse overheid betrokken was en dat de Twin Towers gecontroleerd zijn opgeblazen. Recenter zijn de theorieën rond QAnon, de Great Reset, vaccinatiecomplotten, omvolkingstheorieën, de klimaatontkenning...

.

.


;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG|Resten van goedendags
Bestand:Paardenhangertje_van_Gwijde_van_Namen_Kortrijk_1302__9-01-2010_14-22-14.JPG|Paardenhangertje van Gwijde van Namen
File:Battle_of_Courtrai2.jpg|De Guldensporenslag, tot de negentiende eeuw vergeten, daarna vanonder het stof. Met een doel.
File:Nicaise de Keyser04.jpg|Voorstudie van de slag door Nicaise de Keyser.
File:Guido_Gezelle.jpg|Guido Gezelle (1830-1899)
File:Hendrik_Conscience.jpg|Hendrik Conscience (1812–1883)
File:Leeuwvanvlaenderen.gif|De Leeuw van Vlaanderen verscheen in 1838
File:Groeningepoort.jpg|Groeningepoort in Kortrijk
File:Kortrijk_Groeningeabdij_museum.JPG|Museum Kortrijk 1302
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Morele paniek en fake news ==

.

[[Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg|thumb|right|550px|De heksenprocessen van Salem in Amerika begonnen in 1692 en resulteerden in minstens 24 ter dood veroordelingen. Beschuldigingen ten aanzien van vooraanstaanden stopten de processen en deden de morele paniek verdwijnen.]]

[[Bestand:Deep_throat_PD_poster_(restored).png|thumb|right|550px|In deze film is de vrouwelijke seksualiteit het thema. Er zijn eindeloze processen gevoerd over de film. In 23 Amerikaanse staten is die verboden, in het Verenigd Koninkrijk is hij illigaal tot het jaar 2000. Nederland was toleranter. De film draaide uitsluitend voor meerderjarigen in bioscopen met minder dan vijftig zetels.]]

Fake news kan leiden tot morele paniek. Morele paniek is een buitenproportionele, vijandige en gemediatiseerde reactie op een situatie of technologie, een persoon of groep, die waarden en normen lijken te bedreigen. Het begrip verklaart maatschappelijke angstreacties die niet in verhouding staan tot de ernst, het risico, de schade of de dreiging. Morele paniek is een sleutelbegrip uit de sociologie en criminologie en zou voor het eerst gebruikt zijn door Marshall McLuhan in 1964. Jock Young introduceerde het in 1971 in de criminologie en de socioloog Stanley Cohen gaf het begrip bekendheid in zijn klassieker ''Folk Devils en Moral Panics'' uit 1973. Daarin beschrijft hij de jeugdbendes, de ‘Mods’ en de ‘Rockers’.

[[File:Waarom geloof jij fake news.webm|thumb|550px|Waarom geloof jij fake news? - Universiteit van Vlaanderen]]

.

.

=== Fasen ===

.

Morele paniek is gefaseerd en begint met een stereotiepe en overdreven voorstelling van een gebeurtenis. Daarna wordt die geassocieerd met soortgelijke gevallen en gepresenteerd als symptomatisch voor een maatschappelijk probleem. Vervolgens wakkeren doemscenario’s de angst aan en escaleert het tot er justitiële, politionele of juridische maatregelen komen. Soms ebt de paniek na een tijd weg, soms duurt de golf zo lang dat het zelfbeeld van de samenleving verandert. Voor de samenleving maakt het weinig uit of de oorzaak wel of geen hersenschim is en geldt het Thomas-theorema: ''als mensen situaties als werkelijk definiëren, zijn zij werkelijk in hun gevolgen''. Niet de situatie zelf, de perceptie geeft de doorslag.

.

.

=== Voorbeelden? Legio! ===

.

* Satanisch ritueel misbruik.

.

* De heksenjacht in Vlaanderen (met hoogtepunten tussen 1590-1610) en de processen zoals die in Salem.

.

* De gevolgen van masturbatie.

.

* De paniek en massahysterie die in 1938 ontstond bij het hoorspel ''The War of the Worlds'' van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatre on the Air. Luister hier: [http://sounds.mercurytheatre.info/mercury/381030.mp3 War of the Worlds].

.

* De zorgen over genetisch gemanipuleerde voeding.

.

* De invloed van televisiegeweld of in games zoals in Canis Canem Edit en de GTA-reeks.

.

* Imitatiegedrag van jongeren bij het zien van pornografie zoals in de film ''Deep Throat''.

.

* In de zomer van 1984 rapporteerden kranten na een dodelijke vechtpartij op het strand van Egmond in Nederland over het ‘kustgeweld’, de ‘geweldsgolven’ en ‘-explosies’, ‘uitbarstingen’ en ‘epidemieën van geweld’, alsof het natuurverschijnselen waren. De paniek kreeg ook de politie, justitie, de horeca en het lokale bestuur in zijn greep en ebde na enige tijd weg. 

.

* De mediareactie en die van de overheden na de aanslagen op 11 september 2001 en de terroristische aanslagen in Madrid van 11 maart 2004 en de terroristische aanslagen in Londen van 7 juli 2005. In hun representatie van ‘het’ terrorisme dragen overheid en media bij tot paniek omdat ze onnodig angst zaaien door burgers vertrouwd te maken met dreigingen. Dit simplisme brengt de moeizame interetnische verhoudingen onder spanning en leidt de aandacht af van oorlog of genocide.

.

* De negentiende-eeuwse angst om levend begraven te worden, leidde in 1868 tot het patent op de lijkkist met een ladder voor een uitvinder uit New Jersey.

.

* In het Engelse Middlesbrough worden in 1987 121 kinderen uit hun huizen geplaatst na misbruik. Artsen gebruikten de techniek 'reflex anale oprekking' waarbij ze de billen uit elkaar schuiven en de anus bestuderen. Later bleek de techniek onwetenschappelijk en met de meeste kinderen was niets aan de hand.

.

* De angst voor de atoombom tijdens de koude oorlog.

.

* De angst voor ongrijpbare vijanden zoals al-Qaeda, fijnstof, dioxine, zendmasen...

.

.

= '''BETROUWBAAR''' =

[[Bestand:Van_Olden_Barneveldt_Verhoeven_1619.gif|thumb|right|550px|[[Abraham Verhoeven]], een prille 'gazettier' besloot zijn artikels in de Antwerpse krant de [[Nieuwe Tijdinghen]] met het zinnetje &quot;Oft waer is, sal den tydt leeren.' De auteur waarschuwt zo zijn lezers in de vroege zeventiende eeuw voor te hoog gespannen verwachtingen inzake de betrouwbaarheid van zijn schrijfsel. Het bericht is nog relevant. De illustratie vertelt het 'Verhael hoe ende in wat manieren den heere Johan Van Olden-Barneveldt, Advocaet van Hollandt ende den Vrieslant/ is Onthalst gheworden smaendachs voor noen den xiij Mey Anno Duisent zes hondert neghen-thien; T'hantwerpen/By Abraham Verhoeven/op de Lombaerde Veste/inde gulde Sonne, 1619.']]

.

{{Citaat|'''Door de fragmentarisering van alle kennis is de beleidsvorming er natuurlijk eenvoudiger op geworden. De hooggespecialiseerde takken van moderne wetenschap zijn zo ondoorzichtig geworden dat de mensen die daarin werkzaam zijn, noodgedwongen tot hun dertigste of langer door moeten studeren tot ze kunnen toetreden tot de nieuwe geestelijkheid. Een lange leertijd hebben ze allemaal, maar dat betekent nog niet dat ze het altijd eens zijn over de beste aanpak. De SARS-CoV-2-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de onenigheid onder experts zich zelfs kan uitstrekken tot schijnbaar simpele beslissingen, zoals over het gebruik van een mondkapje. Eind maart 2020 (de pandemie was drie maanden oud) adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie daar nog tegen, tenzij een persoon was besmet, en pas begin juni werd dat advies bijgesteld. Hoe kunnen mensen zonder specialistische kennis daarin partij kiezen of wijs worden uit debatten die vaak eindigen met het intrekken of ontmantelen van claims die daarvoor nog allesbepalend waren?'''|Vaclav Smil}}


.

Wat de betrouwbaarheid van deze encyclopedie betreft, daar gaan we even klassikaal door. We nemen een schrijfstok of een [[Griffel (schrijfstift)|griffel]] en een schrijfplank, een [[Lei (schrijfplank)|lei]] genaamd. We noteren drie vragen, het antwoord erop hoor je in de les.

.

* Ten eerste: Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* Ten tweede: Wat is betrouwbaarheid?

.

* Ten derde: Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Peilen is een term uit de scheepvaart, peilingen doe je steeds opnieuw, want je positie verandert constant.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=hA2p8EqvLLI '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: WAT IS BETROUWBAARHEID? (20 Min.)''']

.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=Xs0K4ApWl4g '''♣ LUISTER HIER NAAR DE GROOTSTE MISLEIDING UIT DE TWINTIGSTE EEUW:[[The_War_of_the_Worlds_(hoorspel)| The War of the Worlds''']].]

.

.

== Weet je dat…? Tuurlijk wel. ==

* Je in naam van iemand anders kan SMS'en?

.

*  Fototrucage mensen mooier maakt? Of lelijker, als het moet… Vrijwel elke foto in de krant of op internet is bewerkt! Kijk eerst naar [https://www.youtube.com/watch?v=iYhCn0jf46U dit filmpje van Dove] of naar deze ontmaskering.

.

* Er berichten gemaakt worden om journalisten een loer te draaien. Dergelijke berichten worden canards genoemd. Ze verschillen soms nauwelijks van stadslegendes.

.

* Goed ogende websites valse informatie doorspelen?

.

* Journalisten opzettelijk foute berichten de wereld insturen? Kijk op het impulscentrum naar (minstens) een van deze reportages. 1. Orson Welles War of the Worlds (Canvas Days that shook the World); 2. Bye bye Belgium (RTBF).

.

* Een verkeerd bijschrift bij een prima foto snel geplaatst is?

.

* De zetduivel vaker toeslaat dan gedacht?

.

* Sommige mensen wel heel goed gelovig zijn. Klik hier en bel en sms één jaar gratis. In tien dagen tijd tekenden 7200 jongeren in op dit aanbod.

.

* Een fout gespelde naam? Een foutief jaartal? Een verkeerde leeftijd of woonplaats? Tja, iedereen maakt fouten, niet?

.

Voor je info gebruikt, evalueer je die. “Ik heb de pest aan informatie, je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen” schrijft Jan Blokker ergens. Het citaat is in een mum van tijd gevonden, geknipt en geplakt in dit document. De referentie is uiteraard vergeten. Informatie wordt altijd gemaakt. Woordvoerders, journalisten, fotografen, redacteurs… één voor één maken zij nieuws of geschiedenis. Toch wordt die menselijke oorsprong snel vergeten. Niet alleen de Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid maar elke discipline evalueert informatie. Uiteraard vereist de doorlichting kennis van zaken, maar niettemin bestaan er “typevragen” die ongeacht het onderwerp  gelijk zijn. Zo dient de informatie controleerbaar, nauwkeurig, volledig, redelijk en eerlijk, relevant en actueel te zijn, er dient structuur, overzichtelijkheid en een lay-out te zijn. Voor je aan de controle begint ga je de bedoeling van de makers na. Wat is de aard van je bron?

  
 * Informatief?
 
 * Persoonlijk?
 
 * Commercieel?
 
 * Opiniërend?
 
.
 
{|
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg|thumb|550px|Revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, kort voor de arrestatie door de Russische geheime dienst. In het midden zit Vladimir Lenin.]]
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897 - Altered.jpg|thumb|560px|Dezelfde revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, nadat Alexander Maltsjenko in 1930 bij Jozef Stalin in ongenade viel, werd hij verwijderd.]]
|}

.

== Controleerbaar ==

[[Bestand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|thumb|rigth|550px|Van informatie die een redactionele controle onderging stijgt de betrouwbaarheid. Hier de redactie van de Canadian Broadcasting Corporation in Montreal (Canada) in 1944.]]

.
 
Betrouwbare info is controleerbaar. Van moeilijk te controleren info daalt de betrouwbaarheid. Anonieme info is onbetrouwbaar. Een cartoon uit The NewYorker toont twee honden voor een monitor, waarvan de ene zegt: ‘Op internet weet niemand dat je een hond bent.’ Een goede site bevat net als een boek de naam van de maker en zijn functie, de naam van de organisatie, een contactadres, een redactieteam, het doel van de organisatie en een datering. Het controleren begint dus met de vraag naar de auteur. Dit maakt een mail mogelijk of een extra controle via Google. Zoek uit wat de expertise van de auteur is, door zijn opleiding, werkomgeving of andere documenten te vinden. Verder kan de maker de controleerbaarheid vergemakkelijken door zijn tekst te onderbouwen met linken, een bibliografie of voetnoten. Eindigen sites op .ac.be of .edu, .org of .gov zijn het universiteiten, organisaties en staatsinstellingen. Trianguleren is het vergelijken van de informatie met minstens twee andere [relevante] bronnen. Twee is noodzakelijk, want op internet wordt veel overgenomen. Als meerdere webpagina’s hetzelfde zeggen over een onderwerp, werkt dit geruststellend. Maar let op, dit kan vals zijn. Wil je meer zekerheid, dan is het nodig om ofwel de site goed te bestuderen, te vergelijken of de commentaren op verwijspagina’s te lezen. Bij tegenstrijdige informatie is het belangrijk te weten welke auteur het meeste autoriteit heeft. Laat in je studie niet na om te wijzen op botsende visies en tegenstrijdige ideeën. Dit helpt bij het ontwikkelen van je eigen mening.

.

== Nauwkeurig en volledig ==

.

Als je evalueert op nauwkeurigheid ga je na in welke mate er slordigheden of onnauwkeurigheden voorkomen. Verkeerd taalgebruik en tikfouten tonen aan dat de auteur weinig aandacht schenkt aan de inhoud. Let op voor vage omschrijvingen zoals “men beweert dat er veel wordt…” Dit zijn teksten die lucht verkopen. Op internet verschijnt regelmatig onvolledige info. Andere info is bewust onvolledig en werkt als smaakmaker of zet aan tot kopen, sommige bronnen behandelen het onderwerp oppervlakkig of wekken de indruk het onderwerp volledig te dekken, maar stellen na consultatie teleur.

.

== Redelijk ==

.

Objectiviteit bestaat niet. De ‘werkelijkheid’ in taal gieten is ontzettend moeilijk: gewild of ongewild, steeds kijk je door filters van voorkennis, afkomst, behoeften, verwachtingen… Wat je ziet is cultureel bepaald. De discussie subjectief en objectief is hier aan de orde. Daarom is het onredelijk een auteur te vragen objectief te zijn. Verwacht van de auteur dat hij afstand doet van vooringenomenheid, een redelijke argumentatie gebruikt en eventueel uiteenlopende visies poneert. Vraag je af welk belang de auteur bij het onderwerp heeft. Zo rapporteert Greenpeace anders over een olietanker dan de eigenaar. Hoe redelijk is de informatie? Worden de ingenomen standpunten geëxpliciteerd? Wordt de website gesponsord? Hoe evenwichtig worden tegengestelde standpunten gepresenteerd? Is de term 'subsidieslurpers' een alitererende metafoor die wat suggereert of een objectief begrip?

  
 FEITEN ≠ TAAL
 
 .
 
 REALITEIT ≠ JE MENING
  
 .
 
 FEITEN ≠ JE MENING ≠ TAAL
 

In hoeverre weerspiegelen gedachten realiteit? En, in welke mate zijn we in staat om de realiteit die we feiten noemen, te beschrijven?
 

.

== Eerlijk ==

[[Bestand:Pinocchio_1940.jpg|thumb|right|550px|Eerlijke info staat tegenover leugenachtige info en die is niet altijd even makkelijk te herkennen als bij Pinocchio.]] 

.

Eerlijkheid is het (on)bewust manipuleren, verdraaien of verzwijgen. Worden de standpunten eerlijk gepresenteerd? Neemt de auteur een standpunt in? Is de partijdigheid acceptabel? Wordt dat standpunt gepresenteerd als een mening of als een feit? Eerlijkheid gebiedt dat feiten als feiten voorgesteld worden en meningen als meningen.

.

;Feiten

.

Een feit is aanvaard omdat dit bleek uit onderzoek of omdat het aanvaard is. In het alledaags taalgebruik is een feit “zeker” en kan het geobserveerd worden. Als het feit een tijd bestaat, is dit een situatie of een structuur. Als het om een verandering van structuur gaat, is dit een proces [industrialisatie, emancipatie]. Een kortstondig proces is een gebeurtenis. Zoek voor onderstaande 'feiten' voorbeelden.

.

* Object (voorwerp), bv:

.

* Plaats (ligging), bv:

.

* Gebeurtenis (kwestie), bv:

.

* Structuur (situatie of toestand), bv:

.

* Proces (evolutie) bv:

.

.

;Meningen

.

Over een mening kan je discussiëren. Een mening is een waardeoordeel of vooroordeel, een voorkeur en verwachting, een veronderstelling of een stelling. De nuances zijn subtiel. Een waardeoordeel berust op een interpretatie die je aanvaardt maar niet met feiten te ontzenuwen is, omdat de feiten verschillend worden uitgelegd. Bij een vooroordeel is men zich niet bewust van het waardeoordeel. Een veronderstelling en een stelling liggen dicht bij elkaar, net als een voorkeuren en verwachtingen. Een veronderstelling berust op een indruk of interpretatie, een stelling wordt gevolgd door een argumentatie en gaat vooraf aan een redenering [want, immers, daaruit volgt]. Een voorkeur leidt je aandacht [af]. Bij een voorkeur kan je kiezen, bij een verwachting [hoop] hoeft het object niet eens aanwezig te zijn.

.

* Vooroordeel (een ongecontroleerde mening), bv:

.

* Waardeoordeel (interpretatie), bv:

.

* Stelling (positie), bv:

.

* Veronderstelling (hypothese), bv:

.

* Voorkeur (neiging), bv:

.

* Verwachting (hoop), bv:

.

Laat extreem positieve en extreem negatieve meningen voor wat ze zijn. Soms laten journalisten hun mening in de tekst klinken zoals in dit citaat. “De scheiding der machten werd pas in de zeventiende eeuw geproclameerd door John Locke.” Het woordje ''pas'' zorgt dat een feit als mening voorgesteld wordt. Ook het omgekeerde is mogelijk, zoals deze uitspraak: “Een vondelingenschuif is moreel verwerpelijk en een welvaartsstaat onwaardig.” Dit is een mening die als feit wordt omschreven. Beter zou zijn “Ik vind een…” Het is een kwestie van academische training. Veel moeilijker is om als lezer feiten te herkennen die als mening zijn omschreven of om meningen te herkennen die als feit zijn omschreven.

.

== Wetenschappelijk of populariserend? ==

.

* Kijk naar [https://www.youtube.com/watch?v=9r8GNYi5K-Y deze (Belgische) reportage] en [https://www.youtube.com/watch?v=CMne7lqobT8 deze (Nederlandse) reportage] waarbij Bart Van Loo zijn boek De Bourgondiërs voorstelt. Er komt kritiek op zijn aanpak: Bart van Loo zou de geschiedenis te eenzijdig voorstellen. [https://www.youtube.com/watch?v=7gOlTlqY41s Kijk hier.]


== Fictie versus non-fictie ==

[[File:Orson_Welles_1937.jpg|thumb|550px|Orson Welles liet in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt of als men fictie met non-fictie gaat verwarren.]]

.

Als Fictie en non-fictie zich met elkaar gaan vermengen wordt het voor de kijker, luisteraar of lezer wel erg moeilijk om het waarheidsgehalte of de betrouwbaarheid te peilen. Voor je verder leest, log je in op [https://p.cygnus.cc.kuleuven.be/webapps/osv-kaltura-bb_bb60/jsp/courseGalleryLTI.jsp?url=/hosted/index/course-gallery&amp;course_id=_976176_1&amp;mode=view Toledo TV]. Wie maanlanding intikt als zoekwoord komt op een VPRO documentaire van 52 min. Kijk aandachtig naar het bedrog der bedriegenis. Trek er een uurtje voor uit en lees vooral niet verder, anders is de fun er af.

.

{{Leeswaarschuwing}}

.

;De hoofdpersonages
&lt;gallery&gt;
A11v 1092338.ogg|Armstrong stapt als eerste mens op de Maan (tv)
File:Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg|'''[[Joeri Gagarin]] (1934–1968) was geen lang leven beschoren.'''
File:Aldrin_Apollo_11.jpg|'''[[Buzz Aldrin]], [[Apollo 11]], gefotografeerd door [[Neil Armstrong]]'''
File:Ap11-s69-31740.jpg|'''Bemanning [[Apollo 11]]'''
File:Kennedy_vonbraun_19may63_02.jpg|'''[[Wernher von Braun]] met [[John F. Kennedy|J.F.K.]]'''
File:Dornberger-Axster-von_Braun_(jha).jpg|'''von Braun bij de overgave.'''
File:V1_Soest.JPG|'''[[V1 (wapen)|V1]]-rakket.'''
File:V-2-Nederlands.jpg|'''[[V2 (raket)|V2]]-rakket.'''
File:First photo from space.jpg|'''In [[1946]] neemt een [[V2 (raket)|V2]] de eerste foto's uit de ruimte.'''
File:Project_Paperclip_Team_at_Fort_Bliss.jpg|'''[[Operatie Paperclip|Operatie paperclip]]: von Braun ging niet alleen naar de V.S.'''
Bestand:Posta_Romana_-_1959_-_Laika_120_B.jpg|'''[[Laika (hond)|Laika]]''', de eerste hond in de ruimte. Hoeveel dieren gingen haar voor?
&lt;/gallery&gt;

.

Wat je zag is ''Opération Lune'' die probeert aan te tonen dat we erg gevoelig zijn voor misleiding door te stellen dat Stanley Kubrick de eerste stappen op de maan in een studio filmde. Deze regisseur kennen we van Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb, 2001: A Space Odyssey (uit 1968), A Clockwork Orange, Barry Lyndon, The Shining, Full Metal Jacket en Eyes Wide Shut. Deze regisseur heeft uiteraard niets met de maanlanding van doen, hij is postuum opgevoerd als regisseur van de allerbelangrijkste film ter wereld. ''Opération Lune'' is geen documentaire maar een 'mocumentaire'. Ze wil de kijker te misleiden. Waarom? Puur om aan te tonen dat mensen te of erg goedgelovig zijn. Tot op welk punt ben jij meegegaan in dit verhaal?

.

Het woord Mocumentaire komt uit de combinatie van documentaire (feiten en waarheidsgetrouwe rapportage) en de M van Movie (fictie) en 'to moc', iemand op het verkeerde been zetten. Pas op het einde wordt duidelijk dat het om een grap gaat. Sommige studenten kijken de film vol (on)geloof uit, anderen zijn al vanaf de helft kritisch... Hoe gealarmeerd was jij?

.

;Kijken

* [https://www.youtube.com/watch?v=EqHg8YSJWRk Operation Lune] BEELDFRAGEMENT debat met William Karel, regisseur van de mocumentaire.

.

.

== Relevant en actueel ==

.

Relevant wil zeggen betrekking hebben op je onderwerp. Wanneer is de info gepubliceerd? Wanneer is de site gemaakt en voor het laatst aangepast? Hoe actueel zijn de links? 

.

== Lay out ==

.

Een aantrekkelijke lay-out en een overzichtelijke navigatie bewijzen aandacht voor de paginaontwikkeling. Doorgaans wijst dit erop dat er aan de inhoud is gewerkt. Maar de redenering is niet absoluut. Het kan dat een grafisch talent een fijne inhoudloze pagina maakt, of dat vorsers geen grafisch verstand hebben. 'De inhoud is belangrijker dan de vorm' klinkt het argument dan. Maar toch. Schreeuwerige pagina’s duiden op informatietekort, op een vingeroefening of verdoezelen de onkunde van de maker. Vragen over de esthetica helpen bij de evaluatie.

.

;Stel vragen zoals: 

.

* Hoe verzorgd zijn de tekst en de afbeeldingen? 

.

* Worden er compositieprincipes gevolgd? 

.

* Is het ontwerp complex? Oogverblindend? 

.

* Is de tekst leesvriendelijk?

.

* Is de structuur overzichtelijk? 

.

* Is de lay-out of de interface duidelijk?

.

== Informatie in tijden van oorlog ==

.

{{Citaat|'''In oorlogstijd is de waarheid het eerste slachtoffer.'''|Boake Carter, journalist, 1900-1944.}}

.

{{Citaat|'''Voltaire heeft het ons geleerd: we moeten systematisch aan alles twijfelen.'''|Anne Morelli}}

.

Tijdens oorlogen of andere conflicten tussen twee groepen duiken tien principes die de propagandamachine ondersteunen. Anne Morelli somt ze op.

# 'Wij willen geen oorlog.'
# Alleen de vijand treft schuld, die heeft om oorlog gevraagd.
# Dit is geen oorlog tegen de mensen, maar tegen de leider van de tegenpartij.
# Het doel is nobel, zeker geen materieel gewin.
# De vijand begaat wreedheden. Als wij schade berokkenen is dat per ongeluk.
# De vijand gebruikt illegale wapens.
# Onze verlies is beperkt, die van de vijand groot.
# Kunstenaars en intellectuele steunen de zaak.
# De oorlog heeft een heilig karakter.
# Wie de propaganda in twijfel trekt, is een verrader.

.

.

= '''PINOKKIOTEST''' =

.

De Pinokkiotest is een checklist die je helpt inschatten hoe (on)betrouwbaar sommige info is. Je kan de test vinden op [http://sadan.wdfiles.com/local--files/5-evalueren/PINOKKIOTEST.pdf deze vragenlijst]. De test is vergelijkbaar met de [https://www.hogeschoolrotterdam.nl/globalassets/mediatheek/downloads/craap-scoreformulier-nl.pdf CRAAP]-test die in het vak informatievaardigheden ter sprake komt. 

.

.

= '''EXAMENVRAGEN''' =

.

.

== A-Vragen ==

.

(S&amp;V)Wie of wat zijn en wat is de betekenis van: Apollo (god), Nietzsche, Herbert George Wells, Howard Koch, Orson Welles, Jozef Stalin, Koude Oorlog, kunstmaan, The War of the Worlds, Milan Kundera, De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, Louis-Ferdinand Céline, Reis naar het einde van de nacht, Voyage au bout de la nuit, Anne Morelli, De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië, Guido Gezelle, Hendrik Conscience, Kortrijk 1302, De Leeuw van Vlaenderen (1838), Aufklärung, Immanuel Kant, Diderot, D'Alembert, Voltaire, John Locke (1632-1704), 1776, Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, Montesqieu (1689-1755), Jean Jacques Rousseau, Franse Revolutie, Glorious Revolution, 1688, Charles Darwin (1809-1882), Robespierre, Karl Marx, René Descartes, Opération Lune, J.F. Kennedy, Werhner von Braun, Joeri Gagarin, Richard Nixon, Houston (Texas), Cape Canaveral (Florida), Mocumentaire, Stanley Kubrick, 21 juli 1969, Neil Armstrong, Apollo 11, Apolloprogramma, Operatie paperclip.

.

.

== B-Vragen ==

.

* S&amp;V.In de geschiedenis kunnen we verschillende denkrichtingen onderscheiden. Zo kunnen we het model van de &quot;eeuwige terugkeer&quot; tegenover het &quot;verlichtingsmodel&quot; plaatsen. Illustreer dit op het niveau van het denken over geschiedenis, het resultaat, het doel, de richting, de motor en de gevolgen van dit denken. Geef bij beide richtingen één of meerdere vertegenwoordigers.

.

* S&amp;V.&quot;De verlichting is geen soort filosofie, maar een 18de eeuws fenomeen, waarbij groepen intellectuelen gefascineerd worden door de ontdekkingen van de wetenschap en door de filosofische reflecties die hierover gemaakt worden in de vorige eeuw. Het is een nieuwe geest die door Europa waait. Men wordt er zich van bewust dat de denkwijzen van de 17de eeuw reeds heel wat realiseerden in de fysica. Nu de tijd gekomen is om...&quot; 1. Welke kenmerken kun je met betrekking tot de verlichting aangeven; 2. Wat zegt Kant over die verlichting; 3. Kun je ook een kritiek op dit vooruitgangsoptimisme formuleren?  

.

* S&amp;V.Leg uit en toon aan met voorbeelden: &quot;Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen op een bepaalde manier te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Objectiviteit is niet mogelijk.&quot;  

.

* Wat kun je vertellen over Karl Marx en het dialectisch principe?

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Milan Kundera, 2. Louis-Ferdinand Céline, 3. Anne Morelli, 4. Hendrik Conscience, 5. Immanuel Kant, 6. Christus.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Diderot en D'Alembert, 2. Charles Darwin, 3. J.F. Kennedy, 4. Orson Welles, 5. Copernicus, 6. Plato.

.

* S&amp;VPlaats in chronologisch volgorde en wat weet je over... 1. Karl Marx, 2. Apollo 11, 3. H.G. Wells schrijft The War of the Worlds, 4. Voltaire 5. Orson Welles maakt een radioprogramma met de naam War of the Worlds, 6. Franse Revolutie.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Apolloprogramma, 2. John Locke, 3. Neil Armstrong zet eerste stappen op de maan, 4. Robespierre, 5. Nietzsche, 6. Scheiding Oost- en West-Romeinse rijk.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 3. Glorious Revolution, 3. René Descartes overlijdt, 4. Opération Lune (mocumentaire), 5. Werhner von Braun, 6. Guldensporenslag.

.
 
* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Joeri Gagarin overlijdt, 2. Het Colosseum wordt gebouwd, 3. Richard Nixon wordt president, 4. Tweede Wereldoorlog, 5. Stanley Kubrick maakt zijn laatste film, 6. De eerste Kruistocht. 

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid? Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* S&amp;V.Leg uit, waarom is de Spoetnik 1, de eerste satelliet zo belangrijk. Situeer ze in de tijd. Betrek woorden zoals Koude oorlog, Gagarin, Expo '58, Kennedy en Space Race in je antwoord.

.

.

== C-Vragen ==

.

* S&amp;V.Kundera: &quot;De idee van de eeuwige terugkeer der dingen is raadselachtig en Nietzsche heeft er andere filosofen mee in verlegenheid gebracht: te denken dat alles zich eens zou herhalen zoals we het al beleefd hebben, en dat ook die herhaling eindeloos zou doorgaan.&quot; Wat wil deze &quot;dwaze&quot; mythe van de eeuwige terugkeer der dingen zeggen? Valt het je ook wel eens voor - hetgeen voor Kundera het geval is - dat je &quot;ontroering voelt bij het bekijken van foto's van Hitler?&quot; Wat is het gevolg dat Kundera uit een dergelijk merkwaardige ervaring trekt? Wat denk je daar zelf over?

.
 
* S&amp;V.L.F. Céline: &quot;De filosofen [...] zijn ermee begonnen het brave volk van alles wijs te maken...&quot; Waar heeft Céline het over in bovenstaande citaat, genomen uit Reis naar het einde van de nacht? Geef een persoonlijke kritiek.

.

* S&amp;V.De media gebruiken verschillende technieken om de kijker te doen geloven dat hun boodschap 'waar' is.  Welke technieken haal je uit deze film die het realiteitsgehalte van de boodschap verhogen?  En, waar gaan de filmmakers door het lint.  Of, met andere woorden, waar kan je in de film merken dat het hier om een 'vervalsing' van de realiteit gaat?

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid, waarom is betrouwbare info zo belangrijk en hoe kan je achterhalen of informatie betrouwbaar is?

.

* S&amp;V.Leg uit: De meesten beschouwen 'geschiedenis' als iets 'passief'. Geschiedenis was er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! 

.

* S&amp;V.Leg uit: De 'actieve constructie' van de geschiedenis is een vraag die op filosofisch vlak tot tien verschillende vragen leidt. Gebruik Hegel en de universiteit van Berlijn in je antwoord.

.

* S&amp;V.Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Waarom spreken we van peilen?

.

.


== D-Vragen ==

.

&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;360&quot;&gt;
Bestand:TheMatrixAnimated.gif
Down the Rabbit Hole.png
Milan Kundera redux.jpg
L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg
Gerrit Komrij (1981).jpg
Anne Morelli.jpg
Bestand:Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg
Descartes Discours de la Methode.jpg
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg
Jean Le Rond d'Alembert, by French school.jpg
Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg
Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg
John Locke.jpg
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
Montesquieu 1.png
Immanuel Kant (painted portrait).jpg
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg
Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg
Social contract rousseau page.jpg
EmileTitle.jpeg
Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg
James Watt by Henry Howard.jpg
François Quesnay.jpg
Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif
AdamSmith.jpg
Louis XIV of France.jpg
Koning Louis XV; Hyacinthe Rigaud.jpg
Ludvig XVI av Frankrike porträtterad av AF Callet.jpg
Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg
Women's March on Versailles01.jpg
Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg
LouisXVIExecutionBig.jpg
Jacques-Louis David - Marie Antoinette on the Way to the Guillotine.jpg
Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg
Robespierre.jpg
Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png
Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg
Bestand:David Van Reybrouck.jpg
Bestand:Jose Ortega y Gasset.jpg
Karl Marx 001.jpg
Kortrijk-Groeningemonument.jpg
Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png
Bestand:Honoré de Balzac (1842) Detail.jpg
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG
Battle of Courtrai2.jpg
Nicaise de Keyser04.jpg
Guido Gezelle.jpg
Hendrik Conscience.jpg
Leeuwvanvlaenderen.gif
Groeningepoort.jpg
Kortrijk Groeningeabdij museum.JPG
Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg
Bestand:Deep throat PD poster (restored).png
Bestand:Van Olden Barneveldt Verhoeven 1619.gif
Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg
Bestand:Pinocchio 1940.jpg
Orson Welles 1937.jpg
A11v 1092338.ogg
Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg
Aldrin Apollo 11.jpg
Ap11-s69-31740.jpg
Kennedy vonbraun 19may63 02.jpg
Dornberger-Axster-von Braun (jha).jpg
V1 Soest.JPG
V-2-Nederlands.jpg
First photo from space.jpg
Project Paperclip Team at Fort Bliss.jpg
Bestand:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''BIBLIOGRAFISCHE NOTEN''' =</text>
      <sha1>l0rdrn7ml7nj1blsan96s3cnl9g8r5s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429766</id>
      <parentid>429765</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T17:46:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* BETROUWBAAR */</comment>
      <origin>429766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107453" sha1="9110ohn1pf5bwtj4mzlldhqknf3ley7" xml:space="preserve">[[Bestand:TheMatrixAnimated.gif|thumb|550px]]

&lt;big&gt;'''HOOFDSTUK 1. HISTORISCHE MODELLEN, BESEF EN DENKRICHTINGEN''' &lt;/big&gt;
;&lt;big&gt;WAT IS GESCHIEDENIS EIGENLIJK?&lt;/big&gt;

.

[[File:Down_the_Rabbit_Hole.png|thumb|550px|♣ '''TUINTIP'''  Down the rabbit-hole?  Op een zomerdag luistert Alice Liddell aan de oever van een meer naar haar oudere zus die een saai boek voorleest. Alices verveling verdwijnt als er een pratend konijn passeert. Het is gehaast en houdt de tijd op zijn horloge (de geschiedenis?) in de gaten en springt in een hol. Alice volgt en valt de dieperik in. Een deurtje verbergt een prachttuin, een flesje met het opschrift &quot;drink mij&quot; maakt haar klein genoeg om de deur door te kunnen. Spring in het gat en deze geschiedenistuin en laat je verwonderen zoals Alice. The Matrix kaapte als film het idee van Alice en stelt de vraag of de wereld een illusie is? Plato deed iets vergelijkbaars met de allegorie van de grot. De Matrix visualiseert René Descartes' stelling: 'Ik denk, dus ik ben' en is mee geïnspireerd door de cyberpunk van William Gibson.]]

[[Bestand:Hoe ontdek je nepnieuws (How To Spot Fake News).jpg|thumb|550px|Infographic ''Hoe ontdek je nepnieuws'', uitgegeven door de International Federation of Library Associations and Institutions.]]

{{Citaat|'''Veel vitale cycli van ons lichaam kennen een periodiek verloop: de hartslag, de ademhaling, de afwisseling tussen slapen en waken. Contoleren of ze regelmatig zijn vindt bijna altijd onbewust plaats, maar zelfs de geringste verstoring is voldoende om plotseling de alarmbellen te doen rinkelen. (...) In tegenstelling tot de traditionele zintuigen, hebben wij geen orgaan voor tijdszin.'''|Guido Tonelli}}

.

{{Citaat|'''Niet lachen, noch huilen, maar begrijpen.'''|Ludo De Witte}}

.

{{Citaat|'''De geschiedschrijver is een wandelend anachronisme, een ontheemd persoon, die de technieken van vandaag gebruikt om te proberen dingen te weten over gisteren die gisteren zelf niet eens wist. Hij moet waarachtigheid nastreven, hij dient te luisteren naar de woorden die het verleden spreekt, maar hij moet communiceren in een taal die het heden begrijpt.'''|Hilary Mantel}}

.

{{Citaat|'''Wie wetenschap onderwijst moet ophouden met leerlingen de pap in de mond te geven en hen de mogelijkheid bieden 'het pure plezier van begrip te ontdekken.' Wie cursussen eenvoudigweg doceert, laat de studenten zitten met 'onderontwikkelde intellectuele vaardigheden en weinig besef van de invloed die wetenschap op hun leven heeft'.'''|Amerikaanse Vereniging voor de Vooruitgang van Wetenschap, de uitgever van Science}}
 
.

{{Citaat|'''De vraag is of u dat kunt, woorden zoveel verschillende betekenissen geven.'''|Alice in Wonderland}}

.

{{Citaat|'''De vraag is wie de baas is - punt uit'''|Wiggel Waggel}}

.

{{Citaat|'''Deze tijd vraagt om optimisme. Pessimisme bewaren we voor slechtere tijden.'''|Jean-Claude Servais&lt;ref&gt;Geciteerd in: NAOMI KLEIN, (vertaald door Jan Willem Reitsma en Pon Ruiter). ''Nee is niet genoeg.'' De Geus, Amsterdam, 2017, p. 275.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Wetenschap is niet hapklaar en eenduidig. In de coronacrisis zag je vaak twee kampen tegenover elkaar staan die elk het eigen gelijk claimden op basis van één of andere studie. Dat is ook des mensen. We denken allemaal dat we heel kritisch onze standpunten innemen, maar dat is natuurlijk niet zo. We zijn kuddebeesten. Vaak nemen we een standpunt in omdat dat het standpunt is van de groep waar we toe behoren. En dan gaan we achteraf feiten zoeken die die intuïtie bevestigen. Er is zo'n mooi beeld - ik weet niet meer van wie het komt - dat we de feiten gebruiken zoals een dronkaard een lantaarnpaal gebruikt: niet om ons te verlichten, maar als steunpilaar. Ons brein is helemaal niet zo rationeel als we denken. (...) Wie gelooft dat wetenschappers deel van een corrupte elite uitmaken, heeft daar natuurlijk weinig aan. Daar begint het dus mee. Als je zegt aan kritisch denken te doen, maar de wetenschap niet vertrouwt... Tja, dan kun je dus niet kritisch denken. Het paradoxale is net dat die mensen van zichzelf denken dat ze zéér kritisch zijn, en dat de anderen als schapen met de kudde meelopen. Kritisch zijn betekent niet alleen dat je moet durven te denken, maar ook dat je moet durven te vertrouwen - in de wetenschap meer bepaald. Ook wetenschappers kunnen er wel eens naast zitten, maar gemiddeld genomen zijn zij veel betrouwbaardere bronnen dan de algoritmes van You Tube.'''|Patrick Loobuyck&lt;ref&gt;PATRICK LOOBUYCK. In: ''De Morgen.'' Vrij zijn is niet: doen wat je wilt. 20 augustus 2021.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Zelfcensuur, aldus, George Orwell, heeft twee nefaste gevolgen. Ze heeft een kwantitatief effect: als voldoende mensen zichzelf censureren, kom je in een samenleving waar politieke censuur regeert. Daar heb je geen bestraffende overheid voor nodig. Mensen staan zelf op de rem, omdat ze sociale uitsluiting (of erger) vrezen. Zelfcensuur heeft een kwalitatief effect: als je je ideeën voor anderen moet verzwijgen, begin je tegen jezelf te liegen. Dat is wat zijn romanfiguren overkomt: ze zijn het contact met het eigen denken kwijt. Daarom is vrijheid van spreken belangrijk: ze bevat de vrijheid om te denken.'''|Tinneke Beeckman}}

.

{{Citaat|'''Als je geen perverse of persoonlijke agenda hebt, begint alles met research. Je stelt je de vraag naar wat zich heeft afgespeeld en waarom het zo liep.'''|Mike Leigh}}

.

{{Citaat|'''Historici hebben een maatschappelijke rol te vervullen. We moeten ons dus niet opsluiten in onze ivoren toren. [...] In het verleden hebben we te veel gedacht dat we documentaires, tentoonstellingen en computerspelletjes moesten maken. We moeten nu weer kiezen voor fundamenteel historisch onderzoek, dat teruggaat naar de bron. Dat is onze corebusiness; wetenschappelijk onderzoek, op basis van onze eigen onderzoeksagenda, tegen de stroom in van de politiek corecte moraliserende boodschap. Zonder onderzoek geen debat en zonder debat geen herinnering. Je kunt de stappen daarin niet overslaan, anders eindig je met lege herdenkingen.'''|Nico Wouters&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Historici moeten hun eigen agenda heroveren.'' In: ''De Standaard'', 11.05.2019, p. 40 &amp; 41.&lt;/ref&gt;}}

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.youtube.com/watch?v=MrmGliMP0bc LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE GESCHIEDENIS ALS ACTIVE CONSTRUCTIE, OBJECTIVITEIT EN VERVALSINGEN].'''

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/evoluties-in-het-welzijns-en-veiligheidsdenken de PowerPoint die bij deze lessen hoort].'''

.

.

= '''DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN''' =

.

== ''De eeuwige terugkeer der dingen'' van Milan Kundera ==

&lt;small&gt;(Eigen bewerking)&lt;/small&gt;

[[File:Milan Kundera redux.jpg|thumb|550px|Milan Kundera (1929-2023) is een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met filosofische thema's. Een van zijn bekendste werken is ''De ondraaglijke lichtheid van het bestaan''. Philip Kaufman verfilmde het onder de titel ''The Unbearable Lightness of Being''.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=AniUgwUn6oo ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN HET BESTAAN'', 5 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;De eeuwige terugkeer der dingen is een raadsel en Nietzsche
bracht er andere filosofen mee in verlegenheid: de gedachte dat alles zich eens
herhaalt zoals we het reeds beleefden, en dat die herhaling eindeloos
zou zijn! Wat is de betekenis van deze dwaze mythe?
De mythe negeert dat een voor altijd verdwenen, nooit meer 
terugkerend leven op een schaduw lijkt, gewichtloos is,
bij voorbaat dood is, en al was het huiveringwekkend, prachtig of verheven, de
huiver; de pracht of die verhevenheid zijn van geen betekenis. We hoeven ze
niet voor kennisgeving aan te nemen, evenmin als een oorlog tussen twee
Afrikaanse staten in de veertiende eeuw, die het gezicht van de wereld niet had
veranderd, ondanks het in onbeschrijflijk lijden creperen van
driehonderdduizend negers.
Verandert er dan iets aan die oorlog van twee Afrikaanse staten in de veertiende
eeuw wanneer die zich ontelbaar herhaalt in de eeuwige terugkeer?
Er verandert wel iets; de oorlog wordt een omhoog stekend blok dat blijft, en de
stupiditeit ervan zou onherstelbaar zijn.
Als de Franse Revolutie zich eeuwig zou herhalen, zou de Franse
geschiedschrijving minder trots zijn op Robespierre. Maar omdat ze spreekt
over iets dat nooit meer terugkomt, zijn de bloedige jaren veranderd in louter
woorden, theorieën en discussies, ze zijn lichter geworden dan veren, ze jagen
geen schrik aan. Er is een eindeloos verschil tussen de Robespierre die slechts
één maal in de geschiedenis voorkomt en een Robespierre die eeuwig terug zou
keren om de koppen van de Fransen te laten rollen.
Laten we zeggen dat de gedachte van de eeuwige terugkeer een zeker
perspectief betekent waarin de dingen zich anders vertonen dan we die kennen:
ze vertonen zich zonder de verzachtende omstandigheid van hun voorbijgaande
aard. Deze verzachtende omstandigheid weerhoudt ons namelijk een oordeel uit
te spreken. Hoe kun je iets dat voorbijgaat veroordelen? Het avondrood van de
ondergang kleurt alles met de bekoring van de nostalgie; ook de guillotine.
Onlangs heb ik mezelf betrapt op een ongelooflijk gevoel: ik bladerde in een
boek over Hitler en voelde bij enkele foto's ontroering. Ze herinnerden me aan
mijn kinderjaren; die vielen in de oorlog; sommige leden van mijn familie
kwamen om in Hitlers concentratiekampen; maar wat was hun dood tegenover
het feit dat de foto's van Hitler me herinnerden aan de voorbije tijd van mijn
leven, een tijd die niet meer terugkeert?
Deze verzoening met Hitler verraadt de diepe morele perversiteit, verbonden
met een wereld die in wezen gebaseerd is op het niet bestaan van de terugkeer,
want in die wereld is alles bij voorbaat vergeven en dus ook alles cynisch
toegestaan.
Zou elke seconde van ons leven zich oneindig herhalen, dan zijn we
vastgenageld aan de eeuwigheid zoals Jezus Christus aan het kruis. Dat is een
verschrikkelijk vooruitzicht. In de wereld van de eeuwige terugkeer rust op
elke handeling het gewicht van een ondraaglijke verantwoordelijkheid. Daarom
noemde Nietzsche de idee van de eeuwige terugkeer de zwaarste last (das
schwerste Gewicht).&lt;/small&gt;|Milan Kundera}}

.

.

== ''Reis naar het einde van de nacht'' van Louis-Ferdinand Céline&lt;ref&gt;LOUIS FERDINAND CELINE, vertaald door E.Y. Kummer. ''Reis naar het einde van de nacht.'' Van Oorschot, 2016 (naar de uitgave van 1932), p. 74-77.&lt;/ref&gt; ==

[[File:L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg|thumb|550px|Louis-Ferdinand Céline (1894-1961) is samen met Marcel Proust één van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken publiceert.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=4OC6LKybZs8 ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''REIS NAAR HET EINDE VAN DE NACHT'', 6 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;Och  man! Ik verzeker je dat deze wereld
er uitsluitend op uit is om iedereen te verneuken! 
Jij bent jong. Ik hoop dat deze paar
minuten vol wijsheid je jaren zullen bijblijven! Luister goed
naar me, kerel; als ze 't hebben over: 'Het medelijden met het
lot, met de omstandigheden van de arme mieter...', laten dan
deze woorden, die in vurige letters boven alle moordende
schijnheiligheid van onze maatschappij schitteren, een uiterst
belangrijk teken aan de wand voor je zijn, waar je niet meer zo
maar aan voorbij mag gaan zonder het belang ervan in te zien.
Hoor, ik zeg jullie, arme donders, altijd de lul in 't leven, geslagen, uitgeperst,
eeuwig en altijd zwetend, ik waarschuw jullie dat als de groten van deze aarde
interesse voor jullie beginnen te krijgen, dan is 't omdat ze op het slagveld
gehakt van jullie willen maken... Dat is het teken... 't Kan niet missen... 't Begint
met liefde voor het volk. Lodewijk XIV die trok zich tenminste geen zak van
het brave volk aan, vergeet dat niet. Lodewijk XV ook niet. Hij veegde er z'n
gat mee af. Natuurlijk was het leven in die tijd niet prettig, het leven van de
arme sloeber is nooit prettig geweest, maar ze werden niet zo hardnekkig en
verbeten om zeep geholpen als nu door onze tirannen. De kleine man, zeg ik je,
wordt alleen met rust gelaten als hij wordt veracht door de groten,
die uitsluitend uit eigenbelang of sadisme aan het volk kunnen denken... De filosofen
mag ik je daar nog op attent maken nu we 't er toch over hebben, diè zijn ermee
begonnen het brave volk van alles wijs te maken... Het volk dat alleen zijn
catechismus kende! Ze zouden 't wel opvoeden, beweerden ze... Nou! Ze
hadden heel wat waarheden te onthullen! Prachtige! Frisse! Schitterende! Je
duizelde ervan! Zo is 't! begon het brave volk te zeggen, zo is 't precies! Zo is 't
helemaal! Daar gaan we allemaal voor sterven! 't Volk wil alleen maar sterven!
Zo zijn de mensen nu eenmaal. 'Leve Diderot!' hebben ze gebruld en toen
'Bravo Voltaire!'. Dat zijn nog 's filosofen! En ook nog leve Carnot, die zo mooi
overwinningen in elkaar kon knutselen! En leve iedereen! Dat zijn tenminste
knapen die 't brave volk niet in onwetendheid en bijgeloof laten verrekken! Zij
wijzen 't de weg naar de vrijheid! Ze maken 't zelfstandig! En ze hebben niet
stilgezeten! Iedereen moet eerst de krant kunnen lezen! Dat is onze redding!
Godverdomme! En snel! Geen analfabeten meer! Die kunnen we niet meer
gebruiken! Alleen maar burgersoldaten! Die stemmen! Die lezen! En die
vechten! En die marcheren! En kushandjes werpen! In dat tempo werd 't brave
volk gauw goed rijp. Het enthousiasme over 't afwerpen van 't juk moet toch
ergens goed voor zijn, waar of niet? Danton stond niet voor Jan Lul zo mooi te
praten. Met wat gebrul, dat zo raak was dat je 't nu nog hoort, had hij in een
handomdraai 't brave volk gemobiliseerd! En dat betekende 't eerste vertrek van
de eerste bataljons geëmancipeerde bezetenen! De eerste stemmende en
vlagdronken klootzakken die Dumouriez met zich meevoerde om zich te laten
doorzeven in Vlaanderen! Dumouriez zelf, die te laat aan dit ongekend nieuw
idealistische spelletje had deelgenomen, had achteraf toch maar liever poen, hij
deserteerde. 't Was onze laatste huurling... Soldaatje spelen voor niets, dat was
wat nieuws... Zo nieuw dat Goethe, al was hij dan Goethe, z'n ogen uitwreef
toen hij in Valmy kwam. Bij het zien van die haveloze vurige cohorten die zich
spontaan kwamen laten afslachten door de koning van Pruisen voor de
verdediging van de gloednieuwe vaderlandslievende fictie, kreeg Goethe het
gevoel dat hij nog heel wat te leren had. 'Van nu af aan, galmde hij schitterend,
helemaal in overeenstemming met z'n talent, begint een nieuw tijdperk!' En
hoe! Daar het systeem uitstekend werkte, ging men daarna helden in serie
afleveren, die hoe langer hoe minder kostten omdat het systeem steeds beter
werd. Iedereen heeft zich er wel bij bevonden. Bismarck, de beide Napoleons,
Barrès wolk, door de Hervorming al aan flarden gerukt en al lang gecondenseerd tot
episcopale spaarpotten. Vroeger was het mode, als je fanatiek was, te roepen:
'Leve Jezus! Op de brandstapel met de ketters!' Maar ja, er waren niet zoveel
ketters en 't waren vrijwilligers... Terwijl we nu zo ver zijn dat onafzienbare
horden zich geroepen voelen om mee te doen als er geschreeuwd wordt: 'Aan de
galg met alle lammelingen! Met alle slappe tinussen! Met de onnozele lezers!
Met miljoenen tegelijk, hoofden rechts!' De kerels die niemand aan flarden
wilden schieten, niemand om zeep willen helpen, die stinkende pacifisten, die
moeten we in hun kladden grijpen en vierendelen! We zullen ze duizend gore
doden laten sterven! En om ze manieren bij te brengen halen we eerst hun
darmen uit hun lijf, hun ogen uit hun kassen en de jaren uit hun stinkend
kwijlerig leven! Kreperen moeten ze bij legioenen en nog eens bij legioenen, in
de pan gehakt worden, leegbloeden, stikken in gifgassen, en dat alles om het
vaderland dierbaarder, vrolijker en lieflijker te maken! En als er nog tuig bij is
dat deze sublieme dingen niet wil begrijpen, moeten ze zich maar onmiddellijk
laten begraven met de anderen, nee, toch maar niet samen met ze, maar
helemaal aan het eind van het kerkhof, onder een onterend grafschrift voor
lafaards zonder idealen, want deze schoften hebben hun grandioos recht
verloren op een stukje schaduw van het monument dat bij aanbesteding door de
gemeente op het middenpad is opgericht voor de fatsoenlijke doden, en ook
hebben ze het recht verloren iets op te vangen van de echo van de minister, die
zondag weer bij de prefect komt pissen om na het middageten bewogen z'n
smoel open te doen boven de graven...&lt;/small&gt;|Louis-Ferdinand Céline}}

.

.

== ''Inhaaloefening'' door Gerrit Komrij ==


[[File:Gerrit_Komrij_(1981).jpg|thumb|right|550px|Gerrit Komrij (1944–2012) was een homo-dichter, schrijver, vertaler, criticus, polemist en toneelschrijver uit Nederland met een voorkeur voor Portugal. Hij was van 2000 tot 2004 de Dichter des Vaderlands. Hij stond bekend om zijn virtuoze en kleurrijke taalgebruik en was een gevreesd polemist.]]

[[File:Anne Morelli.jpg|thumb|right|550px|Anne Morelli (1948) is doctor in de geschiedenis en doceert aan de ULB en interesseert zich in de Italiaanse immigratie.]]


{{Citaat|&lt;small&gt;We zijn genoeg vernederd en bespot

Door halfgeleerden met hun boekenwijsheid

En met hun regelrechte lijn naar God,

Terwijl ze ons verwezen naar de ijstijd.  


We zijn genoeg voor achterlijk versleten.  

Kom vriend, de revolutie start vandaag.  

We zijn met attributen ruim bemeten.  

Dood Galilei met een motorzaag,


Trakteer Voltaire op elektroshocks,

Erasmus op een overdosis speed.  

Maak Bacon, Nietzsche, Swift weer orthodox

Door laster, centrifuge, turboprop,

En wat de Heer betreft: kruisig hem niet,

Maar plak een gele sticker op zijn kop.&lt;/small&gt;|Gerrit Komrij}}

.

[https://www.youtube.com/watch?v=VL0CZEiEz9g&amp;t=3s '''♠ BEKIJK HIER EEN PROFETISCHE Gerrit Komrij.'''] 

.

= '''WAT IS GESCHIEDENIS?''' =

[[Bestand:Berlin_Universität_um_1900.jpg|thumb|550px|De Universiteit van Berlijn (foto uit 1900) was de eerste universiteit die - met Hegel - de geschiedfilosofie in haar aanbod opnam. Geschiedfilosofie houdt zich bezig de betekenis van de geschiedenis, analyseert de geschiedschrijving en speculeert over mogelijke teleologische principes zoals: is er een ontwerp, een doel, een richting? Ironisch genoeg vond hier in 1933 de boekenverbranding plaats, tot groot, ironisch ongenoegen van Bertolt Brecht die zijn werk niet op de lijst der afvalligen zag staan. Een Duist bibliothecaris legde in de jaren voorafgaand aan 1933 een lijst aan met boeken die het Nazi-regime niet ondersteunden, het gaat om auteurs die tegenwoordig elke cursus op de hogeschool of de universiteit sieren: Karl Marx, Frederich Nietsche, Sigmund Freud... De universiteitsgebouwen worden compleet verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog, de geallieerde bombardementen laten niets overeind. Tegenwoordig lijkt het plein weer op het oude, althans wat de fascade betreft. Het parkje is nu een plein met een ondergrondse, lege boekenkast.]]

[[Bestand:Hegel_portrait_by_Schlesinger_1831.jpg|thumb|550px|Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) doceert filosofische colleges over geschiedenis aan de Universiteit van Berlijn. Die monden uit in het postuum gepubliceerde ''Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte''. Hij beschouwt de wereldgeschiedenis als een rationeel, op vooruitgang gericht proces, geleid door de 'Wereldgeest'. Tijdens zijn professoraat in Berlijn reviseert hij de tekst zonder ophouden. De publicatie verschijnt in 1837, zes jaar na zijn dood.]]

.

Wat is veiligheids- en welzijnsgeschiedenis? Die vraag is niet makkelijk. Niet toevallig heeft geschiedenis twee betekenissen. 'Het is zowel een wetenschappelijke discipline als het onderzoeksobject van die discipline.'&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Het had gekund (maar misschien ook niet).'' In: ''De Standaard'', 21.09.2015, p. D10.&lt;/ref&gt; Met andere woorden: de geschiedenis schrijft geschiedenis over de evolutie van de wereld en over zichzelf: over de discipline, over de historicus en zijn voorkeuren en over haar eindeloze beperkingen om tot definitieve inzichten te komen. Wat is geschiedenis, is het best te beantwoorden door de geschiedenis te bekijken als een ‘actieve constructie’. '''Actief''' wil zeggen: hier deed iemand zijn best voor, zijn ''leen'' achter gelegd, gewerkt. '''Constructie''' wil zeggen: iets is gemaakt. Een architect bouwt een bouwwerk, een historicus schrijft een verhaal,  een narratieve constructie die soms meer op kunst lijkt dan op wetenschap. In het beste geval op basis van feiten, in het slechtste geval op basis van verzinsels of hallucinaties. Etymologisch gaat het woord terug op 'historie', afkomstig van het Griekse ιστορία en herkenbaar in het Engelse history/story. Geschiedenis en verhaal zijn een dansend duo.

.

Schoolbank-kinderen en veel mensen beschouwen 'de geschiedenis' als iets 'passief'. Ze slaan aan het blokken nadat een juf, een meester of een deskundige in hun klasje over het verleden kwam vertellen. Voeling is er weinig. Omdat die leerkracht of die pastoor het hen inlepelde als een 'objectieve realiteit', namen ze het voor waar aan. Geschiedenis is er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! Wat hier problematisch aan is, is het feit dat de woorden ''actief'' en ''passief'' diametraal tegenover elkaar staan net zoals de begrippen objectief en subjectief. De 'actieve constructie' is een vraag die op filosofisch vlak tot tien vragen leidt:

.

'''1.''' Wanneer begint de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.
 
'''2.''' Wie maakt de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.

'''3.''' Waarom bestaat/maakt hij of zij geschiedenis? Met andere woorden: wat is de reden waarom we over iets spreken? Wat is de reden waarom we onze lessen vullen met bepaalde inhouden? Wat is de reden waarom boekhandels elk jaar weer duizenden boeken verkopen?

.

'''4.''' Hoe maakt ''men'' de geschiedenis van het veiligheids- en welzijnsdenken? Wat doet een historicus in het archief? Hoeveel begrijpt hij werkelijk van het Middelnederlandse handschrift dat voor hem ligt? Hoe interpreteert de historicus de dementerende dame die hij 's morgens telkens weer gaat interviewen? 

.

'''5.''' Wat is het doel van het historisch proces? Of, anders gezegd: wat wil men/ik/deze groep bereiken?

.

'''6.''' Welke richting kunnen we ontwarren in de loop van de geschiedenis en de veiligheid en het welzijn? Ofwel: gaat het vooruit of achteruit? Is de klim moeilijk of glijden we van een leien dak?

.

'''7.''' Wat is de motor van de geschiedenis? Of: welke drijfveren zorgen voor verandering? Is het de economie? De politiek? De klimaat wijziging? De...

.

'''8.''' Is er hier sprake van een betrouwbare geschiedenis of gaat het om fake news? Of, met andere woorden: zien wij de wereld zoals hij is of werken er allerlei filters op ons in?

.

'''9.''' Is geschiedenis een wetenschap of is geschiedenis propaganda, indoctrinatie of brainwashing, is geschiedenis objectief, zoals dat de andere wetenschappen dat beweren? En wat is dat dan, objectiviteit?

.

'''10.''' Kon de geschiedenis anders lopen? Stel dat Hitler sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog. Of, stel dat hij op 8 oktober 1908 slaagde voor zijn ingangsexamen aan de kunstacademie in Wenen, zoals Eric-Emmanuel Schmitt uitwerkt in zijn roman ''La part de l'autre'' uit 2001. Wie zal het zeggen?

.

.

== Tijdsgeest ==

[[Afbeelding:Glass-of-water.jpg|thumb|550px|Half vol of half leeg? Optimisme of pessimisme?]]

[[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|thumb|550px|Frans Hals (1582-1666) schildert René Descartes (1596-1650).]]

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Renaissance|1450 -&gt;&gt; Humanisme|1500 -&gt;&gt; Verlichting |1650 -&gt;&gt; Glorious Revolution|1688 -&gt;&gt; Franse Revolutie|1789 -&gt;&gt; Take off Industriële Revolutie|1800 -&gt;&gt; Belgische Revolutie|1830 -&gt;&gt; Liberalisme|1830 -&gt;&gt; Socialisme|1848 -&gt;&gt; Rerum Novarum|1891 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Fin de siècle|1890 -&gt;&gt; Eerste Wereldoorlog|1914  -&gt;&gt; 11 november 1918|1918 -&gt;&gt; Beurskrach|1929 -&gt;&gt; Machtergreifung|1933  -&gt;&gt; Verdrag van München|1938  -&gt;&gt; Tweede Wereldoorlog|1940-1945 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; 1950|Zilveren jaren '50  -&gt;&gt; 1960|Gouden jaren '60 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Oliecrisis|1972 -&gt;&gt; Aids|1979 -&gt;&gt; Kernramp Tsjernobyl|1986 -&gt;&gt; Herald of Free Enterprise|1987 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Val Berlijnse Muur|1989  -&gt;&gt; Het einde van de geschiedenis en de laatste mens|1992 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Nine eleven|2001 -&gt;&gt;  Klimaatvluchtelingen|2014 -&gt;&gt; Klimaatmarsen|2019 -&gt;&gt; Coronacrisis |2020-2023 -&gt;&gt; Russische inval Oekraïne|2022 -&gt;&gt; Oorlog Israël / Hamas|2023 &gt;&gt;&gt; '''

.

.

== Waar halen optimisten hun mosterd? ==

.

'''1754''': Met de ontdekkingsreizen en de daarmee gepaard gaande veroveringen in Amerika, China of Perzië duiken in Europa steeds meer verhalen op van kolonisten die inheemse volken, hun gebruiken en hun politieke organisatie beschrijven. Voltaire en John Locke lezen de bestseller van pater Gabriel Sagart die bij het Wendatvolk verbleef, Jean Jacques Rousseau was vertrouwd met missie- en reisverslagen uit de Grote Meren en indiaanse bronnen en Gottfried Wilhelm Leibniz zocht inspiratie in China.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 38-51.&lt;/ref&gt; René Descartes leert filosoferen door de Mexicaan Antonio Rubio (1548-1615) en ontdekt bij de antikoloniale Quechua-schrijver Felipe Guaman Poma de Ayala (ca. 1535-1616) het 'ego cogito'. Het cartesiaanse denken brengt een paradigmawissel op diverse vlakken. 1. Een binair denken in of-of relaties komt in de plaats van een en-en alternatief denken. Dit dualisme onderscheidt mens en natuur, lichaam (res extensa) en geest (res cogitans) als afzonderlijke werkelijkheden. 2. Er komt de voorkeur om denken over de zaken in plaats van over de verhoudingen ertussen. 3. De wetenschap gaat de natuur domineren. De natuur is niet langer een levend, bezield geheel, maar een machine die volgens wetmatigheden functioneert. Natuurverschijnselen zijn te verklaren door observatie, meting en wiskunde. 4. De Westerling reconstrueert de wereld en brengt ze onder zijn controle, alsof hij god is. Daartoe neemt hij 'afstand' van de dingen met het perspectief, de kaart, de globe, de microscoop of de telescoop. De afstand stelt hem in staat om te klasseren, te meten, te catalogiseren en te veroveren.&lt;ref&gt;RAJ PATEL &amp; JASON W. MOORE, vertaald door Huub Stegeman. ''Een geschiedenis van de wereld in zeven goedkope zaken. Een gids voor kapitalisme, natuur en de toekomst van de planeet,'' Boom, Amsterdam, 2019, p. 65-68.&lt;/ref&gt; Dit soort kennismakingen tonen dat de samenleving niet ‘ongelijk’ hoeft te zijn en begrippen zoals vrijheid en gelijkheid, de natuurtoestand en het natuurrecht sijpelen het oude continent binnen. De normen van het absolutisme en de gedragsregels in Versailles installeerden in het zeventiende en achttiende-eeuwse Frankrijk een pikordecultuur die elk aspect van het dagelijkse leven domineert met onder- en bovenschikkingsrituelen. Het ontgaat de filosofen niet dat deze maatschappij anders in te richten is en om dit te onderzoeken schrijft de Académie des Sciences, Art et Belles-Lettres van Dijon een prijsvraag uit die het beste essay zoekt dat ‘de oorsprong van de ongelijkheid’ beschrijft en de vraag beantwoordt of het natuurrecht dit al dan niet rechtvaardigt. 

.
 
'''1755''': Jean Jacques Rousseau wint de wedstrijd en publiceert zijn ‘Vertoog over de ongelijkheid’ waarin hij poneert dat de jager-verzamelaar egalitair en in kinderlijke onschuld leven. De landbouwrevolutie, de verstedelijking en de staat beëindigden deze beschaafde oertoestand en bracht de mens behalve literatuur, filosofie en wetenschap ook de bureaucratie, staande legers, het patriarchaat en massamoord. In tegenstelling tot de visie van Thomas Hobbes ontwikkelt de maatschappij zich van goed naar slecht. Rousseau’s idealisme of optimisme geniet de voorkeur van het linkse politieke kamp en is in te vullen door een terugkeer naar de natuurtoestand. De hypothese van Rousseau is op niets gestoeld, hij was niet in staat om het verleden van 10.000 vroeger te onderzoeken. Nomadische groepen zijn niet per definitie egalitair, landbouwsamenlevingen hoeven zich niet per definitie te kenmerken door hiërarchie en privébezit en de eerste steden kenden weinig klassentegenstellingen, autoritaire heersers of krijgers. Toch duikt de hypothese vaak in de literatuur op.

.

Het optimisme wortelt in de idee dat de maatschappij maakbaar is. Die maakbaarheidsidee gaat terug op de Renaissance, de Verlichting en de Industriële negentiende eeuw. De Verlichting is mogelijk de belangrijkste van het trio: ze gaat een stap verder dan het magische, het symbolische en het occulte denken dat de Renaissance en het Humanisme genegen zijn. In de Verlichting ontspruit de kiem van de Industriële Revolutie. De Verlichting was niet zomaar 'filosofietje'. Het is een denken dat de totale samenleving wil veranderen en vertrekt vanuit de idee dat mensen elkaar 'aansteken'. De verlichtingsfilosofen geloven dat hun ideeën anderen 'verlichten'. Kennis komt iedereen ten goede. René Descartes hecht belang aan techniek en zou zich in onze eeuw, de 21ste, thuis voelen. Zijn ''Discours de la methode uit 1637 ligt aan de basis van de ''Encyclopédie die een eeuw later, in 1751 verschijnt. Beide werken focussen op arbeid en werktuigen, ambachtslui en werkplekken. Diderot schetst gereedschap en machines en breekt het eeuwenoude kennismonopolie van de ambachten. In de jaren zestig en zeventig van de eeuw ontwikkelt James Watt ‘zijn’ stoommachine en twee decennia later, in 1791, stimuleren het decreet d'Allarde en de Wet le Chapelier (genoemd naar de Bretoense en Jakobijnse advocaat Isaac Le Chapelier) de ondernemingsvrijheid. Het beginsel is nobel: 'Iedereen is vrij om de handel, het beroep, de kunst of het ambacht uit te oefenen dat hem goed dunkt.' Tegelijk schaffen deze verordeningen de ambachten met hun kennisoverdracht van vader op zoon af. Arbeidsstructuren zoals coalities, corporaties, ambachten en gilden die eeuwen de toegang tot een beroep belemmerden, verdwijnen. Tegelijk verdwijnt de sociale bescherming. Vakbonden en staken komen in het strafwetboek. Deze wet, de encyclopedie en de stoommachine begeleiden de rouwstoet van de ambachtslui naar het kerkhof en verwelkomen de fabriek en de machine. België schaft de Wet Le Chapelier af op 25 mei 1867. Tot die dag 'camoufleren' arbeidersorganisaties en vakbonden zich als ziekenfondsen, spaarkassen in herbergen of ‘onschuldige’ verenigingen. 
 
Tijdens de zeventiende en de achttiende eeuw groeit het idee van de wetmatigheden in de natuur én in de samenleving. De gedachte dat het menselijk gedrag te berekenen - mechanisch - is kan de wereld verbeteren. De theïstische, de bovennatuurlijke, middeleeuwse God die willekeurig ingrijpt - om te belonen en te bestraffen - ruimt plaats voor de deïstische God. Deze God is de schepper van alles, een mekanieker die zijn schepping zo inricht, dat ze zonder zijn bemoeienis draait. De ultieme metafoor omschrijft God als klokkenbouwer. Dit denken manifesteert zich in het vroeg liberaal economisch denken. In Frankrijk komt dit tot uiting in de fysiocratie van François Quesnay (1694-1774). Grondbezit en berekend individualisme liggen er aan de basis van rijkdom, succes en bestaansmiddelen. In Engeland leidt het tot de klassieke economie van Adam Smith die het onberekenbare natuurrecht en de goddelijke ordening (de onzichtbare hand) centraal stelt: arbeid als successleutel. Zo zijn beide economische systemen een reactie op het zero-sum game (wat de ene partij wint, verliest de andere), van het mercantilisme dat van de 16e tot 18e eeuw dominant was en welvaart haalt uit het edelmetaal, geroofd in de nieuwe wereld. Weinig van de onderstaande verlichtingsfilosofen maken de Franse Revolutie mee (op de drie laatste na).
 
.
 

'''♥ [https://www.youtube.com/watch?v=wQcEjBPYXi8 LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE VERLICHTING (28 min.).]'''

 
 .
 
 '''1.''' René Descartes (1596-1650) en het rationalisme, logica en onderzoek in tegenstelling tot het elitaire (enkel de elite is in staat om te leren), het esoterisme, de alchemie, het symbolische en het magisch denken. '''[https://www.youtube.com/watch?v=CAjWUrwvxs4 FILM, 8.48 min.]'''
 
 .
 
 '''2.''' De onstuitbare honger naar feiten en kennis van de encyclopedisten Jean Le Rond d'Alembert (1717-1783) en Denis Diderot (1713-1784) en hun nieuwe bijbel: l'encyclopedie. '''[https://www.youtube.com/watch?v=5WafMMlNSb8 FILM 2.49 min.]'''
 
 .
 
 '''3.''' John Locke (1632-1704) en het empirisme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=bZiWZJgJT7I FILM, 9.14 min.]'''
 
 .
 
 '''4.''' Isaac Newton (1623-1723) en het oorzakelijk denken '''[https://www.youtube.com/watch?v=s2YZN2L700Q FILM, 53.38 min.]'''
 
 .
 
 '''5.''' Montesqieu (1689-1755) en de scheiding der machten '''[https://www.youtube.com/watch?v=gExrynQC4IU FILM, 4.22 min.]'''
 
 .
 
 '''6.''' Voltaire (1694-1778) en het recht op vrije meningsuiting en het deïsme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=LAzKGkTIKpg&amp;list=PLkeO6Zg_ybk5ZE25Ub8W24yQAgPDEjrEh&amp;index=6&amp;t=29s FILM 12.15 min.]'''
 
 . 
 
 '''7.''' Jean Jacques Rousseau (1712-1778) over de opvoeding en zijn ''Emile, of Over de opvoeding''. '''[https://www.youtube.com/watch?v=81KfDXTTtXE FILM 7.46 min.]'''
 
 .
 
 '''8.''' Jeremy Bentham (1748-1832) over het grootste geluk voor iedereen in een panoptische infrastructuur. '''[https://www.youtube.com/watch?v=Myal-NSlIGA FILM 4.01 min.]'''
 
 .
 
 '''9.''' Adam Smith (1723-1790) zet de verlichtingsideeën om in een economische theorie en lanceert in zijn ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' de 'Onzichtbare hand|de onzichtbare hand'. '''[https://www.youtube.com/watch?v=ejJRhn53X2M FILM 6.43 min.]'''
 
 .
 
 '''10'''. Immanuel Kant (1724-1804) maakt een synthese van het bovenstaande in zijn &quot;Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?&quot; in 1784 als antwoord op een prijsvraag. Daarin zegt hij: 'Verlichting is het loskomen van de mens uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen zonder de ander. '''[https://www.youtube.com/watch?v=nsgAsw4XGvU FILM 8.12 min.]'''
 

.

.


;Hoofdpersonages van het absolutisme en de verlichting

.

&lt;gallery&gt;
File:Descartes_Discours_de_la_Methode.jpg|0. '''Voorpagina van Discours de la Méthode uit 1637.'''
File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|1. '''René Descartes (1596-1650).'''
File:Jean_Le_Rond_d%27Alembert,_by_French_school.jpg|2. '''Jean le Rond d'Alembert (1717-1783).'''
File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|3. '''Denis Diderot (1713-1784).''' 
File:Encyclopedie_de_D%27Alembert_et_Diderot_-_Premiere_Page_-_ENC_1-NA5.jpg|4. '''Eerste bladzijde van l'Encyclopedie.'''
File:John_Locke.jpg|5. '''John Locke (1632–1704).''' 
File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|6. '''Isaac Newton (1643–1727).''' 
File:Montesquieu_1.png|7. '''Montesquieu (1689–1755).'''
File:Immanuel_Kant_(painted_portrait).jpg|8. '''Immanuel Kant (1724-1804).''' 
File:Atelier_de_Nicolas_de_Largillière,_portrait_de_Voltaire,_détail_(musée_Carnavalet)_-002.jpg|9. '''Voltaire (1694–1778).'''
File:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|10. '''Jean-Jacques Rousseau (1712-1778).''' 
File:Social_contract_rousseau_page.jpg|11. '''Het maatschappelijk verdrag.'''
File:EmileTitle.jpeg|12. '''Emile, of Over de opvoeding.'''
File:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|13. '''Madame de Pompadour, minnares van [[Lodewijk XV]] streed tegen de censuur van l'Encyclopédie. Op haar tafel staat deel IV.'''
File:James_Watt_by_Henry_Howard.jpg|14. '''James Watt (1736–1819), uitvinder van de stoommachine.''' 
File:François_Quesnay.jpg|15. François Quesnay.
File:Smith_-_Inquiry_into_the_nature_and_causes_of_the_wealth_of_nations,_1922_-_5231847.tif|16. '''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'''.
File:AdamSmith.jpg|17. '''Adam Smith.'''
File:Louis_XIV_of_France.jpg|18. '''Lodewijk XIV.'''
File:Koning_Louis_XV;_Hyacinthe_Rigaud.jpg|19. '''Lodewijk XV.'''
File:Ludvig_XVI_av_Frankrike_porträtterad_av_AF_Callet.jpg|20. '''Lodewijk XVI.'''
File:Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg|21. '''Marie Antoinette van Oostenrijk.'''
File:Women%27s_March_on_Versailles01.jpg|22. '''Vrouwen op de weg naar Versailles. Brood, geen taart!'''
File:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|23. '''Vrijheid, gelijkheid en broederschap.'''
File:LouisXVIExecutionBig.jpg|24. '''Onthoofding van Lodewijk XVI op de Place de la Révolution, nu Place de la Concorde.'''
File:Jacques-Louis_David_-_Marie_Antoinette_on_the_Way_to_the_Guillotine.jpg|25. '''Jacques-Louis David tekent Marie Antoinette op weg naar het schavot.'''
File:Exécution_de_Marie_Antoinette_le_16_octobre_1793.jpg|26. '''Executie van Marie Antoinette.'''
File:Robespierre.jpg|27. '''Maximilien de Robespierre (1758-1794).'''
File:Gros_-_First_Consul_Bonaparte_(Detail).png|28. '''Napoleon Bonaparte (1769-1821).'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Waar halen pessimisten inspiratie? ==

[[File: Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg|thumb|550px|Het Fin de Siecle is een decadente periode tussen 1890 en 1914. Twee kernwoorden  - schoonheid en de dood in het vooruitzicht - duiken overal op, zoals in dit symbolische schilderij van Leon Spilliaert. Zijn 'Absintvrouw' uit 1907 toont het thema: jonge mooie vrouw is op het einde van haar leven, het leven is als een scheut absint (let op de arm) weggevloeid. De kleuren zijn al in de rouw: donkerblauw, zwart en paars.]]

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-R06610, Oswald Spengler.jpg|thumb||550px|Oswald Spengler]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=qPRn-XRLM_c '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: DE PESSIMISTEN (30 Min.)'''].

.

1651: Thomas Hobbes - geboren in 1588, bij de aanval van de Spaanse Armada op Engeland waarbij zijn moeder ongekende angsten kende - betoogt in zijn boek ''Leviathan'' dat de oertoestand van de mens eenzaam, arm, wreed en kort is. Iedereen vecht er tegen iedereen. Mensen zijn vals en egoïstisch, cynisch en berekend. Met deze theologische vraag komt Hobbes tot deze probleemstelling: is de mens van nature goed of slecht? Goed en kwaad zijn begrippen die de mens, net zoals God, maakt om te vergelijken. Dieren kennen de kunst van het vergelijken niet in die mate als een mens. Hobbes is ondanks zijn lijfspreuk 'Fear and I were twins' optimistisch gesteld: de staat - een begrip dat zich in de tijd van Hobbes ontwikkelt - levert de instrumenten die de honger naar macht, roem en bezit in toom houden. Op dit moment geeft de rechterzijde van het politieke spectrum de voorkeur aan dit model: ze noemen het realisme. Anderen noemen het pessimisme of wantrouwen. Hobbes' en zijn volgelingen laten het verhaal over het ontstaan van de mens van het slechte naar het goede evolueren in tegenstelling tot Rousseau's volgelingen. Die zien de menselijke evolutie van goed naar slecht met de gedachte vroeger was alles beter. Beiden zijn in dit opzicht lineaire denkers: de geschiedenis voltrekt zich volgens een lijn, een glijbaan die je kan opklimmen (met veel moeite, maar als je de top bereikt, dan ben je er!) of kan afglijden (met veel plezier en gemak, om op te geven). Deze evoluties contastereren met de circulaire denkers zoals de Duitse cultuurhistoricus Oswald Spengler (1880-1936), de vader van het cultuurpessimisme. Zijn voornaamste werk ''De ondergang van het Avondland'' schopt het tot een bestseller dankzij Elisabeth Förster-Nietzsche, de zus van Friedrich Nietzsche. Het boek toont een cyclische cultuurgenese die de ontwikkeling van samenlevingen vergelijkt met het ritme van het mensenleven of dat van de seizoenen. Een mens: geboren, groei, volwassenheid, bejaard, sterft. Dagen (24 uur), maanden (de verwijzing naar de maancyclus) en seizoenen (vormen samen een jaar en herhalen zich dan) doen iets gelijkaardigs. In de lente ontluikt nieuw leven, de zomerse bloei zorgt voor nakomelingen (zaad), een herfstige oude dag tot de winter (de dood) intreedt. Diverse wereldbeschavingen bewijzen Spenglers theorie: De Babylonische, de Egyptische, de Chinese, de Indische, de Indiaans-Mexicaanse, de Grieks-Romeinse en de Arabische, de Joodse en de Byzantijnse beschaving. Het boek en de theorie zijn een tegenreactie op het verlichtingsdenken dat een maakbaar Europa voor ogen ziet. Spencer voorspelt dat die rationele maatschappelijke structuur een einde kent. Kort voor zijn dood schrijft hij dat het Duitse rijk snel zal ophouden te bestaan.  

.

1884: De grilligheid en de ambivalentie van de negentiende eeuw dwingen kunstenaars, intellectuelen en politici op het einde van de eeuw tot een reflectie over de voorbije en aan gang zijnde industrialisatie. In Engeland publiceert [[Arnold Toynbee]] in 1884 zijn ''Lectures on the Industrial Revolution'' waarin hij de industrie als oorzaak aanduidt voor het '''morele verval''' van de arbeidersklasse. De technische en wetenschappelijke successen van de mechanisatie leiden tot het failliet van de traditionele ambachten en loodst vrouw en kind naar de fabriek waar ze nauwelijks weten welk product ze maken.

.

Op het einde van de eeuw is de tussentijdse balans niet florissant: de onmacht van de prille democratie (de juridische en sociale bevrijding van het individu blijkt – voorlopig - een illusie), het koloniaal beheer, de kapitalistische klassenjustitie, het elitaire stemrecht dat de gegoede klassen bevoordeelt, het lijden van het proletariaat… al deze pijnpunten brengen mensen sociaal en psychologisch in de war. Beloofde de Industriële Revolutie dan geen rijkdom en overvloed? Beloofde de onstuitbare techniek dan geen wereldwijd transport en een internationale economie? Ging het oneindige aantal uitvindingen niet afrekenen met armoede, hongersnood, epidemieën, kindersterfte en achterlijkheid? De negentiende eeuw heeft een Januskop: het succesverhaal van stoom, infrastructuur en amusement botst met sceptische en pessimistische stemmen vol wantrouwen. Niet iedereen begroet de vooruitgang met gejuich. 

.

De psychiater Sigmund Freud, de filosoof Nietzsche, schrijvers zoals Emile Zola en Oscar Wilde, kunstenaars zoals Leon Spilliaert zijn er de gezichten van. Hun cultuurkritiek focust op het beest in de mens. Is de mens te beschaven? Achter het menselijke gezicht huizen de onderdrukte driften van Eros en Thanatos, de hysterie en de angst voor het anale. Het idee dat God dood is, duikt op bij Nietzsche en de evolutieleer van [[Charles Darwin]] botst met de Bijbel. Gods dood stelt de begrippen waarheid en cultuur en vooruitgang, modernisering en maatschappij in vraag. Die begrippen blijken geen product van het rationalisme en de Verlichting, maar een complot van tirannieke, gewelddadige machtsmensen: een roedel roofdieren, een ras veroveraars die de dwalende massa in hun klauwen houdt. De enige optie is de schoonheid van het sterven. Enkel de esthetica van de dood rest, nu de maatschappij een terminale patiënt blijkt. Het komt tot uiting in het decadente, de luxueuze overbeschaving vol estheticisme, escapisme en het uiterlijke vertoon van het dandyisme (denk tegenwoordig aan Pim Fortuyn, Thierry Baudet, Theo Hiddema, Dries Vanlangenhove), vol nihilisme (sociale mobiliteit is een idioot idee), misogynie (vrouwonvriendelijkheid vanuit het gevoel dat vrouwen vuil en neerslachtig zijn) en a-politieke gedrag (democratie leidt nergens toe). Deze opvallend geklede intellectuelen hebben de vileine commentaar klaar voor hun rivalen. Ze voelen zich tegelijk -hoe paradoxaal ook- verloren in hun eigen tijd en superieur tegelijk, ze zijn verheven en provoceren met dubbelzinnigheden, verwijzen graag naar de oudheid (vroeger was het beter) en gebruiken ironie. 

.

Het Fin de Siecle of het einde van een tijdperk - ook de Belle époque genoemd (denk aan het impressionisme, de Jugendstil, de cinematografie) - loopt van pakweg 1890 tot het einde der tijden: het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het zijn narcisten: ‘Een dandy leeft en slaapt voor zijn spiegel’ noteert Charles Baudelaire. Toch is het narcisme niet te herleiden tot het individu, het omvat een hele cultuur (Christopher Lasch in 1978: ''The Culture of Narcissism'') en een narcistische cultuur legt de lat hoog.&lt;ref&gt;Mia Doornaert laat de Belle époque beginnen in 1870 en eindigen met de Tweede Wereldoorlog. Zo zie je dat er op de historische periodes marge kan zitten. Lees ook: JAN VAN HEEMST. ''Tussen gen en globe. Europese Cultuurgeschiedenis'', Ad. Donker, Rotterdam, 2012, p. 340 ev. Dat negatieve geluid van Arnold Toynbee uit het einde van de negentiende eeuw, contrasteert met de visie van T.S. Ashton die aan de vooravond van de zilveren jaren vijftig die hij publiceert in ''The Industrial Revolution, 1760-1830''. In dat boek uit 1948 benadrukt Ashton het positieve en de verworvenheden van de negentiende eeuw. Vgl. DE KOCK CATHERINE &amp; DE VUGT GEERTJAN. ''Waarom zijn er zoveel rechtse dandy’s?'' In: ''De Standaard'', 2 april 2019, p. D11.&lt;/ref&gt; 
 
. 

.

== Dialectiek ==

.

Het dialectisch denken of het denken in tegenstellingen haalt [https://www.youtube.com/watch?v=fSQgCy_iIcc&amp;t=173s Karl Marx] bij [https://www.youtube.com/watch?v=H5JGE3lhuNo Georg Wilhelm Friedrich Hegel]. 

;Voorbeeld 1:
Paul Ricouer ziet drie fasen in het lezen van de bijbel:
* These: als een ‘fantastisch boek’: naïef gelezen als een sprookje tijdens een miraculeuze kindertijd (story)
* Anti-these: Een ‘historisch boek’: de kritische lezing (history) met historische personages
* Synthese: Een ‘levensboek’: als antwoord op zinvragen over de toekomst, het nu en vroeger, hier en elders (transhistory)

;Niet dat er altijd een synthese komt...
* These: De Katholieke Middeleeuwen met de klemtoon op beelden
* Anti-these: De reformatie met de klemtoon op woorden
* Anti-anti-these: De contrareformatie en de barok
* Anti-anti-anti-these: het classisisme

;Voorbeeld 2:
* These: Het absolutisme van Lodewijk XIV
* Anti-these: De Verlichting en haar romantisch optimisme
* Synthese: De Franse Revolutie-idee (vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid) met gewelddadige leiders zoals Robespierre en Napoleon

;Voorbeeld 3:
* These: De Franse Revolutie
* Anti-these: De [[Restauratie (Frankrijk)|Restauratie]]
* Synthese: Het [[positivisme]] van [[Auguste Comte]]

;Voorbeeld 4:
* These: Het optimisme van de Verlichting
* Anti-these: Het pessimisme en het determinisme van het Fin de Siècle, het impressionisme
* Synthese: de dialectiek van Marx

;Voorbeeld 5:
* These: het kleuterkind met een goddelijke adoratie voor zijn vader
* Anti-these: de puber waarbij de vader een loser is
* Synthese: de jongvolwassene met een realistisch ouderbeeld

;Voorbeeld 6:
In de kunstgeschiedenis zijn er talloze voorbeelden van tegenstellingen die elkaar opvolgen: 
* Realisme en Impressionisme: Realisme is een kunststroming die zich richt op het weergeven van de werkelijkheid, terwijl Impressionisme  indrukken vastlegt.
* Barok en Rococo: Barok is een kunststroming die zich kenmerkt door dramatische effecten, terwijl Rococo zich kenmerkt door lichtere, meer decoratieve elementen.
* Kubisme en Futurisme: Kubisme staat voor geometrische vormen, het Futurisme zoekt beweging en snelheid.
* Romantiek en Realisme: Romantiek richt zich op emotie en verbeelding, het Realisme wil de werkelijkheid tonen zoals die is.
* Surrealisme en Dadaïsme: Surrealisme zoekt naar het onderbewuste, het Dadaïsme daagt de conventionele kunst uit.
* In de kunstgeschiedenis is er sprake van synthese wanneer twee tegenstellingen worden samengevoegd tot een nieuwe stijl. Een voorbeeld hiervan is het Postmodernisme, dat elementen van verschillende stijlen combineert.

.

.

== De Ist-familie telt (te) veel leden ==

.

[[Bestand:David Van Reybrouck.jpg|thumb|550px|David Van Reybrouck ziet kenmerken van het 21ste-eeuwse populisme in het socialisme uit de negentiende eeuw. Hij schrijft één lange redenering met als conclusie dat er in de kennismaatschappij aandacht nodig is voor laaggeschoolden. Dat komt de democratie alleen maar ten goede. Tien jaar na zijn lange redenering, in 2019, komt er het initiatief voor een Jezuïetenschool in Molenbeek en kan Van Reybrouck een experiment aangaan in de Duitstalige gemeenschap.]]

[[Bestand:Jose_Ortega_y_Gasset.jpg|thumb|550px|Jose Ortega y Gasset, geen optimist. Ortega is kritisch over de massa die hij definieert als gelijk ieder ander. De massamens is onbescheiden, zonder zelfkritiek en respectloos voor autoriteit en staat tegenover de elite. Ortega roept de aristocratie op om de leiding te nemen bij cultureel verval.]]

Aan de uitersten van het spectrum staan de optimist en de pessimist. Een ander spectrum is te vormen tussen de realist en de idealist. Tussenin liggen vele interpretaties van de geschiedenis. Belangrijk is de betrouwbaarheid van wat men beweert. Hoe kan je dit nagaan? Dat gebeurt via twee strategieën: mediawijsheid en historische kritiek. Iedereen gaat aan de slag met de werkelijkheid en maakt er iets van op zijn eigen originele wijze. Waakzaamheid blijft geboden.

.

;1. De optimist
* Is zonder meer optimistisch wat de toekomst betreft. Technologie zal ons redden, de wereld kent alleen maar vooruitgang. Een mooie passage uit Milan Kundera's '''Ondragelijke lichtheid van het bestaan''' illustreert dit optimisme. Verder is Kundera geen typische optimist.

.

;2. De pessimist
* Doemdenkers zoals: Louis-Ferdinand Céline, Oswald Spengler, José Ortega y Gasset, Johan Huizinga.

.

;3. De Marxist en de communist
* Van Karl Marx tot Raoul Hedebouw.

.

;4. De populist
* Vertaalt de historische boodschappen in eenvoudige termen en gebruikt zijn verhaal voor een eigen gewin. Dictators neigen naar dit type. 

.

{{Citaat|'''Hij (de populist) weet wat het volk wil, en dat moet volstaan. Daardoor duldt hij geen tegenspraak, daardoor  heeft hij een gloeiende hekel aan het debat. Het parlement, de grondwet, de gebruikelijke democratische procedures zijn voor hem eerder hindernissen dan politieke verworvenheden. In die betekenis is populisme in wezen antidemocratisch en antiparlementair; sommigen spreken zelfs van 'proto-totalitair'. Dit duistere populisme miskent het wezen van de democratie.'''|David Van Reybrouck}}

.

;5. De cartoonist
* Een standup comediën die van alles een grap maakt, mensen een spiegel voorhoudt door middel van een grap. Niet altijd in dank afgenomen. Denk aan de Bataclan en Charlie Hebdo.

.

;6. De relativist
* Relativeert alles kapot. Problemen bestaan nauwelijks.

.

;7. De structuralist
* De structuren bepalen het denken. Individueel maakt een mens nauwelijks keuzes.

.

;8. De kapitalist
* Denkt alleen maar in economische modellen: leiders zijn managers, winners en een probleem los je op met een businesmodel. 

.

;9. De journalist en de columnist
* Stefan Zweig en Joseph Roth

.

;10. De illusionist
* Goochelaars en charlatans die aan de slag gaan met de werkelijkheid

.

;11. De hyperbolist
* Vergroot alles uit, overdrijft

.

;12. De realist
* 'tja. Die hebben we nog niet gevonden :-)

.

;13. De polemist
* Slaagt er in om partijen die hetzelfde nastreven in ruzie te steken. Zelf komt hij er ongezien mee weg. Een spreekwoord kenmerkt hem: 'Twee honden willen een been, de derde komt er mee heen.'

.

;14. De hedonis, de narcist, de egoïst en de Trumpist
* Aarzelt niet om publiekelijk te liegen en benoemt alles wat hem of haar tegen de haren instrijkt [[fake news]]
* Denkt alleen aan zichzelf en gaat daarvoor over lijken?
* Houdt van zelfverheerlijking. 

.

;15. De perfectionist
* Streeft perfectie na ten koste van alles.

.

;16. De encyclopedist
* Verzamelt kennis, zoveel mogelijk objectieve kennis om op basis van deze 'ratio' gedegen beslissingen te kunnen nemen.

.

;17. De anarchist, de andersglobalist en de activist
* Is te zien op manifestaties en betogingen. Roept en staat op de barricaden.
* Stelt het systeem in vraag, doorgaans op een speelse, ongevaarlijke manier.

.

;18. De negationist
* Negeert toekomstige problemen (klimaatopwarming), of negeert wat er in het verleden gebeurde (holocaust). In sommige samenlevingen is negationisme strafbaar.

.

;19. De ecologist
* Ziet ecologie als een religie.

.

;20. De royalist
* Is koningsgezind.

.

;21. De propagandist en de evangelist
* Tracht aanhangers te vinden voor zijn gedachtengoed via de publieke opinie, vaak is de info eenzijdig of verzonnen.
* Loopt over van bekeringsdrang.

.

;22. De sadist
* Houdt ervan om zijn tegenstanders te pijnigen. 

.

;23. De nationalist
* Nationalisme is een ideologie die de staat als historische eenheid ziet. Soms gaat dit gepaard met idee van exceptionalisme om de eigen identiteit af te grenzen tegenover anderen. 

.

;24. De separatist
* Separatisme streeft naar de terugtrekking uit een bestaande staat en het oprichten van een eigen.

.

;25. De futurist
* Probeert te voorspellen hoe de toekomst er zal uitzien.

.

;26. De simplist
* Stelt alles te eenvoudig voor.

.

;27. De idealist

.

.

;Aan de toog

'''VRAAG''': Moet ik al deze typetjes kennen?
 
'''ANTWOORD''': Uiteraard niet.

.

'''VRAAG''': Waarom voer je ze hier dan ten tonele?

'''ANTWOORD''': Omdat politieke debatten of monologen tegenwoordig vaak beginnen met het definiëren van de tegenstander, in plaats van het positioneren van het eigen zelf. Voor wie de debatten van op afstand volgt, klinkt dit abstract, maar een voorbeeld maak veel duidelijk. Als Wouter Beke (CD&amp;V) in 'De Zevende Dag opdaagt (3.02.2019) en onmiddellijk zegt hoe NVA en GROEN denken over de vraag die hij krijgt voorgeschoteld, getuigt dit van[framing, iets wat doorgaans de media wordt verweten. Het is een techniek van stereotypering waar de democratie niet bij gebaat is. 

.

'''VRAAG''': Een beetje zoals Anuna De Wever niet weet of ze een man of een vrouw is?

'''ANTWOORD''': Inderdaad, je hoeft de wereld niet in categorieën op te delen. Anuna zegt: Als ik weet en ervan overtuigd ben dat ik mezelf ben - ik ben Anuna - dan volstaat dat. Niemand hoeft mij te definiëren.

.

'''VRAAG''': Maar hoe weet je dan met wie/wat je te doen hebt? Zo is er toch geen duidelijkheid meer? 

'''ANTWOORD''': Waarom zou dat moeten? Waarom wil je duidelijkheid?

.

'''VRAAG''': Ik ben eigenlijk op zoek naar de waarheid. Dat lijkt me een beter begrip.

.

'''ANTWOORD''': Zou de geschiedenis de waarheid kunnen brengen? Is waarheid geen begrip waar priesters of andere religieus geïnspireerde mensen van houden? Geschiedenis is een wetenschap en die houdt zich bezig met 'betrouwbaarheid' van informatie. Hoe dat in elkaar zit, leg ik je hieronder uit. 

.

.

== Schema ==

.

[[File:Karl_Marx_001.jpg|thumb|350px|Karl Marx ontwikkelt zijn geschiedenisvisie volgens de dialectiek van zijn voorloper Hegel: these, antithese en synthese. Weber is evenzeer 'dief' en ontleent de begrippen aan Fichte die ze op zijn beurt stal bij Kant. Hegel streeft naar een totaalconcept van wetenschap en godsdienst, esthetica en filosofie en bekijkt de werkelijkheid als een proces van tegenstellingen, geen statisch zijn en drukt dit uit met 'aufheben' wat optillen, afschaffen en bewaren betekent. These, antithese en synthese?]]

.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Visies op geschiedenis !! Pessimisme !! Optimisme !! Dialectiek
|-
| '''Wie maakt ze?''' || Louis-Ferdinand Céline|L.F. Céline || Milan Kundera|M. Kundera || Karl Marx
|-
| '''Richting''' || Circulair || Lineair || Spiraal
|-
| '''Resultaat''' || Doemdenken || Vooruitgangsdenken || Determinisme
|-
| '''Gevolgen''' || Ironie, cynisme|| Vrijheid, verantwoordelijkheid || Strijd
|-
| '''Doel''' || Doelloos || Groei || Klasseloze staat
|-
| '''Motor''' || Domheid || Verlichting || Economie &amp; het middenveld
|}

.

.

== Objectiviteit? ==

.

;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Grey square optical illusion.PNG|thumb|Vierkant A heeft precies dezelfde grijskleur als vierkant B ([[:file:Same_color_illusion_proof2.png|bewijs]])
Bestand:Grid illusion.svg|thumb|Flikkerend rooster. Het lijkt of er zwarte vlekken verschijnen
Bestand:Gradient-optical-illusion.svg|thumb|De grijze balk heeft overal dezelfde kleur
Bestand:Tribar.png|thumb|De [[Penrose-driehoek|driehoek van Penrose]]. Een driedimensionale figuur die niet kan bestaan
Bestand:Onm_kubus2.png|Onmogelijke kubus
Bestand:Impossible staircase.svg|Oneindige trap
File:Blivet.png|[[Blivet]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''GESCHIEDENIS ALS CONSTRUCTIE''' =

[[File:Kortrijk-Groeningemonument.jpg|thumb|right|550px|Kortrijk, Groeningemonument uit 1906 (beeldhouwer Godfried Devreese). In Vlaams-nationalistische kring symboliseert deze slag de taalstrijd. De Vlaamse Gemeenschap riep in 1973 11 juli als feestdag van Vlaanderen uit.]]

.

Geschiedschrijving is, net als het nieuws, onderhevig aan trends. Het is niet zo dat de ‘geschiedenis’ het verleden objectief in beeld brengt. Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Zo is het resultaat van hun denkwerk verschillend. 'Al zolang ze bestaat, heeft de geschiedschrijving een ingewikkelde band met de politieke macht' schrijft Anne Morelli in haar boek ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië.'' Jacques R. Pauwels heeft het iets recenter over ''De grote mythen van de moderne geschiedenis.'' Hij steekt van wal met 'Mythen zijn geen leugens' maar fantasieverhalen met een kern van waarheid. Mythes bevatten 'een kern van historische werkelijkheid maar dienen niet om die werkelijkheid uit de doeken te doen. Ze streven ernaar mensen te socialiseren, hen met de stand van zaken in hun maatschappij tevreden te stellen of minstens te verzoenen, ook - en vooral - wanneer er eigenlijk goede redenen bestaan om ontevreden te zijn met de status quo en verandering te willen, eventueel zelfs radicale, revolutionaire verandering.'&lt;ref&gt;JACQUES R. PAUWELS. De grote mythen van de moderne geschiedenis. Epo, Berchem, 2019, p. 7-8.&lt;/ref&gt;

.

.

== Geschiedenis en macht ==

.

Het lijkt op wat Morelli schrijft: 'Vanaf de oudheid heeft de historicus de machtshebbers bezongen, hun veroveringen gelegitimeerd, vanuit het verleden hun identiteit bepaald en hun voorouderlijke deugden verheerlijkt. De historicus gaf de natie zijn wortels. Te vaak vergeten we dat de historicus buiten zijn onderzoek kan. De historicus is een kind van zijn tijd, heeft zijn aandachtspunten en zijn blinde vlekken, zijn sympathieën, banden en kent de dingen waar hij beter niets over schrijft. De historicus is soms een militant of een machtsdienaar. Zo ‘maakt’ hij -bewust of onbewust - het verleden. Dé voorbeelden vinden we in de 19de eeuw, toen de romantiek naar de ziel van het volk zocht, ter onderscheid met anderen. Historici zochten de ziel en vonden ze in het verleden vol 'feiten' die, met de nodige rangschikking en interpretatie, voor deze identiteit zorgden. Deze 'mythen' toonden dat bodem en ras in een ver verleden al onze identiteit vormden.'&lt;ref&gt;MORELLI ANNE (Ed.). ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië''. Epo, Berchem, 1996, pp. 7-21.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== Anne Morelli ===

.

Het boek van Anne Morelli ''Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie'' verkocht als een zoet broodje. In enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek historische en politieke reacties uit. Het magazine ''Front National de Belgique'' beschuldigde het boek ervan de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam van de Belgen te besmeuren: 'Het maakt ons verleden en onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreem rechts gebruikte de argumenten in haar pamfletten. 

.

.

=== Kortrijk 1302-1902 ===

.

Jo Tollebeek en Tom Verschaffel ontmaskeren in de ''Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging'' de mythe van de veldslag op 11 juli 1302 waarin een leger van Vlaamse ambachtslui het Franse ridderleger op de Groeningekouter verslaan. 'Deze veldslag kaderde in het verzet van (een gedeelte van) Vlaanderen tegen de veroveringsdrang van het Frankrijk van Filips de Schone' schrijven ze. Vanaf het midden van de negentiende eeuw komt de benaming Guldensporenslag in zwang, door de publicatie van Hendrik Conscienses ''De Leeuw van Vlaanderen'' en doet de naam denken aan een romantische tijd vol heroïsche vrijheidsdrang tegen een reeks vreemde onderdrukkers: de Romeinen en Caesar, de Fransen (1302), de Spanjaarden (de Geuzen en de Tachtigjarige Oorlog), de Oostenrijkers (Jan de Lichte) en de Nederlanders. Conscience is niet de eerste die 1302 onder de aandacht brengt; toch is het zijn ''Leeuw van Vlaenderen'' die zich vanaf 1838 in het Vlaamse bewustzijn nestelt, zonder dat die in tegenspraak is met de vaderlandsliefde voor België. Naarmate de Vlaamse Beweging evolueert, verschuift de betekenis van de Guldensporenslag.

.

.

=== Vier keer feest ===

.

De symbolenstrijd bereikt een hoogtepunt in Kortrijk in 1902, bij de zeshonderdste verjaardag. De voorbereidingen beginnen in 1891 en Guido Gezelle schaart zich achter het initiatief. Omwille van ideologische twisten onder de organisatoren komen er uiteindelijk vier feesten: op 13 juli organiseert de Vlaamsche Volksraad een eerste manifestatie; diezelfde dag betoogt het liberale Vaderlandsch Comiteit; op 17 augustus volgt het feest van de katholieken; en nog eens veertien dagen later trekken de socialisten -met tweetalige slogans (&quot;De strijd van Kortrijk was een strijd tegen de rijken&quot;)- door de Kortrijkse straten. Door de strubbelingen raakt het standbeeld voor de Groeningekouter niet tijdig klaar; het zou in 1906 worden onthuld. De cultus van 1302 is sedert 1973 officieel: 11 juli is de feestdag van de Vlaamse Gemeenschap.

.

.

== Ideologie ==

.

Vertrekkend van dit soort ideeën verspreidden schoolboeken in het verleden een patriottische geschiedenis en het nationaal gevoel. Ook al kende België weinig geschiedenis-catechismussen, toch herhaalden schoolboeken generatie na generatie clichés en stereotypen die tonen dat België ten tijde van Jules Caesar een identiteit bezat. De historicus Eric Hobsbawm beschreef de geschiedenisvervalsers en stelt dat 'geschiedenis de grondstof is voor nationalistische, etnische of fundamentalistische ideologieën, zoals de papaver dat is voor de heroïneverslaafde.' 

.

=== I. Nationalisme ===

[[Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png|thumb|550px|'''732_TECHNOLOGIE MAAKT HET VERSCHIL''' Carl von Steuben, of is het Charles Auguste Steuben? (1788–1856) schildert in 1837 de Slag bij Poitiers uit het jaar 732 in een Romantische versie. De slag is bekend omdat de stijgbeugel de doorslag geeft. Frankische ruiters ondervinden dat ze vast in het zadel zitten om hun bijlen en tweesnijdende zwaarden rond te zwaaien, zonder evenwichtsverlies. Haaksperen drukken de Moorse schilden weg zonder dat ze van hun paard vallen. Het schilderij hangt in Versailles. De stijgbeugel was niet nieuw, de Hunnen gebruikten die eerder. Voor de Brit Edward Creasy is deze slag één van de vijftien belangrijkste uit de wereldgeschiedenis. Hij beschreef dat in zijn boek ''The Fifteen Decisive Battles of the World'' uit 1851. Klopt het dat aldus Bart de Wever - dixit Europajournalist Paul Goossens - hier de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis begint met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam?  Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt;]] 

Als het aan Bart De Wever ligt, begint de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam, verslagen in 732 bij Potiers. Europajournalist Paul Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd. Niet het Verdrag van Rome, wel de slag van Potiers in 732 zou, volgens De Wever, die in deze een doorslagje van die van radicaal-rechts is, het echte begin van een verenigd Europa zijn. Volgens die canon moeten Robert Schuman en Jean Monnet als fouding fathers de plaats ruimen voor de Frankische krijgsheer Karel Martel, bastaardzoon van Pepijn van Herstal en cultfiguur van extreemrechts. Tegelijkertijd wordt het concentratiekamp Auschwitz tot een Pools provinciestadje gedegradeerd en krijgt de Europese eenwording een een radicaal andere inspiratiebron. De Europese burgeroorlog (WOII) en de Holocaust verdwijnen op de achtergrond, de islamitische andere wordt nu de raison d'etre van de eenheid. Een verleden van kruistochten en de reconquista's wordt weer actueel. Daarmee ligt de Europese identiteit in de voor Vlaamse nationalisten vertrouwde antagonistische bedding. Als het Vlaamse wij een smoel kreeg, is het omdat het zich tegen de Belgische &quot;vijand&quot; kon afzetten. &quot;Het is een onmiskenbaar feit&quot; schrijft De Wever, &quot;dat een externe vijand een zeer tastbare en doorslaggevende rol kan spelen in identiteitsvormingsprocessen.&quot; In zijn recept voor Europa zit het er allemaal in: meer Potiers en de promotie van de politieke islam tot uitverkoren Europese vijand' en een minder prominente aanwezigheid van de Holocaust.
'Is dat een radicaal-rechts verhaal?' vraagt Goossens zich af. 'Ongetwijfeld, maar niet voor De Wever. Voor hem is de Koran geen license to kill en is er geen sprake van botsende beschavingen, wel van een conflict over het voortbestaan van de moderniteit. Het zal de radicalen een zorg zijn. Hun memes en vlaggen zijn immuun voor subtiel denken. Voor De Wever daarentegen draait het allemaal rond de moderniteit. Daarom de noodzaak van een leidcultuur met de verlichting als kompas. Dat klinkt mooi, maar het valt op dat het conservatieve orkest de verlichting pas begint af te stoffen als de moslim in de buurt is. Als het over ongelijkheid, mensen in nood op de Middellandse Zee en de inspiratie van de Europese Unie gaat, stopt die muziek. De Wever houdt niet van half werk. Omdat een identitaire beweging niet zonder vijand kan, heeft hij er meteen twee in de aanbieding: de politieke islam dus en de ‘postmodernisten en cultuurrelativisten’. Dat nihilistische volkje sleurde Europa in een spiraal van identitaire zelfdestructie, cultiveerde de zelfschaamte en hypothekeert een groot verhaal over een mythisch verleden. Pas als met die binnenlandse vijand is afgerekend, kan de externe vijand worden aangepakt en ontstaat er ruimte voor Europese trots en kan met een luid ‘Europa is van ons’ het afscheid van Auschwitz afgekondigd worden.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== II. Media en propaganda ===

[[Bestand:Honoré_de_Balzac_(1842)_Detail.jpg|thumb|right|550px|Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'?]]

.

==== Media indoctrinatie ====
Voor ideologieën is het verleden essentieel en wie er geen heeft, kan het uitvinden. Jacques Pauwels voegt een tweede ideologie toe. Hij stelt dat het triestig is gesteld met het historisch besef (lees: de kritische geest) en dat de media, veel meer dan het onderwijs ons doordringt van een eindeloze reeks mythes. Mythes zijn geen leugens, maar fantastische verhalen met een kern van waarheid. Naast het onderwijs kwamen het internet, de tv en de film en de sociale media. Die voegden - in het beste geval - een kennislaag aan het (ideologische) geschiedenisonderricht toe, in het meest barre geval namen ze de onderwijs-rol gewoon over of schelden sociale media er over heen. Waarom zijn die media zo ijverig bezig om ons de geschiedenis te leren kennen? Essentieel om dit te begrijpen, is dat die media heel vaak privé-eigendom zijn van superrijken. Noam Chomsky maakte die analyse al eerder. En dat er een verband bestaat tussen de media en hun eigenaars wordt doorgaans niet vermeld. Als media ter sprake komen, dan worden die vaak opgevoerd als de waakhond van de democratie, niet als propagandakanalen van multinationals en holdings. Dat deze één procent-elite (die negentig procent van alle rijkdom in haar zakken heeft) niet graag in de belangstelling staat, spreekt voor zich. Daarom zwijgen historische films over de steun die Hitler genoot van Duitse en Amerikaanse (jawel!) industriëlen en bankiers. Net omdat die één procent bang is voor een objectieve kijk, controleert ze de verhalen die ze de wereld instuurt en welke niet. Dit soort selectiviteit zien we bijvoorbeeld bij de betekenis die documentaires geven aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Echter, meer dan om Tokyo op de knieën te dwingen, waren de honderdduizenden slachtoffers bedoeld om Moskou te intimideren. Daarom is onze kennis over de Tweede Wereldoorlog ook een Hollywoodproduct waarbij D-day belangrijker is dan wat er in Stalingrad gebeurde. Het zijn de bevoorrechten en de winnaars en niet de underdog of de slachtoffers die de geschiedenis maken. Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'? Ongetwijfeld. En daar is de één-procent-elite zich van bewust. Daarom leidt hun entertainment de aandacht af van waar het werkelijk om draait, namelijk dat rijken rijker worden en armen armer worden. Hun media slagen erin om de kapitalistische kritiek te fnuiken door bijvoorbeeld te eenzijdig te focussen op Hitler als grote schuldenaar van wat er tussen 1939 en 1945 gebeurde en niet op wie centen verdiende aan de oorlog, de wapenhandelaars, de wapenindustrie, Hugo Boss die de kledijlijn voor de Nazi's uitdacht of Bekaert uit Zwevegem (die na de oorlog de Sociale Hogeschool, het latere Ipsoc, ruimsubsidiërde) die de prikkeldraad voor de kampen leverde. Het kapitalisme heeft een vooral verborgen geschiedenis die nauwelijks onder de aandacht komt en verbergt hoe rijken rijker worden. Wie dit wil begrijpen of minstens wil analyseren kan bij de kritische geschiedschrijving terecht.

.

==== Propaganda ====

In de twintigste eeuw onderzoeken communicatiewetenschappers de mediabeïnvloeding door middel van gedragsonderzoek, diepte- en waarnemingspsychologie, marketing en de metafoortheorie, taal en machtsmechanismen. In 1937, kort na de machtsovername van Hitler in Duitsland (1933) formuleert het Amerikaanse Institute for Propaganda hoe propaganda werkt.

.

1.	'''Plain Folks Appeal''': gebruik realistische situaties die iedereen herkent, wees betrokken op volkse thema's;

.

2.	'''Bandwagon Appeal''': als iedereen achter dezelfde kar loopt, moet de boodschap die de kar verspreidt wel juist zijn. Als iedereen in de rij staat voor een ijsje, zijn ze per definitie lekker. We kennen voorbeelden van zelfstandigen die in die optiek de kunstmatige klant creëren;

.

3.	'''Misleading Numbers''': gebruik desnoods misleidende cijfers, nuanceer harde feiten;

.

4.	'''Transfer''': gebruik vlaggen, wapenschilden, titels, uniformen, symbolen… iedereen herkent ze;

.

5.	'''Celebrity''': verwijs naar beroemdheden, namen en autoriteiten, uit het heden en het verleden, prijs de 'comming man' als het voorbeeld voor de toekomst. Deze leider zal ons redden;

.

6.	'''Glittering Generalities''': grootsprakerige algemeenheden zorgen voor positieve connotaties;

.

7.	'''Stereotyping''': scheldgedrag herleidt tegenstanders tot karikaturen, maak er een cliché van;

.

8.	'''Call to Action''': Roep op tot actie zodat mensen niet langer hun schouders ophalen maar zich inzetten en gewaardeerd voelen;

.

9.	'''Card-Stacking''': schik de kaarten op een andere wijze, bepaal de volgorde van de presentatie. Hou kaarten achter de hand en speel ze uit indien nodig of hou kaarten achter en verzwijg. 

.

.

=== III. Veiligheid en angstcultuur ===

[[Bestand:Chernobyl_Hotel_with_reactor_in_background.jpg|thumb|right|550px|De kernramp van Tsjernobyl maakte Ulrich Becks publicatie uit 1986 over de risicosamenleving tot een bestseller in Duitsland.]]

Een derde ideologie focust op wat René Munnik in zijn boek 'Geweldig' de 'veiligheidsideologie' noemt. Zijn er objectieve redenen om aan te nemen dat onze werkelijkheid zo onveilig is? Of zijn we gewoon gevoeliger voor onveiligheid? Ulrich Beck spreekt in 1986 over 'Risikogesellschaft'. 

.

Zijn boek ''Risikogesellschaft: Auf dem Weg in eine andere Moderne'' (Risicomaatschappij: op weg naar een andere moderniteit) kreeg door de kernramp van Tsjernobyl de status van bestseller en is snel in het Engels vertaald. Het begrip wijst er ''niet'' op dat onze tijd gevaarlijker is dan vroeger. Gezien de levensverwachting, de technologie en de welvaart leven we veiliger dan ooit: ziektes en hongersnoden, natuurrampen en epidemie lieten we achter ons. Met de risicosamenleving wijst Beck op: 

.

1. de risico's (kernrampen, klimaatsverandering) zijn veroorzaakt door de neveneffecten van onze hoogtechnologische en welvarende, onze moderne en verlichte samenleving (die alles beheersbaar zou houden).

.

2. risico's, zowel reëel en vermeend nodigen uit tot een angstcultuur via propaganda, ideologie of als ultieme utopische preventie waarbij alles onder controle te houden is.

.

3. de risico's zijn er om te blijven. Wie nog geboren moet worden kan last krijgen.

.

4. de risico's zijn niet lokaal, maar wereldwijd.

.

5. de risico's treffen alle klassen, elk ras, alle leeftijden en sekses.

.

6. de risico's zijn onzichtbaar. Alleen deskundigen merken ze op.&lt;ref&gt;Zie RENE MUNNIK (Ea.). ''Geweldig! Over de vanzelfsprekendheid van geweld.'' Valkhof Pers, Nijmegen, 2005, p. 7-11.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== IV. Complottheorieën ===

Complottheorieën halen hun sterkte omdat ze gebaseerd zijn op selectief en speculatief bronnengebruik en hun wantrouwen tegenover wetenschappelijke kennis. Een complottheorie vertrekt van de overtuiging dat verborgen groepen met kwade bedoelingen gebeurtenissen sturen. Kenmerkend is: een verborgen elite; controle; toeval bestaat niet; wantrouwen in officiële verklaringen; het tegenbewijs is deel van het complot. De vraag draait vaak rond de vraag: &quot;Wie heeft macht?&quot; en &quot;Waarom gebeuren dingen?&quot; Complottheorieën bieden eenvoudige antwoorden op complexe processen. Juist omdat zoveel vragen onbeantwoord blijven, ontstaan talloze theorieën. Miljoenen mensen dat de maanlanding van 1969 in een studio is opgenomen. Voorbeelden zijn gecreëerd rond De bende van Nijvel (1982-1985) en hun link met extreemrechtse netwerken, de staatsveiligheid, het NAVO-netwerk Gladio en politieke elites. De aanslagen van 11 september 2001 behoren tot de meest besproken complotthema's. Veel theorieën stellen dat de Amerikaanse overheid betrokken was en dat de Twin Towers gecontroleerd zijn opgeblazen. Recenter zijn de theorieën rond QAnon, de Great Reset, vaccinatiecomplotten, omvolkingstheorieën, de klimaatontkenning...

.

.


;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG|Resten van goedendags
Bestand:Paardenhangertje_van_Gwijde_van_Namen_Kortrijk_1302__9-01-2010_14-22-14.JPG|Paardenhangertje van Gwijde van Namen
File:Battle_of_Courtrai2.jpg|De Guldensporenslag, tot de negentiende eeuw vergeten, daarna vanonder het stof. Met een doel.
File:Nicaise de Keyser04.jpg|Voorstudie van de slag door Nicaise de Keyser.
File:Guido_Gezelle.jpg|Guido Gezelle (1830-1899)
File:Hendrik_Conscience.jpg|Hendrik Conscience (1812–1883)
File:Leeuwvanvlaenderen.gif|De Leeuw van Vlaanderen verscheen in 1838
File:Groeningepoort.jpg|Groeningepoort in Kortrijk
File:Kortrijk_Groeningeabdij_museum.JPG|Museum Kortrijk 1302
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Morele paniek en fake news ==

.

[[Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg|thumb|right|550px|De heksenprocessen van Salem in Amerika begonnen in 1692 en resulteerden in minstens 24 ter dood veroordelingen. Beschuldigingen ten aanzien van vooraanstaanden stopten de processen en deden de morele paniek verdwijnen.]]

[[Bestand:Deep_throat_PD_poster_(restored).png|thumb|right|550px|In deze film is de vrouwelijke seksualiteit het thema. Er zijn eindeloze processen gevoerd over de film. In 23 Amerikaanse staten is die verboden, in het Verenigd Koninkrijk is hij illigaal tot het jaar 2000. Nederland was toleranter. De film draaide uitsluitend voor meerderjarigen in bioscopen met minder dan vijftig zetels.]]

Fake news kan leiden tot morele paniek. Morele paniek is een buitenproportionele, vijandige en gemediatiseerde reactie op een situatie of technologie, een persoon of groep, die waarden en normen lijken te bedreigen. Het begrip verklaart maatschappelijke angstreacties die niet in verhouding staan tot de ernst, het risico, de schade of de dreiging. Morele paniek is een sleutelbegrip uit de sociologie en criminologie en zou voor het eerst gebruikt zijn door Marshall McLuhan in 1964. Jock Young introduceerde het in 1971 in de criminologie en de socioloog Stanley Cohen gaf het begrip bekendheid in zijn klassieker ''Folk Devils en Moral Panics'' uit 1973. Daarin beschrijft hij de jeugdbendes, de ‘Mods’ en de ‘Rockers’.

[[File:Waarom geloof jij fake news.webm|thumb|550px|Waarom geloof jij fake news? - Universiteit van Vlaanderen]]

.

.

=== Fasen ===

.

Morele paniek is gefaseerd en begint met een stereotiepe en overdreven voorstelling van een gebeurtenis. Daarna wordt die geassocieerd met soortgelijke gevallen en gepresenteerd als symptomatisch voor een maatschappelijk probleem. Vervolgens wakkeren doemscenario’s de angst aan en escaleert het tot er justitiële, politionele of juridische maatregelen komen. Soms ebt de paniek na een tijd weg, soms duurt de golf zo lang dat het zelfbeeld van de samenleving verandert. Voor de samenleving maakt het weinig uit of de oorzaak wel of geen hersenschim is en geldt het Thomas-theorema: ''als mensen situaties als werkelijk definiëren, zijn zij werkelijk in hun gevolgen''. Niet de situatie zelf, de perceptie geeft de doorslag.

.

.

=== Voorbeelden? Legio! ===

.

* Satanisch ritueel misbruik.

.

* De heksenjacht in Vlaanderen (met hoogtepunten tussen 1590-1610) en de processen zoals die in Salem.

.

* De gevolgen van masturbatie.

.

* De paniek en massahysterie die in 1938 ontstond bij het hoorspel ''The War of the Worlds'' van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatre on the Air. Luister hier: [http://sounds.mercurytheatre.info/mercury/381030.mp3 War of the Worlds].

.

* De zorgen over genetisch gemanipuleerde voeding.

.

* De invloed van televisiegeweld of in games zoals in Canis Canem Edit en de GTA-reeks.

.

* Imitatiegedrag van jongeren bij het zien van pornografie zoals in de film ''Deep Throat''.

.

* In de zomer van 1984 rapporteerden kranten na een dodelijke vechtpartij op het strand van Egmond in Nederland over het ‘kustgeweld’, de ‘geweldsgolven’ en ‘-explosies’, ‘uitbarstingen’ en ‘epidemieën van geweld’, alsof het natuurverschijnselen waren. De paniek kreeg ook de politie, justitie, de horeca en het lokale bestuur in zijn greep en ebde na enige tijd weg. 

.

* De mediareactie en die van de overheden na de aanslagen op 11 september 2001 en de terroristische aanslagen in Madrid van 11 maart 2004 en de terroristische aanslagen in Londen van 7 juli 2005. In hun representatie van ‘het’ terrorisme dragen overheid en media bij tot paniek omdat ze onnodig angst zaaien door burgers vertrouwd te maken met dreigingen. Dit simplisme brengt de moeizame interetnische verhoudingen onder spanning en leidt de aandacht af van oorlog of genocide.

.

* De negentiende-eeuwse angst om levend begraven te worden, leidde in 1868 tot het patent op de lijkkist met een ladder voor een uitvinder uit New Jersey.

.

* In het Engelse Middlesbrough worden in 1987 121 kinderen uit hun huizen geplaatst na misbruik. Artsen gebruikten de techniek 'reflex anale oprekking' waarbij ze de billen uit elkaar schuiven en de anus bestuderen. Later bleek de techniek onwetenschappelijk en met de meeste kinderen was niets aan de hand.

.

* De angst voor de atoombom tijdens de koude oorlog.

.

* De angst voor ongrijpbare vijanden zoals al-Qaeda, fijnstof, dioxine, zendmasen...

.

.

= '''BETROUWBAAR''' =

[[Bestand:Van_Olden_Barneveldt_Verhoeven_1619.gif|thumb|right|550px|[[Abraham Verhoeven]], een prille 'gazettier' besloot zijn artikels in de Antwerpse krant de [[Nieuwe Tijdinghen]] met het zinnetje &quot;Oft waer is, sal den tydt leeren.' De auteur waarschuwt zo zijn lezers in de vroege zeventiende eeuw voor te hoog gespannen verwachtingen inzake de betrouwbaarheid van zijn schrijfsel. Het bericht is nog relevant. De illustratie vertelt het 'Verhael hoe ende in wat manieren den heere Johan Van Olden-Barneveldt, Advocaet van Hollandt ende den Vrieslant/ is Onthalst gheworden smaendachs voor noen den xiij Mey Anno Duisent zes hondert neghen-thien; T'hantwerpen/By Abraham Verhoeven/op de Lombaerde Veste/inde gulde Sonne, 1619.']]

.

{{Citaat|'''Door de fragmentarisering van alle kennis is de beleidsvorming er natuurlijk eenvoudiger op geworden. De hooggespecialiseerde takken van moderne wetenschap zijn zo ondoorzichtig geworden dat de mensen die daarin werkzaam zijn, noodgedwongen tot hun dertigste of langer door moeten studeren tot ze kunnen toetreden tot de nieuwe geestelijkheid. Een lange leertijd hebben ze allemaal, maar dat betekent nog niet dat ze het altijd eens zijn over de beste aanpak. De SARS-CoV-2-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de onenigheid onder experts zich zelfs kan uitstrekken tot schijnbaar simpele beslissingen, zoals over het gebruik van een mondkapje. Eind maart 2020 (de pandemie was drie maanden oud) adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie daar nog tegen, tenzij een persoon was besmet, en pas begin juni werd dat advies bijgesteld. Hoe kunnen mensen zonder specialistische kennis daarin partij kiezen of wijs worden uit debatten die vaak eindigen met het intrekken of ontmantelen van claims die daarvoor nog allesbepalend waren?'''|Vaclav Smil}}


.

Wat de betrouwbaarheid van deze encyclopedie betreft, daar gaan we even klassikaal door. We nemen een schrijfstok of een [[Griffel (schrijfstift)|griffel]] en een schrijfplank, een [[Lei (schrijfplank)|lei]] genaamd. We noteren drie vragen, het antwoord erop hoor je in de les.

.

* Ten eerste: Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* Ten tweede: Wat is betrouwbaarheid?

.

* Ten derde: Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Peilen is een term uit de scheepvaart, peilingen doe je steeds opnieuw, want je positie verandert constant.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=hA2p8EqvLLI '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: WAT IS BETROUWBAARHEID? (20 Min.)''']

.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=Xs0K4ApWl4g '''♣ LUISTER HIER NAAR DE GROOTSTE MISLEIDING UIT DE TWINTIGSTE EEUW:[[The_War_of_the_Worlds_(hoorspel)|The War of the Worlds''']].]

.

.

== Weet je dat…? Tuurlijk wel. ==

* Je in naam van iemand anders kan SMS'en?

.

*  Fototrucage mensen mooier maakt? Of lelijker, als het moet… Vrijwel elke foto in de krant of op internet is bewerkt! Kijk eerst naar [https://www.youtube.com/watch?v=iYhCn0jf46U dit filmpje van Dove] of naar deze ontmaskering.

.

* Er berichten gemaakt worden om journalisten een loer te draaien. Dergelijke berichten worden canards genoemd. Ze verschillen soms nauwelijks van stadslegendes.

.

* Goed ogende websites valse informatie doorspelen?

.

* Journalisten opzettelijk foute berichten de wereld insturen? Kijk op het impulscentrum naar (minstens) een van deze reportages. 1. Orson Welles War of the Worlds (Canvas Days that shook the World); 2. Bye bye Belgium (RTBF).

.

* Een verkeerd bijschrift bij een prima foto snel geplaatst is?

.

* De zetduivel vaker toeslaat dan gedacht?

.

* Sommige mensen wel heel goed gelovig zijn. Klik hier en bel en sms één jaar gratis. In tien dagen tijd tekenden 7200 jongeren in op dit aanbod.

.

* Een fout gespelde naam? Een foutief jaartal? Een verkeerde leeftijd of woonplaats? Tja, iedereen maakt fouten, niet?

.

Voor je info gebruikt, evalueer je die. “Ik heb de pest aan informatie, je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen” schrijft Jan Blokker ergens. Het citaat is in een mum van tijd gevonden, geknipt en geplakt in dit document. De referentie is uiteraard vergeten. Informatie wordt altijd gemaakt. Woordvoerders, journalisten, fotografen, redacteurs… één voor één maken zij nieuws of geschiedenis. Toch wordt die menselijke oorsprong snel vergeten. Niet alleen de Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid maar elke discipline evalueert informatie. Uiteraard vereist de doorlichting kennis van zaken, maar niettemin bestaan er “typevragen” die ongeacht het onderwerp  gelijk zijn. Zo dient de informatie controleerbaar, nauwkeurig, volledig, redelijk en eerlijk, relevant en actueel te zijn, er dient structuur, overzichtelijkheid en een lay-out te zijn. Voor je aan de controle begint ga je de bedoeling van de makers na. Wat is de aard van je bron?

  
 * Informatief?
 
 * Persoonlijk?
 
 * Commercieel?
 
 * Opiniërend?
 
.
 
{|
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg|thumb|550px|Revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, kort voor de arrestatie door de Russische geheime dienst. In het midden zit Vladimir Lenin.]]
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897 - Altered.jpg|thumb|560px|Dezelfde revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, nadat Alexander Maltsjenko in 1930 bij Jozef Stalin in ongenade viel, werd hij verwijderd.]]
|}

.

== Controleerbaar ==

[[Bestand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|thumb|rigth|550px|Van informatie die een redactionele controle onderging stijgt de betrouwbaarheid. Hier de redactie van de Canadian Broadcasting Corporation in Montreal (Canada) in 1944.]]

.
 
Betrouwbare info is controleerbaar. Van moeilijk te controleren info daalt de betrouwbaarheid. Anonieme info is onbetrouwbaar. Een cartoon uit The NewYorker toont twee honden voor een monitor, waarvan de ene zegt: ‘Op internet weet niemand dat je een hond bent.’ Een goede site bevat net als een boek de naam van de maker en zijn functie, de naam van de organisatie, een contactadres, een redactieteam, het doel van de organisatie en een datering. Het controleren begint dus met de vraag naar de auteur. Dit maakt een mail mogelijk of een extra controle via Google. Zoek uit wat de expertise van de auteur is, door zijn opleiding, werkomgeving of andere documenten te vinden. Verder kan de maker de controleerbaarheid vergemakkelijken door zijn tekst te onderbouwen met linken, een bibliografie of voetnoten. Eindigen sites op .ac.be of .edu, .org of .gov zijn het universiteiten, organisaties en staatsinstellingen. Trianguleren is het vergelijken van de informatie met minstens twee andere [relevante] bronnen. Twee is noodzakelijk, want op internet wordt veel overgenomen. Als meerdere webpagina’s hetzelfde zeggen over een onderwerp, werkt dit geruststellend. Maar let op, dit kan vals zijn. Wil je meer zekerheid, dan is het nodig om ofwel de site goed te bestuderen, te vergelijken of de commentaren op verwijspagina’s te lezen. Bij tegenstrijdige informatie is het belangrijk te weten welke auteur het meeste autoriteit heeft. Laat in je studie niet na om te wijzen op botsende visies en tegenstrijdige ideeën. Dit helpt bij het ontwikkelen van je eigen mening.

.

== Nauwkeurig en volledig ==

.

Als je evalueert op nauwkeurigheid ga je na in welke mate er slordigheden of onnauwkeurigheden voorkomen. Verkeerd taalgebruik en tikfouten tonen aan dat de auteur weinig aandacht schenkt aan de inhoud. Let op voor vage omschrijvingen zoals “men beweert dat er veel wordt…” Dit zijn teksten die lucht verkopen. Op internet verschijnt regelmatig onvolledige info. Andere info is bewust onvolledig en werkt als smaakmaker of zet aan tot kopen, sommige bronnen behandelen het onderwerp oppervlakkig of wekken de indruk het onderwerp volledig te dekken, maar stellen na consultatie teleur.

.

== Redelijk ==

.

Objectiviteit bestaat niet. De ‘werkelijkheid’ in taal gieten is ontzettend moeilijk: gewild of ongewild, steeds kijk je door filters van voorkennis, afkomst, behoeften, verwachtingen… Wat je ziet is cultureel bepaald. De discussie subjectief en objectief is hier aan de orde. Daarom is het onredelijk een auteur te vragen objectief te zijn. Verwacht van de auteur dat hij afstand doet van vooringenomenheid, een redelijke argumentatie gebruikt en eventueel uiteenlopende visies poneert. Vraag je af welk belang de auteur bij het onderwerp heeft. Zo rapporteert Greenpeace anders over een olietanker dan de eigenaar. Hoe redelijk is de informatie? Worden de ingenomen standpunten geëxpliciteerd? Wordt de website gesponsord? Hoe evenwichtig worden tegengestelde standpunten gepresenteerd? Is de term 'subsidieslurpers' een alitererende metafoor die wat suggereert of een objectief begrip?

  
 FEITEN ≠ TAAL
 
 .
 
 REALITEIT ≠ JE MENING
  
 .
 
 FEITEN ≠ JE MENING ≠ TAAL
 

In hoeverre weerspiegelen gedachten realiteit? En, in welke mate zijn we in staat om de realiteit die we feiten noemen, te beschrijven?
 

.

== Eerlijk ==

[[Bestand:Pinocchio_1940.jpg|thumb|right|550px|Eerlijke info staat tegenover leugenachtige info en die is niet altijd even makkelijk te herkennen als bij Pinocchio.]] 

.

Eerlijkheid is het (on)bewust manipuleren, verdraaien of verzwijgen. Worden de standpunten eerlijk gepresenteerd? Neemt de auteur een standpunt in? Is de partijdigheid acceptabel? Wordt dat standpunt gepresenteerd als een mening of als een feit? Eerlijkheid gebiedt dat feiten als feiten voorgesteld worden en meningen als meningen.

.

;Feiten

.

Een feit is aanvaard omdat dit bleek uit onderzoek of omdat het aanvaard is. In het alledaags taalgebruik is een feit “zeker” en kan het geobserveerd worden. Als het feit een tijd bestaat, is dit een situatie of een structuur. Als het om een verandering van structuur gaat, is dit een proces [industrialisatie, emancipatie]. Een kortstondig proces is een gebeurtenis. Zoek voor onderstaande 'feiten' voorbeelden.

.

* Object (voorwerp), bv:

.

* Plaats (ligging), bv:

.

* Gebeurtenis (kwestie), bv:

.

* Structuur (situatie of toestand), bv:

.

* Proces (evolutie) bv:

.

.

;Meningen

.

Over een mening kan je discussiëren. Een mening is een waardeoordeel of vooroordeel, een voorkeur en verwachting, een veronderstelling of een stelling. De nuances zijn subtiel. Een waardeoordeel berust op een interpretatie die je aanvaardt maar niet met feiten te ontzenuwen is, omdat de feiten verschillend worden uitgelegd. Bij een vooroordeel is men zich niet bewust van het waardeoordeel. Een veronderstelling en een stelling liggen dicht bij elkaar, net als een voorkeuren en verwachtingen. Een veronderstelling berust op een indruk of interpretatie, een stelling wordt gevolgd door een argumentatie en gaat vooraf aan een redenering [want, immers, daaruit volgt]. Een voorkeur leidt je aandacht [af]. Bij een voorkeur kan je kiezen, bij een verwachting [hoop] hoeft het object niet eens aanwezig te zijn.

.

* Vooroordeel (een ongecontroleerde mening), bv:

.

* Waardeoordeel (interpretatie), bv:

.

* Stelling (positie), bv:

.

* Veronderstelling (hypothese), bv:

.

* Voorkeur (neiging), bv:

.

* Verwachting (hoop), bv:

.

Laat extreem positieve en extreem negatieve meningen voor wat ze zijn. Soms laten journalisten hun mening in de tekst klinken zoals in dit citaat. “De scheiding der machten werd pas in de zeventiende eeuw geproclameerd door John Locke.” Het woordje ''pas'' zorgt dat een feit als mening voorgesteld wordt. Ook het omgekeerde is mogelijk, zoals deze uitspraak: “Een vondelingenschuif is moreel verwerpelijk en een welvaartsstaat onwaardig.” Dit is een mening die als feit wordt omschreven. Beter zou zijn “Ik vind een…” Het is een kwestie van academische training. Veel moeilijker is om als lezer feiten te herkennen die als mening zijn omschreven of om meningen te herkennen die als feit zijn omschreven.

.

== Wetenschappelijk of populariserend? ==

.

* Kijk naar [https://www.youtube.com/watch?v=9r8GNYi5K-Y deze (Belgische) reportage] en [https://www.youtube.com/watch?v=CMne7lqobT8 deze (Nederlandse) reportage] waarbij Bart Van Loo zijn boek De Bourgondiërs voorstelt. Er komt kritiek op zijn aanpak: Bart van Loo zou de geschiedenis te eenzijdig voorstellen. [https://www.youtube.com/watch?v=7gOlTlqY41s Kijk hier.]


== Fictie versus non-fictie ==

[[File:Orson_Welles_1937.jpg|thumb|550px|Orson Welles liet in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt of als men fictie met non-fictie gaat verwarren.]]

.

Als Fictie en non-fictie zich met elkaar gaan vermengen wordt het voor de kijker, luisteraar of lezer wel erg moeilijk om het waarheidsgehalte of de betrouwbaarheid te peilen. Voor je verder leest, log je in op [https://p.cygnus.cc.kuleuven.be/webapps/osv-kaltura-bb_bb60/jsp/courseGalleryLTI.jsp?url=/hosted/index/course-gallery&amp;course_id=_976176_1&amp;mode=view Toledo TV]. Wie maanlanding intikt als zoekwoord komt op een VPRO documentaire van 52 min. Kijk aandachtig naar het bedrog der bedriegenis. Trek er een uurtje voor uit en lees vooral niet verder, anders is de fun er af.

.

{{Leeswaarschuwing}}

.

;De hoofdpersonages
&lt;gallery&gt;
A11v 1092338.ogg|Armstrong stapt als eerste mens op de Maan (tv)
File:Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg|'''[[Joeri Gagarin]] (1934–1968) was geen lang leven beschoren.'''
File:Aldrin_Apollo_11.jpg|'''[[Buzz Aldrin]], [[Apollo 11]], gefotografeerd door [[Neil Armstrong]]'''
File:Ap11-s69-31740.jpg|'''Bemanning [[Apollo 11]]'''
File:Kennedy_vonbraun_19may63_02.jpg|'''[[Wernher von Braun]] met [[John F. Kennedy|J.F.K.]]'''
File:Dornberger-Axster-von_Braun_(jha).jpg|'''von Braun bij de overgave.'''
File:V1_Soest.JPG|'''[[V1 (wapen)|V1]]-rakket.'''
File:V-2-Nederlands.jpg|'''[[V2 (raket)|V2]]-rakket.'''
File:First photo from space.jpg|'''In [[1946]] neemt een [[V2 (raket)|V2]] de eerste foto's uit de ruimte.'''
File:Project_Paperclip_Team_at_Fort_Bliss.jpg|'''[[Operatie Paperclip|Operatie paperclip]]: von Braun ging niet alleen naar de V.S.'''
Bestand:Posta_Romana_-_1959_-_Laika_120_B.jpg|'''[[Laika (hond)|Laika]]''', de eerste hond in de ruimte. Hoeveel dieren gingen haar voor?
&lt;/gallery&gt;

.

Wat je zag is ''Opération Lune'' die probeert aan te tonen dat we erg gevoelig zijn voor misleiding door te stellen dat Stanley Kubrick de eerste stappen op de maan in een studio filmde. Deze regisseur kennen we van Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb, 2001: A Space Odyssey (uit 1968), A Clockwork Orange, Barry Lyndon, The Shining, Full Metal Jacket en Eyes Wide Shut. Deze regisseur heeft uiteraard niets met de maanlanding van doen, hij is postuum opgevoerd als regisseur van de allerbelangrijkste film ter wereld. ''Opération Lune'' is geen documentaire maar een 'mocumentaire'. Ze wil de kijker te misleiden. Waarom? Puur om aan te tonen dat mensen te of erg goedgelovig zijn. Tot op welk punt ben jij meegegaan in dit verhaal?

.

Het woord Mocumentaire komt uit de combinatie van documentaire (feiten en waarheidsgetrouwe rapportage) en de M van Movie (fictie) en 'to moc', iemand op het verkeerde been zetten. Pas op het einde wordt duidelijk dat het om een grap gaat. Sommige studenten kijken de film vol (on)geloof uit, anderen zijn al vanaf de helft kritisch... Hoe gealarmeerd was jij?

.

;Kijken

* [https://www.youtube.com/watch?v=EqHg8YSJWRk Operation Lune] BEELDFRAGEMENT debat met William Karel, regisseur van de mocumentaire.

.

.

== Relevant en actueel ==

.

Relevant wil zeggen betrekking hebben op je onderwerp. Wanneer is de info gepubliceerd? Wanneer is de site gemaakt en voor het laatst aangepast? Hoe actueel zijn de links? 

.

== Lay out ==

.

Een aantrekkelijke lay-out en een overzichtelijke navigatie bewijzen aandacht voor de paginaontwikkeling. Doorgaans wijst dit erop dat er aan de inhoud is gewerkt. Maar de redenering is niet absoluut. Het kan dat een grafisch talent een fijne inhoudloze pagina maakt, of dat vorsers geen grafisch verstand hebben. 'De inhoud is belangrijker dan de vorm' klinkt het argument dan. Maar toch. Schreeuwerige pagina’s duiden op informatietekort, op een vingeroefening of verdoezelen de onkunde van de maker. Vragen over de esthetica helpen bij de evaluatie.

.

;Stel vragen zoals: 

.

* Hoe verzorgd zijn de tekst en de afbeeldingen? 

.

* Worden er compositieprincipes gevolgd? 

.

* Is het ontwerp complex? Oogverblindend? 

.

* Is de tekst leesvriendelijk?

.

* Is de structuur overzichtelijk? 

.

* Is de lay-out of de interface duidelijk?

.

== Informatie in tijden van oorlog ==

.

{{Citaat|'''In oorlogstijd is de waarheid het eerste slachtoffer.'''|Boake Carter, journalist, 1900-1944.}}

.

{{Citaat|'''Voltaire heeft het ons geleerd: we moeten systematisch aan alles twijfelen.'''|Anne Morelli}}

.

Tijdens oorlogen of andere conflicten tussen twee groepen duiken tien principes die de propagandamachine ondersteunen. Anne Morelli somt ze op.

# 'Wij willen geen oorlog.'
# Alleen de vijand treft schuld, die heeft om oorlog gevraagd.
# Dit is geen oorlog tegen de mensen, maar tegen de leider van de tegenpartij.
# Het doel is nobel, zeker geen materieel gewin.
# De vijand begaat wreedheden. Als wij schade berokkenen is dat per ongeluk.
# De vijand gebruikt illegale wapens.
# Onze verlies is beperkt, die van de vijand groot.
# Kunstenaars en intellectuele steunen de zaak.
# De oorlog heeft een heilig karakter.
# Wie de propaganda in twijfel trekt, is een verrader.

.

.

= '''PINOKKIOTEST''' =

.

De Pinokkiotest is een checklist die je helpt inschatten hoe (on)betrouwbaar sommige info is. Je kan de test vinden op [http://sadan.wdfiles.com/local--files/5-evalueren/PINOKKIOTEST.pdf deze vragenlijst]. De test is vergelijkbaar met de [https://www.hogeschoolrotterdam.nl/globalassets/mediatheek/downloads/craap-scoreformulier-nl.pdf CRAAP]-test die in het vak informatievaardigheden ter sprake komt. 

.

.

= '''EXAMENVRAGEN''' =

.

.

== A-Vragen ==

.

(S&amp;V)Wie of wat zijn en wat is de betekenis van: Apollo (god), Nietzsche, Herbert George Wells, Howard Koch, Orson Welles, Jozef Stalin, Koude Oorlog, kunstmaan, The War of the Worlds, Milan Kundera, De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, Louis-Ferdinand Céline, Reis naar het einde van de nacht, Voyage au bout de la nuit, Anne Morelli, De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië, Guido Gezelle, Hendrik Conscience, Kortrijk 1302, De Leeuw van Vlaenderen (1838), Aufklärung, Immanuel Kant, Diderot, D'Alembert, Voltaire, John Locke (1632-1704), 1776, Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, Montesqieu (1689-1755), Jean Jacques Rousseau, Franse Revolutie, Glorious Revolution, 1688, Charles Darwin (1809-1882), Robespierre, Karl Marx, René Descartes, Opération Lune, J.F. Kennedy, Werhner von Braun, Joeri Gagarin, Richard Nixon, Houston (Texas), Cape Canaveral (Florida), Mocumentaire, Stanley Kubrick, 21 juli 1969, Neil Armstrong, Apollo 11, Apolloprogramma, Operatie paperclip.

.

.

== B-Vragen ==

.

* S&amp;V.In de geschiedenis kunnen we verschillende denkrichtingen onderscheiden. Zo kunnen we het model van de &quot;eeuwige terugkeer&quot; tegenover het &quot;verlichtingsmodel&quot; plaatsen. Illustreer dit op het niveau van het denken over geschiedenis, het resultaat, het doel, de richting, de motor en de gevolgen van dit denken. Geef bij beide richtingen één of meerdere vertegenwoordigers.

.

* S&amp;V.&quot;De verlichting is geen soort filosofie, maar een 18de eeuws fenomeen, waarbij groepen intellectuelen gefascineerd worden door de ontdekkingen van de wetenschap en door de filosofische reflecties die hierover gemaakt worden in de vorige eeuw. Het is een nieuwe geest die door Europa waait. Men wordt er zich van bewust dat de denkwijzen van de 17de eeuw reeds heel wat realiseerden in de fysica. Nu de tijd gekomen is om...&quot; 1. Welke kenmerken kun je met betrekking tot de verlichting aangeven; 2. Wat zegt Kant over die verlichting; 3. Kun je ook een kritiek op dit vooruitgangsoptimisme formuleren?  

.

* S&amp;V.Leg uit en toon aan met voorbeelden: &quot;Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen op een bepaalde manier te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Objectiviteit is niet mogelijk.&quot;  

.

* Wat kun je vertellen over Karl Marx en het dialectisch principe?

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Milan Kundera, 2. Louis-Ferdinand Céline, 3. Anne Morelli, 4. Hendrik Conscience, 5. Immanuel Kant, 6. Christus.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Diderot en D'Alembert, 2. Charles Darwin, 3. J.F. Kennedy, 4. Orson Welles, 5. Copernicus, 6. Plato.

.

* S&amp;VPlaats in chronologisch volgorde en wat weet je over... 1. Karl Marx, 2. Apollo 11, 3. H.G. Wells schrijft The War of the Worlds, 4. Voltaire 5. Orson Welles maakt een radioprogramma met de naam War of the Worlds, 6. Franse Revolutie.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Apolloprogramma, 2. John Locke, 3. Neil Armstrong zet eerste stappen op de maan, 4. Robespierre, 5. Nietzsche, 6. Scheiding Oost- en West-Romeinse rijk.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 3. Glorious Revolution, 3. René Descartes overlijdt, 4. Opération Lune (mocumentaire), 5. Werhner von Braun, 6. Guldensporenslag.

.
 
* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Joeri Gagarin overlijdt, 2. Het Colosseum wordt gebouwd, 3. Richard Nixon wordt president, 4. Tweede Wereldoorlog, 5. Stanley Kubrick maakt zijn laatste film, 6. De eerste Kruistocht. 

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid? Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* S&amp;V.Leg uit, waarom is de Spoetnik 1, de eerste satelliet zo belangrijk. Situeer ze in de tijd. Betrek woorden zoals Koude oorlog, Gagarin, Expo '58, Kennedy en Space Race in je antwoord.

.

.

== C-Vragen ==

.

* S&amp;V.Kundera: &quot;De idee van de eeuwige terugkeer der dingen is raadselachtig en Nietzsche heeft er andere filosofen mee in verlegenheid gebracht: te denken dat alles zich eens zou herhalen zoals we het al beleefd hebben, en dat ook die herhaling eindeloos zou doorgaan.&quot; Wat wil deze &quot;dwaze&quot; mythe van de eeuwige terugkeer der dingen zeggen? Valt het je ook wel eens voor - hetgeen voor Kundera het geval is - dat je &quot;ontroering voelt bij het bekijken van foto's van Hitler?&quot; Wat is het gevolg dat Kundera uit een dergelijk merkwaardige ervaring trekt? Wat denk je daar zelf over?

.
 
* S&amp;V.L.F. Céline: &quot;De filosofen [...] zijn ermee begonnen het brave volk van alles wijs te maken...&quot; Waar heeft Céline het over in bovenstaande citaat, genomen uit Reis naar het einde van de nacht? Geef een persoonlijke kritiek.

.

* S&amp;V.De media gebruiken verschillende technieken om de kijker te doen geloven dat hun boodschap 'waar' is.  Welke technieken haal je uit deze film die het realiteitsgehalte van de boodschap verhogen?  En, waar gaan de filmmakers door het lint.  Of, met andere woorden, waar kan je in de film merken dat het hier om een 'vervalsing' van de realiteit gaat?

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid, waarom is betrouwbare info zo belangrijk en hoe kan je achterhalen of informatie betrouwbaar is?

.

* S&amp;V.Leg uit: De meesten beschouwen 'geschiedenis' als iets 'passief'. Geschiedenis was er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! 

.

* S&amp;V.Leg uit: De 'actieve constructie' van de geschiedenis is een vraag die op filosofisch vlak tot tien verschillende vragen leidt. Gebruik Hegel en de universiteit van Berlijn in je antwoord.

.

* S&amp;V.Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Waarom spreken we van peilen?

.

.


== D-Vragen ==

.

&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;360&quot;&gt;
Bestand:TheMatrixAnimated.gif
Down the Rabbit Hole.png
Milan Kundera redux.jpg
L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg
Gerrit Komrij (1981).jpg
Anne Morelli.jpg
Bestand:Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg
Descartes Discours de la Methode.jpg
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg
Jean Le Rond d'Alembert, by French school.jpg
Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg
Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg
John Locke.jpg
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
Montesquieu 1.png
Immanuel Kant (painted portrait).jpg
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg
Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg
Social contract rousseau page.jpg
EmileTitle.jpeg
Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg
James Watt by Henry Howard.jpg
François Quesnay.jpg
Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif
AdamSmith.jpg
Louis XIV of France.jpg
Koning Louis XV; Hyacinthe Rigaud.jpg
Ludvig XVI av Frankrike porträtterad av AF Callet.jpg
Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg
Women's March on Versailles01.jpg
Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg
LouisXVIExecutionBig.jpg
Jacques-Louis David - Marie Antoinette on the Way to the Guillotine.jpg
Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg
Robespierre.jpg
Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png
Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg
Bestand:David Van Reybrouck.jpg
Bestand:Jose Ortega y Gasset.jpg
Karl Marx 001.jpg
Kortrijk-Groeningemonument.jpg
Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png
Bestand:Honoré de Balzac (1842) Detail.jpg
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG
Battle of Courtrai2.jpg
Nicaise de Keyser04.jpg
Guido Gezelle.jpg
Hendrik Conscience.jpg
Leeuwvanvlaenderen.gif
Groeningepoort.jpg
Kortrijk Groeningeabdij museum.JPG
Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg
Bestand:Deep throat PD poster (restored).png
Bestand:Van Olden Barneveldt Verhoeven 1619.gif
Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg
Bestand:Pinocchio 1940.jpg
Orson Welles 1937.jpg
A11v 1092338.ogg
Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg
Aldrin Apollo 11.jpg
Ap11-s69-31740.jpg
Kennedy vonbraun 19may63 02.jpg
Dornberger-Axster-von Braun (jha).jpg
V1 Soest.JPG
V-2-Nederlands.jpg
First photo from space.jpg
Project Paperclip Team at Fort Bliss.jpg
Bestand:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''BIBLIOGRAFISCHE NOTEN''' =</text>
      <sha1>9110ohn1pf5bwtj4mzlldhqknf3ley7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429767</id>
      <parentid>429766</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T17:49:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN */</comment>
      <origin>429767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107455" sha1="fb8kznxp95wez8331x7rwyldig7pjvt" xml:space="preserve">[[Bestand:TheMatrixAnimated.gif|thumb|550px]]

&lt;big&gt;'''HOOFDSTUK 1. HISTORISCHE MODELLEN, BESEF EN DENKRICHTINGEN''' &lt;/big&gt;
;&lt;big&gt;WAT IS GESCHIEDENIS EIGENLIJK?&lt;/big&gt;

.

[[File:Down_the_Rabbit_Hole.png|thumb|550px|♣ '''TUINTIP'''  Down the rabbit-hole?  Op een zomerdag luistert Alice Liddell aan de oever van een meer naar haar oudere zus die een saai boek voorleest. Alices verveling verdwijnt als er een pratend konijn passeert. Het is gehaast en houdt de tijd op zijn horloge (de geschiedenis?) in de gaten en springt in een hol. Alice volgt en valt de dieperik in. Een deurtje verbergt een prachttuin, een flesje met het opschrift &quot;drink mij&quot; maakt haar klein genoeg om de deur door te kunnen. Spring in het gat en deze geschiedenistuin en laat je verwonderen zoals Alice. The Matrix kaapte als film het idee van Alice en stelt de vraag of de wereld een illusie is? Plato deed iets vergelijkbaars met de allegorie van de grot. De Matrix visualiseert René Descartes' stelling: 'Ik denk, dus ik ben' en is mee geïnspireerd door de cyberpunk van William Gibson.]]

[[Bestand:Hoe ontdek je nepnieuws (How To Spot Fake News).jpg|thumb|550px|Infographic ''Hoe ontdek je nepnieuws'', uitgegeven door de International Federation of Library Associations and Institutions.]]

{{Citaat|'''Veel vitale cycli van ons lichaam kennen een periodiek verloop: de hartslag, de ademhaling, de afwisseling tussen slapen en waken. Contoleren of ze regelmatig zijn vindt bijna altijd onbewust plaats, maar zelfs de geringste verstoring is voldoende om plotseling de alarmbellen te doen rinkelen. (...) In tegenstelling tot de traditionele zintuigen, hebben wij geen orgaan voor tijdszin.'''|Guido Tonelli}}

.

{{Citaat|'''Niet lachen, noch huilen, maar begrijpen.'''|Ludo De Witte}}

.

{{Citaat|'''De geschiedschrijver is een wandelend anachronisme, een ontheemd persoon, die de technieken van vandaag gebruikt om te proberen dingen te weten over gisteren die gisteren zelf niet eens wist. Hij moet waarachtigheid nastreven, hij dient te luisteren naar de woorden die het verleden spreekt, maar hij moet communiceren in een taal die het heden begrijpt.'''|Hilary Mantel}}

.

{{Citaat|'''Wie wetenschap onderwijst moet ophouden met leerlingen de pap in de mond te geven en hen de mogelijkheid bieden 'het pure plezier van begrip te ontdekken.' Wie cursussen eenvoudigweg doceert, laat de studenten zitten met 'onderontwikkelde intellectuele vaardigheden en weinig besef van de invloed die wetenschap op hun leven heeft'.'''|Amerikaanse Vereniging voor de Vooruitgang van Wetenschap, de uitgever van Science}}
 
.

{{Citaat|'''De vraag is of u dat kunt, woorden zoveel verschillende betekenissen geven.'''|Alice in Wonderland}}

.

{{Citaat|'''De vraag is wie de baas is - punt uit'''|Wiggel Waggel}}

.

{{Citaat|'''Deze tijd vraagt om optimisme. Pessimisme bewaren we voor slechtere tijden.'''|Jean-Claude Servais&lt;ref&gt;Geciteerd in: NAOMI KLEIN, (vertaald door Jan Willem Reitsma en Pon Ruiter). ''Nee is niet genoeg.'' De Geus, Amsterdam, 2017, p. 275.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Wetenschap is niet hapklaar en eenduidig. In de coronacrisis zag je vaak twee kampen tegenover elkaar staan die elk het eigen gelijk claimden op basis van één of andere studie. Dat is ook des mensen. We denken allemaal dat we heel kritisch onze standpunten innemen, maar dat is natuurlijk niet zo. We zijn kuddebeesten. Vaak nemen we een standpunt in omdat dat het standpunt is van de groep waar we toe behoren. En dan gaan we achteraf feiten zoeken die die intuïtie bevestigen. Er is zo'n mooi beeld - ik weet niet meer van wie het komt - dat we de feiten gebruiken zoals een dronkaard een lantaarnpaal gebruikt: niet om ons te verlichten, maar als steunpilaar. Ons brein is helemaal niet zo rationeel als we denken. (...) Wie gelooft dat wetenschappers deel van een corrupte elite uitmaken, heeft daar natuurlijk weinig aan. Daar begint het dus mee. Als je zegt aan kritisch denken te doen, maar de wetenschap niet vertrouwt... Tja, dan kun je dus niet kritisch denken. Het paradoxale is net dat die mensen van zichzelf denken dat ze zéér kritisch zijn, en dat de anderen als schapen met de kudde meelopen. Kritisch zijn betekent niet alleen dat je moet durven te denken, maar ook dat je moet durven te vertrouwen - in de wetenschap meer bepaald. Ook wetenschappers kunnen er wel eens naast zitten, maar gemiddeld genomen zijn zij veel betrouwbaardere bronnen dan de algoritmes van You Tube.'''|Patrick Loobuyck&lt;ref&gt;PATRICK LOOBUYCK. In: ''De Morgen.'' Vrij zijn is niet: doen wat je wilt. 20 augustus 2021.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Zelfcensuur, aldus, George Orwell, heeft twee nefaste gevolgen. Ze heeft een kwantitatief effect: als voldoende mensen zichzelf censureren, kom je in een samenleving waar politieke censuur regeert. Daar heb je geen bestraffende overheid voor nodig. Mensen staan zelf op de rem, omdat ze sociale uitsluiting (of erger) vrezen. Zelfcensuur heeft een kwalitatief effect: als je je ideeën voor anderen moet verzwijgen, begin je tegen jezelf te liegen. Dat is wat zijn romanfiguren overkomt: ze zijn het contact met het eigen denken kwijt. Daarom is vrijheid van spreken belangrijk: ze bevat de vrijheid om te denken.'''|Tinneke Beeckman}}

.

{{Citaat|'''Als je geen perverse of persoonlijke agenda hebt, begint alles met research. Je stelt je de vraag naar wat zich heeft afgespeeld en waarom het zo liep.'''|Mike Leigh}}

.

{{Citaat|'''Historici hebben een maatschappelijke rol te vervullen. We moeten ons dus niet opsluiten in onze ivoren toren. [...] In het verleden hebben we te veel gedacht dat we documentaires, tentoonstellingen en computerspelletjes moesten maken. We moeten nu weer kiezen voor fundamenteel historisch onderzoek, dat teruggaat naar de bron. Dat is onze corebusiness; wetenschappelijk onderzoek, op basis van onze eigen onderzoeksagenda, tegen de stroom in van de politiek corecte moraliserende boodschap. Zonder onderzoek geen debat en zonder debat geen herinnering. Je kunt de stappen daarin niet overslaan, anders eindig je met lege herdenkingen.'''|Nico Wouters&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Historici moeten hun eigen agenda heroveren.'' In: ''De Standaard'', 11.05.2019, p. 40 &amp; 41.&lt;/ref&gt;}}

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.youtube.com/watch?v=MrmGliMP0bc LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE GESCHIEDENIS ALS ACTIVE CONSTRUCTIE, OBJECTIVITEIT EN VERVALSINGEN].'''

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/evoluties-in-het-welzijns-en-veiligheidsdenken de PowerPoint die bij deze lessen hoort].'''

.

.

= '''DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN''' =

x
.

== ''De eeuwige terugkeer der dingen'' van Milan Kundera ==

&lt;small&gt;(Eigen bewerking)&lt;/small&gt;

[[File:Milan Kundera redux.jpg|thumb|550px|Milan Kundera (1929-2023) is een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met filosofische thema's. Een van zijn bekendste werken is ''De ondraaglijke lichtheid van het bestaan''. Philip Kaufman verfilmde het onder de titel ''The Unbearable Lightness of Being''.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=AniUgwUn6oo ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN HET BESTAAN'', 5 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;De eeuwige terugkeer der dingen is een raadsel en Nietzsche
bracht er andere filosofen mee in verlegenheid: de gedachte dat alles zich eens
herhaalt zoals we het reeds beleefden, en dat die herhaling eindeloos
zou zijn! Wat is de betekenis van deze dwaze mythe?
De mythe negeert dat een voor altijd verdwenen, nooit meer 
terugkerend leven op een schaduw lijkt, gewichtloos is,
bij voorbaat dood is, en al was het huiveringwekkend, prachtig of verheven, de
huiver; de pracht of die verhevenheid zijn van geen betekenis. We hoeven ze
niet voor kennisgeving aan te nemen, evenmin als een oorlog tussen twee
Afrikaanse staten in de veertiende eeuw, die het gezicht van de wereld niet had
veranderd, ondanks het in onbeschrijflijk lijden creperen van
driehonderdduizend negers.
Verandert er dan iets aan die oorlog van twee Afrikaanse staten in de veertiende
eeuw wanneer die zich ontelbaar herhaalt in de eeuwige terugkeer?
Er verandert wel iets; de oorlog wordt een omhoog stekend blok dat blijft, en de
stupiditeit ervan zou onherstelbaar zijn.
Als de Franse Revolutie zich eeuwig zou herhalen, zou de Franse
geschiedschrijving minder trots zijn op Robespierre. Maar omdat ze spreekt
over iets dat nooit meer terugkomt, zijn de bloedige jaren veranderd in louter
woorden, theorieën en discussies, ze zijn lichter geworden dan veren, ze jagen
geen schrik aan. Er is een eindeloos verschil tussen de Robespierre die slechts
één maal in de geschiedenis voorkomt en een Robespierre die eeuwig terug zou
keren om de koppen van de Fransen te laten rollen.
Laten we zeggen dat de gedachte van de eeuwige terugkeer een zeker
perspectief betekent waarin de dingen zich anders vertonen dan we die kennen:
ze vertonen zich zonder de verzachtende omstandigheid van hun voorbijgaande
aard. Deze verzachtende omstandigheid weerhoudt ons namelijk een oordeel uit
te spreken. Hoe kun je iets dat voorbijgaat veroordelen? Het avondrood van de
ondergang kleurt alles met de bekoring van de nostalgie; ook de guillotine.
Onlangs heb ik mezelf betrapt op een ongelooflijk gevoel: ik bladerde in een
boek over Hitler en voelde bij enkele foto's ontroering. Ze herinnerden me aan
mijn kinderjaren; die vielen in de oorlog; sommige leden van mijn familie
kwamen om in Hitlers concentratiekampen; maar wat was hun dood tegenover
het feit dat de foto's van Hitler me herinnerden aan de voorbije tijd van mijn
leven, een tijd die niet meer terugkeert?
Deze verzoening met Hitler verraadt de diepe morele perversiteit, verbonden
met een wereld die in wezen gebaseerd is op het niet bestaan van de terugkeer,
want in die wereld is alles bij voorbaat vergeven en dus ook alles cynisch
toegestaan.
Zou elke seconde van ons leven zich oneindig herhalen, dan zijn we
vastgenageld aan de eeuwigheid zoals Jezus Christus aan het kruis. Dat is een
verschrikkelijk vooruitzicht. In de wereld van de eeuwige terugkeer rust op
elke handeling het gewicht van een ondraaglijke verantwoordelijkheid. Daarom
noemde Nietzsche de idee van de eeuwige terugkeer de zwaarste last (das
schwerste Gewicht).&lt;/small&gt;|Milan Kundera}}

.

.

== ''Reis naar het einde van de nacht'' van Louis-Ferdinand Céline&lt;ref&gt;LOUIS FERDINAND CELINE, vertaald door E.Y. Kummer. ''Reis naar het einde van de nacht.'' Van Oorschot, 2016 (naar de uitgave van 1932), p. 74-77.&lt;/ref&gt; ==

[[File:L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg|thumb|550px|Louis-Ferdinand Céline (1894-1961) is samen met Marcel Proust één van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken publiceert.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=4OC6LKybZs8 ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''REIS NAAR HET EINDE VAN DE NACHT'', 6 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;Och  man! Ik verzeker je dat deze wereld
er uitsluitend op uit is om iedereen te verneuken! 
Jij bent jong. Ik hoop dat deze paar
minuten vol wijsheid je jaren zullen bijblijven! Luister goed
naar me, kerel; als ze 't hebben over: 'Het medelijden met het
lot, met de omstandigheden van de arme mieter...', laten dan
deze woorden, die in vurige letters boven alle moordende
schijnheiligheid van onze maatschappij schitteren, een uiterst
belangrijk teken aan de wand voor je zijn, waar je niet meer zo
maar aan voorbij mag gaan zonder het belang ervan in te zien.
Hoor, ik zeg jullie, arme donders, altijd de lul in 't leven, geslagen, uitgeperst,
eeuwig en altijd zwetend, ik waarschuw jullie dat als de groten van deze aarde
interesse voor jullie beginnen te krijgen, dan is 't omdat ze op het slagveld
gehakt van jullie willen maken... Dat is het teken... 't Kan niet missen... 't Begint
met liefde voor het volk. Lodewijk XIV die trok zich tenminste geen zak van
het brave volk aan, vergeet dat niet. Lodewijk XV ook niet. Hij veegde er z'n
gat mee af. Natuurlijk was het leven in die tijd niet prettig, het leven van de
arme sloeber is nooit prettig geweest, maar ze werden niet zo hardnekkig en
verbeten om zeep geholpen als nu door onze tirannen. De kleine man, zeg ik je,
wordt alleen met rust gelaten als hij wordt veracht door de groten,
die uitsluitend uit eigenbelang of sadisme aan het volk kunnen denken... De filosofen
mag ik je daar nog op attent maken nu we 't er toch over hebben, diè zijn ermee
begonnen het brave volk van alles wijs te maken... Het volk dat alleen zijn
catechismus kende! Ze zouden 't wel opvoeden, beweerden ze... Nou! Ze
hadden heel wat waarheden te onthullen! Prachtige! Frisse! Schitterende! Je
duizelde ervan! Zo is 't! begon het brave volk te zeggen, zo is 't precies! Zo is 't
helemaal! Daar gaan we allemaal voor sterven! 't Volk wil alleen maar sterven!
Zo zijn de mensen nu eenmaal. 'Leve Diderot!' hebben ze gebruld en toen
'Bravo Voltaire!'. Dat zijn nog 's filosofen! En ook nog leve Carnot, die zo mooi
overwinningen in elkaar kon knutselen! En leve iedereen! Dat zijn tenminste
knapen die 't brave volk niet in onwetendheid en bijgeloof laten verrekken! Zij
wijzen 't de weg naar de vrijheid! Ze maken 't zelfstandig! En ze hebben niet
stilgezeten! Iedereen moet eerst de krant kunnen lezen! Dat is onze redding!
Godverdomme! En snel! Geen analfabeten meer! Die kunnen we niet meer
gebruiken! Alleen maar burgersoldaten! Die stemmen! Die lezen! En die
vechten! En die marcheren! En kushandjes werpen! In dat tempo werd 't brave
volk gauw goed rijp. Het enthousiasme over 't afwerpen van 't juk moet toch
ergens goed voor zijn, waar of niet? Danton stond niet voor Jan Lul zo mooi te
praten. Met wat gebrul, dat zo raak was dat je 't nu nog hoort, had hij in een
handomdraai 't brave volk gemobiliseerd! En dat betekende 't eerste vertrek van
de eerste bataljons geëmancipeerde bezetenen! De eerste stemmende en
vlagdronken klootzakken die Dumouriez met zich meevoerde om zich te laten
doorzeven in Vlaanderen! Dumouriez zelf, die te laat aan dit ongekend nieuw
idealistische spelletje had deelgenomen, had achteraf toch maar liever poen, hij
deserteerde. 't Was onze laatste huurling... Soldaatje spelen voor niets, dat was
wat nieuws... Zo nieuw dat Goethe, al was hij dan Goethe, z'n ogen uitwreef
toen hij in Valmy kwam. Bij het zien van die haveloze vurige cohorten die zich
spontaan kwamen laten afslachten door de koning van Pruisen voor de
verdediging van de gloednieuwe vaderlandslievende fictie, kreeg Goethe het
gevoel dat hij nog heel wat te leren had. 'Van nu af aan, galmde hij schitterend,
helemaal in overeenstemming met z'n talent, begint een nieuw tijdperk!' En
hoe! Daar het systeem uitstekend werkte, ging men daarna helden in serie
afleveren, die hoe langer hoe minder kostten omdat het systeem steeds beter
werd. Iedereen heeft zich er wel bij bevonden. Bismarck, de beide Napoleons,
Barrès wolk, door de Hervorming al aan flarden gerukt en al lang gecondenseerd tot
episcopale spaarpotten. Vroeger was het mode, als je fanatiek was, te roepen:
'Leve Jezus! Op de brandstapel met de ketters!' Maar ja, er waren niet zoveel
ketters en 't waren vrijwilligers... Terwijl we nu zo ver zijn dat onafzienbare
horden zich geroepen voelen om mee te doen als er geschreeuwd wordt: 'Aan de
galg met alle lammelingen! Met alle slappe tinussen! Met de onnozele lezers!
Met miljoenen tegelijk, hoofden rechts!' De kerels die niemand aan flarden
wilden schieten, niemand om zeep willen helpen, die stinkende pacifisten, die
moeten we in hun kladden grijpen en vierendelen! We zullen ze duizend gore
doden laten sterven! En om ze manieren bij te brengen halen we eerst hun
darmen uit hun lijf, hun ogen uit hun kassen en de jaren uit hun stinkend
kwijlerig leven! Kreperen moeten ze bij legioenen en nog eens bij legioenen, in
de pan gehakt worden, leegbloeden, stikken in gifgassen, en dat alles om het
vaderland dierbaarder, vrolijker en lieflijker te maken! En als er nog tuig bij is
dat deze sublieme dingen niet wil begrijpen, moeten ze zich maar onmiddellijk
laten begraven met de anderen, nee, toch maar niet samen met ze, maar
helemaal aan het eind van het kerkhof, onder een onterend grafschrift voor
lafaards zonder idealen, want deze schoften hebben hun grandioos recht
verloren op een stukje schaduw van het monument dat bij aanbesteding door de
gemeente op het middenpad is opgericht voor de fatsoenlijke doden, en ook
hebben ze het recht verloren iets op te vangen van de echo van de minister, die
zondag weer bij de prefect komt pissen om na het middageten bewogen z'n
smoel open te doen boven de graven...&lt;/small&gt;|Louis-Ferdinand Céline}}

.

.

== ''Inhaaloefening'' door Gerrit Komrij ==


[[File:Gerrit_Komrij_(1981).jpg|thumb|right|550px|Gerrit Komrij (1944–2012) was een homo-dichter, schrijver, vertaler, criticus, polemist en toneelschrijver uit Nederland met een voorkeur voor Portugal. Hij was van 2000 tot 2004 de Dichter des Vaderlands. Hij stond bekend om zijn virtuoze en kleurrijke taalgebruik en was een gevreesd polemist.]]

[[File:Anne Morelli.jpg|thumb|right|550px|Anne Morelli (1948) is doctor in de geschiedenis en doceert aan de ULB en interesseert zich in de Italiaanse immigratie.]]


{{Citaat|&lt;small&gt;We zijn genoeg vernederd en bespot

Door halfgeleerden met hun boekenwijsheid

En met hun regelrechte lijn naar God,

Terwijl ze ons verwezen naar de ijstijd.  


We zijn genoeg voor achterlijk versleten.  

Kom vriend, de revolutie start vandaag.  

We zijn met attributen ruim bemeten.  

Dood Galilei met een motorzaag,


Trakteer Voltaire op elektroshocks,

Erasmus op een overdosis speed.  

Maak Bacon, Nietzsche, Swift weer orthodox

Door laster, centrifuge, turboprop,

En wat de Heer betreft: kruisig hem niet,

Maar plak een gele sticker op zijn kop.&lt;/small&gt;|Gerrit Komrij}}

.

[https://www.youtube.com/watch?v=VL0CZEiEz9g&amp;t=3s '''♠ BEKIJK HIER EEN PROFETISCHE Gerrit Komrij.'''] 

.

= '''WAT IS GESCHIEDENIS?''' =

[[Bestand:Berlin_Universität_um_1900.jpg|thumb|550px|De Universiteit van Berlijn (foto uit 1900) was de eerste universiteit die - met Hegel - de geschiedfilosofie in haar aanbod opnam. Geschiedfilosofie houdt zich bezig de betekenis van de geschiedenis, analyseert de geschiedschrijving en speculeert over mogelijke teleologische principes zoals: is er een ontwerp, een doel, een richting? Ironisch genoeg vond hier in 1933 de boekenverbranding plaats, tot groot, ironisch ongenoegen van Bertolt Brecht die zijn werk niet op de lijst der afvalligen zag staan. Een Duist bibliothecaris legde in de jaren voorafgaand aan 1933 een lijst aan met boeken die het Nazi-regime niet ondersteunden, het gaat om auteurs die tegenwoordig elke cursus op de hogeschool of de universiteit sieren: Karl Marx, Frederich Nietsche, Sigmund Freud... De universiteitsgebouwen worden compleet verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog, de geallieerde bombardementen laten niets overeind. Tegenwoordig lijkt het plein weer op het oude, althans wat de fascade betreft. Het parkje is nu een plein met een ondergrondse, lege boekenkast.]]

[[Bestand:Hegel_portrait_by_Schlesinger_1831.jpg|thumb|550px|Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) doceert filosofische colleges over geschiedenis aan de Universiteit van Berlijn. Die monden uit in het postuum gepubliceerde ''Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte''. Hij beschouwt de wereldgeschiedenis als een rationeel, op vooruitgang gericht proces, geleid door de 'Wereldgeest'. Tijdens zijn professoraat in Berlijn reviseert hij de tekst zonder ophouden. De publicatie verschijnt in 1837, zes jaar na zijn dood.]]

.

Wat is veiligheids- en welzijnsgeschiedenis? Die vraag is niet makkelijk. Niet toevallig heeft geschiedenis twee betekenissen. 'Het is zowel een wetenschappelijke discipline als het onderzoeksobject van die discipline.'&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Het had gekund (maar misschien ook niet).'' In: ''De Standaard'', 21.09.2015, p. D10.&lt;/ref&gt; Met andere woorden: de geschiedenis schrijft geschiedenis over de evolutie van de wereld en over zichzelf: over de discipline, over de historicus en zijn voorkeuren en over haar eindeloze beperkingen om tot definitieve inzichten te komen. Wat is geschiedenis, is het best te beantwoorden door de geschiedenis te bekijken als een ‘actieve constructie’. '''Actief''' wil zeggen: hier deed iemand zijn best voor, zijn ''leen'' achter gelegd, gewerkt. '''Constructie''' wil zeggen: iets is gemaakt. Een architect bouwt een bouwwerk, een historicus schrijft een verhaal,  een narratieve constructie die soms meer op kunst lijkt dan op wetenschap. In het beste geval op basis van feiten, in het slechtste geval op basis van verzinsels of hallucinaties. Etymologisch gaat het woord terug op 'historie', afkomstig van het Griekse ιστορία en herkenbaar in het Engelse history/story. Geschiedenis en verhaal zijn een dansend duo.

.

Schoolbank-kinderen en veel mensen beschouwen 'de geschiedenis' als iets 'passief'. Ze slaan aan het blokken nadat een juf, een meester of een deskundige in hun klasje over het verleden kwam vertellen. Voeling is er weinig. Omdat die leerkracht of die pastoor het hen inlepelde als een 'objectieve realiteit', namen ze het voor waar aan. Geschiedenis is er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! Wat hier problematisch aan is, is het feit dat de woorden ''actief'' en ''passief'' diametraal tegenover elkaar staan net zoals de begrippen objectief en subjectief. De 'actieve constructie' is een vraag die op filosofisch vlak tot tien vragen leidt:

.

'''1.''' Wanneer begint de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.
 
'''2.''' Wie maakt de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.

'''3.''' Waarom bestaat/maakt hij of zij geschiedenis? Met andere woorden: wat is de reden waarom we over iets spreken? Wat is de reden waarom we onze lessen vullen met bepaalde inhouden? Wat is de reden waarom boekhandels elk jaar weer duizenden boeken verkopen?

.

'''4.''' Hoe maakt ''men'' de geschiedenis van het veiligheids- en welzijnsdenken? Wat doet een historicus in het archief? Hoeveel begrijpt hij werkelijk van het Middelnederlandse handschrift dat voor hem ligt? Hoe interpreteert de historicus de dementerende dame die hij 's morgens telkens weer gaat interviewen? 

.

'''5.''' Wat is het doel van het historisch proces? Of, anders gezegd: wat wil men/ik/deze groep bereiken?

.

'''6.''' Welke richting kunnen we ontwarren in de loop van de geschiedenis en de veiligheid en het welzijn? Ofwel: gaat het vooruit of achteruit? Is de klim moeilijk of glijden we van een leien dak?

.

'''7.''' Wat is de motor van de geschiedenis? Of: welke drijfveren zorgen voor verandering? Is het de economie? De politiek? De klimaat wijziging? De...

.

'''8.''' Is er hier sprake van een betrouwbare geschiedenis of gaat het om fake news? Of, met andere woorden: zien wij de wereld zoals hij is of werken er allerlei filters op ons in?

.

'''9.''' Is geschiedenis een wetenschap of is geschiedenis propaganda, indoctrinatie of brainwashing, is geschiedenis objectief, zoals dat de andere wetenschappen dat beweren? En wat is dat dan, objectiviteit?

.

'''10.''' Kon de geschiedenis anders lopen? Stel dat Hitler sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog. Of, stel dat hij op 8 oktober 1908 slaagde voor zijn ingangsexamen aan de kunstacademie in Wenen, zoals Eric-Emmanuel Schmitt uitwerkt in zijn roman ''La part de l'autre'' uit 2001. Wie zal het zeggen?

.

.

== Tijdsgeest ==

[[Afbeelding:Glass-of-water.jpg|thumb|550px|Half vol of half leeg? Optimisme of pessimisme?]]

[[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|thumb|550px|Frans Hals (1582-1666) schildert René Descartes (1596-1650).]]

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Renaissance|1450 -&gt;&gt; Humanisme|1500 -&gt;&gt; Verlichting |1650 -&gt;&gt; Glorious Revolution|1688 -&gt;&gt; Franse Revolutie|1789 -&gt;&gt; Take off Industriële Revolutie|1800 -&gt;&gt; Belgische Revolutie|1830 -&gt;&gt; Liberalisme|1830 -&gt;&gt; Socialisme|1848 -&gt;&gt; Rerum Novarum|1891 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Fin de siècle|1890 -&gt;&gt; Eerste Wereldoorlog|1914  -&gt;&gt; 11 november 1918|1918 -&gt;&gt; Beurskrach|1929 -&gt;&gt; Machtergreifung|1933  -&gt;&gt; Verdrag van München|1938  -&gt;&gt; Tweede Wereldoorlog|1940-1945 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; 1950|Zilveren jaren '50  -&gt;&gt; 1960|Gouden jaren '60 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Oliecrisis|1972 -&gt;&gt; Aids|1979 -&gt;&gt; Kernramp Tsjernobyl|1986 -&gt;&gt; Herald of Free Enterprise|1987 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Val Berlijnse Muur|1989  -&gt;&gt; Het einde van de geschiedenis en de laatste mens|1992 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Nine eleven|2001 -&gt;&gt;  Klimaatvluchtelingen|2014 -&gt;&gt; Klimaatmarsen|2019 -&gt;&gt; Coronacrisis |2020-2023 -&gt;&gt; Russische inval Oekraïne|2022 -&gt;&gt; Oorlog Israël / Hamas|2023 &gt;&gt;&gt; '''

.

.

== Waar halen optimisten hun mosterd? ==

.

'''1754''': Met de ontdekkingsreizen en de daarmee gepaard gaande veroveringen in Amerika, China of Perzië duiken in Europa steeds meer verhalen op van kolonisten die inheemse volken, hun gebruiken en hun politieke organisatie beschrijven. Voltaire en John Locke lezen de bestseller van pater Gabriel Sagart die bij het Wendatvolk verbleef, Jean Jacques Rousseau was vertrouwd met missie- en reisverslagen uit de Grote Meren en indiaanse bronnen en Gottfried Wilhelm Leibniz zocht inspiratie in China.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 38-51.&lt;/ref&gt; René Descartes leert filosoferen door de Mexicaan Antonio Rubio (1548-1615) en ontdekt bij de antikoloniale Quechua-schrijver Felipe Guaman Poma de Ayala (ca. 1535-1616) het 'ego cogito'. Het cartesiaanse denken brengt een paradigmawissel op diverse vlakken. 1. Een binair denken in of-of relaties komt in de plaats van een en-en alternatief denken. Dit dualisme onderscheidt mens en natuur, lichaam (res extensa) en geest (res cogitans) als afzonderlijke werkelijkheden. 2. Er komt de voorkeur om denken over de zaken in plaats van over de verhoudingen ertussen. 3. De wetenschap gaat de natuur domineren. De natuur is niet langer een levend, bezield geheel, maar een machine die volgens wetmatigheden functioneert. Natuurverschijnselen zijn te verklaren door observatie, meting en wiskunde. 4. De Westerling reconstrueert de wereld en brengt ze onder zijn controle, alsof hij god is. Daartoe neemt hij 'afstand' van de dingen met het perspectief, de kaart, de globe, de microscoop of de telescoop. De afstand stelt hem in staat om te klasseren, te meten, te catalogiseren en te veroveren.&lt;ref&gt;RAJ PATEL &amp; JASON W. MOORE, vertaald door Huub Stegeman. ''Een geschiedenis van de wereld in zeven goedkope zaken. Een gids voor kapitalisme, natuur en de toekomst van de planeet,'' Boom, Amsterdam, 2019, p. 65-68.&lt;/ref&gt; Dit soort kennismakingen tonen dat de samenleving niet ‘ongelijk’ hoeft te zijn en begrippen zoals vrijheid en gelijkheid, de natuurtoestand en het natuurrecht sijpelen het oude continent binnen. De normen van het absolutisme en de gedragsregels in Versailles installeerden in het zeventiende en achttiende-eeuwse Frankrijk een pikordecultuur die elk aspect van het dagelijkse leven domineert met onder- en bovenschikkingsrituelen. Het ontgaat de filosofen niet dat deze maatschappij anders in te richten is en om dit te onderzoeken schrijft de Académie des Sciences, Art et Belles-Lettres van Dijon een prijsvraag uit die het beste essay zoekt dat ‘de oorsprong van de ongelijkheid’ beschrijft en de vraag beantwoordt of het natuurrecht dit al dan niet rechtvaardigt. 

.
 
'''1755''': Jean Jacques Rousseau wint de wedstrijd en publiceert zijn ‘Vertoog over de ongelijkheid’ waarin hij poneert dat de jager-verzamelaar egalitair en in kinderlijke onschuld leven. De landbouwrevolutie, de verstedelijking en de staat beëindigden deze beschaafde oertoestand en bracht de mens behalve literatuur, filosofie en wetenschap ook de bureaucratie, staande legers, het patriarchaat en massamoord. In tegenstelling tot de visie van Thomas Hobbes ontwikkelt de maatschappij zich van goed naar slecht. Rousseau’s idealisme of optimisme geniet de voorkeur van het linkse politieke kamp en is in te vullen door een terugkeer naar de natuurtoestand. De hypothese van Rousseau is op niets gestoeld, hij was niet in staat om het verleden van 10.000 vroeger te onderzoeken. Nomadische groepen zijn niet per definitie egalitair, landbouwsamenlevingen hoeven zich niet per definitie te kenmerken door hiërarchie en privébezit en de eerste steden kenden weinig klassentegenstellingen, autoritaire heersers of krijgers. Toch duikt de hypothese vaak in de literatuur op.

.

Het optimisme wortelt in de idee dat de maatschappij maakbaar is. Die maakbaarheidsidee gaat terug op de Renaissance, de Verlichting en de Industriële negentiende eeuw. De Verlichting is mogelijk de belangrijkste van het trio: ze gaat een stap verder dan het magische, het symbolische en het occulte denken dat de Renaissance en het Humanisme genegen zijn. In de Verlichting ontspruit de kiem van de Industriële Revolutie. De Verlichting was niet zomaar 'filosofietje'. Het is een denken dat de totale samenleving wil veranderen en vertrekt vanuit de idee dat mensen elkaar 'aansteken'. De verlichtingsfilosofen geloven dat hun ideeën anderen 'verlichten'. Kennis komt iedereen ten goede. René Descartes hecht belang aan techniek en zou zich in onze eeuw, de 21ste, thuis voelen. Zijn ''Discours de la methode uit 1637 ligt aan de basis van de ''Encyclopédie die een eeuw later, in 1751 verschijnt. Beide werken focussen op arbeid en werktuigen, ambachtslui en werkplekken. Diderot schetst gereedschap en machines en breekt het eeuwenoude kennismonopolie van de ambachten. In de jaren zestig en zeventig van de eeuw ontwikkelt James Watt ‘zijn’ stoommachine en twee decennia later, in 1791, stimuleren het decreet d'Allarde en de Wet le Chapelier (genoemd naar de Bretoense en Jakobijnse advocaat Isaac Le Chapelier) de ondernemingsvrijheid. Het beginsel is nobel: 'Iedereen is vrij om de handel, het beroep, de kunst of het ambacht uit te oefenen dat hem goed dunkt.' Tegelijk schaffen deze verordeningen de ambachten met hun kennisoverdracht van vader op zoon af. Arbeidsstructuren zoals coalities, corporaties, ambachten en gilden die eeuwen de toegang tot een beroep belemmerden, verdwijnen. Tegelijk verdwijnt de sociale bescherming. Vakbonden en staken komen in het strafwetboek. Deze wet, de encyclopedie en de stoommachine begeleiden de rouwstoet van de ambachtslui naar het kerkhof en verwelkomen de fabriek en de machine. België schaft de Wet Le Chapelier af op 25 mei 1867. Tot die dag 'camoufleren' arbeidersorganisaties en vakbonden zich als ziekenfondsen, spaarkassen in herbergen of ‘onschuldige’ verenigingen. 
 
Tijdens de zeventiende en de achttiende eeuw groeit het idee van de wetmatigheden in de natuur én in de samenleving. De gedachte dat het menselijk gedrag te berekenen - mechanisch - is kan de wereld verbeteren. De theïstische, de bovennatuurlijke, middeleeuwse God die willekeurig ingrijpt - om te belonen en te bestraffen - ruimt plaats voor de deïstische God. Deze God is de schepper van alles, een mekanieker die zijn schepping zo inricht, dat ze zonder zijn bemoeienis draait. De ultieme metafoor omschrijft God als klokkenbouwer. Dit denken manifesteert zich in het vroeg liberaal economisch denken. In Frankrijk komt dit tot uiting in de fysiocratie van François Quesnay (1694-1774). Grondbezit en berekend individualisme liggen er aan de basis van rijkdom, succes en bestaansmiddelen. In Engeland leidt het tot de klassieke economie van Adam Smith die het onberekenbare natuurrecht en de goddelijke ordening (de onzichtbare hand) centraal stelt: arbeid als successleutel. Zo zijn beide economische systemen een reactie op het zero-sum game (wat de ene partij wint, verliest de andere), van het mercantilisme dat van de 16e tot 18e eeuw dominant was en welvaart haalt uit het edelmetaal, geroofd in de nieuwe wereld. Weinig van de onderstaande verlichtingsfilosofen maken de Franse Revolutie mee (op de drie laatste na).
 
.
 

'''♥ [https://www.youtube.com/watch?v=wQcEjBPYXi8 LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE VERLICHTING (28 min.).]'''

 
 .
 
 '''1.''' René Descartes (1596-1650) en het rationalisme, logica en onderzoek in tegenstelling tot het elitaire (enkel de elite is in staat om te leren), het esoterisme, de alchemie, het symbolische en het magisch denken. '''[https://www.youtube.com/watch?v=CAjWUrwvxs4 FILM, 8.48 min.]'''
 
 .
 
 '''2.''' De onstuitbare honger naar feiten en kennis van de encyclopedisten Jean Le Rond d'Alembert (1717-1783) en Denis Diderot (1713-1784) en hun nieuwe bijbel: l'encyclopedie. '''[https://www.youtube.com/watch?v=5WafMMlNSb8 FILM 2.49 min.]'''
 
 .
 
 '''3.''' John Locke (1632-1704) en het empirisme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=bZiWZJgJT7I FILM, 9.14 min.]'''
 
 .
 
 '''4.''' Isaac Newton (1623-1723) en het oorzakelijk denken '''[https://www.youtube.com/watch?v=s2YZN2L700Q FILM, 53.38 min.]'''
 
 .
 
 '''5.''' Montesqieu (1689-1755) en de scheiding der machten '''[https://www.youtube.com/watch?v=gExrynQC4IU FILM, 4.22 min.]'''
 
 .
 
 '''6.''' Voltaire (1694-1778) en het recht op vrije meningsuiting en het deïsme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=LAzKGkTIKpg&amp;list=PLkeO6Zg_ybk5ZE25Ub8W24yQAgPDEjrEh&amp;index=6&amp;t=29s FILM 12.15 min.]'''
 
 . 
 
 '''7.''' Jean Jacques Rousseau (1712-1778) over de opvoeding en zijn ''Emile, of Over de opvoeding''. '''[https://www.youtube.com/watch?v=81KfDXTTtXE FILM 7.46 min.]'''
 
 .
 
 '''8.''' Jeremy Bentham (1748-1832) over het grootste geluk voor iedereen in een panoptische infrastructuur. '''[https://www.youtube.com/watch?v=Myal-NSlIGA FILM 4.01 min.]'''
 
 .
 
 '''9.''' Adam Smith (1723-1790) zet de verlichtingsideeën om in een economische theorie en lanceert in zijn ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' de 'Onzichtbare hand|de onzichtbare hand'. '''[https://www.youtube.com/watch?v=ejJRhn53X2M FILM 6.43 min.]'''
 
 .
 
 '''10'''. Immanuel Kant (1724-1804) maakt een synthese van het bovenstaande in zijn &quot;Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?&quot; in 1784 als antwoord op een prijsvraag. Daarin zegt hij: 'Verlichting is het loskomen van de mens uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen zonder de ander. '''[https://www.youtube.com/watch?v=nsgAsw4XGvU FILM 8.12 min.]'''
 

.

.


;Hoofdpersonages van het absolutisme en de verlichting

.

&lt;gallery&gt;
File:Descartes_Discours_de_la_Methode.jpg|0. '''Voorpagina van Discours de la Méthode uit 1637.'''
File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|1. '''René Descartes (1596-1650).'''
File:Jean_Le_Rond_d%27Alembert,_by_French_school.jpg|2. '''Jean le Rond d'Alembert (1717-1783).'''
File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|3. '''Denis Diderot (1713-1784).''' 
File:Encyclopedie_de_D%27Alembert_et_Diderot_-_Premiere_Page_-_ENC_1-NA5.jpg|4. '''Eerste bladzijde van l'Encyclopedie.'''
File:John_Locke.jpg|5. '''John Locke (1632–1704).''' 
File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|6. '''Isaac Newton (1643–1727).''' 
File:Montesquieu_1.png|7. '''Montesquieu (1689–1755).'''
File:Immanuel_Kant_(painted_portrait).jpg|8. '''Immanuel Kant (1724-1804).''' 
File:Atelier_de_Nicolas_de_Largillière,_portrait_de_Voltaire,_détail_(musée_Carnavalet)_-002.jpg|9. '''Voltaire (1694–1778).'''
File:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|10. '''Jean-Jacques Rousseau (1712-1778).''' 
File:Social_contract_rousseau_page.jpg|11. '''Het maatschappelijk verdrag.'''
File:EmileTitle.jpeg|12. '''Emile, of Over de opvoeding.'''
File:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|13. '''Madame de Pompadour, minnares van [[Lodewijk XV]] streed tegen de censuur van l'Encyclopédie. Op haar tafel staat deel IV.'''
File:James_Watt_by_Henry_Howard.jpg|14. '''James Watt (1736–1819), uitvinder van de stoommachine.''' 
File:François_Quesnay.jpg|15. François Quesnay.
File:Smith_-_Inquiry_into_the_nature_and_causes_of_the_wealth_of_nations,_1922_-_5231847.tif|16. '''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'''.
File:AdamSmith.jpg|17. '''Adam Smith.'''
File:Louis_XIV_of_France.jpg|18. '''Lodewijk XIV.'''
File:Koning_Louis_XV;_Hyacinthe_Rigaud.jpg|19. '''Lodewijk XV.'''
File:Ludvig_XVI_av_Frankrike_porträtterad_av_AF_Callet.jpg|20. '''Lodewijk XVI.'''
File:Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg|21. '''Marie Antoinette van Oostenrijk.'''
File:Women%27s_March_on_Versailles01.jpg|22. '''Vrouwen op de weg naar Versailles. Brood, geen taart!'''
File:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|23. '''Vrijheid, gelijkheid en broederschap.'''
File:LouisXVIExecutionBig.jpg|24. '''Onthoofding van Lodewijk XVI op de Place de la Révolution, nu Place de la Concorde.'''
File:Jacques-Louis_David_-_Marie_Antoinette_on_the_Way_to_the_Guillotine.jpg|25. '''Jacques-Louis David tekent Marie Antoinette op weg naar het schavot.'''
File:Exécution_de_Marie_Antoinette_le_16_octobre_1793.jpg|26. '''Executie van Marie Antoinette.'''
File:Robespierre.jpg|27. '''Maximilien de Robespierre (1758-1794).'''
File:Gros_-_First_Consul_Bonaparte_(Detail).png|28. '''Napoleon Bonaparte (1769-1821).'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Waar halen pessimisten inspiratie? ==

[[File: Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg|thumb|550px|Het Fin de Siecle is een decadente periode tussen 1890 en 1914. Twee kernwoorden  - schoonheid en de dood in het vooruitzicht - duiken overal op, zoals in dit symbolische schilderij van Leon Spilliaert. Zijn 'Absintvrouw' uit 1907 toont het thema: jonge mooie vrouw is op het einde van haar leven, het leven is als een scheut absint (let op de arm) weggevloeid. De kleuren zijn al in de rouw: donkerblauw, zwart en paars.]]

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-R06610, Oswald Spengler.jpg|thumb||550px|Oswald Spengler]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=qPRn-XRLM_c '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: DE PESSIMISTEN (30 Min.)'''].

.

1651: Thomas Hobbes - geboren in 1588, bij de aanval van de Spaanse Armada op Engeland waarbij zijn moeder ongekende angsten kende - betoogt in zijn boek ''Leviathan'' dat de oertoestand van de mens eenzaam, arm, wreed en kort is. Iedereen vecht er tegen iedereen. Mensen zijn vals en egoïstisch, cynisch en berekend. Met deze theologische vraag komt Hobbes tot deze probleemstelling: is de mens van nature goed of slecht? Goed en kwaad zijn begrippen die de mens, net zoals God, maakt om te vergelijken. Dieren kennen de kunst van het vergelijken niet in die mate als een mens. Hobbes is ondanks zijn lijfspreuk 'Fear and I were twins' optimistisch gesteld: de staat - een begrip dat zich in de tijd van Hobbes ontwikkelt - levert de instrumenten die de honger naar macht, roem en bezit in toom houden. Op dit moment geeft de rechterzijde van het politieke spectrum de voorkeur aan dit model: ze noemen het realisme. Anderen noemen het pessimisme of wantrouwen. Hobbes' en zijn volgelingen laten het verhaal over het ontstaan van de mens van het slechte naar het goede evolueren in tegenstelling tot Rousseau's volgelingen. Die zien de menselijke evolutie van goed naar slecht met de gedachte vroeger was alles beter. Beiden zijn in dit opzicht lineaire denkers: de geschiedenis voltrekt zich volgens een lijn, een glijbaan die je kan opklimmen (met veel moeite, maar als je de top bereikt, dan ben je er!) of kan afglijden (met veel plezier en gemak, om op te geven). Deze evoluties contastereren met de circulaire denkers zoals de Duitse cultuurhistoricus Oswald Spengler (1880-1936), de vader van het cultuurpessimisme. Zijn voornaamste werk ''De ondergang van het Avondland'' schopt het tot een bestseller dankzij Elisabeth Förster-Nietzsche, de zus van Friedrich Nietzsche. Het boek toont een cyclische cultuurgenese die de ontwikkeling van samenlevingen vergelijkt met het ritme van het mensenleven of dat van de seizoenen. Een mens: geboren, groei, volwassenheid, bejaard, sterft. Dagen (24 uur), maanden (de verwijzing naar de maancyclus) en seizoenen (vormen samen een jaar en herhalen zich dan) doen iets gelijkaardigs. In de lente ontluikt nieuw leven, de zomerse bloei zorgt voor nakomelingen (zaad), een herfstige oude dag tot de winter (de dood) intreedt. Diverse wereldbeschavingen bewijzen Spenglers theorie: De Babylonische, de Egyptische, de Chinese, de Indische, de Indiaans-Mexicaanse, de Grieks-Romeinse en de Arabische, de Joodse en de Byzantijnse beschaving. Het boek en de theorie zijn een tegenreactie op het verlichtingsdenken dat een maakbaar Europa voor ogen ziet. Spencer voorspelt dat die rationele maatschappelijke structuur een einde kent. Kort voor zijn dood schrijft hij dat het Duitse rijk snel zal ophouden te bestaan.  

.

1884: De grilligheid en de ambivalentie van de negentiende eeuw dwingen kunstenaars, intellectuelen en politici op het einde van de eeuw tot een reflectie over de voorbije en aan gang zijnde industrialisatie. In Engeland publiceert [[Arnold Toynbee]] in 1884 zijn ''Lectures on the Industrial Revolution'' waarin hij de industrie als oorzaak aanduidt voor het '''morele verval''' van de arbeidersklasse. De technische en wetenschappelijke successen van de mechanisatie leiden tot het failliet van de traditionele ambachten en loodst vrouw en kind naar de fabriek waar ze nauwelijks weten welk product ze maken.

.

Op het einde van de eeuw is de tussentijdse balans niet florissant: de onmacht van de prille democratie (de juridische en sociale bevrijding van het individu blijkt – voorlopig - een illusie), het koloniaal beheer, de kapitalistische klassenjustitie, het elitaire stemrecht dat de gegoede klassen bevoordeelt, het lijden van het proletariaat… al deze pijnpunten brengen mensen sociaal en psychologisch in de war. Beloofde de Industriële Revolutie dan geen rijkdom en overvloed? Beloofde de onstuitbare techniek dan geen wereldwijd transport en een internationale economie? Ging het oneindige aantal uitvindingen niet afrekenen met armoede, hongersnood, epidemieën, kindersterfte en achterlijkheid? De negentiende eeuw heeft een Januskop: het succesverhaal van stoom, infrastructuur en amusement botst met sceptische en pessimistische stemmen vol wantrouwen. Niet iedereen begroet de vooruitgang met gejuich. 

.

De psychiater Sigmund Freud, de filosoof Nietzsche, schrijvers zoals Emile Zola en Oscar Wilde, kunstenaars zoals Leon Spilliaert zijn er de gezichten van. Hun cultuurkritiek focust op het beest in de mens. Is de mens te beschaven? Achter het menselijke gezicht huizen de onderdrukte driften van Eros en Thanatos, de hysterie en de angst voor het anale. Het idee dat God dood is, duikt op bij Nietzsche en de evolutieleer van [[Charles Darwin]] botst met de Bijbel. Gods dood stelt de begrippen waarheid en cultuur en vooruitgang, modernisering en maatschappij in vraag. Die begrippen blijken geen product van het rationalisme en de Verlichting, maar een complot van tirannieke, gewelddadige machtsmensen: een roedel roofdieren, een ras veroveraars die de dwalende massa in hun klauwen houdt. De enige optie is de schoonheid van het sterven. Enkel de esthetica van de dood rest, nu de maatschappij een terminale patiënt blijkt. Het komt tot uiting in het decadente, de luxueuze overbeschaving vol estheticisme, escapisme en het uiterlijke vertoon van het dandyisme (denk tegenwoordig aan Pim Fortuyn, Thierry Baudet, Theo Hiddema, Dries Vanlangenhove), vol nihilisme (sociale mobiliteit is een idioot idee), misogynie (vrouwonvriendelijkheid vanuit het gevoel dat vrouwen vuil en neerslachtig zijn) en a-politieke gedrag (democratie leidt nergens toe). Deze opvallend geklede intellectuelen hebben de vileine commentaar klaar voor hun rivalen. Ze voelen zich tegelijk -hoe paradoxaal ook- verloren in hun eigen tijd en superieur tegelijk, ze zijn verheven en provoceren met dubbelzinnigheden, verwijzen graag naar de oudheid (vroeger was het beter) en gebruiken ironie. 

.

Het Fin de Siecle of het einde van een tijdperk - ook de Belle époque genoemd (denk aan het impressionisme, de Jugendstil, de cinematografie) - loopt van pakweg 1890 tot het einde der tijden: het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het zijn narcisten: ‘Een dandy leeft en slaapt voor zijn spiegel’ noteert Charles Baudelaire. Toch is het narcisme niet te herleiden tot het individu, het omvat een hele cultuur (Christopher Lasch in 1978: ''The Culture of Narcissism'') en een narcistische cultuur legt de lat hoog.&lt;ref&gt;Mia Doornaert laat de Belle époque beginnen in 1870 en eindigen met de Tweede Wereldoorlog. Zo zie je dat er op de historische periodes marge kan zitten. Lees ook: JAN VAN HEEMST. ''Tussen gen en globe. Europese Cultuurgeschiedenis'', Ad. Donker, Rotterdam, 2012, p. 340 ev. Dat negatieve geluid van Arnold Toynbee uit het einde van de negentiende eeuw, contrasteert met de visie van T.S. Ashton die aan de vooravond van de zilveren jaren vijftig die hij publiceert in ''The Industrial Revolution, 1760-1830''. In dat boek uit 1948 benadrukt Ashton het positieve en de verworvenheden van de negentiende eeuw. Vgl. DE KOCK CATHERINE &amp; DE VUGT GEERTJAN. ''Waarom zijn er zoveel rechtse dandy’s?'' In: ''De Standaard'', 2 april 2019, p. D11.&lt;/ref&gt; 
 
. 

.

== Dialectiek ==

.

Het dialectisch denken of het denken in tegenstellingen haalt [https://www.youtube.com/watch?v=fSQgCy_iIcc&amp;t=173s Karl Marx] bij [https://www.youtube.com/watch?v=H5JGE3lhuNo Georg Wilhelm Friedrich Hegel]. 

;Voorbeeld 1:
Paul Ricouer ziet drie fasen in het lezen van de bijbel:
* These: als een ‘fantastisch boek’: naïef gelezen als een sprookje tijdens een miraculeuze kindertijd (story)
* Anti-these: Een ‘historisch boek’: de kritische lezing (history) met historische personages
* Synthese: Een ‘levensboek’: als antwoord op zinvragen over de toekomst, het nu en vroeger, hier en elders (transhistory)

;Niet dat er altijd een synthese komt...
* These: De Katholieke Middeleeuwen met de klemtoon op beelden
* Anti-these: De reformatie met de klemtoon op woorden
* Anti-anti-these: De contrareformatie en de barok
* Anti-anti-anti-these: het classisisme

;Voorbeeld 2:
* These: Het absolutisme van Lodewijk XIV
* Anti-these: De Verlichting en haar romantisch optimisme
* Synthese: De Franse Revolutie-idee (vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid) met gewelddadige leiders zoals Robespierre en Napoleon

;Voorbeeld 3:
* These: De Franse Revolutie
* Anti-these: De [[Restauratie (Frankrijk)|Restauratie]]
* Synthese: Het [[positivisme]] van [[Auguste Comte]]

;Voorbeeld 4:
* These: Het optimisme van de Verlichting
* Anti-these: Het pessimisme en het determinisme van het Fin de Siècle, het impressionisme
* Synthese: de dialectiek van Marx

;Voorbeeld 5:
* These: het kleuterkind met een goddelijke adoratie voor zijn vader
* Anti-these: de puber waarbij de vader een loser is
* Synthese: de jongvolwassene met een realistisch ouderbeeld

;Voorbeeld 6:
In de kunstgeschiedenis zijn er talloze voorbeelden van tegenstellingen die elkaar opvolgen: 
* Realisme en Impressionisme: Realisme is een kunststroming die zich richt op het weergeven van de werkelijkheid, terwijl Impressionisme  indrukken vastlegt.
* Barok en Rococo: Barok is een kunststroming die zich kenmerkt door dramatische effecten, terwijl Rococo zich kenmerkt door lichtere, meer decoratieve elementen.
* Kubisme en Futurisme: Kubisme staat voor geometrische vormen, het Futurisme zoekt beweging en snelheid.
* Romantiek en Realisme: Romantiek richt zich op emotie en verbeelding, het Realisme wil de werkelijkheid tonen zoals die is.
* Surrealisme en Dadaïsme: Surrealisme zoekt naar het onderbewuste, het Dadaïsme daagt de conventionele kunst uit.
* In de kunstgeschiedenis is er sprake van synthese wanneer twee tegenstellingen worden samengevoegd tot een nieuwe stijl. Een voorbeeld hiervan is het Postmodernisme, dat elementen van verschillende stijlen combineert.

.

.

== De Ist-familie telt (te) veel leden ==

.

[[Bestand:David Van Reybrouck.jpg|thumb|550px|David Van Reybrouck ziet kenmerken van het 21ste-eeuwse populisme in het socialisme uit de negentiende eeuw. Hij schrijft één lange redenering met als conclusie dat er in de kennismaatschappij aandacht nodig is voor laaggeschoolden. Dat komt de democratie alleen maar ten goede. Tien jaar na zijn lange redenering, in 2019, komt er het initiatief voor een Jezuïetenschool in Molenbeek en kan Van Reybrouck een experiment aangaan in de Duitstalige gemeenschap.]]

[[Bestand:Jose_Ortega_y_Gasset.jpg|thumb|550px|Jose Ortega y Gasset, geen optimist. Ortega is kritisch over de massa die hij definieert als gelijk ieder ander. De massamens is onbescheiden, zonder zelfkritiek en respectloos voor autoriteit en staat tegenover de elite. Ortega roept de aristocratie op om de leiding te nemen bij cultureel verval.]]

Aan de uitersten van het spectrum staan de optimist en de pessimist. Een ander spectrum is te vormen tussen de realist en de idealist. Tussenin liggen vele interpretaties van de geschiedenis. Belangrijk is de betrouwbaarheid van wat men beweert. Hoe kan je dit nagaan? Dat gebeurt via twee strategieën: mediawijsheid en historische kritiek. Iedereen gaat aan de slag met de werkelijkheid en maakt er iets van op zijn eigen originele wijze. Waakzaamheid blijft geboden.

.

;1. De optimist
* Is zonder meer optimistisch wat de toekomst betreft. Technologie zal ons redden, de wereld kent alleen maar vooruitgang. Een mooie passage uit Milan Kundera's '''Ondragelijke lichtheid van het bestaan''' illustreert dit optimisme. Verder is Kundera geen typische optimist.

.

;2. De pessimist
* Doemdenkers zoals: Louis-Ferdinand Céline, Oswald Spengler, José Ortega y Gasset, Johan Huizinga.

.

;3. De Marxist en de communist
* Van Karl Marx tot Raoul Hedebouw.

.

;4. De populist
* Vertaalt de historische boodschappen in eenvoudige termen en gebruikt zijn verhaal voor een eigen gewin. Dictators neigen naar dit type. 

.

{{Citaat|'''Hij (de populist) weet wat het volk wil, en dat moet volstaan. Daardoor duldt hij geen tegenspraak, daardoor  heeft hij een gloeiende hekel aan het debat. Het parlement, de grondwet, de gebruikelijke democratische procedures zijn voor hem eerder hindernissen dan politieke verworvenheden. In die betekenis is populisme in wezen antidemocratisch en antiparlementair; sommigen spreken zelfs van 'proto-totalitair'. Dit duistere populisme miskent het wezen van de democratie.'''|David Van Reybrouck}}

.

;5. De cartoonist
* Een standup comediën die van alles een grap maakt, mensen een spiegel voorhoudt door middel van een grap. Niet altijd in dank afgenomen. Denk aan de Bataclan en Charlie Hebdo.

.

;6. De relativist
* Relativeert alles kapot. Problemen bestaan nauwelijks.

.

;7. De structuralist
* De structuren bepalen het denken. Individueel maakt een mens nauwelijks keuzes.

.

;8. De kapitalist
* Denkt alleen maar in economische modellen: leiders zijn managers, winners en een probleem los je op met een businesmodel. 

.

;9. De journalist en de columnist
* Stefan Zweig en Joseph Roth

.

;10. De illusionist
* Goochelaars en charlatans die aan de slag gaan met de werkelijkheid

.

;11. De hyperbolist
* Vergroot alles uit, overdrijft

.

;12. De realist
* 'tja. Die hebben we nog niet gevonden :-)

.

;13. De polemist
* Slaagt er in om partijen die hetzelfde nastreven in ruzie te steken. Zelf komt hij er ongezien mee weg. Een spreekwoord kenmerkt hem: 'Twee honden willen een been, de derde komt er mee heen.'

.

;14. De hedonis, de narcist, de egoïst en de Trumpist
* Aarzelt niet om publiekelijk te liegen en benoemt alles wat hem of haar tegen de haren instrijkt [[fake news]]
* Denkt alleen aan zichzelf en gaat daarvoor over lijken?
* Houdt van zelfverheerlijking. 

.

;15. De perfectionist
* Streeft perfectie na ten koste van alles.

.

;16. De encyclopedist
* Verzamelt kennis, zoveel mogelijk objectieve kennis om op basis van deze 'ratio' gedegen beslissingen te kunnen nemen.

.

;17. De anarchist, de andersglobalist en de activist
* Is te zien op manifestaties en betogingen. Roept en staat op de barricaden.
* Stelt het systeem in vraag, doorgaans op een speelse, ongevaarlijke manier.

.

;18. De negationist
* Negeert toekomstige problemen (klimaatopwarming), of negeert wat er in het verleden gebeurde (holocaust). In sommige samenlevingen is negationisme strafbaar.

.

;19. De ecologist
* Ziet ecologie als een religie.

.

;20. De royalist
* Is koningsgezind.

.

;21. De propagandist en de evangelist
* Tracht aanhangers te vinden voor zijn gedachtengoed via de publieke opinie, vaak is de info eenzijdig of verzonnen.
* Loopt over van bekeringsdrang.

.

;22. De sadist
* Houdt ervan om zijn tegenstanders te pijnigen. 

.

;23. De nationalist
* Nationalisme is een ideologie die de staat als historische eenheid ziet. Soms gaat dit gepaard met idee van exceptionalisme om de eigen identiteit af te grenzen tegenover anderen. 

.

;24. De separatist
* Separatisme streeft naar de terugtrekking uit een bestaande staat en het oprichten van een eigen.

.

;25. De futurist
* Probeert te voorspellen hoe de toekomst er zal uitzien.

.

;26. De simplist
* Stelt alles te eenvoudig voor.

.

;27. De idealist

.

.

;Aan de toog

'''VRAAG''': Moet ik al deze typetjes kennen?
 
'''ANTWOORD''': Uiteraard niet.

.

'''VRAAG''': Waarom voer je ze hier dan ten tonele?

'''ANTWOORD''': Omdat politieke debatten of monologen tegenwoordig vaak beginnen met het definiëren van de tegenstander, in plaats van het positioneren van het eigen zelf. Voor wie de debatten van op afstand volgt, klinkt dit abstract, maar een voorbeeld maak veel duidelijk. Als Wouter Beke (CD&amp;V) in 'De Zevende Dag opdaagt (3.02.2019) en onmiddellijk zegt hoe NVA en GROEN denken over de vraag die hij krijgt voorgeschoteld, getuigt dit van[framing, iets wat doorgaans de media wordt verweten. Het is een techniek van stereotypering waar de democratie niet bij gebaat is. 

.

'''VRAAG''': Een beetje zoals Anuna De Wever niet weet of ze een man of een vrouw is?

'''ANTWOORD''': Inderdaad, je hoeft de wereld niet in categorieën op te delen. Anuna zegt: Als ik weet en ervan overtuigd ben dat ik mezelf ben - ik ben Anuna - dan volstaat dat. Niemand hoeft mij te definiëren.

.

'''VRAAG''': Maar hoe weet je dan met wie/wat je te doen hebt? Zo is er toch geen duidelijkheid meer? 

'''ANTWOORD''': Waarom zou dat moeten? Waarom wil je duidelijkheid?

.

'''VRAAG''': Ik ben eigenlijk op zoek naar de waarheid. Dat lijkt me een beter begrip.

.

'''ANTWOORD''': Zou de geschiedenis de waarheid kunnen brengen? Is waarheid geen begrip waar priesters of andere religieus geïnspireerde mensen van houden? Geschiedenis is een wetenschap en die houdt zich bezig met 'betrouwbaarheid' van informatie. Hoe dat in elkaar zit, leg ik je hieronder uit. 

.

.

== Schema ==

.

[[File:Karl_Marx_001.jpg|thumb|350px|Karl Marx ontwikkelt zijn geschiedenisvisie volgens de dialectiek van zijn voorloper Hegel: these, antithese en synthese. Weber is evenzeer 'dief' en ontleent de begrippen aan Fichte die ze op zijn beurt stal bij Kant. Hegel streeft naar een totaalconcept van wetenschap en godsdienst, esthetica en filosofie en bekijkt de werkelijkheid als een proces van tegenstellingen, geen statisch zijn en drukt dit uit met 'aufheben' wat optillen, afschaffen en bewaren betekent. These, antithese en synthese?]]

.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Visies op geschiedenis !! Pessimisme !! Optimisme !! Dialectiek
|-
| '''Wie maakt ze?''' || Louis-Ferdinand Céline|L.F. Céline || Milan Kundera|M. Kundera || Karl Marx
|-
| '''Richting''' || Circulair || Lineair || Spiraal
|-
| '''Resultaat''' || Doemdenken || Vooruitgangsdenken || Determinisme
|-
| '''Gevolgen''' || Ironie, cynisme|| Vrijheid, verantwoordelijkheid || Strijd
|-
| '''Doel''' || Doelloos || Groei || Klasseloze staat
|-
| '''Motor''' || Domheid || Verlichting || Economie &amp; het middenveld
|}

.

.

== Objectiviteit? ==

.

;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Grey square optical illusion.PNG|thumb|Vierkant A heeft precies dezelfde grijskleur als vierkant B ([[:file:Same_color_illusion_proof2.png|bewijs]])
Bestand:Grid illusion.svg|thumb|Flikkerend rooster. Het lijkt of er zwarte vlekken verschijnen
Bestand:Gradient-optical-illusion.svg|thumb|De grijze balk heeft overal dezelfde kleur
Bestand:Tribar.png|thumb|De [[Penrose-driehoek|driehoek van Penrose]]. Een driedimensionale figuur die niet kan bestaan
Bestand:Onm_kubus2.png|Onmogelijke kubus
Bestand:Impossible staircase.svg|Oneindige trap
File:Blivet.png|[[Blivet]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''GESCHIEDENIS ALS CONSTRUCTIE''' =

[[File:Kortrijk-Groeningemonument.jpg|thumb|right|550px|Kortrijk, Groeningemonument uit 1906 (beeldhouwer Godfried Devreese). In Vlaams-nationalistische kring symboliseert deze slag de taalstrijd. De Vlaamse Gemeenschap riep in 1973 11 juli als feestdag van Vlaanderen uit.]]

.

Geschiedschrijving is, net als het nieuws, onderhevig aan trends. Het is niet zo dat de ‘geschiedenis’ het verleden objectief in beeld brengt. Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Zo is het resultaat van hun denkwerk verschillend. 'Al zolang ze bestaat, heeft de geschiedschrijving een ingewikkelde band met de politieke macht' schrijft Anne Morelli in haar boek ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië.'' Jacques R. Pauwels heeft het iets recenter over ''De grote mythen van de moderne geschiedenis.'' Hij steekt van wal met 'Mythen zijn geen leugens' maar fantasieverhalen met een kern van waarheid. Mythes bevatten 'een kern van historische werkelijkheid maar dienen niet om die werkelijkheid uit de doeken te doen. Ze streven ernaar mensen te socialiseren, hen met de stand van zaken in hun maatschappij tevreden te stellen of minstens te verzoenen, ook - en vooral - wanneer er eigenlijk goede redenen bestaan om ontevreden te zijn met de status quo en verandering te willen, eventueel zelfs radicale, revolutionaire verandering.'&lt;ref&gt;JACQUES R. PAUWELS. De grote mythen van de moderne geschiedenis. Epo, Berchem, 2019, p. 7-8.&lt;/ref&gt;

.

.

== Geschiedenis en macht ==

.

Het lijkt op wat Morelli schrijft: 'Vanaf de oudheid heeft de historicus de machtshebbers bezongen, hun veroveringen gelegitimeerd, vanuit het verleden hun identiteit bepaald en hun voorouderlijke deugden verheerlijkt. De historicus gaf de natie zijn wortels. Te vaak vergeten we dat de historicus buiten zijn onderzoek kan. De historicus is een kind van zijn tijd, heeft zijn aandachtspunten en zijn blinde vlekken, zijn sympathieën, banden en kent de dingen waar hij beter niets over schrijft. De historicus is soms een militant of een machtsdienaar. Zo ‘maakt’ hij -bewust of onbewust - het verleden. Dé voorbeelden vinden we in de 19de eeuw, toen de romantiek naar de ziel van het volk zocht, ter onderscheid met anderen. Historici zochten de ziel en vonden ze in het verleden vol 'feiten' die, met de nodige rangschikking en interpretatie, voor deze identiteit zorgden. Deze 'mythen' toonden dat bodem en ras in een ver verleden al onze identiteit vormden.'&lt;ref&gt;MORELLI ANNE (Ed.). ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië''. Epo, Berchem, 1996, pp. 7-21.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== Anne Morelli ===

.

Het boek van Anne Morelli ''Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie'' verkocht als een zoet broodje. In enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek historische en politieke reacties uit. Het magazine ''Front National de Belgique'' beschuldigde het boek ervan de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam van de Belgen te besmeuren: 'Het maakt ons verleden en onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreem rechts gebruikte de argumenten in haar pamfletten. 

.

.

=== Kortrijk 1302-1902 ===

.

Jo Tollebeek en Tom Verschaffel ontmaskeren in de ''Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging'' de mythe van de veldslag op 11 juli 1302 waarin een leger van Vlaamse ambachtslui het Franse ridderleger op de Groeningekouter verslaan. 'Deze veldslag kaderde in het verzet van (een gedeelte van) Vlaanderen tegen de veroveringsdrang van het Frankrijk van Filips de Schone' schrijven ze. Vanaf het midden van de negentiende eeuw komt de benaming Guldensporenslag in zwang, door de publicatie van Hendrik Conscienses ''De Leeuw van Vlaanderen'' en doet de naam denken aan een romantische tijd vol heroïsche vrijheidsdrang tegen een reeks vreemde onderdrukkers: de Romeinen en Caesar, de Fransen (1302), de Spanjaarden (de Geuzen en de Tachtigjarige Oorlog), de Oostenrijkers (Jan de Lichte) en de Nederlanders. Conscience is niet de eerste die 1302 onder de aandacht brengt; toch is het zijn ''Leeuw van Vlaenderen'' die zich vanaf 1838 in het Vlaamse bewustzijn nestelt, zonder dat die in tegenspraak is met de vaderlandsliefde voor België. Naarmate de Vlaamse Beweging evolueert, verschuift de betekenis van de Guldensporenslag.

.

.

=== Vier keer feest ===

.

De symbolenstrijd bereikt een hoogtepunt in Kortrijk in 1902, bij de zeshonderdste verjaardag. De voorbereidingen beginnen in 1891 en Guido Gezelle schaart zich achter het initiatief. Omwille van ideologische twisten onder de organisatoren komen er uiteindelijk vier feesten: op 13 juli organiseert de Vlaamsche Volksraad een eerste manifestatie; diezelfde dag betoogt het liberale Vaderlandsch Comiteit; op 17 augustus volgt het feest van de katholieken; en nog eens veertien dagen later trekken de socialisten -met tweetalige slogans (&quot;De strijd van Kortrijk was een strijd tegen de rijken&quot;)- door de Kortrijkse straten. Door de strubbelingen raakt het standbeeld voor de Groeningekouter niet tijdig klaar; het zou in 1906 worden onthuld. De cultus van 1302 is sedert 1973 officieel: 11 juli is de feestdag van de Vlaamse Gemeenschap.

.

.

== Ideologie ==

.

Vertrekkend van dit soort ideeën verspreidden schoolboeken in het verleden een patriottische geschiedenis en het nationaal gevoel. Ook al kende België weinig geschiedenis-catechismussen, toch herhaalden schoolboeken generatie na generatie clichés en stereotypen die tonen dat België ten tijde van Jules Caesar een identiteit bezat. De historicus Eric Hobsbawm beschreef de geschiedenisvervalsers en stelt dat 'geschiedenis de grondstof is voor nationalistische, etnische of fundamentalistische ideologieën, zoals de papaver dat is voor de heroïneverslaafde.' 

.

=== I. Nationalisme ===

[[Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png|thumb|550px|'''732_TECHNOLOGIE MAAKT HET VERSCHIL''' Carl von Steuben, of is het Charles Auguste Steuben? (1788–1856) schildert in 1837 de Slag bij Poitiers uit het jaar 732 in een Romantische versie. De slag is bekend omdat de stijgbeugel de doorslag geeft. Frankische ruiters ondervinden dat ze vast in het zadel zitten om hun bijlen en tweesnijdende zwaarden rond te zwaaien, zonder evenwichtsverlies. Haaksperen drukken de Moorse schilden weg zonder dat ze van hun paard vallen. Het schilderij hangt in Versailles. De stijgbeugel was niet nieuw, de Hunnen gebruikten die eerder. Voor de Brit Edward Creasy is deze slag één van de vijftien belangrijkste uit de wereldgeschiedenis. Hij beschreef dat in zijn boek ''The Fifteen Decisive Battles of the World'' uit 1851. Klopt het dat aldus Bart de Wever - dixit Europajournalist Paul Goossens - hier de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis begint met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam?  Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt;]] 

Als het aan Bart De Wever ligt, begint de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam, verslagen in 732 bij Potiers. Europajournalist Paul Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd. Niet het Verdrag van Rome, wel de slag van Potiers in 732 zou, volgens De Wever, die in deze een doorslagje van die van radicaal-rechts is, het echte begin van een verenigd Europa zijn. Volgens die canon moeten Robert Schuman en Jean Monnet als fouding fathers de plaats ruimen voor de Frankische krijgsheer Karel Martel, bastaardzoon van Pepijn van Herstal en cultfiguur van extreemrechts. Tegelijkertijd wordt het concentratiekamp Auschwitz tot een Pools provinciestadje gedegradeerd en krijgt de Europese eenwording een een radicaal andere inspiratiebron. De Europese burgeroorlog (WOII) en de Holocaust verdwijnen op de achtergrond, de islamitische andere wordt nu de raison d'etre van de eenheid. Een verleden van kruistochten en de reconquista's wordt weer actueel. Daarmee ligt de Europese identiteit in de voor Vlaamse nationalisten vertrouwde antagonistische bedding. Als het Vlaamse wij een smoel kreeg, is het omdat het zich tegen de Belgische &quot;vijand&quot; kon afzetten. &quot;Het is een onmiskenbaar feit&quot; schrijft De Wever, &quot;dat een externe vijand een zeer tastbare en doorslaggevende rol kan spelen in identiteitsvormingsprocessen.&quot; In zijn recept voor Europa zit het er allemaal in: meer Potiers en de promotie van de politieke islam tot uitverkoren Europese vijand' en een minder prominente aanwezigheid van de Holocaust.
'Is dat een radicaal-rechts verhaal?' vraagt Goossens zich af. 'Ongetwijfeld, maar niet voor De Wever. Voor hem is de Koran geen license to kill en is er geen sprake van botsende beschavingen, wel van een conflict over het voortbestaan van de moderniteit. Het zal de radicalen een zorg zijn. Hun memes en vlaggen zijn immuun voor subtiel denken. Voor De Wever daarentegen draait het allemaal rond de moderniteit. Daarom de noodzaak van een leidcultuur met de verlichting als kompas. Dat klinkt mooi, maar het valt op dat het conservatieve orkest de verlichting pas begint af te stoffen als de moslim in de buurt is. Als het over ongelijkheid, mensen in nood op de Middellandse Zee en de inspiratie van de Europese Unie gaat, stopt die muziek. De Wever houdt niet van half werk. Omdat een identitaire beweging niet zonder vijand kan, heeft hij er meteen twee in de aanbieding: de politieke islam dus en de ‘postmodernisten en cultuurrelativisten’. Dat nihilistische volkje sleurde Europa in een spiraal van identitaire zelfdestructie, cultiveerde de zelfschaamte en hypothekeert een groot verhaal over een mythisch verleden. Pas als met die binnenlandse vijand is afgerekend, kan de externe vijand worden aangepakt en ontstaat er ruimte voor Europese trots en kan met een luid ‘Europa is van ons’ het afscheid van Auschwitz afgekondigd worden.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== II. Media en propaganda ===

[[Bestand:Honoré_de_Balzac_(1842)_Detail.jpg|thumb|right|550px|Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'?]]

.

==== Media indoctrinatie ====
Voor ideologieën is het verleden essentieel en wie er geen heeft, kan het uitvinden. Jacques Pauwels voegt een tweede ideologie toe. Hij stelt dat het triestig is gesteld met het historisch besef (lees: de kritische geest) en dat de media, veel meer dan het onderwijs ons doordringt van een eindeloze reeks mythes. Mythes zijn geen leugens, maar fantastische verhalen met een kern van waarheid. Naast het onderwijs kwamen het internet, de tv en de film en de sociale media. Die voegden - in het beste geval - een kennislaag aan het (ideologische) geschiedenisonderricht toe, in het meest barre geval namen ze de onderwijs-rol gewoon over of schelden sociale media er over heen. Waarom zijn die media zo ijverig bezig om ons de geschiedenis te leren kennen? Essentieel om dit te begrijpen, is dat die media heel vaak privé-eigendom zijn van superrijken. Noam Chomsky maakte die analyse al eerder. En dat er een verband bestaat tussen de media en hun eigenaars wordt doorgaans niet vermeld. Als media ter sprake komen, dan worden die vaak opgevoerd als de waakhond van de democratie, niet als propagandakanalen van multinationals en holdings. Dat deze één procent-elite (die negentig procent van alle rijkdom in haar zakken heeft) niet graag in de belangstelling staat, spreekt voor zich. Daarom zwijgen historische films over de steun die Hitler genoot van Duitse en Amerikaanse (jawel!) industriëlen en bankiers. Net omdat die één procent bang is voor een objectieve kijk, controleert ze de verhalen die ze de wereld instuurt en welke niet. Dit soort selectiviteit zien we bijvoorbeeld bij de betekenis die documentaires geven aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Echter, meer dan om Tokyo op de knieën te dwingen, waren de honderdduizenden slachtoffers bedoeld om Moskou te intimideren. Daarom is onze kennis over de Tweede Wereldoorlog ook een Hollywoodproduct waarbij D-day belangrijker is dan wat er in Stalingrad gebeurde. Het zijn de bevoorrechten en de winnaars en niet de underdog of de slachtoffers die de geschiedenis maken. Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'? Ongetwijfeld. En daar is de één-procent-elite zich van bewust. Daarom leidt hun entertainment de aandacht af van waar het werkelijk om draait, namelijk dat rijken rijker worden en armen armer worden. Hun media slagen erin om de kapitalistische kritiek te fnuiken door bijvoorbeeld te eenzijdig te focussen op Hitler als grote schuldenaar van wat er tussen 1939 en 1945 gebeurde en niet op wie centen verdiende aan de oorlog, de wapenhandelaars, de wapenindustrie, Hugo Boss die de kledijlijn voor de Nazi's uitdacht of Bekaert uit Zwevegem (die na de oorlog de Sociale Hogeschool, het latere Ipsoc, ruimsubsidiërde) die de prikkeldraad voor de kampen leverde. Het kapitalisme heeft een vooral verborgen geschiedenis die nauwelijks onder de aandacht komt en verbergt hoe rijken rijker worden. Wie dit wil begrijpen of minstens wil analyseren kan bij de kritische geschiedschrijving terecht.

.

==== Propaganda ====

In de twintigste eeuw onderzoeken communicatiewetenschappers de mediabeïnvloeding door middel van gedragsonderzoek, diepte- en waarnemingspsychologie, marketing en de metafoortheorie, taal en machtsmechanismen. In 1937, kort na de machtsovername van Hitler in Duitsland (1933) formuleert het Amerikaanse Institute for Propaganda hoe propaganda werkt.

.

1.	'''Plain Folks Appeal''': gebruik realistische situaties die iedereen herkent, wees betrokken op volkse thema's;

.

2.	'''Bandwagon Appeal''': als iedereen achter dezelfde kar loopt, moet de boodschap die de kar verspreidt wel juist zijn. Als iedereen in de rij staat voor een ijsje, zijn ze per definitie lekker. We kennen voorbeelden van zelfstandigen die in die optiek de kunstmatige klant creëren;

.

3.	'''Misleading Numbers''': gebruik desnoods misleidende cijfers, nuanceer harde feiten;

.

4.	'''Transfer''': gebruik vlaggen, wapenschilden, titels, uniformen, symbolen… iedereen herkent ze;

.

5.	'''Celebrity''': verwijs naar beroemdheden, namen en autoriteiten, uit het heden en het verleden, prijs de 'comming man' als het voorbeeld voor de toekomst. Deze leider zal ons redden;

.

6.	'''Glittering Generalities''': grootsprakerige algemeenheden zorgen voor positieve connotaties;

.

7.	'''Stereotyping''': scheldgedrag herleidt tegenstanders tot karikaturen, maak er een cliché van;

.

8.	'''Call to Action''': Roep op tot actie zodat mensen niet langer hun schouders ophalen maar zich inzetten en gewaardeerd voelen;

.

9.	'''Card-Stacking''': schik de kaarten op een andere wijze, bepaal de volgorde van de presentatie. Hou kaarten achter de hand en speel ze uit indien nodig of hou kaarten achter en verzwijg. 

.

.

=== III. Veiligheid en angstcultuur ===

[[Bestand:Chernobyl_Hotel_with_reactor_in_background.jpg|thumb|right|550px|De kernramp van Tsjernobyl maakte Ulrich Becks publicatie uit 1986 over de risicosamenleving tot een bestseller in Duitsland.]]

Een derde ideologie focust op wat René Munnik in zijn boek 'Geweldig' de 'veiligheidsideologie' noemt. Zijn er objectieve redenen om aan te nemen dat onze werkelijkheid zo onveilig is? Of zijn we gewoon gevoeliger voor onveiligheid? Ulrich Beck spreekt in 1986 over 'Risikogesellschaft'. 

.

Zijn boek ''Risikogesellschaft: Auf dem Weg in eine andere Moderne'' (Risicomaatschappij: op weg naar een andere moderniteit) kreeg door de kernramp van Tsjernobyl de status van bestseller en is snel in het Engels vertaald. Het begrip wijst er ''niet'' op dat onze tijd gevaarlijker is dan vroeger. Gezien de levensverwachting, de technologie en de welvaart leven we veiliger dan ooit: ziektes en hongersnoden, natuurrampen en epidemie lieten we achter ons. Met de risicosamenleving wijst Beck op: 

.

1. de risico's (kernrampen, klimaatsverandering) zijn veroorzaakt door de neveneffecten van onze hoogtechnologische en welvarende, onze moderne en verlichte samenleving (die alles beheersbaar zou houden).

.

2. risico's, zowel reëel en vermeend nodigen uit tot een angstcultuur via propaganda, ideologie of als ultieme utopische preventie waarbij alles onder controle te houden is.

.

3. de risico's zijn er om te blijven. Wie nog geboren moet worden kan last krijgen.

.

4. de risico's zijn niet lokaal, maar wereldwijd.

.

5. de risico's treffen alle klassen, elk ras, alle leeftijden en sekses.

.

6. de risico's zijn onzichtbaar. Alleen deskundigen merken ze op.&lt;ref&gt;Zie RENE MUNNIK (Ea.). ''Geweldig! Over de vanzelfsprekendheid van geweld.'' Valkhof Pers, Nijmegen, 2005, p. 7-11.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== IV. Complottheorieën ===

Complottheorieën halen hun sterkte omdat ze gebaseerd zijn op selectief en speculatief bronnengebruik en hun wantrouwen tegenover wetenschappelijke kennis. Een complottheorie vertrekt van de overtuiging dat verborgen groepen met kwade bedoelingen gebeurtenissen sturen. Kenmerkend is: een verborgen elite; controle; toeval bestaat niet; wantrouwen in officiële verklaringen; het tegenbewijs is deel van het complot. De vraag draait vaak rond de vraag: &quot;Wie heeft macht?&quot; en &quot;Waarom gebeuren dingen?&quot; Complottheorieën bieden eenvoudige antwoorden op complexe processen. Juist omdat zoveel vragen onbeantwoord blijven, ontstaan talloze theorieën. Miljoenen mensen dat de maanlanding van 1969 in een studio is opgenomen. Voorbeelden zijn gecreëerd rond De bende van Nijvel (1982-1985) en hun link met extreemrechtse netwerken, de staatsveiligheid, het NAVO-netwerk Gladio en politieke elites. De aanslagen van 11 september 2001 behoren tot de meest besproken complotthema's. Veel theorieën stellen dat de Amerikaanse overheid betrokken was en dat de Twin Towers gecontroleerd zijn opgeblazen. Recenter zijn de theorieën rond QAnon, de Great Reset, vaccinatiecomplotten, omvolkingstheorieën, de klimaatontkenning...

.

.


;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG|Resten van goedendags
Bestand:Paardenhangertje_van_Gwijde_van_Namen_Kortrijk_1302__9-01-2010_14-22-14.JPG|Paardenhangertje van Gwijde van Namen
File:Battle_of_Courtrai2.jpg|De Guldensporenslag, tot de negentiende eeuw vergeten, daarna vanonder het stof. Met een doel.
File:Nicaise de Keyser04.jpg|Voorstudie van de slag door Nicaise de Keyser.
File:Guido_Gezelle.jpg|Guido Gezelle (1830-1899)
File:Hendrik_Conscience.jpg|Hendrik Conscience (1812–1883)
File:Leeuwvanvlaenderen.gif|De Leeuw van Vlaanderen verscheen in 1838
File:Groeningepoort.jpg|Groeningepoort in Kortrijk
File:Kortrijk_Groeningeabdij_museum.JPG|Museum Kortrijk 1302
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Morele paniek en fake news ==

.

[[Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg|thumb|right|550px|De heksenprocessen van Salem in Amerika begonnen in 1692 en resulteerden in minstens 24 ter dood veroordelingen. Beschuldigingen ten aanzien van vooraanstaanden stopten de processen en deden de morele paniek verdwijnen.]]

[[Bestand:Deep_throat_PD_poster_(restored).png|thumb|right|550px|In deze film is de vrouwelijke seksualiteit het thema. Er zijn eindeloze processen gevoerd over de film. In 23 Amerikaanse staten is die verboden, in het Verenigd Koninkrijk is hij illigaal tot het jaar 2000. Nederland was toleranter. De film draaide uitsluitend voor meerderjarigen in bioscopen met minder dan vijftig zetels.]]

Fake news kan leiden tot morele paniek. Morele paniek is een buitenproportionele, vijandige en gemediatiseerde reactie op een situatie of technologie, een persoon of groep, die waarden en normen lijken te bedreigen. Het begrip verklaart maatschappelijke angstreacties die niet in verhouding staan tot de ernst, het risico, de schade of de dreiging. Morele paniek is een sleutelbegrip uit de sociologie en criminologie en zou voor het eerst gebruikt zijn door Marshall McLuhan in 1964. Jock Young introduceerde het in 1971 in de criminologie en de socioloog Stanley Cohen gaf het begrip bekendheid in zijn klassieker ''Folk Devils en Moral Panics'' uit 1973. Daarin beschrijft hij de jeugdbendes, de ‘Mods’ en de ‘Rockers’.

[[File:Waarom geloof jij fake news.webm|thumb|550px|Waarom geloof jij fake news? - Universiteit van Vlaanderen]]

.

.

=== Fasen ===

.

Morele paniek is gefaseerd en begint met een stereotiepe en overdreven voorstelling van een gebeurtenis. Daarna wordt die geassocieerd met soortgelijke gevallen en gepresenteerd als symptomatisch voor een maatschappelijk probleem. Vervolgens wakkeren doemscenario’s de angst aan en escaleert het tot er justitiële, politionele of juridische maatregelen komen. Soms ebt de paniek na een tijd weg, soms duurt de golf zo lang dat het zelfbeeld van de samenleving verandert. Voor de samenleving maakt het weinig uit of de oorzaak wel of geen hersenschim is en geldt het Thomas-theorema: ''als mensen situaties als werkelijk definiëren, zijn zij werkelijk in hun gevolgen''. Niet de situatie zelf, de perceptie geeft de doorslag.

.

.

=== Voorbeelden? Legio! ===

.

* Satanisch ritueel misbruik.

.

* De heksenjacht in Vlaanderen (met hoogtepunten tussen 1590-1610) en de processen zoals die in Salem.

.

* De gevolgen van masturbatie.

.

* De paniek en massahysterie die in 1938 ontstond bij het hoorspel ''The War of the Worlds'' van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatre on the Air. Luister hier: [http://sounds.mercurytheatre.info/mercury/381030.mp3 War of the Worlds].

.

* De zorgen over genetisch gemanipuleerde voeding.

.

* De invloed van televisiegeweld of in games zoals in Canis Canem Edit en de GTA-reeks.

.

* Imitatiegedrag van jongeren bij het zien van pornografie zoals in de film ''Deep Throat''.

.

* In de zomer van 1984 rapporteerden kranten na een dodelijke vechtpartij op het strand van Egmond in Nederland over het ‘kustgeweld’, de ‘geweldsgolven’ en ‘-explosies’, ‘uitbarstingen’ en ‘epidemieën van geweld’, alsof het natuurverschijnselen waren. De paniek kreeg ook de politie, justitie, de horeca en het lokale bestuur in zijn greep en ebde na enige tijd weg. 

.

* De mediareactie en die van de overheden na de aanslagen op 11 september 2001 en de terroristische aanslagen in Madrid van 11 maart 2004 en de terroristische aanslagen in Londen van 7 juli 2005. In hun representatie van ‘het’ terrorisme dragen overheid en media bij tot paniek omdat ze onnodig angst zaaien door burgers vertrouwd te maken met dreigingen. Dit simplisme brengt de moeizame interetnische verhoudingen onder spanning en leidt de aandacht af van oorlog of genocide.

.

* De negentiende-eeuwse angst om levend begraven te worden, leidde in 1868 tot het patent op de lijkkist met een ladder voor een uitvinder uit New Jersey.

.

* In het Engelse Middlesbrough worden in 1987 121 kinderen uit hun huizen geplaatst na misbruik. Artsen gebruikten de techniek 'reflex anale oprekking' waarbij ze de billen uit elkaar schuiven en de anus bestuderen. Later bleek de techniek onwetenschappelijk en met de meeste kinderen was niets aan de hand.

.

* De angst voor de atoombom tijdens de koude oorlog.

.

* De angst voor ongrijpbare vijanden zoals al-Qaeda, fijnstof, dioxine, zendmasen...

.

.

= '''BETROUWBAAR''' =

[[Bestand:Van_Olden_Barneveldt_Verhoeven_1619.gif|thumb|right|550px|[[Abraham Verhoeven]], een prille 'gazettier' besloot zijn artikels in de Antwerpse krant de [[Nieuwe Tijdinghen]] met het zinnetje &quot;Oft waer is, sal den tydt leeren.' De auteur waarschuwt zo zijn lezers in de vroege zeventiende eeuw voor te hoog gespannen verwachtingen inzake de betrouwbaarheid van zijn schrijfsel. Het bericht is nog relevant. De illustratie vertelt het 'Verhael hoe ende in wat manieren den heere Johan Van Olden-Barneveldt, Advocaet van Hollandt ende den Vrieslant/ is Onthalst gheworden smaendachs voor noen den xiij Mey Anno Duisent zes hondert neghen-thien; T'hantwerpen/By Abraham Verhoeven/op de Lombaerde Veste/inde gulde Sonne, 1619.']]

.

{{Citaat|'''Door de fragmentarisering van alle kennis is de beleidsvorming er natuurlijk eenvoudiger op geworden. De hooggespecialiseerde takken van moderne wetenschap zijn zo ondoorzichtig geworden dat de mensen die daarin werkzaam zijn, noodgedwongen tot hun dertigste of langer door moeten studeren tot ze kunnen toetreden tot de nieuwe geestelijkheid. Een lange leertijd hebben ze allemaal, maar dat betekent nog niet dat ze het altijd eens zijn over de beste aanpak. De SARS-CoV-2-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de onenigheid onder experts zich zelfs kan uitstrekken tot schijnbaar simpele beslissingen, zoals over het gebruik van een mondkapje. Eind maart 2020 (de pandemie was drie maanden oud) adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie daar nog tegen, tenzij een persoon was besmet, en pas begin juni werd dat advies bijgesteld. Hoe kunnen mensen zonder specialistische kennis daarin partij kiezen of wijs worden uit debatten die vaak eindigen met het intrekken of ontmantelen van claims die daarvoor nog allesbepalend waren?'''|Vaclav Smil}}


.

Wat de betrouwbaarheid van deze encyclopedie betreft, daar gaan we even klassikaal door. We nemen een schrijfstok of een [[Griffel (schrijfstift)|griffel]] en een schrijfplank, een [[Lei (schrijfplank)|lei]] genaamd. We noteren drie vragen, het antwoord erop hoor je in de les.

.

* Ten eerste: Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* Ten tweede: Wat is betrouwbaarheid?

.

* Ten derde: Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Peilen is een term uit de scheepvaart, peilingen doe je steeds opnieuw, want je positie verandert constant.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=hA2p8EqvLLI '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: WAT IS BETROUWBAARHEID? (20 Min.)''']

.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=Xs0K4ApWl4g '''♣ LUISTER HIER NAAR DE GROOTSTE MISLEIDING UIT DE TWINTIGSTE EEUW:[[The_War_of_the_Worlds_(hoorspel)|The War of the Worlds''']].]

.

.

== Weet je dat…? Tuurlijk wel. ==

* Je in naam van iemand anders kan SMS'en?

.

*  Fototrucage mensen mooier maakt? Of lelijker, als het moet… Vrijwel elke foto in de krant of op internet is bewerkt! Kijk eerst naar [https://www.youtube.com/watch?v=iYhCn0jf46U dit filmpje van Dove] of naar deze ontmaskering.

.

* Er berichten gemaakt worden om journalisten een loer te draaien. Dergelijke berichten worden canards genoemd. Ze verschillen soms nauwelijks van stadslegendes.

.

* Goed ogende websites valse informatie doorspelen?

.

* Journalisten opzettelijk foute berichten de wereld insturen? Kijk op het impulscentrum naar (minstens) een van deze reportages. 1. Orson Welles War of the Worlds (Canvas Days that shook the World); 2. Bye bye Belgium (RTBF).

.

* Een verkeerd bijschrift bij een prima foto snel geplaatst is?

.

* De zetduivel vaker toeslaat dan gedacht?

.

* Sommige mensen wel heel goed gelovig zijn. Klik hier en bel en sms één jaar gratis. In tien dagen tijd tekenden 7200 jongeren in op dit aanbod.

.

* Een fout gespelde naam? Een foutief jaartal? Een verkeerde leeftijd of woonplaats? Tja, iedereen maakt fouten, niet?

.

Voor je info gebruikt, evalueer je die. “Ik heb de pest aan informatie, je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen” schrijft Jan Blokker ergens. Het citaat is in een mum van tijd gevonden, geknipt en geplakt in dit document. De referentie is uiteraard vergeten. Informatie wordt altijd gemaakt. Woordvoerders, journalisten, fotografen, redacteurs… één voor één maken zij nieuws of geschiedenis. Toch wordt die menselijke oorsprong snel vergeten. Niet alleen de Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid maar elke discipline evalueert informatie. Uiteraard vereist de doorlichting kennis van zaken, maar niettemin bestaan er “typevragen” die ongeacht het onderwerp  gelijk zijn. Zo dient de informatie controleerbaar, nauwkeurig, volledig, redelijk en eerlijk, relevant en actueel te zijn, er dient structuur, overzichtelijkheid en een lay-out te zijn. Voor je aan de controle begint ga je de bedoeling van de makers na. Wat is de aard van je bron?

  
 * Informatief?
 
 * Persoonlijk?
 
 * Commercieel?
 
 * Opiniërend?
 
.
 
{|
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg|thumb|550px|Revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, kort voor de arrestatie door de Russische geheime dienst. In het midden zit Vladimir Lenin.]]
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897 - Altered.jpg|thumb|560px|Dezelfde revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, nadat Alexander Maltsjenko in 1930 bij Jozef Stalin in ongenade viel, werd hij verwijderd.]]
|}

.

== Controleerbaar ==

[[Bestand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|thumb|rigth|550px|Van informatie die een redactionele controle onderging stijgt de betrouwbaarheid. Hier de redactie van de Canadian Broadcasting Corporation in Montreal (Canada) in 1944.]]

.
 
Betrouwbare info is controleerbaar. Van moeilijk te controleren info daalt de betrouwbaarheid. Anonieme info is onbetrouwbaar. Een cartoon uit The NewYorker toont twee honden voor een monitor, waarvan de ene zegt: ‘Op internet weet niemand dat je een hond bent.’ Een goede site bevat net als een boek de naam van de maker en zijn functie, de naam van de organisatie, een contactadres, een redactieteam, het doel van de organisatie en een datering. Het controleren begint dus met de vraag naar de auteur. Dit maakt een mail mogelijk of een extra controle via Google. Zoek uit wat de expertise van de auteur is, door zijn opleiding, werkomgeving of andere documenten te vinden. Verder kan de maker de controleerbaarheid vergemakkelijken door zijn tekst te onderbouwen met linken, een bibliografie of voetnoten. Eindigen sites op .ac.be of .edu, .org of .gov zijn het universiteiten, organisaties en staatsinstellingen. Trianguleren is het vergelijken van de informatie met minstens twee andere [relevante] bronnen. Twee is noodzakelijk, want op internet wordt veel overgenomen. Als meerdere webpagina’s hetzelfde zeggen over een onderwerp, werkt dit geruststellend. Maar let op, dit kan vals zijn. Wil je meer zekerheid, dan is het nodig om ofwel de site goed te bestuderen, te vergelijken of de commentaren op verwijspagina’s te lezen. Bij tegenstrijdige informatie is het belangrijk te weten welke auteur het meeste autoriteit heeft. Laat in je studie niet na om te wijzen op botsende visies en tegenstrijdige ideeën. Dit helpt bij het ontwikkelen van je eigen mening.

.

== Nauwkeurig en volledig ==

.

Als je evalueert op nauwkeurigheid ga je na in welke mate er slordigheden of onnauwkeurigheden voorkomen. Verkeerd taalgebruik en tikfouten tonen aan dat de auteur weinig aandacht schenkt aan de inhoud. Let op voor vage omschrijvingen zoals “men beweert dat er veel wordt…” Dit zijn teksten die lucht verkopen. Op internet verschijnt regelmatig onvolledige info. Andere info is bewust onvolledig en werkt als smaakmaker of zet aan tot kopen, sommige bronnen behandelen het onderwerp oppervlakkig of wekken de indruk het onderwerp volledig te dekken, maar stellen na consultatie teleur.

.

== Redelijk ==

.

Objectiviteit bestaat niet. De ‘werkelijkheid’ in taal gieten is ontzettend moeilijk: gewild of ongewild, steeds kijk je door filters van voorkennis, afkomst, behoeften, verwachtingen… Wat je ziet is cultureel bepaald. De discussie subjectief en objectief is hier aan de orde. Daarom is het onredelijk een auteur te vragen objectief te zijn. Verwacht van de auteur dat hij afstand doet van vooringenomenheid, een redelijke argumentatie gebruikt en eventueel uiteenlopende visies poneert. Vraag je af welk belang de auteur bij het onderwerp heeft. Zo rapporteert Greenpeace anders over een olietanker dan de eigenaar. Hoe redelijk is de informatie? Worden de ingenomen standpunten geëxpliciteerd? Wordt de website gesponsord? Hoe evenwichtig worden tegengestelde standpunten gepresenteerd? Is de term 'subsidieslurpers' een alitererende metafoor die wat suggereert of een objectief begrip?

  
 FEITEN ≠ TAAL
 
 .
 
 REALITEIT ≠ JE MENING
  
 .
 
 FEITEN ≠ JE MENING ≠ TAAL
 

In hoeverre weerspiegelen gedachten realiteit? En, in welke mate zijn we in staat om de realiteit die we feiten noemen, te beschrijven?
 

.

== Eerlijk ==

[[Bestand:Pinocchio_1940.jpg|thumb|right|550px|Eerlijke info staat tegenover leugenachtige info en die is niet altijd even makkelijk te herkennen als bij Pinocchio.]] 

.

Eerlijkheid is het (on)bewust manipuleren, verdraaien of verzwijgen. Worden de standpunten eerlijk gepresenteerd? Neemt de auteur een standpunt in? Is de partijdigheid acceptabel? Wordt dat standpunt gepresenteerd als een mening of als een feit? Eerlijkheid gebiedt dat feiten als feiten voorgesteld worden en meningen als meningen.

.

;Feiten

.

Een feit is aanvaard omdat dit bleek uit onderzoek of omdat het aanvaard is. In het alledaags taalgebruik is een feit “zeker” en kan het geobserveerd worden. Als het feit een tijd bestaat, is dit een situatie of een structuur. Als het om een verandering van structuur gaat, is dit een proces [industrialisatie, emancipatie]. Een kortstondig proces is een gebeurtenis. Zoek voor onderstaande 'feiten' voorbeelden.

.

* Object (voorwerp), bv:

.

* Plaats (ligging), bv:

.

* Gebeurtenis (kwestie), bv:

.

* Structuur (situatie of toestand), bv:

.

* Proces (evolutie) bv:

.

.

;Meningen

.

Over een mening kan je discussiëren. Een mening is een waardeoordeel of vooroordeel, een voorkeur en verwachting, een veronderstelling of een stelling. De nuances zijn subtiel. Een waardeoordeel berust op een interpretatie die je aanvaardt maar niet met feiten te ontzenuwen is, omdat de feiten verschillend worden uitgelegd. Bij een vooroordeel is men zich niet bewust van het waardeoordeel. Een veronderstelling en een stelling liggen dicht bij elkaar, net als een voorkeuren en verwachtingen. Een veronderstelling berust op een indruk of interpretatie, een stelling wordt gevolgd door een argumentatie en gaat vooraf aan een redenering [want, immers, daaruit volgt]. Een voorkeur leidt je aandacht [af]. Bij een voorkeur kan je kiezen, bij een verwachting [hoop] hoeft het object niet eens aanwezig te zijn.

.

* Vooroordeel (een ongecontroleerde mening), bv:

.

* Waardeoordeel (interpretatie), bv:

.

* Stelling (positie), bv:

.

* Veronderstelling (hypothese), bv:

.

* Voorkeur (neiging), bv:

.

* Verwachting (hoop), bv:

.

Laat extreem positieve en extreem negatieve meningen voor wat ze zijn. Soms laten journalisten hun mening in de tekst klinken zoals in dit citaat. “De scheiding der machten werd pas in de zeventiende eeuw geproclameerd door John Locke.” Het woordje ''pas'' zorgt dat een feit als mening voorgesteld wordt. Ook het omgekeerde is mogelijk, zoals deze uitspraak: “Een vondelingenschuif is moreel verwerpelijk en een welvaartsstaat onwaardig.” Dit is een mening die als feit wordt omschreven. Beter zou zijn “Ik vind een…” Het is een kwestie van academische training. Veel moeilijker is om als lezer feiten te herkennen die als mening zijn omschreven of om meningen te herkennen die als feit zijn omschreven.

.

== Wetenschappelijk of populariserend? ==

.

* Kijk naar [https://www.youtube.com/watch?v=9r8GNYi5K-Y deze (Belgische) reportage] en [https://www.youtube.com/watch?v=CMne7lqobT8 deze (Nederlandse) reportage] waarbij Bart Van Loo zijn boek De Bourgondiërs voorstelt. Er komt kritiek op zijn aanpak: Bart van Loo zou de geschiedenis te eenzijdig voorstellen. [https://www.youtube.com/watch?v=7gOlTlqY41s Kijk hier.]


== Fictie versus non-fictie ==

[[File:Orson_Welles_1937.jpg|thumb|550px|Orson Welles liet in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt of als men fictie met non-fictie gaat verwarren.]]

.

Als Fictie en non-fictie zich met elkaar gaan vermengen wordt het voor de kijker, luisteraar of lezer wel erg moeilijk om het waarheidsgehalte of de betrouwbaarheid te peilen. Voor je verder leest, log je in op [https://p.cygnus.cc.kuleuven.be/webapps/osv-kaltura-bb_bb60/jsp/courseGalleryLTI.jsp?url=/hosted/index/course-gallery&amp;course_id=_976176_1&amp;mode=view Toledo TV]. Wie maanlanding intikt als zoekwoord komt op een VPRO documentaire van 52 min. Kijk aandachtig naar het bedrog der bedriegenis. Trek er een uurtje voor uit en lees vooral niet verder, anders is de fun er af.

.

{{Leeswaarschuwing}}

.

;De hoofdpersonages
&lt;gallery&gt;
A11v 1092338.ogg|Armstrong stapt als eerste mens op de Maan (tv)
File:Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg|'''[[Joeri Gagarin]] (1934–1968) was geen lang leven beschoren.'''
File:Aldrin_Apollo_11.jpg|'''[[Buzz Aldrin]], [[Apollo 11]], gefotografeerd door [[Neil Armstrong]]'''
File:Ap11-s69-31740.jpg|'''Bemanning [[Apollo 11]]'''
File:Kennedy_vonbraun_19may63_02.jpg|'''[[Wernher von Braun]] met [[John F. Kennedy|J.F.K.]]'''
File:Dornberger-Axster-von_Braun_(jha).jpg|'''von Braun bij de overgave.'''
File:V1_Soest.JPG|'''[[V1 (wapen)|V1]]-rakket.'''
File:V-2-Nederlands.jpg|'''[[V2 (raket)|V2]]-rakket.'''
File:First photo from space.jpg|'''In [[1946]] neemt een [[V2 (raket)|V2]] de eerste foto's uit de ruimte.'''
File:Project_Paperclip_Team_at_Fort_Bliss.jpg|'''[[Operatie Paperclip|Operatie paperclip]]: von Braun ging niet alleen naar de V.S.'''
Bestand:Posta_Romana_-_1959_-_Laika_120_B.jpg|'''[[Laika (hond)|Laika]]''', de eerste hond in de ruimte. Hoeveel dieren gingen haar voor?
&lt;/gallery&gt;

.

Wat je zag is ''Opération Lune'' die probeert aan te tonen dat we erg gevoelig zijn voor misleiding door te stellen dat Stanley Kubrick de eerste stappen op de maan in een studio filmde. Deze regisseur kennen we van Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb, 2001: A Space Odyssey (uit 1968), A Clockwork Orange, Barry Lyndon, The Shining, Full Metal Jacket en Eyes Wide Shut. Deze regisseur heeft uiteraard niets met de maanlanding van doen, hij is postuum opgevoerd als regisseur van de allerbelangrijkste film ter wereld. ''Opération Lune'' is geen documentaire maar een 'mocumentaire'. Ze wil de kijker te misleiden. Waarom? Puur om aan te tonen dat mensen te of erg goedgelovig zijn. Tot op welk punt ben jij meegegaan in dit verhaal?

.

Het woord Mocumentaire komt uit de combinatie van documentaire (feiten en waarheidsgetrouwe rapportage) en de M van Movie (fictie) en 'to moc', iemand op het verkeerde been zetten. Pas op het einde wordt duidelijk dat het om een grap gaat. Sommige studenten kijken de film vol (on)geloof uit, anderen zijn al vanaf de helft kritisch... Hoe gealarmeerd was jij?

.

;Kijken

* [https://www.youtube.com/watch?v=EqHg8YSJWRk Operation Lune] BEELDFRAGEMENT debat met William Karel, regisseur van de mocumentaire.

.

.

== Relevant en actueel ==

.

Relevant wil zeggen betrekking hebben op je onderwerp. Wanneer is de info gepubliceerd? Wanneer is de site gemaakt en voor het laatst aangepast? Hoe actueel zijn de links? 

.

== Lay out ==

.

Een aantrekkelijke lay-out en een overzichtelijke navigatie bewijzen aandacht voor de paginaontwikkeling. Doorgaans wijst dit erop dat er aan de inhoud is gewerkt. Maar de redenering is niet absoluut. Het kan dat een grafisch talent een fijne inhoudloze pagina maakt, of dat vorsers geen grafisch verstand hebben. 'De inhoud is belangrijker dan de vorm' klinkt het argument dan. Maar toch. Schreeuwerige pagina’s duiden op informatietekort, op een vingeroefening of verdoezelen de onkunde van de maker. Vragen over de esthetica helpen bij de evaluatie.

.

;Stel vragen zoals: 

.

* Hoe verzorgd zijn de tekst en de afbeeldingen? 

.

* Worden er compositieprincipes gevolgd? 

.

* Is het ontwerp complex? Oogverblindend? 

.

* Is de tekst leesvriendelijk?

.

* Is de structuur overzichtelijk? 

.

* Is de lay-out of de interface duidelijk?

.

== Informatie in tijden van oorlog ==

.

{{Citaat|'''In oorlogstijd is de waarheid het eerste slachtoffer.'''|Boake Carter, journalist, 1900-1944.}}

.

{{Citaat|'''Voltaire heeft het ons geleerd: we moeten systematisch aan alles twijfelen.'''|Anne Morelli}}

.

Tijdens oorlogen of andere conflicten tussen twee groepen duiken tien principes die de propagandamachine ondersteunen. Anne Morelli somt ze op.

# 'Wij willen geen oorlog.'
# Alleen de vijand treft schuld, die heeft om oorlog gevraagd.
# Dit is geen oorlog tegen de mensen, maar tegen de leider van de tegenpartij.
# Het doel is nobel, zeker geen materieel gewin.
# De vijand begaat wreedheden. Als wij schade berokkenen is dat per ongeluk.
# De vijand gebruikt illegale wapens.
# Onze verlies is beperkt, die van de vijand groot.
# Kunstenaars en intellectuele steunen de zaak.
# De oorlog heeft een heilig karakter.
# Wie de propaganda in twijfel trekt, is een verrader.

.

.

= '''PINOKKIOTEST''' =

.

De Pinokkiotest is een checklist die je helpt inschatten hoe (on)betrouwbaar sommige info is. Je kan de test vinden op [http://sadan.wdfiles.com/local--files/5-evalueren/PINOKKIOTEST.pdf deze vragenlijst]. De test is vergelijkbaar met de [https://www.hogeschoolrotterdam.nl/globalassets/mediatheek/downloads/craap-scoreformulier-nl.pdf CRAAP]-test die in het vak informatievaardigheden ter sprake komt. 

.

.

= '''EXAMENVRAGEN''' =

.

.

== A-Vragen ==

.

(S&amp;V)Wie of wat zijn en wat is de betekenis van: Apollo (god), Nietzsche, Herbert George Wells, Howard Koch, Orson Welles, Jozef Stalin, Koude Oorlog, kunstmaan, The War of the Worlds, Milan Kundera, De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, Louis-Ferdinand Céline, Reis naar het einde van de nacht, Voyage au bout de la nuit, Anne Morelli, De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië, Guido Gezelle, Hendrik Conscience, Kortrijk 1302, De Leeuw van Vlaenderen (1838), Aufklärung, Immanuel Kant, Diderot, D'Alembert, Voltaire, John Locke (1632-1704), 1776, Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, Montesqieu (1689-1755), Jean Jacques Rousseau, Franse Revolutie, Glorious Revolution, 1688, Charles Darwin (1809-1882), Robespierre, Karl Marx, René Descartes, Opération Lune, J.F. Kennedy, Werhner von Braun, Joeri Gagarin, Richard Nixon, Houston (Texas), Cape Canaveral (Florida), Mocumentaire, Stanley Kubrick, 21 juli 1969, Neil Armstrong, Apollo 11, Apolloprogramma, Operatie paperclip.

.

.

== B-Vragen ==

.

* S&amp;V.In de geschiedenis kunnen we verschillende denkrichtingen onderscheiden. Zo kunnen we het model van de &quot;eeuwige terugkeer&quot; tegenover het &quot;verlichtingsmodel&quot; plaatsen. Illustreer dit op het niveau van het denken over geschiedenis, het resultaat, het doel, de richting, de motor en de gevolgen van dit denken. Geef bij beide richtingen één of meerdere vertegenwoordigers.

.

* S&amp;V.&quot;De verlichting is geen soort filosofie, maar een 18de eeuws fenomeen, waarbij groepen intellectuelen gefascineerd worden door de ontdekkingen van de wetenschap en door de filosofische reflecties die hierover gemaakt worden in de vorige eeuw. Het is een nieuwe geest die door Europa waait. Men wordt er zich van bewust dat de denkwijzen van de 17de eeuw reeds heel wat realiseerden in de fysica. Nu de tijd gekomen is om...&quot; 1. Welke kenmerken kun je met betrekking tot de verlichting aangeven; 2. Wat zegt Kant over die verlichting; 3. Kun je ook een kritiek op dit vooruitgangsoptimisme formuleren?  

.

* S&amp;V.Leg uit en toon aan met voorbeelden: &quot;Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen op een bepaalde manier te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Objectiviteit is niet mogelijk.&quot;  

.

* Wat kun je vertellen over Karl Marx en het dialectisch principe?

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Milan Kundera, 2. Louis-Ferdinand Céline, 3. Anne Morelli, 4. Hendrik Conscience, 5. Immanuel Kant, 6. Christus.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Diderot en D'Alembert, 2. Charles Darwin, 3. J.F. Kennedy, 4. Orson Welles, 5. Copernicus, 6. Plato.

.

* S&amp;VPlaats in chronologisch volgorde en wat weet je over... 1. Karl Marx, 2. Apollo 11, 3. H.G. Wells schrijft The War of the Worlds, 4. Voltaire 5. Orson Welles maakt een radioprogramma met de naam War of the Worlds, 6. Franse Revolutie.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Apolloprogramma, 2. John Locke, 3. Neil Armstrong zet eerste stappen op de maan, 4. Robespierre, 5. Nietzsche, 6. Scheiding Oost- en West-Romeinse rijk.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 3. Glorious Revolution, 3. René Descartes overlijdt, 4. Opération Lune (mocumentaire), 5. Werhner von Braun, 6. Guldensporenslag.

.
 
* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Joeri Gagarin overlijdt, 2. Het Colosseum wordt gebouwd, 3. Richard Nixon wordt president, 4. Tweede Wereldoorlog, 5. Stanley Kubrick maakt zijn laatste film, 6. De eerste Kruistocht. 

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid? Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* S&amp;V.Leg uit, waarom is de Spoetnik 1, de eerste satelliet zo belangrijk. Situeer ze in de tijd. Betrek woorden zoals Koude oorlog, Gagarin, Expo '58, Kennedy en Space Race in je antwoord.

.

.

== C-Vragen ==

.

* S&amp;V.Kundera: &quot;De idee van de eeuwige terugkeer der dingen is raadselachtig en Nietzsche heeft er andere filosofen mee in verlegenheid gebracht: te denken dat alles zich eens zou herhalen zoals we het al beleefd hebben, en dat ook die herhaling eindeloos zou doorgaan.&quot; Wat wil deze &quot;dwaze&quot; mythe van de eeuwige terugkeer der dingen zeggen? Valt het je ook wel eens voor - hetgeen voor Kundera het geval is - dat je &quot;ontroering voelt bij het bekijken van foto's van Hitler?&quot; Wat is het gevolg dat Kundera uit een dergelijk merkwaardige ervaring trekt? Wat denk je daar zelf over?

.
 
* S&amp;V.L.F. Céline: &quot;De filosofen [...] zijn ermee begonnen het brave volk van alles wijs te maken...&quot; Waar heeft Céline het over in bovenstaande citaat, genomen uit Reis naar het einde van de nacht? Geef een persoonlijke kritiek.

.

* S&amp;V.De media gebruiken verschillende technieken om de kijker te doen geloven dat hun boodschap 'waar' is.  Welke technieken haal je uit deze film die het realiteitsgehalte van de boodschap verhogen?  En, waar gaan de filmmakers door het lint.  Of, met andere woorden, waar kan je in de film merken dat het hier om een 'vervalsing' van de realiteit gaat?

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid, waarom is betrouwbare info zo belangrijk en hoe kan je achterhalen of informatie betrouwbaar is?

.

* S&amp;V.Leg uit: De meesten beschouwen 'geschiedenis' als iets 'passief'. Geschiedenis was er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! 

.

* S&amp;V.Leg uit: De 'actieve constructie' van de geschiedenis is een vraag die op filosofisch vlak tot tien verschillende vragen leidt. Gebruik Hegel en de universiteit van Berlijn in je antwoord.

.

* S&amp;V.Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Waarom spreken we van peilen?

.

.


== D-Vragen ==

.

&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;360&quot;&gt;
Bestand:TheMatrixAnimated.gif
Down the Rabbit Hole.png
Milan Kundera redux.jpg
L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg
Gerrit Komrij (1981).jpg
Anne Morelli.jpg
Bestand:Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg
Descartes Discours de la Methode.jpg
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg
Jean Le Rond d'Alembert, by French school.jpg
Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg
Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg
John Locke.jpg
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
Montesquieu 1.png
Immanuel Kant (painted portrait).jpg
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg
Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg
Social contract rousseau page.jpg
EmileTitle.jpeg
Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg
James Watt by Henry Howard.jpg
François Quesnay.jpg
Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif
AdamSmith.jpg
Louis XIV of France.jpg
Koning Louis XV; Hyacinthe Rigaud.jpg
Ludvig XVI av Frankrike porträtterad av AF Callet.jpg
Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg
Women's March on Versailles01.jpg
Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg
LouisXVIExecutionBig.jpg
Jacques-Louis David - Marie Antoinette on the Way to the Guillotine.jpg
Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg
Robespierre.jpg
Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png
Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg
Bestand:David Van Reybrouck.jpg
Bestand:Jose Ortega y Gasset.jpg
Karl Marx 001.jpg
Kortrijk-Groeningemonument.jpg
Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png
Bestand:Honoré de Balzac (1842) Detail.jpg
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG
Battle of Courtrai2.jpg
Nicaise de Keyser04.jpg
Guido Gezelle.jpg
Hendrik Conscience.jpg
Leeuwvanvlaenderen.gif
Groeningepoort.jpg
Kortrijk Groeningeabdij museum.JPG
Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg
Bestand:Deep throat PD poster (restored).png
Bestand:Van Olden Barneveldt Verhoeven 1619.gif
Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg
Bestand:Pinocchio 1940.jpg
Orson Welles 1937.jpg
A11v 1092338.ogg
Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg
Aldrin Apollo 11.jpg
Ap11-s69-31740.jpg
Kennedy vonbraun 19may63 02.jpg
Dornberger-Axster-von Braun (jha).jpg
V1 Soest.JPG
V-2-Nederlands.jpg
First photo from space.jpg
Project Paperclip Team at Fort Bliss.jpg
Bestand:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''BIBLIOGRAFISCHE NOTEN''' =</text>
      <sha1>fb8kznxp95wez8331x7rwyldig7pjvt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429768</id>
      <parentid>429767</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T17:49:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN */</comment>
      <origin>429768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107453" sha1="9110ohn1pf5bwtj4mzlldhqknf3ley7" xml:space="preserve">[[Bestand:TheMatrixAnimated.gif|thumb|550px]]

&lt;big&gt;'''HOOFDSTUK 1. HISTORISCHE MODELLEN, BESEF EN DENKRICHTINGEN''' &lt;/big&gt;
;&lt;big&gt;WAT IS GESCHIEDENIS EIGENLIJK?&lt;/big&gt;

.

[[File:Down_the_Rabbit_Hole.png|thumb|550px|♣ '''TUINTIP'''  Down the rabbit-hole?  Op een zomerdag luistert Alice Liddell aan de oever van een meer naar haar oudere zus die een saai boek voorleest. Alices verveling verdwijnt als er een pratend konijn passeert. Het is gehaast en houdt de tijd op zijn horloge (de geschiedenis?) in de gaten en springt in een hol. Alice volgt en valt de dieperik in. Een deurtje verbergt een prachttuin, een flesje met het opschrift &quot;drink mij&quot; maakt haar klein genoeg om de deur door te kunnen. Spring in het gat en deze geschiedenistuin en laat je verwonderen zoals Alice. The Matrix kaapte als film het idee van Alice en stelt de vraag of de wereld een illusie is? Plato deed iets vergelijkbaars met de allegorie van de grot. De Matrix visualiseert René Descartes' stelling: 'Ik denk, dus ik ben' en is mee geïnspireerd door de cyberpunk van William Gibson.]]

[[Bestand:Hoe ontdek je nepnieuws (How To Spot Fake News).jpg|thumb|550px|Infographic ''Hoe ontdek je nepnieuws'', uitgegeven door de International Federation of Library Associations and Institutions.]]

{{Citaat|'''Veel vitale cycli van ons lichaam kennen een periodiek verloop: de hartslag, de ademhaling, de afwisseling tussen slapen en waken. Contoleren of ze regelmatig zijn vindt bijna altijd onbewust plaats, maar zelfs de geringste verstoring is voldoende om plotseling de alarmbellen te doen rinkelen. (...) In tegenstelling tot de traditionele zintuigen, hebben wij geen orgaan voor tijdszin.'''|Guido Tonelli}}

.

{{Citaat|'''Niet lachen, noch huilen, maar begrijpen.'''|Ludo De Witte}}

.

{{Citaat|'''De geschiedschrijver is een wandelend anachronisme, een ontheemd persoon, die de technieken van vandaag gebruikt om te proberen dingen te weten over gisteren die gisteren zelf niet eens wist. Hij moet waarachtigheid nastreven, hij dient te luisteren naar de woorden die het verleden spreekt, maar hij moet communiceren in een taal die het heden begrijpt.'''|Hilary Mantel}}

.

{{Citaat|'''Wie wetenschap onderwijst moet ophouden met leerlingen de pap in de mond te geven en hen de mogelijkheid bieden 'het pure plezier van begrip te ontdekken.' Wie cursussen eenvoudigweg doceert, laat de studenten zitten met 'onderontwikkelde intellectuele vaardigheden en weinig besef van de invloed die wetenschap op hun leven heeft'.'''|Amerikaanse Vereniging voor de Vooruitgang van Wetenschap, de uitgever van Science}}
 
.

{{Citaat|'''De vraag is of u dat kunt, woorden zoveel verschillende betekenissen geven.'''|Alice in Wonderland}}

.

{{Citaat|'''De vraag is wie de baas is - punt uit'''|Wiggel Waggel}}

.

{{Citaat|'''Deze tijd vraagt om optimisme. Pessimisme bewaren we voor slechtere tijden.'''|Jean-Claude Servais&lt;ref&gt;Geciteerd in: NAOMI KLEIN, (vertaald door Jan Willem Reitsma en Pon Ruiter). ''Nee is niet genoeg.'' De Geus, Amsterdam, 2017, p. 275.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Wetenschap is niet hapklaar en eenduidig. In de coronacrisis zag je vaak twee kampen tegenover elkaar staan die elk het eigen gelijk claimden op basis van één of andere studie. Dat is ook des mensen. We denken allemaal dat we heel kritisch onze standpunten innemen, maar dat is natuurlijk niet zo. We zijn kuddebeesten. Vaak nemen we een standpunt in omdat dat het standpunt is van de groep waar we toe behoren. En dan gaan we achteraf feiten zoeken die die intuïtie bevestigen. Er is zo'n mooi beeld - ik weet niet meer van wie het komt - dat we de feiten gebruiken zoals een dronkaard een lantaarnpaal gebruikt: niet om ons te verlichten, maar als steunpilaar. Ons brein is helemaal niet zo rationeel als we denken. (...) Wie gelooft dat wetenschappers deel van een corrupte elite uitmaken, heeft daar natuurlijk weinig aan. Daar begint het dus mee. Als je zegt aan kritisch denken te doen, maar de wetenschap niet vertrouwt... Tja, dan kun je dus niet kritisch denken. Het paradoxale is net dat die mensen van zichzelf denken dat ze zéér kritisch zijn, en dat de anderen als schapen met de kudde meelopen. Kritisch zijn betekent niet alleen dat je moet durven te denken, maar ook dat je moet durven te vertrouwen - in de wetenschap meer bepaald. Ook wetenschappers kunnen er wel eens naast zitten, maar gemiddeld genomen zijn zij veel betrouwbaardere bronnen dan de algoritmes van You Tube.'''|Patrick Loobuyck&lt;ref&gt;PATRICK LOOBUYCK. In: ''De Morgen.'' Vrij zijn is niet: doen wat je wilt. 20 augustus 2021.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Zelfcensuur, aldus, George Orwell, heeft twee nefaste gevolgen. Ze heeft een kwantitatief effect: als voldoende mensen zichzelf censureren, kom je in een samenleving waar politieke censuur regeert. Daar heb je geen bestraffende overheid voor nodig. Mensen staan zelf op de rem, omdat ze sociale uitsluiting (of erger) vrezen. Zelfcensuur heeft een kwalitatief effect: als je je ideeën voor anderen moet verzwijgen, begin je tegen jezelf te liegen. Dat is wat zijn romanfiguren overkomt: ze zijn het contact met het eigen denken kwijt. Daarom is vrijheid van spreken belangrijk: ze bevat de vrijheid om te denken.'''|Tinneke Beeckman}}

.

{{Citaat|'''Als je geen perverse of persoonlijke agenda hebt, begint alles met research. Je stelt je de vraag naar wat zich heeft afgespeeld en waarom het zo liep.'''|Mike Leigh}}

.

{{Citaat|'''Historici hebben een maatschappelijke rol te vervullen. We moeten ons dus niet opsluiten in onze ivoren toren. [...] In het verleden hebben we te veel gedacht dat we documentaires, tentoonstellingen en computerspelletjes moesten maken. We moeten nu weer kiezen voor fundamenteel historisch onderzoek, dat teruggaat naar de bron. Dat is onze corebusiness; wetenschappelijk onderzoek, op basis van onze eigen onderzoeksagenda, tegen de stroom in van de politiek corecte moraliserende boodschap. Zonder onderzoek geen debat en zonder debat geen herinnering. Je kunt de stappen daarin niet overslaan, anders eindig je met lege herdenkingen.'''|Nico Wouters&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Historici moeten hun eigen agenda heroveren.'' In: ''De Standaard'', 11.05.2019, p. 40 &amp; 41.&lt;/ref&gt;}}

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.youtube.com/watch?v=MrmGliMP0bc LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE GESCHIEDENIS ALS ACTIVE CONSTRUCTIE, OBJECTIVITEIT EN VERVALSINGEN].'''

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/evoluties-in-het-welzijns-en-veiligheidsdenken de PowerPoint die bij deze lessen hoort].'''

.

.

= '''DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN''' =

.

== ''De eeuwige terugkeer der dingen'' van Milan Kundera ==

&lt;small&gt;(Eigen bewerking)&lt;/small&gt;

[[File:Milan Kundera redux.jpg|thumb|550px|Milan Kundera (1929-2023) is een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met filosofische thema's. Een van zijn bekendste werken is ''De ondraaglijke lichtheid van het bestaan''. Philip Kaufman verfilmde het onder de titel ''The Unbearable Lightness of Being''.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=AniUgwUn6oo ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN HET BESTAAN'', 5 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;De eeuwige terugkeer der dingen is een raadsel en Nietzsche
bracht er andere filosofen mee in verlegenheid: de gedachte dat alles zich eens
herhaalt zoals we het reeds beleefden, en dat die herhaling eindeloos
zou zijn! Wat is de betekenis van deze dwaze mythe?
De mythe negeert dat een voor altijd verdwenen, nooit meer 
terugkerend leven op een schaduw lijkt, gewichtloos is,
bij voorbaat dood is, en al was het huiveringwekkend, prachtig of verheven, de
huiver; de pracht of die verhevenheid zijn van geen betekenis. We hoeven ze
niet voor kennisgeving aan te nemen, evenmin als een oorlog tussen twee
Afrikaanse staten in de veertiende eeuw, die het gezicht van de wereld niet had
veranderd, ondanks het in onbeschrijflijk lijden creperen van
driehonderdduizend negers.
Verandert er dan iets aan die oorlog van twee Afrikaanse staten in de veertiende
eeuw wanneer die zich ontelbaar herhaalt in de eeuwige terugkeer?
Er verandert wel iets; de oorlog wordt een omhoog stekend blok dat blijft, en de
stupiditeit ervan zou onherstelbaar zijn.
Als de Franse Revolutie zich eeuwig zou herhalen, zou de Franse
geschiedschrijving minder trots zijn op Robespierre. Maar omdat ze spreekt
over iets dat nooit meer terugkomt, zijn de bloedige jaren veranderd in louter
woorden, theorieën en discussies, ze zijn lichter geworden dan veren, ze jagen
geen schrik aan. Er is een eindeloos verschil tussen de Robespierre die slechts
één maal in de geschiedenis voorkomt en een Robespierre die eeuwig terug zou
keren om de koppen van de Fransen te laten rollen.
Laten we zeggen dat de gedachte van de eeuwige terugkeer een zeker
perspectief betekent waarin de dingen zich anders vertonen dan we die kennen:
ze vertonen zich zonder de verzachtende omstandigheid van hun voorbijgaande
aard. Deze verzachtende omstandigheid weerhoudt ons namelijk een oordeel uit
te spreken. Hoe kun je iets dat voorbijgaat veroordelen? Het avondrood van de
ondergang kleurt alles met de bekoring van de nostalgie; ook de guillotine.
Onlangs heb ik mezelf betrapt op een ongelooflijk gevoel: ik bladerde in een
boek over Hitler en voelde bij enkele foto's ontroering. Ze herinnerden me aan
mijn kinderjaren; die vielen in de oorlog; sommige leden van mijn familie
kwamen om in Hitlers concentratiekampen; maar wat was hun dood tegenover
het feit dat de foto's van Hitler me herinnerden aan de voorbije tijd van mijn
leven, een tijd die niet meer terugkeert?
Deze verzoening met Hitler verraadt de diepe morele perversiteit, verbonden
met een wereld die in wezen gebaseerd is op het niet bestaan van de terugkeer,
want in die wereld is alles bij voorbaat vergeven en dus ook alles cynisch
toegestaan.
Zou elke seconde van ons leven zich oneindig herhalen, dan zijn we
vastgenageld aan de eeuwigheid zoals Jezus Christus aan het kruis. Dat is een
verschrikkelijk vooruitzicht. In de wereld van de eeuwige terugkeer rust op
elke handeling het gewicht van een ondraaglijke verantwoordelijkheid. Daarom
noemde Nietzsche de idee van de eeuwige terugkeer de zwaarste last (das
schwerste Gewicht).&lt;/small&gt;|Milan Kundera}}

.

.

== ''Reis naar het einde van de nacht'' van Louis-Ferdinand Céline&lt;ref&gt;LOUIS FERDINAND CELINE, vertaald door E.Y. Kummer. ''Reis naar het einde van de nacht.'' Van Oorschot, 2016 (naar de uitgave van 1932), p. 74-77.&lt;/ref&gt; ==

[[File:L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg|thumb|550px|Louis-Ferdinand Céline (1894-1961) is samen met Marcel Proust één van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken publiceert.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=4OC6LKybZs8 ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''REIS NAAR HET EINDE VAN DE NACHT'', 6 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;Och  man! Ik verzeker je dat deze wereld
er uitsluitend op uit is om iedereen te verneuken! 
Jij bent jong. Ik hoop dat deze paar
minuten vol wijsheid je jaren zullen bijblijven! Luister goed
naar me, kerel; als ze 't hebben over: 'Het medelijden met het
lot, met de omstandigheden van de arme mieter...', laten dan
deze woorden, die in vurige letters boven alle moordende
schijnheiligheid van onze maatschappij schitteren, een uiterst
belangrijk teken aan de wand voor je zijn, waar je niet meer zo
maar aan voorbij mag gaan zonder het belang ervan in te zien.
Hoor, ik zeg jullie, arme donders, altijd de lul in 't leven, geslagen, uitgeperst,
eeuwig en altijd zwetend, ik waarschuw jullie dat als de groten van deze aarde
interesse voor jullie beginnen te krijgen, dan is 't omdat ze op het slagveld
gehakt van jullie willen maken... Dat is het teken... 't Kan niet missen... 't Begint
met liefde voor het volk. Lodewijk XIV die trok zich tenminste geen zak van
het brave volk aan, vergeet dat niet. Lodewijk XV ook niet. Hij veegde er z'n
gat mee af. Natuurlijk was het leven in die tijd niet prettig, het leven van de
arme sloeber is nooit prettig geweest, maar ze werden niet zo hardnekkig en
verbeten om zeep geholpen als nu door onze tirannen. De kleine man, zeg ik je,
wordt alleen met rust gelaten als hij wordt veracht door de groten,
die uitsluitend uit eigenbelang of sadisme aan het volk kunnen denken... De filosofen
mag ik je daar nog op attent maken nu we 't er toch over hebben, diè zijn ermee
begonnen het brave volk van alles wijs te maken... Het volk dat alleen zijn
catechismus kende! Ze zouden 't wel opvoeden, beweerden ze... Nou! Ze
hadden heel wat waarheden te onthullen! Prachtige! Frisse! Schitterende! Je
duizelde ervan! Zo is 't! begon het brave volk te zeggen, zo is 't precies! Zo is 't
helemaal! Daar gaan we allemaal voor sterven! 't Volk wil alleen maar sterven!
Zo zijn de mensen nu eenmaal. 'Leve Diderot!' hebben ze gebruld en toen
'Bravo Voltaire!'. Dat zijn nog 's filosofen! En ook nog leve Carnot, die zo mooi
overwinningen in elkaar kon knutselen! En leve iedereen! Dat zijn tenminste
knapen die 't brave volk niet in onwetendheid en bijgeloof laten verrekken! Zij
wijzen 't de weg naar de vrijheid! Ze maken 't zelfstandig! En ze hebben niet
stilgezeten! Iedereen moet eerst de krant kunnen lezen! Dat is onze redding!
Godverdomme! En snel! Geen analfabeten meer! Die kunnen we niet meer
gebruiken! Alleen maar burgersoldaten! Die stemmen! Die lezen! En die
vechten! En die marcheren! En kushandjes werpen! In dat tempo werd 't brave
volk gauw goed rijp. Het enthousiasme over 't afwerpen van 't juk moet toch
ergens goed voor zijn, waar of niet? Danton stond niet voor Jan Lul zo mooi te
praten. Met wat gebrul, dat zo raak was dat je 't nu nog hoort, had hij in een
handomdraai 't brave volk gemobiliseerd! En dat betekende 't eerste vertrek van
de eerste bataljons geëmancipeerde bezetenen! De eerste stemmende en
vlagdronken klootzakken die Dumouriez met zich meevoerde om zich te laten
doorzeven in Vlaanderen! Dumouriez zelf, die te laat aan dit ongekend nieuw
idealistische spelletje had deelgenomen, had achteraf toch maar liever poen, hij
deserteerde. 't Was onze laatste huurling... Soldaatje spelen voor niets, dat was
wat nieuws... Zo nieuw dat Goethe, al was hij dan Goethe, z'n ogen uitwreef
toen hij in Valmy kwam. Bij het zien van die haveloze vurige cohorten die zich
spontaan kwamen laten afslachten door de koning van Pruisen voor de
verdediging van de gloednieuwe vaderlandslievende fictie, kreeg Goethe het
gevoel dat hij nog heel wat te leren had. 'Van nu af aan, galmde hij schitterend,
helemaal in overeenstemming met z'n talent, begint een nieuw tijdperk!' En
hoe! Daar het systeem uitstekend werkte, ging men daarna helden in serie
afleveren, die hoe langer hoe minder kostten omdat het systeem steeds beter
werd. Iedereen heeft zich er wel bij bevonden. Bismarck, de beide Napoleons,
Barrès wolk, door de Hervorming al aan flarden gerukt en al lang gecondenseerd tot
episcopale spaarpotten. Vroeger was het mode, als je fanatiek was, te roepen:
'Leve Jezus! Op de brandstapel met de ketters!' Maar ja, er waren niet zoveel
ketters en 't waren vrijwilligers... Terwijl we nu zo ver zijn dat onafzienbare
horden zich geroepen voelen om mee te doen als er geschreeuwd wordt: 'Aan de
galg met alle lammelingen! Met alle slappe tinussen! Met de onnozele lezers!
Met miljoenen tegelijk, hoofden rechts!' De kerels die niemand aan flarden
wilden schieten, niemand om zeep willen helpen, die stinkende pacifisten, die
moeten we in hun kladden grijpen en vierendelen! We zullen ze duizend gore
doden laten sterven! En om ze manieren bij te brengen halen we eerst hun
darmen uit hun lijf, hun ogen uit hun kassen en de jaren uit hun stinkend
kwijlerig leven! Kreperen moeten ze bij legioenen en nog eens bij legioenen, in
de pan gehakt worden, leegbloeden, stikken in gifgassen, en dat alles om het
vaderland dierbaarder, vrolijker en lieflijker te maken! En als er nog tuig bij is
dat deze sublieme dingen niet wil begrijpen, moeten ze zich maar onmiddellijk
laten begraven met de anderen, nee, toch maar niet samen met ze, maar
helemaal aan het eind van het kerkhof, onder een onterend grafschrift voor
lafaards zonder idealen, want deze schoften hebben hun grandioos recht
verloren op een stukje schaduw van het monument dat bij aanbesteding door de
gemeente op het middenpad is opgericht voor de fatsoenlijke doden, en ook
hebben ze het recht verloren iets op te vangen van de echo van de minister, die
zondag weer bij de prefect komt pissen om na het middageten bewogen z'n
smoel open te doen boven de graven...&lt;/small&gt;|Louis-Ferdinand Céline}}

.

.

== ''Inhaaloefening'' door Gerrit Komrij ==


[[File:Gerrit_Komrij_(1981).jpg|thumb|right|550px|Gerrit Komrij (1944–2012) was een homo-dichter, schrijver, vertaler, criticus, polemist en toneelschrijver uit Nederland met een voorkeur voor Portugal. Hij was van 2000 tot 2004 de Dichter des Vaderlands. Hij stond bekend om zijn virtuoze en kleurrijke taalgebruik en was een gevreesd polemist.]]

[[File:Anne Morelli.jpg|thumb|right|550px|Anne Morelli (1948) is doctor in de geschiedenis en doceert aan de ULB en interesseert zich in de Italiaanse immigratie.]]


{{Citaat|&lt;small&gt;We zijn genoeg vernederd en bespot

Door halfgeleerden met hun boekenwijsheid

En met hun regelrechte lijn naar God,

Terwijl ze ons verwezen naar de ijstijd.  


We zijn genoeg voor achterlijk versleten.  

Kom vriend, de revolutie start vandaag.  

We zijn met attributen ruim bemeten.  

Dood Galilei met een motorzaag,


Trakteer Voltaire op elektroshocks,

Erasmus op een overdosis speed.  

Maak Bacon, Nietzsche, Swift weer orthodox

Door laster, centrifuge, turboprop,

En wat de Heer betreft: kruisig hem niet,

Maar plak een gele sticker op zijn kop.&lt;/small&gt;|Gerrit Komrij}}

.

[https://www.youtube.com/watch?v=VL0CZEiEz9g&amp;t=3s '''♠ BEKIJK HIER EEN PROFETISCHE Gerrit Komrij.'''] 

.

= '''WAT IS GESCHIEDENIS?''' =

[[Bestand:Berlin_Universität_um_1900.jpg|thumb|550px|De Universiteit van Berlijn (foto uit 1900) was de eerste universiteit die - met Hegel - de geschiedfilosofie in haar aanbod opnam. Geschiedfilosofie houdt zich bezig de betekenis van de geschiedenis, analyseert de geschiedschrijving en speculeert over mogelijke teleologische principes zoals: is er een ontwerp, een doel, een richting? Ironisch genoeg vond hier in 1933 de boekenverbranding plaats, tot groot, ironisch ongenoegen van Bertolt Brecht die zijn werk niet op de lijst der afvalligen zag staan. Een Duist bibliothecaris legde in de jaren voorafgaand aan 1933 een lijst aan met boeken die het Nazi-regime niet ondersteunden, het gaat om auteurs die tegenwoordig elke cursus op de hogeschool of de universiteit sieren: Karl Marx, Frederich Nietsche, Sigmund Freud... De universiteitsgebouwen worden compleet verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog, de geallieerde bombardementen laten niets overeind. Tegenwoordig lijkt het plein weer op het oude, althans wat de fascade betreft. Het parkje is nu een plein met een ondergrondse, lege boekenkast.]]

[[Bestand:Hegel_portrait_by_Schlesinger_1831.jpg|thumb|550px|Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) doceert filosofische colleges over geschiedenis aan de Universiteit van Berlijn. Die monden uit in het postuum gepubliceerde ''Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte''. Hij beschouwt de wereldgeschiedenis als een rationeel, op vooruitgang gericht proces, geleid door de 'Wereldgeest'. Tijdens zijn professoraat in Berlijn reviseert hij de tekst zonder ophouden. De publicatie verschijnt in 1837, zes jaar na zijn dood.]]

.

Wat is veiligheids- en welzijnsgeschiedenis? Die vraag is niet makkelijk. Niet toevallig heeft geschiedenis twee betekenissen. 'Het is zowel een wetenschappelijke discipline als het onderzoeksobject van die discipline.'&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Het had gekund (maar misschien ook niet).'' In: ''De Standaard'', 21.09.2015, p. D10.&lt;/ref&gt; Met andere woorden: de geschiedenis schrijft geschiedenis over de evolutie van de wereld en over zichzelf: over de discipline, over de historicus en zijn voorkeuren en over haar eindeloze beperkingen om tot definitieve inzichten te komen. Wat is geschiedenis, is het best te beantwoorden door de geschiedenis te bekijken als een ‘actieve constructie’. '''Actief''' wil zeggen: hier deed iemand zijn best voor, zijn ''leen'' achter gelegd, gewerkt. '''Constructie''' wil zeggen: iets is gemaakt. Een architect bouwt een bouwwerk, een historicus schrijft een verhaal,  een narratieve constructie die soms meer op kunst lijkt dan op wetenschap. In het beste geval op basis van feiten, in het slechtste geval op basis van verzinsels of hallucinaties. Etymologisch gaat het woord terug op 'historie', afkomstig van het Griekse ιστορία en herkenbaar in het Engelse history/story. Geschiedenis en verhaal zijn een dansend duo.

.

Schoolbank-kinderen en veel mensen beschouwen 'de geschiedenis' als iets 'passief'. Ze slaan aan het blokken nadat een juf, een meester of een deskundige in hun klasje over het verleden kwam vertellen. Voeling is er weinig. Omdat die leerkracht of die pastoor het hen inlepelde als een 'objectieve realiteit', namen ze het voor waar aan. Geschiedenis is er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! Wat hier problematisch aan is, is het feit dat de woorden ''actief'' en ''passief'' diametraal tegenover elkaar staan net zoals de begrippen objectief en subjectief. De 'actieve constructie' is een vraag die op filosofisch vlak tot tien vragen leidt:

.

'''1.''' Wanneer begint de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.
 
'''2.''' Wie maakt de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.

'''3.''' Waarom bestaat/maakt hij of zij geschiedenis? Met andere woorden: wat is de reden waarom we over iets spreken? Wat is de reden waarom we onze lessen vullen met bepaalde inhouden? Wat is de reden waarom boekhandels elk jaar weer duizenden boeken verkopen?

.

'''4.''' Hoe maakt ''men'' de geschiedenis van het veiligheids- en welzijnsdenken? Wat doet een historicus in het archief? Hoeveel begrijpt hij werkelijk van het Middelnederlandse handschrift dat voor hem ligt? Hoe interpreteert de historicus de dementerende dame die hij 's morgens telkens weer gaat interviewen? 

.

'''5.''' Wat is het doel van het historisch proces? Of, anders gezegd: wat wil men/ik/deze groep bereiken?

.

'''6.''' Welke richting kunnen we ontwarren in de loop van de geschiedenis en de veiligheid en het welzijn? Ofwel: gaat het vooruit of achteruit? Is de klim moeilijk of glijden we van een leien dak?

.

'''7.''' Wat is de motor van de geschiedenis? Of: welke drijfveren zorgen voor verandering? Is het de economie? De politiek? De klimaat wijziging? De...

.

'''8.''' Is er hier sprake van een betrouwbare geschiedenis of gaat het om fake news? Of, met andere woorden: zien wij de wereld zoals hij is of werken er allerlei filters op ons in?

.

'''9.''' Is geschiedenis een wetenschap of is geschiedenis propaganda, indoctrinatie of brainwashing, is geschiedenis objectief, zoals dat de andere wetenschappen dat beweren? En wat is dat dan, objectiviteit?

.

'''10.''' Kon de geschiedenis anders lopen? Stel dat Hitler sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog. Of, stel dat hij op 8 oktober 1908 slaagde voor zijn ingangsexamen aan de kunstacademie in Wenen, zoals Eric-Emmanuel Schmitt uitwerkt in zijn roman ''La part de l'autre'' uit 2001. Wie zal het zeggen?

.

.

== Tijdsgeest ==

[[Afbeelding:Glass-of-water.jpg|thumb|550px|Half vol of half leeg? Optimisme of pessimisme?]]

[[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|thumb|550px|Frans Hals (1582-1666) schildert René Descartes (1596-1650).]]

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Renaissance|1450 -&gt;&gt; Humanisme|1500 -&gt;&gt; Verlichting |1650 -&gt;&gt; Glorious Revolution|1688 -&gt;&gt; Franse Revolutie|1789 -&gt;&gt; Take off Industriële Revolutie|1800 -&gt;&gt; Belgische Revolutie|1830 -&gt;&gt; Liberalisme|1830 -&gt;&gt; Socialisme|1848 -&gt;&gt; Rerum Novarum|1891 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Fin de siècle|1890 -&gt;&gt; Eerste Wereldoorlog|1914  -&gt;&gt; 11 november 1918|1918 -&gt;&gt; Beurskrach|1929 -&gt;&gt; Machtergreifung|1933  -&gt;&gt; Verdrag van München|1938  -&gt;&gt; Tweede Wereldoorlog|1940-1945 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; 1950|Zilveren jaren '50  -&gt;&gt; 1960|Gouden jaren '60 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Oliecrisis|1972 -&gt;&gt; Aids|1979 -&gt;&gt; Kernramp Tsjernobyl|1986 -&gt;&gt; Herald of Free Enterprise|1987 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Val Berlijnse Muur|1989  -&gt;&gt; Het einde van de geschiedenis en de laatste mens|1992 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Nine eleven|2001 -&gt;&gt;  Klimaatvluchtelingen|2014 -&gt;&gt; Klimaatmarsen|2019 -&gt;&gt; Coronacrisis |2020-2023 -&gt;&gt; Russische inval Oekraïne|2022 -&gt;&gt; Oorlog Israël / Hamas|2023 &gt;&gt;&gt; '''

.

.

== Waar halen optimisten hun mosterd? ==

.

'''1754''': Met de ontdekkingsreizen en de daarmee gepaard gaande veroveringen in Amerika, China of Perzië duiken in Europa steeds meer verhalen op van kolonisten die inheemse volken, hun gebruiken en hun politieke organisatie beschrijven. Voltaire en John Locke lezen de bestseller van pater Gabriel Sagart die bij het Wendatvolk verbleef, Jean Jacques Rousseau was vertrouwd met missie- en reisverslagen uit de Grote Meren en indiaanse bronnen en Gottfried Wilhelm Leibniz zocht inspiratie in China.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 38-51.&lt;/ref&gt; René Descartes leert filosoferen door de Mexicaan Antonio Rubio (1548-1615) en ontdekt bij de antikoloniale Quechua-schrijver Felipe Guaman Poma de Ayala (ca. 1535-1616) het 'ego cogito'. Het cartesiaanse denken brengt een paradigmawissel op diverse vlakken. 1. Een binair denken in of-of relaties komt in de plaats van een en-en alternatief denken. Dit dualisme onderscheidt mens en natuur, lichaam (res extensa) en geest (res cogitans) als afzonderlijke werkelijkheden. 2. Er komt de voorkeur om denken over de zaken in plaats van over de verhoudingen ertussen. 3. De wetenschap gaat de natuur domineren. De natuur is niet langer een levend, bezield geheel, maar een machine die volgens wetmatigheden functioneert. Natuurverschijnselen zijn te verklaren door observatie, meting en wiskunde. 4. De Westerling reconstrueert de wereld en brengt ze onder zijn controle, alsof hij god is. Daartoe neemt hij 'afstand' van de dingen met het perspectief, de kaart, de globe, de microscoop of de telescoop. De afstand stelt hem in staat om te klasseren, te meten, te catalogiseren en te veroveren.&lt;ref&gt;RAJ PATEL &amp; JASON W. MOORE, vertaald door Huub Stegeman. ''Een geschiedenis van de wereld in zeven goedkope zaken. Een gids voor kapitalisme, natuur en de toekomst van de planeet,'' Boom, Amsterdam, 2019, p. 65-68.&lt;/ref&gt; Dit soort kennismakingen tonen dat de samenleving niet ‘ongelijk’ hoeft te zijn en begrippen zoals vrijheid en gelijkheid, de natuurtoestand en het natuurrecht sijpelen het oude continent binnen. De normen van het absolutisme en de gedragsregels in Versailles installeerden in het zeventiende en achttiende-eeuwse Frankrijk een pikordecultuur die elk aspect van het dagelijkse leven domineert met onder- en bovenschikkingsrituelen. Het ontgaat de filosofen niet dat deze maatschappij anders in te richten is en om dit te onderzoeken schrijft de Académie des Sciences, Art et Belles-Lettres van Dijon een prijsvraag uit die het beste essay zoekt dat ‘de oorsprong van de ongelijkheid’ beschrijft en de vraag beantwoordt of het natuurrecht dit al dan niet rechtvaardigt. 

.
 
'''1755''': Jean Jacques Rousseau wint de wedstrijd en publiceert zijn ‘Vertoog over de ongelijkheid’ waarin hij poneert dat de jager-verzamelaar egalitair en in kinderlijke onschuld leven. De landbouwrevolutie, de verstedelijking en de staat beëindigden deze beschaafde oertoestand en bracht de mens behalve literatuur, filosofie en wetenschap ook de bureaucratie, staande legers, het patriarchaat en massamoord. In tegenstelling tot de visie van Thomas Hobbes ontwikkelt de maatschappij zich van goed naar slecht. Rousseau’s idealisme of optimisme geniet de voorkeur van het linkse politieke kamp en is in te vullen door een terugkeer naar de natuurtoestand. De hypothese van Rousseau is op niets gestoeld, hij was niet in staat om het verleden van 10.000 vroeger te onderzoeken. Nomadische groepen zijn niet per definitie egalitair, landbouwsamenlevingen hoeven zich niet per definitie te kenmerken door hiërarchie en privébezit en de eerste steden kenden weinig klassentegenstellingen, autoritaire heersers of krijgers. Toch duikt de hypothese vaak in de literatuur op.

.

Het optimisme wortelt in de idee dat de maatschappij maakbaar is. Die maakbaarheidsidee gaat terug op de Renaissance, de Verlichting en de Industriële negentiende eeuw. De Verlichting is mogelijk de belangrijkste van het trio: ze gaat een stap verder dan het magische, het symbolische en het occulte denken dat de Renaissance en het Humanisme genegen zijn. In de Verlichting ontspruit de kiem van de Industriële Revolutie. De Verlichting was niet zomaar 'filosofietje'. Het is een denken dat de totale samenleving wil veranderen en vertrekt vanuit de idee dat mensen elkaar 'aansteken'. De verlichtingsfilosofen geloven dat hun ideeën anderen 'verlichten'. Kennis komt iedereen ten goede. René Descartes hecht belang aan techniek en zou zich in onze eeuw, de 21ste, thuis voelen. Zijn ''Discours de la methode uit 1637 ligt aan de basis van de ''Encyclopédie die een eeuw later, in 1751 verschijnt. Beide werken focussen op arbeid en werktuigen, ambachtslui en werkplekken. Diderot schetst gereedschap en machines en breekt het eeuwenoude kennismonopolie van de ambachten. In de jaren zestig en zeventig van de eeuw ontwikkelt James Watt ‘zijn’ stoommachine en twee decennia later, in 1791, stimuleren het decreet d'Allarde en de Wet le Chapelier (genoemd naar de Bretoense en Jakobijnse advocaat Isaac Le Chapelier) de ondernemingsvrijheid. Het beginsel is nobel: 'Iedereen is vrij om de handel, het beroep, de kunst of het ambacht uit te oefenen dat hem goed dunkt.' Tegelijk schaffen deze verordeningen de ambachten met hun kennisoverdracht van vader op zoon af. Arbeidsstructuren zoals coalities, corporaties, ambachten en gilden die eeuwen de toegang tot een beroep belemmerden, verdwijnen. Tegelijk verdwijnt de sociale bescherming. Vakbonden en staken komen in het strafwetboek. Deze wet, de encyclopedie en de stoommachine begeleiden de rouwstoet van de ambachtslui naar het kerkhof en verwelkomen de fabriek en de machine. België schaft de Wet Le Chapelier af op 25 mei 1867. Tot die dag 'camoufleren' arbeidersorganisaties en vakbonden zich als ziekenfondsen, spaarkassen in herbergen of ‘onschuldige’ verenigingen. 
 
Tijdens de zeventiende en de achttiende eeuw groeit het idee van de wetmatigheden in de natuur én in de samenleving. De gedachte dat het menselijk gedrag te berekenen - mechanisch - is kan de wereld verbeteren. De theïstische, de bovennatuurlijke, middeleeuwse God die willekeurig ingrijpt - om te belonen en te bestraffen - ruimt plaats voor de deïstische God. Deze God is de schepper van alles, een mekanieker die zijn schepping zo inricht, dat ze zonder zijn bemoeienis draait. De ultieme metafoor omschrijft God als klokkenbouwer. Dit denken manifesteert zich in het vroeg liberaal economisch denken. In Frankrijk komt dit tot uiting in de fysiocratie van François Quesnay (1694-1774). Grondbezit en berekend individualisme liggen er aan de basis van rijkdom, succes en bestaansmiddelen. In Engeland leidt het tot de klassieke economie van Adam Smith die het onberekenbare natuurrecht en de goddelijke ordening (de onzichtbare hand) centraal stelt: arbeid als successleutel. Zo zijn beide economische systemen een reactie op het zero-sum game (wat de ene partij wint, verliest de andere), van het mercantilisme dat van de 16e tot 18e eeuw dominant was en welvaart haalt uit het edelmetaal, geroofd in de nieuwe wereld. Weinig van de onderstaande verlichtingsfilosofen maken de Franse Revolutie mee (op de drie laatste na).
 
.
 

'''♥ [https://www.youtube.com/watch?v=wQcEjBPYXi8 LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE VERLICHTING (28 min.).]'''

 
 .
 
 '''1.''' René Descartes (1596-1650) en het rationalisme, logica en onderzoek in tegenstelling tot het elitaire (enkel de elite is in staat om te leren), het esoterisme, de alchemie, het symbolische en het magisch denken. '''[https://www.youtube.com/watch?v=CAjWUrwvxs4 FILM, 8.48 min.]'''
 
 .
 
 '''2.''' De onstuitbare honger naar feiten en kennis van de encyclopedisten Jean Le Rond d'Alembert (1717-1783) en Denis Diderot (1713-1784) en hun nieuwe bijbel: l'encyclopedie. '''[https://www.youtube.com/watch?v=5WafMMlNSb8 FILM 2.49 min.]'''
 
 .
 
 '''3.''' John Locke (1632-1704) en het empirisme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=bZiWZJgJT7I FILM, 9.14 min.]'''
 
 .
 
 '''4.''' Isaac Newton (1623-1723) en het oorzakelijk denken '''[https://www.youtube.com/watch?v=s2YZN2L700Q FILM, 53.38 min.]'''
 
 .
 
 '''5.''' Montesqieu (1689-1755) en de scheiding der machten '''[https://www.youtube.com/watch?v=gExrynQC4IU FILM, 4.22 min.]'''
 
 .
 
 '''6.''' Voltaire (1694-1778) en het recht op vrije meningsuiting en het deïsme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=LAzKGkTIKpg&amp;list=PLkeO6Zg_ybk5ZE25Ub8W24yQAgPDEjrEh&amp;index=6&amp;t=29s FILM 12.15 min.]'''
 
 . 
 
 '''7.''' Jean Jacques Rousseau (1712-1778) over de opvoeding en zijn ''Emile, of Over de opvoeding''. '''[https://www.youtube.com/watch?v=81KfDXTTtXE FILM 7.46 min.]'''
 
 .
 
 '''8.''' Jeremy Bentham (1748-1832) over het grootste geluk voor iedereen in een panoptische infrastructuur. '''[https://www.youtube.com/watch?v=Myal-NSlIGA FILM 4.01 min.]'''
 
 .
 
 '''9.''' Adam Smith (1723-1790) zet de verlichtingsideeën om in een economische theorie en lanceert in zijn ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' de 'Onzichtbare hand|de onzichtbare hand'. '''[https://www.youtube.com/watch?v=ejJRhn53X2M FILM 6.43 min.]'''
 
 .
 
 '''10'''. Immanuel Kant (1724-1804) maakt een synthese van het bovenstaande in zijn &quot;Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?&quot; in 1784 als antwoord op een prijsvraag. Daarin zegt hij: 'Verlichting is het loskomen van de mens uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen zonder de ander. '''[https://www.youtube.com/watch?v=nsgAsw4XGvU FILM 8.12 min.]'''
 

.

.


;Hoofdpersonages van het absolutisme en de verlichting

.

&lt;gallery&gt;
File:Descartes_Discours_de_la_Methode.jpg|0. '''Voorpagina van Discours de la Méthode uit 1637.'''
File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|1. '''René Descartes (1596-1650).'''
File:Jean_Le_Rond_d%27Alembert,_by_French_school.jpg|2. '''Jean le Rond d'Alembert (1717-1783).'''
File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|3. '''Denis Diderot (1713-1784).''' 
File:Encyclopedie_de_D%27Alembert_et_Diderot_-_Premiere_Page_-_ENC_1-NA5.jpg|4. '''Eerste bladzijde van l'Encyclopedie.'''
File:John_Locke.jpg|5. '''John Locke (1632–1704).''' 
File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|6. '''Isaac Newton (1643–1727).''' 
File:Montesquieu_1.png|7. '''Montesquieu (1689–1755).'''
File:Immanuel_Kant_(painted_portrait).jpg|8. '''Immanuel Kant (1724-1804).''' 
File:Atelier_de_Nicolas_de_Largillière,_portrait_de_Voltaire,_détail_(musée_Carnavalet)_-002.jpg|9. '''Voltaire (1694–1778).'''
File:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|10. '''Jean-Jacques Rousseau (1712-1778).''' 
File:Social_contract_rousseau_page.jpg|11. '''Het maatschappelijk verdrag.'''
File:EmileTitle.jpeg|12. '''Emile, of Over de opvoeding.'''
File:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|13. '''Madame de Pompadour, minnares van [[Lodewijk XV]] streed tegen de censuur van l'Encyclopédie. Op haar tafel staat deel IV.'''
File:James_Watt_by_Henry_Howard.jpg|14. '''James Watt (1736–1819), uitvinder van de stoommachine.''' 
File:François_Quesnay.jpg|15. François Quesnay.
File:Smith_-_Inquiry_into_the_nature_and_causes_of_the_wealth_of_nations,_1922_-_5231847.tif|16. '''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'''.
File:AdamSmith.jpg|17. '''Adam Smith.'''
File:Louis_XIV_of_France.jpg|18. '''Lodewijk XIV.'''
File:Koning_Louis_XV;_Hyacinthe_Rigaud.jpg|19. '''Lodewijk XV.'''
File:Ludvig_XVI_av_Frankrike_porträtterad_av_AF_Callet.jpg|20. '''Lodewijk XVI.'''
File:Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg|21. '''Marie Antoinette van Oostenrijk.'''
File:Women%27s_March_on_Versailles01.jpg|22. '''Vrouwen op de weg naar Versailles. Brood, geen taart!'''
File:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|23. '''Vrijheid, gelijkheid en broederschap.'''
File:LouisXVIExecutionBig.jpg|24. '''Onthoofding van Lodewijk XVI op de Place de la Révolution, nu Place de la Concorde.'''
File:Jacques-Louis_David_-_Marie_Antoinette_on_the_Way_to_the_Guillotine.jpg|25. '''Jacques-Louis David tekent Marie Antoinette op weg naar het schavot.'''
File:Exécution_de_Marie_Antoinette_le_16_octobre_1793.jpg|26. '''Executie van Marie Antoinette.'''
File:Robespierre.jpg|27. '''Maximilien de Robespierre (1758-1794).'''
File:Gros_-_First_Consul_Bonaparte_(Detail).png|28. '''Napoleon Bonaparte (1769-1821).'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Waar halen pessimisten inspiratie? ==

[[File: Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg|thumb|550px|Het Fin de Siecle is een decadente periode tussen 1890 en 1914. Twee kernwoorden  - schoonheid en de dood in het vooruitzicht - duiken overal op, zoals in dit symbolische schilderij van Leon Spilliaert. Zijn 'Absintvrouw' uit 1907 toont het thema: jonge mooie vrouw is op het einde van haar leven, het leven is als een scheut absint (let op de arm) weggevloeid. De kleuren zijn al in de rouw: donkerblauw, zwart en paars.]]

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-R06610, Oswald Spengler.jpg|thumb||550px|Oswald Spengler]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=qPRn-XRLM_c '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: DE PESSIMISTEN (30 Min.)'''].

.

1651: Thomas Hobbes - geboren in 1588, bij de aanval van de Spaanse Armada op Engeland waarbij zijn moeder ongekende angsten kende - betoogt in zijn boek ''Leviathan'' dat de oertoestand van de mens eenzaam, arm, wreed en kort is. Iedereen vecht er tegen iedereen. Mensen zijn vals en egoïstisch, cynisch en berekend. Met deze theologische vraag komt Hobbes tot deze probleemstelling: is de mens van nature goed of slecht? Goed en kwaad zijn begrippen die de mens, net zoals God, maakt om te vergelijken. Dieren kennen de kunst van het vergelijken niet in die mate als een mens. Hobbes is ondanks zijn lijfspreuk 'Fear and I were twins' optimistisch gesteld: de staat - een begrip dat zich in de tijd van Hobbes ontwikkelt - levert de instrumenten die de honger naar macht, roem en bezit in toom houden. Op dit moment geeft de rechterzijde van het politieke spectrum de voorkeur aan dit model: ze noemen het realisme. Anderen noemen het pessimisme of wantrouwen. Hobbes' en zijn volgelingen laten het verhaal over het ontstaan van de mens van het slechte naar het goede evolueren in tegenstelling tot Rousseau's volgelingen. Die zien de menselijke evolutie van goed naar slecht met de gedachte vroeger was alles beter. Beiden zijn in dit opzicht lineaire denkers: de geschiedenis voltrekt zich volgens een lijn, een glijbaan die je kan opklimmen (met veel moeite, maar als je de top bereikt, dan ben je er!) of kan afglijden (met veel plezier en gemak, om op te geven). Deze evoluties contastereren met de circulaire denkers zoals de Duitse cultuurhistoricus Oswald Spengler (1880-1936), de vader van het cultuurpessimisme. Zijn voornaamste werk ''De ondergang van het Avondland'' schopt het tot een bestseller dankzij Elisabeth Förster-Nietzsche, de zus van Friedrich Nietzsche. Het boek toont een cyclische cultuurgenese die de ontwikkeling van samenlevingen vergelijkt met het ritme van het mensenleven of dat van de seizoenen. Een mens: geboren, groei, volwassenheid, bejaard, sterft. Dagen (24 uur), maanden (de verwijzing naar de maancyclus) en seizoenen (vormen samen een jaar en herhalen zich dan) doen iets gelijkaardigs. In de lente ontluikt nieuw leven, de zomerse bloei zorgt voor nakomelingen (zaad), een herfstige oude dag tot de winter (de dood) intreedt. Diverse wereldbeschavingen bewijzen Spenglers theorie: De Babylonische, de Egyptische, de Chinese, de Indische, de Indiaans-Mexicaanse, de Grieks-Romeinse en de Arabische, de Joodse en de Byzantijnse beschaving. Het boek en de theorie zijn een tegenreactie op het verlichtingsdenken dat een maakbaar Europa voor ogen ziet. Spencer voorspelt dat die rationele maatschappelijke structuur een einde kent. Kort voor zijn dood schrijft hij dat het Duitse rijk snel zal ophouden te bestaan.  

.

1884: De grilligheid en de ambivalentie van de negentiende eeuw dwingen kunstenaars, intellectuelen en politici op het einde van de eeuw tot een reflectie over de voorbije en aan gang zijnde industrialisatie. In Engeland publiceert [[Arnold Toynbee]] in 1884 zijn ''Lectures on the Industrial Revolution'' waarin hij de industrie als oorzaak aanduidt voor het '''morele verval''' van de arbeidersklasse. De technische en wetenschappelijke successen van de mechanisatie leiden tot het failliet van de traditionele ambachten en loodst vrouw en kind naar de fabriek waar ze nauwelijks weten welk product ze maken.

.

Op het einde van de eeuw is de tussentijdse balans niet florissant: de onmacht van de prille democratie (de juridische en sociale bevrijding van het individu blijkt – voorlopig - een illusie), het koloniaal beheer, de kapitalistische klassenjustitie, het elitaire stemrecht dat de gegoede klassen bevoordeelt, het lijden van het proletariaat… al deze pijnpunten brengen mensen sociaal en psychologisch in de war. Beloofde de Industriële Revolutie dan geen rijkdom en overvloed? Beloofde de onstuitbare techniek dan geen wereldwijd transport en een internationale economie? Ging het oneindige aantal uitvindingen niet afrekenen met armoede, hongersnood, epidemieën, kindersterfte en achterlijkheid? De negentiende eeuw heeft een Januskop: het succesverhaal van stoom, infrastructuur en amusement botst met sceptische en pessimistische stemmen vol wantrouwen. Niet iedereen begroet de vooruitgang met gejuich. 

.

De psychiater Sigmund Freud, de filosoof Nietzsche, schrijvers zoals Emile Zola en Oscar Wilde, kunstenaars zoals Leon Spilliaert zijn er de gezichten van. Hun cultuurkritiek focust op het beest in de mens. Is de mens te beschaven? Achter het menselijke gezicht huizen de onderdrukte driften van Eros en Thanatos, de hysterie en de angst voor het anale. Het idee dat God dood is, duikt op bij Nietzsche en de evolutieleer van [[Charles Darwin]] botst met de Bijbel. Gods dood stelt de begrippen waarheid en cultuur en vooruitgang, modernisering en maatschappij in vraag. Die begrippen blijken geen product van het rationalisme en de Verlichting, maar een complot van tirannieke, gewelddadige machtsmensen: een roedel roofdieren, een ras veroveraars die de dwalende massa in hun klauwen houdt. De enige optie is de schoonheid van het sterven. Enkel de esthetica van de dood rest, nu de maatschappij een terminale patiënt blijkt. Het komt tot uiting in het decadente, de luxueuze overbeschaving vol estheticisme, escapisme en het uiterlijke vertoon van het dandyisme (denk tegenwoordig aan Pim Fortuyn, Thierry Baudet, Theo Hiddema, Dries Vanlangenhove), vol nihilisme (sociale mobiliteit is een idioot idee), misogynie (vrouwonvriendelijkheid vanuit het gevoel dat vrouwen vuil en neerslachtig zijn) en a-politieke gedrag (democratie leidt nergens toe). Deze opvallend geklede intellectuelen hebben de vileine commentaar klaar voor hun rivalen. Ze voelen zich tegelijk -hoe paradoxaal ook- verloren in hun eigen tijd en superieur tegelijk, ze zijn verheven en provoceren met dubbelzinnigheden, verwijzen graag naar de oudheid (vroeger was het beter) en gebruiken ironie. 

.

Het Fin de Siecle of het einde van een tijdperk - ook de Belle époque genoemd (denk aan het impressionisme, de Jugendstil, de cinematografie) - loopt van pakweg 1890 tot het einde der tijden: het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het zijn narcisten: ‘Een dandy leeft en slaapt voor zijn spiegel’ noteert Charles Baudelaire. Toch is het narcisme niet te herleiden tot het individu, het omvat een hele cultuur (Christopher Lasch in 1978: ''The Culture of Narcissism'') en een narcistische cultuur legt de lat hoog.&lt;ref&gt;Mia Doornaert laat de Belle époque beginnen in 1870 en eindigen met de Tweede Wereldoorlog. Zo zie je dat er op de historische periodes marge kan zitten. Lees ook: JAN VAN HEEMST. ''Tussen gen en globe. Europese Cultuurgeschiedenis'', Ad. Donker, Rotterdam, 2012, p. 340 ev. Dat negatieve geluid van Arnold Toynbee uit het einde van de negentiende eeuw, contrasteert met de visie van T.S. Ashton die aan de vooravond van de zilveren jaren vijftig die hij publiceert in ''The Industrial Revolution, 1760-1830''. In dat boek uit 1948 benadrukt Ashton het positieve en de verworvenheden van de negentiende eeuw. Vgl. DE KOCK CATHERINE &amp; DE VUGT GEERTJAN. ''Waarom zijn er zoveel rechtse dandy’s?'' In: ''De Standaard'', 2 april 2019, p. D11.&lt;/ref&gt; 
 
. 

.

== Dialectiek ==

.

Het dialectisch denken of het denken in tegenstellingen haalt [https://www.youtube.com/watch?v=fSQgCy_iIcc&amp;t=173s Karl Marx] bij [https://www.youtube.com/watch?v=H5JGE3lhuNo Georg Wilhelm Friedrich Hegel]. 

;Voorbeeld 1:
Paul Ricouer ziet drie fasen in het lezen van de bijbel:
* These: als een ‘fantastisch boek’: naïef gelezen als een sprookje tijdens een miraculeuze kindertijd (story)
* Anti-these: Een ‘historisch boek’: de kritische lezing (history) met historische personages
* Synthese: Een ‘levensboek’: als antwoord op zinvragen over de toekomst, het nu en vroeger, hier en elders (transhistory)

;Niet dat er altijd een synthese komt...
* These: De Katholieke Middeleeuwen met de klemtoon op beelden
* Anti-these: De reformatie met de klemtoon op woorden
* Anti-anti-these: De contrareformatie en de barok
* Anti-anti-anti-these: het classisisme

;Voorbeeld 2:
* These: Het absolutisme van Lodewijk XIV
* Anti-these: De Verlichting en haar romantisch optimisme
* Synthese: De Franse Revolutie-idee (vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid) met gewelddadige leiders zoals Robespierre en Napoleon

;Voorbeeld 3:
* These: De Franse Revolutie
* Anti-these: De [[Restauratie (Frankrijk)|Restauratie]]
* Synthese: Het [[positivisme]] van [[Auguste Comte]]

;Voorbeeld 4:
* These: Het optimisme van de Verlichting
* Anti-these: Het pessimisme en het determinisme van het Fin de Siècle, het impressionisme
* Synthese: de dialectiek van Marx

;Voorbeeld 5:
* These: het kleuterkind met een goddelijke adoratie voor zijn vader
* Anti-these: de puber waarbij de vader een loser is
* Synthese: de jongvolwassene met een realistisch ouderbeeld

;Voorbeeld 6:
In de kunstgeschiedenis zijn er talloze voorbeelden van tegenstellingen die elkaar opvolgen: 
* Realisme en Impressionisme: Realisme is een kunststroming die zich richt op het weergeven van de werkelijkheid, terwijl Impressionisme  indrukken vastlegt.
* Barok en Rococo: Barok is een kunststroming die zich kenmerkt door dramatische effecten, terwijl Rococo zich kenmerkt door lichtere, meer decoratieve elementen.
* Kubisme en Futurisme: Kubisme staat voor geometrische vormen, het Futurisme zoekt beweging en snelheid.
* Romantiek en Realisme: Romantiek richt zich op emotie en verbeelding, het Realisme wil de werkelijkheid tonen zoals die is.
* Surrealisme en Dadaïsme: Surrealisme zoekt naar het onderbewuste, het Dadaïsme daagt de conventionele kunst uit.
* In de kunstgeschiedenis is er sprake van synthese wanneer twee tegenstellingen worden samengevoegd tot een nieuwe stijl. Een voorbeeld hiervan is het Postmodernisme, dat elementen van verschillende stijlen combineert.

.

.

== De Ist-familie telt (te) veel leden ==

.

[[Bestand:David Van Reybrouck.jpg|thumb|550px|David Van Reybrouck ziet kenmerken van het 21ste-eeuwse populisme in het socialisme uit de negentiende eeuw. Hij schrijft één lange redenering met als conclusie dat er in de kennismaatschappij aandacht nodig is voor laaggeschoolden. Dat komt de democratie alleen maar ten goede. Tien jaar na zijn lange redenering, in 2019, komt er het initiatief voor een Jezuïetenschool in Molenbeek en kan Van Reybrouck een experiment aangaan in de Duitstalige gemeenschap.]]

[[Bestand:Jose_Ortega_y_Gasset.jpg|thumb|550px|Jose Ortega y Gasset, geen optimist. Ortega is kritisch over de massa die hij definieert als gelijk ieder ander. De massamens is onbescheiden, zonder zelfkritiek en respectloos voor autoriteit en staat tegenover de elite. Ortega roept de aristocratie op om de leiding te nemen bij cultureel verval.]]

Aan de uitersten van het spectrum staan de optimist en de pessimist. Een ander spectrum is te vormen tussen de realist en de idealist. Tussenin liggen vele interpretaties van de geschiedenis. Belangrijk is de betrouwbaarheid van wat men beweert. Hoe kan je dit nagaan? Dat gebeurt via twee strategieën: mediawijsheid en historische kritiek. Iedereen gaat aan de slag met de werkelijkheid en maakt er iets van op zijn eigen originele wijze. Waakzaamheid blijft geboden.

.

;1. De optimist
* Is zonder meer optimistisch wat de toekomst betreft. Technologie zal ons redden, de wereld kent alleen maar vooruitgang. Een mooie passage uit Milan Kundera's '''Ondragelijke lichtheid van het bestaan''' illustreert dit optimisme. Verder is Kundera geen typische optimist.

.

;2. De pessimist
* Doemdenkers zoals: Louis-Ferdinand Céline, Oswald Spengler, José Ortega y Gasset, Johan Huizinga.

.

;3. De Marxist en de communist
* Van Karl Marx tot Raoul Hedebouw.

.

;4. De populist
* Vertaalt de historische boodschappen in eenvoudige termen en gebruikt zijn verhaal voor een eigen gewin. Dictators neigen naar dit type. 

.

{{Citaat|'''Hij (de populist) weet wat het volk wil, en dat moet volstaan. Daardoor duldt hij geen tegenspraak, daardoor  heeft hij een gloeiende hekel aan het debat. Het parlement, de grondwet, de gebruikelijke democratische procedures zijn voor hem eerder hindernissen dan politieke verworvenheden. In die betekenis is populisme in wezen antidemocratisch en antiparlementair; sommigen spreken zelfs van 'proto-totalitair'. Dit duistere populisme miskent het wezen van de democratie.'''|David Van Reybrouck}}

.

;5. De cartoonist
* Een standup comediën die van alles een grap maakt, mensen een spiegel voorhoudt door middel van een grap. Niet altijd in dank afgenomen. Denk aan de Bataclan en Charlie Hebdo.

.

;6. De relativist
* Relativeert alles kapot. Problemen bestaan nauwelijks.

.

;7. De structuralist
* De structuren bepalen het denken. Individueel maakt een mens nauwelijks keuzes.

.

;8. De kapitalist
* Denkt alleen maar in economische modellen: leiders zijn managers, winners en een probleem los je op met een businesmodel. 

.

;9. De journalist en de columnist
* Stefan Zweig en Joseph Roth

.

;10. De illusionist
* Goochelaars en charlatans die aan de slag gaan met de werkelijkheid

.

;11. De hyperbolist
* Vergroot alles uit, overdrijft

.

;12. De realist
* 'tja. Die hebben we nog niet gevonden :-)

.

;13. De polemist
* Slaagt er in om partijen die hetzelfde nastreven in ruzie te steken. Zelf komt hij er ongezien mee weg. Een spreekwoord kenmerkt hem: 'Twee honden willen een been, de derde komt er mee heen.'

.

;14. De hedonis, de narcist, de egoïst en de Trumpist
* Aarzelt niet om publiekelijk te liegen en benoemt alles wat hem of haar tegen de haren instrijkt [[fake news]]
* Denkt alleen aan zichzelf en gaat daarvoor over lijken?
* Houdt van zelfverheerlijking. 

.

;15. De perfectionist
* Streeft perfectie na ten koste van alles.

.

;16. De encyclopedist
* Verzamelt kennis, zoveel mogelijk objectieve kennis om op basis van deze 'ratio' gedegen beslissingen te kunnen nemen.

.

;17. De anarchist, de andersglobalist en de activist
* Is te zien op manifestaties en betogingen. Roept en staat op de barricaden.
* Stelt het systeem in vraag, doorgaans op een speelse, ongevaarlijke manier.

.

;18. De negationist
* Negeert toekomstige problemen (klimaatopwarming), of negeert wat er in het verleden gebeurde (holocaust). In sommige samenlevingen is negationisme strafbaar.

.

;19. De ecologist
* Ziet ecologie als een religie.

.

;20. De royalist
* Is koningsgezind.

.

;21. De propagandist en de evangelist
* Tracht aanhangers te vinden voor zijn gedachtengoed via de publieke opinie, vaak is de info eenzijdig of verzonnen.
* Loopt over van bekeringsdrang.

.

;22. De sadist
* Houdt ervan om zijn tegenstanders te pijnigen. 

.

;23. De nationalist
* Nationalisme is een ideologie die de staat als historische eenheid ziet. Soms gaat dit gepaard met idee van exceptionalisme om de eigen identiteit af te grenzen tegenover anderen. 

.

;24. De separatist
* Separatisme streeft naar de terugtrekking uit een bestaande staat en het oprichten van een eigen.

.

;25. De futurist
* Probeert te voorspellen hoe de toekomst er zal uitzien.

.

;26. De simplist
* Stelt alles te eenvoudig voor.

.

;27. De idealist

.

.

;Aan de toog

'''VRAAG''': Moet ik al deze typetjes kennen?
 
'''ANTWOORD''': Uiteraard niet.

.

'''VRAAG''': Waarom voer je ze hier dan ten tonele?

'''ANTWOORD''': Omdat politieke debatten of monologen tegenwoordig vaak beginnen met het definiëren van de tegenstander, in plaats van het positioneren van het eigen zelf. Voor wie de debatten van op afstand volgt, klinkt dit abstract, maar een voorbeeld maak veel duidelijk. Als Wouter Beke (CD&amp;V) in 'De Zevende Dag opdaagt (3.02.2019) en onmiddellijk zegt hoe NVA en GROEN denken over de vraag die hij krijgt voorgeschoteld, getuigt dit van[framing, iets wat doorgaans de media wordt verweten. Het is een techniek van stereotypering waar de democratie niet bij gebaat is. 

.

'''VRAAG''': Een beetje zoals Anuna De Wever niet weet of ze een man of een vrouw is?

'''ANTWOORD''': Inderdaad, je hoeft de wereld niet in categorieën op te delen. Anuna zegt: Als ik weet en ervan overtuigd ben dat ik mezelf ben - ik ben Anuna - dan volstaat dat. Niemand hoeft mij te definiëren.

.

'''VRAAG''': Maar hoe weet je dan met wie/wat je te doen hebt? Zo is er toch geen duidelijkheid meer? 

'''ANTWOORD''': Waarom zou dat moeten? Waarom wil je duidelijkheid?

.

'''VRAAG''': Ik ben eigenlijk op zoek naar de waarheid. Dat lijkt me een beter begrip.

.

'''ANTWOORD''': Zou de geschiedenis de waarheid kunnen brengen? Is waarheid geen begrip waar priesters of andere religieus geïnspireerde mensen van houden? Geschiedenis is een wetenschap en die houdt zich bezig met 'betrouwbaarheid' van informatie. Hoe dat in elkaar zit, leg ik je hieronder uit. 

.

.

== Schema ==

.

[[File:Karl_Marx_001.jpg|thumb|350px|Karl Marx ontwikkelt zijn geschiedenisvisie volgens de dialectiek van zijn voorloper Hegel: these, antithese en synthese. Weber is evenzeer 'dief' en ontleent de begrippen aan Fichte die ze op zijn beurt stal bij Kant. Hegel streeft naar een totaalconcept van wetenschap en godsdienst, esthetica en filosofie en bekijkt de werkelijkheid als een proces van tegenstellingen, geen statisch zijn en drukt dit uit met 'aufheben' wat optillen, afschaffen en bewaren betekent. These, antithese en synthese?]]

.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Visies op geschiedenis !! Pessimisme !! Optimisme !! Dialectiek
|-
| '''Wie maakt ze?''' || Louis-Ferdinand Céline|L.F. Céline || Milan Kundera|M. Kundera || Karl Marx
|-
| '''Richting''' || Circulair || Lineair || Spiraal
|-
| '''Resultaat''' || Doemdenken || Vooruitgangsdenken || Determinisme
|-
| '''Gevolgen''' || Ironie, cynisme|| Vrijheid, verantwoordelijkheid || Strijd
|-
| '''Doel''' || Doelloos || Groei || Klasseloze staat
|-
| '''Motor''' || Domheid || Verlichting || Economie &amp; het middenveld
|}

.

.

== Objectiviteit? ==

.

;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Grey square optical illusion.PNG|thumb|Vierkant A heeft precies dezelfde grijskleur als vierkant B ([[:file:Same_color_illusion_proof2.png|bewijs]])
Bestand:Grid illusion.svg|thumb|Flikkerend rooster. Het lijkt of er zwarte vlekken verschijnen
Bestand:Gradient-optical-illusion.svg|thumb|De grijze balk heeft overal dezelfde kleur
Bestand:Tribar.png|thumb|De [[Penrose-driehoek|driehoek van Penrose]]. Een driedimensionale figuur die niet kan bestaan
Bestand:Onm_kubus2.png|Onmogelijke kubus
Bestand:Impossible staircase.svg|Oneindige trap
File:Blivet.png|[[Blivet]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''GESCHIEDENIS ALS CONSTRUCTIE''' =

[[File:Kortrijk-Groeningemonument.jpg|thumb|right|550px|Kortrijk, Groeningemonument uit 1906 (beeldhouwer Godfried Devreese). In Vlaams-nationalistische kring symboliseert deze slag de taalstrijd. De Vlaamse Gemeenschap riep in 1973 11 juli als feestdag van Vlaanderen uit.]]

.

Geschiedschrijving is, net als het nieuws, onderhevig aan trends. Het is niet zo dat de ‘geschiedenis’ het verleden objectief in beeld brengt. Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Zo is het resultaat van hun denkwerk verschillend. 'Al zolang ze bestaat, heeft de geschiedschrijving een ingewikkelde band met de politieke macht' schrijft Anne Morelli in haar boek ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië.'' Jacques R. Pauwels heeft het iets recenter over ''De grote mythen van de moderne geschiedenis.'' Hij steekt van wal met 'Mythen zijn geen leugens' maar fantasieverhalen met een kern van waarheid. Mythes bevatten 'een kern van historische werkelijkheid maar dienen niet om die werkelijkheid uit de doeken te doen. Ze streven ernaar mensen te socialiseren, hen met de stand van zaken in hun maatschappij tevreden te stellen of minstens te verzoenen, ook - en vooral - wanneer er eigenlijk goede redenen bestaan om ontevreden te zijn met de status quo en verandering te willen, eventueel zelfs radicale, revolutionaire verandering.'&lt;ref&gt;JACQUES R. PAUWELS. De grote mythen van de moderne geschiedenis. Epo, Berchem, 2019, p. 7-8.&lt;/ref&gt;

.

.

== Geschiedenis en macht ==

.

Het lijkt op wat Morelli schrijft: 'Vanaf de oudheid heeft de historicus de machtshebbers bezongen, hun veroveringen gelegitimeerd, vanuit het verleden hun identiteit bepaald en hun voorouderlijke deugden verheerlijkt. De historicus gaf de natie zijn wortels. Te vaak vergeten we dat de historicus buiten zijn onderzoek kan. De historicus is een kind van zijn tijd, heeft zijn aandachtspunten en zijn blinde vlekken, zijn sympathieën, banden en kent de dingen waar hij beter niets over schrijft. De historicus is soms een militant of een machtsdienaar. Zo ‘maakt’ hij -bewust of onbewust - het verleden. Dé voorbeelden vinden we in de 19de eeuw, toen de romantiek naar de ziel van het volk zocht, ter onderscheid met anderen. Historici zochten de ziel en vonden ze in het verleden vol 'feiten' die, met de nodige rangschikking en interpretatie, voor deze identiteit zorgden. Deze 'mythen' toonden dat bodem en ras in een ver verleden al onze identiteit vormden.'&lt;ref&gt;MORELLI ANNE (Ed.). ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië''. Epo, Berchem, 1996, pp. 7-21.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== Anne Morelli ===

.

Het boek van Anne Morelli ''Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie'' verkocht als een zoet broodje. In enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek historische en politieke reacties uit. Het magazine ''Front National de Belgique'' beschuldigde het boek ervan de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam van de Belgen te besmeuren: 'Het maakt ons verleden en onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreem rechts gebruikte de argumenten in haar pamfletten. 

.

.

=== Kortrijk 1302-1902 ===

.

Jo Tollebeek en Tom Verschaffel ontmaskeren in de ''Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging'' de mythe van de veldslag op 11 juli 1302 waarin een leger van Vlaamse ambachtslui het Franse ridderleger op de Groeningekouter verslaan. 'Deze veldslag kaderde in het verzet van (een gedeelte van) Vlaanderen tegen de veroveringsdrang van het Frankrijk van Filips de Schone' schrijven ze. Vanaf het midden van de negentiende eeuw komt de benaming Guldensporenslag in zwang, door de publicatie van Hendrik Conscienses ''De Leeuw van Vlaanderen'' en doet de naam denken aan een romantische tijd vol heroïsche vrijheidsdrang tegen een reeks vreemde onderdrukkers: de Romeinen en Caesar, de Fransen (1302), de Spanjaarden (de Geuzen en de Tachtigjarige Oorlog), de Oostenrijkers (Jan de Lichte) en de Nederlanders. Conscience is niet de eerste die 1302 onder de aandacht brengt; toch is het zijn ''Leeuw van Vlaenderen'' die zich vanaf 1838 in het Vlaamse bewustzijn nestelt, zonder dat die in tegenspraak is met de vaderlandsliefde voor België. Naarmate de Vlaamse Beweging evolueert, verschuift de betekenis van de Guldensporenslag.

.

.

=== Vier keer feest ===

.

De symbolenstrijd bereikt een hoogtepunt in Kortrijk in 1902, bij de zeshonderdste verjaardag. De voorbereidingen beginnen in 1891 en Guido Gezelle schaart zich achter het initiatief. Omwille van ideologische twisten onder de organisatoren komen er uiteindelijk vier feesten: op 13 juli organiseert de Vlaamsche Volksraad een eerste manifestatie; diezelfde dag betoogt het liberale Vaderlandsch Comiteit; op 17 augustus volgt het feest van de katholieken; en nog eens veertien dagen later trekken de socialisten -met tweetalige slogans (&quot;De strijd van Kortrijk was een strijd tegen de rijken&quot;)- door de Kortrijkse straten. Door de strubbelingen raakt het standbeeld voor de Groeningekouter niet tijdig klaar; het zou in 1906 worden onthuld. De cultus van 1302 is sedert 1973 officieel: 11 juli is de feestdag van de Vlaamse Gemeenschap.

.

.

== Ideologie ==

.

Vertrekkend van dit soort ideeën verspreidden schoolboeken in het verleden een patriottische geschiedenis en het nationaal gevoel. Ook al kende België weinig geschiedenis-catechismussen, toch herhaalden schoolboeken generatie na generatie clichés en stereotypen die tonen dat België ten tijde van Jules Caesar een identiteit bezat. De historicus Eric Hobsbawm beschreef de geschiedenisvervalsers en stelt dat 'geschiedenis de grondstof is voor nationalistische, etnische of fundamentalistische ideologieën, zoals de papaver dat is voor de heroïneverslaafde.' 

.

=== I. Nationalisme ===

[[Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png|thumb|550px|'''732_TECHNOLOGIE MAAKT HET VERSCHIL''' Carl von Steuben, of is het Charles Auguste Steuben? (1788–1856) schildert in 1837 de Slag bij Poitiers uit het jaar 732 in een Romantische versie. De slag is bekend omdat de stijgbeugel de doorslag geeft. Frankische ruiters ondervinden dat ze vast in het zadel zitten om hun bijlen en tweesnijdende zwaarden rond te zwaaien, zonder evenwichtsverlies. Haaksperen drukken de Moorse schilden weg zonder dat ze van hun paard vallen. Het schilderij hangt in Versailles. De stijgbeugel was niet nieuw, de Hunnen gebruikten die eerder. Voor de Brit Edward Creasy is deze slag één van de vijftien belangrijkste uit de wereldgeschiedenis. Hij beschreef dat in zijn boek ''The Fifteen Decisive Battles of the World'' uit 1851. Klopt het dat aldus Bart de Wever - dixit Europajournalist Paul Goossens - hier de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis begint met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam?  Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt;]] 

Als het aan Bart De Wever ligt, begint de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam, verslagen in 732 bij Potiers. Europajournalist Paul Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd. Niet het Verdrag van Rome, wel de slag van Potiers in 732 zou, volgens De Wever, die in deze een doorslagje van die van radicaal-rechts is, het echte begin van een verenigd Europa zijn. Volgens die canon moeten Robert Schuman en Jean Monnet als fouding fathers de plaats ruimen voor de Frankische krijgsheer Karel Martel, bastaardzoon van Pepijn van Herstal en cultfiguur van extreemrechts. Tegelijkertijd wordt het concentratiekamp Auschwitz tot een Pools provinciestadje gedegradeerd en krijgt de Europese eenwording een een radicaal andere inspiratiebron. De Europese burgeroorlog (WOII) en de Holocaust verdwijnen op de achtergrond, de islamitische andere wordt nu de raison d'etre van de eenheid. Een verleden van kruistochten en de reconquista's wordt weer actueel. Daarmee ligt de Europese identiteit in de voor Vlaamse nationalisten vertrouwde antagonistische bedding. Als het Vlaamse wij een smoel kreeg, is het omdat het zich tegen de Belgische &quot;vijand&quot; kon afzetten. &quot;Het is een onmiskenbaar feit&quot; schrijft De Wever, &quot;dat een externe vijand een zeer tastbare en doorslaggevende rol kan spelen in identiteitsvormingsprocessen.&quot; In zijn recept voor Europa zit het er allemaal in: meer Potiers en de promotie van de politieke islam tot uitverkoren Europese vijand' en een minder prominente aanwezigheid van de Holocaust.
'Is dat een radicaal-rechts verhaal?' vraagt Goossens zich af. 'Ongetwijfeld, maar niet voor De Wever. Voor hem is de Koran geen license to kill en is er geen sprake van botsende beschavingen, wel van een conflict over het voortbestaan van de moderniteit. Het zal de radicalen een zorg zijn. Hun memes en vlaggen zijn immuun voor subtiel denken. Voor De Wever daarentegen draait het allemaal rond de moderniteit. Daarom de noodzaak van een leidcultuur met de verlichting als kompas. Dat klinkt mooi, maar het valt op dat het conservatieve orkest de verlichting pas begint af te stoffen als de moslim in de buurt is. Als het over ongelijkheid, mensen in nood op de Middellandse Zee en de inspiratie van de Europese Unie gaat, stopt die muziek. De Wever houdt niet van half werk. Omdat een identitaire beweging niet zonder vijand kan, heeft hij er meteen twee in de aanbieding: de politieke islam dus en de ‘postmodernisten en cultuurrelativisten’. Dat nihilistische volkje sleurde Europa in een spiraal van identitaire zelfdestructie, cultiveerde de zelfschaamte en hypothekeert een groot verhaal over een mythisch verleden. Pas als met die binnenlandse vijand is afgerekend, kan de externe vijand worden aangepakt en ontstaat er ruimte voor Europese trots en kan met een luid ‘Europa is van ons’ het afscheid van Auschwitz afgekondigd worden.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== II. Media en propaganda ===

[[Bestand:Honoré_de_Balzac_(1842)_Detail.jpg|thumb|right|550px|Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'?]]

.

==== Media indoctrinatie ====
Voor ideologieën is het verleden essentieel en wie er geen heeft, kan het uitvinden. Jacques Pauwels voegt een tweede ideologie toe. Hij stelt dat het triestig is gesteld met het historisch besef (lees: de kritische geest) en dat de media, veel meer dan het onderwijs ons doordringt van een eindeloze reeks mythes. Mythes zijn geen leugens, maar fantastische verhalen met een kern van waarheid. Naast het onderwijs kwamen het internet, de tv en de film en de sociale media. Die voegden - in het beste geval - een kennislaag aan het (ideologische) geschiedenisonderricht toe, in het meest barre geval namen ze de onderwijs-rol gewoon over of schelden sociale media er over heen. Waarom zijn die media zo ijverig bezig om ons de geschiedenis te leren kennen? Essentieel om dit te begrijpen, is dat die media heel vaak privé-eigendom zijn van superrijken. Noam Chomsky maakte die analyse al eerder. En dat er een verband bestaat tussen de media en hun eigenaars wordt doorgaans niet vermeld. Als media ter sprake komen, dan worden die vaak opgevoerd als de waakhond van de democratie, niet als propagandakanalen van multinationals en holdings. Dat deze één procent-elite (die negentig procent van alle rijkdom in haar zakken heeft) niet graag in de belangstelling staat, spreekt voor zich. Daarom zwijgen historische films over de steun die Hitler genoot van Duitse en Amerikaanse (jawel!) industriëlen en bankiers. Net omdat die één procent bang is voor een objectieve kijk, controleert ze de verhalen die ze de wereld instuurt en welke niet. Dit soort selectiviteit zien we bijvoorbeeld bij de betekenis die documentaires geven aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Echter, meer dan om Tokyo op de knieën te dwingen, waren de honderdduizenden slachtoffers bedoeld om Moskou te intimideren. Daarom is onze kennis over de Tweede Wereldoorlog ook een Hollywoodproduct waarbij D-day belangrijker is dan wat er in Stalingrad gebeurde. Het zijn de bevoorrechten en de winnaars en niet de underdog of de slachtoffers die de geschiedenis maken. Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'? Ongetwijfeld. En daar is de één-procent-elite zich van bewust. Daarom leidt hun entertainment de aandacht af van waar het werkelijk om draait, namelijk dat rijken rijker worden en armen armer worden. Hun media slagen erin om de kapitalistische kritiek te fnuiken door bijvoorbeeld te eenzijdig te focussen op Hitler als grote schuldenaar van wat er tussen 1939 en 1945 gebeurde en niet op wie centen verdiende aan de oorlog, de wapenhandelaars, de wapenindustrie, Hugo Boss die de kledijlijn voor de Nazi's uitdacht of Bekaert uit Zwevegem (die na de oorlog de Sociale Hogeschool, het latere Ipsoc, ruimsubsidiërde) die de prikkeldraad voor de kampen leverde. Het kapitalisme heeft een vooral verborgen geschiedenis die nauwelijks onder de aandacht komt en verbergt hoe rijken rijker worden. Wie dit wil begrijpen of minstens wil analyseren kan bij de kritische geschiedschrijving terecht.

.

==== Propaganda ====

In de twintigste eeuw onderzoeken communicatiewetenschappers de mediabeïnvloeding door middel van gedragsonderzoek, diepte- en waarnemingspsychologie, marketing en de metafoortheorie, taal en machtsmechanismen. In 1937, kort na de machtsovername van Hitler in Duitsland (1933) formuleert het Amerikaanse Institute for Propaganda hoe propaganda werkt.

.

1.	'''Plain Folks Appeal''': gebruik realistische situaties die iedereen herkent, wees betrokken op volkse thema's;

.

2.	'''Bandwagon Appeal''': als iedereen achter dezelfde kar loopt, moet de boodschap die de kar verspreidt wel juist zijn. Als iedereen in de rij staat voor een ijsje, zijn ze per definitie lekker. We kennen voorbeelden van zelfstandigen die in die optiek de kunstmatige klant creëren;

.

3.	'''Misleading Numbers''': gebruik desnoods misleidende cijfers, nuanceer harde feiten;

.

4.	'''Transfer''': gebruik vlaggen, wapenschilden, titels, uniformen, symbolen… iedereen herkent ze;

.

5.	'''Celebrity''': verwijs naar beroemdheden, namen en autoriteiten, uit het heden en het verleden, prijs de 'comming man' als het voorbeeld voor de toekomst. Deze leider zal ons redden;

.

6.	'''Glittering Generalities''': grootsprakerige algemeenheden zorgen voor positieve connotaties;

.

7.	'''Stereotyping''': scheldgedrag herleidt tegenstanders tot karikaturen, maak er een cliché van;

.

8.	'''Call to Action''': Roep op tot actie zodat mensen niet langer hun schouders ophalen maar zich inzetten en gewaardeerd voelen;

.

9.	'''Card-Stacking''': schik de kaarten op een andere wijze, bepaal de volgorde van de presentatie. Hou kaarten achter de hand en speel ze uit indien nodig of hou kaarten achter en verzwijg. 

.

.

=== III. Veiligheid en angstcultuur ===

[[Bestand:Chernobyl_Hotel_with_reactor_in_background.jpg|thumb|right|550px|De kernramp van Tsjernobyl maakte Ulrich Becks publicatie uit 1986 over de risicosamenleving tot een bestseller in Duitsland.]]

Een derde ideologie focust op wat René Munnik in zijn boek 'Geweldig' de 'veiligheidsideologie' noemt. Zijn er objectieve redenen om aan te nemen dat onze werkelijkheid zo onveilig is? Of zijn we gewoon gevoeliger voor onveiligheid? Ulrich Beck spreekt in 1986 over 'Risikogesellschaft'. 

.

Zijn boek ''Risikogesellschaft: Auf dem Weg in eine andere Moderne'' (Risicomaatschappij: op weg naar een andere moderniteit) kreeg door de kernramp van Tsjernobyl de status van bestseller en is snel in het Engels vertaald. Het begrip wijst er ''niet'' op dat onze tijd gevaarlijker is dan vroeger. Gezien de levensverwachting, de technologie en de welvaart leven we veiliger dan ooit: ziektes en hongersnoden, natuurrampen en epidemie lieten we achter ons. Met de risicosamenleving wijst Beck op: 

.

1. de risico's (kernrampen, klimaatsverandering) zijn veroorzaakt door de neveneffecten van onze hoogtechnologische en welvarende, onze moderne en verlichte samenleving (die alles beheersbaar zou houden).

.

2. risico's, zowel reëel en vermeend nodigen uit tot een angstcultuur via propaganda, ideologie of als ultieme utopische preventie waarbij alles onder controle te houden is.

.

3. de risico's zijn er om te blijven. Wie nog geboren moet worden kan last krijgen.

.

4. de risico's zijn niet lokaal, maar wereldwijd.

.

5. de risico's treffen alle klassen, elk ras, alle leeftijden en sekses.

.

6. de risico's zijn onzichtbaar. Alleen deskundigen merken ze op.&lt;ref&gt;Zie RENE MUNNIK (Ea.). ''Geweldig! Over de vanzelfsprekendheid van geweld.'' Valkhof Pers, Nijmegen, 2005, p. 7-11.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== IV. Complottheorieën ===

Complottheorieën halen hun sterkte omdat ze gebaseerd zijn op selectief en speculatief bronnengebruik en hun wantrouwen tegenover wetenschappelijke kennis. Een complottheorie vertrekt van de overtuiging dat verborgen groepen met kwade bedoelingen gebeurtenissen sturen. Kenmerkend is: een verborgen elite; controle; toeval bestaat niet; wantrouwen in officiële verklaringen; het tegenbewijs is deel van het complot. De vraag draait vaak rond de vraag: &quot;Wie heeft macht?&quot; en &quot;Waarom gebeuren dingen?&quot; Complottheorieën bieden eenvoudige antwoorden op complexe processen. Juist omdat zoveel vragen onbeantwoord blijven, ontstaan talloze theorieën. Miljoenen mensen dat de maanlanding van 1969 in een studio is opgenomen. Voorbeelden zijn gecreëerd rond De bende van Nijvel (1982-1985) en hun link met extreemrechtse netwerken, de staatsveiligheid, het NAVO-netwerk Gladio en politieke elites. De aanslagen van 11 september 2001 behoren tot de meest besproken complotthema's. Veel theorieën stellen dat de Amerikaanse overheid betrokken was en dat de Twin Towers gecontroleerd zijn opgeblazen. Recenter zijn de theorieën rond QAnon, de Great Reset, vaccinatiecomplotten, omvolkingstheorieën, de klimaatontkenning...

.

.


;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG|Resten van goedendags
Bestand:Paardenhangertje_van_Gwijde_van_Namen_Kortrijk_1302__9-01-2010_14-22-14.JPG|Paardenhangertje van Gwijde van Namen
File:Battle_of_Courtrai2.jpg|De Guldensporenslag, tot de negentiende eeuw vergeten, daarna vanonder het stof. Met een doel.
File:Nicaise de Keyser04.jpg|Voorstudie van de slag door Nicaise de Keyser.
File:Guido_Gezelle.jpg|Guido Gezelle (1830-1899)
File:Hendrik_Conscience.jpg|Hendrik Conscience (1812–1883)
File:Leeuwvanvlaenderen.gif|De Leeuw van Vlaanderen verscheen in 1838
File:Groeningepoort.jpg|Groeningepoort in Kortrijk
File:Kortrijk_Groeningeabdij_museum.JPG|Museum Kortrijk 1302
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Morele paniek en fake news ==

.

[[Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg|thumb|right|550px|De heksenprocessen van Salem in Amerika begonnen in 1692 en resulteerden in minstens 24 ter dood veroordelingen. Beschuldigingen ten aanzien van vooraanstaanden stopten de processen en deden de morele paniek verdwijnen.]]

[[Bestand:Deep_throat_PD_poster_(restored).png|thumb|right|550px|In deze film is de vrouwelijke seksualiteit het thema. Er zijn eindeloze processen gevoerd over de film. In 23 Amerikaanse staten is die verboden, in het Verenigd Koninkrijk is hij illigaal tot het jaar 2000. Nederland was toleranter. De film draaide uitsluitend voor meerderjarigen in bioscopen met minder dan vijftig zetels.]]

Fake news kan leiden tot morele paniek. Morele paniek is een buitenproportionele, vijandige en gemediatiseerde reactie op een situatie of technologie, een persoon of groep, die waarden en normen lijken te bedreigen. Het begrip verklaart maatschappelijke angstreacties die niet in verhouding staan tot de ernst, het risico, de schade of de dreiging. Morele paniek is een sleutelbegrip uit de sociologie en criminologie en zou voor het eerst gebruikt zijn door Marshall McLuhan in 1964. Jock Young introduceerde het in 1971 in de criminologie en de socioloog Stanley Cohen gaf het begrip bekendheid in zijn klassieker ''Folk Devils en Moral Panics'' uit 1973. Daarin beschrijft hij de jeugdbendes, de ‘Mods’ en de ‘Rockers’.

[[File:Waarom geloof jij fake news.webm|thumb|550px|Waarom geloof jij fake news? - Universiteit van Vlaanderen]]

.

.

=== Fasen ===

.

Morele paniek is gefaseerd en begint met een stereotiepe en overdreven voorstelling van een gebeurtenis. Daarna wordt die geassocieerd met soortgelijke gevallen en gepresenteerd als symptomatisch voor een maatschappelijk probleem. Vervolgens wakkeren doemscenario’s de angst aan en escaleert het tot er justitiële, politionele of juridische maatregelen komen. Soms ebt de paniek na een tijd weg, soms duurt de golf zo lang dat het zelfbeeld van de samenleving verandert. Voor de samenleving maakt het weinig uit of de oorzaak wel of geen hersenschim is en geldt het Thomas-theorema: ''als mensen situaties als werkelijk definiëren, zijn zij werkelijk in hun gevolgen''. Niet de situatie zelf, de perceptie geeft de doorslag.

.

.

=== Voorbeelden? Legio! ===

.

* Satanisch ritueel misbruik.

.

* De heksenjacht in Vlaanderen (met hoogtepunten tussen 1590-1610) en de processen zoals die in Salem.

.

* De gevolgen van masturbatie.

.

* De paniek en massahysterie die in 1938 ontstond bij het hoorspel ''The War of the Worlds'' van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatre on the Air. Luister hier: [http://sounds.mercurytheatre.info/mercury/381030.mp3 War of the Worlds].

.

* De zorgen over genetisch gemanipuleerde voeding.

.

* De invloed van televisiegeweld of in games zoals in Canis Canem Edit en de GTA-reeks.

.

* Imitatiegedrag van jongeren bij het zien van pornografie zoals in de film ''Deep Throat''.

.

* In de zomer van 1984 rapporteerden kranten na een dodelijke vechtpartij op het strand van Egmond in Nederland over het ‘kustgeweld’, de ‘geweldsgolven’ en ‘-explosies’, ‘uitbarstingen’ en ‘epidemieën van geweld’, alsof het natuurverschijnselen waren. De paniek kreeg ook de politie, justitie, de horeca en het lokale bestuur in zijn greep en ebde na enige tijd weg. 

.

* De mediareactie en die van de overheden na de aanslagen op 11 september 2001 en de terroristische aanslagen in Madrid van 11 maart 2004 en de terroristische aanslagen in Londen van 7 juli 2005. In hun representatie van ‘het’ terrorisme dragen overheid en media bij tot paniek omdat ze onnodig angst zaaien door burgers vertrouwd te maken met dreigingen. Dit simplisme brengt de moeizame interetnische verhoudingen onder spanning en leidt de aandacht af van oorlog of genocide.

.

* De negentiende-eeuwse angst om levend begraven te worden, leidde in 1868 tot het patent op de lijkkist met een ladder voor een uitvinder uit New Jersey.

.

* In het Engelse Middlesbrough worden in 1987 121 kinderen uit hun huizen geplaatst na misbruik. Artsen gebruikten de techniek 'reflex anale oprekking' waarbij ze de billen uit elkaar schuiven en de anus bestuderen. Later bleek de techniek onwetenschappelijk en met de meeste kinderen was niets aan de hand.

.

* De angst voor de atoombom tijdens de koude oorlog.

.

* De angst voor ongrijpbare vijanden zoals al-Qaeda, fijnstof, dioxine, zendmasen...

.

.

= '''BETROUWBAAR''' =

[[Bestand:Van_Olden_Barneveldt_Verhoeven_1619.gif|thumb|right|550px|[[Abraham Verhoeven]], een prille 'gazettier' besloot zijn artikels in de Antwerpse krant de [[Nieuwe Tijdinghen]] met het zinnetje &quot;Oft waer is, sal den tydt leeren.' De auteur waarschuwt zo zijn lezers in de vroege zeventiende eeuw voor te hoog gespannen verwachtingen inzake de betrouwbaarheid van zijn schrijfsel. Het bericht is nog relevant. De illustratie vertelt het 'Verhael hoe ende in wat manieren den heere Johan Van Olden-Barneveldt, Advocaet van Hollandt ende den Vrieslant/ is Onthalst gheworden smaendachs voor noen den xiij Mey Anno Duisent zes hondert neghen-thien; T'hantwerpen/By Abraham Verhoeven/op de Lombaerde Veste/inde gulde Sonne, 1619.']]

.

{{Citaat|'''Door de fragmentarisering van alle kennis is de beleidsvorming er natuurlijk eenvoudiger op geworden. De hooggespecialiseerde takken van moderne wetenschap zijn zo ondoorzichtig geworden dat de mensen die daarin werkzaam zijn, noodgedwongen tot hun dertigste of langer door moeten studeren tot ze kunnen toetreden tot de nieuwe geestelijkheid. Een lange leertijd hebben ze allemaal, maar dat betekent nog niet dat ze het altijd eens zijn over de beste aanpak. De SARS-CoV-2-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de onenigheid onder experts zich zelfs kan uitstrekken tot schijnbaar simpele beslissingen, zoals over het gebruik van een mondkapje. Eind maart 2020 (de pandemie was drie maanden oud) adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie daar nog tegen, tenzij een persoon was besmet, en pas begin juni werd dat advies bijgesteld. Hoe kunnen mensen zonder specialistische kennis daarin partij kiezen of wijs worden uit debatten die vaak eindigen met het intrekken of ontmantelen van claims die daarvoor nog allesbepalend waren?'''|Vaclav Smil}}


.

Wat de betrouwbaarheid van deze encyclopedie betreft, daar gaan we even klassikaal door. We nemen een schrijfstok of een [[Griffel (schrijfstift)|griffel]] en een schrijfplank, een [[Lei (schrijfplank)|lei]] genaamd. We noteren drie vragen, het antwoord erop hoor je in de les.

.

* Ten eerste: Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* Ten tweede: Wat is betrouwbaarheid?

.

* Ten derde: Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Peilen is een term uit de scheepvaart, peilingen doe je steeds opnieuw, want je positie verandert constant.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=hA2p8EqvLLI '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: WAT IS BETROUWBAARHEID? (20 Min.)''']

.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=Xs0K4ApWl4g '''♣ LUISTER HIER NAAR DE GROOTSTE MISLEIDING UIT DE TWINTIGSTE EEUW:[[The_War_of_the_Worlds_(hoorspel)|The War of the Worlds''']].]

.

.

== Weet je dat…? Tuurlijk wel. ==

* Je in naam van iemand anders kan SMS'en?

.

*  Fototrucage mensen mooier maakt? Of lelijker, als het moet… Vrijwel elke foto in de krant of op internet is bewerkt! Kijk eerst naar [https://www.youtube.com/watch?v=iYhCn0jf46U dit filmpje van Dove] of naar deze ontmaskering.

.

* Er berichten gemaakt worden om journalisten een loer te draaien. Dergelijke berichten worden canards genoemd. Ze verschillen soms nauwelijks van stadslegendes.

.

* Goed ogende websites valse informatie doorspelen?

.

* Journalisten opzettelijk foute berichten de wereld insturen? Kijk op het impulscentrum naar (minstens) een van deze reportages. 1. Orson Welles War of the Worlds (Canvas Days that shook the World); 2. Bye bye Belgium (RTBF).

.

* Een verkeerd bijschrift bij een prima foto snel geplaatst is?

.

* De zetduivel vaker toeslaat dan gedacht?

.

* Sommige mensen wel heel goed gelovig zijn. Klik hier en bel en sms één jaar gratis. In tien dagen tijd tekenden 7200 jongeren in op dit aanbod.

.

* Een fout gespelde naam? Een foutief jaartal? Een verkeerde leeftijd of woonplaats? Tja, iedereen maakt fouten, niet?

.

Voor je info gebruikt, evalueer je die. “Ik heb de pest aan informatie, je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen” schrijft Jan Blokker ergens. Het citaat is in een mum van tijd gevonden, geknipt en geplakt in dit document. De referentie is uiteraard vergeten. Informatie wordt altijd gemaakt. Woordvoerders, journalisten, fotografen, redacteurs… één voor één maken zij nieuws of geschiedenis. Toch wordt die menselijke oorsprong snel vergeten. Niet alleen de Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid maar elke discipline evalueert informatie. Uiteraard vereist de doorlichting kennis van zaken, maar niettemin bestaan er “typevragen” die ongeacht het onderwerp  gelijk zijn. Zo dient de informatie controleerbaar, nauwkeurig, volledig, redelijk en eerlijk, relevant en actueel te zijn, er dient structuur, overzichtelijkheid en een lay-out te zijn. Voor je aan de controle begint ga je de bedoeling van de makers na. Wat is de aard van je bron?

  
 * Informatief?
 
 * Persoonlijk?
 
 * Commercieel?
 
 * Opiniërend?
 
.
 
{|
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg|thumb|550px|Revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, kort voor de arrestatie door de Russische geheime dienst. In het midden zit Vladimir Lenin.]]
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897 - Altered.jpg|thumb|560px|Dezelfde revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, nadat Alexander Maltsjenko in 1930 bij Jozef Stalin in ongenade viel, werd hij verwijderd.]]
|}

.

== Controleerbaar ==

[[Bestand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|thumb|rigth|550px|Van informatie die een redactionele controle onderging stijgt de betrouwbaarheid. Hier de redactie van de Canadian Broadcasting Corporation in Montreal (Canada) in 1944.]]

.
 
Betrouwbare info is controleerbaar. Van moeilijk te controleren info daalt de betrouwbaarheid. Anonieme info is onbetrouwbaar. Een cartoon uit The NewYorker toont twee honden voor een monitor, waarvan de ene zegt: ‘Op internet weet niemand dat je een hond bent.’ Een goede site bevat net als een boek de naam van de maker en zijn functie, de naam van de organisatie, een contactadres, een redactieteam, het doel van de organisatie en een datering. Het controleren begint dus met de vraag naar de auteur. Dit maakt een mail mogelijk of een extra controle via Google. Zoek uit wat de expertise van de auteur is, door zijn opleiding, werkomgeving of andere documenten te vinden. Verder kan de maker de controleerbaarheid vergemakkelijken door zijn tekst te onderbouwen met linken, een bibliografie of voetnoten. Eindigen sites op .ac.be of .edu, .org of .gov zijn het universiteiten, organisaties en staatsinstellingen. Trianguleren is het vergelijken van de informatie met minstens twee andere [relevante] bronnen. Twee is noodzakelijk, want op internet wordt veel overgenomen. Als meerdere webpagina’s hetzelfde zeggen over een onderwerp, werkt dit geruststellend. Maar let op, dit kan vals zijn. Wil je meer zekerheid, dan is het nodig om ofwel de site goed te bestuderen, te vergelijken of de commentaren op verwijspagina’s te lezen. Bij tegenstrijdige informatie is het belangrijk te weten welke auteur het meeste autoriteit heeft. Laat in je studie niet na om te wijzen op botsende visies en tegenstrijdige ideeën. Dit helpt bij het ontwikkelen van je eigen mening.

.

== Nauwkeurig en volledig ==

.

Als je evalueert op nauwkeurigheid ga je na in welke mate er slordigheden of onnauwkeurigheden voorkomen. Verkeerd taalgebruik en tikfouten tonen aan dat de auteur weinig aandacht schenkt aan de inhoud. Let op voor vage omschrijvingen zoals “men beweert dat er veel wordt…” Dit zijn teksten die lucht verkopen. Op internet verschijnt regelmatig onvolledige info. Andere info is bewust onvolledig en werkt als smaakmaker of zet aan tot kopen, sommige bronnen behandelen het onderwerp oppervlakkig of wekken de indruk het onderwerp volledig te dekken, maar stellen na consultatie teleur.

.

== Redelijk ==

.

Objectiviteit bestaat niet. De ‘werkelijkheid’ in taal gieten is ontzettend moeilijk: gewild of ongewild, steeds kijk je door filters van voorkennis, afkomst, behoeften, verwachtingen… Wat je ziet is cultureel bepaald. De discussie subjectief en objectief is hier aan de orde. Daarom is het onredelijk een auteur te vragen objectief te zijn. Verwacht van de auteur dat hij afstand doet van vooringenomenheid, een redelijke argumentatie gebruikt en eventueel uiteenlopende visies poneert. Vraag je af welk belang de auteur bij het onderwerp heeft. Zo rapporteert Greenpeace anders over een olietanker dan de eigenaar. Hoe redelijk is de informatie? Worden de ingenomen standpunten geëxpliciteerd? Wordt de website gesponsord? Hoe evenwichtig worden tegengestelde standpunten gepresenteerd? Is de term 'subsidieslurpers' een alitererende metafoor die wat suggereert of een objectief begrip?

  
 FEITEN ≠ TAAL
 
 .
 
 REALITEIT ≠ JE MENING
  
 .
 
 FEITEN ≠ JE MENING ≠ TAAL
 

In hoeverre weerspiegelen gedachten realiteit? En, in welke mate zijn we in staat om de realiteit die we feiten noemen, te beschrijven?
 

.

== Eerlijk ==

[[Bestand:Pinocchio_1940.jpg|thumb|right|550px|Eerlijke info staat tegenover leugenachtige info en die is niet altijd even makkelijk te herkennen als bij Pinocchio.]] 

.

Eerlijkheid is het (on)bewust manipuleren, verdraaien of verzwijgen. Worden de standpunten eerlijk gepresenteerd? Neemt de auteur een standpunt in? Is de partijdigheid acceptabel? Wordt dat standpunt gepresenteerd als een mening of als een feit? Eerlijkheid gebiedt dat feiten als feiten voorgesteld worden en meningen als meningen.

.

;Feiten

.

Een feit is aanvaard omdat dit bleek uit onderzoek of omdat het aanvaard is. In het alledaags taalgebruik is een feit “zeker” en kan het geobserveerd worden. Als het feit een tijd bestaat, is dit een situatie of een structuur. Als het om een verandering van structuur gaat, is dit een proces [industrialisatie, emancipatie]. Een kortstondig proces is een gebeurtenis. Zoek voor onderstaande 'feiten' voorbeelden.

.

* Object (voorwerp), bv:

.

* Plaats (ligging), bv:

.

* Gebeurtenis (kwestie), bv:

.

* Structuur (situatie of toestand), bv:

.

* Proces (evolutie) bv:

.

.

;Meningen

.

Over een mening kan je discussiëren. Een mening is een waardeoordeel of vooroordeel, een voorkeur en verwachting, een veronderstelling of een stelling. De nuances zijn subtiel. Een waardeoordeel berust op een interpretatie die je aanvaardt maar niet met feiten te ontzenuwen is, omdat de feiten verschillend worden uitgelegd. Bij een vooroordeel is men zich niet bewust van het waardeoordeel. Een veronderstelling en een stelling liggen dicht bij elkaar, net als een voorkeuren en verwachtingen. Een veronderstelling berust op een indruk of interpretatie, een stelling wordt gevolgd door een argumentatie en gaat vooraf aan een redenering [want, immers, daaruit volgt]. Een voorkeur leidt je aandacht [af]. Bij een voorkeur kan je kiezen, bij een verwachting [hoop] hoeft het object niet eens aanwezig te zijn.

.

* Vooroordeel (een ongecontroleerde mening), bv:

.

* Waardeoordeel (interpretatie), bv:

.

* Stelling (positie), bv:

.

* Veronderstelling (hypothese), bv:

.

* Voorkeur (neiging), bv:

.

* Verwachting (hoop), bv:

.

Laat extreem positieve en extreem negatieve meningen voor wat ze zijn. Soms laten journalisten hun mening in de tekst klinken zoals in dit citaat. “De scheiding der machten werd pas in de zeventiende eeuw geproclameerd door John Locke.” Het woordje ''pas'' zorgt dat een feit als mening voorgesteld wordt. Ook het omgekeerde is mogelijk, zoals deze uitspraak: “Een vondelingenschuif is moreel verwerpelijk en een welvaartsstaat onwaardig.” Dit is een mening die als feit wordt omschreven. Beter zou zijn “Ik vind een…” Het is een kwestie van academische training. Veel moeilijker is om als lezer feiten te herkennen die als mening zijn omschreven of om meningen te herkennen die als feit zijn omschreven.

.

== Wetenschappelijk of populariserend? ==

.

* Kijk naar [https://www.youtube.com/watch?v=9r8GNYi5K-Y deze (Belgische) reportage] en [https://www.youtube.com/watch?v=CMne7lqobT8 deze (Nederlandse) reportage] waarbij Bart Van Loo zijn boek De Bourgondiërs voorstelt. Er komt kritiek op zijn aanpak: Bart van Loo zou de geschiedenis te eenzijdig voorstellen. [https://www.youtube.com/watch?v=7gOlTlqY41s Kijk hier.]


== Fictie versus non-fictie ==

[[File:Orson_Welles_1937.jpg|thumb|550px|Orson Welles liet in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt of als men fictie met non-fictie gaat verwarren.]]

.

Als Fictie en non-fictie zich met elkaar gaan vermengen wordt het voor de kijker, luisteraar of lezer wel erg moeilijk om het waarheidsgehalte of de betrouwbaarheid te peilen. Voor je verder leest, log je in op [https://p.cygnus.cc.kuleuven.be/webapps/osv-kaltura-bb_bb60/jsp/courseGalleryLTI.jsp?url=/hosted/index/course-gallery&amp;course_id=_976176_1&amp;mode=view Toledo TV]. Wie maanlanding intikt als zoekwoord komt op een VPRO documentaire van 52 min. Kijk aandachtig naar het bedrog der bedriegenis. Trek er een uurtje voor uit en lees vooral niet verder, anders is de fun er af.

.

{{Leeswaarschuwing}}

.

;De hoofdpersonages
&lt;gallery&gt;
A11v 1092338.ogg|Armstrong stapt als eerste mens op de Maan (tv)
File:Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg|'''[[Joeri Gagarin]] (1934–1968) was geen lang leven beschoren.'''
File:Aldrin_Apollo_11.jpg|'''[[Buzz Aldrin]], [[Apollo 11]], gefotografeerd door [[Neil Armstrong]]'''
File:Ap11-s69-31740.jpg|'''Bemanning [[Apollo 11]]'''
File:Kennedy_vonbraun_19may63_02.jpg|'''[[Wernher von Braun]] met [[John F. Kennedy|J.F.K.]]'''
File:Dornberger-Axster-von_Braun_(jha).jpg|'''von Braun bij de overgave.'''
File:V1_Soest.JPG|'''[[V1 (wapen)|V1]]-rakket.'''
File:V-2-Nederlands.jpg|'''[[V2 (raket)|V2]]-rakket.'''
File:First photo from space.jpg|'''In [[1946]] neemt een [[V2 (raket)|V2]] de eerste foto's uit de ruimte.'''
File:Project_Paperclip_Team_at_Fort_Bliss.jpg|'''[[Operatie Paperclip|Operatie paperclip]]: von Braun ging niet alleen naar de V.S.'''
Bestand:Posta_Romana_-_1959_-_Laika_120_B.jpg|'''[[Laika (hond)|Laika]]''', de eerste hond in de ruimte. Hoeveel dieren gingen haar voor?
&lt;/gallery&gt;

.

Wat je zag is ''Opération Lune'' die probeert aan te tonen dat we erg gevoelig zijn voor misleiding door te stellen dat Stanley Kubrick de eerste stappen op de maan in een studio filmde. Deze regisseur kennen we van Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb, 2001: A Space Odyssey (uit 1968), A Clockwork Orange, Barry Lyndon, The Shining, Full Metal Jacket en Eyes Wide Shut. Deze regisseur heeft uiteraard niets met de maanlanding van doen, hij is postuum opgevoerd als regisseur van de allerbelangrijkste film ter wereld. ''Opération Lune'' is geen documentaire maar een 'mocumentaire'. Ze wil de kijker te misleiden. Waarom? Puur om aan te tonen dat mensen te of erg goedgelovig zijn. Tot op welk punt ben jij meegegaan in dit verhaal?

.

Het woord Mocumentaire komt uit de combinatie van documentaire (feiten en waarheidsgetrouwe rapportage) en de M van Movie (fictie) en 'to moc', iemand op het verkeerde been zetten. Pas op het einde wordt duidelijk dat het om een grap gaat. Sommige studenten kijken de film vol (on)geloof uit, anderen zijn al vanaf de helft kritisch... Hoe gealarmeerd was jij?

.

;Kijken

* [https://www.youtube.com/watch?v=EqHg8YSJWRk Operation Lune] BEELDFRAGEMENT debat met William Karel, regisseur van de mocumentaire.

.

.

== Relevant en actueel ==

.

Relevant wil zeggen betrekking hebben op je onderwerp. Wanneer is de info gepubliceerd? Wanneer is de site gemaakt en voor het laatst aangepast? Hoe actueel zijn de links? 

.

== Lay out ==

.

Een aantrekkelijke lay-out en een overzichtelijke navigatie bewijzen aandacht voor de paginaontwikkeling. Doorgaans wijst dit erop dat er aan de inhoud is gewerkt. Maar de redenering is niet absoluut. Het kan dat een grafisch talent een fijne inhoudloze pagina maakt, of dat vorsers geen grafisch verstand hebben. 'De inhoud is belangrijker dan de vorm' klinkt het argument dan. Maar toch. Schreeuwerige pagina’s duiden op informatietekort, op een vingeroefening of verdoezelen de onkunde van de maker. Vragen over de esthetica helpen bij de evaluatie.

.

;Stel vragen zoals: 

.

* Hoe verzorgd zijn de tekst en de afbeeldingen? 

.

* Worden er compositieprincipes gevolgd? 

.

* Is het ontwerp complex? Oogverblindend? 

.

* Is de tekst leesvriendelijk?

.

* Is de structuur overzichtelijk? 

.

* Is de lay-out of de interface duidelijk?

.

== Informatie in tijden van oorlog ==

.

{{Citaat|'''In oorlogstijd is de waarheid het eerste slachtoffer.'''|Boake Carter, journalist, 1900-1944.}}

.

{{Citaat|'''Voltaire heeft het ons geleerd: we moeten systematisch aan alles twijfelen.'''|Anne Morelli}}

.

Tijdens oorlogen of andere conflicten tussen twee groepen duiken tien principes die de propagandamachine ondersteunen. Anne Morelli somt ze op.

# 'Wij willen geen oorlog.'
# Alleen de vijand treft schuld, die heeft om oorlog gevraagd.
# Dit is geen oorlog tegen de mensen, maar tegen de leider van de tegenpartij.
# Het doel is nobel, zeker geen materieel gewin.
# De vijand begaat wreedheden. Als wij schade berokkenen is dat per ongeluk.
# De vijand gebruikt illegale wapens.
# Onze verlies is beperkt, die van de vijand groot.
# Kunstenaars en intellectuele steunen de zaak.
# De oorlog heeft een heilig karakter.
# Wie de propaganda in twijfel trekt, is een verrader.

.

.

= '''PINOKKIOTEST''' =

.

De Pinokkiotest is een checklist die je helpt inschatten hoe (on)betrouwbaar sommige info is. Je kan de test vinden op [http://sadan.wdfiles.com/local--files/5-evalueren/PINOKKIOTEST.pdf deze vragenlijst]. De test is vergelijkbaar met de [https://www.hogeschoolrotterdam.nl/globalassets/mediatheek/downloads/craap-scoreformulier-nl.pdf CRAAP]-test die in het vak informatievaardigheden ter sprake komt. 

.

.

= '''EXAMENVRAGEN''' =

.

.

== A-Vragen ==

.

(S&amp;V)Wie of wat zijn en wat is de betekenis van: Apollo (god), Nietzsche, Herbert George Wells, Howard Koch, Orson Welles, Jozef Stalin, Koude Oorlog, kunstmaan, The War of the Worlds, Milan Kundera, De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, Louis-Ferdinand Céline, Reis naar het einde van de nacht, Voyage au bout de la nuit, Anne Morelli, De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië, Guido Gezelle, Hendrik Conscience, Kortrijk 1302, De Leeuw van Vlaenderen (1838), Aufklärung, Immanuel Kant, Diderot, D'Alembert, Voltaire, John Locke (1632-1704), 1776, Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, Montesqieu (1689-1755), Jean Jacques Rousseau, Franse Revolutie, Glorious Revolution, 1688, Charles Darwin (1809-1882), Robespierre, Karl Marx, René Descartes, Opération Lune, J.F. Kennedy, Werhner von Braun, Joeri Gagarin, Richard Nixon, Houston (Texas), Cape Canaveral (Florida), Mocumentaire, Stanley Kubrick, 21 juli 1969, Neil Armstrong, Apollo 11, Apolloprogramma, Operatie paperclip.

.

.

== B-Vragen ==

.

* S&amp;V.In de geschiedenis kunnen we verschillende denkrichtingen onderscheiden. Zo kunnen we het model van de &quot;eeuwige terugkeer&quot; tegenover het &quot;verlichtingsmodel&quot; plaatsen. Illustreer dit op het niveau van het denken over geschiedenis, het resultaat, het doel, de richting, de motor en de gevolgen van dit denken. Geef bij beide richtingen één of meerdere vertegenwoordigers.

.

* S&amp;V.&quot;De verlichting is geen soort filosofie, maar een 18de eeuws fenomeen, waarbij groepen intellectuelen gefascineerd worden door de ontdekkingen van de wetenschap en door de filosofische reflecties die hierover gemaakt worden in de vorige eeuw. Het is een nieuwe geest die door Europa waait. Men wordt er zich van bewust dat de denkwijzen van de 17de eeuw reeds heel wat realiseerden in de fysica. Nu de tijd gekomen is om...&quot; 1. Welke kenmerken kun je met betrekking tot de verlichting aangeven; 2. Wat zegt Kant over die verlichting; 3. Kun je ook een kritiek op dit vooruitgangsoptimisme formuleren?  

.

* S&amp;V.Leg uit en toon aan met voorbeelden: &quot;Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen op een bepaalde manier te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Objectiviteit is niet mogelijk.&quot;  

.

* Wat kun je vertellen over Karl Marx en het dialectisch principe?

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Milan Kundera, 2. Louis-Ferdinand Céline, 3. Anne Morelli, 4. Hendrik Conscience, 5. Immanuel Kant, 6. Christus.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Diderot en D'Alembert, 2. Charles Darwin, 3. J.F. Kennedy, 4. Orson Welles, 5. Copernicus, 6. Plato.

.

* S&amp;VPlaats in chronologisch volgorde en wat weet je over... 1. Karl Marx, 2. Apollo 11, 3. H.G. Wells schrijft The War of the Worlds, 4. Voltaire 5. Orson Welles maakt een radioprogramma met de naam War of the Worlds, 6. Franse Revolutie.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Apolloprogramma, 2. John Locke, 3. Neil Armstrong zet eerste stappen op de maan, 4. Robespierre, 5. Nietzsche, 6. Scheiding Oost- en West-Romeinse rijk.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 3. Glorious Revolution, 3. René Descartes overlijdt, 4. Opération Lune (mocumentaire), 5. Werhner von Braun, 6. Guldensporenslag.

.
 
* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Joeri Gagarin overlijdt, 2. Het Colosseum wordt gebouwd, 3. Richard Nixon wordt president, 4. Tweede Wereldoorlog, 5. Stanley Kubrick maakt zijn laatste film, 6. De eerste Kruistocht. 

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid? Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* S&amp;V.Leg uit, waarom is de Spoetnik 1, de eerste satelliet zo belangrijk. Situeer ze in de tijd. Betrek woorden zoals Koude oorlog, Gagarin, Expo '58, Kennedy en Space Race in je antwoord.

.

.

== C-Vragen ==

.

* S&amp;V.Kundera: &quot;De idee van de eeuwige terugkeer der dingen is raadselachtig en Nietzsche heeft er andere filosofen mee in verlegenheid gebracht: te denken dat alles zich eens zou herhalen zoals we het al beleefd hebben, en dat ook die herhaling eindeloos zou doorgaan.&quot; Wat wil deze &quot;dwaze&quot; mythe van de eeuwige terugkeer der dingen zeggen? Valt het je ook wel eens voor - hetgeen voor Kundera het geval is - dat je &quot;ontroering voelt bij het bekijken van foto's van Hitler?&quot; Wat is het gevolg dat Kundera uit een dergelijk merkwaardige ervaring trekt? Wat denk je daar zelf over?

.
 
* S&amp;V.L.F. Céline: &quot;De filosofen [...] zijn ermee begonnen het brave volk van alles wijs te maken...&quot; Waar heeft Céline het over in bovenstaande citaat, genomen uit Reis naar het einde van de nacht? Geef een persoonlijke kritiek.

.

* S&amp;V.De media gebruiken verschillende technieken om de kijker te doen geloven dat hun boodschap 'waar' is.  Welke technieken haal je uit deze film die het realiteitsgehalte van de boodschap verhogen?  En, waar gaan de filmmakers door het lint.  Of, met andere woorden, waar kan je in de film merken dat het hier om een 'vervalsing' van de realiteit gaat?

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid, waarom is betrouwbare info zo belangrijk en hoe kan je achterhalen of informatie betrouwbaar is?

.

* S&amp;V.Leg uit: De meesten beschouwen 'geschiedenis' als iets 'passief'. Geschiedenis was er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! 

.

* S&amp;V.Leg uit: De 'actieve constructie' van de geschiedenis is een vraag die op filosofisch vlak tot tien verschillende vragen leidt. Gebruik Hegel en de universiteit van Berlijn in je antwoord.

.

* S&amp;V.Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Waarom spreken we van peilen?

.

.


== D-Vragen ==

.

&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;360&quot;&gt;
Bestand:TheMatrixAnimated.gif
Down the Rabbit Hole.png
Milan Kundera redux.jpg
L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg
Gerrit Komrij (1981).jpg
Anne Morelli.jpg
Bestand:Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg
Descartes Discours de la Methode.jpg
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg
Jean Le Rond d'Alembert, by French school.jpg
Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg
Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg
John Locke.jpg
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
Montesquieu 1.png
Immanuel Kant (painted portrait).jpg
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg
Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg
Social contract rousseau page.jpg
EmileTitle.jpeg
Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg
James Watt by Henry Howard.jpg
François Quesnay.jpg
Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif
AdamSmith.jpg
Louis XIV of France.jpg
Koning Louis XV; Hyacinthe Rigaud.jpg
Ludvig XVI av Frankrike porträtterad av AF Callet.jpg
Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg
Women's March on Versailles01.jpg
Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg
LouisXVIExecutionBig.jpg
Jacques-Louis David - Marie Antoinette on the Way to the Guillotine.jpg
Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg
Robespierre.jpg
Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png
Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg
Bestand:David Van Reybrouck.jpg
Bestand:Jose Ortega y Gasset.jpg
Karl Marx 001.jpg
Kortrijk-Groeningemonument.jpg
Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png
Bestand:Honoré de Balzac (1842) Detail.jpg
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG
Battle of Courtrai2.jpg
Nicaise de Keyser04.jpg
Guido Gezelle.jpg
Hendrik Conscience.jpg
Leeuwvanvlaenderen.gif
Groeningepoort.jpg
Kortrijk Groeningeabdij museum.JPG
Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg
Bestand:Deep throat PD poster (restored).png
Bestand:Van Olden Barneveldt Verhoeven 1619.gif
Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg
Bestand:Pinocchio 1940.jpg
Orson Welles 1937.jpg
A11v 1092338.ogg
Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg
Aldrin Apollo 11.jpg
Ap11-s69-31740.jpg
Kennedy vonbraun 19may63 02.jpg
Dornberger-Axster-von Braun (jha).jpg
V1 Soest.JPG
V-2-Nederlands.jpg
First photo from space.jpg
Project Paperclip Team at Fort Bliss.jpg
Bestand:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''BIBLIOGRAFISCHE NOTEN''' =</text>
      <sha1>9110ohn1pf5bwtj4mzlldhqknf3ley7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429769</id>
      <parentid>429768</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T17:50:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* Waar halen pessimisten inspiratie? */</comment>
      <origin>429769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107445" sha1="ezu1c1r8zogwg44f12fyv9n0e9kovhw" xml:space="preserve">[[Bestand:TheMatrixAnimated.gif|thumb|550px]]

&lt;big&gt;'''HOOFDSTUK 1. HISTORISCHE MODELLEN, BESEF EN DENKRICHTINGEN''' &lt;/big&gt;
;&lt;big&gt;WAT IS GESCHIEDENIS EIGENLIJK?&lt;/big&gt;

.

[[File:Down_the_Rabbit_Hole.png|thumb|550px|♣ '''TUINTIP'''  Down the rabbit-hole?  Op een zomerdag luistert Alice Liddell aan de oever van een meer naar haar oudere zus die een saai boek voorleest. Alices verveling verdwijnt als er een pratend konijn passeert. Het is gehaast en houdt de tijd op zijn horloge (de geschiedenis?) in de gaten en springt in een hol. Alice volgt en valt de dieperik in. Een deurtje verbergt een prachttuin, een flesje met het opschrift &quot;drink mij&quot; maakt haar klein genoeg om de deur door te kunnen. Spring in het gat en deze geschiedenistuin en laat je verwonderen zoals Alice. The Matrix kaapte als film het idee van Alice en stelt de vraag of de wereld een illusie is? Plato deed iets vergelijkbaars met de allegorie van de grot. De Matrix visualiseert René Descartes' stelling: 'Ik denk, dus ik ben' en is mee geïnspireerd door de cyberpunk van William Gibson.]]

[[Bestand:Hoe ontdek je nepnieuws (How To Spot Fake News).jpg|thumb|550px|Infographic ''Hoe ontdek je nepnieuws'', uitgegeven door de International Federation of Library Associations and Institutions.]]

{{Citaat|'''Veel vitale cycli van ons lichaam kennen een periodiek verloop: de hartslag, de ademhaling, de afwisseling tussen slapen en waken. Contoleren of ze regelmatig zijn vindt bijna altijd onbewust plaats, maar zelfs de geringste verstoring is voldoende om plotseling de alarmbellen te doen rinkelen. (...) In tegenstelling tot de traditionele zintuigen, hebben wij geen orgaan voor tijdszin.'''|Guido Tonelli}}

.

{{Citaat|'''Niet lachen, noch huilen, maar begrijpen.'''|Ludo De Witte}}

.

{{Citaat|'''De geschiedschrijver is een wandelend anachronisme, een ontheemd persoon, die de technieken van vandaag gebruikt om te proberen dingen te weten over gisteren die gisteren zelf niet eens wist. Hij moet waarachtigheid nastreven, hij dient te luisteren naar de woorden die het verleden spreekt, maar hij moet communiceren in een taal die het heden begrijpt.'''|Hilary Mantel}}

.

{{Citaat|'''Wie wetenschap onderwijst moet ophouden met leerlingen de pap in de mond te geven en hen de mogelijkheid bieden 'het pure plezier van begrip te ontdekken.' Wie cursussen eenvoudigweg doceert, laat de studenten zitten met 'onderontwikkelde intellectuele vaardigheden en weinig besef van de invloed die wetenschap op hun leven heeft'.'''|Amerikaanse Vereniging voor de Vooruitgang van Wetenschap, de uitgever van Science}}
 
.

{{Citaat|'''De vraag is of u dat kunt, woorden zoveel verschillende betekenissen geven.'''|Alice in Wonderland}}

.

{{Citaat|'''De vraag is wie de baas is - punt uit'''|Wiggel Waggel}}

.

{{Citaat|'''Deze tijd vraagt om optimisme. Pessimisme bewaren we voor slechtere tijden.'''|Jean-Claude Servais&lt;ref&gt;Geciteerd in: NAOMI KLEIN, (vertaald door Jan Willem Reitsma en Pon Ruiter). ''Nee is niet genoeg.'' De Geus, Amsterdam, 2017, p. 275.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Wetenschap is niet hapklaar en eenduidig. In de coronacrisis zag je vaak twee kampen tegenover elkaar staan die elk het eigen gelijk claimden op basis van één of andere studie. Dat is ook des mensen. We denken allemaal dat we heel kritisch onze standpunten innemen, maar dat is natuurlijk niet zo. We zijn kuddebeesten. Vaak nemen we een standpunt in omdat dat het standpunt is van de groep waar we toe behoren. En dan gaan we achteraf feiten zoeken die die intuïtie bevestigen. Er is zo'n mooi beeld - ik weet niet meer van wie het komt - dat we de feiten gebruiken zoals een dronkaard een lantaarnpaal gebruikt: niet om ons te verlichten, maar als steunpilaar. Ons brein is helemaal niet zo rationeel als we denken. (...) Wie gelooft dat wetenschappers deel van een corrupte elite uitmaken, heeft daar natuurlijk weinig aan. Daar begint het dus mee. Als je zegt aan kritisch denken te doen, maar de wetenschap niet vertrouwt... Tja, dan kun je dus niet kritisch denken. Het paradoxale is net dat die mensen van zichzelf denken dat ze zéér kritisch zijn, en dat de anderen als schapen met de kudde meelopen. Kritisch zijn betekent niet alleen dat je moet durven te denken, maar ook dat je moet durven te vertrouwen - in de wetenschap meer bepaald. Ook wetenschappers kunnen er wel eens naast zitten, maar gemiddeld genomen zijn zij veel betrouwbaardere bronnen dan de algoritmes van You Tube.'''|Patrick Loobuyck&lt;ref&gt;PATRICK LOOBUYCK. In: ''De Morgen.'' Vrij zijn is niet: doen wat je wilt. 20 augustus 2021.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Zelfcensuur, aldus, George Orwell, heeft twee nefaste gevolgen. Ze heeft een kwantitatief effect: als voldoende mensen zichzelf censureren, kom je in een samenleving waar politieke censuur regeert. Daar heb je geen bestraffende overheid voor nodig. Mensen staan zelf op de rem, omdat ze sociale uitsluiting (of erger) vrezen. Zelfcensuur heeft een kwalitatief effect: als je je ideeën voor anderen moet verzwijgen, begin je tegen jezelf te liegen. Dat is wat zijn romanfiguren overkomt: ze zijn het contact met het eigen denken kwijt. Daarom is vrijheid van spreken belangrijk: ze bevat de vrijheid om te denken.'''|Tinneke Beeckman}}

.

{{Citaat|'''Als je geen perverse of persoonlijke agenda hebt, begint alles met research. Je stelt je de vraag naar wat zich heeft afgespeeld en waarom het zo liep.'''|Mike Leigh}}

.

{{Citaat|'''Historici hebben een maatschappelijke rol te vervullen. We moeten ons dus niet opsluiten in onze ivoren toren. [...] In het verleden hebben we te veel gedacht dat we documentaires, tentoonstellingen en computerspelletjes moesten maken. We moeten nu weer kiezen voor fundamenteel historisch onderzoek, dat teruggaat naar de bron. Dat is onze corebusiness; wetenschappelijk onderzoek, op basis van onze eigen onderzoeksagenda, tegen de stroom in van de politiek corecte moraliserende boodschap. Zonder onderzoek geen debat en zonder debat geen herinnering. Je kunt de stappen daarin niet overslaan, anders eindig je met lege herdenkingen.'''|Nico Wouters&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Historici moeten hun eigen agenda heroveren.'' In: ''De Standaard'', 11.05.2019, p. 40 &amp; 41.&lt;/ref&gt;}}

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.youtube.com/watch?v=MrmGliMP0bc LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE GESCHIEDENIS ALS ACTIVE CONSTRUCTIE, OBJECTIVITEIT EN VERVALSINGEN].'''

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/evoluties-in-het-welzijns-en-veiligheidsdenken de PowerPoint die bij deze lessen hoort].'''

.

.

= '''DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN''' =

.

== ''De eeuwige terugkeer der dingen'' van Milan Kundera ==

&lt;small&gt;(Eigen bewerking)&lt;/small&gt;

[[File:Milan Kundera redux.jpg|thumb|550px|Milan Kundera (1929-2023) is een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met filosofische thema's. Een van zijn bekendste werken is ''De ondraaglijke lichtheid van het bestaan''. Philip Kaufman verfilmde het onder de titel ''The Unbearable Lightness of Being''.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=AniUgwUn6oo ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN HET BESTAAN'', 5 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;De eeuwige terugkeer der dingen is een raadsel en Nietzsche
bracht er andere filosofen mee in verlegenheid: de gedachte dat alles zich eens
herhaalt zoals we het reeds beleefden, en dat die herhaling eindeloos
zou zijn! Wat is de betekenis van deze dwaze mythe?
De mythe negeert dat een voor altijd verdwenen, nooit meer 
terugkerend leven op een schaduw lijkt, gewichtloos is,
bij voorbaat dood is, en al was het huiveringwekkend, prachtig of verheven, de
huiver; de pracht of die verhevenheid zijn van geen betekenis. We hoeven ze
niet voor kennisgeving aan te nemen, evenmin als een oorlog tussen twee
Afrikaanse staten in de veertiende eeuw, die het gezicht van de wereld niet had
veranderd, ondanks het in onbeschrijflijk lijden creperen van
driehonderdduizend negers.
Verandert er dan iets aan die oorlog van twee Afrikaanse staten in de veertiende
eeuw wanneer die zich ontelbaar herhaalt in de eeuwige terugkeer?
Er verandert wel iets; de oorlog wordt een omhoog stekend blok dat blijft, en de
stupiditeit ervan zou onherstelbaar zijn.
Als de Franse Revolutie zich eeuwig zou herhalen, zou de Franse
geschiedschrijving minder trots zijn op Robespierre. Maar omdat ze spreekt
over iets dat nooit meer terugkomt, zijn de bloedige jaren veranderd in louter
woorden, theorieën en discussies, ze zijn lichter geworden dan veren, ze jagen
geen schrik aan. Er is een eindeloos verschil tussen de Robespierre die slechts
één maal in de geschiedenis voorkomt en een Robespierre die eeuwig terug zou
keren om de koppen van de Fransen te laten rollen.
Laten we zeggen dat de gedachte van de eeuwige terugkeer een zeker
perspectief betekent waarin de dingen zich anders vertonen dan we die kennen:
ze vertonen zich zonder de verzachtende omstandigheid van hun voorbijgaande
aard. Deze verzachtende omstandigheid weerhoudt ons namelijk een oordeel uit
te spreken. Hoe kun je iets dat voorbijgaat veroordelen? Het avondrood van de
ondergang kleurt alles met de bekoring van de nostalgie; ook de guillotine.
Onlangs heb ik mezelf betrapt op een ongelooflijk gevoel: ik bladerde in een
boek over Hitler en voelde bij enkele foto's ontroering. Ze herinnerden me aan
mijn kinderjaren; die vielen in de oorlog; sommige leden van mijn familie
kwamen om in Hitlers concentratiekampen; maar wat was hun dood tegenover
het feit dat de foto's van Hitler me herinnerden aan de voorbije tijd van mijn
leven, een tijd die niet meer terugkeert?
Deze verzoening met Hitler verraadt de diepe morele perversiteit, verbonden
met een wereld die in wezen gebaseerd is op het niet bestaan van de terugkeer,
want in die wereld is alles bij voorbaat vergeven en dus ook alles cynisch
toegestaan.
Zou elke seconde van ons leven zich oneindig herhalen, dan zijn we
vastgenageld aan de eeuwigheid zoals Jezus Christus aan het kruis. Dat is een
verschrikkelijk vooruitzicht. In de wereld van de eeuwige terugkeer rust op
elke handeling het gewicht van een ondraaglijke verantwoordelijkheid. Daarom
noemde Nietzsche de idee van de eeuwige terugkeer de zwaarste last (das
schwerste Gewicht).&lt;/small&gt;|Milan Kundera}}

.

.

== ''Reis naar het einde van de nacht'' van Louis-Ferdinand Céline&lt;ref&gt;LOUIS FERDINAND CELINE, vertaald door E.Y. Kummer. ''Reis naar het einde van de nacht.'' Van Oorschot, 2016 (naar de uitgave van 1932), p. 74-77.&lt;/ref&gt; ==

[[File:L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg|thumb|550px|Louis-Ferdinand Céline (1894-1961) is samen met Marcel Proust één van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken publiceert.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=4OC6LKybZs8 ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''REIS NAAR HET EINDE VAN DE NACHT'', 6 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;Och  man! Ik verzeker je dat deze wereld
er uitsluitend op uit is om iedereen te verneuken! 
Jij bent jong. Ik hoop dat deze paar
minuten vol wijsheid je jaren zullen bijblijven! Luister goed
naar me, kerel; als ze 't hebben over: 'Het medelijden met het
lot, met de omstandigheden van de arme mieter...', laten dan
deze woorden, die in vurige letters boven alle moordende
schijnheiligheid van onze maatschappij schitteren, een uiterst
belangrijk teken aan de wand voor je zijn, waar je niet meer zo
maar aan voorbij mag gaan zonder het belang ervan in te zien.
Hoor, ik zeg jullie, arme donders, altijd de lul in 't leven, geslagen, uitgeperst,
eeuwig en altijd zwetend, ik waarschuw jullie dat als de groten van deze aarde
interesse voor jullie beginnen te krijgen, dan is 't omdat ze op het slagveld
gehakt van jullie willen maken... Dat is het teken... 't Kan niet missen... 't Begint
met liefde voor het volk. Lodewijk XIV die trok zich tenminste geen zak van
het brave volk aan, vergeet dat niet. Lodewijk XV ook niet. Hij veegde er z'n
gat mee af. Natuurlijk was het leven in die tijd niet prettig, het leven van de
arme sloeber is nooit prettig geweest, maar ze werden niet zo hardnekkig en
verbeten om zeep geholpen als nu door onze tirannen. De kleine man, zeg ik je,
wordt alleen met rust gelaten als hij wordt veracht door de groten,
die uitsluitend uit eigenbelang of sadisme aan het volk kunnen denken... De filosofen
mag ik je daar nog op attent maken nu we 't er toch over hebben, diè zijn ermee
begonnen het brave volk van alles wijs te maken... Het volk dat alleen zijn
catechismus kende! Ze zouden 't wel opvoeden, beweerden ze... Nou! Ze
hadden heel wat waarheden te onthullen! Prachtige! Frisse! Schitterende! Je
duizelde ervan! Zo is 't! begon het brave volk te zeggen, zo is 't precies! Zo is 't
helemaal! Daar gaan we allemaal voor sterven! 't Volk wil alleen maar sterven!
Zo zijn de mensen nu eenmaal. 'Leve Diderot!' hebben ze gebruld en toen
'Bravo Voltaire!'. Dat zijn nog 's filosofen! En ook nog leve Carnot, die zo mooi
overwinningen in elkaar kon knutselen! En leve iedereen! Dat zijn tenminste
knapen die 't brave volk niet in onwetendheid en bijgeloof laten verrekken! Zij
wijzen 't de weg naar de vrijheid! Ze maken 't zelfstandig! En ze hebben niet
stilgezeten! Iedereen moet eerst de krant kunnen lezen! Dat is onze redding!
Godverdomme! En snel! Geen analfabeten meer! Die kunnen we niet meer
gebruiken! Alleen maar burgersoldaten! Die stemmen! Die lezen! En die
vechten! En die marcheren! En kushandjes werpen! In dat tempo werd 't brave
volk gauw goed rijp. Het enthousiasme over 't afwerpen van 't juk moet toch
ergens goed voor zijn, waar of niet? Danton stond niet voor Jan Lul zo mooi te
praten. Met wat gebrul, dat zo raak was dat je 't nu nog hoort, had hij in een
handomdraai 't brave volk gemobiliseerd! En dat betekende 't eerste vertrek van
de eerste bataljons geëmancipeerde bezetenen! De eerste stemmende en
vlagdronken klootzakken die Dumouriez met zich meevoerde om zich te laten
doorzeven in Vlaanderen! Dumouriez zelf, die te laat aan dit ongekend nieuw
idealistische spelletje had deelgenomen, had achteraf toch maar liever poen, hij
deserteerde. 't Was onze laatste huurling... Soldaatje spelen voor niets, dat was
wat nieuws... Zo nieuw dat Goethe, al was hij dan Goethe, z'n ogen uitwreef
toen hij in Valmy kwam. Bij het zien van die haveloze vurige cohorten die zich
spontaan kwamen laten afslachten door de koning van Pruisen voor de
verdediging van de gloednieuwe vaderlandslievende fictie, kreeg Goethe het
gevoel dat hij nog heel wat te leren had. 'Van nu af aan, galmde hij schitterend,
helemaal in overeenstemming met z'n talent, begint een nieuw tijdperk!' En
hoe! Daar het systeem uitstekend werkte, ging men daarna helden in serie
afleveren, die hoe langer hoe minder kostten omdat het systeem steeds beter
werd. Iedereen heeft zich er wel bij bevonden. Bismarck, de beide Napoleons,
Barrès wolk, door de Hervorming al aan flarden gerukt en al lang gecondenseerd tot
episcopale spaarpotten. Vroeger was het mode, als je fanatiek was, te roepen:
'Leve Jezus! Op de brandstapel met de ketters!' Maar ja, er waren niet zoveel
ketters en 't waren vrijwilligers... Terwijl we nu zo ver zijn dat onafzienbare
horden zich geroepen voelen om mee te doen als er geschreeuwd wordt: 'Aan de
galg met alle lammelingen! Met alle slappe tinussen! Met de onnozele lezers!
Met miljoenen tegelijk, hoofden rechts!' De kerels die niemand aan flarden
wilden schieten, niemand om zeep willen helpen, die stinkende pacifisten, die
moeten we in hun kladden grijpen en vierendelen! We zullen ze duizend gore
doden laten sterven! En om ze manieren bij te brengen halen we eerst hun
darmen uit hun lijf, hun ogen uit hun kassen en de jaren uit hun stinkend
kwijlerig leven! Kreperen moeten ze bij legioenen en nog eens bij legioenen, in
de pan gehakt worden, leegbloeden, stikken in gifgassen, en dat alles om het
vaderland dierbaarder, vrolijker en lieflijker te maken! En als er nog tuig bij is
dat deze sublieme dingen niet wil begrijpen, moeten ze zich maar onmiddellijk
laten begraven met de anderen, nee, toch maar niet samen met ze, maar
helemaal aan het eind van het kerkhof, onder een onterend grafschrift voor
lafaards zonder idealen, want deze schoften hebben hun grandioos recht
verloren op een stukje schaduw van het monument dat bij aanbesteding door de
gemeente op het middenpad is opgericht voor de fatsoenlijke doden, en ook
hebben ze het recht verloren iets op te vangen van de echo van de minister, die
zondag weer bij de prefect komt pissen om na het middageten bewogen z'n
smoel open te doen boven de graven...&lt;/small&gt;|Louis-Ferdinand Céline}}

.

.

== ''Inhaaloefening'' door Gerrit Komrij ==


[[File:Gerrit_Komrij_(1981).jpg|thumb|right|550px|Gerrit Komrij (1944–2012) was een homo-dichter, schrijver, vertaler, criticus, polemist en toneelschrijver uit Nederland met een voorkeur voor Portugal. Hij was van 2000 tot 2004 de Dichter des Vaderlands. Hij stond bekend om zijn virtuoze en kleurrijke taalgebruik en was een gevreesd polemist.]]

[[File:Anne Morelli.jpg|thumb|right|550px|Anne Morelli (1948) is doctor in de geschiedenis en doceert aan de ULB en interesseert zich in de Italiaanse immigratie.]]


{{Citaat|&lt;small&gt;We zijn genoeg vernederd en bespot

Door halfgeleerden met hun boekenwijsheid

En met hun regelrechte lijn naar God,

Terwijl ze ons verwezen naar de ijstijd.  


We zijn genoeg voor achterlijk versleten.  

Kom vriend, de revolutie start vandaag.  

We zijn met attributen ruim bemeten.  

Dood Galilei met een motorzaag,


Trakteer Voltaire op elektroshocks,

Erasmus op een overdosis speed.  

Maak Bacon, Nietzsche, Swift weer orthodox

Door laster, centrifuge, turboprop,

En wat de Heer betreft: kruisig hem niet,

Maar plak een gele sticker op zijn kop.&lt;/small&gt;|Gerrit Komrij}}

.

[https://www.youtube.com/watch?v=VL0CZEiEz9g&amp;t=3s '''♠ BEKIJK HIER EEN PROFETISCHE Gerrit Komrij.'''] 

.

= '''WAT IS GESCHIEDENIS?''' =

[[Bestand:Berlin_Universität_um_1900.jpg|thumb|550px|De Universiteit van Berlijn (foto uit 1900) was de eerste universiteit die - met Hegel - de geschiedfilosofie in haar aanbod opnam. Geschiedfilosofie houdt zich bezig de betekenis van de geschiedenis, analyseert de geschiedschrijving en speculeert over mogelijke teleologische principes zoals: is er een ontwerp, een doel, een richting? Ironisch genoeg vond hier in 1933 de boekenverbranding plaats, tot groot, ironisch ongenoegen van Bertolt Brecht die zijn werk niet op de lijst der afvalligen zag staan. Een Duist bibliothecaris legde in de jaren voorafgaand aan 1933 een lijst aan met boeken die het Nazi-regime niet ondersteunden, het gaat om auteurs die tegenwoordig elke cursus op de hogeschool of de universiteit sieren: Karl Marx, Frederich Nietsche, Sigmund Freud... De universiteitsgebouwen worden compleet verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog, de geallieerde bombardementen laten niets overeind. Tegenwoordig lijkt het plein weer op het oude, althans wat de fascade betreft. Het parkje is nu een plein met een ondergrondse, lege boekenkast.]]

[[Bestand:Hegel_portrait_by_Schlesinger_1831.jpg|thumb|550px|Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) doceert filosofische colleges over geschiedenis aan de Universiteit van Berlijn. Die monden uit in het postuum gepubliceerde ''Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte''. Hij beschouwt de wereldgeschiedenis als een rationeel, op vooruitgang gericht proces, geleid door de 'Wereldgeest'. Tijdens zijn professoraat in Berlijn reviseert hij de tekst zonder ophouden. De publicatie verschijnt in 1837, zes jaar na zijn dood.]]

.

Wat is veiligheids- en welzijnsgeschiedenis? Die vraag is niet makkelijk. Niet toevallig heeft geschiedenis twee betekenissen. 'Het is zowel een wetenschappelijke discipline als het onderzoeksobject van die discipline.'&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Het had gekund (maar misschien ook niet).'' In: ''De Standaard'', 21.09.2015, p. D10.&lt;/ref&gt; Met andere woorden: de geschiedenis schrijft geschiedenis over de evolutie van de wereld en over zichzelf: over de discipline, over de historicus en zijn voorkeuren en over haar eindeloze beperkingen om tot definitieve inzichten te komen. Wat is geschiedenis, is het best te beantwoorden door de geschiedenis te bekijken als een ‘actieve constructie’. '''Actief''' wil zeggen: hier deed iemand zijn best voor, zijn ''leen'' achter gelegd, gewerkt. '''Constructie''' wil zeggen: iets is gemaakt. Een architect bouwt een bouwwerk, een historicus schrijft een verhaal,  een narratieve constructie die soms meer op kunst lijkt dan op wetenschap. In het beste geval op basis van feiten, in het slechtste geval op basis van verzinsels of hallucinaties. Etymologisch gaat het woord terug op 'historie', afkomstig van het Griekse ιστορία en herkenbaar in het Engelse history/story. Geschiedenis en verhaal zijn een dansend duo.

.

Schoolbank-kinderen en veel mensen beschouwen 'de geschiedenis' als iets 'passief'. Ze slaan aan het blokken nadat een juf, een meester of een deskundige in hun klasje over het verleden kwam vertellen. Voeling is er weinig. Omdat die leerkracht of die pastoor het hen inlepelde als een 'objectieve realiteit', namen ze het voor waar aan. Geschiedenis is er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! Wat hier problematisch aan is, is het feit dat de woorden ''actief'' en ''passief'' diametraal tegenover elkaar staan net zoals de begrippen objectief en subjectief. De 'actieve constructie' is een vraag die op filosofisch vlak tot tien vragen leidt:

.

'''1.''' Wanneer begint de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.
 
'''2.''' Wie maakt de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.

'''3.''' Waarom bestaat/maakt hij of zij geschiedenis? Met andere woorden: wat is de reden waarom we over iets spreken? Wat is de reden waarom we onze lessen vullen met bepaalde inhouden? Wat is de reden waarom boekhandels elk jaar weer duizenden boeken verkopen?

.

'''4.''' Hoe maakt ''men'' de geschiedenis van het veiligheids- en welzijnsdenken? Wat doet een historicus in het archief? Hoeveel begrijpt hij werkelijk van het Middelnederlandse handschrift dat voor hem ligt? Hoe interpreteert de historicus de dementerende dame die hij 's morgens telkens weer gaat interviewen? 

.

'''5.''' Wat is het doel van het historisch proces? Of, anders gezegd: wat wil men/ik/deze groep bereiken?

.

'''6.''' Welke richting kunnen we ontwarren in de loop van de geschiedenis en de veiligheid en het welzijn? Ofwel: gaat het vooruit of achteruit? Is de klim moeilijk of glijden we van een leien dak?

.

'''7.''' Wat is de motor van de geschiedenis? Of: welke drijfveren zorgen voor verandering? Is het de economie? De politiek? De klimaat wijziging? De...

.

'''8.''' Is er hier sprake van een betrouwbare geschiedenis of gaat het om fake news? Of, met andere woorden: zien wij de wereld zoals hij is of werken er allerlei filters op ons in?

.

'''9.''' Is geschiedenis een wetenschap of is geschiedenis propaganda, indoctrinatie of brainwashing, is geschiedenis objectief, zoals dat de andere wetenschappen dat beweren? En wat is dat dan, objectiviteit?

.

'''10.''' Kon de geschiedenis anders lopen? Stel dat Hitler sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog. Of, stel dat hij op 8 oktober 1908 slaagde voor zijn ingangsexamen aan de kunstacademie in Wenen, zoals Eric-Emmanuel Schmitt uitwerkt in zijn roman ''La part de l'autre'' uit 2001. Wie zal het zeggen?

.

.

== Tijdsgeest ==

[[Afbeelding:Glass-of-water.jpg|thumb|550px|Half vol of half leeg? Optimisme of pessimisme?]]

[[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|thumb|550px|Frans Hals (1582-1666) schildert René Descartes (1596-1650).]]

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Renaissance|1450 -&gt;&gt; Humanisme|1500 -&gt;&gt; Verlichting |1650 -&gt;&gt; Glorious Revolution|1688 -&gt;&gt; Franse Revolutie|1789 -&gt;&gt; Take off Industriële Revolutie|1800 -&gt;&gt; Belgische Revolutie|1830 -&gt;&gt; Liberalisme|1830 -&gt;&gt; Socialisme|1848 -&gt;&gt; Rerum Novarum|1891 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Fin de siècle|1890 -&gt;&gt; Eerste Wereldoorlog|1914  -&gt;&gt; 11 november 1918|1918 -&gt;&gt; Beurskrach|1929 -&gt;&gt; Machtergreifung|1933  -&gt;&gt; Verdrag van München|1938  -&gt;&gt; Tweede Wereldoorlog|1940-1945 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; 1950|Zilveren jaren '50  -&gt;&gt; 1960|Gouden jaren '60 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Oliecrisis|1972 -&gt;&gt; Aids|1979 -&gt;&gt; Kernramp Tsjernobyl|1986 -&gt;&gt; Herald of Free Enterprise|1987 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Val Berlijnse Muur|1989  -&gt;&gt; Het einde van de geschiedenis en de laatste mens|1992 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Nine eleven|2001 -&gt;&gt;  Klimaatvluchtelingen|2014 -&gt;&gt; Klimaatmarsen|2019 -&gt;&gt; Coronacrisis |2020-2023 -&gt;&gt; Russische inval Oekraïne|2022 -&gt;&gt; Oorlog Israël / Hamas|2023 &gt;&gt;&gt; '''

.

.

== Waar halen optimisten hun mosterd? ==

.

'''1754''': Met de ontdekkingsreizen en de daarmee gepaard gaande veroveringen in Amerika, China of Perzië duiken in Europa steeds meer verhalen op van kolonisten die inheemse volken, hun gebruiken en hun politieke organisatie beschrijven. Voltaire en John Locke lezen de bestseller van pater Gabriel Sagart die bij het Wendatvolk verbleef, Jean Jacques Rousseau was vertrouwd met missie- en reisverslagen uit de Grote Meren en indiaanse bronnen en Gottfried Wilhelm Leibniz zocht inspiratie in China.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 38-51.&lt;/ref&gt; René Descartes leert filosoferen door de Mexicaan Antonio Rubio (1548-1615) en ontdekt bij de antikoloniale Quechua-schrijver Felipe Guaman Poma de Ayala (ca. 1535-1616) het 'ego cogito'. Het cartesiaanse denken brengt een paradigmawissel op diverse vlakken. 1. Een binair denken in of-of relaties komt in de plaats van een en-en alternatief denken. Dit dualisme onderscheidt mens en natuur, lichaam (res extensa) en geest (res cogitans) als afzonderlijke werkelijkheden. 2. Er komt de voorkeur om denken over de zaken in plaats van over de verhoudingen ertussen. 3. De wetenschap gaat de natuur domineren. De natuur is niet langer een levend, bezield geheel, maar een machine die volgens wetmatigheden functioneert. Natuurverschijnselen zijn te verklaren door observatie, meting en wiskunde. 4. De Westerling reconstrueert de wereld en brengt ze onder zijn controle, alsof hij god is. Daartoe neemt hij 'afstand' van de dingen met het perspectief, de kaart, de globe, de microscoop of de telescoop. De afstand stelt hem in staat om te klasseren, te meten, te catalogiseren en te veroveren.&lt;ref&gt;RAJ PATEL &amp; JASON W. MOORE, vertaald door Huub Stegeman. ''Een geschiedenis van de wereld in zeven goedkope zaken. Een gids voor kapitalisme, natuur en de toekomst van de planeet,'' Boom, Amsterdam, 2019, p. 65-68.&lt;/ref&gt; Dit soort kennismakingen tonen dat de samenleving niet ‘ongelijk’ hoeft te zijn en begrippen zoals vrijheid en gelijkheid, de natuurtoestand en het natuurrecht sijpelen het oude continent binnen. De normen van het absolutisme en de gedragsregels in Versailles installeerden in het zeventiende en achttiende-eeuwse Frankrijk een pikordecultuur die elk aspect van het dagelijkse leven domineert met onder- en bovenschikkingsrituelen. Het ontgaat de filosofen niet dat deze maatschappij anders in te richten is en om dit te onderzoeken schrijft de Académie des Sciences, Art et Belles-Lettres van Dijon een prijsvraag uit die het beste essay zoekt dat ‘de oorsprong van de ongelijkheid’ beschrijft en de vraag beantwoordt of het natuurrecht dit al dan niet rechtvaardigt. 

.
 
'''1755''': Jean Jacques Rousseau wint de wedstrijd en publiceert zijn ‘Vertoog over de ongelijkheid’ waarin hij poneert dat de jager-verzamelaar egalitair en in kinderlijke onschuld leven. De landbouwrevolutie, de verstedelijking en de staat beëindigden deze beschaafde oertoestand en bracht de mens behalve literatuur, filosofie en wetenschap ook de bureaucratie, staande legers, het patriarchaat en massamoord. In tegenstelling tot de visie van Thomas Hobbes ontwikkelt de maatschappij zich van goed naar slecht. Rousseau’s idealisme of optimisme geniet de voorkeur van het linkse politieke kamp en is in te vullen door een terugkeer naar de natuurtoestand. De hypothese van Rousseau is op niets gestoeld, hij was niet in staat om het verleden van 10.000 vroeger te onderzoeken. Nomadische groepen zijn niet per definitie egalitair, landbouwsamenlevingen hoeven zich niet per definitie te kenmerken door hiërarchie en privébezit en de eerste steden kenden weinig klassentegenstellingen, autoritaire heersers of krijgers. Toch duikt de hypothese vaak in de literatuur op.

.

Het optimisme wortelt in de idee dat de maatschappij maakbaar is. Die maakbaarheidsidee gaat terug op de Renaissance, de Verlichting en de Industriële negentiende eeuw. De Verlichting is mogelijk de belangrijkste van het trio: ze gaat een stap verder dan het magische, het symbolische en het occulte denken dat de Renaissance en het Humanisme genegen zijn. In de Verlichting ontspruit de kiem van de Industriële Revolutie. De Verlichting was niet zomaar 'filosofietje'. Het is een denken dat de totale samenleving wil veranderen en vertrekt vanuit de idee dat mensen elkaar 'aansteken'. De verlichtingsfilosofen geloven dat hun ideeën anderen 'verlichten'. Kennis komt iedereen ten goede. René Descartes hecht belang aan techniek en zou zich in onze eeuw, de 21ste, thuis voelen. Zijn ''Discours de la methode uit 1637 ligt aan de basis van de ''Encyclopédie die een eeuw later, in 1751 verschijnt. Beide werken focussen op arbeid en werktuigen, ambachtslui en werkplekken. Diderot schetst gereedschap en machines en breekt het eeuwenoude kennismonopolie van de ambachten. In de jaren zestig en zeventig van de eeuw ontwikkelt James Watt ‘zijn’ stoommachine en twee decennia later, in 1791, stimuleren het decreet d'Allarde en de Wet le Chapelier (genoemd naar de Bretoense en Jakobijnse advocaat Isaac Le Chapelier) de ondernemingsvrijheid. Het beginsel is nobel: 'Iedereen is vrij om de handel, het beroep, de kunst of het ambacht uit te oefenen dat hem goed dunkt.' Tegelijk schaffen deze verordeningen de ambachten met hun kennisoverdracht van vader op zoon af. Arbeidsstructuren zoals coalities, corporaties, ambachten en gilden die eeuwen de toegang tot een beroep belemmerden, verdwijnen. Tegelijk verdwijnt de sociale bescherming. Vakbonden en staken komen in het strafwetboek. Deze wet, de encyclopedie en de stoommachine begeleiden de rouwstoet van de ambachtslui naar het kerkhof en verwelkomen de fabriek en de machine. België schaft de Wet Le Chapelier af op 25 mei 1867. Tot die dag 'camoufleren' arbeidersorganisaties en vakbonden zich als ziekenfondsen, spaarkassen in herbergen of ‘onschuldige’ verenigingen. 
 
Tijdens de zeventiende en de achttiende eeuw groeit het idee van de wetmatigheden in de natuur én in de samenleving. De gedachte dat het menselijk gedrag te berekenen - mechanisch - is kan de wereld verbeteren. De theïstische, de bovennatuurlijke, middeleeuwse God die willekeurig ingrijpt - om te belonen en te bestraffen - ruimt plaats voor de deïstische God. Deze God is de schepper van alles, een mekanieker die zijn schepping zo inricht, dat ze zonder zijn bemoeienis draait. De ultieme metafoor omschrijft God als klokkenbouwer. Dit denken manifesteert zich in het vroeg liberaal economisch denken. In Frankrijk komt dit tot uiting in de fysiocratie van François Quesnay (1694-1774). Grondbezit en berekend individualisme liggen er aan de basis van rijkdom, succes en bestaansmiddelen. In Engeland leidt het tot de klassieke economie van Adam Smith die het onberekenbare natuurrecht en de goddelijke ordening (de onzichtbare hand) centraal stelt: arbeid als successleutel. Zo zijn beide economische systemen een reactie op het zero-sum game (wat de ene partij wint, verliest de andere), van het mercantilisme dat van de 16e tot 18e eeuw dominant was en welvaart haalt uit het edelmetaal, geroofd in de nieuwe wereld. Weinig van de onderstaande verlichtingsfilosofen maken de Franse Revolutie mee (op de drie laatste na).
 
.
 

'''♥ [https://www.youtube.com/watch?v=wQcEjBPYXi8 LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE VERLICHTING (28 min.).]'''

 
 .
 
 '''1.''' René Descartes (1596-1650) en het rationalisme, logica en onderzoek in tegenstelling tot het elitaire (enkel de elite is in staat om te leren), het esoterisme, de alchemie, het symbolische en het magisch denken. '''[https://www.youtube.com/watch?v=CAjWUrwvxs4 FILM, 8.48 min.]'''
 
 .
 
 '''2.''' De onstuitbare honger naar feiten en kennis van de encyclopedisten Jean Le Rond d'Alembert (1717-1783) en Denis Diderot (1713-1784) en hun nieuwe bijbel: l'encyclopedie. '''[https://www.youtube.com/watch?v=5WafMMlNSb8 FILM 2.49 min.]'''
 
 .
 
 '''3.''' John Locke (1632-1704) en het empirisme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=bZiWZJgJT7I FILM, 9.14 min.]'''
 
 .
 
 '''4.''' Isaac Newton (1623-1723) en het oorzakelijk denken '''[https://www.youtube.com/watch?v=s2YZN2L700Q FILM, 53.38 min.]'''
 
 .
 
 '''5.''' Montesqieu (1689-1755) en de scheiding der machten '''[https://www.youtube.com/watch?v=gExrynQC4IU FILM, 4.22 min.]'''
 
 .
 
 '''6.''' Voltaire (1694-1778) en het recht op vrije meningsuiting en het deïsme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=LAzKGkTIKpg&amp;list=PLkeO6Zg_ybk5ZE25Ub8W24yQAgPDEjrEh&amp;index=6&amp;t=29s FILM 12.15 min.]'''
 
 . 
 
 '''7.''' Jean Jacques Rousseau (1712-1778) over de opvoeding en zijn ''Emile, of Over de opvoeding''. '''[https://www.youtube.com/watch?v=81KfDXTTtXE FILM 7.46 min.]'''
 
 .
 
 '''8.''' Jeremy Bentham (1748-1832) over het grootste geluk voor iedereen in een panoptische infrastructuur. '''[https://www.youtube.com/watch?v=Myal-NSlIGA FILM 4.01 min.]'''
 
 .
 
 '''9.''' Adam Smith (1723-1790) zet de verlichtingsideeën om in een economische theorie en lanceert in zijn ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' de 'Onzichtbare hand|de onzichtbare hand'. '''[https://www.youtube.com/watch?v=ejJRhn53X2M FILM 6.43 min.]'''
 
 .
 
 '''10'''. Immanuel Kant (1724-1804) maakt een synthese van het bovenstaande in zijn &quot;Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?&quot; in 1784 als antwoord op een prijsvraag. Daarin zegt hij: 'Verlichting is het loskomen van de mens uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen zonder de ander. '''[https://www.youtube.com/watch?v=nsgAsw4XGvU FILM 8.12 min.]'''
 

.

.


;Hoofdpersonages van het absolutisme en de verlichting

.

&lt;gallery&gt;
File:Descartes_Discours_de_la_Methode.jpg|0. '''Voorpagina van Discours de la Méthode uit 1637.'''
File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|1. '''René Descartes (1596-1650).'''
File:Jean_Le_Rond_d%27Alembert,_by_French_school.jpg|2. '''Jean le Rond d'Alembert (1717-1783).'''
File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|3. '''Denis Diderot (1713-1784).''' 
File:Encyclopedie_de_D%27Alembert_et_Diderot_-_Premiere_Page_-_ENC_1-NA5.jpg|4. '''Eerste bladzijde van l'Encyclopedie.'''
File:John_Locke.jpg|5. '''John Locke (1632–1704).''' 
File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|6. '''Isaac Newton (1643–1727).''' 
File:Montesquieu_1.png|7. '''Montesquieu (1689–1755).'''
File:Immanuel_Kant_(painted_portrait).jpg|8. '''Immanuel Kant (1724-1804).''' 
File:Atelier_de_Nicolas_de_Largillière,_portrait_de_Voltaire,_détail_(musée_Carnavalet)_-002.jpg|9. '''Voltaire (1694–1778).'''
File:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|10. '''Jean-Jacques Rousseau (1712-1778).''' 
File:Social_contract_rousseau_page.jpg|11. '''Het maatschappelijk verdrag.'''
File:EmileTitle.jpeg|12. '''Emile, of Over de opvoeding.'''
File:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|13. '''Madame de Pompadour, minnares van [[Lodewijk XV]] streed tegen de censuur van l'Encyclopédie. Op haar tafel staat deel IV.'''
File:James_Watt_by_Henry_Howard.jpg|14. '''James Watt (1736–1819), uitvinder van de stoommachine.''' 
File:François_Quesnay.jpg|15. François Quesnay.
File:Smith_-_Inquiry_into_the_nature_and_causes_of_the_wealth_of_nations,_1922_-_5231847.tif|16. '''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'''.
File:AdamSmith.jpg|17. '''Adam Smith.'''
File:Louis_XIV_of_France.jpg|18. '''Lodewijk XIV.'''
File:Koning_Louis_XV;_Hyacinthe_Rigaud.jpg|19. '''Lodewijk XV.'''
File:Ludvig_XVI_av_Frankrike_porträtterad_av_AF_Callet.jpg|20. '''Lodewijk XVI.'''
File:Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg|21. '''Marie Antoinette van Oostenrijk.'''
File:Women%27s_March_on_Versailles01.jpg|22. '''Vrouwen op de weg naar Versailles. Brood, geen taart!'''
File:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|23. '''Vrijheid, gelijkheid en broederschap.'''
File:LouisXVIExecutionBig.jpg|24. '''Onthoofding van Lodewijk XVI op de Place de la Révolution, nu Place de la Concorde.'''
File:Jacques-Louis_David_-_Marie_Antoinette_on_the_Way_to_the_Guillotine.jpg|25. '''Jacques-Louis David tekent Marie Antoinette op weg naar het schavot.'''
File:Exécution_de_Marie_Antoinette_le_16_octobre_1793.jpg|26. '''Executie van Marie Antoinette.'''
File:Robespierre.jpg|27. '''Maximilien de Robespierre (1758-1794).'''
File:Gros_-_First_Consul_Bonaparte_(Detail).png|28. '''Napoleon Bonaparte (1769-1821).'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Waar halen pessimisten inspiratie? ==

[[File: Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg|thumb|550px|Het Fin de Siecle is een decadente periode tussen 1890 en 1914. Twee kernwoorden  - schoonheid en de dood in het vooruitzicht - duiken overal op, zoals in dit symbolische schilderij van Leon Spilliaert. Zijn 'Absintvrouw' uit 1907 toont het thema: jonge mooie vrouw is op het einde van haar leven, het leven is als een scheut absint (let op de arm) weggevloeid. De kleuren zijn al in de rouw: donkerblauw, zwart en paars.]]

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-R06610, Oswald Spengler.jpg|thumb||550px|Oswald Spengler]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=qPRn-XRLM_c '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: DE PESSIMISTEN (30 Min.)'''].

.

1651: Thomas Hobbes - geboren in 1588, bij de aanval van de Spaanse Armada op Engeland waarbij zijn moeder ongekende angsten kende - betoogt in zijn boek ''Leviathan'' dat de oertoestand van de mens eenzaam, arm, wreed en kort is. Iedereen vecht er tegen iedereen. Mensen zijn vals en egoïstisch, cynisch en berekend. Met deze theologische vraag komt Hobbes tot deze probleemstelling: is de mens van nature goed of slecht? Goed en kwaad zijn begrippen die de mens, net zoals God, maakt om te vergelijken. Dieren kennen de kunst van het vergelijken niet in die mate als een mens. Hobbes is ondanks zijn lijfspreuk 'Fear and I were twins' optimistisch gesteld: de staat - een begrip dat zich in de tijd van Hobbes ontwikkelt - levert de instrumenten die de honger naar macht, roem en bezit in toom houden. Op dit moment geeft de rechterzijde van het politieke spectrum de voorkeur aan dit model: ze noemen het realisme. Anderen noemen het pessimisme of wantrouwen. Hobbes' en zijn volgelingen laten het verhaal over het ontstaan van de mens van het slechte naar het goede evolueren in tegenstelling tot Rousseau's volgelingen. Die zien de menselijke evolutie van goed naar slecht met de gedachte vroeger was alles beter. Beiden zijn in dit opzicht lineaire denkers: de geschiedenis voltrekt zich volgens een lijn, een glijbaan die je kan opklimmen (met veel moeite, maar als je de top bereikt, dan ben je er!) of kan afglijden (met veel plezier en gemak, om op te geven). Deze evoluties contastereren met de circulaire denkers zoals de Duitse cultuurhistoricus Oswald Spengler (1880-1936), de vader van het cultuurpessimisme. Zijn voornaamste werk ''De ondergang van het Avondland'' schopt het tot een bestseller dankzij Elisabeth Förster-Nietzsche, de zus van Friedrich Nietzsche. Het boek toont een cyclische cultuurgenese die de ontwikkeling van samenlevingen vergelijkt met het ritme van het mensenleven of dat van de seizoenen. Een mens: geboren, groei, volwassenheid, bejaard, sterft. Dagen (24 uur), maanden (de verwijzing naar de maancyclus) en seizoenen (vormen samen een jaar en herhalen zich dan) doen iets gelijkaardigs. In de lente ontluikt nieuw leven, de zomerse bloei zorgt voor nakomelingen (zaad), een herfstige oude dag tot de winter (de dood) intreedt. Diverse wereldbeschavingen bewijzen Spenglers theorie: De Babylonische, de Egyptische, de Chinese, de Indische, de Indiaans-Mexicaanse, de Grieks-Romeinse en de Arabische, de Joodse en de Byzantijnse beschaving. Het boek en de theorie zijn een tegenreactie op het verlichtingsdenken dat een maakbaar Europa voor ogen ziet. Spencer voorspelt dat die rationele maatschappelijke structuur een einde kent. Kort voor zijn dood schrijft hij dat het Duitse rijk snel zal ophouden te bestaan.  

.

1884: De grilligheid en de ambivalentie van de negentiende eeuw dwingen kunstenaars, intellectuelen en politici op het einde van de eeuw tot een reflectie over de voorbije en aan gang zijnde industrialisatie. In Engeland publiceert Arnold Toynbee in 1884 zijn ''Lectures on the Industrial Revolution'' waarin hij de industrie als oorzaak aanduidt voor het '''morele verval''' van de arbeidersklasse. De technische en wetenschappelijke successen van de mechanisatie leiden tot het failliet van de traditionele ambachten en loodst vrouw en kind naar de fabriek waar ze nauwelijks weten welk product ze maken.

.

Op het einde van de eeuw is de tussentijdse balans niet florissant: de onmacht van de prille democratie (de juridische en sociale bevrijding van het individu blijkt – voorlopig - een illusie), het koloniaal beheer, de kapitalistische klassenjustitie, het elitaire stemrecht dat de gegoede klassen bevoordeelt, het lijden van het proletariaat… al deze pijnpunten brengen mensen sociaal en psychologisch in de war. Beloofde de Industriële Revolutie dan geen rijkdom en overvloed? Beloofde de onstuitbare techniek dan geen wereldwijd transport en een internationale economie? Ging het oneindige aantal uitvindingen niet afrekenen met armoede, hongersnood, epidemieën, kindersterfte en achterlijkheid? De negentiende eeuw heeft een Januskop: het succesverhaal van stoom, infrastructuur en amusement botst met sceptische en pessimistische stemmen vol wantrouwen. Niet iedereen begroet de vooruitgang met gejuich. 

.

De psychiater Sigmund Freud, de filosoof Nietzsche, schrijvers zoals Emile Zola en Oscar Wilde, kunstenaars zoals Leon Spilliaert zijn er de gezichten van. Hun cultuurkritiek focust op het beest in de mens. Is de mens te beschaven? Achter het menselijke gezicht huizen de onderdrukte driften van Eros en Thanatos, de hysterie en de angst voor het anale. Het idee dat God dood is, duikt op bij Nietzsche en de evolutieleer van Charles Darwin botst met de Bijbel. Gods dood stelt de begrippen waarheid en cultuur en vooruitgang, modernisering en maatschappij in vraag. Die begrippen blijken geen product van het rationalisme en de Verlichting, maar een complot van tirannieke, gewelddadige machtsmensen: een roedel roofdieren, een ras veroveraars die de dwalende massa in hun klauwen houdt. De enige optie is de schoonheid van het sterven. Enkel de esthetica van de dood rest, nu de maatschappij een terminale patiënt blijkt. Het komt tot uiting in het decadente, de luxueuze overbeschaving vol estheticisme, escapisme en het uiterlijke vertoon van het dandyisme (denk tegenwoordig aan Pim Fortuyn, Thierry Baudet, Theo Hiddema, Dries Vanlangenhove), vol nihilisme (sociale mobiliteit is een idioot idee), misogynie (vrouwonvriendelijkheid vanuit het gevoel dat vrouwen vuil en neerslachtig zijn) en a-politieke gedrag (democratie leidt nergens toe). Deze opvallend geklede intellectuelen hebben de vileine commentaar klaar voor hun rivalen. Ze voelen zich tegelijk -hoe paradoxaal ook- verloren in hun eigen tijd en superieur tegelijk, ze zijn verheven en provoceren met dubbelzinnigheden, verwijzen graag naar de oudheid (vroeger was het beter) en gebruiken ironie. 

.

Het Fin de Siecle of het einde van een tijdperk - ook de Belle époque genoemd (denk aan het impressionisme, de Jugendstil, de cinematografie) - loopt van pakweg 1890 tot het einde der tijden: het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het zijn narcisten: ‘Een dandy leeft en slaapt voor zijn spiegel’ noteert Charles Baudelaire. Toch is het narcisme niet te herleiden tot het individu, het omvat een hele cultuur (Christopher Lasch in 1978: ''The Culture of Narcissism'') en een narcistische cultuur legt de lat hoog.&lt;ref&gt;Mia Doornaert laat de Belle époque beginnen in 1870 en eindigen met de Tweede Wereldoorlog. Zo zie je dat er op de historische periodes marge kan zitten. Lees ook: JAN VAN HEEMST. ''Tussen gen en globe. Europese Cultuurgeschiedenis'', Ad. Donker, Rotterdam, 2012, p. 340 ev. Dat negatieve geluid van Arnold Toynbee uit het einde van de negentiende eeuw, contrasteert met de visie van T.S. Ashton die aan de vooravond van de zilveren jaren vijftig die hij publiceert in ''The Industrial Revolution, 1760-1830''. In dat boek uit 1948 benadrukt Ashton het positieve en de verworvenheden van de negentiende eeuw. Vgl. DE KOCK CATHERINE &amp; DE VUGT GEERTJAN. ''Waarom zijn er zoveel rechtse dandy’s?'' In: ''De Standaard'', 2 april 2019, p. D11.&lt;/ref&gt; 
 
. 

.

== Dialectiek ==

.

Het dialectisch denken of het denken in tegenstellingen haalt [https://www.youtube.com/watch?v=fSQgCy_iIcc&amp;t=173s Karl Marx] bij [https://www.youtube.com/watch?v=H5JGE3lhuNo Georg Wilhelm Friedrich Hegel]. 

;Voorbeeld 1:
Paul Ricouer ziet drie fasen in het lezen van de bijbel:
* These: als een ‘fantastisch boek’: naïef gelezen als een sprookje tijdens een miraculeuze kindertijd (story)
* Anti-these: Een ‘historisch boek’: de kritische lezing (history) met historische personages
* Synthese: Een ‘levensboek’: als antwoord op zinvragen over de toekomst, het nu en vroeger, hier en elders (transhistory)

;Niet dat er altijd een synthese komt...
* These: De Katholieke Middeleeuwen met de klemtoon op beelden
* Anti-these: De reformatie met de klemtoon op woorden
* Anti-anti-these: De contrareformatie en de barok
* Anti-anti-anti-these: het classisisme

;Voorbeeld 2:
* These: Het absolutisme van Lodewijk XIV
* Anti-these: De Verlichting en haar romantisch optimisme
* Synthese: De Franse Revolutie-idee (vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid) met gewelddadige leiders zoals Robespierre en Napoleon

;Voorbeeld 3:
* These: De Franse Revolutie
* Anti-these: De [[Restauratie (Frankrijk)|Restauratie]]
* Synthese: Het [[positivisme]] van [[Auguste Comte]]

;Voorbeeld 4:
* These: Het optimisme van de Verlichting
* Anti-these: Het pessimisme en het determinisme van het Fin de Siècle, het impressionisme
* Synthese: de dialectiek van Marx

;Voorbeeld 5:
* These: het kleuterkind met een goddelijke adoratie voor zijn vader
* Anti-these: de puber waarbij de vader een loser is
* Synthese: de jongvolwassene met een realistisch ouderbeeld

;Voorbeeld 6:
In de kunstgeschiedenis zijn er talloze voorbeelden van tegenstellingen die elkaar opvolgen: 
* Realisme en Impressionisme: Realisme is een kunststroming die zich richt op het weergeven van de werkelijkheid, terwijl Impressionisme  indrukken vastlegt.
* Barok en Rococo: Barok is een kunststroming die zich kenmerkt door dramatische effecten, terwijl Rococo zich kenmerkt door lichtere, meer decoratieve elementen.
* Kubisme en Futurisme: Kubisme staat voor geometrische vormen, het Futurisme zoekt beweging en snelheid.
* Romantiek en Realisme: Romantiek richt zich op emotie en verbeelding, het Realisme wil de werkelijkheid tonen zoals die is.
* Surrealisme en Dadaïsme: Surrealisme zoekt naar het onderbewuste, het Dadaïsme daagt de conventionele kunst uit.
* In de kunstgeschiedenis is er sprake van synthese wanneer twee tegenstellingen worden samengevoegd tot een nieuwe stijl. Een voorbeeld hiervan is het Postmodernisme, dat elementen van verschillende stijlen combineert.

.

.

== De Ist-familie telt (te) veel leden ==

.

[[Bestand:David Van Reybrouck.jpg|thumb|550px|David Van Reybrouck ziet kenmerken van het 21ste-eeuwse populisme in het socialisme uit de negentiende eeuw. Hij schrijft één lange redenering met als conclusie dat er in de kennismaatschappij aandacht nodig is voor laaggeschoolden. Dat komt de democratie alleen maar ten goede. Tien jaar na zijn lange redenering, in 2019, komt er het initiatief voor een Jezuïetenschool in Molenbeek en kan Van Reybrouck een experiment aangaan in de Duitstalige gemeenschap.]]

[[Bestand:Jose_Ortega_y_Gasset.jpg|thumb|550px|Jose Ortega y Gasset, geen optimist. Ortega is kritisch over de massa die hij definieert als gelijk ieder ander. De massamens is onbescheiden, zonder zelfkritiek en respectloos voor autoriteit en staat tegenover de elite. Ortega roept de aristocratie op om de leiding te nemen bij cultureel verval.]]

Aan de uitersten van het spectrum staan de optimist en de pessimist. Een ander spectrum is te vormen tussen de realist en de idealist. Tussenin liggen vele interpretaties van de geschiedenis. Belangrijk is de betrouwbaarheid van wat men beweert. Hoe kan je dit nagaan? Dat gebeurt via twee strategieën: mediawijsheid en historische kritiek. Iedereen gaat aan de slag met de werkelijkheid en maakt er iets van op zijn eigen originele wijze. Waakzaamheid blijft geboden.

.

;1. De optimist
* Is zonder meer optimistisch wat de toekomst betreft. Technologie zal ons redden, de wereld kent alleen maar vooruitgang. Een mooie passage uit Milan Kundera's '''Ondragelijke lichtheid van het bestaan''' illustreert dit optimisme. Verder is Kundera geen typische optimist.

.

;2. De pessimist
* Doemdenkers zoals: Louis-Ferdinand Céline, Oswald Spengler, José Ortega y Gasset, Johan Huizinga.

.

;3. De Marxist en de communist
* Van Karl Marx tot Raoul Hedebouw.

.

;4. De populist
* Vertaalt de historische boodschappen in eenvoudige termen en gebruikt zijn verhaal voor een eigen gewin. Dictators neigen naar dit type. 

.

{{Citaat|'''Hij (de populist) weet wat het volk wil, en dat moet volstaan. Daardoor duldt hij geen tegenspraak, daardoor  heeft hij een gloeiende hekel aan het debat. Het parlement, de grondwet, de gebruikelijke democratische procedures zijn voor hem eerder hindernissen dan politieke verworvenheden. In die betekenis is populisme in wezen antidemocratisch en antiparlementair; sommigen spreken zelfs van 'proto-totalitair'. Dit duistere populisme miskent het wezen van de democratie.'''|David Van Reybrouck}}

.

;5. De cartoonist
* Een standup comediën die van alles een grap maakt, mensen een spiegel voorhoudt door middel van een grap. Niet altijd in dank afgenomen. Denk aan de Bataclan en Charlie Hebdo.

.

;6. De relativist
* Relativeert alles kapot. Problemen bestaan nauwelijks.

.

;7. De structuralist
* De structuren bepalen het denken. Individueel maakt een mens nauwelijks keuzes.

.

;8. De kapitalist
* Denkt alleen maar in economische modellen: leiders zijn managers, winners en een probleem los je op met een businesmodel. 

.

;9. De journalist en de columnist
* Stefan Zweig en Joseph Roth

.

;10. De illusionist
* Goochelaars en charlatans die aan de slag gaan met de werkelijkheid

.

;11. De hyperbolist
* Vergroot alles uit, overdrijft

.

;12. De realist
* 'tja. Die hebben we nog niet gevonden :-)

.

;13. De polemist
* Slaagt er in om partijen die hetzelfde nastreven in ruzie te steken. Zelf komt hij er ongezien mee weg. Een spreekwoord kenmerkt hem: 'Twee honden willen een been, de derde komt er mee heen.'

.

;14. De hedonis, de narcist, de egoïst en de Trumpist
* Aarzelt niet om publiekelijk te liegen en benoemt alles wat hem of haar tegen de haren instrijkt [[fake news]]
* Denkt alleen aan zichzelf en gaat daarvoor over lijken?
* Houdt van zelfverheerlijking. 

.

;15. De perfectionist
* Streeft perfectie na ten koste van alles.

.

;16. De encyclopedist
* Verzamelt kennis, zoveel mogelijk objectieve kennis om op basis van deze 'ratio' gedegen beslissingen te kunnen nemen.

.

;17. De anarchist, de andersglobalist en de activist
* Is te zien op manifestaties en betogingen. Roept en staat op de barricaden.
* Stelt het systeem in vraag, doorgaans op een speelse, ongevaarlijke manier.

.

;18. De negationist
* Negeert toekomstige problemen (klimaatopwarming), of negeert wat er in het verleden gebeurde (holocaust). In sommige samenlevingen is negationisme strafbaar.

.

;19. De ecologist
* Ziet ecologie als een religie.

.

;20. De royalist
* Is koningsgezind.

.

;21. De propagandist en de evangelist
* Tracht aanhangers te vinden voor zijn gedachtengoed via de publieke opinie, vaak is de info eenzijdig of verzonnen.
* Loopt over van bekeringsdrang.

.

;22. De sadist
* Houdt ervan om zijn tegenstanders te pijnigen. 

.

;23. De nationalist
* Nationalisme is een ideologie die de staat als historische eenheid ziet. Soms gaat dit gepaard met idee van exceptionalisme om de eigen identiteit af te grenzen tegenover anderen. 

.

;24. De separatist
* Separatisme streeft naar de terugtrekking uit een bestaande staat en het oprichten van een eigen.

.

;25. De futurist
* Probeert te voorspellen hoe de toekomst er zal uitzien.

.

;26. De simplist
* Stelt alles te eenvoudig voor.

.

;27. De idealist

.

.

;Aan de toog

'''VRAAG''': Moet ik al deze typetjes kennen?
 
'''ANTWOORD''': Uiteraard niet.

.

'''VRAAG''': Waarom voer je ze hier dan ten tonele?

'''ANTWOORD''': Omdat politieke debatten of monologen tegenwoordig vaak beginnen met het definiëren van de tegenstander, in plaats van het positioneren van het eigen zelf. Voor wie de debatten van op afstand volgt, klinkt dit abstract, maar een voorbeeld maak veel duidelijk. Als Wouter Beke (CD&amp;V) in 'De Zevende Dag opdaagt (3.02.2019) en onmiddellijk zegt hoe NVA en GROEN denken over de vraag die hij krijgt voorgeschoteld, getuigt dit van[framing, iets wat doorgaans de media wordt verweten. Het is een techniek van stereotypering waar de democratie niet bij gebaat is. 

.

'''VRAAG''': Een beetje zoals Anuna De Wever niet weet of ze een man of een vrouw is?

'''ANTWOORD''': Inderdaad, je hoeft de wereld niet in categorieën op te delen. Anuna zegt: Als ik weet en ervan overtuigd ben dat ik mezelf ben - ik ben Anuna - dan volstaat dat. Niemand hoeft mij te definiëren.

.

'''VRAAG''': Maar hoe weet je dan met wie/wat je te doen hebt? Zo is er toch geen duidelijkheid meer? 

'''ANTWOORD''': Waarom zou dat moeten? Waarom wil je duidelijkheid?

.

'''VRAAG''': Ik ben eigenlijk op zoek naar de waarheid. Dat lijkt me een beter begrip.

.

'''ANTWOORD''': Zou de geschiedenis de waarheid kunnen brengen? Is waarheid geen begrip waar priesters of andere religieus geïnspireerde mensen van houden? Geschiedenis is een wetenschap en die houdt zich bezig met 'betrouwbaarheid' van informatie. Hoe dat in elkaar zit, leg ik je hieronder uit. 

.

.

== Schema ==

.

[[File:Karl_Marx_001.jpg|thumb|350px|Karl Marx ontwikkelt zijn geschiedenisvisie volgens de dialectiek van zijn voorloper Hegel: these, antithese en synthese. Weber is evenzeer 'dief' en ontleent de begrippen aan Fichte die ze op zijn beurt stal bij Kant. Hegel streeft naar een totaalconcept van wetenschap en godsdienst, esthetica en filosofie en bekijkt de werkelijkheid als een proces van tegenstellingen, geen statisch zijn en drukt dit uit met 'aufheben' wat optillen, afschaffen en bewaren betekent. These, antithese en synthese?]]

.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Visies op geschiedenis !! Pessimisme !! Optimisme !! Dialectiek
|-
| '''Wie maakt ze?''' || Louis-Ferdinand Céline|L.F. Céline || Milan Kundera|M. Kundera || Karl Marx
|-
| '''Richting''' || Circulair || Lineair || Spiraal
|-
| '''Resultaat''' || Doemdenken || Vooruitgangsdenken || Determinisme
|-
| '''Gevolgen''' || Ironie, cynisme|| Vrijheid, verantwoordelijkheid || Strijd
|-
| '''Doel''' || Doelloos || Groei || Klasseloze staat
|-
| '''Motor''' || Domheid || Verlichting || Economie &amp; het middenveld
|}

.

.

== Objectiviteit? ==

.

;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Grey square optical illusion.PNG|thumb|Vierkant A heeft precies dezelfde grijskleur als vierkant B ([[:file:Same_color_illusion_proof2.png|bewijs]])
Bestand:Grid illusion.svg|thumb|Flikkerend rooster. Het lijkt of er zwarte vlekken verschijnen
Bestand:Gradient-optical-illusion.svg|thumb|De grijze balk heeft overal dezelfde kleur
Bestand:Tribar.png|thumb|De [[Penrose-driehoek|driehoek van Penrose]]. Een driedimensionale figuur die niet kan bestaan
Bestand:Onm_kubus2.png|Onmogelijke kubus
Bestand:Impossible staircase.svg|Oneindige trap
File:Blivet.png|[[Blivet]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''GESCHIEDENIS ALS CONSTRUCTIE''' =

[[File:Kortrijk-Groeningemonument.jpg|thumb|right|550px|Kortrijk, Groeningemonument uit 1906 (beeldhouwer Godfried Devreese). In Vlaams-nationalistische kring symboliseert deze slag de taalstrijd. De Vlaamse Gemeenschap riep in 1973 11 juli als feestdag van Vlaanderen uit.]]

.

Geschiedschrijving is, net als het nieuws, onderhevig aan trends. Het is niet zo dat de ‘geschiedenis’ het verleden objectief in beeld brengt. Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Zo is het resultaat van hun denkwerk verschillend. 'Al zolang ze bestaat, heeft de geschiedschrijving een ingewikkelde band met de politieke macht' schrijft Anne Morelli in haar boek ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië.'' Jacques R. Pauwels heeft het iets recenter over ''De grote mythen van de moderne geschiedenis.'' Hij steekt van wal met 'Mythen zijn geen leugens' maar fantasieverhalen met een kern van waarheid. Mythes bevatten 'een kern van historische werkelijkheid maar dienen niet om die werkelijkheid uit de doeken te doen. Ze streven ernaar mensen te socialiseren, hen met de stand van zaken in hun maatschappij tevreden te stellen of minstens te verzoenen, ook - en vooral - wanneer er eigenlijk goede redenen bestaan om ontevreden te zijn met de status quo en verandering te willen, eventueel zelfs radicale, revolutionaire verandering.'&lt;ref&gt;JACQUES R. PAUWELS. De grote mythen van de moderne geschiedenis. Epo, Berchem, 2019, p. 7-8.&lt;/ref&gt;

.

.

== Geschiedenis en macht ==

.

Het lijkt op wat Morelli schrijft: 'Vanaf de oudheid heeft de historicus de machtshebbers bezongen, hun veroveringen gelegitimeerd, vanuit het verleden hun identiteit bepaald en hun voorouderlijke deugden verheerlijkt. De historicus gaf de natie zijn wortels. Te vaak vergeten we dat de historicus buiten zijn onderzoek kan. De historicus is een kind van zijn tijd, heeft zijn aandachtspunten en zijn blinde vlekken, zijn sympathieën, banden en kent de dingen waar hij beter niets over schrijft. De historicus is soms een militant of een machtsdienaar. Zo ‘maakt’ hij -bewust of onbewust - het verleden. Dé voorbeelden vinden we in de 19de eeuw, toen de romantiek naar de ziel van het volk zocht, ter onderscheid met anderen. Historici zochten de ziel en vonden ze in het verleden vol 'feiten' die, met de nodige rangschikking en interpretatie, voor deze identiteit zorgden. Deze 'mythen' toonden dat bodem en ras in een ver verleden al onze identiteit vormden.'&lt;ref&gt;MORELLI ANNE (Ed.). ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië''. Epo, Berchem, 1996, pp. 7-21.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== Anne Morelli ===

.

Het boek van Anne Morelli ''Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie'' verkocht als een zoet broodje. In enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek historische en politieke reacties uit. Het magazine ''Front National de Belgique'' beschuldigde het boek ervan de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam van de Belgen te besmeuren: 'Het maakt ons verleden en onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreem rechts gebruikte de argumenten in haar pamfletten. 

.

.

=== Kortrijk 1302-1902 ===

.

Jo Tollebeek en Tom Verschaffel ontmaskeren in de ''Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging'' de mythe van de veldslag op 11 juli 1302 waarin een leger van Vlaamse ambachtslui het Franse ridderleger op de Groeningekouter verslaan. 'Deze veldslag kaderde in het verzet van (een gedeelte van) Vlaanderen tegen de veroveringsdrang van het Frankrijk van Filips de Schone' schrijven ze. Vanaf het midden van de negentiende eeuw komt de benaming Guldensporenslag in zwang, door de publicatie van Hendrik Conscienses ''De Leeuw van Vlaanderen'' en doet de naam denken aan een romantische tijd vol heroïsche vrijheidsdrang tegen een reeks vreemde onderdrukkers: de Romeinen en Caesar, de Fransen (1302), de Spanjaarden (de Geuzen en de Tachtigjarige Oorlog), de Oostenrijkers (Jan de Lichte) en de Nederlanders. Conscience is niet de eerste die 1302 onder de aandacht brengt; toch is het zijn ''Leeuw van Vlaenderen'' die zich vanaf 1838 in het Vlaamse bewustzijn nestelt, zonder dat die in tegenspraak is met de vaderlandsliefde voor België. Naarmate de Vlaamse Beweging evolueert, verschuift de betekenis van de Guldensporenslag.

.

.

=== Vier keer feest ===

.

De symbolenstrijd bereikt een hoogtepunt in Kortrijk in 1902, bij de zeshonderdste verjaardag. De voorbereidingen beginnen in 1891 en Guido Gezelle schaart zich achter het initiatief. Omwille van ideologische twisten onder de organisatoren komen er uiteindelijk vier feesten: op 13 juli organiseert de Vlaamsche Volksraad een eerste manifestatie; diezelfde dag betoogt het liberale Vaderlandsch Comiteit; op 17 augustus volgt het feest van de katholieken; en nog eens veertien dagen later trekken de socialisten -met tweetalige slogans (&quot;De strijd van Kortrijk was een strijd tegen de rijken&quot;)- door de Kortrijkse straten. Door de strubbelingen raakt het standbeeld voor de Groeningekouter niet tijdig klaar; het zou in 1906 worden onthuld. De cultus van 1302 is sedert 1973 officieel: 11 juli is de feestdag van de Vlaamse Gemeenschap.

.

.

== Ideologie ==

.

Vertrekkend van dit soort ideeën verspreidden schoolboeken in het verleden een patriottische geschiedenis en het nationaal gevoel. Ook al kende België weinig geschiedenis-catechismussen, toch herhaalden schoolboeken generatie na generatie clichés en stereotypen die tonen dat België ten tijde van Jules Caesar een identiteit bezat. De historicus Eric Hobsbawm beschreef de geschiedenisvervalsers en stelt dat 'geschiedenis de grondstof is voor nationalistische, etnische of fundamentalistische ideologieën, zoals de papaver dat is voor de heroïneverslaafde.' 

.

=== I. Nationalisme ===

[[Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png|thumb|550px|'''732_TECHNOLOGIE MAAKT HET VERSCHIL''' Carl von Steuben, of is het Charles Auguste Steuben? (1788–1856) schildert in 1837 de Slag bij Poitiers uit het jaar 732 in een Romantische versie. De slag is bekend omdat de stijgbeugel de doorslag geeft. Frankische ruiters ondervinden dat ze vast in het zadel zitten om hun bijlen en tweesnijdende zwaarden rond te zwaaien, zonder evenwichtsverlies. Haaksperen drukken de Moorse schilden weg zonder dat ze van hun paard vallen. Het schilderij hangt in Versailles. De stijgbeugel was niet nieuw, de Hunnen gebruikten die eerder. Voor de Brit Edward Creasy is deze slag één van de vijftien belangrijkste uit de wereldgeschiedenis. Hij beschreef dat in zijn boek ''The Fifteen Decisive Battles of the World'' uit 1851. Klopt het dat aldus Bart de Wever - dixit Europajournalist Paul Goossens - hier de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis begint met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam?  Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt;]] 

Als het aan Bart De Wever ligt, begint de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam, verslagen in 732 bij Potiers. Europajournalist Paul Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd. Niet het Verdrag van Rome, wel de slag van Potiers in 732 zou, volgens De Wever, die in deze een doorslagje van die van radicaal-rechts is, het echte begin van een verenigd Europa zijn. Volgens die canon moeten Robert Schuman en Jean Monnet als fouding fathers de plaats ruimen voor de Frankische krijgsheer Karel Martel, bastaardzoon van Pepijn van Herstal en cultfiguur van extreemrechts. Tegelijkertijd wordt het concentratiekamp Auschwitz tot een Pools provinciestadje gedegradeerd en krijgt de Europese eenwording een een radicaal andere inspiratiebron. De Europese burgeroorlog (WOII) en de Holocaust verdwijnen op de achtergrond, de islamitische andere wordt nu de raison d'etre van de eenheid. Een verleden van kruistochten en de reconquista's wordt weer actueel. Daarmee ligt de Europese identiteit in de voor Vlaamse nationalisten vertrouwde antagonistische bedding. Als het Vlaamse wij een smoel kreeg, is het omdat het zich tegen de Belgische &quot;vijand&quot; kon afzetten. &quot;Het is een onmiskenbaar feit&quot; schrijft De Wever, &quot;dat een externe vijand een zeer tastbare en doorslaggevende rol kan spelen in identiteitsvormingsprocessen.&quot; In zijn recept voor Europa zit het er allemaal in: meer Potiers en de promotie van de politieke islam tot uitverkoren Europese vijand' en een minder prominente aanwezigheid van de Holocaust.
'Is dat een radicaal-rechts verhaal?' vraagt Goossens zich af. 'Ongetwijfeld, maar niet voor De Wever. Voor hem is de Koran geen license to kill en is er geen sprake van botsende beschavingen, wel van een conflict over het voortbestaan van de moderniteit. Het zal de radicalen een zorg zijn. Hun memes en vlaggen zijn immuun voor subtiel denken. Voor De Wever daarentegen draait het allemaal rond de moderniteit. Daarom de noodzaak van een leidcultuur met de verlichting als kompas. Dat klinkt mooi, maar het valt op dat het conservatieve orkest de verlichting pas begint af te stoffen als de moslim in de buurt is. Als het over ongelijkheid, mensen in nood op de Middellandse Zee en de inspiratie van de Europese Unie gaat, stopt die muziek. De Wever houdt niet van half werk. Omdat een identitaire beweging niet zonder vijand kan, heeft hij er meteen twee in de aanbieding: de politieke islam dus en de ‘postmodernisten en cultuurrelativisten’. Dat nihilistische volkje sleurde Europa in een spiraal van identitaire zelfdestructie, cultiveerde de zelfschaamte en hypothekeert een groot verhaal over een mythisch verleden. Pas als met die binnenlandse vijand is afgerekend, kan de externe vijand worden aangepakt en ontstaat er ruimte voor Europese trots en kan met een luid ‘Europa is van ons’ het afscheid van Auschwitz afgekondigd worden.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== II. Media en propaganda ===

[[Bestand:Honoré_de_Balzac_(1842)_Detail.jpg|thumb|right|550px|Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'?]]

.

==== Media indoctrinatie ====
Voor ideologieën is het verleden essentieel en wie er geen heeft, kan het uitvinden. Jacques Pauwels voegt een tweede ideologie toe. Hij stelt dat het triestig is gesteld met het historisch besef (lees: de kritische geest) en dat de media, veel meer dan het onderwijs ons doordringt van een eindeloze reeks mythes. Mythes zijn geen leugens, maar fantastische verhalen met een kern van waarheid. Naast het onderwijs kwamen het internet, de tv en de film en de sociale media. Die voegden - in het beste geval - een kennislaag aan het (ideologische) geschiedenisonderricht toe, in het meest barre geval namen ze de onderwijs-rol gewoon over of schelden sociale media er over heen. Waarom zijn die media zo ijverig bezig om ons de geschiedenis te leren kennen? Essentieel om dit te begrijpen, is dat die media heel vaak privé-eigendom zijn van superrijken. Noam Chomsky maakte die analyse al eerder. En dat er een verband bestaat tussen de media en hun eigenaars wordt doorgaans niet vermeld. Als media ter sprake komen, dan worden die vaak opgevoerd als de waakhond van de democratie, niet als propagandakanalen van multinationals en holdings. Dat deze één procent-elite (die negentig procent van alle rijkdom in haar zakken heeft) niet graag in de belangstelling staat, spreekt voor zich. Daarom zwijgen historische films over de steun die Hitler genoot van Duitse en Amerikaanse (jawel!) industriëlen en bankiers. Net omdat die één procent bang is voor een objectieve kijk, controleert ze de verhalen die ze de wereld instuurt en welke niet. Dit soort selectiviteit zien we bijvoorbeeld bij de betekenis die documentaires geven aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Echter, meer dan om Tokyo op de knieën te dwingen, waren de honderdduizenden slachtoffers bedoeld om Moskou te intimideren. Daarom is onze kennis over de Tweede Wereldoorlog ook een Hollywoodproduct waarbij D-day belangrijker is dan wat er in Stalingrad gebeurde. Het zijn de bevoorrechten en de winnaars en niet de underdog of de slachtoffers die de geschiedenis maken. Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'? Ongetwijfeld. En daar is de één-procent-elite zich van bewust. Daarom leidt hun entertainment de aandacht af van waar het werkelijk om draait, namelijk dat rijken rijker worden en armen armer worden. Hun media slagen erin om de kapitalistische kritiek te fnuiken door bijvoorbeeld te eenzijdig te focussen op Hitler als grote schuldenaar van wat er tussen 1939 en 1945 gebeurde en niet op wie centen verdiende aan de oorlog, de wapenhandelaars, de wapenindustrie, Hugo Boss die de kledijlijn voor de Nazi's uitdacht of Bekaert uit Zwevegem (die na de oorlog de Sociale Hogeschool, het latere Ipsoc, ruimsubsidiërde) die de prikkeldraad voor de kampen leverde. Het kapitalisme heeft een vooral verborgen geschiedenis die nauwelijks onder de aandacht komt en verbergt hoe rijken rijker worden. Wie dit wil begrijpen of minstens wil analyseren kan bij de kritische geschiedschrijving terecht.

.

==== Propaganda ====

In de twintigste eeuw onderzoeken communicatiewetenschappers de mediabeïnvloeding door middel van gedragsonderzoek, diepte- en waarnemingspsychologie, marketing en de metafoortheorie, taal en machtsmechanismen. In 1937, kort na de machtsovername van Hitler in Duitsland (1933) formuleert het Amerikaanse Institute for Propaganda hoe propaganda werkt.

.

1.	'''Plain Folks Appeal''': gebruik realistische situaties die iedereen herkent, wees betrokken op volkse thema's;

.

2.	'''Bandwagon Appeal''': als iedereen achter dezelfde kar loopt, moet de boodschap die de kar verspreidt wel juist zijn. Als iedereen in de rij staat voor een ijsje, zijn ze per definitie lekker. We kennen voorbeelden van zelfstandigen die in die optiek de kunstmatige klant creëren;

.

3.	'''Misleading Numbers''': gebruik desnoods misleidende cijfers, nuanceer harde feiten;

.

4.	'''Transfer''': gebruik vlaggen, wapenschilden, titels, uniformen, symbolen… iedereen herkent ze;

.

5.	'''Celebrity''': verwijs naar beroemdheden, namen en autoriteiten, uit het heden en het verleden, prijs de 'comming man' als het voorbeeld voor de toekomst. Deze leider zal ons redden;

.

6.	'''Glittering Generalities''': grootsprakerige algemeenheden zorgen voor positieve connotaties;

.

7.	'''Stereotyping''': scheldgedrag herleidt tegenstanders tot karikaturen, maak er een cliché van;

.

8.	'''Call to Action''': Roep op tot actie zodat mensen niet langer hun schouders ophalen maar zich inzetten en gewaardeerd voelen;

.

9.	'''Card-Stacking''': schik de kaarten op een andere wijze, bepaal de volgorde van de presentatie. Hou kaarten achter de hand en speel ze uit indien nodig of hou kaarten achter en verzwijg. 

.

.

=== III. Veiligheid en angstcultuur ===

[[Bestand:Chernobyl_Hotel_with_reactor_in_background.jpg|thumb|right|550px|De kernramp van Tsjernobyl maakte Ulrich Becks publicatie uit 1986 over de risicosamenleving tot een bestseller in Duitsland.]]

Een derde ideologie focust op wat René Munnik in zijn boek 'Geweldig' de 'veiligheidsideologie' noemt. Zijn er objectieve redenen om aan te nemen dat onze werkelijkheid zo onveilig is? Of zijn we gewoon gevoeliger voor onveiligheid? Ulrich Beck spreekt in 1986 over 'Risikogesellschaft'. 

.

Zijn boek ''Risikogesellschaft: Auf dem Weg in eine andere Moderne'' (Risicomaatschappij: op weg naar een andere moderniteit) kreeg door de kernramp van Tsjernobyl de status van bestseller en is snel in het Engels vertaald. Het begrip wijst er ''niet'' op dat onze tijd gevaarlijker is dan vroeger. Gezien de levensverwachting, de technologie en de welvaart leven we veiliger dan ooit: ziektes en hongersnoden, natuurrampen en epidemie lieten we achter ons. Met de risicosamenleving wijst Beck op: 

.

1. de risico's (kernrampen, klimaatsverandering) zijn veroorzaakt door de neveneffecten van onze hoogtechnologische en welvarende, onze moderne en verlichte samenleving (die alles beheersbaar zou houden).

.

2. risico's, zowel reëel en vermeend nodigen uit tot een angstcultuur via propaganda, ideologie of als ultieme utopische preventie waarbij alles onder controle te houden is.

.

3. de risico's zijn er om te blijven. Wie nog geboren moet worden kan last krijgen.

.

4. de risico's zijn niet lokaal, maar wereldwijd.

.

5. de risico's treffen alle klassen, elk ras, alle leeftijden en sekses.

.

6. de risico's zijn onzichtbaar. Alleen deskundigen merken ze op.&lt;ref&gt;Zie RENE MUNNIK (Ea.). ''Geweldig! Over de vanzelfsprekendheid van geweld.'' Valkhof Pers, Nijmegen, 2005, p. 7-11.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== IV. Complottheorieën ===

Complottheorieën halen hun sterkte omdat ze gebaseerd zijn op selectief en speculatief bronnengebruik en hun wantrouwen tegenover wetenschappelijke kennis. Een complottheorie vertrekt van de overtuiging dat verborgen groepen met kwade bedoelingen gebeurtenissen sturen. Kenmerkend is: een verborgen elite; controle; toeval bestaat niet; wantrouwen in officiële verklaringen; het tegenbewijs is deel van het complot. De vraag draait vaak rond de vraag: &quot;Wie heeft macht?&quot; en &quot;Waarom gebeuren dingen?&quot; Complottheorieën bieden eenvoudige antwoorden op complexe processen. Juist omdat zoveel vragen onbeantwoord blijven, ontstaan talloze theorieën. Miljoenen mensen dat de maanlanding van 1969 in een studio is opgenomen. Voorbeelden zijn gecreëerd rond De bende van Nijvel (1982-1985) en hun link met extreemrechtse netwerken, de staatsveiligheid, het NAVO-netwerk Gladio en politieke elites. De aanslagen van 11 september 2001 behoren tot de meest besproken complotthema's. Veel theorieën stellen dat de Amerikaanse overheid betrokken was en dat de Twin Towers gecontroleerd zijn opgeblazen. Recenter zijn de theorieën rond QAnon, de Great Reset, vaccinatiecomplotten, omvolkingstheorieën, de klimaatontkenning...

.

.


;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG|Resten van goedendags
Bestand:Paardenhangertje_van_Gwijde_van_Namen_Kortrijk_1302__9-01-2010_14-22-14.JPG|Paardenhangertje van Gwijde van Namen
File:Battle_of_Courtrai2.jpg|De Guldensporenslag, tot de negentiende eeuw vergeten, daarna vanonder het stof. Met een doel.
File:Nicaise de Keyser04.jpg|Voorstudie van de slag door Nicaise de Keyser.
File:Guido_Gezelle.jpg|Guido Gezelle (1830-1899)
File:Hendrik_Conscience.jpg|Hendrik Conscience (1812–1883)
File:Leeuwvanvlaenderen.gif|De Leeuw van Vlaanderen verscheen in 1838
File:Groeningepoort.jpg|Groeningepoort in Kortrijk
File:Kortrijk_Groeningeabdij_museum.JPG|Museum Kortrijk 1302
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Morele paniek en fake news ==

.

[[Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg|thumb|right|550px|De heksenprocessen van Salem in Amerika begonnen in 1692 en resulteerden in minstens 24 ter dood veroordelingen. Beschuldigingen ten aanzien van vooraanstaanden stopten de processen en deden de morele paniek verdwijnen.]]

[[Bestand:Deep_throat_PD_poster_(restored).png|thumb|right|550px|In deze film is de vrouwelijke seksualiteit het thema. Er zijn eindeloze processen gevoerd over de film. In 23 Amerikaanse staten is die verboden, in het Verenigd Koninkrijk is hij illigaal tot het jaar 2000. Nederland was toleranter. De film draaide uitsluitend voor meerderjarigen in bioscopen met minder dan vijftig zetels.]]

Fake news kan leiden tot morele paniek. Morele paniek is een buitenproportionele, vijandige en gemediatiseerde reactie op een situatie of technologie, een persoon of groep, die waarden en normen lijken te bedreigen. Het begrip verklaart maatschappelijke angstreacties die niet in verhouding staan tot de ernst, het risico, de schade of de dreiging. Morele paniek is een sleutelbegrip uit de sociologie en criminologie en zou voor het eerst gebruikt zijn door Marshall McLuhan in 1964. Jock Young introduceerde het in 1971 in de criminologie en de socioloog Stanley Cohen gaf het begrip bekendheid in zijn klassieker ''Folk Devils en Moral Panics'' uit 1973. Daarin beschrijft hij de jeugdbendes, de ‘Mods’ en de ‘Rockers’.

[[File:Waarom geloof jij fake news.webm|thumb|550px|Waarom geloof jij fake news? - Universiteit van Vlaanderen]]

.

.

=== Fasen ===

.

Morele paniek is gefaseerd en begint met een stereotiepe en overdreven voorstelling van een gebeurtenis. Daarna wordt die geassocieerd met soortgelijke gevallen en gepresenteerd als symptomatisch voor een maatschappelijk probleem. Vervolgens wakkeren doemscenario’s de angst aan en escaleert het tot er justitiële, politionele of juridische maatregelen komen. Soms ebt de paniek na een tijd weg, soms duurt de golf zo lang dat het zelfbeeld van de samenleving verandert. Voor de samenleving maakt het weinig uit of de oorzaak wel of geen hersenschim is en geldt het Thomas-theorema: ''als mensen situaties als werkelijk definiëren, zijn zij werkelijk in hun gevolgen''. Niet de situatie zelf, de perceptie geeft de doorslag.

.

.

=== Voorbeelden? Legio! ===

.

* Satanisch ritueel misbruik.

.

* De heksenjacht in Vlaanderen (met hoogtepunten tussen 1590-1610) en de processen zoals die in Salem.

.

* De gevolgen van masturbatie.

.

* De paniek en massahysterie die in 1938 ontstond bij het hoorspel ''The War of the Worlds'' van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatre on the Air. Luister hier: [http://sounds.mercurytheatre.info/mercury/381030.mp3 War of the Worlds].

.

* De zorgen over genetisch gemanipuleerde voeding.

.

* De invloed van televisiegeweld of in games zoals in Canis Canem Edit en de GTA-reeks.

.

* Imitatiegedrag van jongeren bij het zien van pornografie zoals in de film ''Deep Throat''.

.

* In de zomer van 1984 rapporteerden kranten na een dodelijke vechtpartij op het strand van Egmond in Nederland over het ‘kustgeweld’, de ‘geweldsgolven’ en ‘-explosies’, ‘uitbarstingen’ en ‘epidemieën van geweld’, alsof het natuurverschijnselen waren. De paniek kreeg ook de politie, justitie, de horeca en het lokale bestuur in zijn greep en ebde na enige tijd weg. 

.

* De mediareactie en die van de overheden na de aanslagen op 11 september 2001 en de terroristische aanslagen in Madrid van 11 maart 2004 en de terroristische aanslagen in Londen van 7 juli 2005. In hun representatie van ‘het’ terrorisme dragen overheid en media bij tot paniek omdat ze onnodig angst zaaien door burgers vertrouwd te maken met dreigingen. Dit simplisme brengt de moeizame interetnische verhoudingen onder spanning en leidt de aandacht af van oorlog of genocide.

.

* De negentiende-eeuwse angst om levend begraven te worden, leidde in 1868 tot het patent op de lijkkist met een ladder voor een uitvinder uit New Jersey.

.

* In het Engelse Middlesbrough worden in 1987 121 kinderen uit hun huizen geplaatst na misbruik. Artsen gebruikten de techniek 'reflex anale oprekking' waarbij ze de billen uit elkaar schuiven en de anus bestuderen. Later bleek de techniek onwetenschappelijk en met de meeste kinderen was niets aan de hand.

.

* De angst voor de atoombom tijdens de koude oorlog.

.

* De angst voor ongrijpbare vijanden zoals al-Qaeda, fijnstof, dioxine, zendmasen...

.

.

= '''BETROUWBAAR''' =

[[Bestand:Van_Olden_Barneveldt_Verhoeven_1619.gif|thumb|right|550px|[[Abraham Verhoeven]], een prille 'gazettier' besloot zijn artikels in de Antwerpse krant de [[Nieuwe Tijdinghen]] met het zinnetje &quot;Oft waer is, sal den tydt leeren.' De auteur waarschuwt zo zijn lezers in de vroege zeventiende eeuw voor te hoog gespannen verwachtingen inzake de betrouwbaarheid van zijn schrijfsel. Het bericht is nog relevant. De illustratie vertelt het 'Verhael hoe ende in wat manieren den heere Johan Van Olden-Barneveldt, Advocaet van Hollandt ende den Vrieslant/ is Onthalst gheworden smaendachs voor noen den xiij Mey Anno Duisent zes hondert neghen-thien; T'hantwerpen/By Abraham Verhoeven/op de Lombaerde Veste/inde gulde Sonne, 1619.']]

.

{{Citaat|'''Door de fragmentarisering van alle kennis is de beleidsvorming er natuurlijk eenvoudiger op geworden. De hooggespecialiseerde takken van moderne wetenschap zijn zo ondoorzichtig geworden dat de mensen die daarin werkzaam zijn, noodgedwongen tot hun dertigste of langer door moeten studeren tot ze kunnen toetreden tot de nieuwe geestelijkheid. Een lange leertijd hebben ze allemaal, maar dat betekent nog niet dat ze het altijd eens zijn over de beste aanpak. De SARS-CoV-2-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de onenigheid onder experts zich zelfs kan uitstrekken tot schijnbaar simpele beslissingen, zoals over het gebruik van een mondkapje. Eind maart 2020 (de pandemie was drie maanden oud) adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie daar nog tegen, tenzij een persoon was besmet, en pas begin juni werd dat advies bijgesteld. Hoe kunnen mensen zonder specialistische kennis daarin partij kiezen of wijs worden uit debatten die vaak eindigen met het intrekken of ontmantelen van claims die daarvoor nog allesbepalend waren?'''|Vaclav Smil}}


.

Wat de betrouwbaarheid van deze encyclopedie betreft, daar gaan we even klassikaal door. We nemen een schrijfstok of een [[Griffel (schrijfstift)|griffel]] en een schrijfplank, een [[Lei (schrijfplank)|lei]] genaamd. We noteren drie vragen, het antwoord erop hoor je in de les.

.

* Ten eerste: Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* Ten tweede: Wat is betrouwbaarheid?

.

* Ten derde: Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Peilen is een term uit de scheepvaart, peilingen doe je steeds opnieuw, want je positie verandert constant.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=hA2p8EqvLLI '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: WAT IS BETROUWBAARHEID? (20 Min.)''']

.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=Xs0K4ApWl4g '''♣ LUISTER HIER NAAR DE GROOTSTE MISLEIDING UIT DE TWINTIGSTE EEUW:[[The_War_of_the_Worlds_(hoorspel)|The War of the Worlds''']].]

.

.

== Weet je dat…? Tuurlijk wel. ==

* Je in naam van iemand anders kan SMS'en?

.

*  Fototrucage mensen mooier maakt? Of lelijker, als het moet… Vrijwel elke foto in de krant of op internet is bewerkt! Kijk eerst naar [https://www.youtube.com/watch?v=iYhCn0jf46U dit filmpje van Dove] of naar deze ontmaskering.

.

* Er berichten gemaakt worden om journalisten een loer te draaien. Dergelijke berichten worden canards genoemd. Ze verschillen soms nauwelijks van stadslegendes.

.

* Goed ogende websites valse informatie doorspelen?

.

* Journalisten opzettelijk foute berichten de wereld insturen? Kijk op het impulscentrum naar (minstens) een van deze reportages. 1. Orson Welles War of the Worlds (Canvas Days that shook the World); 2. Bye bye Belgium (RTBF).

.

* Een verkeerd bijschrift bij een prima foto snel geplaatst is?

.

* De zetduivel vaker toeslaat dan gedacht?

.

* Sommige mensen wel heel goed gelovig zijn. Klik hier en bel en sms één jaar gratis. In tien dagen tijd tekenden 7200 jongeren in op dit aanbod.

.

* Een fout gespelde naam? Een foutief jaartal? Een verkeerde leeftijd of woonplaats? Tja, iedereen maakt fouten, niet?

.

Voor je info gebruikt, evalueer je die. “Ik heb de pest aan informatie, je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen” schrijft Jan Blokker ergens. Het citaat is in een mum van tijd gevonden, geknipt en geplakt in dit document. De referentie is uiteraard vergeten. Informatie wordt altijd gemaakt. Woordvoerders, journalisten, fotografen, redacteurs… één voor één maken zij nieuws of geschiedenis. Toch wordt die menselijke oorsprong snel vergeten. Niet alleen de Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid maar elke discipline evalueert informatie. Uiteraard vereist de doorlichting kennis van zaken, maar niettemin bestaan er “typevragen” die ongeacht het onderwerp  gelijk zijn. Zo dient de informatie controleerbaar, nauwkeurig, volledig, redelijk en eerlijk, relevant en actueel te zijn, er dient structuur, overzichtelijkheid en een lay-out te zijn. Voor je aan de controle begint ga je de bedoeling van de makers na. Wat is de aard van je bron?

  
 * Informatief?
 
 * Persoonlijk?
 
 * Commercieel?
 
 * Opiniërend?
 
.
 
{|
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg|thumb|550px|Revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, kort voor de arrestatie door de Russische geheime dienst. In het midden zit Vladimir Lenin.]]
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897 - Altered.jpg|thumb|560px|Dezelfde revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, nadat Alexander Maltsjenko in 1930 bij Jozef Stalin in ongenade viel, werd hij verwijderd.]]
|}

.

== Controleerbaar ==

[[Bestand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|thumb|rigth|550px|Van informatie die een redactionele controle onderging stijgt de betrouwbaarheid. Hier de redactie van de Canadian Broadcasting Corporation in Montreal (Canada) in 1944.]]

.
 
Betrouwbare info is controleerbaar. Van moeilijk te controleren info daalt de betrouwbaarheid. Anonieme info is onbetrouwbaar. Een cartoon uit The NewYorker toont twee honden voor een monitor, waarvan de ene zegt: ‘Op internet weet niemand dat je een hond bent.’ Een goede site bevat net als een boek de naam van de maker en zijn functie, de naam van de organisatie, een contactadres, een redactieteam, het doel van de organisatie en een datering. Het controleren begint dus met de vraag naar de auteur. Dit maakt een mail mogelijk of een extra controle via Google. Zoek uit wat de expertise van de auteur is, door zijn opleiding, werkomgeving of andere documenten te vinden. Verder kan de maker de controleerbaarheid vergemakkelijken door zijn tekst te onderbouwen met linken, een bibliografie of voetnoten. Eindigen sites op .ac.be of .edu, .org of .gov zijn het universiteiten, organisaties en staatsinstellingen. Trianguleren is het vergelijken van de informatie met minstens twee andere [relevante] bronnen. Twee is noodzakelijk, want op internet wordt veel overgenomen. Als meerdere webpagina’s hetzelfde zeggen over een onderwerp, werkt dit geruststellend. Maar let op, dit kan vals zijn. Wil je meer zekerheid, dan is het nodig om ofwel de site goed te bestuderen, te vergelijken of de commentaren op verwijspagina’s te lezen. Bij tegenstrijdige informatie is het belangrijk te weten welke auteur het meeste autoriteit heeft. Laat in je studie niet na om te wijzen op botsende visies en tegenstrijdige ideeën. Dit helpt bij het ontwikkelen van je eigen mening.

.

== Nauwkeurig en volledig ==

.

Als je evalueert op nauwkeurigheid ga je na in welke mate er slordigheden of onnauwkeurigheden voorkomen. Verkeerd taalgebruik en tikfouten tonen aan dat de auteur weinig aandacht schenkt aan de inhoud. Let op voor vage omschrijvingen zoals “men beweert dat er veel wordt…” Dit zijn teksten die lucht verkopen. Op internet verschijnt regelmatig onvolledige info. Andere info is bewust onvolledig en werkt als smaakmaker of zet aan tot kopen, sommige bronnen behandelen het onderwerp oppervlakkig of wekken de indruk het onderwerp volledig te dekken, maar stellen na consultatie teleur.

.

== Redelijk ==

.

Objectiviteit bestaat niet. De ‘werkelijkheid’ in taal gieten is ontzettend moeilijk: gewild of ongewild, steeds kijk je door filters van voorkennis, afkomst, behoeften, verwachtingen… Wat je ziet is cultureel bepaald. De discussie subjectief en objectief is hier aan de orde. Daarom is het onredelijk een auteur te vragen objectief te zijn. Verwacht van de auteur dat hij afstand doet van vooringenomenheid, een redelijke argumentatie gebruikt en eventueel uiteenlopende visies poneert. Vraag je af welk belang de auteur bij het onderwerp heeft. Zo rapporteert Greenpeace anders over een olietanker dan de eigenaar. Hoe redelijk is de informatie? Worden de ingenomen standpunten geëxpliciteerd? Wordt de website gesponsord? Hoe evenwichtig worden tegengestelde standpunten gepresenteerd? Is de term 'subsidieslurpers' een alitererende metafoor die wat suggereert of een objectief begrip?

  
 FEITEN ≠ TAAL
 
 .
 
 REALITEIT ≠ JE MENING
  
 .
 
 FEITEN ≠ JE MENING ≠ TAAL
 

In hoeverre weerspiegelen gedachten realiteit? En, in welke mate zijn we in staat om de realiteit die we feiten noemen, te beschrijven?
 

.

== Eerlijk ==

[[Bestand:Pinocchio_1940.jpg|thumb|right|550px|Eerlijke info staat tegenover leugenachtige info en die is niet altijd even makkelijk te herkennen als bij Pinocchio.]] 

.

Eerlijkheid is het (on)bewust manipuleren, verdraaien of verzwijgen. Worden de standpunten eerlijk gepresenteerd? Neemt de auteur een standpunt in? Is de partijdigheid acceptabel? Wordt dat standpunt gepresenteerd als een mening of als een feit? Eerlijkheid gebiedt dat feiten als feiten voorgesteld worden en meningen als meningen.

.

;Feiten

.

Een feit is aanvaard omdat dit bleek uit onderzoek of omdat het aanvaard is. In het alledaags taalgebruik is een feit “zeker” en kan het geobserveerd worden. Als het feit een tijd bestaat, is dit een situatie of een structuur. Als het om een verandering van structuur gaat, is dit een proces [industrialisatie, emancipatie]. Een kortstondig proces is een gebeurtenis. Zoek voor onderstaande 'feiten' voorbeelden.

.

* Object (voorwerp), bv:

.

* Plaats (ligging), bv:

.

* Gebeurtenis (kwestie), bv:

.

* Structuur (situatie of toestand), bv:

.

* Proces (evolutie) bv:

.

.

;Meningen

.

Over een mening kan je discussiëren. Een mening is een waardeoordeel of vooroordeel, een voorkeur en verwachting, een veronderstelling of een stelling. De nuances zijn subtiel. Een waardeoordeel berust op een interpretatie die je aanvaardt maar niet met feiten te ontzenuwen is, omdat de feiten verschillend worden uitgelegd. Bij een vooroordeel is men zich niet bewust van het waardeoordeel. Een veronderstelling en een stelling liggen dicht bij elkaar, net als een voorkeuren en verwachtingen. Een veronderstelling berust op een indruk of interpretatie, een stelling wordt gevolgd door een argumentatie en gaat vooraf aan een redenering [want, immers, daaruit volgt]. Een voorkeur leidt je aandacht [af]. Bij een voorkeur kan je kiezen, bij een verwachting [hoop] hoeft het object niet eens aanwezig te zijn.

.

* Vooroordeel (een ongecontroleerde mening), bv:

.

* Waardeoordeel (interpretatie), bv:

.

* Stelling (positie), bv:

.

* Veronderstelling (hypothese), bv:

.

* Voorkeur (neiging), bv:

.

* Verwachting (hoop), bv:

.

Laat extreem positieve en extreem negatieve meningen voor wat ze zijn. Soms laten journalisten hun mening in de tekst klinken zoals in dit citaat. “De scheiding der machten werd pas in de zeventiende eeuw geproclameerd door John Locke.” Het woordje ''pas'' zorgt dat een feit als mening voorgesteld wordt. Ook het omgekeerde is mogelijk, zoals deze uitspraak: “Een vondelingenschuif is moreel verwerpelijk en een welvaartsstaat onwaardig.” Dit is een mening die als feit wordt omschreven. Beter zou zijn “Ik vind een…” Het is een kwestie van academische training. Veel moeilijker is om als lezer feiten te herkennen die als mening zijn omschreven of om meningen te herkennen die als feit zijn omschreven.

.

== Wetenschappelijk of populariserend? ==

.

* Kijk naar [https://www.youtube.com/watch?v=9r8GNYi5K-Y deze (Belgische) reportage] en [https://www.youtube.com/watch?v=CMne7lqobT8 deze (Nederlandse) reportage] waarbij Bart Van Loo zijn boek De Bourgondiërs voorstelt. Er komt kritiek op zijn aanpak: Bart van Loo zou de geschiedenis te eenzijdig voorstellen. [https://www.youtube.com/watch?v=7gOlTlqY41s Kijk hier.]


== Fictie versus non-fictie ==

[[File:Orson_Welles_1937.jpg|thumb|550px|Orson Welles liet in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt of als men fictie met non-fictie gaat verwarren.]]

.

Als Fictie en non-fictie zich met elkaar gaan vermengen wordt het voor de kijker, luisteraar of lezer wel erg moeilijk om het waarheidsgehalte of de betrouwbaarheid te peilen. Voor je verder leest, log je in op [https://p.cygnus.cc.kuleuven.be/webapps/osv-kaltura-bb_bb60/jsp/courseGalleryLTI.jsp?url=/hosted/index/course-gallery&amp;course_id=_976176_1&amp;mode=view Toledo TV]. Wie maanlanding intikt als zoekwoord komt op een VPRO documentaire van 52 min. Kijk aandachtig naar het bedrog der bedriegenis. Trek er een uurtje voor uit en lees vooral niet verder, anders is de fun er af.

.

{{Leeswaarschuwing}}

.

;De hoofdpersonages
&lt;gallery&gt;
A11v 1092338.ogg|Armstrong stapt als eerste mens op de Maan (tv)
File:Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg|'''[[Joeri Gagarin]] (1934–1968) was geen lang leven beschoren.'''
File:Aldrin_Apollo_11.jpg|'''[[Buzz Aldrin]], [[Apollo 11]], gefotografeerd door [[Neil Armstrong]]'''
File:Ap11-s69-31740.jpg|'''Bemanning [[Apollo 11]]'''
File:Kennedy_vonbraun_19may63_02.jpg|'''[[Wernher von Braun]] met [[John F. Kennedy|J.F.K.]]'''
File:Dornberger-Axster-von_Braun_(jha).jpg|'''von Braun bij de overgave.'''
File:V1_Soest.JPG|'''[[V1 (wapen)|V1]]-rakket.'''
File:V-2-Nederlands.jpg|'''[[V2 (raket)|V2]]-rakket.'''
File:First photo from space.jpg|'''In [[1946]] neemt een [[V2 (raket)|V2]] de eerste foto's uit de ruimte.'''
File:Project_Paperclip_Team_at_Fort_Bliss.jpg|'''[[Operatie Paperclip|Operatie paperclip]]: von Braun ging niet alleen naar de V.S.'''
Bestand:Posta_Romana_-_1959_-_Laika_120_B.jpg|'''[[Laika (hond)|Laika]]''', de eerste hond in de ruimte. Hoeveel dieren gingen haar voor?
&lt;/gallery&gt;

.

Wat je zag is ''Opération Lune'' die probeert aan te tonen dat we erg gevoelig zijn voor misleiding door te stellen dat Stanley Kubrick de eerste stappen op de maan in een studio filmde. Deze regisseur kennen we van Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb, 2001: A Space Odyssey (uit 1968), A Clockwork Orange, Barry Lyndon, The Shining, Full Metal Jacket en Eyes Wide Shut. Deze regisseur heeft uiteraard niets met de maanlanding van doen, hij is postuum opgevoerd als regisseur van de allerbelangrijkste film ter wereld. ''Opération Lune'' is geen documentaire maar een 'mocumentaire'. Ze wil de kijker te misleiden. Waarom? Puur om aan te tonen dat mensen te of erg goedgelovig zijn. Tot op welk punt ben jij meegegaan in dit verhaal?

.

Het woord Mocumentaire komt uit de combinatie van documentaire (feiten en waarheidsgetrouwe rapportage) en de M van Movie (fictie) en 'to moc', iemand op het verkeerde been zetten. Pas op het einde wordt duidelijk dat het om een grap gaat. Sommige studenten kijken de film vol (on)geloof uit, anderen zijn al vanaf de helft kritisch... Hoe gealarmeerd was jij?

.

;Kijken

* [https://www.youtube.com/watch?v=EqHg8YSJWRk Operation Lune] BEELDFRAGEMENT debat met William Karel, regisseur van de mocumentaire.

.

.

== Relevant en actueel ==

.

Relevant wil zeggen betrekking hebben op je onderwerp. Wanneer is de info gepubliceerd? Wanneer is de site gemaakt en voor het laatst aangepast? Hoe actueel zijn de links? 

.

== Lay out ==

.

Een aantrekkelijke lay-out en een overzichtelijke navigatie bewijzen aandacht voor de paginaontwikkeling. Doorgaans wijst dit erop dat er aan de inhoud is gewerkt. Maar de redenering is niet absoluut. Het kan dat een grafisch talent een fijne inhoudloze pagina maakt, of dat vorsers geen grafisch verstand hebben. 'De inhoud is belangrijker dan de vorm' klinkt het argument dan. Maar toch. Schreeuwerige pagina’s duiden op informatietekort, op een vingeroefening of verdoezelen de onkunde van de maker. Vragen over de esthetica helpen bij de evaluatie.

.

;Stel vragen zoals: 

.

* Hoe verzorgd zijn de tekst en de afbeeldingen? 

.

* Worden er compositieprincipes gevolgd? 

.

* Is het ontwerp complex? Oogverblindend? 

.

* Is de tekst leesvriendelijk?

.

* Is de structuur overzichtelijk? 

.

* Is de lay-out of de interface duidelijk?

.

== Informatie in tijden van oorlog ==

.

{{Citaat|'''In oorlogstijd is de waarheid het eerste slachtoffer.'''|Boake Carter, journalist, 1900-1944.}}

.

{{Citaat|'''Voltaire heeft het ons geleerd: we moeten systematisch aan alles twijfelen.'''|Anne Morelli}}

.

Tijdens oorlogen of andere conflicten tussen twee groepen duiken tien principes die de propagandamachine ondersteunen. Anne Morelli somt ze op.

# 'Wij willen geen oorlog.'
# Alleen de vijand treft schuld, die heeft om oorlog gevraagd.
# Dit is geen oorlog tegen de mensen, maar tegen de leider van de tegenpartij.
# Het doel is nobel, zeker geen materieel gewin.
# De vijand begaat wreedheden. Als wij schade berokkenen is dat per ongeluk.
# De vijand gebruikt illegale wapens.
# Onze verlies is beperkt, die van de vijand groot.
# Kunstenaars en intellectuele steunen de zaak.
# De oorlog heeft een heilig karakter.
# Wie de propaganda in twijfel trekt, is een verrader.

.

.

= '''PINOKKIOTEST''' =

.

De Pinokkiotest is een checklist die je helpt inschatten hoe (on)betrouwbaar sommige info is. Je kan de test vinden op [http://sadan.wdfiles.com/local--files/5-evalueren/PINOKKIOTEST.pdf deze vragenlijst]. De test is vergelijkbaar met de [https://www.hogeschoolrotterdam.nl/globalassets/mediatheek/downloads/craap-scoreformulier-nl.pdf CRAAP]-test die in het vak informatievaardigheden ter sprake komt. 

.

.

= '''EXAMENVRAGEN''' =

.

.

== A-Vragen ==

.

(S&amp;V)Wie of wat zijn en wat is de betekenis van: Apollo (god), Nietzsche, Herbert George Wells, Howard Koch, Orson Welles, Jozef Stalin, Koude Oorlog, kunstmaan, The War of the Worlds, Milan Kundera, De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, Louis-Ferdinand Céline, Reis naar het einde van de nacht, Voyage au bout de la nuit, Anne Morelli, De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië, Guido Gezelle, Hendrik Conscience, Kortrijk 1302, De Leeuw van Vlaenderen (1838), Aufklärung, Immanuel Kant, Diderot, D'Alembert, Voltaire, John Locke (1632-1704), 1776, Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, Montesqieu (1689-1755), Jean Jacques Rousseau, Franse Revolutie, Glorious Revolution, 1688, Charles Darwin (1809-1882), Robespierre, Karl Marx, René Descartes, Opération Lune, J.F. Kennedy, Werhner von Braun, Joeri Gagarin, Richard Nixon, Houston (Texas), Cape Canaveral (Florida), Mocumentaire, Stanley Kubrick, 21 juli 1969, Neil Armstrong, Apollo 11, Apolloprogramma, Operatie paperclip.

.

.

== B-Vragen ==

.

* S&amp;V.In de geschiedenis kunnen we verschillende denkrichtingen onderscheiden. Zo kunnen we het model van de &quot;eeuwige terugkeer&quot; tegenover het &quot;verlichtingsmodel&quot; plaatsen. Illustreer dit op het niveau van het denken over geschiedenis, het resultaat, het doel, de richting, de motor en de gevolgen van dit denken. Geef bij beide richtingen één of meerdere vertegenwoordigers.

.

* S&amp;V.&quot;De verlichting is geen soort filosofie, maar een 18de eeuws fenomeen, waarbij groepen intellectuelen gefascineerd worden door de ontdekkingen van de wetenschap en door de filosofische reflecties die hierover gemaakt worden in de vorige eeuw. Het is een nieuwe geest die door Europa waait. Men wordt er zich van bewust dat de denkwijzen van de 17de eeuw reeds heel wat realiseerden in de fysica. Nu de tijd gekomen is om...&quot; 1. Welke kenmerken kun je met betrekking tot de verlichting aangeven; 2. Wat zegt Kant over die verlichting; 3. Kun je ook een kritiek op dit vooruitgangsoptimisme formuleren?  

.

* S&amp;V.Leg uit en toon aan met voorbeelden: &quot;Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen op een bepaalde manier te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Objectiviteit is niet mogelijk.&quot;  

.

* Wat kun je vertellen over Karl Marx en het dialectisch principe?

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Milan Kundera, 2. Louis-Ferdinand Céline, 3. Anne Morelli, 4. Hendrik Conscience, 5. Immanuel Kant, 6. Christus.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Diderot en D'Alembert, 2. Charles Darwin, 3. J.F. Kennedy, 4. Orson Welles, 5. Copernicus, 6. Plato.

.

* S&amp;VPlaats in chronologisch volgorde en wat weet je over... 1. Karl Marx, 2. Apollo 11, 3. H.G. Wells schrijft The War of the Worlds, 4. Voltaire 5. Orson Welles maakt een radioprogramma met de naam War of the Worlds, 6. Franse Revolutie.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Apolloprogramma, 2. John Locke, 3. Neil Armstrong zet eerste stappen op de maan, 4. Robespierre, 5. Nietzsche, 6. Scheiding Oost- en West-Romeinse rijk.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 3. Glorious Revolution, 3. René Descartes overlijdt, 4. Opération Lune (mocumentaire), 5. Werhner von Braun, 6. Guldensporenslag.

.
 
* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Joeri Gagarin overlijdt, 2. Het Colosseum wordt gebouwd, 3. Richard Nixon wordt president, 4. Tweede Wereldoorlog, 5. Stanley Kubrick maakt zijn laatste film, 6. De eerste Kruistocht. 

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid? Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* S&amp;V.Leg uit, waarom is de Spoetnik 1, de eerste satelliet zo belangrijk. Situeer ze in de tijd. Betrek woorden zoals Koude oorlog, Gagarin, Expo '58, Kennedy en Space Race in je antwoord.

.

.

== C-Vragen ==

.

* S&amp;V.Kundera: &quot;De idee van de eeuwige terugkeer der dingen is raadselachtig en Nietzsche heeft er andere filosofen mee in verlegenheid gebracht: te denken dat alles zich eens zou herhalen zoals we het al beleefd hebben, en dat ook die herhaling eindeloos zou doorgaan.&quot; Wat wil deze &quot;dwaze&quot; mythe van de eeuwige terugkeer der dingen zeggen? Valt het je ook wel eens voor - hetgeen voor Kundera het geval is - dat je &quot;ontroering voelt bij het bekijken van foto's van Hitler?&quot; Wat is het gevolg dat Kundera uit een dergelijk merkwaardige ervaring trekt? Wat denk je daar zelf over?

.
 
* S&amp;V.L.F. Céline: &quot;De filosofen [...] zijn ermee begonnen het brave volk van alles wijs te maken...&quot; Waar heeft Céline het over in bovenstaande citaat, genomen uit Reis naar het einde van de nacht? Geef een persoonlijke kritiek.

.

* S&amp;V.De media gebruiken verschillende technieken om de kijker te doen geloven dat hun boodschap 'waar' is.  Welke technieken haal je uit deze film die het realiteitsgehalte van de boodschap verhogen?  En, waar gaan de filmmakers door het lint.  Of, met andere woorden, waar kan je in de film merken dat het hier om een 'vervalsing' van de realiteit gaat?

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid, waarom is betrouwbare info zo belangrijk en hoe kan je achterhalen of informatie betrouwbaar is?

.

* S&amp;V.Leg uit: De meesten beschouwen 'geschiedenis' als iets 'passief'. Geschiedenis was er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! 

.

* S&amp;V.Leg uit: De 'actieve constructie' van de geschiedenis is een vraag die op filosofisch vlak tot tien verschillende vragen leidt. Gebruik Hegel en de universiteit van Berlijn in je antwoord.

.

* S&amp;V.Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Waarom spreken we van peilen?

.

.


== D-Vragen ==

.

&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;360&quot;&gt;
Bestand:TheMatrixAnimated.gif
Down the Rabbit Hole.png
Milan Kundera redux.jpg
L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg
Gerrit Komrij (1981).jpg
Anne Morelli.jpg
Bestand:Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg
Descartes Discours de la Methode.jpg
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg
Jean Le Rond d'Alembert, by French school.jpg
Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg
Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg
John Locke.jpg
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
Montesquieu 1.png
Immanuel Kant (painted portrait).jpg
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg
Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg
Social contract rousseau page.jpg
EmileTitle.jpeg
Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg
James Watt by Henry Howard.jpg
François Quesnay.jpg
Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif
AdamSmith.jpg
Louis XIV of France.jpg
Koning Louis XV; Hyacinthe Rigaud.jpg
Ludvig XVI av Frankrike porträtterad av AF Callet.jpg
Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg
Women's March on Versailles01.jpg
Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg
LouisXVIExecutionBig.jpg
Jacques-Louis David - Marie Antoinette on the Way to the Guillotine.jpg
Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg
Robespierre.jpg
Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png
Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg
Bestand:David Van Reybrouck.jpg
Bestand:Jose Ortega y Gasset.jpg
Karl Marx 001.jpg
Kortrijk-Groeningemonument.jpg
Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png
Bestand:Honoré de Balzac (1842) Detail.jpg
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG
Battle of Courtrai2.jpg
Nicaise de Keyser04.jpg
Guido Gezelle.jpg
Hendrik Conscience.jpg
Leeuwvanvlaenderen.gif
Groeningepoort.jpg
Kortrijk Groeningeabdij museum.JPG
Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg
Bestand:Deep throat PD poster (restored).png
Bestand:Van Olden Barneveldt Verhoeven 1619.gif
Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg
Bestand:Pinocchio 1940.jpg
Orson Welles 1937.jpg
A11v 1092338.ogg
Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg
Aldrin Apollo 11.jpg
Ap11-s69-31740.jpg
Kennedy vonbraun 19may63 02.jpg
Dornberger-Axster-von Braun (jha).jpg
V1 Soest.JPG
V-2-Nederlands.jpg
First photo from space.jpg
Project Paperclip Team at Fort Bliss.jpg
Bestand:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''BIBLIOGRAFISCHE NOTEN''' =</text>
      <sha1>ezu1c1r8zogwg44f12fyv9n0e9kovhw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429770</id>
      <parentid>429769</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T17:55:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* BETROUWBAAR */</comment>
      <origin>429770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107388" sha1="5d8ww08tvn6tt7mno737n7fzhrg7i3t" xml:space="preserve">[[Bestand:TheMatrixAnimated.gif|thumb|550px]]

&lt;big&gt;'''HOOFDSTUK 1. HISTORISCHE MODELLEN, BESEF EN DENKRICHTINGEN''' &lt;/big&gt;
;&lt;big&gt;WAT IS GESCHIEDENIS EIGENLIJK?&lt;/big&gt;

.

[[File:Down_the_Rabbit_Hole.png|thumb|550px|♣ '''TUINTIP'''  Down the rabbit-hole?  Op een zomerdag luistert Alice Liddell aan de oever van een meer naar haar oudere zus die een saai boek voorleest. Alices verveling verdwijnt als er een pratend konijn passeert. Het is gehaast en houdt de tijd op zijn horloge (de geschiedenis?) in de gaten en springt in een hol. Alice volgt en valt de dieperik in. Een deurtje verbergt een prachttuin, een flesje met het opschrift &quot;drink mij&quot; maakt haar klein genoeg om de deur door te kunnen. Spring in het gat en deze geschiedenistuin en laat je verwonderen zoals Alice. The Matrix kaapte als film het idee van Alice en stelt de vraag of de wereld een illusie is? Plato deed iets vergelijkbaars met de allegorie van de grot. De Matrix visualiseert René Descartes' stelling: 'Ik denk, dus ik ben' en is mee geïnspireerd door de cyberpunk van William Gibson.]]

[[Bestand:Hoe ontdek je nepnieuws (How To Spot Fake News).jpg|thumb|550px|Infographic ''Hoe ontdek je nepnieuws'', uitgegeven door de International Federation of Library Associations and Institutions.]]

{{Citaat|'''Veel vitale cycli van ons lichaam kennen een periodiek verloop: de hartslag, de ademhaling, de afwisseling tussen slapen en waken. Contoleren of ze regelmatig zijn vindt bijna altijd onbewust plaats, maar zelfs de geringste verstoring is voldoende om plotseling de alarmbellen te doen rinkelen. (...) In tegenstelling tot de traditionele zintuigen, hebben wij geen orgaan voor tijdszin.'''|Guido Tonelli}}

.

{{Citaat|'''Niet lachen, noch huilen, maar begrijpen.'''|Ludo De Witte}}

.

{{Citaat|'''De geschiedschrijver is een wandelend anachronisme, een ontheemd persoon, die de technieken van vandaag gebruikt om te proberen dingen te weten over gisteren die gisteren zelf niet eens wist. Hij moet waarachtigheid nastreven, hij dient te luisteren naar de woorden die het verleden spreekt, maar hij moet communiceren in een taal die het heden begrijpt.'''|Hilary Mantel}}

.

{{Citaat|'''Wie wetenschap onderwijst moet ophouden met leerlingen de pap in de mond te geven en hen de mogelijkheid bieden 'het pure plezier van begrip te ontdekken.' Wie cursussen eenvoudigweg doceert, laat de studenten zitten met 'onderontwikkelde intellectuele vaardigheden en weinig besef van de invloed die wetenschap op hun leven heeft'.'''|Amerikaanse Vereniging voor de Vooruitgang van Wetenschap, de uitgever van Science}}
 
.

{{Citaat|'''De vraag is of u dat kunt, woorden zoveel verschillende betekenissen geven.'''|Alice in Wonderland}}

.

{{Citaat|'''De vraag is wie de baas is - punt uit'''|Wiggel Waggel}}

.

{{Citaat|'''Deze tijd vraagt om optimisme. Pessimisme bewaren we voor slechtere tijden.'''|Jean-Claude Servais&lt;ref&gt;Geciteerd in: NAOMI KLEIN, (vertaald door Jan Willem Reitsma en Pon Ruiter). ''Nee is niet genoeg.'' De Geus, Amsterdam, 2017, p. 275.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Wetenschap is niet hapklaar en eenduidig. In de coronacrisis zag je vaak twee kampen tegenover elkaar staan die elk het eigen gelijk claimden op basis van één of andere studie. Dat is ook des mensen. We denken allemaal dat we heel kritisch onze standpunten innemen, maar dat is natuurlijk niet zo. We zijn kuddebeesten. Vaak nemen we een standpunt in omdat dat het standpunt is van de groep waar we toe behoren. En dan gaan we achteraf feiten zoeken die die intuïtie bevestigen. Er is zo'n mooi beeld - ik weet niet meer van wie het komt - dat we de feiten gebruiken zoals een dronkaard een lantaarnpaal gebruikt: niet om ons te verlichten, maar als steunpilaar. Ons brein is helemaal niet zo rationeel als we denken. (...) Wie gelooft dat wetenschappers deel van een corrupte elite uitmaken, heeft daar natuurlijk weinig aan. Daar begint het dus mee. Als je zegt aan kritisch denken te doen, maar de wetenschap niet vertrouwt... Tja, dan kun je dus niet kritisch denken. Het paradoxale is net dat die mensen van zichzelf denken dat ze zéér kritisch zijn, en dat de anderen als schapen met de kudde meelopen. Kritisch zijn betekent niet alleen dat je moet durven te denken, maar ook dat je moet durven te vertrouwen - in de wetenschap meer bepaald. Ook wetenschappers kunnen er wel eens naast zitten, maar gemiddeld genomen zijn zij veel betrouwbaardere bronnen dan de algoritmes van You Tube.'''|Patrick Loobuyck&lt;ref&gt;PATRICK LOOBUYCK. In: ''De Morgen.'' Vrij zijn is niet: doen wat je wilt. 20 augustus 2021.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Zelfcensuur, aldus, George Orwell, heeft twee nefaste gevolgen. Ze heeft een kwantitatief effect: als voldoende mensen zichzelf censureren, kom je in een samenleving waar politieke censuur regeert. Daar heb je geen bestraffende overheid voor nodig. Mensen staan zelf op de rem, omdat ze sociale uitsluiting (of erger) vrezen. Zelfcensuur heeft een kwalitatief effect: als je je ideeën voor anderen moet verzwijgen, begin je tegen jezelf te liegen. Dat is wat zijn romanfiguren overkomt: ze zijn het contact met het eigen denken kwijt. Daarom is vrijheid van spreken belangrijk: ze bevat de vrijheid om te denken.'''|Tinneke Beeckman}}

.

{{Citaat|'''Als je geen perverse of persoonlijke agenda hebt, begint alles met research. Je stelt je de vraag naar wat zich heeft afgespeeld en waarom het zo liep.'''|Mike Leigh}}

.

{{Citaat|'''Historici hebben een maatschappelijke rol te vervullen. We moeten ons dus niet opsluiten in onze ivoren toren. [...] In het verleden hebben we te veel gedacht dat we documentaires, tentoonstellingen en computerspelletjes moesten maken. We moeten nu weer kiezen voor fundamenteel historisch onderzoek, dat teruggaat naar de bron. Dat is onze corebusiness; wetenschappelijk onderzoek, op basis van onze eigen onderzoeksagenda, tegen de stroom in van de politiek corecte moraliserende boodschap. Zonder onderzoek geen debat en zonder debat geen herinnering. Je kunt de stappen daarin niet overslaan, anders eindig je met lege herdenkingen.'''|Nico Wouters&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Historici moeten hun eigen agenda heroveren.'' In: ''De Standaard'', 11.05.2019, p. 40 &amp; 41.&lt;/ref&gt;}}

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.youtube.com/watch?v=MrmGliMP0bc LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE GESCHIEDENIS ALS ACTIVE CONSTRUCTIE, OBJECTIVITEIT EN VERVALSINGEN].'''

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/evoluties-in-het-welzijns-en-veiligheidsdenken de PowerPoint die bij deze lessen hoort].'''

.

.

= '''DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN''' =

.

== ''De eeuwige terugkeer der dingen'' van Milan Kundera ==

&lt;small&gt;(Eigen bewerking)&lt;/small&gt;

[[File:Milan Kundera redux.jpg|thumb|550px|Milan Kundera (1929-2023) is een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met filosofische thema's. Een van zijn bekendste werken is ''De ondraaglijke lichtheid van het bestaan''. Philip Kaufman verfilmde het onder de titel ''The Unbearable Lightness of Being''.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=AniUgwUn6oo ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN HET BESTAAN'', 5 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;De eeuwige terugkeer der dingen is een raadsel en Nietzsche
bracht er andere filosofen mee in verlegenheid: de gedachte dat alles zich eens
herhaalt zoals we het reeds beleefden, en dat die herhaling eindeloos
zou zijn! Wat is de betekenis van deze dwaze mythe?
De mythe negeert dat een voor altijd verdwenen, nooit meer 
terugkerend leven op een schaduw lijkt, gewichtloos is,
bij voorbaat dood is, en al was het huiveringwekkend, prachtig of verheven, de
huiver; de pracht of die verhevenheid zijn van geen betekenis. We hoeven ze
niet voor kennisgeving aan te nemen, evenmin als een oorlog tussen twee
Afrikaanse staten in de veertiende eeuw, die het gezicht van de wereld niet had
veranderd, ondanks het in onbeschrijflijk lijden creperen van
driehonderdduizend negers.
Verandert er dan iets aan die oorlog van twee Afrikaanse staten in de veertiende
eeuw wanneer die zich ontelbaar herhaalt in de eeuwige terugkeer?
Er verandert wel iets; de oorlog wordt een omhoog stekend blok dat blijft, en de
stupiditeit ervan zou onherstelbaar zijn.
Als de Franse Revolutie zich eeuwig zou herhalen, zou de Franse
geschiedschrijving minder trots zijn op Robespierre. Maar omdat ze spreekt
over iets dat nooit meer terugkomt, zijn de bloedige jaren veranderd in louter
woorden, theorieën en discussies, ze zijn lichter geworden dan veren, ze jagen
geen schrik aan. Er is een eindeloos verschil tussen de Robespierre die slechts
één maal in de geschiedenis voorkomt en een Robespierre die eeuwig terug zou
keren om de koppen van de Fransen te laten rollen.
Laten we zeggen dat de gedachte van de eeuwige terugkeer een zeker
perspectief betekent waarin de dingen zich anders vertonen dan we die kennen:
ze vertonen zich zonder de verzachtende omstandigheid van hun voorbijgaande
aard. Deze verzachtende omstandigheid weerhoudt ons namelijk een oordeel uit
te spreken. Hoe kun je iets dat voorbijgaat veroordelen? Het avondrood van de
ondergang kleurt alles met de bekoring van de nostalgie; ook de guillotine.
Onlangs heb ik mezelf betrapt op een ongelooflijk gevoel: ik bladerde in een
boek over Hitler en voelde bij enkele foto's ontroering. Ze herinnerden me aan
mijn kinderjaren; die vielen in de oorlog; sommige leden van mijn familie
kwamen om in Hitlers concentratiekampen; maar wat was hun dood tegenover
het feit dat de foto's van Hitler me herinnerden aan de voorbije tijd van mijn
leven, een tijd die niet meer terugkeert?
Deze verzoening met Hitler verraadt de diepe morele perversiteit, verbonden
met een wereld die in wezen gebaseerd is op het niet bestaan van de terugkeer,
want in die wereld is alles bij voorbaat vergeven en dus ook alles cynisch
toegestaan.
Zou elke seconde van ons leven zich oneindig herhalen, dan zijn we
vastgenageld aan de eeuwigheid zoals Jezus Christus aan het kruis. Dat is een
verschrikkelijk vooruitzicht. In de wereld van de eeuwige terugkeer rust op
elke handeling het gewicht van een ondraaglijke verantwoordelijkheid. Daarom
noemde Nietzsche de idee van de eeuwige terugkeer de zwaarste last (das
schwerste Gewicht).&lt;/small&gt;|Milan Kundera}}

.

.

== ''Reis naar het einde van de nacht'' van Louis-Ferdinand Céline&lt;ref&gt;LOUIS FERDINAND CELINE, vertaald door E.Y. Kummer. ''Reis naar het einde van de nacht.'' Van Oorschot, 2016 (naar de uitgave van 1932), p. 74-77.&lt;/ref&gt; ==

[[File:L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg|thumb|550px|Louis-Ferdinand Céline (1894-1961) is samen met Marcel Proust één van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken publiceert.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=4OC6LKybZs8 ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''REIS NAAR HET EINDE VAN DE NACHT'', 6 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;Och  man! Ik verzeker je dat deze wereld
er uitsluitend op uit is om iedereen te verneuken! 
Jij bent jong. Ik hoop dat deze paar
minuten vol wijsheid je jaren zullen bijblijven! Luister goed
naar me, kerel; als ze 't hebben over: 'Het medelijden met het
lot, met de omstandigheden van de arme mieter...', laten dan
deze woorden, die in vurige letters boven alle moordende
schijnheiligheid van onze maatschappij schitteren, een uiterst
belangrijk teken aan de wand voor je zijn, waar je niet meer zo
maar aan voorbij mag gaan zonder het belang ervan in te zien.
Hoor, ik zeg jullie, arme donders, altijd de lul in 't leven, geslagen, uitgeperst,
eeuwig en altijd zwetend, ik waarschuw jullie dat als de groten van deze aarde
interesse voor jullie beginnen te krijgen, dan is 't omdat ze op het slagveld
gehakt van jullie willen maken... Dat is het teken... 't Kan niet missen... 't Begint
met liefde voor het volk. Lodewijk XIV die trok zich tenminste geen zak van
het brave volk aan, vergeet dat niet. Lodewijk XV ook niet. Hij veegde er z'n
gat mee af. Natuurlijk was het leven in die tijd niet prettig, het leven van de
arme sloeber is nooit prettig geweest, maar ze werden niet zo hardnekkig en
verbeten om zeep geholpen als nu door onze tirannen. De kleine man, zeg ik je,
wordt alleen met rust gelaten als hij wordt veracht door de groten,
die uitsluitend uit eigenbelang of sadisme aan het volk kunnen denken... De filosofen
mag ik je daar nog op attent maken nu we 't er toch over hebben, diè zijn ermee
begonnen het brave volk van alles wijs te maken... Het volk dat alleen zijn
catechismus kende! Ze zouden 't wel opvoeden, beweerden ze... Nou! Ze
hadden heel wat waarheden te onthullen! Prachtige! Frisse! Schitterende! Je
duizelde ervan! Zo is 't! begon het brave volk te zeggen, zo is 't precies! Zo is 't
helemaal! Daar gaan we allemaal voor sterven! 't Volk wil alleen maar sterven!
Zo zijn de mensen nu eenmaal. 'Leve Diderot!' hebben ze gebruld en toen
'Bravo Voltaire!'. Dat zijn nog 's filosofen! En ook nog leve Carnot, die zo mooi
overwinningen in elkaar kon knutselen! En leve iedereen! Dat zijn tenminste
knapen die 't brave volk niet in onwetendheid en bijgeloof laten verrekken! Zij
wijzen 't de weg naar de vrijheid! Ze maken 't zelfstandig! En ze hebben niet
stilgezeten! Iedereen moet eerst de krant kunnen lezen! Dat is onze redding!
Godverdomme! En snel! Geen analfabeten meer! Die kunnen we niet meer
gebruiken! Alleen maar burgersoldaten! Die stemmen! Die lezen! En die
vechten! En die marcheren! En kushandjes werpen! In dat tempo werd 't brave
volk gauw goed rijp. Het enthousiasme over 't afwerpen van 't juk moet toch
ergens goed voor zijn, waar of niet? Danton stond niet voor Jan Lul zo mooi te
praten. Met wat gebrul, dat zo raak was dat je 't nu nog hoort, had hij in een
handomdraai 't brave volk gemobiliseerd! En dat betekende 't eerste vertrek van
de eerste bataljons geëmancipeerde bezetenen! De eerste stemmende en
vlagdronken klootzakken die Dumouriez met zich meevoerde om zich te laten
doorzeven in Vlaanderen! Dumouriez zelf, die te laat aan dit ongekend nieuw
idealistische spelletje had deelgenomen, had achteraf toch maar liever poen, hij
deserteerde. 't Was onze laatste huurling... Soldaatje spelen voor niets, dat was
wat nieuws... Zo nieuw dat Goethe, al was hij dan Goethe, z'n ogen uitwreef
toen hij in Valmy kwam. Bij het zien van die haveloze vurige cohorten die zich
spontaan kwamen laten afslachten door de koning van Pruisen voor de
verdediging van de gloednieuwe vaderlandslievende fictie, kreeg Goethe het
gevoel dat hij nog heel wat te leren had. 'Van nu af aan, galmde hij schitterend,
helemaal in overeenstemming met z'n talent, begint een nieuw tijdperk!' En
hoe! Daar het systeem uitstekend werkte, ging men daarna helden in serie
afleveren, die hoe langer hoe minder kostten omdat het systeem steeds beter
werd. Iedereen heeft zich er wel bij bevonden. Bismarck, de beide Napoleons,
Barrès wolk, door de Hervorming al aan flarden gerukt en al lang gecondenseerd tot
episcopale spaarpotten. Vroeger was het mode, als je fanatiek was, te roepen:
'Leve Jezus! Op de brandstapel met de ketters!' Maar ja, er waren niet zoveel
ketters en 't waren vrijwilligers... Terwijl we nu zo ver zijn dat onafzienbare
horden zich geroepen voelen om mee te doen als er geschreeuwd wordt: 'Aan de
galg met alle lammelingen! Met alle slappe tinussen! Met de onnozele lezers!
Met miljoenen tegelijk, hoofden rechts!' De kerels die niemand aan flarden
wilden schieten, niemand om zeep willen helpen, die stinkende pacifisten, die
moeten we in hun kladden grijpen en vierendelen! We zullen ze duizend gore
doden laten sterven! En om ze manieren bij te brengen halen we eerst hun
darmen uit hun lijf, hun ogen uit hun kassen en de jaren uit hun stinkend
kwijlerig leven! Kreperen moeten ze bij legioenen en nog eens bij legioenen, in
de pan gehakt worden, leegbloeden, stikken in gifgassen, en dat alles om het
vaderland dierbaarder, vrolijker en lieflijker te maken! En als er nog tuig bij is
dat deze sublieme dingen niet wil begrijpen, moeten ze zich maar onmiddellijk
laten begraven met de anderen, nee, toch maar niet samen met ze, maar
helemaal aan het eind van het kerkhof, onder een onterend grafschrift voor
lafaards zonder idealen, want deze schoften hebben hun grandioos recht
verloren op een stukje schaduw van het monument dat bij aanbesteding door de
gemeente op het middenpad is opgericht voor de fatsoenlijke doden, en ook
hebben ze het recht verloren iets op te vangen van de echo van de minister, die
zondag weer bij de prefect komt pissen om na het middageten bewogen z'n
smoel open te doen boven de graven...&lt;/small&gt;|Louis-Ferdinand Céline}}

.

.

== ''Inhaaloefening'' door Gerrit Komrij ==


[[File:Gerrit_Komrij_(1981).jpg|thumb|right|550px|Gerrit Komrij (1944–2012) was een homo-dichter, schrijver, vertaler, criticus, polemist en toneelschrijver uit Nederland met een voorkeur voor Portugal. Hij was van 2000 tot 2004 de Dichter des Vaderlands. Hij stond bekend om zijn virtuoze en kleurrijke taalgebruik en was een gevreesd polemist.]]

[[File:Anne Morelli.jpg|thumb|right|550px|Anne Morelli (1948) is doctor in de geschiedenis en doceert aan de ULB en interesseert zich in de Italiaanse immigratie.]]


{{Citaat|&lt;small&gt;We zijn genoeg vernederd en bespot

Door halfgeleerden met hun boekenwijsheid

En met hun regelrechte lijn naar God,

Terwijl ze ons verwezen naar de ijstijd.  


We zijn genoeg voor achterlijk versleten.  

Kom vriend, de revolutie start vandaag.  

We zijn met attributen ruim bemeten.  

Dood Galilei met een motorzaag,


Trakteer Voltaire op elektroshocks,

Erasmus op een overdosis speed.  

Maak Bacon, Nietzsche, Swift weer orthodox

Door laster, centrifuge, turboprop,

En wat de Heer betreft: kruisig hem niet,

Maar plak een gele sticker op zijn kop.&lt;/small&gt;|Gerrit Komrij}}

.

[https://www.youtube.com/watch?v=VL0CZEiEz9g&amp;t=3s '''♠ BEKIJK HIER EEN PROFETISCHE Gerrit Komrij.'''] 

.

= '''WAT IS GESCHIEDENIS?''' =

[[Bestand:Berlin_Universität_um_1900.jpg|thumb|550px|De Universiteit van Berlijn (foto uit 1900) was de eerste universiteit die - met Hegel - de geschiedfilosofie in haar aanbod opnam. Geschiedfilosofie houdt zich bezig de betekenis van de geschiedenis, analyseert de geschiedschrijving en speculeert over mogelijke teleologische principes zoals: is er een ontwerp, een doel, een richting? Ironisch genoeg vond hier in 1933 de boekenverbranding plaats, tot groot, ironisch ongenoegen van Bertolt Brecht die zijn werk niet op de lijst der afvalligen zag staan. Een Duist bibliothecaris legde in de jaren voorafgaand aan 1933 een lijst aan met boeken die het Nazi-regime niet ondersteunden, het gaat om auteurs die tegenwoordig elke cursus op de hogeschool of de universiteit sieren: Karl Marx, Frederich Nietsche, Sigmund Freud... De universiteitsgebouwen worden compleet verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog, de geallieerde bombardementen laten niets overeind. Tegenwoordig lijkt het plein weer op het oude, althans wat de fascade betreft. Het parkje is nu een plein met een ondergrondse, lege boekenkast.]]

[[Bestand:Hegel_portrait_by_Schlesinger_1831.jpg|thumb|550px|Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) doceert filosofische colleges over geschiedenis aan de Universiteit van Berlijn. Die monden uit in het postuum gepubliceerde ''Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte''. Hij beschouwt de wereldgeschiedenis als een rationeel, op vooruitgang gericht proces, geleid door de 'Wereldgeest'. Tijdens zijn professoraat in Berlijn reviseert hij de tekst zonder ophouden. De publicatie verschijnt in 1837, zes jaar na zijn dood.]]

.

Wat is veiligheids- en welzijnsgeschiedenis? Die vraag is niet makkelijk. Niet toevallig heeft geschiedenis twee betekenissen. 'Het is zowel een wetenschappelijke discipline als het onderzoeksobject van die discipline.'&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Het had gekund (maar misschien ook niet).'' In: ''De Standaard'', 21.09.2015, p. D10.&lt;/ref&gt; Met andere woorden: de geschiedenis schrijft geschiedenis over de evolutie van de wereld en over zichzelf: over de discipline, over de historicus en zijn voorkeuren en over haar eindeloze beperkingen om tot definitieve inzichten te komen. Wat is geschiedenis, is het best te beantwoorden door de geschiedenis te bekijken als een ‘actieve constructie’. '''Actief''' wil zeggen: hier deed iemand zijn best voor, zijn ''leen'' achter gelegd, gewerkt. '''Constructie''' wil zeggen: iets is gemaakt. Een architect bouwt een bouwwerk, een historicus schrijft een verhaal,  een narratieve constructie die soms meer op kunst lijkt dan op wetenschap. In het beste geval op basis van feiten, in het slechtste geval op basis van verzinsels of hallucinaties. Etymologisch gaat het woord terug op 'historie', afkomstig van het Griekse ιστορία en herkenbaar in het Engelse history/story. Geschiedenis en verhaal zijn een dansend duo.

.

Schoolbank-kinderen en veel mensen beschouwen 'de geschiedenis' als iets 'passief'. Ze slaan aan het blokken nadat een juf, een meester of een deskundige in hun klasje over het verleden kwam vertellen. Voeling is er weinig. Omdat die leerkracht of die pastoor het hen inlepelde als een 'objectieve realiteit', namen ze het voor waar aan. Geschiedenis is er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! Wat hier problematisch aan is, is het feit dat de woorden ''actief'' en ''passief'' diametraal tegenover elkaar staan net zoals de begrippen objectief en subjectief. De 'actieve constructie' is een vraag die op filosofisch vlak tot tien vragen leidt:

.

'''1.''' Wanneer begint de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.
 
'''2.''' Wie maakt de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.

'''3.''' Waarom bestaat/maakt hij of zij geschiedenis? Met andere woorden: wat is de reden waarom we over iets spreken? Wat is de reden waarom we onze lessen vullen met bepaalde inhouden? Wat is de reden waarom boekhandels elk jaar weer duizenden boeken verkopen?

.

'''4.''' Hoe maakt ''men'' de geschiedenis van het veiligheids- en welzijnsdenken? Wat doet een historicus in het archief? Hoeveel begrijpt hij werkelijk van het Middelnederlandse handschrift dat voor hem ligt? Hoe interpreteert de historicus de dementerende dame die hij 's morgens telkens weer gaat interviewen? 

.

'''5.''' Wat is het doel van het historisch proces? Of, anders gezegd: wat wil men/ik/deze groep bereiken?

.

'''6.''' Welke richting kunnen we ontwarren in de loop van de geschiedenis en de veiligheid en het welzijn? Ofwel: gaat het vooruit of achteruit? Is de klim moeilijk of glijden we van een leien dak?

.

'''7.''' Wat is de motor van de geschiedenis? Of: welke drijfveren zorgen voor verandering? Is het de economie? De politiek? De klimaat wijziging? De...

.

'''8.''' Is er hier sprake van een betrouwbare geschiedenis of gaat het om fake news? Of, met andere woorden: zien wij de wereld zoals hij is of werken er allerlei filters op ons in?

.

'''9.''' Is geschiedenis een wetenschap of is geschiedenis propaganda, indoctrinatie of brainwashing, is geschiedenis objectief, zoals dat de andere wetenschappen dat beweren? En wat is dat dan, objectiviteit?

.

'''10.''' Kon de geschiedenis anders lopen? Stel dat Hitler sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog. Of, stel dat hij op 8 oktober 1908 slaagde voor zijn ingangsexamen aan de kunstacademie in Wenen, zoals Eric-Emmanuel Schmitt uitwerkt in zijn roman ''La part de l'autre'' uit 2001. Wie zal het zeggen?

.

.

== Tijdsgeest ==

[[Afbeelding:Glass-of-water.jpg|thumb|550px|Half vol of half leeg? Optimisme of pessimisme?]]

[[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|thumb|550px|Frans Hals (1582-1666) schildert René Descartes (1596-1650).]]

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Renaissance|1450 -&gt;&gt; Humanisme|1500 -&gt;&gt; Verlichting |1650 -&gt;&gt; Glorious Revolution|1688 -&gt;&gt; Franse Revolutie|1789 -&gt;&gt; Take off Industriële Revolutie|1800 -&gt;&gt; Belgische Revolutie|1830 -&gt;&gt; Liberalisme|1830 -&gt;&gt; Socialisme|1848 -&gt;&gt; Rerum Novarum|1891 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Fin de siècle|1890 -&gt;&gt; Eerste Wereldoorlog|1914  -&gt;&gt; 11 november 1918|1918 -&gt;&gt; Beurskrach|1929 -&gt;&gt; Machtergreifung|1933  -&gt;&gt; Verdrag van München|1938  -&gt;&gt; Tweede Wereldoorlog|1940-1945 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; 1950|Zilveren jaren '50  -&gt;&gt; 1960|Gouden jaren '60 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Oliecrisis|1972 -&gt;&gt; Aids|1979 -&gt;&gt; Kernramp Tsjernobyl|1986 -&gt;&gt; Herald of Free Enterprise|1987 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Val Berlijnse Muur|1989  -&gt;&gt; Het einde van de geschiedenis en de laatste mens|1992 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Nine eleven|2001 -&gt;&gt;  Klimaatvluchtelingen|2014 -&gt;&gt; Klimaatmarsen|2019 -&gt;&gt; Coronacrisis |2020-2023 -&gt;&gt; Russische inval Oekraïne|2022 -&gt;&gt; Oorlog Israël / Hamas|2023 &gt;&gt;&gt; '''

.

.

== Waar halen optimisten hun mosterd? ==

.

'''1754''': Met de ontdekkingsreizen en de daarmee gepaard gaande veroveringen in Amerika, China of Perzië duiken in Europa steeds meer verhalen op van kolonisten die inheemse volken, hun gebruiken en hun politieke organisatie beschrijven. Voltaire en John Locke lezen de bestseller van pater Gabriel Sagart die bij het Wendatvolk verbleef, Jean Jacques Rousseau was vertrouwd met missie- en reisverslagen uit de Grote Meren en indiaanse bronnen en Gottfried Wilhelm Leibniz zocht inspiratie in China.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 38-51.&lt;/ref&gt; René Descartes leert filosoferen door de Mexicaan Antonio Rubio (1548-1615) en ontdekt bij de antikoloniale Quechua-schrijver Felipe Guaman Poma de Ayala (ca. 1535-1616) het 'ego cogito'. Het cartesiaanse denken brengt een paradigmawissel op diverse vlakken. 1. Een binair denken in of-of relaties komt in de plaats van een en-en alternatief denken. Dit dualisme onderscheidt mens en natuur, lichaam (res extensa) en geest (res cogitans) als afzonderlijke werkelijkheden. 2. Er komt de voorkeur om denken over de zaken in plaats van over de verhoudingen ertussen. 3. De wetenschap gaat de natuur domineren. De natuur is niet langer een levend, bezield geheel, maar een machine die volgens wetmatigheden functioneert. Natuurverschijnselen zijn te verklaren door observatie, meting en wiskunde. 4. De Westerling reconstrueert de wereld en brengt ze onder zijn controle, alsof hij god is. Daartoe neemt hij 'afstand' van de dingen met het perspectief, de kaart, de globe, de microscoop of de telescoop. De afstand stelt hem in staat om te klasseren, te meten, te catalogiseren en te veroveren.&lt;ref&gt;RAJ PATEL &amp; JASON W. MOORE, vertaald door Huub Stegeman. ''Een geschiedenis van de wereld in zeven goedkope zaken. Een gids voor kapitalisme, natuur en de toekomst van de planeet,'' Boom, Amsterdam, 2019, p. 65-68.&lt;/ref&gt; Dit soort kennismakingen tonen dat de samenleving niet ‘ongelijk’ hoeft te zijn en begrippen zoals vrijheid en gelijkheid, de natuurtoestand en het natuurrecht sijpelen het oude continent binnen. De normen van het absolutisme en de gedragsregels in Versailles installeerden in het zeventiende en achttiende-eeuwse Frankrijk een pikordecultuur die elk aspect van het dagelijkse leven domineert met onder- en bovenschikkingsrituelen. Het ontgaat de filosofen niet dat deze maatschappij anders in te richten is en om dit te onderzoeken schrijft de Académie des Sciences, Art et Belles-Lettres van Dijon een prijsvraag uit die het beste essay zoekt dat ‘de oorsprong van de ongelijkheid’ beschrijft en de vraag beantwoordt of het natuurrecht dit al dan niet rechtvaardigt. 

.
 
'''1755''': Jean Jacques Rousseau wint de wedstrijd en publiceert zijn ‘Vertoog over de ongelijkheid’ waarin hij poneert dat de jager-verzamelaar egalitair en in kinderlijke onschuld leven. De landbouwrevolutie, de verstedelijking en de staat beëindigden deze beschaafde oertoestand en bracht de mens behalve literatuur, filosofie en wetenschap ook de bureaucratie, staande legers, het patriarchaat en massamoord. In tegenstelling tot de visie van Thomas Hobbes ontwikkelt de maatschappij zich van goed naar slecht. Rousseau’s idealisme of optimisme geniet de voorkeur van het linkse politieke kamp en is in te vullen door een terugkeer naar de natuurtoestand. De hypothese van Rousseau is op niets gestoeld, hij was niet in staat om het verleden van 10.000 vroeger te onderzoeken. Nomadische groepen zijn niet per definitie egalitair, landbouwsamenlevingen hoeven zich niet per definitie te kenmerken door hiërarchie en privébezit en de eerste steden kenden weinig klassentegenstellingen, autoritaire heersers of krijgers. Toch duikt de hypothese vaak in de literatuur op.

.

Het optimisme wortelt in de idee dat de maatschappij maakbaar is. Die maakbaarheidsidee gaat terug op de Renaissance, de Verlichting en de Industriële negentiende eeuw. De Verlichting is mogelijk de belangrijkste van het trio: ze gaat een stap verder dan het magische, het symbolische en het occulte denken dat de Renaissance en het Humanisme genegen zijn. In de Verlichting ontspruit de kiem van de Industriële Revolutie. De Verlichting was niet zomaar 'filosofietje'. Het is een denken dat de totale samenleving wil veranderen en vertrekt vanuit de idee dat mensen elkaar 'aansteken'. De verlichtingsfilosofen geloven dat hun ideeën anderen 'verlichten'. Kennis komt iedereen ten goede. René Descartes hecht belang aan techniek en zou zich in onze eeuw, de 21ste, thuis voelen. Zijn ''Discours de la methode uit 1637 ligt aan de basis van de ''Encyclopédie die een eeuw later, in 1751 verschijnt. Beide werken focussen op arbeid en werktuigen, ambachtslui en werkplekken. Diderot schetst gereedschap en machines en breekt het eeuwenoude kennismonopolie van de ambachten. In de jaren zestig en zeventig van de eeuw ontwikkelt James Watt ‘zijn’ stoommachine en twee decennia later, in 1791, stimuleren het decreet d'Allarde en de Wet le Chapelier (genoemd naar de Bretoense en Jakobijnse advocaat Isaac Le Chapelier) de ondernemingsvrijheid. Het beginsel is nobel: 'Iedereen is vrij om de handel, het beroep, de kunst of het ambacht uit te oefenen dat hem goed dunkt.' Tegelijk schaffen deze verordeningen de ambachten met hun kennisoverdracht van vader op zoon af. Arbeidsstructuren zoals coalities, corporaties, ambachten en gilden die eeuwen de toegang tot een beroep belemmerden, verdwijnen. Tegelijk verdwijnt de sociale bescherming. Vakbonden en staken komen in het strafwetboek. Deze wet, de encyclopedie en de stoommachine begeleiden de rouwstoet van de ambachtslui naar het kerkhof en verwelkomen de fabriek en de machine. België schaft de Wet Le Chapelier af op 25 mei 1867. Tot die dag 'camoufleren' arbeidersorganisaties en vakbonden zich als ziekenfondsen, spaarkassen in herbergen of ‘onschuldige’ verenigingen. 
 
Tijdens de zeventiende en de achttiende eeuw groeit het idee van de wetmatigheden in de natuur én in de samenleving. De gedachte dat het menselijk gedrag te berekenen - mechanisch - is kan de wereld verbeteren. De theïstische, de bovennatuurlijke, middeleeuwse God die willekeurig ingrijpt - om te belonen en te bestraffen - ruimt plaats voor de deïstische God. Deze God is de schepper van alles, een mekanieker die zijn schepping zo inricht, dat ze zonder zijn bemoeienis draait. De ultieme metafoor omschrijft God als klokkenbouwer. Dit denken manifesteert zich in het vroeg liberaal economisch denken. In Frankrijk komt dit tot uiting in de fysiocratie van François Quesnay (1694-1774). Grondbezit en berekend individualisme liggen er aan de basis van rijkdom, succes en bestaansmiddelen. In Engeland leidt het tot de klassieke economie van Adam Smith die het onberekenbare natuurrecht en de goddelijke ordening (de onzichtbare hand) centraal stelt: arbeid als successleutel. Zo zijn beide economische systemen een reactie op het zero-sum game (wat de ene partij wint, verliest de andere), van het mercantilisme dat van de 16e tot 18e eeuw dominant was en welvaart haalt uit het edelmetaal, geroofd in de nieuwe wereld. Weinig van de onderstaande verlichtingsfilosofen maken de Franse Revolutie mee (op de drie laatste na).
 
.
 

'''♥ [https://www.youtube.com/watch?v=wQcEjBPYXi8 LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE VERLICHTING (28 min.).]'''

 
 .
 
 '''1.''' René Descartes (1596-1650) en het rationalisme, logica en onderzoek in tegenstelling tot het elitaire (enkel de elite is in staat om te leren), het esoterisme, de alchemie, het symbolische en het magisch denken. '''[https://www.youtube.com/watch?v=CAjWUrwvxs4 FILM, 8.48 min.]'''
 
 .
 
 '''2.''' De onstuitbare honger naar feiten en kennis van de encyclopedisten Jean Le Rond d'Alembert (1717-1783) en Denis Diderot (1713-1784) en hun nieuwe bijbel: l'encyclopedie. '''[https://www.youtube.com/watch?v=5WafMMlNSb8 FILM 2.49 min.]'''
 
 .
 
 '''3.''' John Locke (1632-1704) en het empirisme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=bZiWZJgJT7I FILM, 9.14 min.]'''
 
 .
 
 '''4.''' Isaac Newton (1623-1723) en het oorzakelijk denken '''[https://www.youtube.com/watch?v=s2YZN2L700Q FILM, 53.38 min.]'''
 
 .
 
 '''5.''' Montesqieu (1689-1755) en de scheiding der machten '''[https://www.youtube.com/watch?v=gExrynQC4IU FILM, 4.22 min.]'''
 
 .
 
 '''6.''' Voltaire (1694-1778) en het recht op vrije meningsuiting en het deïsme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=LAzKGkTIKpg&amp;list=PLkeO6Zg_ybk5ZE25Ub8W24yQAgPDEjrEh&amp;index=6&amp;t=29s FILM 12.15 min.]'''
 
 . 
 
 '''7.''' Jean Jacques Rousseau (1712-1778) over de opvoeding en zijn ''Emile, of Over de opvoeding''. '''[https://www.youtube.com/watch?v=81KfDXTTtXE FILM 7.46 min.]'''
 
 .
 
 '''8.''' Jeremy Bentham (1748-1832) over het grootste geluk voor iedereen in een panoptische infrastructuur. '''[https://www.youtube.com/watch?v=Myal-NSlIGA FILM 4.01 min.]'''
 
 .
 
 '''9.''' Adam Smith (1723-1790) zet de verlichtingsideeën om in een economische theorie en lanceert in zijn ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' de 'Onzichtbare hand|de onzichtbare hand'. '''[https://www.youtube.com/watch?v=ejJRhn53X2M FILM 6.43 min.]'''
 
 .
 
 '''10'''. Immanuel Kant (1724-1804) maakt een synthese van het bovenstaande in zijn &quot;Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?&quot; in 1784 als antwoord op een prijsvraag. Daarin zegt hij: 'Verlichting is het loskomen van de mens uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen zonder de ander. '''[https://www.youtube.com/watch?v=nsgAsw4XGvU FILM 8.12 min.]'''
 

.

.


;Hoofdpersonages van het absolutisme en de verlichting

.

&lt;gallery&gt;
File:Descartes_Discours_de_la_Methode.jpg|0. '''Voorpagina van Discours de la Méthode uit 1637.'''
File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|1. '''René Descartes (1596-1650).'''
File:Jean_Le_Rond_d%27Alembert,_by_French_school.jpg|2. '''Jean le Rond d'Alembert (1717-1783).'''
File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|3. '''Denis Diderot (1713-1784).''' 
File:Encyclopedie_de_D%27Alembert_et_Diderot_-_Premiere_Page_-_ENC_1-NA5.jpg|4. '''Eerste bladzijde van l'Encyclopedie.'''
File:John_Locke.jpg|5. '''John Locke (1632–1704).''' 
File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|6. '''Isaac Newton (1643–1727).''' 
File:Montesquieu_1.png|7. '''Montesquieu (1689–1755).'''
File:Immanuel_Kant_(painted_portrait).jpg|8. '''Immanuel Kant (1724-1804).''' 
File:Atelier_de_Nicolas_de_Largillière,_portrait_de_Voltaire,_détail_(musée_Carnavalet)_-002.jpg|9. '''Voltaire (1694–1778).'''
File:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|10. '''Jean-Jacques Rousseau (1712-1778).''' 
File:Social_contract_rousseau_page.jpg|11. '''Het maatschappelijk verdrag.'''
File:EmileTitle.jpeg|12. '''Emile, of Over de opvoeding.'''
File:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|13. '''Madame de Pompadour, minnares van [[Lodewijk XV]] streed tegen de censuur van l'Encyclopédie. Op haar tafel staat deel IV.'''
File:James_Watt_by_Henry_Howard.jpg|14. '''James Watt (1736–1819), uitvinder van de stoommachine.''' 
File:François_Quesnay.jpg|15. François Quesnay.
File:Smith_-_Inquiry_into_the_nature_and_causes_of_the_wealth_of_nations,_1922_-_5231847.tif|16. '''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'''.
File:AdamSmith.jpg|17. '''Adam Smith.'''
File:Louis_XIV_of_France.jpg|18. '''Lodewijk XIV.'''
File:Koning_Louis_XV;_Hyacinthe_Rigaud.jpg|19. '''Lodewijk XV.'''
File:Ludvig_XVI_av_Frankrike_porträtterad_av_AF_Callet.jpg|20. '''Lodewijk XVI.'''
File:Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg|21. '''Marie Antoinette van Oostenrijk.'''
File:Women%27s_March_on_Versailles01.jpg|22. '''Vrouwen op de weg naar Versailles. Brood, geen taart!'''
File:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|23. '''Vrijheid, gelijkheid en broederschap.'''
File:LouisXVIExecutionBig.jpg|24. '''Onthoofding van Lodewijk XVI op de Place de la Révolution, nu Place de la Concorde.'''
File:Jacques-Louis_David_-_Marie_Antoinette_on_the_Way_to_the_Guillotine.jpg|25. '''Jacques-Louis David tekent Marie Antoinette op weg naar het schavot.'''
File:Exécution_de_Marie_Antoinette_le_16_octobre_1793.jpg|26. '''Executie van Marie Antoinette.'''
File:Robespierre.jpg|27. '''Maximilien de Robespierre (1758-1794).'''
File:Gros_-_First_Consul_Bonaparte_(Detail).png|28. '''Napoleon Bonaparte (1769-1821).'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Waar halen pessimisten inspiratie? ==

[[File: Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg|thumb|550px|Het Fin de Siecle is een decadente periode tussen 1890 en 1914. Twee kernwoorden  - schoonheid en de dood in het vooruitzicht - duiken overal op, zoals in dit symbolische schilderij van Leon Spilliaert. Zijn 'Absintvrouw' uit 1907 toont het thema: jonge mooie vrouw is op het einde van haar leven, het leven is als een scheut absint (let op de arm) weggevloeid. De kleuren zijn al in de rouw: donkerblauw, zwart en paars.]]

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-R06610, Oswald Spengler.jpg|thumb||550px|Oswald Spengler]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=qPRn-XRLM_c '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: DE PESSIMISTEN (30 Min.)'''].

.

1651: Thomas Hobbes - geboren in 1588, bij de aanval van de Spaanse Armada op Engeland waarbij zijn moeder ongekende angsten kende - betoogt in zijn boek ''Leviathan'' dat de oertoestand van de mens eenzaam, arm, wreed en kort is. Iedereen vecht er tegen iedereen. Mensen zijn vals en egoïstisch, cynisch en berekend. Met deze theologische vraag komt Hobbes tot deze probleemstelling: is de mens van nature goed of slecht? Goed en kwaad zijn begrippen die de mens, net zoals God, maakt om te vergelijken. Dieren kennen de kunst van het vergelijken niet in die mate als een mens. Hobbes is ondanks zijn lijfspreuk 'Fear and I were twins' optimistisch gesteld: de staat - een begrip dat zich in de tijd van Hobbes ontwikkelt - levert de instrumenten die de honger naar macht, roem en bezit in toom houden. Op dit moment geeft de rechterzijde van het politieke spectrum de voorkeur aan dit model: ze noemen het realisme. Anderen noemen het pessimisme of wantrouwen. Hobbes' en zijn volgelingen laten het verhaal over het ontstaan van de mens van het slechte naar het goede evolueren in tegenstelling tot Rousseau's volgelingen. Die zien de menselijke evolutie van goed naar slecht met de gedachte vroeger was alles beter. Beiden zijn in dit opzicht lineaire denkers: de geschiedenis voltrekt zich volgens een lijn, een glijbaan die je kan opklimmen (met veel moeite, maar als je de top bereikt, dan ben je er!) of kan afglijden (met veel plezier en gemak, om op te geven). Deze evoluties contastereren met de circulaire denkers zoals de Duitse cultuurhistoricus Oswald Spengler (1880-1936), de vader van het cultuurpessimisme. Zijn voornaamste werk ''De ondergang van het Avondland'' schopt het tot een bestseller dankzij Elisabeth Förster-Nietzsche, de zus van Friedrich Nietzsche. Het boek toont een cyclische cultuurgenese die de ontwikkeling van samenlevingen vergelijkt met het ritme van het mensenleven of dat van de seizoenen. Een mens: geboren, groei, volwassenheid, bejaard, sterft. Dagen (24 uur), maanden (de verwijzing naar de maancyclus) en seizoenen (vormen samen een jaar en herhalen zich dan) doen iets gelijkaardigs. In de lente ontluikt nieuw leven, de zomerse bloei zorgt voor nakomelingen (zaad), een herfstige oude dag tot de winter (de dood) intreedt. Diverse wereldbeschavingen bewijzen Spenglers theorie: De Babylonische, de Egyptische, de Chinese, de Indische, de Indiaans-Mexicaanse, de Grieks-Romeinse en de Arabische, de Joodse en de Byzantijnse beschaving. Het boek en de theorie zijn een tegenreactie op het verlichtingsdenken dat een maakbaar Europa voor ogen ziet. Spencer voorspelt dat die rationele maatschappelijke structuur een einde kent. Kort voor zijn dood schrijft hij dat het Duitse rijk snel zal ophouden te bestaan.  

.

1884: De grilligheid en de ambivalentie van de negentiende eeuw dwingen kunstenaars, intellectuelen en politici op het einde van de eeuw tot een reflectie over de voorbije en aan gang zijnde industrialisatie. In Engeland publiceert Arnold Toynbee in 1884 zijn ''Lectures on the Industrial Revolution'' waarin hij de industrie als oorzaak aanduidt voor het '''morele verval''' van de arbeidersklasse. De technische en wetenschappelijke successen van de mechanisatie leiden tot het failliet van de traditionele ambachten en loodst vrouw en kind naar de fabriek waar ze nauwelijks weten welk product ze maken.

.

Op het einde van de eeuw is de tussentijdse balans niet florissant: de onmacht van de prille democratie (de juridische en sociale bevrijding van het individu blijkt – voorlopig - een illusie), het koloniaal beheer, de kapitalistische klassenjustitie, het elitaire stemrecht dat de gegoede klassen bevoordeelt, het lijden van het proletariaat… al deze pijnpunten brengen mensen sociaal en psychologisch in de war. Beloofde de Industriële Revolutie dan geen rijkdom en overvloed? Beloofde de onstuitbare techniek dan geen wereldwijd transport en een internationale economie? Ging het oneindige aantal uitvindingen niet afrekenen met armoede, hongersnood, epidemieën, kindersterfte en achterlijkheid? De negentiende eeuw heeft een Januskop: het succesverhaal van stoom, infrastructuur en amusement botst met sceptische en pessimistische stemmen vol wantrouwen. Niet iedereen begroet de vooruitgang met gejuich. 

.

De psychiater Sigmund Freud, de filosoof Nietzsche, schrijvers zoals Emile Zola en Oscar Wilde, kunstenaars zoals Leon Spilliaert zijn er de gezichten van. Hun cultuurkritiek focust op het beest in de mens. Is de mens te beschaven? Achter het menselijke gezicht huizen de onderdrukte driften van Eros en Thanatos, de hysterie en de angst voor het anale. Het idee dat God dood is, duikt op bij Nietzsche en de evolutieleer van Charles Darwin botst met de Bijbel. Gods dood stelt de begrippen waarheid en cultuur en vooruitgang, modernisering en maatschappij in vraag. Die begrippen blijken geen product van het rationalisme en de Verlichting, maar een complot van tirannieke, gewelddadige machtsmensen: een roedel roofdieren, een ras veroveraars die de dwalende massa in hun klauwen houdt. De enige optie is de schoonheid van het sterven. Enkel de esthetica van de dood rest, nu de maatschappij een terminale patiënt blijkt. Het komt tot uiting in het decadente, de luxueuze overbeschaving vol estheticisme, escapisme en het uiterlijke vertoon van het dandyisme (denk tegenwoordig aan Pim Fortuyn, Thierry Baudet, Theo Hiddema, Dries Vanlangenhove), vol nihilisme (sociale mobiliteit is een idioot idee), misogynie (vrouwonvriendelijkheid vanuit het gevoel dat vrouwen vuil en neerslachtig zijn) en a-politieke gedrag (democratie leidt nergens toe). Deze opvallend geklede intellectuelen hebben de vileine commentaar klaar voor hun rivalen. Ze voelen zich tegelijk -hoe paradoxaal ook- verloren in hun eigen tijd en superieur tegelijk, ze zijn verheven en provoceren met dubbelzinnigheden, verwijzen graag naar de oudheid (vroeger was het beter) en gebruiken ironie. 

.

Het Fin de Siecle of het einde van een tijdperk - ook de Belle époque genoemd (denk aan het impressionisme, de Jugendstil, de cinematografie) - loopt van pakweg 1890 tot het einde der tijden: het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het zijn narcisten: ‘Een dandy leeft en slaapt voor zijn spiegel’ noteert Charles Baudelaire. Toch is het narcisme niet te herleiden tot het individu, het omvat een hele cultuur (Christopher Lasch in 1978: ''The Culture of Narcissism'') en een narcistische cultuur legt de lat hoog.&lt;ref&gt;Mia Doornaert laat de Belle époque beginnen in 1870 en eindigen met de Tweede Wereldoorlog. Zo zie je dat er op de historische periodes marge kan zitten. Lees ook: JAN VAN HEEMST. ''Tussen gen en globe. Europese Cultuurgeschiedenis'', Ad. Donker, Rotterdam, 2012, p. 340 ev. Dat negatieve geluid van Arnold Toynbee uit het einde van de negentiende eeuw, contrasteert met de visie van T.S. Ashton die aan de vooravond van de zilveren jaren vijftig die hij publiceert in ''The Industrial Revolution, 1760-1830''. In dat boek uit 1948 benadrukt Ashton het positieve en de verworvenheden van de negentiende eeuw. Vgl. DE KOCK CATHERINE &amp; DE VUGT GEERTJAN. ''Waarom zijn er zoveel rechtse dandy’s?'' In: ''De Standaard'', 2 april 2019, p. D11.&lt;/ref&gt; 
 
. 

.

== Dialectiek ==

.

Het dialectisch denken of het denken in tegenstellingen haalt [https://www.youtube.com/watch?v=fSQgCy_iIcc&amp;t=173s Karl Marx] bij [https://www.youtube.com/watch?v=H5JGE3lhuNo Georg Wilhelm Friedrich Hegel]. 

;Voorbeeld 1:
Paul Ricouer ziet drie fasen in het lezen van de bijbel:
* These: als een ‘fantastisch boek’: naïef gelezen als een sprookje tijdens een miraculeuze kindertijd (story)
* Anti-these: Een ‘historisch boek’: de kritische lezing (history) met historische personages
* Synthese: Een ‘levensboek’: als antwoord op zinvragen over de toekomst, het nu en vroeger, hier en elders (transhistory)

;Niet dat er altijd een synthese komt...
* These: De Katholieke Middeleeuwen met de klemtoon op beelden
* Anti-these: De reformatie met de klemtoon op woorden
* Anti-anti-these: De contrareformatie en de barok
* Anti-anti-anti-these: het classisisme

;Voorbeeld 2:
* These: Het absolutisme van Lodewijk XIV
* Anti-these: De Verlichting en haar romantisch optimisme
* Synthese: De Franse Revolutie-idee (vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid) met gewelddadige leiders zoals Robespierre en Napoleon

;Voorbeeld 3:
* These: De Franse Revolutie
* Anti-these: De [[Restauratie (Frankrijk)|Restauratie]]
* Synthese: Het [[positivisme]] van [[Auguste Comte]]

;Voorbeeld 4:
* These: Het optimisme van de Verlichting
* Anti-these: Het pessimisme en het determinisme van het Fin de Siècle, het impressionisme
* Synthese: de dialectiek van Marx

;Voorbeeld 5:
* These: het kleuterkind met een goddelijke adoratie voor zijn vader
* Anti-these: de puber waarbij de vader een loser is
* Synthese: de jongvolwassene met een realistisch ouderbeeld

;Voorbeeld 6:
In de kunstgeschiedenis zijn er talloze voorbeelden van tegenstellingen die elkaar opvolgen: 
* Realisme en Impressionisme: Realisme is een kunststroming die zich richt op het weergeven van de werkelijkheid, terwijl Impressionisme  indrukken vastlegt.
* Barok en Rococo: Barok is een kunststroming die zich kenmerkt door dramatische effecten, terwijl Rococo zich kenmerkt door lichtere, meer decoratieve elementen.
* Kubisme en Futurisme: Kubisme staat voor geometrische vormen, het Futurisme zoekt beweging en snelheid.
* Romantiek en Realisme: Romantiek richt zich op emotie en verbeelding, het Realisme wil de werkelijkheid tonen zoals die is.
* Surrealisme en Dadaïsme: Surrealisme zoekt naar het onderbewuste, het Dadaïsme daagt de conventionele kunst uit.
* In de kunstgeschiedenis is er sprake van synthese wanneer twee tegenstellingen worden samengevoegd tot een nieuwe stijl. Een voorbeeld hiervan is het Postmodernisme, dat elementen van verschillende stijlen combineert.

.

.

== De Ist-familie telt (te) veel leden ==

.

[[Bestand:David Van Reybrouck.jpg|thumb|550px|David Van Reybrouck ziet kenmerken van het 21ste-eeuwse populisme in het socialisme uit de negentiende eeuw. Hij schrijft één lange redenering met als conclusie dat er in de kennismaatschappij aandacht nodig is voor laaggeschoolden. Dat komt de democratie alleen maar ten goede. Tien jaar na zijn lange redenering, in 2019, komt er het initiatief voor een Jezuïetenschool in Molenbeek en kan Van Reybrouck een experiment aangaan in de Duitstalige gemeenschap.]]

[[Bestand:Jose_Ortega_y_Gasset.jpg|thumb|550px|Jose Ortega y Gasset, geen optimist. Ortega is kritisch over de massa die hij definieert als gelijk ieder ander. De massamens is onbescheiden, zonder zelfkritiek en respectloos voor autoriteit en staat tegenover de elite. Ortega roept de aristocratie op om de leiding te nemen bij cultureel verval.]]

Aan de uitersten van het spectrum staan de optimist en de pessimist. Een ander spectrum is te vormen tussen de realist en de idealist. Tussenin liggen vele interpretaties van de geschiedenis. Belangrijk is de betrouwbaarheid van wat men beweert. Hoe kan je dit nagaan? Dat gebeurt via twee strategieën: mediawijsheid en historische kritiek. Iedereen gaat aan de slag met de werkelijkheid en maakt er iets van op zijn eigen originele wijze. Waakzaamheid blijft geboden.

.

;1. De optimist
* Is zonder meer optimistisch wat de toekomst betreft. Technologie zal ons redden, de wereld kent alleen maar vooruitgang. Een mooie passage uit Milan Kundera's '''Ondragelijke lichtheid van het bestaan''' illustreert dit optimisme. Verder is Kundera geen typische optimist.

.

;2. De pessimist
* Doemdenkers zoals: Louis-Ferdinand Céline, Oswald Spengler, José Ortega y Gasset, Johan Huizinga.

.

;3. De Marxist en de communist
* Van Karl Marx tot Raoul Hedebouw.

.

;4. De populist
* Vertaalt de historische boodschappen in eenvoudige termen en gebruikt zijn verhaal voor een eigen gewin. Dictators neigen naar dit type. 

.

{{Citaat|'''Hij (de populist) weet wat het volk wil, en dat moet volstaan. Daardoor duldt hij geen tegenspraak, daardoor  heeft hij een gloeiende hekel aan het debat. Het parlement, de grondwet, de gebruikelijke democratische procedures zijn voor hem eerder hindernissen dan politieke verworvenheden. In die betekenis is populisme in wezen antidemocratisch en antiparlementair; sommigen spreken zelfs van 'proto-totalitair'. Dit duistere populisme miskent het wezen van de democratie.'''|David Van Reybrouck}}

.

;5. De cartoonist
* Een standup comediën die van alles een grap maakt, mensen een spiegel voorhoudt door middel van een grap. Niet altijd in dank afgenomen. Denk aan de Bataclan en Charlie Hebdo.

.

;6. De relativist
* Relativeert alles kapot. Problemen bestaan nauwelijks.

.

;7. De structuralist
* De structuren bepalen het denken. Individueel maakt een mens nauwelijks keuzes.

.

;8. De kapitalist
* Denkt alleen maar in economische modellen: leiders zijn managers, winners en een probleem los je op met een businesmodel. 

.

;9. De journalist en de columnist
* Stefan Zweig en Joseph Roth

.

;10. De illusionist
* Goochelaars en charlatans die aan de slag gaan met de werkelijkheid

.

;11. De hyperbolist
* Vergroot alles uit, overdrijft

.

;12. De realist
* 'tja. Die hebben we nog niet gevonden :-)

.

;13. De polemist
* Slaagt er in om partijen die hetzelfde nastreven in ruzie te steken. Zelf komt hij er ongezien mee weg. Een spreekwoord kenmerkt hem: 'Twee honden willen een been, de derde komt er mee heen.'

.

;14. De hedonis, de narcist, de egoïst en de Trumpist
* Aarzelt niet om publiekelijk te liegen en benoemt alles wat hem of haar tegen de haren instrijkt [[fake news]]
* Denkt alleen aan zichzelf en gaat daarvoor over lijken?
* Houdt van zelfverheerlijking. 

.

;15. De perfectionist
* Streeft perfectie na ten koste van alles.

.

;16. De encyclopedist
* Verzamelt kennis, zoveel mogelijk objectieve kennis om op basis van deze 'ratio' gedegen beslissingen te kunnen nemen.

.

;17. De anarchist, de andersglobalist en de activist
* Is te zien op manifestaties en betogingen. Roept en staat op de barricaden.
* Stelt het systeem in vraag, doorgaans op een speelse, ongevaarlijke manier.

.

;18. De negationist
* Negeert toekomstige problemen (klimaatopwarming), of negeert wat er in het verleden gebeurde (holocaust). In sommige samenlevingen is negationisme strafbaar.

.

;19. De ecologist
* Ziet ecologie als een religie.

.

;20. De royalist
* Is koningsgezind.

.

;21. De propagandist en de evangelist
* Tracht aanhangers te vinden voor zijn gedachtengoed via de publieke opinie, vaak is de info eenzijdig of verzonnen.
* Loopt over van bekeringsdrang.

.

;22. De sadist
* Houdt ervan om zijn tegenstanders te pijnigen. 

.

;23. De nationalist
* Nationalisme is een ideologie die de staat als historische eenheid ziet. Soms gaat dit gepaard met idee van exceptionalisme om de eigen identiteit af te grenzen tegenover anderen. 

.

;24. De separatist
* Separatisme streeft naar de terugtrekking uit een bestaande staat en het oprichten van een eigen.

.

;25. De futurist
* Probeert te voorspellen hoe de toekomst er zal uitzien.

.

;26. De simplist
* Stelt alles te eenvoudig voor.

.

;27. De idealist

.

.

;Aan de toog

'''VRAAG''': Moet ik al deze typetjes kennen?
 
'''ANTWOORD''': Uiteraard niet.

.

'''VRAAG''': Waarom voer je ze hier dan ten tonele?

'''ANTWOORD''': Omdat politieke debatten of monologen tegenwoordig vaak beginnen met het definiëren van de tegenstander, in plaats van het positioneren van het eigen zelf. Voor wie de debatten van op afstand volgt, klinkt dit abstract, maar een voorbeeld maak veel duidelijk. Als Wouter Beke (CD&amp;V) in 'De Zevende Dag opdaagt (3.02.2019) en onmiddellijk zegt hoe NVA en GROEN denken over de vraag die hij krijgt voorgeschoteld, getuigt dit van[framing, iets wat doorgaans de media wordt verweten. Het is een techniek van stereotypering waar de democratie niet bij gebaat is. 

.

'''VRAAG''': Een beetje zoals Anuna De Wever niet weet of ze een man of een vrouw is?

'''ANTWOORD''': Inderdaad, je hoeft de wereld niet in categorieën op te delen. Anuna zegt: Als ik weet en ervan overtuigd ben dat ik mezelf ben - ik ben Anuna - dan volstaat dat. Niemand hoeft mij te definiëren.

.

'''VRAAG''': Maar hoe weet je dan met wie/wat je te doen hebt? Zo is er toch geen duidelijkheid meer? 

'''ANTWOORD''': Waarom zou dat moeten? Waarom wil je duidelijkheid?

.

'''VRAAG''': Ik ben eigenlijk op zoek naar de waarheid. Dat lijkt me een beter begrip.

.

'''ANTWOORD''': Zou de geschiedenis de waarheid kunnen brengen? Is waarheid geen begrip waar priesters of andere religieus geïnspireerde mensen van houden? Geschiedenis is een wetenschap en die houdt zich bezig met 'betrouwbaarheid' van informatie. Hoe dat in elkaar zit, leg ik je hieronder uit. 

.

.

== Schema ==

.

[[File:Karl_Marx_001.jpg|thumb|350px|Karl Marx ontwikkelt zijn geschiedenisvisie volgens de dialectiek van zijn voorloper Hegel: these, antithese en synthese. Weber is evenzeer 'dief' en ontleent de begrippen aan Fichte die ze op zijn beurt stal bij Kant. Hegel streeft naar een totaalconcept van wetenschap en godsdienst, esthetica en filosofie en bekijkt de werkelijkheid als een proces van tegenstellingen, geen statisch zijn en drukt dit uit met 'aufheben' wat optillen, afschaffen en bewaren betekent. These, antithese en synthese?]]

.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Visies op geschiedenis !! Pessimisme !! Optimisme !! Dialectiek
|-
| '''Wie maakt ze?''' || Louis-Ferdinand Céline|L.F. Céline || Milan Kundera|M. Kundera || Karl Marx
|-
| '''Richting''' || Circulair || Lineair || Spiraal
|-
| '''Resultaat''' || Doemdenken || Vooruitgangsdenken || Determinisme
|-
| '''Gevolgen''' || Ironie, cynisme|| Vrijheid, verantwoordelijkheid || Strijd
|-
| '''Doel''' || Doelloos || Groei || Klasseloze staat
|-
| '''Motor''' || Domheid || Verlichting || Economie &amp; het middenveld
|}

.

.

== Objectiviteit? ==

.

;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Grey square optical illusion.PNG|thumb|Vierkant A heeft precies dezelfde grijskleur als vierkant B ([[:file:Same_color_illusion_proof2.png|bewijs]])
Bestand:Grid illusion.svg|thumb|Flikkerend rooster. Het lijkt of er zwarte vlekken verschijnen
Bestand:Gradient-optical-illusion.svg|thumb|De grijze balk heeft overal dezelfde kleur
Bestand:Tribar.png|thumb|De [[Penrose-driehoek|driehoek van Penrose]]. Een driedimensionale figuur die niet kan bestaan
Bestand:Onm_kubus2.png|Onmogelijke kubus
Bestand:Impossible staircase.svg|Oneindige trap
File:Blivet.png|[[Blivet]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''GESCHIEDENIS ALS CONSTRUCTIE''' =

[[File:Kortrijk-Groeningemonument.jpg|thumb|right|550px|Kortrijk, Groeningemonument uit 1906 (beeldhouwer Godfried Devreese). In Vlaams-nationalistische kring symboliseert deze slag de taalstrijd. De Vlaamse Gemeenschap riep in 1973 11 juli als feestdag van Vlaanderen uit.]]

.

Geschiedschrijving is, net als het nieuws, onderhevig aan trends. Het is niet zo dat de ‘geschiedenis’ het verleden objectief in beeld brengt. Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Zo is het resultaat van hun denkwerk verschillend. 'Al zolang ze bestaat, heeft de geschiedschrijving een ingewikkelde band met de politieke macht' schrijft Anne Morelli in haar boek ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië.'' Jacques R. Pauwels heeft het iets recenter over ''De grote mythen van de moderne geschiedenis.'' Hij steekt van wal met 'Mythen zijn geen leugens' maar fantasieverhalen met een kern van waarheid. Mythes bevatten 'een kern van historische werkelijkheid maar dienen niet om die werkelijkheid uit de doeken te doen. Ze streven ernaar mensen te socialiseren, hen met de stand van zaken in hun maatschappij tevreden te stellen of minstens te verzoenen, ook - en vooral - wanneer er eigenlijk goede redenen bestaan om ontevreden te zijn met de status quo en verandering te willen, eventueel zelfs radicale, revolutionaire verandering.'&lt;ref&gt;JACQUES R. PAUWELS. De grote mythen van de moderne geschiedenis. Epo, Berchem, 2019, p. 7-8.&lt;/ref&gt;

.

.

== Geschiedenis en macht ==

.

Het lijkt op wat Morelli schrijft: 'Vanaf de oudheid heeft de historicus de machtshebbers bezongen, hun veroveringen gelegitimeerd, vanuit het verleden hun identiteit bepaald en hun voorouderlijke deugden verheerlijkt. De historicus gaf de natie zijn wortels. Te vaak vergeten we dat de historicus buiten zijn onderzoek kan. De historicus is een kind van zijn tijd, heeft zijn aandachtspunten en zijn blinde vlekken, zijn sympathieën, banden en kent de dingen waar hij beter niets over schrijft. De historicus is soms een militant of een machtsdienaar. Zo ‘maakt’ hij -bewust of onbewust - het verleden. Dé voorbeelden vinden we in de 19de eeuw, toen de romantiek naar de ziel van het volk zocht, ter onderscheid met anderen. Historici zochten de ziel en vonden ze in het verleden vol 'feiten' die, met de nodige rangschikking en interpretatie, voor deze identiteit zorgden. Deze 'mythen' toonden dat bodem en ras in een ver verleden al onze identiteit vormden.'&lt;ref&gt;MORELLI ANNE (Ed.). ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië''. Epo, Berchem, 1996, pp. 7-21.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== Anne Morelli ===

.

Het boek van Anne Morelli ''Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie'' verkocht als een zoet broodje. In enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek historische en politieke reacties uit. Het magazine ''Front National de Belgique'' beschuldigde het boek ervan de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam van de Belgen te besmeuren: 'Het maakt ons verleden en onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreem rechts gebruikte de argumenten in haar pamfletten. 

.

.

=== Kortrijk 1302-1902 ===

.

Jo Tollebeek en Tom Verschaffel ontmaskeren in de ''Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging'' de mythe van de veldslag op 11 juli 1302 waarin een leger van Vlaamse ambachtslui het Franse ridderleger op de Groeningekouter verslaan. 'Deze veldslag kaderde in het verzet van (een gedeelte van) Vlaanderen tegen de veroveringsdrang van het Frankrijk van Filips de Schone' schrijven ze. Vanaf het midden van de negentiende eeuw komt de benaming Guldensporenslag in zwang, door de publicatie van Hendrik Conscienses ''De Leeuw van Vlaanderen'' en doet de naam denken aan een romantische tijd vol heroïsche vrijheidsdrang tegen een reeks vreemde onderdrukkers: de Romeinen en Caesar, de Fransen (1302), de Spanjaarden (de Geuzen en de Tachtigjarige Oorlog), de Oostenrijkers (Jan de Lichte) en de Nederlanders. Conscience is niet de eerste die 1302 onder de aandacht brengt; toch is het zijn ''Leeuw van Vlaenderen'' die zich vanaf 1838 in het Vlaamse bewustzijn nestelt, zonder dat die in tegenspraak is met de vaderlandsliefde voor België. Naarmate de Vlaamse Beweging evolueert, verschuift de betekenis van de Guldensporenslag.

.

.

=== Vier keer feest ===

.

De symbolenstrijd bereikt een hoogtepunt in Kortrijk in 1902, bij de zeshonderdste verjaardag. De voorbereidingen beginnen in 1891 en Guido Gezelle schaart zich achter het initiatief. Omwille van ideologische twisten onder de organisatoren komen er uiteindelijk vier feesten: op 13 juli organiseert de Vlaamsche Volksraad een eerste manifestatie; diezelfde dag betoogt het liberale Vaderlandsch Comiteit; op 17 augustus volgt het feest van de katholieken; en nog eens veertien dagen later trekken de socialisten -met tweetalige slogans (&quot;De strijd van Kortrijk was een strijd tegen de rijken&quot;)- door de Kortrijkse straten. Door de strubbelingen raakt het standbeeld voor de Groeningekouter niet tijdig klaar; het zou in 1906 worden onthuld. De cultus van 1302 is sedert 1973 officieel: 11 juli is de feestdag van de Vlaamse Gemeenschap.

.

.

== Ideologie ==

.

Vertrekkend van dit soort ideeën verspreidden schoolboeken in het verleden een patriottische geschiedenis en het nationaal gevoel. Ook al kende België weinig geschiedenis-catechismussen, toch herhaalden schoolboeken generatie na generatie clichés en stereotypen die tonen dat België ten tijde van Jules Caesar een identiteit bezat. De historicus Eric Hobsbawm beschreef de geschiedenisvervalsers en stelt dat 'geschiedenis de grondstof is voor nationalistische, etnische of fundamentalistische ideologieën, zoals de papaver dat is voor de heroïneverslaafde.' 

.

=== I. Nationalisme ===

[[Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png|thumb|550px|'''732_TECHNOLOGIE MAAKT HET VERSCHIL''' Carl von Steuben, of is het Charles Auguste Steuben? (1788–1856) schildert in 1837 de Slag bij Poitiers uit het jaar 732 in een Romantische versie. De slag is bekend omdat de stijgbeugel de doorslag geeft. Frankische ruiters ondervinden dat ze vast in het zadel zitten om hun bijlen en tweesnijdende zwaarden rond te zwaaien, zonder evenwichtsverlies. Haaksperen drukken de Moorse schilden weg zonder dat ze van hun paard vallen. Het schilderij hangt in Versailles. De stijgbeugel was niet nieuw, de Hunnen gebruikten die eerder. Voor de Brit Edward Creasy is deze slag één van de vijftien belangrijkste uit de wereldgeschiedenis. Hij beschreef dat in zijn boek ''The Fifteen Decisive Battles of the World'' uit 1851. Klopt het dat aldus Bart de Wever - dixit Europajournalist Paul Goossens - hier de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis begint met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam?  Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt;]] 

Als het aan Bart De Wever ligt, begint de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam, verslagen in 732 bij Potiers. Europajournalist Paul Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd. Niet het Verdrag van Rome, wel de slag van Potiers in 732 zou, volgens De Wever, die in deze een doorslagje van die van radicaal-rechts is, het echte begin van een verenigd Europa zijn. Volgens die canon moeten Robert Schuman en Jean Monnet als fouding fathers de plaats ruimen voor de Frankische krijgsheer Karel Martel, bastaardzoon van Pepijn van Herstal en cultfiguur van extreemrechts. Tegelijkertijd wordt het concentratiekamp Auschwitz tot een Pools provinciestadje gedegradeerd en krijgt de Europese eenwording een een radicaal andere inspiratiebron. De Europese burgeroorlog (WOII) en de Holocaust verdwijnen op de achtergrond, de islamitische andere wordt nu de raison d'etre van de eenheid. Een verleden van kruistochten en de reconquista's wordt weer actueel. Daarmee ligt de Europese identiteit in de voor Vlaamse nationalisten vertrouwde antagonistische bedding. Als het Vlaamse wij een smoel kreeg, is het omdat het zich tegen de Belgische &quot;vijand&quot; kon afzetten. &quot;Het is een onmiskenbaar feit&quot; schrijft De Wever, &quot;dat een externe vijand een zeer tastbare en doorslaggevende rol kan spelen in identiteitsvormingsprocessen.&quot; In zijn recept voor Europa zit het er allemaal in: meer Potiers en de promotie van de politieke islam tot uitverkoren Europese vijand' en een minder prominente aanwezigheid van de Holocaust.
'Is dat een radicaal-rechts verhaal?' vraagt Goossens zich af. 'Ongetwijfeld, maar niet voor De Wever. Voor hem is de Koran geen license to kill en is er geen sprake van botsende beschavingen, wel van een conflict over het voortbestaan van de moderniteit. Het zal de radicalen een zorg zijn. Hun memes en vlaggen zijn immuun voor subtiel denken. Voor De Wever daarentegen draait het allemaal rond de moderniteit. Daarom de noodzaak van een leidcultuur met de verlichting als kompas. Dat klinkt mooi, maar het valt op dat het conservatieve orkest de verlichting pas begint af te stoffen als de moslim in de buurt is. Als het over ongelijkheid, mensen in nood op de Middellandse Zee en de inspiratie van de Europese Unie gaat, stopt die muziek. De Wever houdt niet van half werk. Omdat een identitaire beweging niet zonder vijand kan, heeft hij er meteen twee in de aanbieding: de politieke islam dus en de ‘postmodernisten en cultuurrelativisten’. Dat nihilistische volkje sleurde Europa in een spiraal van identitaire zelfdestructie, cultiveerde de zelfschaamte en hypothekeert een groot verhaal over een mythisch verleden. Pas als met die binnenlandse vijand is afgerekend, kan de externe vijand worden aangepakt en ontstaat er ruimte voor Europese trots en kan met een luid ‘Europa is van ons’ het afscheid van Auschwitz afgekondigd worden.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== II. Media en propaganda ===

[[Bestand:Honoré_de_Balzac_(1842)_Detail.jpg|thumb|right|550px|Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'?]]

.

==== Media indoctrinatie ====
Voor ideologieën is het verleden essentieel en wie er geen heeft, kan het uitvinden. Jacques Pauwels voegt een tweede ideologie toe. Hij stelt dat het triestig is gesteld met het historisch besef (lees: de kritische geest) en dat de media, veel meer dan het onderwijs ons doordringt van een eindeloze reeks mythes. Mythes zijn geen leugens, maar fantastische verhalen met een kern van waarheid. Naast het onderwijs kwamen het internet, de tv en de film en de sociale media. Die voegden - in het beste geval - een kennislaag aan het (ideologische) geschiedenisonderricht toe, in het meest barre geval namen ze de onderwijs-rol gewoon over of schelden sociale media er over heen. Waarom zijn die media zo ijverig bezig om ons de geschiedenis te leren kennen? Essentieel om dit te begrijpen, is dat die media heel vaak privé-eigendom zijn van superrijken. Noam Chomsky maakte die analyse al eerder. En dat er een verband bestaat tussen de media en hun eigenaars wordt doorgaans niet vermeld. Als media ter sprake komen, dan worden die vaak opgevoerd als de waakhond van de democratie, niet als propagandakanalen van multinationals en holdings. Dat deze één procent-elite (die negentig procent van alle rijkdom in haar zakken heeft) niet graag in de belangstelling staat, spreekt voor zich. Daarom zwijgen historische films over de steun die Hitler genoot van Duitse en Amerikaanse (jawel!) industriëlen en bankiers. Net omdat die één procent bang is voor een objectieve kijk, controleert ze de verhalen die ze de wereld instuurt en welke niet. Dit soort selectiviteit zien we bijvoorbeeld bij de betekenis die documentaires geven aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Echter, meer dan om Tokyo op de knieën te dwingen, waren de honderdduizenden slachtoffers bedoeld om Moskou te intimideren. Daarom is onze kennis over de Tweede Wereldoorlog ook een Hollywoodproduct waarbij D-day belangrijker is dan wat er in Stalingrad gebeurde. Het zijn de bevoorrechten en de winnaars en niet de underdog of de slachtoffers die de geschiedenis maken. Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'? Ongetwijfeld. En daar is de één-procent-elite zich van bewust. Daarom leidt hun entertainment de aandacht af van waar het werkelijk om draait, namelijk dat rijken rijker worden en armen armer worden. Hun media slagen erin om de kapitalistische kritiek te fnuiken door bijvoorbeeld te eenzijdig te focussen op Hitler als grote schuldenaar van wat er tussen 1939 en 1945 gebeurde en niet op wie centen verdiende aan de oorlog, de wapenhandelaars, de wapenindustrie, Hugo Boss die de kledijlijn voor de Nazi's uitdacht of Bekaert uit Zwevegem (die na de oorlog de Sociale Hogeschool, het latere Ipsoc, ruimsubsidiërde) die de prikkeldraad voor de kampen leverde. Het kapitalisme heeft een vooral verborgen geschiedenis die nauwelijks onder de aandacht komt en verbergt hoe rijken rijker worden. Wie dit wil begrijpen of minstens wil analyseren kan bij de kritische geschiedschrijving terecht.

.

==== Propaganda ====

In de twintigste eeuw onderzoeken communicatiewetenschappers de mediabeïnvloeding door middel van gedragsonderzoek, diepte- en waarnemingspsychologie, marketing en de metafoortheorie, taal en machtsmechanismen. In 1937, kort na de machtsovername van Hitler in Duitsland (1933) formuleert het Amerikaanse Institute for Propaganda hoe propaganda werkt.

.

1.	'''Plain Folks Appeal''': gebruik realistische situaties die iedereen herkent, wees betrokken op volkse thema's;

.

2.	'''Bandwagon Appeal''': als iedereen achter dezelfde kar loopt, moet de boodschap die de kar verspreidt wel juist zijn. Als iedereen in de rij staat voor een ijsje, zijn ze per definitie lekker. We kennen voorbeelden van zelfstandigen die in die optiek de kunstmatige klant creëren;

.

3.	'''Misleading Numbers''': gebruik desnoods misleidende cijfers, nuanceer harde feiten;

.

4.	'''Transfer''': gebruik vlaggen, wapenschilden, titels, uniformen, symbolen… iedereen herkent ze;

.

5.	'''Celebrity''': verwijs naar beroemdheden, namen en autoriteiten, uit het heden en het verleden, prijs de 'comming man' als het voorbeeld voor de toekomst. Deze leider zal ons redden;

.

6.	'''Glittering Generalities''': grootsprakerige algemeenheden zorgen voor positieve connotaties;

.

7.	'''Stereotyping''': scheldgedrag herleidt tegenstanders tot karikaturen, maak er een cliché van;

.

8.	'''Call to Action''': Roep op tot actie zodat mensen niet langer hun schouders ophalen maar zich inzetten en gewaardeerd voelen;

.

9.	'''Card-Stacking''': schik de kaarten op een andere wijze, bepaal de volgorde van de presentatie. Hou kaarten achter de hand en speel ze uit indien nodig of hou kaarten achter en verzwijg. 

.

.

=== III. Veiligheid en angstcultuur ===

[[Bestand:Chernobyl_Hotel_with_reactor_in_background.jpg|thumb|right|550px|De kernramp van Tsjernobyl maakte Ulrich Becks publicatie uit 1986 over de risicosamenleving tot een bestseller in Duitsland.]]

Een derde ideologie focust op wat René Munnik in zijn boek 'Geweldig' de 'veiligheidsideologie' noemt. Zijn er objectieve redenen om aan te nemen dat onze werkelijkheid zo onveilig is? Of zijn we gewoon gevoeliger voor onveiligheid? Ulrich Beck spreekt in 1986 over 'Risikogesellschaft'. 

.

Zijn boek ''Risikogesellschaft: Auf dem Weg in eine andere Moderne'' (Risicomaatschappij: op weg naar een andere moderniteit) kreeg door de kernramp van Tsjernobyl de status van bestseller en is snel in het Engels vertaald. Het begrip wijst er ''niet'' op dat onze tijd gevaarlijker is dan vroeger. Gezien de levensverwachting, de technologie en de welvaart leven we veiliger dan ooit: ziektes en hongersnoden, natuurrampen en epidemie lieten we achter ons. Met de risicosamenleving wijst Beck op: 

.

1. de risico's (kernrampen, klimaatsverandering) zijn veroorzaakt door de neveneffecten van onze hoogtechnologische en welvarende, onze moderne en verlichte samenleving (die alles beheersbaar zou houden).

.

2. risico's, zowel reëel en vermeend nodigen uit tot een angstcultuur via propaganda, ideologie of als ultieme utopische preventie waarbij alles onder controle te houden is.

.

3. de risico's zijn er om te blijven. Wie nog geboren moet worden kan last krijgen.

.

4. de risico's zijn niet lokaal, maar wereldwijd.

.

5. de risico's treffen alle klassen, elk ras, alle leeftijden en sekses.

.

6. de risico's zijn onzichtbaar. Alleen deskundigen merken ze op.&lt;ref&gt;Zie RENE MUNNIK (Ea.). ''Geweldig! Over de vanzelfsprekendheid van geweld.'' Valkhof Pers, Nijmegen, 2005, p. 7-11.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== IV. Complottheorieën ===

Complottheorieën halen hun sterkte omdat ze gebaseerd zijn op selectief en speculatief bronnengebruik en hun wantrouwen tegenover wetenschappelijke kennis. Een complottheorie vertrekt van de overtuiging dat verborgen groepen met kwade bedoelingen gebeurtenissen sturen. Kenmerkend is: een verborgen elite; controle; toeval bestaat niet; wantrouwen in officiële verklaringen; het tegenbewijs is deel van het complot. De vraag draait vaak rond de vraag: &quot;Wie heeft macht?&quot; en &quot;Waarom gebeuren dingen?&quot; Complottheorieën bieden eenvoudige antwoorden op complexe processen. Juist omdat zoveel vragen onbeantwoord blijven, ontstaan talloze theorieën. Miljoenen mensen dat de maanlanding van 1969 in een studio is opgenomen. Voorbeelden zijn gecreëerd rond De bende van Nijvel (1982-1985) en hun link met extreemrechtse netwerken, de staatsveiligheid, het NAVO-netwerk Gladio en politieke elites. De aanslagen van 11 september 2001 behoren tot de meest besproken complotthema's. Veel theorieën stellen dat de Amerikaanse overheid betrokken was en dat de Twin Towers gecontroleerd zijn opgeblazen. Recenter zijn de theorieën rond QAnon, de Great Reset, vaccinatiecomplotten, omvolkingstheorieën, de klimaatontkenning...

.

.


;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG|Resten van goedendags
Bestand:Paardenhangertje_van_Gwijde_van_Namen_Kortrijk_1302__9-01-2010_14-22-14.JPG|Paardenhangertje van Gwijde van Namen
File:Battle_of_Courtrai2.jpg|De Guldensporenslag, tot de negentiende eeuw vergeten, daarna vanonder het stof. Met een doel.
File:Nicaise de Keyser04.jpg|Voorstudie van de slag door Nicaise de Keyser.
File:Guido_Gezelle.jpg|Guido Gezelle (1830-1899)
File:Hendrik_Conscience.jpg|Hendrik Conscience (1812–1883)
File:Leeuwvanvlaenderen.gif|De Leeuw van Vlaanderen verscheen in 1838
File:Groeningepoort.jpg|Groeningepoort in Kortrijk
File:Kortrijk_Groeningeabdij_museum.JPG|Museum Kortrijk 1302
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Morele paniek en fake news ==

.

[[Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg|thumb|right|550px|De heksenprocessen van Salem in Amerika begonnen in 1692 en resulteerden in minstens 24 ter dood veroordelingen. Beschuldigingen ten aanzien van vooraanstaanden stopten de processen en deden de morele paniek verdwijnen.]]

[[Bestand:Deep_throat_PD_poster_(restored).png|thumb|right|550px|In deze film is de vrouwelijke seksualiteit het thema. Er zijn eindeloze processen gevoerd over de film. In 23 Amerikaanse staten is die verboden, in het Verenigd Koninkrijk is hij illigaal tot het jaar 2000. Nederland was toleranter. De film draaide uitsluitend voor meerderjarigen in bioscopen met minder dan vijftig zetels.]]

Fake news kan leiden tot morele paniek. Morele paniek is een buitenproportionele, vijandige en gemediatiseerde reactie op een situatie of technologie, een persoon of groep, die waarden en normen lijken te bedreigen. Het begrip verklaart maatschappelijke angstreacties die niet in verhouding staan tot de ernst, het risico, de schade of de dreiging. Morele paniek is een sleutelbegrip uit de sociologie en criminologie en zou voor het eerst gebruikt zijn door Marshall McLuhan in 1964. Jock Young introduceerde het in 1971 in de criminologie en de socioloog Stanley Cohen gaf het begrip bekendheid in zijn klassieker ''Folk Devils en Moral Panics'' uit 1973. Daarin beschrijft hij de jeugdbendes, de ‘Mods’ en de ‘Rockers’.

[[File:Waarom geloof jij fake news.webm|thumb|550px|Waarom geloof jij fake news? - Universiteit van Vlaanderen]]

.

.

=== Fasen ===

.

Morele paniek is gefaseerd en begint met een stereotiepe en overdreven voorstelling van een gebeurtenis. Daarna wordt die geassocieerd met soortgelijke gevallen en gepresenteerd als symptomatisch voor een maatschappelijk probleem. Vervolgens wakkeren doemscenario’s de angst aan en escaleert het tot er justitiële, politionele of juridische maatregelen komen. Soms ebt de paniek na een tijd weg, soms duurt de golf zo lang dat het zelfbeeld van de samenleving verandert. Voor de samenleving maakt het weinig uit of de oorzaak wel of geen hersenschim is en geldt het Thomas-theorema: ''als mensen situaties als werkelijk definiëren, zijn zij werkelijk in hun gevolgen''. Niet de situatie zelf, de perceptie geeft de doorslag.

.

.

=== Voorbeelden? Legio! ===

.

* Satanisch ritueel misbruik.

.

* De heksenjacht in Vlaanderen (met hoogtepunten tussen 1590-1610) en de processen zoals die in Salem.

.

* De gevolgen van masturbatie.

.

* De paniek en massahysterie die in 1938 ontstond bij het hoorspel ''The War of the Worlds'' van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatre on the Air. Luister hier: [http://sounds.mercurytheatre.info/mercury/381030.mp3 War of the Worlds].

.

* De zorgen over genetisch gemanipuleerde voeding.

.

* De invloed van televisiegeweld of in games zoals in Canis Canem Edit en de GTA-reeks.

.

* Imitatiegedrag van jongeren bij het zien van pornografie zoals in de film ''Deep Throat''.

.

* In de zomer van 1984 rapporteerden kranten na een dodelijke vechtpartij op het strand van Egmond in Nederland over het ‘kustgeweld’, de ‘geweldsgolven’ en ‘-explosies’, ‘uitbarstingen’ en ‘epidemieën van geweld’, alsof het natuurverschijnselen waren. De paniek kreeg ook de politie, justitie, de horeca en het lokale bestuur in zijn greep en ebde na enige tijd weg. 

.

* De mediareactie en die van de overheden na de aanslagen op 11 september 2001 en de terroristische aanslagen in Madrid van 11 maart 2004 en de terroristische aanslagen in Londen van 7 juli 2005. In hun representatie van ‘het’ terrorisme dragen overheid en media bij tot paniek omdat ze onnodig angst zaaien door burgers vertrouwd te maken met dreigingen. Dit simplisme brengt de moeizame interetnische verhoudingen onder spanning en leidt de aandacht af van oorlog of genocide.

.

* De negentiende-eeuwse angst om levend begraven te worden, leidde in 1868 tot het patent op de lijkkist met een ladder voor een uitvinder uit New Jersey.

.

* In het Engelse Middlesbrough worden in 1987 121 kinderen uit hun huizen geplaatst na misbruik. Artsen gebruikten de techniek 'reflex anale oprekking' waarbij ze de billen uit elkaar schuiven en de anus bestuderen. Later bleek de techniek onwetenschappelijk en met de meeste kinderen was niets aan de hand.

.

* De angst voor de atoombom tijdens de koude oorlog.

.

* De angst voor ongrijpbare vijanden zoals al-Qaeda, fijnstof, dioxine, zendmasen...

.

.

= '''BETROUWBAAR''' =

[[Bestand:Van_Olden_Barneveldt_Verhoeven_1619.gif|thumb|right|550px|Abraham Verhoeven, een prille 'gazettier' besloot zijn artikels in de Antwerpse krant de ''Nieuwe Tijdinghen'' met het zinnetje &quot;Oft waer is, sal den tydt leeren.' De auteur waarschuwt zo zijn lezers in de vroege zeventiende eeuw voor te hoog gespannen verwachtingen inzake de betrouwbaarheid van zijn schrijfsel. Het bericht is nog relevant. De illustratie vertelt het 'Verhael hoe ende in wat manieren den heere Johan Van Olden-Barneveldt, Advocaet van Hollandt ende den Vrieslant/ is Onthalst gheworden smaendachs voor noen den xiij Mey Anno Duisent zes hondert neghen-thien; T'hantwerpen/By Abraham Verhoeven/op de Lombaerde Veste/inde gulde Sonne, 1619.']]

.

{{Citaat|'''Door de fragmentarisering van alle kennis is de beleidsvorming er natuurlijk eenvoudiger op geworden. De hooggespecialiseerde takken van moderne wetenschap zijn zo ondoorzichtig geworden dat de mensen die daarin werkzaam zijn, noodgedwongen tot hun dertigste of langer door moeten studeren tot ze kunnen toetreden tot de nieuwe geestelijkheid. Een lange leertijd hebben ze allemaal, maar dat betekent nog niet dat ze het altijd eens zijn over de beste aanpak. De SARS-CoV-2-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de onenigheid onder experts zich zelfs kan uitstrekken tot schijnbaar simpele beslissingen, zoals over het gebruik van een mondkapje. Eind maart 2020 (de pandemie was drie maanden oud) adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie daar nog tegen, tenzij een persoon was besmet, en pas begin juni werd dat advies bijgesteld. Hoe kunnen mensen zonder specialistische kennis daarin partij kiezen of wijs worden uit debatten die vaak eindigen met het intrekken of ontmantelen van claims die daarvoor nog alles bepalend waren?'''|Vaclav Smil}}


.

Wat de betrouwbaarheid van deze encyclopedie betreft, daar gaan we even klassikaal door. We nemen een schrijfstok of een griffel en een schrijfplank, lei genaamd. We noteren drie vragen, het antwoord erop hoor je in de les.

.

* Ten eerste: Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* Ten tweede: Wat is betrouwbaarheid?

.

* Ten derde: Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Peilen is een term uit de scheepvaart, peilingen doe je steeds opnieuw, want je positie verandert constant.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=hA2p8EqvLLI '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: WAT IS BETROUWBAARHEID? (20 Min.)''']

.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=Xs0K4ApWl4g '''♣ LUISTER HIER NAAR DE GROOTSTE MISLEIDING UIT DE TWINTIGSTE EEUW:[[The_War_of_the_Worlds_(hoorspel)|The War of the Worlds''']].]

.

.

== Weet je dat…? Tuurlijk wel. ==

* Je in naam van iemand anders kan SMS'en?

.

*  Fototrucage mensen mooier maakt? Of lelijker, als het moet… Vrijwel elke foto in de krant of op internet is bewerkt! Kijk eerst naar [https://www.youtube.com/watch?v=iYhCn0jf46U dit filmpje van Dove] of naar deze ontmaskering.

.

* Er berichten gemaakt worden om journalisten een loer te draaien. Dergelijke berichten worden canards genoemd. Ze verschillen soms nauwelijks van stadslegendes.

.

* Goed ogende websites valse informatie doorspelen?

.

* Journalisten opzettelijk foute berichten de wereld insturen? Kijk op het impulscentrum naar (minstens) een van deze reportages. 1. Orson Welles War of the Worlds (Canvas Days that shook the World); 2. Bye bye Belgium (RTBF).

.

* Een verkeerd bijschrift bij een prima foto snel geplaatst is?

.

* De zetduivel vaker toeslaat dan gedacht?

.

* Sommige mensen wel heel goed gelovig zijn. Klik hier en bel en sms één jaar gratis. In tien dagen tijd tekenden 7200 jongeren in op dit aanbod.

.

* Een fout gespelde naam? Een foutief jaartal? Een verkeerde leeftijd of woonplaats? Tja, iedereen maakt fouten, niet?

.

Voor je info gebruikt, evalueer je die. “Ik heb de pest aan informatie, je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen” schrijft Jan Blokker ergens. Het citaat is in een mum van tijd gevonden, geknipt en geplakt in dit document. De referentie is uiteraard vergeten. Informatie wordt altijd gemaakt. Woordvoerders, journalisten, fotografen, redacteurs… één voor één maken zij nieuws of geschiedenis. Toch wordt die menselijke oorsprong snel vergeten. Niet alleen de Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid maar elke discipline evalueert informatie. Uiteraard vereist de doorlichting kennis van zaken, maar niettemin bestaan er “typevragen” die ongeacht het onderwerp  gelijk zijn. Zo dient de informatie controleerbaar, nauwkeurig, volledig, redelijk en eerlijk, relevant en actueel te zijn, er dient structuur, overzichtelijkheid en een lay-out te zijn. Voor je aan de controle begint ga je de bedoeling van de makers na. Wat is de aard van je bron?

  
 * Informatief?
 
 * Persoonlijk?
 
 * Commercieel?
 
 * Opiniërend?
 
.
 
{|
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg|thumb|550px|Revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, kort voor de arrestatie door de Russische geheime dienst. In het midden zit Vladimir Lenin.]]
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897 - Altered.jpg|thumb|560px|Dezelfde revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, nadat Alexander Maltsjenko in 1930 bij Jozef Stalin in ongenade viel, werd hij verwijderd.]]
|}

.

== Controleerbaar ==

[[Bestand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|thumb|rigth|550px|Van informatie die een redactionele controle onderging stijgt de betrouwbaarheid. Hier de redactie van de Canadian Broadcasting Corporation in Montreal (Canada) in 1944.]]

.
 
Betrouwbare info is controleerbaar. Van moeilijk te controleren info daalt de betrouwbaarheid. Anonieme info is onbetrouwbaar. Een cartoon uit The NewYorker toont twee honden voor een monitor, waarvan de ene zegt: ‘Op internet weet niemand dat je een hond bent.’ Een goede site bevat net als een boek de naam van de maker en zijn functie, de naam van de organisatie, een contactadres, een redactieteam, het doel van de organisatie en een datering. Het controleren begint dus met de vraag naar de auteur. Dit maakt een mail mogelijk of een extra controle via Google. Zoek uit wat de expertise van de auteur is, door zijn opleiding, werkomgeving of andere documenten te vinden. Verder kan de maker de controleerbaarheid vergemakkelijken door zijn tekst te onderbouwen met linken, een bibliografie of voetnoten. Eindigen sites op .ac.be of .edu, .org of .gov zijn het universiteiten, organisaties en staatsinstellingen. Trianguleren is het vergelijken van de informatie met minstens twee andere [relevante] bronnen. Twee is noodzakelijk, want op internet wordt veel overgenomen. Als meerdere webpagina’s hetzelfde zeggen over een onderwerp, werkt dit geruststellend. Maar let op, dit kan vals zijn. Wil je meer zekerheid, dan is het nodig om ofwel de site goed te bestuderen, te vergelijken of de commentaren op verwijspagina’s te lezen. Bij tegenstrijdige informatie is het belangrijk te weten welke auteur het meeste autoriteit heeft. Laat in je studie niet na om te wijzen op botsende visies en tegenstrijdige ideeën. Dit helpt bij het ontwikkelen van je eigen mening.

.

== Nauwkeurig en volledig ==

.

Als je evalueert op nauwkeurigheid ga je na in welke mate er slordigheden of onnauwkeurigheden voorkomen. Verkeerd taalgebruik en tikfouten tonen aan dat de auteur weinig aandacht schenkt aan de inhoud. Let op voor vage omschrijvingen zoals “men beweert dat er veel wordt…” Dit zijn teksten die lucht verkopen. Op internet verschijnt regelmatig onvolledige info. Andere info is bewust onvolledig en werkt als smaakmaker of zet aan tot kopen, sommige bronnen behandelen het onderwerp oppervlakkig of wekken de indruk het onderwerp volledig te dekken, maar stellen na consultatie teleur.

.

== Redelijk ==

.

Objectiviteit bestaat niet. De ‘werkelijkheid’ in taal gieten is ontzettend moeilijk: gewild of ongewild, steeds kijk je door filters van voorkennis, afkomst, behoeften, verwachtingen… Wat je ziet is cultureel bepaald. De discussie subjectief en objectief is hier aan de orde. Daarom is het onredelijk een auteur te vragen objectief te zijn. Verwacht van de auteur dat hij afstand doet van vooringenomenheid, een redelijke argumentatie gebruikt en eventueel uiteenlopende visies poneert. Vraag je af welk belang de auteur bij het onderwerp heeft. Zo rapporteert Greenpeace anders over een olietanker dan de eigenaar. Hoe redelijk is de informatie? Worden de ingenomen standpunten geëxpliciteerd? Wordt de website gesponsord? Hoe evenwichtig worden tegengestelde standpunten gepresenteerd? Is de term 'subsidieslurpers' een alitererende metafoor die wat suggereert of een objectief begrip?

  
 FEITEN ≠ TAAL
 
 .
 
 REALITEIT ≠ JE MENING
  
 .
 
 FEITEN ≠ JE MENING ≠ TAAL
 

In hoeverre weerspiegelen gedachten realiteit? En, in welke mate zijn we in staat om de realiteit die we feiten noemen, te beschrijven?
 

.

== Eerlijk ==

[[Bestand:Pinocchio_1940.jpg|thumb|right|550px|Eerlijke info staat tegenover leugenachtige info en die is niet altijd even makkelijk te herkennen als bij Pinocchio.]] 

.

Eerlijkheid is het (on)bewust manipuleren, verdraaien of verzwijgen. Worden de standpunten eerlijk gepresenteerd? Neemt de auteur een standpunt in? Is de partijdigheid acceptabel? Wordt dat standpunt gepresenteerd als een mening of als een feit? Eerlijkheid gebiedt dat feiten als feiten voorgesteld worden en meningen als meningen.

.

;Feiten

.

Een feit is aanvaard omdat dit bleek uit onderzoek of omdat het aanvaard is. In het alledaags taalgebruik is een feit “zeker” en kan het geobserveerd worden. Als het feit een tijd bestaat, is dit een situatie of een structuur. Als het om een verandering van structuur gaat, is dit een proces [industrialisatie, emancipatie]. Een kortstondig proces is een gebeurtenis. Zoek voor onderstaande 'feiten' voorbeelden.

.

* Object (voorwerp), bv:

.

* Plaats (ligging), bv:

.

* Gebeurtenis (kwestie), bv:

.

* Structuur (situatie of toestand), bv:

.

* Proces (evolutie) bv:

.

.

;Meningen

.

Over een mening kan je discussiëren. Een mening is een waardeoordeel of vooroordeel, een voorkeur en verwachting, een veronderstelling of een stelling. De nuances zijn subtiel. Een waardeoordeel berust op een interpretatie die je aanvaardt maar niet met feiten te ontzenuwen is, omdat de feiten verschillend worden uitgelegd. Bij een vooroordeel is men zich niet bewust van het waardeoordeel. Een veronderstelling en een stelling liggen dicht bij elkaar, net als een voorkeuren en verwachtingen. Een veronderstelling berust op een indruk of interpretatie, een stelling wordt gevolgd door een argumentatie en gaat vooraf aan een redenering [want, immers, daaruit volgt]. Een voorkeur leidt je aandacht [af]. Bij een voorkeur kan je kiezen, bij een verwachting [hoop] hoeft het object niet eens aanwezig te zijn.

.

* Vooroordeel (een ongecontroleerde mening), bv:

.

* Waardeoordeel (interpretatie), bv:

.

* Stelling (positie), bv:

.

* Veronderstelling (hypothese), bv:

.

* Voorkeur (neiging), bv:

.

* Verwachting (hoop), bv:

.

Laat extreem positieve en extreem negatieve meningen voor wat ze zijn. Soms laten journalisten hun mening in de tekst klinken zoals in dit citaat. “De scheiding der machten werd pas in de zeventiende eeuw geproclameerd door John Locke.” Het woordje ''pas'' zorgt dat een feit als mening voorgesteld wordt. Ook het omgekeerde is mogelijk, zoals deze uitspraak: “Een vondelingenschuif is moreel verwerpelijk en een welvaartsstaat onwaardig.” Dit is een mening die als feit wordt omschreven. Beter zou zijn “Ik vind een…” Het is een kwestie van academische training. Veel moeilijker is om als lezer feiten te herkennen die als mening zijn omschreven of om meningen te herkennen die als feit zijn omschreven.

.

== Wetenschappelijk of populariserend? ==

.

* Kijk naar [https://www.youtube.com/watch?v=9r8GNYi5K-Y deze (Belgische) reportage] en [https://www.youtube.com/watch?v=CMne7lqobT8 deze (Nederlandse) reportage] waarbij Bart Van Loo zijn boek De Bourgondiërs voorstelt. Er komt kritiek op zijn aanpak: Bart van Loo zou de geschiedenis te eenzijdig voorstellen. [https://www.youtube.com/watch?v=7gOlTlqY41s Kijk hier.]


== Fictie versus non-fictie ==

[[File:Orson_Welles_1937.jpg|thumb|550px|Orson Welles liet in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt of als men fictie met non-fictie gaat verwarren.]]

.

Als Fictie en non-fictie zich met elkaar gaan vermengen wordt het voor de kijker, luisteraar of lezer wel erg moeilijk om het waarheidsgehalte of de betrouwbaarheid te peilen. Voor je verder leest, log je in op [https://p.cygnus.cc.kuleuven.be/webapps/osv-kaltura-bb_bb60/jsp/courseGalleryLTI.jsp?url=/hosted/index/course-gallery&amp;course_id=_976176_1&amp;mode=view Toledo TV]. Wie maanlanding intikt als zoekwoord komt op een VPRO documentaire van 52 min. Kijk aandachtig naar het bedrog der bedriegenis. Trek er een uurtje voor uit en lees vooral niet verder, anders is de fun er af.

.

{{Leeswaarschuwing}}

.

;De hoofdpersonages
&lt;gallery&gt;
A11v 1092338.ogg|Armstrong stapt als eerste mens op de Maan (tv)
File:Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg|'''[[Joeri Gagarin]] (1934–1968) was geen lang leven beschoren.'''
File:Aldrin_Apollo_11.jpg|'''[[Buzz Aldrin]], [[Apollo 11]], gefotografeerd door [[Neil Armstrong]]'''
File:Ap11-s69-31740.jpg|'''Bemanning [[Apollo 11]]'''
File:Kennedy_vonbraun_19may63_02.jpg|'''[[Wernher von Braun]] met [[John F. Kennedy|J.F.K.]]'''
File:Dornberger-Axster-von_Braun_(jha).jpg|'''von Braun bij de overgave.'''
File:V1_Soest.JPG|'''[[V1 (wapen)|V1]]-rakket.'''
File:V-2-Nederlands.jpg|'''[[V2 (raket)|V2]]-rakket.'''
File:First photo from space.jpg|'''In [[1946]] neemt een [[V2 (raket)|V2]] de eerste foto's uit de ruimte.'''
File:Project_Paperclip_Team_at_Fort_Bliss.jpg|'''[[Operatie Paperclip|Operatie paperclip]]: von Braun ging niet alleen naar de V.S.'''
Bestand:Posta_Romana_-_1959_-_Laika_120_B.jpg|'''[[Laika (hond)|Laika]]''', de eerste hond in de ruimte. Hoeveel dieren gingen haar voor?
&lt;/gallery&gt;

.

Wat je zag is ''Opération Lune'' die probeert aan te tonen dat we erg gevoelig zijn voor misleiding door te stellen dat Stanley Kubrick de eerste stappen op de maan in een studio filmde. Deze regisseur kennen we van Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb, 2001: A Space Odyssey (uit 1968), A Clockwork Orange, Barry Lyndon, The Shining, Full Metal Jacket en Eyes Wide Shut. Deze regisseur heeft uiteraard niets met de maanlanding van doen, hij is postuum opgevoerd als regisseur van de allerbelangrijkste film ter wereld. ''Opération Lune'' is geen documentaire maar een 'mocumentaire'. Ze wil de kijker te misleiden. Waarom? Puur om aan te tonen dat mensen te of erg goedgelovig zijn. Tot op welk punt ben jij meegegaan in dit verhaal?

.

Het woord Mocumentaire komt uit de combinatie van documentaire (feiten en waarheidsgetrouwe rapportage) en de M van Movie (fictie) en 'to moc', iemand op het verkeerde been zetten. Pas op het einde wordt duidelijk dat het om een grap gaat. Sommige studenten kijken de film vol (on)geloof uit, anderen zijn al vanaf de helft kritisch... Hoe gealarmeerd was jij?

.

;Kijken

* [https://www.youtube.com/watch?v=EqHg8YSJWRk Operation Lune] BEELDFRAGEMENT debat met William Karel, regisseur van de mocumentaire.

.

.

== Relevant en actueel ==

.

Relevant wil zeggen betrekking hebben op je onderwerp. Wanneer is de info gepubliceerd? Wanneer is de site gemaakt en voor het laatst aangepast? Hoe actueel zijn de links? 

.

== Lay out ==

.

Een aantrekkelijke lay-out en een overzichtelijke navigatie bewijzen aandacht voor de paginaontwikkeling. Doorgaans wijst dit erop dat er aan de inhoud is gewerkt. Maar de redenering is niet absoluut. Het kan dat een grafisch talent een fijne inhoudloze pagina maakt, of dat vorsers geen grafisch verstand hebben. 'De inhoud is belangrijker dan de vorm' klinkt het argument dan. Maar toch. Schreeuwerige pagina’s duiden op informatietekort, op een vingeroefening of verdoezelen de onkunde van de maker. Vragen over de esthetica helpen bij de evaluatie.

.

;Stel vragen zoals: 

.

* Hoe verzorgd zijn de tekst en de afbeeldingen? 

.

* Worden er compositieprincipes gevolgd? 

.

* Is het ontwerp complex? Oogverblindend? 

.

* Is de tekst leesvriendelijk?

.

* Is de structuur overzichtelijk? 

.

* Is de lay-out of de interface duidelijk?

.

== Informatie in tijden van oorlog ==

.

{{Citaat|'''In oorlogstijd is de waarheid het eerste slachtoffer.'''|Boake Carter, journalist, 1900-1944.}}

.

{{Citaat|'''Voltaire heeft het ons geleerd: we moeten systematisch aan alles twijfelen.'''|Anne Morelli}}

.

Tijdens oorlogen of andere conflicten tussen twee groepen duiken tien principes die de propagandamachine ondersteunen. Anne Morelli somt ze op.

# 'Wij willen geen oorlog.'
# Alleen de vijand treft schuld, die heeft om oorlog gevraagd.
# Dit is geen oorlog tegen de mensen, maar tegen de leider van de tegenpartij.
# Het doel is nobel, zeker geen materieel gewin.
# De vijand begaat wreedheden. Als wij schade berokkenen is dat per ongeluk.
# De vijand gebruikt illegale wapens.
# Onze verlies is beperkt, die van de vijand groot.
# Kunstenaars en intellectuele steunen de zaak.
# De oorlog heeft een heilig karakter.
# Wie de propaganda in twijfel trekt, is een verrader.

.

.

= '''PINOKKIOTEST''' =

.

De Pinokkiotest is een checklist die je helpt inschatten hoe (on)betrouwbaar sommige info is. Je kan de test vinden op [http://sadan.wdfiles.com/local--files/5-evalueren/PINOKKIOTEST.pdf deze vragenlijst]. De test is vergelijkbaar met de [https://www.hogeschoolrotterdam.nl/globalassets/mediatheek/downloads/craap-scoreformulier-nl.pdf CRAAP]-test die in het vak informatievaardigheden ter sprake komt. 

.

.

= '''EXAMENVRAGEN''' =

.

.

== A-Vragen ==

.

(S&amp;V)Wie of wat zijn en wat is de betekenis van: Apollo (god), Nietzsche, Herbert George Wells, Howard Koch, Orson Welles, Jozef Stalin, Koude Oorlog, kunstmaan, The War of the Worlds, Milan Kundera, De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, Louis-Ferdinand Céline, Reis naar het einde van de nacht, Voyage au bout de la nuit, Anne Morelli, De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië, Guido Gezelle, Hendrik Conscience, Kortrijk 1302, De Leeuw van Vlaenderen (1838), Aufklärung, Immanuel Kant, Diderot, D'Alembert, Voltaire, John Locke (1632-1704), 1776, Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, Montesqieu (1689-1755), Jean Jacques Rousseau, Franse Revolutie, Glorious Revolution, 1688, Charles Darwin (1809-1882), Robespierre, Karl Marx, René Descartes, Opération Lune, J.F. Kennedy, Werhner von Braun, Joeri Gagarin, Richard Nixon, Houston (Texas), Cape Canaveral (Florida), Mocumentaire, Stanley Kubrick, 21 juli 1969, Neil Armstrong, Apollo 11, Apolloprogramma, Operatie paperclip.

.

.

== B-Vragen ==

.

* S&amp;V.In de geschiedenis kunnen we verschillende denkrichtingen onderscheiden. Zo kunnen we het model van de &quot;eeuwige terugkeer&quot; tegenover het &quot;verlichtingsmodel&quot; plaatsen. Illustreer dit op het niveau van het denken over geschiedenis, het resultaat, het doel, de richting, de motor en de gevolgen van dit denken. Geef bij beide richtingen één of meerdere vertegenwoordigers.

.

* S&amp;V.&quot;De verlichting is geen soort filosofie, maar een 18de eeuws fenomeen, waarbij groepen intellectuelen gefascineerd worden door de ontdekkingen van de wetenschap en door de filosofische reflecties die hierover gemaakt worden in de vorige eeuw. Het is een nieuwe geest die door Europa waait. Men wordt er zich van bewust dat de denkwijzen van de 17de eeuw reeds heel wat realiseerden in de fysica. Nu de tijd gekomen is om...&quot; 1. Welke kenmerken kun je met betrekking tot de verlichting aangeven; 2. Wat zegt Kant over die verlichting; 3. Kun je ook een kritiek op dit vooruitgangsoptimisme formuleren?  

.

* S&amp;V.Leg uit en toon aan met voorbeelden: &quot;Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen op een bepaalde manier te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Objectiviteit is niet mogelijk.&quot;  

.

* Wat kun je vertellen over Karl Marx en het dialectisch principe?

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Milan Kundera, 2. Louis-Ferdinand Céline, 3. Anne Morelli, 4. Hendrik Conscience, 5. Immanuel Kant, 6. Christus.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Diderot en D'Alembert, 2. Charles Darwin, 3. J.F. Kennedy, 4. Orson Welles, 5. Copernicus, 6. Plato.

.

* S&amp;VPlaats in chronologisch volgorde en wat weet je over... 1. Karl Marx, 2. Apollo 11, 3. H.G. Wells schrijft The War of the Worlds, 4. Voltaire 5. Orson Welles maakt een radioprogramma met de naam War of the Worlds, 6. Franse Revolutie.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Apolloprogramma, 2. John Locke, 3. Neil Armstrong zet eerste stappen op de maan, 4. Robespierre, 5. Nietzsche, 6. Scheiding Oost- en West-Romeinse rijk.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 3. Glorious Revolution, 3. René Descartes overlijdt, 4. Opération Lune (mocumentaire), 5. Werhner von Braun, 6. Guldensporenslag.

.
 
* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Joeri Gagarin overlijdt, 2. Het Colosseum wordt gebouwd, 3. Richard Nixon wordt president, 4. Tweede Wereldoorlog, 5. Stanley Kubrick maakt zijn laatste film, 6. De eerste Kruistocht. 

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid? Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* S&amp;V.Leg uit, waarom is de Spoetnik 1, de eerste satelliet zo belangrijk. Situeer ze in de tijd. Betrek woorden zoals Koude oorlog, Gagarin, Expo '58, Kennedy en Space Race in je antwoord.

.

.

== C-Vragen ==

.

* S&amp;V.Kundera: &quot;De idee van de eeuwige terugkeer der dingen is raadselachtig en Nietzsche heeft er andere filosofen mee in verlegenheid gebracht: te denken dat alles zich eens zou herhalen zoals we het al beleefd hebben, en dat ook die herhaling eindeloos zou doorgaan.&quot; Wat wil deze &quot;dwaze&quot; mythe van de eeuwige terugkeer der dingen zeggen? Valt het je ook wel eens voor - hetgeen voor Kundera het geval is - dat je &quot;ontroering voelt bij het bekijken van foto's van Hitler?&quot; Wat is het gevolg dat Kundera uit een dergelijk merkwaardige ervaring trekt? Wat denk je daar zelf over?

.
 
* S&amp;V.L.F. Céline: &quot;De filosofen [...] zijn ermee begonnen het brave volk van alles wijs te maken...&quot; Waar heeft Céline het over in bovenstaande citaat, genomen uit Reis naar het einde van de nacht? Geef een persoonlijke kritiek.

.

* S&amp;V.De media gebruiken verschillende technieken om de kijker te doen geloven dat hun boodschap 'waar' is.  Welke technieken haal je uit deze film die het realiteitsgehalte van de boodschap verhogen?  En, waar gaan de filmmakers door het lint.  Of, met andere woorden, waar kan je in de film merken dat het hier om een 'vervalsing' van de realiteit gaat?

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid, waarom is betrouwbare info zo belangrijk en hoe kan je achterhalen of informatie betrouwbaar is?

.

* S&amp;V.Leg uit: De meesten beschouwen 'geschiedenis' als iets 'passief'. Geschiedenis was er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! 

.

* S&amp;V.Leg uit: De 'actieve constructie' van de geschiedenis is een vraag die op filosofisch vlak tot tien verschillende vragen leidt. Gebruik Hegel en de universiteit van Berlijn in je antwoord.

.

* S&amp;V.Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Waarom spreken we van peilen?

.

.


== D-Vragen ==

.

&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;360&quot;&gt;
Bestand:TheMatrixAnimated.gif
Down the Rabbit Hole.png
Milan Kundera redux.jpg
L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg
Gerrit Komrij (1981).jpg
Anne Morelli.jpg
Bestand:Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg
Descartes Discours de la Methode.jpg
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg
Jean Le Rond d'Alembert, by French school.jpg
Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg
Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg
John Locke.jpg
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
Montesquieu 1.png
Immanuel Kant (painted portrait).jpg
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg
Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg
Social contract rousseau page.jpg
EmileTitle.jpeg
Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg
James Watt by Henry Howard.jpg
François Quesnay.jpg
Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif
AdamSmith.jpg
Louis XIV of France.jpg
Koning Louis XV; Hyacinthe Rigaud.jpg
Ludvig XVI av Frankrike porträtterad av AF Callet.jpg
Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg
Women's March on Versailles01.jpg
Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg
LouisXVIExecutionBig.jpg
Jacques-Louis David - Marie Antoinette on the Way to the Guillotine.jpg
Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg
Robespierre.jpg
Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png
Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg
Bestand:David Van Reybrouck.jpg
Bestand:Jose Ortega y Gasset.jpg
Karl Marx 001.jpg
Kortrijk-Groeningemonument.jpg
Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png
Bestand:Honoré de Balzac (1842) Detail.jpg
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG
Battle of Courtrai2.jpg
Nicaise de Keyser04.jpg
Guido Gezelle.jpg
Hendrik Conscience.jpg
Leeuwvanvlaenderen.gif
Groeningepoort.jpg
Kortrijk Groeningeabdij museum.JPG
Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg
Bestand:Deep throat PD poster (restored).png
Bestand:Van Olden Barneveldt Verhoeven 1619.gif
Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg
Bestand:Pinocchio 1940.jpg
Orson Welles 1937.jpg
A11v 1092338.ogg
Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg
Aldrin Apollo 11.jpg
Ap11-s69-31740.jpg
Kennedy vonbraun 19may63 02.jpg
Dornberger-Axster-von Braun (jha).jpg
V1 Soest.JPG
V-2-Nederlands.jpg
First photo from space.jpg
Project Paperclip Team at Fort Bliss.jpg
Bestand:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''BIBLIOGRAFISCHE NOTEN''' =</text>
      <sha1>5d8ww08tvn6tt7mno737n7fzhrg7i3t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429771</id>
      <parentid>429770</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T17:56:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* BETROUWBAAR */</comment>
      <origin>429771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107366" sha1="hphbnx4sdinlsez4aezgk5qtuhprsws" xml:space="preserve">[[Bestand:TheMatrixAnimated.gif|thumb|550px]]

&lt;big&gt;'''HOOFDSTUK 1. HISTORISCHE MODELLEN, BESEF EN DENKRICHTINGEN''' &lt;/big&gt;
;&lt;big&gt;WAT IS GESCHIEDENIS EIGENLIJK?&lt;/big&gt;

.

[[File:Down_the_Rabbit_Hole.png|thumb|550px|♣ '''TUINTIP'''  Down the rabbit-hole?  Op een zomerdag luistert Alice Liddell aan de oever van een meer naar haar oudere zus die een saai boek voorleest. Alices verveling verdwijnt als er een pratend konijn passeert. Het is gehaast en houdt de tijd op zijn horloge (de geschiedenis?) in de gaten en springt in een hol. Alice volgt en valt de dieperik in. Een deurtje verbergt een prachttuin, een flesje met het opschrift &quot;drink mij&quot; maakt haar klein genoeg om de deur door te kunnen. Spring in het gat en deze geschiedenistuin en laat je verwonderen zoals Alice. The Matrix kaapte als film het idee van Alice en stelt de vraag of de wereld een illusie is? Plato deed iets vergelijkbaars met de allegorie van de grot. De Matrix visualiseert René Descartes' stelling: 'Ik denk, dus ik ben' en is mee geïnspireerd door de cyberpunk van William Gibson.]]

[[Bestand:Hoe ontdek je nepnieuws (How To Spot Fake News).jpg|thumb|550px|Infographic ''Hoe ontdek je nepnieuws'', uitgegeven door de International Federation of Library Associations and Institutions.]]

{{Citaat|'''Veel vitale cycli van ons lichaam kennen een periodiek verloop: de hartslag, de ademhaling, de afwisseling tussen slapen en waken. Contoleren of ze regelmatig zijn vindt bijna altijd onbewust plaats, maar zelfs de geringste verstoring is voldoende om plotseling de alarmbellen te doen rinkelen. (...) In tegenstelling tot de traditionele zintuigen, hebben wij geen orgaan voor tijdszin.'''|Guido Tonelli}}

.

{{Citaat|'''Niet lachen, noch huilen, maar begrijpen.'''|Ludo De Witte}}

.

{{Citaat|'''De geschiedschrijver is een wandelend anachronisme, een ontheemd persoon, die de technieken van vandaag gebruikt om te proberen dingen te weten over gisteren die gisteren zelf niet eens wist. Hij moet waarachtigheid nastreven, hij dient te luisteren naar de woorden die het verleden spreekt, maar hij moet communiceren in een taal die het heden begrijpt.'''|Hilary Mantel}}

.

{{Citaat|'''Wie wetenschap onderwijst moet ophouden met leerlingen de pap in de mond te geven en hen de mogelijkheid bieden 'het pure plezier van begrip te ontdekken.' Wie cursussen eenvoudigweg doceert, laat de studenten zitten met 'onderontwikkelde intellectuele vaardigheden en weinig besef van de invloed die wetenschap op hun leven heeft'.'''|Amerikaanse Vereniging voor de Vooruitgang van Wetenschap, de uitgever van Science}}
 
.

{{Citaat|'''De vraag is of u dat kunt, woorden zoveel verschillende betekenissen geven.'''|Alice in Wonderland}}

.

{{Citaat|'''De vraag is wie de baas is - punt uit'''|Wiggel Waggel}}

.

{{Citaat|'''Deze tijd vraagt om optimisme. Pessimisme bewaren we voor slechtere tijden.'''|Jean-Claude Servais&lt;ref&gt;Geciteerd in: NAOMI KLEIN, (vertaald door Jan Willem Reitsma en Pon Ruiter). ''Nee is niet genoeg.'' De Geus, Amsterdam, 2017, p. 275.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Wetenschap is niet hapklaar en eenduidig. In de coronacrisis zag je vaak twee kampen tegenover elkaar staan die elk het eigen gelijk claimden op basis van één of andere studie. Dat is ook des mensen. We denken allemaal dat we heel kritisch onze standpunten innemen, maar dat is natuurlijk niet zo. We zijn kuddebeesten. Vaak nemen we een standpunt in omdat dat het standpunt is van de groep waar we toe behoren. En dan gaan we achteraf feiten zoeken die die intuïtie bevestigen. Er is zo'n mooi beeld - ik weet niet meer van wie het komt - dat we de feiten gebruiken zoals een dronkaard een lantaarnpaal gebruikt: niet om ons te verlichten, maar als steunpilaar. Ons brein is helemaal niet zo rationeel als we denken. (...) Wie gelooft dat wetenschappers deel van een corrupte elite uitmaken, heeft daar natuurlijk weinig aan. Daar begint het dus mee. Als je zegt aan kritisch denken te doen, maar de wetenschap niet vertrouwt... Tja, dan kun je dus niet kritisch denken. Het paradoxale is net dat die mensen van zichzelf denken dat ze zéér kritisch zijn, en dat de anderen als schapen met de kudde meelopen. Kritisch zijn betekent niet alleen dat je moet durven te denken, maar ook dat je moet durven te vertrouwen - in de wetenschap meer bepaald. Ook wetenschappers kunnen er wel eens naast zitten, maar gemiddeld genomen zijn zij veel betrouwbaardere bronnen dan de algoritmes van You Tube.'''|Patrick Loobuyck&lt;ref&gt;PATRICK LOOBUYCK. In: ''De Morgen.'' Vrij zijn is niet: doen wat je wilt. 20 augustus 2021.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Zelfcensuur, aldus, George Orwell, heeft twee nefaste gevolgen. Ze heeft een kwantitatief effect: als voldoende mensen zichzelf censureren, kom je in een samenleving waar politieke censuur regeert. Daar heb je geen bestraffende overheid voor nodig. Mensen staan zelf op de rem, omdat ze sociale uitsluiting (of erger) vrezen. Zelfcensuur heeft een kwalitatief effect: als je je ideeën voor anderen moet verzwijgen, begin je tegen jezelf te liegen. Dat is wat zijn romanfiguren overkomt: ze zijn het contact met het eigen denken kwijt. Daarom is vrijheid van spreken belangrijk: ze bevat de vrijheid om te denken.'''|Tinneke Beeckman}}

.

{{Citaat|'''Als je geen perverse of persoonlijke agenda hebt, begint alles met research. Je stelt je de vraag naar wat zich heeft afgespeeld en waarom het zo liep.'''|Mike Leigh}}

.

{{Citaat|'''Historici hebben een maatschappelijke rol te vervullen. We moeten ons dus niet opsluiten in onze ivoren toren. [...] In het verleden hebben we te veel gedacht dat we documentaires, tentoonstellingen en computerspelletjes moesten maken. We moeten nu weer kiezen voor fundamenteel historisch onderzoek, dat teruggaat naar de bron. Dat is onze corebusiness; wetenschappelijk onderzoek, op basis van onze eigen onderzoeksagenda, tegen de stroom in van de politiek corecte moraliserende boodschap. Zonder onderzoek geen debat en zonder debat geen herinnering. Je kunt de stappen daarin niet overslaan, anders eindig je met lege herdenkingen.'''|Nico Wouters&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Historici moeten hun eigen agenda heroveren.'' In: ''De Standaard'', 11.05.2019, p. 40 &amp; 41.&lt;/ref&gt;}}

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.youtube.com/watch?v=MrmGliMP0bc LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE GESCHIEDENIS ALS ACTIVE CONSTRUCTIE, OBJECTIVITEIT EN VERVALSINGEN].'''

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/evoluties-in-het-welzijns-en-veiligheidsdenken de PowerPoint die bij deze lessen hoort].'''

.

.

= '''DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN''' =

.

== ''De eeuwige terugkeer der dingen'' van Milan Kundera ==

&lt;small&gt;(Eigen bewerking)&lt;/small&gt;

[[File:Milan Kundera redux.jpg|thumb|550px|Milan Kundera (1929-2023) is een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met filosofische thema's. Een van zijn bekendste werken is ''De ondraaglijke lichtheid van het bestaan''. Philip Kaufman verfilmde het onder de titel ''The Unbearable Lightness of Being''.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=AniUgwUn6oo ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN HET BESTAAN'', 5 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;De eeuwige terugkeer der dingen is een raadsel en Nietzsche
bracht er andere filosofen mee in verlegenheid: de gedachte dat alles zich eens
herhaalt zoals we het reeds beleefden, en dat die herhaling eindeloos
zou zijn! Wat is de betekenis van deze dwaze mythe?
De mythe negeert dat een voor altijd verdwenen, nooit meer 
terugkerend leven op een schaduw lijkt, gewichtloos is,
bij voorbaat dood is, en al was het huiveringwekkend, prachtig of verheven, de
huiver; de pracht of die verhevenheid zijn van geen betekenis. We hoeven ze
niet voor kennisgeving aan te nemen, evenmin als een oorlog tussen twee
Afrikaanse staten in de veertiende eeuw, die het gezicht van de wereld niet had
veranderd, ondanks het in onbeschrijflijk lijden creperen van
driehonderdduizend negers.
Verandert er dan iets aan die oorlog van twee Afrikaanse staten in de veertiende
eeuw wanneer die zich ontelbaar herhaalt in de eeuwige terugkeer?
Er verandert wel iets; de oorlog wordt een omhoog stekend blok dat blijft, en de
stupiditeit ervan zou onherstelbaar zijn.
Als de Franse Revolutie zich eeuwig zou herhalen, zou de Franse
geschiedschrijving minder trots zijn op Robespierre. Maar omdat ze spreekt
over iets dat nooit meer terugkomt, zijn de bloedige jaren veranderd in louter
woorden, theorieën en discussies, ze zijn lichter geworden dan veren, ze jagen
geen schrik aan. Er is een eindeloos verschil tussen de Robespierre die slechts
één maal in de geschiedenis voorkomt en een Robespierre die eeuwig terug zou
keren om de koppen van de Fransen te laten rollen.
Laten we zeggen dat de gedachte van de eeuwige terugkeer een zeker
perspectief betekent waarin de dingen zich anders vertonen dan we die kennen:
ze vertonen zich zonder de verzachtende omstandigheid van hun voorbijgaande
aard. Deze verzachtende omstandigheid weerhoudt ons namelijk een oordeel uit
te spreken. Hoe kun je iets dat voorbijgaat veroordelen? Het avondrood van de
ondergang kleurt alles met de bekoring van de nostalgie; ook de guillotine.
Onlangs heb ik mezelf betrapt op een ongelooflijk gevoel: ik bladerde in een
boek over Hitler en voelde bij enkele foto's ontroering. Ze herinnerden me aan
mijn kinderjaren; die vielen in de oorlog; sommige leden van mijn familie
kwamen om in Hitlers concentratiekampen; maar wat was hun dood tegenover
het feit dat de foto's van Hitler me herinnerden aan de voorbije tijd van mijn
leven, een tijd die niet meer terugkeert?
Deze verzoening met Hitler verraadt de diepe morele perversiteit, verbonden
met een wereld die in wezen gebaseerd is op het niet bestaan van de terugkeer,
want in die wereld is alles bij voorbaat vergeven en dus ook alles cynisch
toegestaan.
Zou elke seconde van ons leven zich oneindig herhalen, dan zijn we
vastgenageld aan de eeuwigheid zoals Jezus Christus aan het kruis. Dat is een
verschrikkelijk vooruitzicht. In de wereld van de eeuwige terugkeer rust op
elke handeling het gewicht van een ondraaglijke verantwoordelijkheid. Daarom
noemde Nietzsche de idee van de eeuwige terugkeer de zwaarste last (das
schwerste Gewicht).&lt;/small&gt;|Milan Kundera}}

.

.

== ''Reis naar het einde van de nacht'' van Louis-Ferdinand Céline&lt;ref&gt;LOUIS FERDINAND CELINE, vertaald door E.Y. Kummer. ''Reis naar het einde van de nacht.'' Van Oorschot, 2016 (naar de uitgave van 1932), p. 74-77.&lt;/ref&gt; ==

[[File:L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg|thumb|550px|Louis-Ferdinand Céline (1894-1961) is samen met Marcel Proust één van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken publiceert.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=4OC6LKybZs8 ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''REIS NAAR HET EINDE VAN DE NACHT'', 6 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;Och  man! Ik verzeker je dat deze wereld
er uitsluitend op uit is om iedereen te verneuken! 
Jij bent jong. Ik hoop dat deze paar
minuten vol wijsheid je jaren zullen bijblijven! Luister goed
naar me, kerel; als ze 't hebben over: 'Het medelijden met het
lot, met de omstandigheden van de arme mieter...', laten dan
deze woorden, die in vurige letters boven alle moordende
schijnheiligheid van onze maatschappij schitteren, een uiterst
belangrijk teken aan de wand voor je zijn, waar je niet meer zo
maar aan voorbij mag gaan zonder het belang ervan in te zien.
Hoor, ik zeg jullie, arme donders, altijd de lul in 't leven, geslagen, uitgeperst,
eeuwig en altijd zwetend, ik waarschuw jullie dat als de groten van deze aarde
interesse voor jullie beginnen te krijgen, dan is 't omdat ze op het slagveld
gehakt van jullie willen maken... Dat is het teken... 't Kan niet missen... 't Begint
met liefde voor het volk. Lodewijk XIV die trok zich tenminste geen zak van
het brave volk aan, vergeet dat niet. Lodewijk XV ook niet. Hij veegde er z'n
gat mee af. Natuurlijk was het leven in die tijd niet prettig, het leven van de
arme sloeber is nooit prettig geweest, maar ze werden niet zo hardnekkig en
verbeten om zeep geholpen als nu door onze tirannen. De kleine man, zeg ik je,
wordt alleen met rust gelaten als hij wordt veracht door de groten,
die uitsluitend uit eigenbelang of sadisme aan het volk kunnen denken... De filosofen
mag ik je daar nog op attent maken nu we 't er toch over hebben, diè zijn ermee
begonnen het brave volk van alles wijs te maken... Het volk dat alleen zijn
catechismus kende! Ze zouden 't wel opvoeden, beweerden ze... Nou! Ze
hadden heel wat waarheden te onthullen! Prachtige! Frisse! Schitterende! Je
duizelde ervan! Zo is 't! begon het brave volk te zeggen, zo is 't precies! Zo is 't
helemaal! Daar gaan we allemaal voor sterven! 't Volk wil alleen maar sterven!
Zo zijn de mensen nu eenmaal. 'Leve Diderot!' hebben ze gebruld en toen
'Bravo Voltaire!'. Dat zijn nog 's filosofen! En ook nog leve Carnot, die zo mooi
overwinningen in elkaar kon knutselen! En leve iedereen! Dat zijn tenminste
knapen die 't brave volk niet in onwetendheid en bijgeloof laten verrekken! Zij
wijzen 't de weg naar de vrijheid! Ze maken 't zelfstandig! En ze hebben niet
stilgezeten! Iedereen moet eerst de krant kunnen lezen! Dat is onze redding!
Godverdomme! En snel! Geen analfabeten meer! Die kunnen we niet meer
gebruiken! Alleen maar burgersoldaten! Die stemmen! Die lezen! En die
vechten! En die marcheren! En kushandjes werpen! In dat tempo werd 't brave
volk gauw goed rijp. Het enthousiasme over 't afwerpen van 't juk moet toch
ergens goed voor zijn, waar of niet? Danton stond niet voor Jan Lul zo mooi te
praten. Met wat gebrul, dat zo raak was dat je 't nu nog hoort, had hij in een
handomdraai 't brave volk gemobiliseerd! En dat betekende 't eerste vertrek van
de eerste bataljons geëmancipeerde bezetenen! De eerste stemmende en
vlagdronken klootzakken die Dumouriez met zich meevoerde om zich te laten
doorzeven in Vlaanderen! Dumouriez zelf, die te laat aan dit ongekend nieuw
idealistische spelletje had deelgenomen, had achteraf toch maar liever poen, hij
deserteerde. 't Was onze laatste huurling... Soldaatje spelen voor niets, dat was
wat nieuws... Zo nieuw dat Goethe, al was hij dan Goethe, z'n ogen uitwreef
toen hij in Valmy kwam. Bij het zien van die haveloze vurige cohorten die zich
spontaan kwamen laten afslachten door de koning van Pruisen voor de
verdediging van de gloednieuwe vaderlandslievende fictie, kreeg Goethe het
gevoel dat hij nog heel wat te leren had. 'Van nu af aan, galmde hij schitterend,
helemaal in overeenstemming met z'n talent, begint een nieuw tijdperk!' En
hoe! Daar het systeem uitstekend werkte, ging men daarna helden in serie
afleveren, die hoe langer hoe minder kostten omdat het systeem steeds beter
werd. Iedereen heeft zich er wel bij bevonden. Bismarck, de beide Napoleons,
Barrès wolk, door de Hervorming al aan flarden gerukt en al lang gecondenseerd tot
episcopale spaarpotten. Vroeger was het mode, als je fanatiek was, te roepen:
'Leve Jezus! Op de brandstapel met de ketters!' Maar ja, er waren niet zoveel
ketters en 't waren vrijwilligers... Terwijl we nu zo ver zijn dat onafzienbare
horden zich geroepen voelen om mee te doen als er geschreeuwd wordt: 'Aan de
galg met alle lammelingen! Met alle slappe tinussen! Met de onnozele lezers!
Met miljoenen tegelijk, hoofden rechts!' De kerels die niemand aan flarden
wilden schieten, niemand om zeep willen helpen, die stinkende pacifisten, die
moeten we in hun kladden grijpen en vierendelen! We zullen ze duizend gore
doden laten sterven! En om ze manieren bij te brengen halen we eerst hun
darmen uit hun lijf, hun ogen uit hun kassen en de jaren uit hun stinkend
kwijlerig leven! Kreperen moeten ze bij legioenen en nog eens bij legioenen, in
de pan gehakt worden, leegbloeden, stikken in gifgassen, en dat alles om het
vaderland dierbaarder, vrolijker en lieflijker te maken! En als er nog tuig bij is
dat deze sublieme dingen niet wil begrijpen, moeten ze zich maar onmiddellijk
laten begraven met de anderen, nee, toch maar niet samen met ze, maar
helemaal aan het eind van het kerkhof, onder een onterend grafschrift voor
lafaards zonder idealen, want deze schoften hebben hun grandioos recht
verloren op een stukje schaduw van het monument dat bij aanbesteding door de
gemeente op het middenpad is opgericht voor de fatsoenlijke doden, en ook
hebben ze het recht verloren iets op te vangen van de echo van de minister, die
zondag weer bij de prefect komt pissen om na het middageten bewogen z'n
smoel open te doen boven de graven...&lt;/small&gt;|Louis-Ferdinand Céline}}

.

.

== ''Inhaaloefening'' door Gerrit Komrij ==


[[File:Gerrit_Komrij_(1981).jpg|thumb|right|550px|Gerrit Komrij (1944–2012) was een homo-dichter, schrijver, vertaler, criticus, polemist en toneelschrijver uit Nederland met een voorkeur voor Portugal. Hij was van 2000 tot 2004 de Dichter des Vaderlands. Hij stond bekend om zijn virtuoze en kleurrijke taalgebruik en was een gevreesd polemist.]]

[[File:Anne Morelli.jpg|thumb|right|550px|Anne Morelli (1948) is doctor in de geschiedenis en doceert aan de ULB en interesseert zich in de Italiaanse immigratie.]]


{{Citaat|&lt;small&gt;We zijn genoeg vernederd en bespot

Door halfgeleerden met hun boekenwijsheid

En met hun regelrechte lijn naar God,

Terwijl ze ons verwezen naar de ijstijd.  


We zijn genoeg voor achterlijk versleten.  

Kom vriend, de revolutie start vandaag.  

We zijn met attributen ruim bemeten.  

Dood Galilei met een motorzaag,


Trakteer Voltaire op elektroshocks,

Erasmus op een overdosis speed.  

Maak Bacon, Nietzsche, Swift weer orthodox

Door laster, centrifuge, turboprop,

En wat de Heer betreft: kruisig hem niet,

Maar plak een gele sticker op zijn kop.&lt;/small&gt;|Gerrit Komrij}}

.

[https://www.youtube.com/watch?v=VL0CZEiEz9g&amp;t=3s '''♠ BEKIJK HIER EEN PROFETISCHE Gerrit Komrij.'''] 

.

= '''WAT IS GESCHIEDENIS?''' =

[[Bestand:Berlin_Universität_um_1900.jpg|thumb|550px|De Universiteit van Berlijn (foto uit 1900) was de eerste universiteit die - met Hegel - de geschiedfilosofie in haar aanbod opnam. Geschiedfilosofie houdt zich bezig de betekenis van de geschiedenis, analyseert de geschiedschrijving en speculeert over mogelijke teleologische principes zoals: is er een ontwerp, een doel, een richting? Ironisch genoeg vond hier in 1933 de boekenverbranding plaats, tot groot, ironisch ongenoegen van Bertolt Brecht die zijn werk niet op de lijst der afvalligen zag staan. Een Duist bibliothecaris legde in de jaren voorafgaand aan 1933 een lijst aan met boeken die het Nazi-regime niet ondersteunden, het gaat om auteurs die tegenwoordig elke cursus op de hogeschool of de universiteit sieren: Karl Marx, Frederich Nietsche, Sigmund Freud... De universiteitsgebouwen worden compleet verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog, de geallieerde bombardementen laten niets overeind. Tegenwoordig lijkt het plein weer op het oude, althans wat de fascade betreft. Het parkje is nu een plein met een ondergrondse, lege boekenkast.]]

[[Bestand:Hegel_portrait_by_Schlesinger_1831.jpg|thumb|550px|Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) doceert filosofische colleges over geschiedenis aan de Universiteit van Berlijn. Die monden uit in het postuum gepubliceerde ''Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte''. Hij beschouwt de wereldgeschiedenis als een rationeel, op vooruitgang gericht proces, geleid door de 'Wereldgeest'. Tijdens zijn professoraat in Berlijn reviseert hij de tekst zonder ophouden. De publicatie verschijnt in 1837, zes jaar na zijn dood.]]

.

Wat is veiligheids- en welzijnsgeschiedenis? Die vraag is niet makkelijk. Niet toevallig heeft geschiedenis twee betekenissen. 'Het is zowel een wetenschappelijke discipline als het onderzoeksobject van die discipline.'&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Het had gekund (maar misschien ook niet).'' In: ''De Standaard'', 21.09.2015, p. D10.&lt;/ref&gt; Met andere woorden: de geschiedenis schrijft geschiedenis over de evolutie van de wereld en over zichzelf: over de discipline, over de historicus en zijn voorkeuren en over haar eindeloze beperkingen om tot definitieve inzichten te komen. Wat is geschiedenis, is het best te beantwoorden door de geschiedenis te bekijken als een ‘actieve constructie’. '''Actief''' wil zeggen: hier deed iemand zijn best voor, zijn ''leen'' achter gelegd, gewerkt. '''Constructie''' wil zeggen: iets is gemaakt. Een architect bouwt een bouwwerk, een historicus schrijft een verhaal,  een narratieve constructie die soms meer op kunst lijkt dan op wetenschap. In het beste geval op basis van feiten, in het slechtste geval op basis van verzinsels of hallucinaties. Etymologisch gaat het woord terug op 'historie', afkomstig van het Griekse ιστορία en herkenbaar in het Engelse history/story. Geschiedenis en verhaal zijn een dansend duo.

.

Schoolbank-kinderen en veel mensen beschouwen 'de geschiedenis' als iets 'passief'. Ze slaan aan het blokken nadat een juf, een meester of een deskundige in hun klasje over het verleden kwam vertellen. Voeling is er weinig. Omdat die leerkracht of die pastoor het hen inlepelde als een 'objectieve realiteit', namen ze het voor waar aan. Geschiedenis is er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! Wat hier problematisch aan is, is het feit dat de woorden ''actief'' en ''passief'' diametraal tegenover elkaar staan net zoals de begrippen objectief en subjectief. De 'actieve constructie' is een vraag die op filosofisch vlak tot tien vragen leidt:

.

'''1.''' Wanneer begint de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.
 
'''2.''' Wie maakt de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.

'''3.''' Waarom bestaat/maakt hij of zij geschiedenis? Met andere woorden: wat is de reden waarom we over iets spreken? Wat is de reden waarom we onze lessen vullen met bepaalde inhouden? Wat is de reden waarom boekhandels elk jaar weer duizenden boeken verkopen?

.

'''4.''' Hoe maakt ''men'' de geschiedenis van het veiligheids- en welzijnsdenken? Wat doet een historicus in het archief? Hoeveel begrijpt hij werkelijk van het Middelnederlandse handschrift dat voor hem ligt? Hoe interpreteert de historicus de dementerende dame die hij 's morgens telkens weer gaat interviewen? 

.

'''5.''' Wat is het doel van het historisch proces? Of, anders gezegd: wat wil men/ik/deze groep bereiken?

.

'''6.''' Welke richting kunnen we ontwarren in de loop van de geschiedenis en de veiligheid en het welzijn? Ofwel: gaat het vooruit of achteruit? Is de klim moeilijk of glijden we van een leien dak?

.

'''7.''' Wat is de motor van de geschiedenis? Of: welke drijfveren zorgen voor verandering? Is het de economie? De politiek? De klimaat wijziging? De...

.

'''8.''' Is er hier sprake van een betrouwbare geschiedenis of gaat het om fake news? Of, met andere woorden: zien wij de wereld zoals hij is of werken er allerlei filters op ons in?

.

'''9.''' Is geschiedenis een wetenschap of is geschiedenis propaganda, indoctrinatie of brainwashing, is geschiedenis objectief, zoals dat de andere wetenschappen dat beweren? En wat is dat dan, objectiviteit?

.

'''10.''' Kon de geschiedenis anders lopen? Stel dat Hitler sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog. Of, stel dat hij op 8 oktober 1908 slaagde voor zijn ingangsexamen aan de kunstacademie in Wenen, zoals Eric-Emmanuel Schmitt uitwerkt in zijn roman ''La part de l'autre'' uit 2001. Wie zal het zeggen?

.

.

== Tijdsgeest ==

[[Afbeelding:Glass-of-water.jpg|thumb|550px|Half vol of half leeg? Optimisme of pessimisme?]]

[[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|thumb|550px|Frans Hals (1582-1666) schildert René Descartes (1596-1650).]]

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Renaissance|1450 -&gt;&gt; Humanisme|1500 -&gt;&gt; Verlichting |1650 -&gt;&gt; Glorious Revolution|1688 -&gt;&gt; Franse Revolutie|1789 -&gt;&gt; Take off Industriële Revolutie|1800 -&gt;&gt; Belgische Revolutie|1830 -&gt;&gt; Liberalisme|1830 -&gt;&gt; Socialisme|1848 -&gt;&gt; Rerum Novarum|1891 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Fin de siècle|1890 -&gt;&gt; Eerste Wereldoorlog|1914  -&gt;&gt; 11 november 1918|1918 -&gt;&gt; Beurskrach|1929 -&gt;&gt; Machtergreifung|1933  -&gt;&gt; Verdrag van München|1938  -&gt;&gt; Tweede Wereldoorlog|1940-1945 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; 1950|Zilveren jaren '50  -&gt;&gt; 1960|Gouden jaren '60 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Oliecrisis|1972 -&gt;&gt; Aids|1979 -&gt;&gt; Kernramp Tsjernobyl|1986 -&gt;&gt; Herald of Free Enterprise|1987 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Val Berlijnse Muur|1989  -&gt;&gt; Het einde van de geschiedenis en de laatste mens|1992 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Nine eleven|2001 -&gt;&gt;  Klimaatvluchtelingen|2014 -&gt;&gt; Klimaatmarsen|2019 -&gt;&gt; Coronacrisis |2020-2023 -&gt;&gt; Russische inval Oekraïne|2022 -&gt;&gt; Oorlog Israël / Hamas|2023 &gt;&gt;&gt; '''

.

.

== Waar halen optimisten hun mosterd? ==

.

'''1754''': Met de ontdekkingsreizen en de daarmee gepaard gaande veroveringen in Amerika, China of Perzië duiken in Europa steeds meer verhalen op van kolonisten die inheemse volken, hun gebruiken en hun politieke organisatie beschrijven. Voltaire en John Locke lezen de bestseller van pater Gabriel Sagart die bij het Wendatvolk verbleef, Jean Jacques Rousseau was vertrouwd met missie- en reisverslagen uit de Grote Meren en indiaanse bronnen en Gottfried Wilhelm Leibniz zocht inspiratie in China.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 38-51.&lt;/ref&gt; René Descartes leert filosoferen door de Mexicaan Antonio Rubio (1548-1615) en ontdekt bij de antikoloniale Quechua-schrijver Felipe Guaman Poma de Ayala (ca. 1535-1616) het 'ego cogito'. Het cartesiaanse denken brengt een paradigmawissel op diverse vlakken. 1. Een binair denken in of-of relaties komt in de plaats van een en-en alternatief denken. Dit dualisme onderscheidt mens en natuur, lichaam (res extensa) en geest (res cogitans) als afzonderlijke werkelijkheden. 2. Er komt de voorkeur om denken over de zaken in plaats van over de verhoudingen ertussen. 3. De wetenschap gaat de natuur domineren. De natuur is niet langer een levend, bezield geheel, maar een machine die volgens wetmatigheden functioneert. Natuurverschijnselen zijn te verklaren door observatie, meting en wiskunde. 4. De Westerling reconstrueert de wereld en brengt ze onder zijn controle, alsof hij god is. Daartoe neemt hij 'afstand' van de dingen met het perspectief, de kaart, de globe, de microscoop of de telescoop. De afstand stelt hem in staat om te klasseren, te meten, te catalogiseren en te veroveren.&lt;ref&gt;RAJ PATEL &amp; JASON W. MOORE, vertaald door Huub Stegeman. ''Een geschiedenis van de wereld in zeven goedkope zaken. Een gids voor kapitalisme, natuur en de toekomst van de planeet,'' Boom, Amsterdam, 2019, p. 65-68.&lt;/ref&gt; Dit soort kennismakingen tonen dat de samenleving niet ‘ongelijk’ hoeft te zijn en begrippen zoals vrijheid en gelijkheid, de natuurtoestand en het natuurrecht sijpelen het oude continent binnen. De normen van het absolutisme en de gedragsregels in Versailles installeerden in het zeventiende en achttiende-eeuwse Frankrijk een pikordecultuur die elk aspect van het dagelijkse leven domineert met onder- en bovenschikkingsrituelen. Het ontgaat de filosofen niet dat deze maatschappij anders in te richten is en om dit te onderzoeken schrijft de Académie des Sciences, Art et Belles-Lettres van Dijon een prijsvraag uit die het beste essay zoekt dat ‘de oorsprong van de ongelijkheid’ beschrijft en de vraag beantwoordt of het natuurrecht dit al dan niet rechtvaardigt. 

.
 
'''1755''': Jean Jacques Rousseau wint de wedstrijd en publiceert zijn ‘Vertoog over de ongelijkheid’ waarin hij poneert dat de jager-verzamelaar egalitair en in kinderlijke onschuld leven. De landbouwrevolutie, de verstedelijking en de staat beëindigden deze beschaafde oertoestand en bracht de mens behalve literatuur, filosofie en wetenschap ook de bureaucratie, staande legers, het patriarchaat en massamoord. In tegenstelling tot de visie van Thomas Hobbes ontwikkelt de maatschappij zich van goed naar slecht. Rousseau’s idealisme of optimisme geniet de voorkeur van het linkse politieke kamp en is in te vullen door een terugkeer naar de natuurtoestand. De hypothese van Rousseau is op niets gestoeld, hij was niet in staat om het verleden van 10.000 vroeger te onderzoeken. Nomadische groepen zijn niet per definitie egalitair, landbouwsamenlevingen hoeven zich niet per definitie te kenmerken door hiërarchie en privébezit en de eerste steden kenden weinig klassentegenstellingen, autoritaire heersers of krijgers. Toch duikt de hypothese vaak in de literatuur op.

.

Het optimisme wortelt in de idee dat de maatschappij maakbaar is. Die maakbaarheidsidee gaat terug op de Renaissance, de Verlichting en de Industriële negentiende eeuw. De Verlichting is mogelijk de belangrijkste van het trio: ze gaat een stap verder dan het magische, het symbolische en het occulte denken dat de Renaissance en het Humanisme genegen zijn. In de Verlichting ontspruit de kiem van de Industriële Revolutie. De Verlichting was niet zomaar 'filosofietje'. Het is een denken dat de totale samenleving wil veranderen en vertrekt vanuit de idee dat mensen elkaar 'aansteken'. De verlichtingsfilosofen geloven dat hun ideeën anderen 'verlichten'. Kennis komt iedereen ten goede. René Descartes hecht belang aan techniek en zou zich in onze eeuw, de 21ste, thuis voelen. Zijn ''Discours de la methode uit 1637 ligt aan de basis van de ''Encyclopédie die een eeuw later, in 1751 verschijnt. Beide werken focussen op arbeid en werktuigen, ambachtslui en werkplekken. Diderot schetst gereedschap en machines en breekt het eeuwenoude kennismonopolie van de ambachten. In de jaren zestig en zeventig van de eeuw ontwikkelt James Watt ‘zijn’ stoommachine en twee decennia later, in 1791, stimuleren het decreet d'Allarde en de Wet le Chapelier (genoemd naar de Bretoense en Jakobijnse advocaat Isaac Le Chapelier) de ondernemingsvrijheid. Het beginsel is nobel: 'Iedereen is vrij om de handel, het beroep, de kunst of het ambacht uit te oefenen dat hem goed dunkt.' Tegelijk schaffen deze verordeningen de ambachten met hun kennisoverdracht van vader op zoon af. Arbeidsstructuren zoals coalities, corporaties, ambachten en gilden die eeuwen de toegang tot een beroep belemmerden, verdwijnen. Tegelijk verdwijnt de sociale bescherming. Vakbonden en staken komen in het strafwetboek. Deze wet, de encyclopedie en de stoommachine begeleiden de rouwstoet van de ambachtslui naar het kerkhof en verwelkomen de fabriek en de machine. België schaft de Wet Le Chapelier af op 25 mei 1867. Tot die dag 'camoufleren' arbeidersorganisaties en vakbonden zich als ziekenfondsen, spaarkassen in herbergen of ‘onschuldige’ verenigingen. 
 
Tijdens de zeventiende en de achttiende eeuw groeit het idee van de wetmatigheden in de natuur én in de samenleving. De gedachte dat het menselijk gedrag te berekenen - mechanisch - is kan de wereld verbeteren. De theïstische, de bovennatuurlijke, middeleeuwse God die willekeurig ingrijpt - om te belonen en te bestraffen - ruimt plaats voor de deïstische God. Deze God is de schepper van alles, een mekanieker die zijn schepping zo inricht, dat ze zonder zijn bemoeienis draait. De ultieme metafoor omschrijft God als klokkenbouwer. Dit denken manifesteert zich in het vroeg liberaal economisch denken. In Frankrijk komt dit tot uiting in de fysiocratie van François Quesnay (1694-1774). Grondbezit en berekend individualisme liggen er aan de basis van rijkdom, succes en bestaansmiddelen. In Engeland leidt het tot de klassieke economie van Adam Smith die het onberekenbare natuurrecht en de goddelijke ordening (de onzichtbare hand) centraal stelt: arbeid als successleutel. Zo zijn beide economische systemen een reactie op het zero-sum game (wat de ene partij wint, verliest de andere), van het mercantilisme dat van de 16e tot 18e eeuw dominant was en welvaart haalt uit het edelmetaal, geroofd in de nieuwe wereld. Weinig van de onderstaande verlichtingsfilosofen maken de Franse Revolutie mee (op de drie laatste na).
 
.
 

'''♥ [https://www.youtube.com/watch?v=wQcEjBPYXi8 LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE VERLICHTING (28 min.).]'''

 
 .
 
 '''1.''' René Descartes (1596-1650) en het rationalisme, logica en onderzoek in tegenstelling tot het elitaire (enkel de elite is in staat om te leren), het esoterisme, de alchemie, het symbolische en het magisch denken. '''[https://www.youtube.com/watch?v=CAjWUrwvxs4 FILM, 8.48 min.]'''
 
 .
 
 '''2.''' De onstuitbare honger naar feiten en kennis van de encyclopedisten Jean Le Rond d'Alembert (1717-1783) en Denis Diderot (1713-1784) en hun nieuwe bijbel: l'encyclopedie. '''[https://www.youtube.com/watch?v=5WafMMlNSb8 FILM 2.49 min.]'''
 
 .
 
 '''3.''' John Locke (1632-1704) en het empirisme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=bZiWZJgJT7I FILM, 9.14 min.]'''
 
 .
 
 '''4.''' Isaac Newton (1623-1723) en het oorzakelijk denken '''[https://www.youtube.com/watch?v=s2YZN2L700Q FILM, 53.38 min.]'''
 
 .
 
 '''5.''' Montesqieu (1689-1755) en de scheiding der machten '''[https://www.youtube.com/watch?v=gExrynQC4IU FILM, 4.22 min.]'''
 
 .
 
 '''6.''' Voltaire (1694-1778) en het recht op vrije meningsuiting en het deïsme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=LAzKGkTIKpg&amp;list=PLkeO6Zg_ybk5ZE25Ub8W24yQAgPDEjrEh&amp;index=6&amp;t=29s FILM 12.15 min.]'''
 
 . 
 
 '''7.''' Jean Jacques Rousseau (1712-1778) over de opvoeding en zijn ''Emile, of Over de opvoeding''. '''[https://www.youtube.com/watch?v=81KfDXTTtXE FILM 7.46 min.]'''
 
 .
 
 '''8.''' Jeremy Bentham (1748-1832) over het grootste geluk voor iedereen in een panoptische infrastructuur. '''[https://www.youtube.com/watch?v=Myal-NSlIGA FILM 4.01 min.]'''
 
 .
 
 '''9.''' Adam Smith (1723-1790) zet de verlichtingsideeën om in een economische theorie en lanceert in zijn ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' de 'Onzichtbare hand|de onzichtbare hand'. '''[https://www.youtube.com/watch?v=ejJRhn53X2M FILM 6.43 min.]'''
 
 .
 
 '''10'''. Immanuel Kant (1724-1804) maakt een synthese van het bovenstaande in zijn &quot;Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?&quot; in 1784 als antwoord op een prijsvraag. Daarin zegt hij: 'Verlichting is het loskomen van de mens uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen zonder de ander. '''[https://www.youtube.com/watch?v=nsgAsw4XGvU FILM 8.12 min.]'''
 

.

.


;Hoofdpersonages van het absolutisme en de verlichting

.

&lt;gallery&gt;
File:Descartes_Discours_de_la_Methode.jpg|0. '''Voorpagina van Discours de la Méthode uit 1637.'''
File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|1. '''René Descartes (1596-1650).'''
File:Jean_Le_Rond_d%27Alembert,_by_French_school.jpg|2. '''Jean le Rond d'Alembert (1717-1783).'''
File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|3. '''Denis Diderot (1713-1784).''' 
File:Encyclopedie_de_D%27Alembert_et_Diderot_-_Premiere_Page_-_ENC_1-NA5.jpg|4. '''Eerste bladzijde van l'Encyclopedie.'''
File:John_Locke.jpg|5. '''John Locke (1632–1704).''' 
File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|6. '''Isaac Newton (1643–1727).''' 
File:Montesquieu_1.png|7. '''Montesquieu (1689–1755).'''
File:Immanuel_Kant_(painted_portrait).jpg|8. '''Immanuel Kant (1724-1804).''' 
File:Atelier_de_Nicolas_de_Largillière,_portrait_de_Voltaire,_détail_(musée_Carnavalet)_-002.jpg|9. '''Voltaire (1694–1778).'''
File:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|10. '''Jean-Jacques Rousseau (1712-1778).''' 
File:Social_contract_rousseau_page.jpg|11. '''Het maatschappelijk verdrag.'''
File:EmileTitle.jpeg|12. '''Emile, of Over de opvoeding.'''
File:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|13. '''Madame de Pompadour, minnares van [[Lodewijk XV]] streed tegen de censuur van l'Encyclopédie. Op haar tafel staat deel IV.'''
File:James_Watt_by_Henry_Howard.jpg|14. '''James Watt (1736–1819), uitvinder van de stoommachine.''' 
File:François_Quesnay.jpg|15. François Quesnay.
File:Smith_-_Inquiry_into_the_nature_and_causes_of_the_wealth_of_nations,_1922_-_5231847.tif|16. '''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'''.
File:AdamSmith.jpg|17. '''Adam Smith.'''
File:Louis_XIV_of_France.jpg|18. '''Lodewijk XIV.'''
File:Koning_Louis_XV;_Hyacinthe_Rigaud.jpg|19. '''Lodewijk XV.'''
File:Ludvig_XVI_av_Frankrike_porträtterad_av_AF_Callet.jpg|20. '''Lodewijk XVI.'''
File:Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg|21. '''Marie Antoinette van Oostenrijk.'''
File:Women%27s_March_on_Versailles01.jpg|22. '''Vrouwen op de weg naar Versailles. Brood, geen taart!'''
File:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|23. '''Vrijheid, gelijkheid en broederschap.'''
File:LouisXVIExecutionBig.jpg|24. '''Onthoofding van Lodewijk XVI op de Place de la Révolution, nu Place de la Concorde.'''
File:Jacques-Louis_David_-_Marie_Antoinette_on_the_Way_to_the_Guillotine.jpg|25. '''Jacques-Louis David tekent Marie Antoinette op weg naar het schavot.'''
File:Exécution_de_Marie_Antoinette_le_16_octobre_1793.jpg|26. '''Executie van Marie Antoinette.'''
File:Robespierre.jpg|27. '''Maximilien de Robespierre (1758-1794).'''
File:Gros_-_First_Consul_Bonaparte_(Detail).png|28. '''Napoleon Bonaparte (1769-1821).'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Waar halen pessimisten inspiratie? ==

[[File: Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg|thumb|550px|Het Fin de Siecle is een decadente periode tussen 1890 en 1914. Twee kernwoorden  - schoonheid en de dood in het vooruitzicht - duiken overal op, zoals in dit symbolische schilderij van Leon Spilliaert. Zijn 'Absintvrouw' uit 1907 toont het thema: jonge mooie vrouw is op het einde van haar leven, het leven is als een scheut absint (let op de arm) weggevloeid. De kleuren zijn al in de rouw: donkerblauw, zwart en paars.]]

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-R06610, Oswald Spengler.jpg|thumb||550px|Oswald Spengler]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=qPRn-XRLM_c '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: DE PESSIMISTEN (30 Min.)'''].

.

1651: Thomas Hobbes - geboren in 1588, bij de aanval van de Spaanse Armada op Engeland waarbij zijn moeder ongekende angsten kende - betoogt in zijn boek ''Leviathan'' dat de oertoestand van de mens eenzaam, arm, wreed en kort is. Iedereen vecht er tegen iedereen. Mensen zijn vals en egoïstisch, cynisch en berekend. Met deze theologische vraag komt Hobbes tot deze probleemstelling: is de mens van nature goed of slecht? Goed en kwaad zijn begrippen die de mens, net zoals God, maakt om te vergelijken. Dieren kennen de kunst van het vergelijken niet in die mate als een mens. Hobbes is ondanks zijn lijfspreuk 'Fear and I were twins' optimistisch gesteld: de staat - een begrip dat zich in de tijd van Hobbes ontwikkelt - levert de instrumenten die de honger naar macht, roem en bezit in toom houden. Op dit moment geeft de rechterzijde van het politieke spectrum de voorkeur aan dit model: ze noemen het realisme. Anderen noemen het pessimisme of wantrouwen. Hobbes' en zijn volgelingen laten het verhaal over het ontstaan van de mens van het slechte naar het goede evolueren in tegenstelling tot Rousseau's volgelingen. Die zien de menselijke evolutie van goed naar slecht met de gedachte vroeger was alles beter. Beiden zijn in dit opzicht lineaire denkers: de geschiedenis voltrekt zich volgens een lijn, een glijbaan die je kan opklimmen (met veel moeite, maar als je de top bereikt, dan ben je er!) of kan afglijden (met veel plezier en gemak, om op te geven). Deze evoluties contastereren met de circulaire denkers zoals de Duitse cultuurhistoricus Oswald Spengler (1880-1936), de vader van het cultuurpessimisme. Zijn voornaamste werk ''De ondergang van het Avondland'' schopt het tot een bestseller dankzij Elisabeth Förster-Nietzsche, de zus van Friedrich Nietzsche. Het boek toont een cyclische cultuurgenese die de ontwikkeling van samenlevingen vergelijkt met het ritme van het mensenleven of dat van de seizoenen. Een mens: geboren, groei, volwassenheid, bejaard, sterft. Dagen (24 uur), maanden (de verwijzing naar de maancyclus) en seizoenen (vormen samen een jaar en herhalen zich dan) doen iets gelijkaardigs. In de lente ontluikt nieuw leven, de zomerse bloei zorgt voor nakomelingen (zaad), een herfstige oude dag tot de winter (de dood) intreedt. Diverse wereldbeschavingen bewijzen Spenglers theorie: De Babylonische, de Egyptische, de Chinese, de Indische, de Indiaans-Mexicaanse, de Grieks-Romeinse en de Arabische, de Joodse en de Byzantijnse beschaving. Het boek en de theorie zijn een tegenreactie op het verlichtingsdenken dat een maakbaar Europa voor ogen ziet. Spencer voorspelt dat die rationele maatschappelijke structuur een einde kent. Kort voor zijn dood schrijft hij dat het Duitse rijk snel zal ophouden te bestaan.  

.

1884: De grilligheid en de ambivalentie van de negentiende eeuw dwingen kunstenaars, intellectuelen en politici op het einde van de eeuw tot een reflectie over de voorbije en aan gang zijnde industrialisatie. In Engeland publiceert Arnold Toynbee in 1884 zijn ''Lectures on the Industrial Revolution'' waarin hij de industrie als oorzaak aanduidt voor het '''morele verval''' van de arbeidersklasse. De technische en wetenschappelijke successen van de mechanisatie leiden tot het failliet van de traditionele ambachten en loodst vrouw en kind naar de fabriek waar ze nauwelijks weten welk product ze maken.

.

Op het einde van de eeuw is de tussentijdse balans niet florissant: de onmacht van de prille democratie (de juridische en sociale bevrijding van het individu blijkt – voorlopig - een illusie), het koloniaal beheer, de kapitalistische klassenjustitie, het elitaire stemrecht dat de gegoede klassen bevoordeelt, het lijden van het proletariaat… al deze pijnpunten brengen mensen sociaal en psychologisch in de war. Beloofde de Industriële Revolutie dan geen rijkdom en overvloed? Beloofde de onstuitbare techniek dan geen wereldwijd transport en een internationale economie? Ging het oneindige aantal uitvindingen niet afrekenen met armoede, hongersnood, epidemieën, kindersterfte en achterlijkheid? De negentiende eeuw heeft een Januskop: het succesverhaal van stoom, infrastructuur en amusement botst met sceptische en pessimistische stemmen vol wantrouwen. Niet iedereen begroet de vooruitgang met gejuich. 

.

De psychiater Sigmund Freud, de filosoof Nietzsche, schrijvers zoals Emile Zola en Oscar Wilde, kunstenaars zoals Leon Spilliaert zijn er de gezichten van. Hun cultuurkritiek focust op het beest in de mens. Is de mens te beschaven? Achter het menselijke gezicht huizen de onderdrukte driften van Eros en Thanatos, de hysterie en de angst voor het anale. Het idee dat God dood is, duikt op bij Nietzsche en de evolutieleer van Charles Darwin botst met de Bijbel. Gods dood stelt de begrippen waarheid en cultuur en vooruitgang, modernisering en maatschappij in vraag. Die begrippen blijken geen product van het rationalisme en de Verlichting, maar een complot van tirannieke, gewelddadige machtsmensen: een roedel roofdieren, een ras veroveraars die de dwalende massa in hun klauwen houdt. De enige optie is de schoonheid van het sterven. Enkel de esthetica van de dood rest, nu de maatschappij een terminale patiënt blijkt. Het komt tot uiting in het decadente, de luxueuze overbeschaving vol estheticisme, escapisme en het uiterlijke vertoon van het dandyisme (denk tegenwoordig aan Pim Fortuyn, Thierry Baudet, Theo Hiddema, Dries Vanlangenhove), vol nihilisme (sociale mobiliteit is een idioot idee), misogynie (vrouwonvriendelijkheid vanuit het gevoel dat vrouwen vuil en neerslachtig zijn) en a-politieke gedrag (democratie leidt nergens toe). Deze opvallend geklede intellectuelen hebben de vileine commentaar klaar voor hun rivalen. Ze voelen zich tegelijk -hoe paradoxaal ook- verloren in hun eigen tijd en superieur tegelijk, ze zijn verheven en provoceren met dubbelzinnigheden, verwijzen graag naar de oudheid (vroeger was het beter) en gebruiken ironie. 

.

Het Fin de Siecle of het einde van een tijdperk - ook de Belle époque genoemd (denk aan het impressionisme, de Jugendstil, de cinematografie) - loopt van pakweg 1890 tot het einde der tijden: het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het zijn narcisten: ‘Een dandy leeft en slaapt voor zijn spiegel’ noteert Charles Baudelaire. Toch is het narcisme niet te herleiden tot het individu, het omvat een hele cultuur (Christopher Lasch in 1978: ''The Culture of Narcissism'') en een narcistische cultuur legt de lat hoog.&lt;ref&gt;Mia Doornaert laat de Belle époque beginnen in 1870 en eindigen met de Tweede Wereldoorlog. Zo zie je dat er op de historische periodes marge kan zitten. Lees ook: JAN VAN HEEMST. ''Tussen gen en globe. Europese Cultuurgeschiedenis'', Ad. Donker, Rotterdam, 2012, p. 340 ev. Dat negatieve geluid van Arnold Toynbee uit het einde van de negentiende eeuw, contrasteert met de visie van T.S. Ashton die aan de vooravond van de zilveren jaren vijftig die hij publiceert in ''The Industrial Revolution, 1760-1830''. In dat boek uit 1948 benadrukt Ashton het positieve en de verworvenheden van de negentiende eeuw. Vgl. DE KOCK CATHERINE &amp; DE VUGT GEERTJAN. ''Waarom zijn er zoveel rechtse dandy’s?'' In: ''De Standaard'', 2 april 2019, p. D11.&lt;/ref&gt; 
 
. 

.

== Dialectiek ==

.

Het dialectisch denken of het denken in tegenstellingen haalt [https://www.youtube.com/watch?v=fSQgCy_iIcc&amp;t=173s Karl Marx] bij [https://www.youtube.com/watch?v=H5JGE3lhuNo Georg Wilhelm Friedrich Hegel]. 

;Voorbeeld 1:
Paul Ricouer ziet drie fasen in het lezen van de bijbel:
* These: als een ‘fantastisch boek’: naïef gelezen als een sprookje tijdens een miraculeuze kindertijd (story)
* Anti-these: Een ‘historisch boek’: de kritische lezing (history) met historische personages
* Synthese: Een ‘levensboek’: als antwoord op zinvragen over de toekomst, het nu en vroeger, hier en elders (transhistory)

;Niet dat er altijd een synthese komt...
* These: De Katholieke Middeleeuwen met de klemtoon op beelden
* Anti-these: De reformatie met de klemtoon op woorden
* Anti-anti-these: De contrareformatie en de barok
* Anti-anti-anti-these: het classisisme

;Voorbeeld 2:
* These: Het absolutisme van Lodewijk XIV
* Anti-these: De Verlichting en haar romantisch optimisme
* Synthese: De Franse Revolutie-idee (vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid) met gewelddadige leiders zoals Robespierre en Napoleon

;Voorbeeld 3:
* These: De Franse Revolutie
* Anti-these: De [[Restauratie (Frankrijk)|Restauratie]]
* Synthese: Het [[positivisme]] van [[Auguste Comte]]

;Voorbeeld 4:
* These: Het optimisme van de Verlichting
* Anti-these: Het pessimisme en het determinisme van het Fin de Siècle, het impressionisme
* Synthese: de dialectiek van Marx

;Voorbeeld 5:
* These: het kleuterkind met een goddelijke adoratie voor zijn vader
* Anti-these: de puber waarbij de vader een loser is
* Synthese: de jongvolwassene met een realistisch ouderbeeld

;Voorbeeld 6:
In de kunstgeschiedenis zijn er talloze voorbeelden van tegenstellingen die elkaar opvolgen: 
* Realisme en Impressionisme: Realisme is een kunststroming die zich richt op het weergeven van de werkelijkheid, terwijl Impressionisme  indrukken vastlegt.
* Barok en Rococo: Barok is een kunststroming die zich kenmerkt door dramatische effecten, terwijl Rococo zich kenmerkt door lichtere, meer decoratieve elementen.
* Kubisme en Futurisme: Kubisme staat voor geometrische vormen, het Futurisme zoekt beweging en snelheid.
* Romantiek en Realisme: Romantiek richt zich op emotie en verbeelding, het Realisme wil de werkelijkheid tonen zoals die is.
* Surrealisme en Dadaïsme: Surrealisme zoekt naar het onderbewuste, het Dadaïsme daagt de conventionele kunst uit.
* In de kunstgeschiedenis is er sprake van synthese wanneer twee tegenstellingen worden samengevoegd tot een nieuwe stijl. Een voorbeeld hiervan is het Postmodernisme, dat elementen van verschillende stijlen combineert.

.

.

== De Ist-familie telt (te) veel leden ==

.

[[Bestand:David Van Reybrouck.jpg|thumb|550px|David Van Reybrouck ziet kenmerken van het 21ste-eeuwse populisme in het socialisme uit de negentiende eeuw. Hij schrijft één lange redenering met als conclusie dat er in de kennismaatschappij aandacht nodig is voor laaggeschoolden. Dat komt de democratie alleen maar ten goede. Tien jaar na zijn lange redenering, in 2019, komt er het initiatief voor een Jezuïetenschool in Molenbeek en kan Van Reybrouck een experiment aangaan in de Duitstalige gemeenschap.]]

[[Bestand:Jose_Ortega_y_Gasset.jpg|thumb|550px|Jose Ortega y Gasset, geen optimist. Ortega is kritisch over de massa die hij definieert als gelijk ieder ander. De massamens is onbescheiden, zonder zelfkritiek en respectloos voor autoriteit en staat tegenover de elite. Ortega roept de aristocratie op om de leiding te nemen bij cultureel verval.]]

Aan de uitersten van het spectrum staan de optimist en de pessimist. Een ander spectrum is te vormen tussen de realist en de idealist. Tussenin liggen vele interpretaties van de geschiedenis. Belangrijk is de betrouwbaarheid van wat men beweert. Hoe kan je dit nagaan? Dat gebeurt via twee strategieën: mediawijsheid en historische kritiek. Iedereen gaat aan de slag met de werkelijkheid en maakt er iets van op zijn eigen originele wijze. Waakzaamheid blijft geboden.

.

;1. De optimist
* Is zonder meer optimistisch wat de toekomst betreft. Technologie zal ons redden, de wereld kent alleen maar vooruitgang. Een mooie passage uit Milan Kundera's '''Ondragelijke lichtheid van het bestaan''' illustreert dit optimisme. Verder is Kundera geen typische optimist.

.

;2. De pessimist
* Doemdenkers zoals: Louis-Ferdinand Céline, Oswald Spengler, José Ortega y Gasset, Johan Huizinga.

.

;3. De Marxist en de communist
* Van Karl Marx tot Raoul Hedebouw.

.

;4. De populist
* Vertaalt de historische boodschappen in eenvoudige termen en gebruikt zijn verhaal voor een eigen gewin. Dictators neigen naar dit type. 

.

{{Citaat|'''Hij (de populist) weet wat het volk wil, en dat moet volstaan. Daardoor duldt hij geen tegenspraak, daardoor  heeft hij een gloeiende hekel aan het debat. Het parlement, de grondwet, de gebruikelijke democratische procedures zijn voor hem eerder hindernissen dan politieke verworvenheden. In die betekenis is populisme in wezen antidemocratisch en antiparlementair; sommigen spreken zelfs van 'proto-totalitair'. Dit duistere populisme miskent het wezen van de democratie.'''|David Van Reybrouck}}

.

;5. De cartoonist
* Een standup comediën die van alles een grap maakt, mensen een spiegel voorhoudt door middel van een grap. Niet altijd in dank afgenomen. Denk aan de Bataclan en Charlie Hebdo.

.

;6. De relativist
* Relativeert alles kapot. Problemen bestaan nauwelijks.

.

;7. De structuralist
* De structuren bepalen het denken. Individueel maakt een mens nauwelijks keuzes.

.

;8. De kapitalist
* Denkt alleen maar in economische modellen: leiders zijn managers, winners en een probleem los je op met een businesmodel. 

.

;9. De journalist en de columnist
* Stefan Zweig en Joseph Roth

.

;10. De illusionist
* Goochelaars en charlatans die aan de slag gaan met de werkelijkheid

.

;11. De hyperbolist
* Vergroot alles uit, overdrijft

.

;12. De realist
* 'tja. Die hebben we nog niet gevonden :-)

.

;13. De polemist
* Slaagt er in om partijen die hetzelfde nastreven in ruzie te steken. Zelf komt hij er ongezien mee weg. Een spreekwoord kenmerkt hem: 'Twee honden willen een been, de derde komt er mee heen.'

.

;14. De hedonis, de narcist, de egoïst en de Trumpist
* Aarzelt niet om publiekelijk te liegen en benoemt alles wat hem of haar tegen de haren instrijkt [[fake news]]
* Denkt alleen aan zichzelf en gaat daarvoor over lijken?
* Houdt van zelfverheerlijking. 

.

;15. De perfectionist
* Streeft perfectie na ten koste van alles.

.

;16. De encyclopedist
* Verzamelt kennis, zoveel mogelijk objectieve kennis om op basis van deze 'ratio' gedegen beslissingen te kunnen nemen.

.

;17. De anarchist, de andersglobalist en de activist
* Is te zien op manifestaties en betogingen. Roept en staat op de barricaden.
* Stelt het systeem in vraag, doorgaans op een speelse, ongevaarlijke manier.

.

;18. De negationist
* Negeert toekomstige problemen (klimaatopwarming), of negeert wat er in het verleden gebeurde (holocaust). In sommige samenlevingen is negationisme strafbaar.

.

;19. De ecologist
* Ziet ecologie als een religie.

.

;20. De royalist
* Is koningsgezind.

.

;21. De propagandist en de evangelist
* Tracht aanhangers te vinden voor zijn gedachtengoed via de publieke opinie, vaak is de info eenzijdig of verzonnen.
* Loopt over van bekeringsdrang.

.

;22. De sadist
* Houdt ervan om zijn tegenstanders te pijnigen. 

.

;23. De nationalist
* Nationalisme is een ideologie die de staat als historische eenheid ziet. Soms gaat dit gepaard met idee van exceptionalisme om de eigen identiteit af te grenzen tegenover anderen. 

.

;24. De separatist
* Separatisme streeft naar de terugtrekking uit een bestaande staat en het oprichten van een eigen.

.

;25. De futurist
* Probeert te voorspellen hoe de toekomst er zal uitzien.

.

;26. De simplist
* Stelt alles te eenvoudig voor.

.

;27. De idealist

.

.

;Aan de toog

'''VRAAG''': Moet ik al deze typetjes kennen?
 
'''ANTWOORD''': Uiteraard niet.

.

'''VRAAG''': Waarom voer je ze hier dan ten tonele?

'''ANTWOORD''': Omdat politieke debatten of monologen tegenwoordig vaak beginnen met het definiëren van de tegenstander, in plaats van het positioneren van het eigen zelf. Voor wie de debatten van op afstand volgt, klinkt dit abstract, maar een voorbeeld maak veel duidelijk. Als Wouter Beke (CD&amp;V) in 'De Zevende Dag opdaagt (3.02.2019) en onmiddellijk zegt hoe NVA en GROEN denken over de vraag die hij krijgt voorgeschoteld, getuigt dit van[framing, iets wat doorgaans de media wordt verweten. Het is een techniek van stereotypering waar de democratie niet bij gebaat is. 

.

'''VRAAG''': Een beetje zoals Anuna De Wever niet weet of ze een man of een vrouw is?

'''ANTWOORD''': Inderdaad, je hoeft de wereld niet in categorieën op te delen. Anuna zegt: Als ik weet en ervan overtuigd ben dat ik mezelf ben - ik ben Anuna - dan volstaat dat. Niemand hoeft mij te definiëren.

.

'''VRAAG''': Maar hoe weet je dan met wie/wat je te doen hebt? Zo is er toch geen duidelijkheid meer? 

'''ANTWOORD''': Waarom zou dat moeten? Waarom wil je duidelijkheid?

.

'''VRAAG''': Ik ben eigenlijk op zoek naar de waarheid. Dat lijkt me een beter begrip.

.

'''ANTWOORD''': Zou de geschiedenis de waarheid kunnen brengen? Is waarheid geen begrip waar priesters of andere religieus geïnspireerde mensen van houden? Geschiedenis is een wetenschap en die houdt zich bezig met 'betrouwbaarheid' van informatie. Hoe dat in elkaar zit, leg ik je hieronder uit. 

.

.

== Schema ==

.

[[File:Karl_Marx_001.jpg|thumb|350px|Karl Marx ontwikkelt zijn geschiedenisvisie volgens de dialectiek van zijn voorloper Hegel: these, antithese en synthese. Weber is evenzeer 'dief' en ontleent de begrippen aan Fichte die ze op zijn beurt stal bij Kant. Hegel streeft naar een totaalconcept van wetenschap en godsdienst, esthetica en filosofie en bekijkt de werkelijkheid als een proces van tegenstellingen, geen statisch zijn en drukt dit uit met 'aufheben' wat optillen, afschaffen en bewaren betekent. These, antithese en synthese?]]

.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Visies op geschiedenis !! Pessimisme !! Optimisme !! Dialectiek
|-
| '''Wie maakt ze?''' || Louis-Ferdinand Céline|L.F. Céline || Milan Kundera|M. Kundera || Karl Marx
|-
| '''Richting''' || Circulair || Lineair || Spiraal
|-
| '''Resultaat''' || Doemdenken || Vooruitgangsdenken || Determinisme
|-
| '''Gevolgen''' || Ironie, cynisme|| Vrijheid, verantwoordelijkheid || Strijd
|-
| '''Doel''' || Doelloos || Groei || Klasseloze staat
|-
| '''Motor''' || Domheid || Verlichting || Economie &amp; het middenveld
|}

.

.

== Objectiviteit? ==

.

;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Grey square optical illusion.PNG|thumb|Vierkant A heeft precies dezelfde grijskleur als vierkant B ([[:file:Same_color_illusion_proof2.png|bewijs]])
Bestand:Grid illusion.svg|thumb|Flikkerend rooster. Het lijkt of er zwarte vlekken verschijnen
Bestand:Gradient-optical-illusion.svg|thumb|De grijze balk heeft overal dezelfde kleur
Bestand:Tribar.png|thumb|De [[Penrose-driehoek|driehoek van Penrose]]. Een driedimensionale figuur die niet kan bestaan
Bestand:Onm_kubus2.png|Onmogelijke kubus
Bestand:Impossible staircase.svg|Oneindige trap
File:Blivet.png|[[Blivet]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''GESCHIEDENIS ALS CONSTRUCTIE''' =

[[File:Kortrijk-Groeningemonument.jpg|thumb|right|550px|Kortrijk, Groeningemonument uit 1906 (beeldhouwer Godfried Devreese). In Vlaams-nationalistische kring symboliseert deze slag de taalstrijd. De Vlaamse Gemeenschap riep in 1973 11 juli als feestdag van Vlaanderen uit.]]

.

Geschiedschrijving is, net als het nieuws, onderhevig aan trends. Het is niet zo dat de ‘geschiedenis’ het verleden objectief in beeld brengt. Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Zo is het resultaat van hun denkwerk verschillend. 'Al zolang ze bestaat, heeft de geschiedschrijving een ingewikkelde band met de politieke macht' schrijft Anne Morelli in haar boek ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië.'' Jacques R. Pauwels heeft het iets recenter over ''De grote mythen van de moderne geschiedenis.'' Hij steekt van wal met 'Mythen zijn geen leugens' maar fantasieverhalen met een kern van waarheid. Mythes bevatten 'een kern van historische werkelijkheid maar dienen niet om die werkelijkheid uit de doeken te doen. Ze streven ernaar mensen te socialiseren, hen met de stand van zaken in hun maatschappij tevreden te stellen of minstens te verzoenen, ook - en vooral - wanneer er eigenlijk goede redenen bestaan om ontevreden te zijn met de status quo en verandering te willen, eventueel zelfs radicale, revolutionaire verandering.'&lt;ref&gt;JACQUES R. PAUWELS. De grote mythen van de moderne geschiedenis. Epo, Berchem, 2019, p. 7-8.&lt;/ref&gt;

.

.

== Geschiedenis en macht ==

.

Het lijkt op wat Morelli schrijft: 'Vanaf de oudheid heeft de historicus de machtshebbers bezongen, hun veroveringen gelegitimeerd, vanuit het verleden hun identiteit bepaald en hun voorouderlijke deugden verheerlijkt. De historicus gaf de natie zijn wortels. Te vaak vergeten we dat de historicus buiten zijn onderzoek kan. De historicus is een kind van zijn tijd, heeft zijn aandachtspunten en zijn blinde vlekken, zijn sympathieën, banden en kent de dingen waar hij beter niets over schrijft. De historicus is soms een militant of een machtsdienaar. Zo ‘maakt’ hij -bewust of onbewust - het verleden. Dé voorbeelden vinden we in de 19de eeuw, toen de romantiek naar de ziel van het volk zocht, ter onderscheid met anderen. Historici zochten de ziel en vonden ze in het verleden vol 'feiten' die, met de nodige rangschikking en interpretatie, voor deze identiteit zorgden. Deze 'mythen' toonden dat bodem en ras in een ver verleden al onze identiteit vormden.'&lt;ref&gt;MORELLI ANNE (Ed.). ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië''. Epo, Berchem, 1996, pp. 7-21.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== Anne Morelli ===

.

Het boek van Anne Morelli ''Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie'' verkocht als een zoet broodje. In enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek historische en politieke reacties uit. Het magazine ''Front National de Belgique'' beschuldigde het boek ervan de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam van de Belgen te besmeuren: 'Het maakt ons verleden en onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreem rechts gebruikte de argumenten in haar pamfletten. 

.

.

=== Kortrijk 1302-1902 ===

.

Jo Tollebeek en Tom Verschaffel ontmaskeren in de ''Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging'' de mythe van de veldslag op 11 juli 1302 waarin een leger van Vlaamse ambachtslui het Franse ridderleger op de Groeningekouter verslaan. 'Deze veldslag kaderde in het verzet van (een gedeelte van) Vlaanderen tegen de veroveringsdrang van het Frankrijk van Filips de Schone' schrijven ze. Vanaf het midden van de negentiende eeuw komt de benaming Guldensporenslag in zwang, door de publicatie van Hendrik Conscienses ''De Leeuw van Vlaanderen'' en doet de naam denken aan een romantische tijd vol heroïsche vrijheidsdrang tegen een reeks vreemde onderdrukkers: de Romeinen en Caesar, de Fransen (1302), de Spanjaarden (de Geuzen en de Tachtigjarige Oorlog), de Oostenrijkers (Jan de Lichte) en de Nederlanders. Conscience is niet de eerste die 1302 onder de aandacht brengt; toch is het zijn ''Leeuw van Vlaenderen'' die zich vanaf 1838 in het Vlaamse bewustzijn nestelt, zonder dat die in tegenspraak is met de vaderlandsliefde voor België. Naarmate de Vlaamse Beweging evolueert, verschuift de betekenis van de Guldensporenslag.

.

.

=== Vier keer feest ===

.

De symbolenstrijd bereikt een hoogtepunt in Kortrijk in 1902, bij de zeshonderdste verjaardag. De voorbereidingen beginnen in 1891 en Guido Gezelle schaart zich achter het initiatief. Omwille van ideologische twisten onder de organisatoren komen er uiteindelijk vier feesten: op 13 juli organiseert de Vlaamsche Volksraad een eerste manifestatie; diezelfde dag betoogt het liberale Vaderlandsch Comiteit; op 17 augustus volgt het feest van de katholieken; en nog eens veertien dagen later trekken de socialisten -met tweetalige slogans (&quot;De strijd van Kortrijk was een strijd tegen de rijken&quot;)- door de Kortrijkse straten. Door de strubbelingen raakt het standbeeld voor de Groeningekouter niet tijdig klaar; het zou in 1906 worden onthuld. De cultus van 1302 is sedert 1973 officieel: 11 juli is de feestdag van de Vlaamse Gemeenschap.

.

.

== Ideologie ==

.

Vertrekkend van dit soort ideeën verspreidden schoolboeken in het verleden een patriottische geschiedenis en het nationaal gevoel. Ook al kende België weinig geschiedenis-catechismussen, toch herhaalden schoolboeken generatie na generatie clichés en stereotypen die tonen dat België ten tijde van Jules Caesar een identiteit bezat. De historicus Eric Hobsbawm beschreef de geschiedenisvervalsers en stelt dat 'geschiedenis de grondstof is voor nationalistische, etnische of fundamentalistische ideologieën, zoals de papaver dat is voor de heroïneverslaafde.' 

.

=== I. Nationalisme ===

[[Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png|thumb|550px|'''732_TECHNOLOGIE MAAKT HET VERSCHIL''' Carl von Steuben, of is het Charles Auguste Steuben? (1788–1856) schildert in 1837 de Slag bij Poitiers uit het jaar 732 in een Romantische versie. De slag is bekend omdat de stijgbeugel de doorslag geeft. Frankische ruiters ondervinden dat ze vast in het zadel zitten om hun bijlen en tweesnijdende zwaarden rond te zwaaien, zonder evenwichtsverlies. Haaksperen drukken de Moorse schilden weg zonder dat ze van hun paard vallen. Het schilderij hangt in Versailles. De stijgbeugel was niet nieuw, de Hunnen gebruikten die eerder. Voor de Brit Edward Creasy is deze slag één van de vijftien belangrijkste uit de wereldgeschiedenis. Hij beschreef dat in zijn boek ''The Fifteen Decisive Battles of the World'' uit 1851. Klopt het dat aldus Bart de Wever - dixit Europajournalist Paul Goossens - hier de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis begint met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam?  Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt;]] 

Als het aan Bart De Wever ligt, begint de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam, verslagen in 732 bij Potiers. Europajournalist Paul Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd. Niet het Verdrag van Rome, wel de slag van Potiers in 732 zou, volgens De Wever, die in deze een doorslagje van die van radicaal-rechts is, het echte begin van een verenigd Europa zijn. Volgens die canon moeten Robert Schuman en Jean Monnet als fouding fathers de plaats ruimen voor de Frankische krijgsheer Karel Martel, bastaardzoon van Pepijn van Herstal en cultfiguur van extreemrechts. Tegelijkertijd wordt het concentratiekamp Auschwitz tot een Pools provinciestadje gedegradeerd en krijgt de Europese eenwording een een radicaal andere inspiratiebron. De Europese burgeroorlog (WOII) en de Holocaust verdwijnen op de achtergrond, de islamitische andere wordt nu de raison d'etre van de eenheid. Een verleden van kruistochten en de reconquista's wordt weer actueel. Daarmee ligt de Europese identiteit in de voor Vlaamse nationalisten vertrouwde antagonistische bedding. Als het Vlaamse wij een smoel kreeg, is het omdat het zich tegen de Belgische &quot;vijand&quot; kon afzetten. &quot;Het is een onmiskenbaar feit&quot; schrijft De Wever, &quot;dat een externe vijand een zeer tastbare en doorslaggevende rol kan spelen in identiteitsvormingsprocessen.&quot; In zijn recept voor Europa zit het er allemaal in: meer Potiers en de promotie van de politieke islam tot uitverkoren Europese vijand' en een minder prominente aanwezigheid van de Holocaust.
'Is dat een radicaal-rechts verhaal?' vraagt Goossens zich af. 'Ongetwijfeld, maar niet voor De Wever. Voor hem is de Koran geen license to kill en is er geen sprake van botsende beschavingen, wel van een conflict over het voortbestaan van de moderniteit. Het zal de radicalen een zorg zijn. Hun memes en vlaggen zijn immuun voor subtiel denken. Voor De Wever daarentegen draait het allemaal rond de moderniteit. Daarom de noodzaak van een leidcultuur met de verlichting als kompas. Dat klinkt mooi, maar het valt op dat het conservatieve orkest de verlichting pas begint af te stoffen als de moslim in de buurt is. Als het over ongelijkheid, mensen in nood op de Middellandse Zee en de inspiratie van de Europese Unie gaat, stopt die muziek. De Wever houdt niet van half werk. Omdat een identitaire beweging niet zonder vijand kan, heeft hij er meteen twee in de aanbieding: de politieke islam dus en de ‘postmodernisten en cultuurrelativisten’. Dat nihilistische volkje sleurde Europa in een spiraal van identitaire zelfdestructie, cultiveerde de zelfschaamte en hypothekeert een groot verhaal over een mythisch verleden. Pas als met die binnenlandse vijand is afgerekend, kan de externe vijand worden aangepakt en ontstaat er ruimte voor Europese trots en kan met een luid ‘Europa is van ons’ het afscheid van Auschwitz afgekondigd worden.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== II. Media en propaganda ===

[[Bestand:Honoré_de_Balzac_(1842)_Detail.jpg|thumb|right|550px|Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'?]]

.

==== Media indoctrinatie ====
Voor ideologieën is het verleden essentieel en wie er geen heeft, kan het uitvinden. Jacques Pauwels voegt een tweede ideologie toe. Hij stelt dat het triestig is gesteld met het historisch besef (lees: de kritische geest) en dat de media, veel meer dan het onderwijs ons doordringt van een eindeloze reeks mythes. Mythes zijn geen leugens, maar fantastische verhalen met een kern van waarheid. Naast het onderwijs kwamen het internet, de tv en de film en de sociale media. Die voegden - in het beste geval - een kennislaag aan het (ideologische) geschiedenisonderricht toe, in het meest barre geval namen ze de onderwijs-rol gewoon over of schelden sociale media er over heen. Waarom zijn die media zo ijverig bezig om ons de geschiedenis te leren kennen? Essentieel om dit te begrijpen, is dat die media heel vaak privé-eigendom zijn van superrijken. Noam Chomsky maakte die analyse al eerder. En dat er een verband bestaat tussen de media en hun eigenaars wordt doorgaans niet vermeld. Als media ter sprake komen, dan worden die vaak opgevoerd als de waakhond van de democratie, niet als propagandakanalen van multinationals en holdings. Dat deze één procent-elite (die negentig procent van alle rijkdom in haar zakken heeft) niet graag in de belangstelling staat, spreekt voor zich. Daarom zwijgen historische films over de steun die Hitler genoot van Duitse en Amerikaanse (jawel!) industriëlen en bankiers. Net omdat die één procent bang is voor een objectieve kijk, controleert ze de verhalen die ze de wereld instuurt en welke niet. Dit soort selectiviteit zien we bijvoorbeeld bij de betekenis die documentaires geven aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Echter, meer dan om Tokyo op de knieën te dwingen, waren de honderdduizenden slachtoffers bedoeld om Moskou te intimideren. Daarom is onze kennis over de Tweede Wereldoorlog ook een Hollywoodproduct waarbij D-day belangrijker is dan wat er in Stalingrad gebeurde. Het zijn de bevoorrechten en de winnaars en niet de underdog of de slachtoffers die de geschiedenis maken. Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'? Ongetwijfeld. En daar is de één-procent-elite zich van bewust. Daarom leidt hun entertainment de aandacht af van waar het werkelijk om draait, namelijk dat rijken rijker worden en armen armer worden. Hun media slagen erin om de kapitalistische kritiek te fnuiken door bijvoorbeeld te eenzijdig te focussen op Hitler als grote schuldenaar van wat er tussen 1939 en 1945 gebeurde en niet op wie centen verdiende aan de oorlog, de wapenhandelaars, de wapenindustrie, Hugo Boss die de kledijlijn voor de Nazi's uitdacht of Bekaert uit Zwevegem (die na de oorlog de Sociale Hogeschool, het latere Ipsoc, ruimsubsidiërde) die de prikkeldraad voor de kampen leverde. Het kapitalisme heeft een vooral verborgen geschiedenis die nauwelijks onder de aandacht komt en verbergt hoe rijken rijker worden. Wie dit wil begrijpen of minstens wil analyseren kan bij de kritische geschiedschrijving terecht.

.

==== Propaganda ====

In de twintigste eeuw onderzoeken communicatiewetenschappers de mediabeïnvloeding door middel van gedragsonderzoek, diepte- en waarnemingspsychologie, marketing en de metafoortheorie, taal en machtsmechanismen. In 1937, kort na de machtsovername van Hitler in Duitsland (1933) formuleert het Amerikaanse Institute for Propaganda hoe propaganda werkt.

.

1.	'''Plain Folks Appeal''': gebruik realistische situaties die iedereen herkent, wees betrokken op volkse thema's;

.

2.	'''Bandwagon Appeal''': als iedereen achter dezelfde kar loopt, moet de boodschap die de kar verspreidt wel juist zijn. Als iedereen in de rij staat voor een ijsje, zijn ze per definitie lekker. We kennen voorbeelden van zelfstandigen die in die optiek de kunstmatige klant creëren;

.

3.	'''Misleading Numbers''': gebruik desnoods misleidende cijfers, nuanceer harde feiten;

.

4.	'''Transfer''': gebruik vlaggen, wapenschilden, titels, uniformen, symbolen… iedereen herkent ze;

.

5.	'''Celebrity''': verwijs naar beroemdheden, namen en autoriteiten, uit het heden en het verleden, prijs de 'comming man' als het voorbeeld voor de toekomst. Deze leider zal ons redden;

.

6.	'''Glittering Generalities''': grootsprakerige algemeenheden zorgen voor positieve connotaties;

.

7.	'''Stereotyping''': scheldgedrag herleidt tegenstanders tot karikaturen, maak er een cliché van;

.

8.	'''Call to Action''': Roep op tot actie zodat mensen niet langer hun schouders ophalen maar zich inzetten en gewaardeerd voelen;

.

9.	'''Card-Stacking''': schik de kaarten op een andere wijze, bepaal de volgorde van de presentatie. Hou kaarten achter de hand en speel ze uit indien nodig of hou kaarten achter en verzwijg. 

.

.

=== III. Veiligheid en angstcultuur ===

[[Bestand:Chernobyl_Hotel_with_reactor_in_background.jpg|thumb|right|550px|De kernramp van Tsjernobyl maakte Ulrich Becks publicatie uit 1986 over de risicosamenleving tot een bestseller in Duitsland.]]

Een derde ideologie focust op wat René Munnik in zijn boek 'Geweldig' de 'veiligheidsideologie' noemt. Zijn er objectieve redenen om aan te nemen dat onze werkelijkheid zo onveilig is? Of zijn we gewoon gevoeliger voor onveiligheid? Ulrich Beck spreekt in 1986 over 'Risikogesellschaft'. 

.

Zijn boek ''Risikogesellschaft: Auf dem Weg in eine andere Moderne'' (Risicomaatschappij: op weg naar een andere moderniteit) kreeg door de kernramp van Tsjernobyl de status van bestseller en is snel in het Engels vertaald. Het begrip wijst er ''niet'' op dat onze tijd gevaarlijker is dan vroeger. Gezien de levensverwachting, de technologie en de welvaart leven we veiliger dan ooit: ziektes en hongersnoden, natuurrampen en epidemie lieten we achter ons. Met de risicosamenleving wijst Beck op: 

.

1. de risico's (kernrampen, klimaatsverandering) zijn veroorzaakt door de neveneffecten van onze hoogtechnologische en welvarende, onze moderne en verlichte samenleving (die alles beheersbaar zou houden).

.

2. risico's, zowel reëel en vermeend nodigen uit tot een angstcultuur via propaganda, ideologie of als ultieme utopische preventie waarbij alles onder controle te houden is.

.

3. de risico's zijn er om te blijven. Wie nog geboren moet worden kan last krijgen.

.

4. de risico's zijn niet lokaal, maar wereldwijd.

.

5. de risico's treffen alle klassen, elk ras, alle leeftijden en sekses.

.

6. de risico's zijn onzichtbaar. Alleen deskundigen merken ze op.&lt;ref&gt;Zie RENE MUNNIK (Ea.). ''Geweldig! Over de vanzelfsprekendheid van geweld.'' Valkhof Pers, Nijmegen, 2005, p. 7-11.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== IV. Complottheorieën ===

Complottheorieën halen hun sterkte omdat ze gebaseerd zijn op selectief en speculatief bronnengebruik en hun wantrouwen tegenover wetenschappelijke kennis. Een complottheorie vertrekt van de overtuiging dat verborgen groepen met kwade bedoelingen gebeurtenissen sturen. Kenmerkend is: een verborgen elite; controle; toeval bestaat niet; wantrouwen in officiële verklaringen; het tegenbewijs is deel van het complot. De vraag draait vaak rond de vraag: &quot;Wie heeft macht?&quot; en &quot;Waarom gebeuren dingen?&quot; Complottheorieën bieden eenvoudige antwoorden op complexe processen. Juist omdat zoveel vragen onbeantwoord blijven, ontstaan talloze theorieën. Miljoenen mensen dat de maanlanding van 1969 in een studio is opgenomen. Voorbeelden zijn gecreëerd rond De bende van Nijvel (1982-1985) en hun link met extreemrechtse netwerken, de staatsveiligheid, het NAVO-netwerk Gladio en politieke elites. De aanslagen van 11 september 2001 behoren tot de meest besproken complotthema's. Veel theorieën stellen dat de Amerikaanse overheid betrokken was en dat de Twin Towers gecontroleerd zijn opgeblazen. Recenter zijn de theorieën rond QAnon, de Great Reset, vaccinatiecomplotten, omvolkingstheorieën, de klimaatontkenning...

.

.


;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG|Resten van goedendags
Bestand:Paardenhangertje_van_Gwijde_van_Namen_Kortrijk_1302__9-01-2010_14-22-14.JPG|Paardenhangertje van Gwijde van Namen
File:Battle_of_Courtrai2.jpg|De Guldensporenslag, tot de negentiende eeuw vergeten, daarna vanonder het stof. Met een doel.
File:Nicaise de Keyser04.jpg|Voorstudie van de slag door Nicaise de Keyser.
File:Guido_Gezelle.jpg|Guido Gezelle (1830-1899)
File:Hendrik_Conscience.jpg|Hendrik Conscience (1812–1883)
File:Leeuwvanvlaenderen.gif|De Leeuw van Vlaanderen verscheen in 1838
File:Groeningepoort.jpg|Groeningepoort in Kortrijk
File:Kortrijk_Groeningeabdij_museum.JPG|Museum Kortrijk 1302
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Morele paniek en fake news ==

.

[[Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg|thumb|right|550px|De heksenprocessen van Salem in Amerika begonnen in 1692 en resulteerden in minstens 24 ter dood veroordelingen. Beschuldigingen ten aanzien van vooraanstaanden stopten de processen en deden de morele paniek verdwijnen.]]

[[Bestand:Deep_throat_PD_poster_(restored).png|thumb|right|550px|In deze film is de vrouwelijke seksualiteit het thema. Er zijn eindeloze processen gevoerd over de film. In 23 Amerikaanse staten is die verboden, in het Verenigd Koninkrijk is hij illigaal tot het jaar 2000. Nederland was toleranter. De film draaide uitsluitend voor meerderjarigen in bioscopen met minder dan vijftig zetels.]]

Fake news kan leiden tot morele paniek. Morele paniek is een buitenproportionele, vijandige en gemediatiseerde reactie op een situatie of technologie, een persoon of groep, die waarden en normen lijken te bedreigen. Het begrip verklaart maatschappelijke angstreacties die niet in verhouding staan tot de ernst, het risico, de schade of de dreiging. Morele paniek is een sleutelbegrip uit de sociologie en criminologie en zou voor het eerst gebruikt zijn door Marshall McLuhan in 1964. Jock Young introduceerde het in 1971 in de criminologie en de socioloog Stanley Cohen gaf het begrip bekendheid in zijn klassieker ''Folk Devils en Moral Panics'' uit 1973. Daarin beschrijft hij de jeugdbendes, de ‘Mods’ en de ‘Rockers’.

[[File:Waarom geloof jij fake news.webm|thumb|550px|Waarom geloof jij fake news? - Universiteit van Vlaanderen]]

.

.

=== Fasen ===

.

Morele paniek is gefaseerd en begint met een stereotiepe en overdreven voorstelling van een gebeurtenis. Daarna wordt die geassocieerd met soortgelijke gevallen en gepresenteerd als symptomatisch voor een maatschappelijk probleem. Vervolgens wakkeren doemscenario’s de angst aan en escaleert het tot er justitiële, politionele of juridische maatregelen komen. Soms ebt de paniek na een tijd weg, soms duurt de golf zo lang dat het zelfbeeld van de samenleving verandert. Voor de samenleving maakt het weinig uit of de oorzaak wel of geen hersenschim is en geldt het Thomas-theorema: ''als mensen situaties als werkelijk definiëren, zijn zij werkelijk in hun gevolgen''. Niet de situatie zelf, de perceptie geeft de doorslag.

.

.

=== Voorbeelden? Legio! ===

.

* Satanisch ritueel misbruik.

.

* De heksenjacht in Vlaanderen (met hoogtepunten tussen 1590-1610) en de processen zoals die in Salem.

.

* De gevolgen van masturbatie.

.

* De paniek en massahysterie die in 1938 ontstond bij het hoorspel ''The War of the Worlds'' van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatre on the Air. Luister hier: [http://sounds.mercurytheatre.info/mercury/381030.mp3 War of the Worlds].

.

* De zorgen over genetisch gemanipuleerde voeding.

.

* De invloed van televisiegeweld of in games zoals in Canis Canem Edit en de GTA-reeks.

.

* Imitatiegedrag van jongeren bij het zien van pornografie zoals in de film ''Deep Throat''.

.

* In de zomer van 1984 rapporteerden kranten na een dodelijke vechtpartij op het strand van Egmond in Nederland over het ‘kustgeweld’, de ‘geweldsgolven’ en ‘-explosies’, ‘uitbarstingen’ en ‘epidemieën van geweld’, alsof het natuurverschijnselen waren. De paniek kreeg ook de politie, justitie, de horeca en het lokale bestuur in zijn greep en ebde na enige tijd weg. 

.

* De mediareactie en die van de overheden na de aanslagen op 11 september 2001 en de terroristische aanslagen in Madrid van 11 maart 2004 en de terroristische aanslagen in Londen van 7 juli 2005. In hun representatie van ‘het’ terrorisme dragen overheid en media bij tot paniek omdat ze onnodig angst zaaien door burgers vertrouwd te maken met dreigingen. Dit simplisme brengt de moeizame interetnische verhoudingen onder spanning en leidt de aandacht af van oorlog of genocide.

.

* De negentiende-eeuwse angst om levend begraven te worden, leidde in 1868 tot het patent op de lijkkist met een ladder voor een uitvinder uit New Jersey.

.

* In het Engelse Middlesbrough worden in 1987 121 kinderen uit hun huizen geplaatst na misbruik. Artsen gebruikten de techniek 'reflex anale oprekking' waarbij ze de billen uit elkaar schuiven en de anus bestuderen. Later bleek de techniek onwetenschappelijk en met de meeste kinderen was niets aan de hand.

.

* De angst voor de atoombom tijdens de koude oorlog.

.

* De angst voor ongrijpbare vijanden zoals al-Qaeda, fijnstof, dioxine, zendmasen...

.

.

= '''BETROUWBAAR''' =

[[Bestand:Van_Olden_Barneveldt_Verhoeven_1619.gif|thumb|right|550px|Abraham Verhoeven, een prille 'gazettier' besloot zijn artikels in de Antwerpse krant de ''Nieuwe Tijdinghen'' met het zinnetje &quot;Oft waer is, sal den tydt leeren.' De auteur waarschuwt zo zijn lezers in de vroege zeventiende eeuw voor te hoog gespannen verwachtingen inzake de betrouwbaarheid van zijn schrijfsel. Het bericht is nog relevant. De illustratie vertelt het 'Verhael hoe ende in wat manieren den heere Johan Van Olden-Barneveldt, Advocaet van Hollandt ende den Vrieslant/ is Onthalst gheworden smaendachs voor noen den xiij Mey Anno Duisent zes hondert neghen-thien; T'hantwerpen/By Abraham Verhoeven/op de Lombaerde Veste/inde gulde Sonne, 1619.']]

.

{{Citaat|'''Door de fragmentarisering van alle kennis is de beleidsvorming er natuurlijk eenvoudiger op geworden. De hooggespecialiseerde takken van moderne wetenschap zijn zo ondoorzichtig geworden dat de mensen die daarin werkzaam zijn, noodgedwongen tot hun dertigste of langer door moeten studeren tot ze kunnen toetreden tot de nieuwe geestelijkheid. Een lange leertijd hebben ze allemaal, maar dat betekent nog niet dat ze het altijd eens zijn over de beste aanpak. De SARS-CoV-2-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de onenigheid onder experts zich zelfs kan uitstrekken tot schijnbaar simpele beslissingen, zoals over het gebruik van een mondkapje. Eind maart 2020 (de pandemie was drie maanden oud) adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie daar nog tegen, tenzij een persoon was besmet, en pas begin juni werd dat advies bijgesteld. Hoe kunnen mensen zonder specialistische kennis daarin partij kiezen of wijs worden uit debatten die vaak eindigen met het intrekken of ontmantelen van claims die daarvoor nog alles bepalend waren?'''|Vaclav Smil}}


.

Wat de betrouwbaarheid van deze encyclopedie betreft, daar gaan we even klassikaal door. We nemen een schrijfstok of een griffel en een schrijfplank, lei genaamd. We noteren drie vragen, het antwoord erop hoor je in de les.

.

* Ten eerste: Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* Ten tweede: Wat is betrouwbaarheid?

.

* Ten derde: Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Peilen is een term uit de scheepvaart, peilingen doe je steeds opnieuw, want je positie verandert constant.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=hA2p8EqvLLI '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: WAT IS BETROUWBAARHEID? (20 Min.)''']

.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=Xs0K4ApWl4g '''♣ LUISTER HIER NAAR DE GROOTSTE MISLEIDING UIT DE TWINTIGSTE EEUW:[[The_War_of_the_Worlds_(hoorspel)''']].]

.

.

== Weet je dat…? Tuurlijk wel. ==

* Je in naam van iemand anders kan SMS'en?

.

*  Fototrucage mensen mooier maakt? Of lelijker, als het moet… Vrijwel elke foto in de krant of op internet is bewerkt! Kijk eerst naar [https://www.youtube.com/watch?v=iYhCn0jf46U dit filmpje van Dove] of naar deze ontmaskering.

.

* Er berichten gemaakt worden om journalisten een loer te draaien. Dergelijke berichten worden canards genoemd. Ze verschillen soms nauwelijks van stadslegendes.

.

* Goed ogende websites valse informatie doorspelen?

.

* Journalisten opzettelijk foute berichten de wereld insturen? Kijk op het impulscentrum naar (minstens) een van deze reportages. 1. Orson Welles War of the Worlds (Canvas Days that shook the World); 2. Bye bye Belgium (RTBF).

.

* Een verkeerd bijschrift bij een prima foto snel geplaatst is?

.

* De zetduivel vaker toeslaat dan gedacht?

.

* Sommige mensen wel heel goed gelovig zijn. Klik hier en bel en sms één jaar gratis. In tien dagen tijd tekenden 7200 jongeren in op dit aanbod.

.

* Een fout gespelde naam? Een foutief jaartal? Een verkeerde leeftijd of woonplaats? Tja, iedereen maakt fouten, niet?

.

Voor je info gebruikt, evalueer je die. “Ik heb de pest aan informatie, je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen” schrijft Jan Blokker ergens. Het citaat is in een mum van tijd gevonden, geknipt en geplakt in dit document. De referentie is uiteraard vergeten. Informatie wordt altijd gemaakt. Woordvoerders, journalisten, fotografen, redacteurs… één voor één maken zij nieuws of geschiedenis. Toch wordt die menselijke oorsprong snel vergeten. Niet alleen de Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid maar elke discipline evalueert informatie. Uiteraard vereist de doorlichting kennis van zaken, maar niettemin bestaan er “typevragen” die ongeacht het onderwerp  gelijk zijn. Zo dient de informatie controleerbaar, nauwkeurig, volledig, redelijk en eerlijk, relevant en actueel te zijn, er dient structuur, overzichtelijkheid en een lay-out te zijn. Voor je aan de controle begint ga je de bedoeling van de makers na. Wat is de aard van je bron?

  
 * Informatief?
 
 * Persoonlijk?
 
 * Commercieel?
 
 * Opiniërend?
 
.
 
{|
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg|thumb|550px|Revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, kort voor de arrestatie door de Russische geheime dienst. In het midden zit Vladimir Lenin.]]
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897 - Altered.jpg|thumb|560px|Dezelfde revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, nadat Alexander Maltsjenko in 1930 bij Jozef Stalin in ongenade viel, werd hij verwijderd.]]
|}

.

== Controleerbaar ==

[[Bestand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|thumb|rigth|550px|Van informatie die een redactionele controle onderging stijgt de betrouwbaarheid. Hier de redactie van de Canadian Broadcasting Corporation in Montreal (Canada) in 1944.]]

.
 
Betrouwbare info is controleerbaar. Van moeilijk te controleren info daalt de betrouwbaarheid. Anonieme info is onbetrouwbaar. Een cartoon uit The NewYorker toont twee honden voor een monitor, waarvan de ene zegt: ‘Op internet weet niemand dat je een hond bent.’ Een goede site bevat net als een boek de naam van de maker en zijn functie, de naam van de organisatie, een contactadres, een redactieteam, het doel van de organisatie en een datering. Het controleren begint dus met de vraag naar de auteur. Dit maakt een mail mogelijk of een extra controle via Google. Zoek uit wat de expertise van de auteur is, door zijn opleiding, werkomgeving of andere documenten te vinden. Verder kan de maker de controleerbaarheid vergemakkelijken door zijn tekst te onderbouwen met linken, een bibliografie of voetnoten. Eindigen sites op .ac.be of .edu, .org of .gov zijn het universiteiten, organisaties en staatsinstellingen. Trianguleren is het vergelijken van de informatie met minstens twee andere [relevante] bronnen. Twee is noodzakelijk, want op internet wordt veel overgenomen. Als meerdere webpagina’s hetzelfde zeggen over een onderwerp, werkt dit geruststellend. Maar let op, dit kan vals zijn. Wil je meer zekerheid, dan is het nodig om ofwel de site goed te bestuderen, te vergelijken of de commentaren op verwijspagina’s te lezen. Bij tegenstrijdige informatie is het belangrijk te weten welke auteur het meeste autoriteit heeft. Laat in je studie niet na om te wijzen op botsende visies en tegenstrijdige ideeën. Dit helpt bij het ontwikkelen van je eigen mening.

.

== Nauwkeurig en volledig ==

.

Als je evalueert op nauwkeurigheid ga je na in welke mate er slordigheden of onnauwkeurigheden voorkomen. Verkeerd taalgebruik en tikfouten tonen aan dat de auteur weinig aandacht schenkt aan de inhoud. Let op voor vage omschrijvingen zoals “men beweert dat er veel wordt…” Dit zijn teksten die lucht verkopen. Op internet verschijnt regelmatig onvolledige info. Andere info is bewust onvolledig en werkt als smaakmaker of zet aan tot kopen, sommige bronnen behandelen het onderwerp oppervlakkig of wekken de indruk het onderwerp volledig te dekken, maar stellen na consultatie teleur.

.

== Redelijk ==

.

Objectiviteit bestaat niet. De ‘werkelijkheid’ in taal gieten is ontzettend moeilijk: gewild of ongewild, steeds kijk je door filters van voorkennis, afkomst, behoeften, verwachtingen… Wat je ziet is cultureel bepaald. De discussie subjectief en objectief is hier aan de orde. Daarom is het onredelijk een auteur te vragen objectief te zijn. Verwacht van de auteur dat hij afstand doet van vooringenomenheid, een redelijke argumentatie gebruikt en eventueel uiteenlopende visies poneert. Vraag je af welk belang de auteur bij het onderwerp heeft. Zo rapporteert Greenpeace anders over een olietanker dan de eigenaar. Hoe redelijk is de informatie? Worden de ingenomen standpunten geëxpliciteerd? Wordt de website gesponsord? Hoe evenwichtig worden tegengestelde standpunten gepresenteerd? Is de term 'subsidieslurpers' een alitererende metafoor die wat suggereert of een objectief begrip?

  
 FEITEN ≠ TAAL
 
 .
 
 REALITEIT ≠ JE MENING
  
 .
 
 FEITEN ≠ JE MENING ≠ TAAL
 

In hoeverre weerspiegelen gedachten realiteit? En, in welke mate zijn we in staat om de realiteit die we feiten noemen, te beschrijven?
 

.

== Eerlijk ==

[[Bestand:Pinocchio_1940.jpg|thumb|right|550px|Eerlijke info staat tegenover leugenachtige info en die is niet altijd even makkelijk te herkennen als bij Pinocchio.]] 

.

Eerlijkheid is het (on)bewust manipuleren, verdraaien of verzwijgen. Worden de standpunten eerlijk gepresenteerd? Neemt de auteur een standpunt in? Is de partijdigheid acceptabel? Wordt dat standpunt gepresenteerd als een mening of als een feit? Eerlijkheid gebiedt dat feiten als feiten voorgesteld worden en meningen als meningen.

.

;Feiten

.

Een feit is aanvaard omdat dit bleek uit onderzoek of omdat het aanvaard is. In het alledaags taalgebruik is een feit “zeker” en kan het geobserveerd worden. Als het feit een tijd bestaat, is dit een situatie of een structuur. Als het om een verandering van structuur gaat, is dit een proces [industrialisatie, emancipatie]. Een kortstondig proces is een gebeurtenis. Zoek voor onderstaande 'feiten' voorbeelden.

.

* Object (voorwerp), bv:

.

* Plaats (ligging), bv:

.

* Gebeurtenis (kwestie), bv:

.

* Structuur (situatie of toestand), bv:

.

* Proces (evolutie) bv:

.

.

;Meningen

.

Over een mening kan je discussiëren. Een mening is een waardeoordeel of vooroordeel, een voorkeur en verwachting, een veronderstelling of een stelling. De nuances zijn subtiel. Een waardeoordeel berust op een interpretatie die je aanvaardt maar niet met feiten te ontzenuwen is, omdat de feiten verschillend worden uitgelegd. Bij een vooroordeel is men zich niet bewust van het waardeoordeel. Een veronderstelling en een stelling liggen dicht bij elkaar, net als een voorkeuren en verwachtingen. Een veronderstelling berust op een indruk of interpretatie, een stelling wordt gevolgd door een argumentatie en gaat vooraf aan een redenering [want, immers, daaruit volgt]. Een voorkeur leidt je aandacht [af]. Bij een voorkeur kan je kiezen, bij een verwachting [hoop] hoeft het object niet eens aanwezig te zijn.

.

* Vooroordeel (een ongecontroleerde mening), bv:

.

* Waardeoordeel (interpretatie), bv:

.

* Stelling (positie), bv:

.

* Veronderstelling (hypothese), bv:

.

* Voorkeur (neiging), bv:

.

* Verwachting (hoop), bv:

.

Laat extreem positieve en extreem negatieve meningen voor wat ze zijn. Soms laten journalisten hun mening in de tekst klinken zoals in dit citaat. “De scheiding der machten werd pas in de zeventiende eeuw geproclameerd door John Locke.” Het woordje ''pas'' zorgt dat een feit als mening voorgesteld wordt. Ook het omgekeerde is mogelijk, zoals deze uitspraak: “Een vondelingenschuif is moreel verwerpelijk en een welvaartsstaat onwaardig.” Dit is een mening die als feit wordt omschreven. Beter zou zijn “Ik vind een…” Het is een kwestie van academische training. Veel moeilijker is om als lezer feiten te herkennen die als mening zijn omschreven of om meningen te herkennen die als feit zijn omschreven.

.

== Wetenschappelijk of populariserend? ==

.

* Kijk naar [https://www.youtube.com/watch?v=9r8GNYi5K-Y deze (Belgische) reportage] en [https://www.youtube.com/watch?v=CMne7lqobT8 deze (Nederlandse) reportage] waarbij Bart Van Loo zijn boek De Bourgondiërs voorstelt. Er komt kritiek op zijn aanpak: Bart van Loo zou de geschiedenis te eenzijdig voorstellen. [https://www.youtube.com/watch?v=7gOlTlqY41s Kijk hier.]


== Fictie versus non-fictie ==

[[File:Orson_Welles_1937.jpg|thumb|550px|Orson Welles liet in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt of als men fictie met non-fictie gaat verwarren.]]

.

Als Fictie en non-fictie zich met elkaar gaan vermengen wordt het voor de kijker, luisteraar of lezer wel erg moeilijk om het waarheidsgehalte of de betrouwbaarheid te peilen. Voor je verder leest, log je in op [https://p.cygnus.cc.kuleuven.be/webapps/osv-kaltura-bb_bb60/jsp/courseGalleryLTI.jsp?url=/hosted/index/course-gallery&amp;course_id=_976176_1&amp;mode=view Toledo TV]. Wie maanlanding intikt als zoekwoord komt op een VPRO documentaire van 52 min. Kijk aandachtig naar het bedrog der bedriegenis. Trek er een uurtje voor uit en lees vooral niet verder, anders is de fun er af.

.

{{Leeswaarschuwing}}

.

;De hoofdpersonages
&lt;gallery&gt;
A11v 1092338.ogg|Armstrong stapt als eerste mens op de Maan (tv)
File:Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg|'''[[Joeri Gagarin]] (1934–1968) was geen lang leven beschoren.'''
File:Aldrin_Apollo_11.jpg|'''[[Buzz Aldrin]], [[Apollo 11]], gefotografeerd door [[Neil Armstrong]]'''
File:Ap11-s69-31740.jpg|'''Bemanning [[Apollo 11]]'''
File:Kennedy_vonbraun_19may63_02.jpg|'''[[Wernher von Braun]] met [[John F. Kennedy|J.F.K.]]'''
File:Dornberger-Axster-von_Braun_(jha).jpg|'''von Braun bij de overgave.'''
File:V1_Soest.JPG|'''[[V1 (wapen)|V1]]-rakket.'''
File:V-2-Nederlands.jpg|'''[[V2 (raket)|V2]]-rakket.'''
File:First photo from space.jpg|'''In [[1946]] neemt een [[V2 (raket)|V2]] de eerste foto's uit de ruimte.'''
File:Project_Paperclip_Team_at_Fort_Bliss.jpg|'''[[Operatie Paperclip|Operatie paperclip]]: von Braun ging niet alleen naar de V.S.'''
Bestand:Posta_Romana_-_1959_-_Laika_120_B.jpg|'''[[Laika (hond)|Laika]]''', de eerste hond in de ruimte. Hoeveel dieren gingen haar voor?
&lt;/gallery&gt;

.

Wat je zag is ''Opération Lune'' die probeert aan te tonen dat we erg gevoelig zijn voor misleiding door te stellen dat Stanley Kubrick de eerste stappen op de maan in een studio filmde. Deze regisseur kennen we van Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb, 2001: A Space Odyssey (uit 1968), A Clockwork Orange, Barry Lyndon, The Shining, Full Metal Jacket en Eyes Wide Shut. Deze regisseur heeft uiteraard niets met de maanlanding van doen, hij is postuum opgevoerd als regisseur van de allerbelangrijkste film ter wereld. ''Opération Lune'' is geen documentaire maar een 'mocumentaire'. Ze wil de kijker te misleiden. Waarom? Puur om aan te tonen dat mensen te of erg goedgelovig zijn. Tot op welk punt ben jij meegegaan in dit verhaal?

.

Het woord Mocumentaire komt uit de combinatie van documentaire (feiten en waarheidsgetrouwe rapportage) en de M van Movie (fictie) en 'to moc', iemand op het verkeerde been zetten. Pas op het einde wordt duidelijk dat het om een grap gaat. Sommige studenten kijken de film vol (on)geloof uit, anderen zijn al vanaf de helft kritisch... Hoe gealarmeerd was jij?

.

;Kijken

* [https://www.youtube.com/watch?v=EqHg8YSJWRk Operation Lune] BEELDFRAGEMENT debat met William Karel, regisseur van de mocumentaire.

.

.

== Relevant en actueel ==

.

Relevant wil zeggen betrekking hebben op je onderwerp. Wanneer is de info gepubliceerd? Wanneer is de site gemaakt en voor het laatst aangepast? Hoe actueel zijn de links? 

.

== Lay out ==

.

Een aantrekkelijke lay-out en een overzichtelijke navigatie bewijzen aandacht voor de paginaontwikkeling. Doorgaans wijst dit erop dat er aan de inhoud is gewerkt. Maar de redenering is niet absoluut. Het kan dat een grafisch talent een fijne inhoudloze pagina maakt, of dat vorsers geen grafisch verstand hebben. 'De inhoud is belangrijker dan de vorm' klinkt het argument dan. Maar toch. Schreeuwerige pagina’s duiden op informatietekort, op een vingeroefening of verdoezelen de onkunde van de maker. Vragen over de esthetica helpen bij de evaluatie.

.

;Stel vragen zoals: 

.

* Hoe verzorgd zijn de tekst en de afbeeldingen? 

.

* Worden er compositieprincipes gevolgd? 

.

* Is het ontwerp complex? Oogverblindend? 

.

* Is de tekst leesvriendelijk?

.

* Is de structuur overzichtelijk? 

.

* Is de lay-out of de interface duidelijk?

.

== Informatie in tijden van oorlog ==

.

{{Citaat|'''In oorlogstijd is de waarheid het eerste slachtoffer.'''|Boake Carter, journalist, 1900-1944.}}

.

{{Citaat|'''Voltaire heeft het ons geleerd: we moeten systematisch aan alles twijfelen.'''|Anne Morelli}}

.

Tijdens oorlogen of andere conflicten tussen twee groepen duiken tien principes die de propagandamachine ondersteunen. Anne Morelli somt ze op.

# 'Wij willen geen oorlog.'
# Alleen de vijand treft schuld, die heeft om oorlog gevraagd.
# Dit is geen oorlog tegen de mensen, maar tegen de leider van de tegenpartij.
# Het doel is nobel, zeker geen materieel gewin.
# De vijand begaat wreedheden. Als wij schade berokkenen is dat per ongeluk.
# De vijand gebruikt illegale wapens.
# Onze verlies is beperkt, die van de vijand groot.
# Kunstenaars en intellectuele steunen de zaak.
# De oorlog heeft een heilig karakter.
# Wie de propaganda in twijfel trekt, is een verrader.

.

.

= '''PINOKKIOTEST''' =

.

De Pinokkiotest is een checklist die je helpt inschatten hoe (on)betrouwbaar sommige info is. Je kan de test vinden op [http://sadan.wdfiles.com/local--files/5-evalueren/PINOKKIOTEST.pdf deze vragenlijst]. De test is vergelijkbaar met de [https://www.hogeschoolrotterdam.nl/globalassets/mediatheek/downloads/craap-scoreformulier-nl.pdf CRAAP]-test die in het vak informatievaardigheden ter sprake komt. 

.

.

= '''EXAMENVRAGEN''' =

.

.

== A-Vragen ==

.

(S&amp;V)Wie of wat zijn en wat is de betekenis van: Apollo (god), Nietzsche, Herbert George Wells, Howard Koch, Orson Welles, Jozef Stalin, Koude Oorlog, kunstmaan, The War of the Worlds, Milan Kundera, De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, Louis-Ferdinand Céline, Reis naar het einde van de nacht, Voyage au bout de la nuit, Anne Morelli, De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië, Guido Gezelle, Hendrik Conscience, Kortrijk 1302, De Leeuw van Vlaenderen (1838), Aufklärung, Immanuel Kant, Diderot, D'Alembert, Voltaire, John Locke (1632-1704), 1776, Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, Montesqieu (1689-1755), Jean Jacques Rousseau, Franse Revolutie, Glorious Revolution, 1688, Charles Darwin (1809-1882), Robespierre, Karl Marx, René Descartes, Opération Lune, J.F. Kennedy, Werhner von Braun, Joeri Gagarin, Richard Nixon, Houston (Texas), Cape Canaveral (Florida), Mocumentaire, Stanley Kubrick, 21 juli 1969, Neil Armstrong, Apollo 11, Apolloprogramma, Operatie paperclip.

.

.

== B-Vragen ==

.

* S&amp;V.In de geschiedenis kunnen we verschillende denkrichtingen onderscheiden. Zo kunnen we het model van de &quot;eeuwige terugkeer&quot; tegenover het &quot;verlichtingsmodel&quot; plaatsen. Illustreer dit op het niveau van het denken over geschiedenis, het resultaat, het doel, de richting, de motor en de gevolgen van dit denken. Geef bij beide richtingen één of meerdere vertegenwoordigers.

.

* S&amp;V.&quot;De verlichting is geen soort filosofie, maar een 18de eeuws fenomeen, waarbij groepen intellectuelen gefascineerd worden door de ontdekkingen van de wetenschap en door de filosofische reflecties die hierover gemaakt worden in de vorige eeuw. Het is een nieuwe geest die door Europa waait. Men wordt er zich van bewust dat de denkwijzen van de 17de eeuw reeds heel wat realiseerden in de fysica. Nu de tijd gekomen is om...&quot; 1. Welke kenmerken kun je met betrekking tot de verlichting aangeven; 2. Wat zegt Kant over die verlichting; 3. Kun je ook een kritiek op dit vooruitgangsoptimisme formuleren?  

.

* S&amp;V.Leg uit en toon aan met voorbeelden: &quot;Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen op een bepaalde manier te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Objectiviteit is niet mogelijk.&quot;  

.

* Wat kun je vertellen over Karl Marx en het dialectisch principe?

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Milan Kundera, 2. Louis-Ferdinand Céline, 3. Anne Morelli, 4. Hendrik Conscience, 5. Immanuel Kant, 6. Christus.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Diderot en D'Alembert, 2. Charles Darwin, 3. J.F. Kennedy, 4. Orson Welles, 5. Copernicus, 6. Plato.

.

* S&amp;VPlaats in chronologisch volgorde en wat weet je over... 1. Karl Marx, 2. Apollo 11, 3. H.G. Wells schrijft The War of the Worlds, 4. Voltaire 5. Orson Welles maakt een radioprogramma met de naam War of the Worlds, 6. Franse Revolutie.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Apolloprogramma, 2. John Locke, 3. Neil Armstrong zet eerste stappen op de maan, 4. Robespierre, 5. Nietzsche, 6. Scheiding Oost- en West-Romeinse rijk.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 3. Glorious Revolution, 3. René Descartes overlijdt, 4. Opération Lune (mocumentaire), 5. Werhner von Braun, 6. Guldensporenslag.

.
 
* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Joeri Gagarin overlijdt, 2. Het Colosseum wordt gebouwd, 3. Richard Nixon wordt president, 4. Tweede Wereldoorlog, 5. Stanley Kubrick maakt zijn laatste film, 6. De eerste Kruistocht. 

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid? Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* S&amp;V.Leg uit, waarom is de Spoetnik 1, de eerste satelliet zo belangrijk. Situeer ze in de tijd. Betrek woorden zoals Koude oorlog, Gagarin, Expo '58, Kennedy en Space Race in je antwoord.

.

.

== C-Vragen ==

.

* S&amp;V.Kundera: &quot;De idee van de eeuwige terugkeer der dingen is raadselachtig en Nietzsche heeft er andere filosofen mee in verlegenheid gebracht: te denken dat alles zich eens zou herhalen zoals we het al beleefd hebben, en dat ook die herhaling eindeloos zou doorgaan.&quot; Wat wil deze &quot;dwaze&quot; mythe van de eeuwige terugkeer der dingen zeggen? Valt het je ook wel eens voor - hetgeen voor Kundera het geval is - dat je &quot;ontroering voelt bij het bekijken van foto's van Hitler?&quot; Wat is het gevolg dat Kundera uit een dergelijk merkwaardige ervaring trekt? Wat denk je daar zelf over?

.
 
* S&amp;V.L.F. Céline: &quot;De filosofen [...] zijn ermee begonnen het brave volk van alles wijs te maken...&quot; Waar heeft Céline het over in bovenstaande citaat, genomen uit Reis naar het einde van de nacht? Geef een persoonlijke kritiek.

.

* S&amp;V.De media gebruiken verschillende technieken om de kijker te doen geloven dat hun boodschap 'waar' is.  Welke technieken haal je uit deze film die het realiteitsgehalte van de boodschap verhogen?  En, waar gaan de filmmakers door het lint.  Of, met andere woorden, waar kan je in de film merken dat het hier om een 'vervalsing' van de realiteit gaat?

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid, waarom is betrouwbare info zo belangrijk en hoe kan je achterhalen of informatie betrouwbaar is?

.

* S&amp;V.Leg uit: De meesten beschouwen 'geschiedenis' als iets 'passief'. Geschiedenis was er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! 

.

* S&amp;V.Leg uit: De 'actieve constructie' van de geschiedenis is een vraag die op filosofisch vlak tot tien verschillende vragen leidt. Gebruik Hegel en de universiteit van Berlijn in je antwoord.

.

* S&amp;V.Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Waarom spreken we van peilen?

.

.


== D-Vragen ==

.

&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;360&quot;&gt;
Bestand:TheMatrixAnimated.gif
Down the Rabbit Hole.png
Milan Kundera redux.jpg
L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg
Gerrit Komrij (1981).jpg
Anne Morelli.jpg
Bestand:Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg
Descartes Discours de la Methode.jpg
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg
Jean Le Rond d'Alembert, by French school.jpg
Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg
Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg
John Locke.jpg
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
Montesquieu 1.png
Immanuel Kant (painted portrait).jpg
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg
Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg
Social contract rousseau page.jpg
EmileTitle.jpeg
Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg
James Watt by Henry Howard.jpg
François Quesnay.jpg
Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif
AdamSmith.jpg
Louis XIV of France.jpg
Koning Louis XV; Hyacinthe Rigaud.jpg
Ludvig XVI av Frankrike porträtterad av AF Callet.jpg
Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg
Women's March on Versailles01.jpg
Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg
LouisXVIExecutionBig.jpg
Jacques-Louis David - Marie Antoinette on the Way to the Guillotine.jpg
Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg
Robespierre.jpg
Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png
Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg
Bestand:David Van Reybrouck.jpg
Bestand:Jose Ortega y Gasset.jpg
Karl Marx 001.jpg
Kortrijk-Groeningemonument.jpg
Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png
Bestand:Honoré de Balzac (1842) Detail.jpg
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG
Battle of Courtrai2.jpg
Nicaise de Keyser04.jpg
Guido Gezelle.jpg
Hendrik Conscience.jpg
Leeuwvanvlaenderen.gif
Groeningepoort.jpg
Kortrijk Groeningeabdij museum.JPG
Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg
Bestand:Deep throat PD poster (restored).png
Bestand:Van Olden Barneveldt Verhoeven 1619.gif
Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg
Bestand:Pinocchio 1940.jpg
Orson Welles 1937.jpg
A11v 1092338.ogg
Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg
Aldrin Apollo 11.jpg
Ap11-s69-31740.jpg
Kennedy vonbraun 19may63 02.jpg
Dornberger-Axster-von Braun (jha).jpg
V1 Soest.JPG
V-2-Nederlands.jpg
First photo from space.jpg
Project Paperclip Team at Fort Bliss.jpg
Bestand:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''BIBLIOGRAFISCHE NOTEN''' =</text>
      <sha1>hphbnx4sdinlsez4aezgk5qtuhprsws</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429772</id>
      <parentid>429771</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T17:56:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* BETROUWBAAR */</comment>
      <origin>429772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107364" sha1="dp27vl2su4ewswys5wpyu0w1as75kc6" xml:space="preserve">[[Bestand:TheMatrixAnimated.gif|thumb|550px]]

&lt;big&gt;'''HOOFDSTUK 1. HISTORISCHE MODELLEN, BESEF EN DENKRICHTINGEN''' &lt;/big&gt;
;&lt;big&gt;WAT IS GESCHIEDENIS EIGENLIJK?&lt;/big&gt;

.

[[File:Down_the_Rabbit_Hole.png|thumb|550px|♣ '''TUINTIP'''  Down the rabbit-hole?  Op een zomerdag luistert Alice Liddell aan de oever van een meer naar haar oudere zus die een saai boek voorleest. Alices verveling verdwijnt als er een pratend konijn passeert. Het is gehaast en houdt de tijd op zijn horloge (de geschiedenis?) in de gaten en springt in een hol. Alice volgt en valt de dieperik in. Een deurtje verbergt een prachttuin, een flesje met het opschrift &quot;drink mij&quot; maakt haar klein genoeg om de deur door te kunnen. Spring in het gat en deze geschiedenistuin en laat je verwonderen zoals Alice. The Matrix kaapte als film het idee van Alice en stelt de vraag of de wereld een illusie is? Plato deed iets vergelijkbaars met de allegorie van de grot. De Matrix visualiseert René Descartes' stelling: 'Ik denk, dus ik ben' en is mee geïnspireerd door de cyberpunk van William Gibson.]]

[[Bestand:Hoe ontdek je nepnieuws (How To Spot Fake News).jpg|thumb|550px|Infographic ''Hoe ontdek je nepnieuws'', uitgegeven door de International Federation of Library Associations and Institutions.]]

{{Citaat|'''Veel vitale cycli van ons lichaam kennen een periodiek verloop: de hartslag, de ademhaling, de afwisseling tussen slapen en waken. Contoleren of ze regelmatig zijn vindt bijna altijd onbewust plaats, maar zelfs de geringste verstoring is voldoende om plotseling de alarmbellen te doen rinkelen. (...) In tegenstelling tot de traditionele zintuigen, hebben wij geen orgaan voor tijdszin.'''|Guido Tonelli}}

.

{{Citaat|'''Niet lachen, noch huilen, maar begrijpen.'''|Ludo De Witte}}

.

{{Citaat|'''De geschiedschrijver is een wandelend anachronisme, een ontheemd persoon, die de technieken van vandaag gebruikt om te proberen dingen te weten over gisteren die gisteren zelf niet eens wist. Hij moet waarachtigheid nastreven, hij dient te luisteren naar de woorden die het verleden spreekt, maar hij moet communiceren in een taal die het heden begrijpt.'''|Hilary Mantel}}

.

{{Citaat|'''Wie wetenschap onderwijst moet ophouden met leerlingen de pap in de mond te geven en hen de mogelijkheid bieden 'het pure plezier van begrip te ontdekken.' Wie cursussen eenvoudigweg doceert, laat de studenten zitten met 'onderontwikkelde intellectuele vaardigheden en weinig besef van de invloed die wetenschap op hun leven heeft'.'''|Amerikaanse Vereniging voor de Vooruitgang van Wetenschap, de uitgever van Science}}
 
.

{{Citaat|'''De vraag is of u dat kunt, woorden zoveel verschillende betekenissen geven.'''|Alice in Wonderland}}

.

{{Citaat|'''De vraag is wie de baas is - punt uit'''|Wiggel Waggel}}

.

{{Citaat|'''Deze tijd vraagt om optimisme. Pessimisme bewaren we voor slechtere tijden.'''|Jean-Claude Servais&lt;ref&gt;Geciteerd in: NAOMI KLEIN, (vertaald door Jan Willem Reitsma en Pon Ruiter). ''Nee is niet genoeg.'' De Geus, Amsterdam, 2017, p. 275.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Wetenschap is niet hapklaar en eenduidig. In de coronacrisis zag je vaak twee kampen tegenover elkaar staan die elk het eigen gelijk claimden op basis van één of andere studie. Dat is ook des mensen. We denken allemaal dat we heel kritisch onze standpunten innemen, maar dat is natuurlijk niet zo. We zijn kuddebeesten. Vaak nemen we een standpunt in omdat dat het standpunt is van de groep waar we toe behoren. En dan gaan we achteraf feiten zoeken die die intuïtie bevestigen. Er is zo'n mooi beeld - ik weet niet meer van wie het komt - dat we de feiten gebruiken zoals een dronkaard een lantaarnpaal gebruikt: niet om ons te verlichten, maar als steunpilaar. Ons brein is helemaal niet zo rationeel als we denken. (...) Wie gelooft dat wetenschappers deel van een corrupte elite uitmaken, heeft daar natuurlijk weinig aan. Daar begint het dus mee. Als je zegt aan kritisch denken te doen, maar de wetenschap niet vertrouwt... Tja, dan kun je dus niet kritisch denken. Het paradoxale is net dat die mensen van zichzelf denken dat ze zéér kritisch zijn, en dat de anderen als schapen met de kudde meelopen. Kritisch zijn betekent niet alleen dat je moet durven te denken, maar ook dat je moet durven te vertrouwen - in de wetenschap meer bepaald. Ook wetenschappers kunnen er wel eens naast zitten, maar gemiddeld genomen zijn zij veel betrouwbaardere bronnen dan de algoritmes van You Tube.'''|Patrick Loobuyck&lt;ref&gt;PATRICK LOOBUYCK. In: ''De Morgen.'' Vrij zijn is niet: doen wat je wilt. 20 augustus 2021.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Zelfcensuur, aldus, George Orwell, heeft twee nefaste gevolgen. Ze heeft een kwantitatief effect: als voldoende mensen zichzelf censureren, kom je in een samenleving waar politieke censuur regeert. Daar heb je geen bestraffende overheid voor nodig. Mensen staan zelf op de rem, omdat ze sociale uitsluiting (of erger) vrezen. Zelfcensuur heeft een kwalitatief effect: als je je ideeën voor anderen moet verzwijgen, begin je tegen jezelf te liegen. Dat is wat zijn romanfiguren overkomt: ze zijn het contact met het eigen denken kwijt. Daarom is vrijheid van spreken belangrijk: ze bevat de vrijheid om te denken.'''|Tinneke Beeckman}}

.

{{Citaat|'''Als je geen perverse of persoonlijke agenda hebt, begint alles met research. Je stelt je de vraag naar wat zich heeft afgespeeld en waarom het zo liep.'''|Mike Leigh}}

.

{{Citaat|'''Historici hebben een maatschappelijke rol te vervullen. We moeten ons dus niet opsluiten in onze ivoren toren. [...] In het verleden hebben we te veel gedacht dat we documentaires, tentoonstellingen en computerspelletjes moesten maken. We moeten nu weer kiezen voor fundamenteel historisch onderzoek, dat teruggaat naar de bron. Dat is onze corebusiness; wetenschappelijk onderzoek, op basis van onze eigen onderzoeksagenda, tegen de stroom in van de politiek corecte moraliserende boodschap. Zonder onderzoek geen debat en zonder debat geen herinnering. Je kunt de stappen daarin niet overslaan, anders eindig je met lege herdenkingen.'''|Nico Wouters&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Historici moeten hun eigen agenda heroveren.'' In: ''De Standaard'', 11.05.2019, p. 40 &amp; 41.&lt;/ref&gt;}}

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.youtube.com/watch?v=MrmGliMP0bc LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE GESCHIEDENIS ALS ACTIVE CONSTRUCTIE, OBJECTIVITEIT EN VERVALSINGEN].'''

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/evoluties-in-het-welzijns-en-veiligheidsdenken de PowerPoint die bij deze lessen hoort].'''

.

.

= '''DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN''' =

.

== ''De eeuwige terugkeer der dingen'' van Milan Kundera ==

&lt;small&gt;(Eigen bewerking)&lt;/small&gt;

[[File:Milan Kundera redux.jpg|thumb|550px|Milan Kundera (1929-2023) is een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met filosofische thema's. Een van zijn bekendste werken is ''De ondraaglijke lichtheid van het bestaan''. Philip Kaufman verfilmde het onder de titel ''The Unbearable Lightness of Being''.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=AniUgwUn6oo ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN HET BESTAAN'', 5 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;De eeuwige terugkeer der dingen is een raadsel en Nietzsche
bracht er andere filosofen mee in verlegenheid: de gedachte dat alles zich eens
herhaalt zoals we het reeds beleefden, en dat die herhaling eindeloos
zou zijn! Wat is de betekenis van deze dwaze mythe?
De mythe negeert dat een voor altijd verdwenen, nooit meer 
terugkerend leven op een schaduw lijkt, gewichtloos is,
bij voorbaat dood is, en al was het huiveringwekkend, prachtig of verheven, de
huiver; de pracht of die verhevenheid zijn van geen betekenis. We hoeven ze
niet voor kennisgeving aan te nemen, evenmin als een oorlog tussen twee
Afrikaanse staten in de veertiende eeuw, die het gezicht van de wereld niet had
veranderd, ondanks het in onbeschrijflijk lijden creperen van
driehonderdduizend negers.
Verandert er dan iets aan die oorlog van twee Afrikaanse staten in de veertiende
eeuw wanneer die zich ontelbaar herhaalt in de eeuwige terugkeer?
Er verandert wel iets; de oorlog wordt een omhoog stekend blok dat blijft, en de
stupiditeit ervan zou onherstelbaar zijn.
Als de Franse Revolutie zich eeuwig zou herhalen, zou de Franse
geschiedschrijving minder trots zijn op Robespierre. Maar omdat ze spreekt
over iets dat nooit meer terugkomt, zijn de bloedige jaren veranderd in louter
woorden, theorieën en discussies, ze zijn lichter geworden dan veren, ze jagen
geen schrik aan. Er is een eindeloos verschil tussen de Robespierre die slechts
één maal in de geschiedenis voorkomt en een Robespierre die eeuwig terug zou
keren om de koppen van de Fransen te laten rollen.
Laten we zeggen dat de gedachte van de eeuwige terugkeer een zeker
perspectief betekent waarin de dingen zich anders vertonen dan we die kennen:
ze vertonen zich zonder de verzachtende omstandigheid van hun voorbijgaande
aard. Deze verzachtende omstandigheid weerhoudt ons namelijk een oordeel uit
te spreken. Hoe kun je iets dat voorbijgaat veroordelen? Het avondrood van de
ondergang kleurt alles met de bekoring van de nostalgie; ook de guillotine.
Onlangs heb ik mezelf betrapt op een ongelooflijk gevoel: ik bladerde in een
boek over Hitler en voelde bij enkele foto's ontroering. Ze herinnerden me aan
mijn kinderjaren; die vielen in de oorlog; sommige leden van mijn familie
kwamen om in Hitlers concentratiekampen; maar wat was hun dood tegenover
het feit dat de foto's van Hitler me herinnerden aan de voorbije tijd van mijn
leven, een tijd die niet meer terugkeert?
Deze verzoening met Hitler verraadt de diepe morele perversiteit, verbonden
met een wereld die in wezen gebaseerd is op het niet bestaan van de terugkeer,
want in die wereld is alles bij voorbaat vergeven en dus ook alles cynisch
toegestaan.
Zou elke seconde van ons leven zich oneindig herhalen, dan zijn we
vastgenageld aan de eeuwigheid zoals Jezus Christus aan het kruis. Dat is een
verschrikkelijk vooruitzicht. In de wereld van de eeuwige terugkeer rust op
elke handeling het gewicht van een ondraaglijke verantwoordelijkheid. Daarom
noemde Nietzsche de idee van de eeuwige terugkeer de zwaarste last (das
schwerste Gewicht).&lt;/small&gt;|Milan Kundera}}

.

.

== ''Reis naar het einde van de nacht'' van Louis-Ferdinand Céline&lt;ref&gt;LOUIS FERDINAND CELINE, vertaald door E.Y. Kummer. ''Reis naar het einde van de nacht.'' Van Oorschot, 2016 (naar de uitgave van 1932), p. 74-77.&lt;/ref&gt; ==

[[File:L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg|thumb|550px|Louis-Ferdinand Céline (1894-1961) is samen met Marcel Proust één van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken publiceert.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=4OC6LKybZs8 ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''REIS NAAR HET EINDE VAN DE NACHT'', 6 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;Och  man! Ik verzeker je dat deze wereld
er uitsluitend op uit is om iedereen te verneuken! 
Jij bent jong. Ik hoop dat deze paar
minuten vol wijsheid je jaren zullen bijblijven! Luister goed
naar me, kerel; als ze 't hebben over: 'Het medelijden met het
lot, met de omstandigheden van de arme mieter...', laten dan
deze woorden, die in vurige letters boven alle moordende
schijnheiligheid van onze maatschappij schitteren, een uiterst
belangrijk teken aan de wand voor je zijn, waar je niet meer zo
maar aan voorbij mag gaan zonder het belang ervan in te zien.
Hoor, ik zeg jullie, arme donders, altijd de lul in 't leven, geslagen, uitgeperst,
eeuwig en altijd zwetend, ik waarschuw jullie dat als de groten van deze aarde
interesse voor jullie beginnen te krijgen, dan is 't omdat ze op het slagveld
gehakt van jullie willen maken... Dat is het teken... 't Kan niet missen... 't Begint
met liefde voor het volk. Lodewijk XIV die trok zich tenminste geen zak van
het brave volk aan, vergeet dat niet. Lodewijk XV ook niet. Hij veegde er z'n
gat mee af. Natuurlijk was het leven in die tijd niet prettig, het leven van de
arme sloeber is nooit prettig geweest, maar ze werden niet zo hardnekkig en
verbeten om zeep geholpen als nu door onze tirannen. De kleine man, zeg ik je,
wordt alleen met rust gelaten als hij wordt veracht door de groten,
die uitsluitend uit eigenbelang of sadisme aan het volk kunnen denken... De filosofen
mag ik je daar nog op attent maken nu we 't er toch over hebben, diè zijn ermee
begonnen het brave volk van alles wijs te maken... Het volk dat alleen zijn
catechismus kende! Ze zouden 't wel opvoeden, beweerden ze... Nou! Ze
hadden heel wat waarheden te onthullen! Prachtige! Frisse! Schitterende! Je
duizelde ervan! Zo is 't! begon het brave volk te zeggen, zo is 't precies! Zo is 't
helemaal! Daar gaan we allemaal voor sterven! 't Volk wil alleen maar sterven!
Zo zijn de mensen nu eenmaal. 'Leve Diderot!' hebben ze gebruld en toen
'Bravo Voltaire!'. Dat zijn nog 's filosofen! En ook nog leve Carnot, die zo mooi
overwinningen in elkaar kon knutselen! En leve iedereen! Dat zijn tenminste
knapen die 't brave volk niet in onwetendheid en bijgeloof laten verrekken! Zij
wijzen 't de weg naar de vrijheid! Ze maken 't zelfstandig! En ze hebben niet
stilgezeten! Iedereen moet eerst de krant kunnen lezen! Dat is onze redding!
Godverdomme! En snel! Geen analfabeten meer! Die kunnen we niet meer
gebruiken! Alleen maar burgersoldaten! Die stemmen! Die lezen! En die
vechten! En die marcheren! En kushandjes werpen! In dat tempo werd 't brave
volk gauw goed rijp. Het enthousiasme over 't afwerpen van 't juk moet toch
ergens goed voor zijn, waar of niet? Danton stond niet voor Jan Lul zo mooi te
praten. Met wat gebrul, dat zo raak was dat je 't nu nog hoort, had hij in een
handomdraai 't brave volk gemobiliseerd! En dat betekende 't eerste vertrek van
de eerste bataljons geëmancipeerde bezetenen! De eerste stemmende en
vlagdronken klootzakken die Dumouriez met zich meevoerde om zich te laten
doorzeven in Vlaanderen! Dumouriez zelf, die te laat aan dit ongekend nieuw
idealistische spelletje had deelgenomen, had achteraf toch maar liever poen, hij
deserteerde. 't Was onze laatste huurling... Soldaatje spelen voor niets, dat was
wat nieuws... Zo nieuw dat Goethe, al was hij dan Goethe, z'n ogen uitwreef
toen hij in Valmy kwam. Bij het zien van die haveloze vurige cohorten die zich
spontaan kwamen laten afslachten door de koning van Pruisen voor de
verdediging van de gloednieuwe vaderlandslievende fictie, kreeg Goethe het
gevoel dat hij nog heel wat te leren had. 'Van nu af aan, galmde hij schitterend,
helemaal in overeenstemming met z'n talent, begint een nieuw tijdperk!' En
hoe! Daar het systeem uitstekend werkte, ging men daarna helden in serie
afleveren, die hoe langer hoe minder kostten omdat het systeem steeds beter
werd. Iedereen heeft zich er wel bij bevonden. Bismarck, de beide Napoleons,
Barrès wolk, door de Hervorming al aan flarden gerukt en al lang gecondenseerd tot
episcopale spaarpotten. Vroeger was het mode, als je fanatiek was, te roepen:
'Leve Jezus! Op de brandstapel met de ketters!' Maar ja, er waren niet zoveel
ketters en 't waren vrijwilligers... Terwijl we nu zo ver zijn dat onafzienbare
horden zich geroepen voelen om mee te doen als er geschreeuwd wordt: 'Aan de
galg met alle lammelingen! Met alle slappe tinussen! Met de onnozele lezers!
Met miljoenen tegelijk, hoofden rechts!' De kerels die niemand aan flarden
wilden schieten, niemand om zeep willen helpen, die stinkende pacifisten, die
moeten we in hun kladden grijpen en vierendelen! We zullen ze duizend gore
doden laten sterven! En om ze manieren bij te brengen halen we eerst hun
darmen uit hun lijf, hun ogen uit hun kassen en de jaren uit hun stinkend
kwijlerig leven! Kreperen moeten ze bij legioenen en nog eens bij legioenen, in
de pan gehakt worden, leegbloeden, stikken in gifgassen, en dat alles om het
vaderland dierbaarder, vrolijker en lieflijker te maken! En als er nog tuig bij is
dat deze sublieme dingen niet wil begrijpen, moeten ze zich maar onmiddellijk
laten begraven met de anderen, nee, toch maar niet samen met ze, maar
helemaal aan het eind van het kerkhof, onder een onterend grafschrift voor
lafaards zonder idealen, want deze schoften hebben hun grandioos recht
verloren op een stukje schaduw van het monument dat bij aanbesteding door de
gemeente op het middenpad is opgericht voor de fatsoenlijke doden, en ook
hebben ze het recht verloren iets op te vangen van de echo van de minister, die
zondag weer bij de prefect komt pissen om na het middageten bewogen z'n
smoel open te doen boven de graven...&lt;/small&gt;|Louis-Ferdinand Céline}}

.

.

== ''Inhaaloefening'' door Gerrit Komrij ==


[[File:Gerrit_Komrij_(1981).jpg|thumb|right|550px|Gerrit Komrij (1944–2012) was een homo-dichter, schrijver, vertaler, criticus, polemist en toneelschrijver uit Nederland met een voorkeur voor Portugal. Hij was van 2000 tot 2004 de Dichter des Vaderlands. Hij stond bekend om zijn virtuoze en kleurrijke taalgebruik en was een gevreesd polemist.]]

[[File:Anne Morelli.jpg|thumb|right|550px|Anne Morelli (1948) is doctor in de geschiedenis en doceert aan de ULB en interesseert zich in de Italiaanse immigratie.]]


{{Citaat|&lt;small&gt;We zijn genoeg vernederd en bespot

Door halfgeleerden met hun boekenwijsheid

En met hun regelrechte lijn naar God,

Terwijl ze ons verwezen naar de ijstijd.  


We zijn genoeg voor achterlijk versleten.  

Kom vriend, de revolutie start vandaag.  

We zijn met attributen ruim bemeten.  

Dood Galilei met een motorzaag,


Trakteer Voltaire op elektroshocks,

Erasmus op een overdosis speed.  

Maak Bacon, Nietzsche, Swift weer orthodox

Door laster, centrifuge, turboprop,

En wat de Heer betreft: kruisig hem niet,

Maar plak een gele sticker op zijn kop.&lt;/small&gt;|Gerrit Komrij}}

.

[https://www.youtube.com/watch?v=VL0CZEiEz9g&amp;t=3s '''♠ BEKIJK HIER EEN PROFETISCHE Gerrit Komrij.'''] 

.

= '''WAT IS GESCHIEDENIS?''' =

[[Bestand:Berlin_Universität_um_1900.jpg|thumb|550px|De Universiteit van Berlijn (foto uit 1900) was de eerste universiteit die - met Hegel - de geschiedfilosofie in haar aanbod opnam. Geschiedfilosofie houdt zich bezig de betekenis van de geschiedenis, analyseert de geschiedschrijving en speculeert over mogelijke teleologische principes zoals: is er een ontwerp, een doel, een richting? Ironisch genoeg vond hier in 1933 de boekenverbranding plaats, tot groot, ironisch ongenoegen van Bertolt Brecht die zijn werk niet op de lijst der afvalligen zag staan. Een Duist bibliothecaris legde in de jaren voorafgaand aan 1933 een lijst aan met boeken die het Nazi-regime niet ondersteunden, het gaat om auteurs die tegenwoordig elke cursus op de hogeschool of de universiteit sieren: Karl Marx, Frederich Nietsche, Sigmund Freud... De universiteitsgebouwen worden compleet verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog, de geallieerde bombardementen laten niets overeind. Tegenwoordig lijkt het plein weer op het oude, althans wat de fascade betreft. Het parkje is nu een plein met een ondergrondse, lege boekenkast.]]

[[Bestand:Hegel_portrait_by_Schlesinger_1831.jpg|thumb|550px|Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) doceert filosofische colleges over geschiedenis aan de Universiteit van Berlijn. Die monden uit in het postuum gepubliceerde ''Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte''. Hij beschouwt de wereldgeschiedenis als een rationeel, op vooruitgang gericht proces, geleid door de 'Wereldgeest'. Tijdens zijn professoraat in Berlijn reviseert hij de tekst zonder ophouden. De publicatie verschijnt in 1837, zes jaar na zijn dood.]]

.

Wat is veiligheids- en welzijnsgeschiedenis? Die vraag is niet makkelijk. Niet toevallig heeft geschiedenis twee betekenissen. 'Het is zowel een wetenschappelijke discipline als het onderzoeksobject van die discipline.'&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Het had gekund (maar misschien ook niet).'' In: ''De Standaard'', 21.09.2015, p. D10.&lt;/ref&gt; Met andere woorden: de geschiedenis schrijft geschiedenis over de evolutie van de wereld en over zichzelf: over de discipline, over de historicus en zijn voorkeuren en over haar eindeloze beperkingen om tot definitieve inzichten te komen. Wat is geschiedenis, is het best te beantwoorden door de geschiedenis te bekijken als een ‘actieve constructie’. '''Actief''' wil zeggen: hier deed iemand zijn best voor, zijn ''leen'' achter gelegd, gewerkt. '''Constructie''' wil zeggen: iets is gemaakt. Een architect bouwt een bouwwerk, een historicus schrijft een verhaal,  een narratieve constructie die soms meer op kunst lijkt dan op wetenschap. In het beste geval op basis van feiten, in het slechtste geval op basis van verzinsels of hallucinaties. Etymologisch gaat het woord terug op 'historie', afkomstig van het Griekse ιστορία en herkenbaar in het Engelse history/story. Geschiedenis en verhaal zijn een dansend duo.

.

Schoolbank-kinderen en veel mensen beschouwen 'de geschiedenis' als iets 'passief'. Ze slaan aan het blokken nadat een juf, een meester of een deskundige in hun klasje over het verleden kwam vertellen. Voeling is er weinig. Omdat die leerkracht of die pastoor het hen inlepelde als een 'objectieve realiteit', namen ze het voor waar aan. Geschiedenis is er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! Wat hier problematisch aan is, is het feit dat de woorden ''actief'' en ''passief'' diametraal tegenover elkaar staan net zoals de begrippen objectief en subjectief. De 'actieve constructie' is een vraag die op filosofisch vlak tot tien vragen leidt:

.

'''1.''' Wanneer begint de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.
 
'''2.''' Wie maakt de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.

'''3.''' Waarom bestaat/maakt hij of zij geschiedenis? Met andere woorden: wat is de reden waarom we over iets spreken? Wat is de reden waarom we onze lessen vullen met bepaalde inhouden? Wat is de reden waarom boekhandels elk jaar weer duizenden boeken verkopen?

.

'''4.''' Hoe maakt ''men'' de geschiedenis van het veiligheids- en welzijnsdenken? Wat doet een historicus in het archief? Hoeveel begrijpt hij werkelijk van het Middelnederlandse handschrift dat voor hem ligt? Hoe interpreteert de historicus de dementerende dame die hij 's morgens telkens weer gaat interviewen? 

.

'''5.''' Wat is het doel van het historisch proces? Of, anders gezegd: wat wil men/ik/deze groep bereiken?

.

'''6.''' Welke richting kunnen we ontwarren in de loop van de geschiedenis en de veiligheid en het welzijn? Ofwel: gaat het vooruit of achteruit? Is de klim moeilijk of glijden we van een leien dak?

.

'''7.''' Wat is de motor van de geschiedenis? Of: welke drijfveren zorgen voor verandering? Is het de economie? De politiek? De klimaat wijziging? De...

.

'''8.''' Is er hier sprake van een betrouwbare geschiedenis of gaat het om fake news? Of, met andere woorden: zien wij de wereld zoals hij is of werken er allerlei filters op ons in?

.

'''9.''' Is geschiedenis een wetenschap of is geschiedenis propaganda, indoctrinatie of brainwashing, is geschiedenis objectief, zoals dat de andere wetenschappen dat beweren? En wat is dat dan, objectiviteit?

.

'''10.''' Kon de geschiedenis anders lopen? Stel dat Hitler sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog. Of, stel dat hij op 8 oktober 1908 slaagde voor zijn ingangsexamen aan de kunstacademie in Wenen, zoals Eric-Emmanuel Schmitt uitwerkt in zijn roman ''La part de l'autre'' uit 2001. Wie zal het zeggen?

.

.

== Tijdsgeest ==

[[Afbeelding:Glass-of-water.jpg|thumb|550px|Half vol of half leeg? Optimisme of pessimisme?]]

[[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|thumb|550px|Frans Hals (1582-1666) schildert René Descartes (1596-1650).]]

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Renaissance|1450 -&gt;&gt; Humanisme|1500 -&gt;&gt; Verlichting |1650 -&gt;&gt; Glorious Revolution|1688 -&gt;&gt; Franse Revolutie|1789 -&gt;&gt; Take off Industriële Revolutie|1800 -&gt;&gt; Belgische Revolutie|1830 -&gt;&gt; Liberalisme|1830 -&gt;&gt; Socialisme|1848 -&gt;&gt; Rerum Novarum|1891 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Fin de siècle|1890 -&gt;&gt; Eerste Wereldoorlog|1914  -&gt;&gt; 11 november 1918|1918 -&gt;&gt; Beurskrach|1929 -&gt;&gt; Machtergreifung|1933  -&gt;&gt; Verdrag van München|1938  -&gt;&gt; Tweede Wereldoorlog|1940-1945 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; 1950|Zilveren jaren '50  -&gt;&gt; 1960|Gouden jaren '60 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Oliecrisis|1972 -&gt;&gt; Aids|1979 -&gt;&gt; Kernramp Tsjernobyl|1986 -&gt;&gt; Herald of Free Enterprise|1987 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Val Berlijnse Muur|1989  -&gt;&gt; Het einde van de geschiedenis en de laatste mens|1992 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Nine eleven|2001 -&gt;&gt;  Klimaatvluchtelingen|2014 -&gt;&gt; Klimaatmarsen|2019 -&gt;&gt; Coronacrisis |2020-2023 -&gt;&gt; Russische inval Oekraïne|2022 -&gt;&gt; Oorlog Israël / Hamas|2023 &gt;&gt;&gt; '''

.

.

== Waar halen optimisten hun mosterd? ==

.

'''1754''': Met de ontdekkingsreizen en de daarmee gepaard gaande veroveringen in Amerika, China of Perzië duiken in Europa steeds meer verhalen op van kolonisten die inheemse volken, hun gebruiken en hun politieke organisatie beschrijven. Voltaire en John Locke lezen de bestseller van pater Gabriel Sagart die bij het Wendatvolk verbleef, Jean Jacques Rousseau was vertrouwd met missie- en reisverslagen uit de Grote Meren en indiaanse bronnen en Gottfried Wilhelm Leibniz zocht inspiratie in China.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 38-51.&lt;/ref&gt; René Descartes leert filosoferen door de Mexicaan Antonio Rubio (1548-1615) en ontdekt bij de antikoloniale Quechua-schrijver Felipe Guaman Poma de Ayala (ca. 1535-1616) het 'ego cogito'. Het cartesiaanse denken brengt een paradigmawissel op diverse vlakken. 1. Een binair denken in of-of relaties komt in de plaats van een en-en alternatief denken. Dit dualisme onderscheidt mens en natuur, lichaam (res extensa) en geest (res cogitans) als afzonderlijke werkelijkheden. 2. Er komt de voorkeur om denken over de zaken in plaats van over de verhoudingen ertussen. 3. De wetenschap gaat de natuur domineren. De natuur is niet langer een levend, bezield geheel, maar een machine die volgens wetmatigheden functioneert. Natuurverschijnselen zijn te verklaren door observatie, meting en wiskunde. 4. De Westerling reconstrueert de wereld en brengt ze onder zijn controle, alsof hij god is. Daartoe neemt hij 'afstand' van de dingen met het perspectief, de kaart, de globe, de microscoop of de telescoop. De afstand stelt hem in staat om te klasseren, te meten, te catalogiseren en te veroveren.&lt;ref&gt;RAJ PATEL &amp; JASON W. MOORE, vertaald door Huub Stegeman. ''Een geschiedenis van de wereld in zeven goedkope zaken. Een gids voor kapitalisme, natuur en de toekomst van de planeet,'' Boom, Amsterdam, 2019, p. 65-68.&lt;/ref&gt; Dit soort kennismakingen tonen dat de samenleving niet ‘ongelijk’ hoeft te zijn en begrippen zoals vrijheid en gelijkheid, de natuurtoestand en het natuurrecht sijpelen het oude continent binnen. De normen van het absolutisme en de gedragsregels in Versailles installeerden in het zeventiende en achttiende-eeuwse Frankrijk een pikordecultuur die elk aspect van het dagelijkse leven domineert met onder- en bovenschikkingsrituelen. Het ontgaat de filosofen niet dat deze maatschappij anders in te richten is en om dit te onderzoeken schrijft de Académie des Sciences, Art et Belles-Lettres van Dijon een prijsvraag uit die het beste essay zoekt dat ‘de oorsprong van de ongelijkheid’ beschrijft en de vraag beantwoordt of het natuurrecht dit al dan niet rechtvaardigt. 

.
 
'''1755''': Jean Jacques Rousseau wint de wedstrijd en publiceert zijn ‘Vertoog over de ongelijkheid’ waarin hij poneert dat de jager-verzamelaar egalitair en in kinderlijke onschuld leven. De landbouwrevolutie, de verstedelijking en de staat beëindigden deze beschaafde oertoestand en bracht de mens behalve literatuur, filosofie en wetenschap ook de bureaucratie, staande legers, het patriarchaat en massamoord. In tegenstelling tot de visie van Thomas Hobbes ontwikkelt de maatschappij zich van goed naar slecht. Rousseau’s idealisme of optimisme geniet de voorkeur van het linkse politieke kamp en is in te vullen door een terugkeer naar de natuurtoestand. De hypothese van Rousseau is op niets gestoeld, hij was niet in staat om het verleden van 10.000 vroeger te onderzoeken. Nomadische groepen zijn niet per definitie egalitair, landbouwsamenlevingen hoeven zich niet per definitie te kenmerken door hiërarchie en privébezit en de eerste steden kenden weinig klassentegenstellingen, autoritaire heersers of krijgers. Toch duikt de hypothese vaak in de literatuur op.

.

Het optimisme wortelt in de idee dat de maatschappij maakbaar is. Die maakbaarheidsidee gaat terug op de Renaissance, de Verlichting en de Industriële negentiende eeuw. De Verlichting is mogelijk de belangrijkste van het trio: ze gaat een stap verder dan het magische, het symbolische en het occulte denken dat de Renaissance en het Humanisme genegen zijn. In de Verlichting ontspruit de kiem van de Industriële Revolutie. De Verlichting was niet zomaar 'filosofietje'. Het is een denken dat de totale samenleving wil veranderen en vertrekt vanuit de idee dat mensen elkaar 'aansteken'. De verlichtingsfilosofen geloven dat hun ideeën anderen 'verlichten'. Kennis komt iedereen ten goede. René Descartes hecht belang aan techniek en zou zich in onze eeuw, de 21ste, thuis voelen. Zijn ''Discours de la methode uit 1637 ligt aan de basis van de ''Encyclopédie die een eeuw later, in 1751 verschijnt. Beide werken focussen op arbeid en werktuigen, ambachtslui en werkplekken. Diderot schetst gereedschap en machines en breekt het eeuwenoude kennismonopolie van de ambachten. In de jaren zestig en zeventig van de eeuw ontwikkelt James Watt ‘zijn’ stoommachine en twee decennia later, in 1791, stimuleren het decreet d'Allarde en de Wet le Chapelier (genoemd naar de Bretoense en Jakobijnse advocaat Isaac Le Chapelier) de ondernemingsvrijheid. Het beginsel is nobel: 'Iedereen is vrij om de handel, het beroep, de kunst of het ambacht uit te oefenen dat hem goed dunkt.' Tegelijk schaffen deze verordeningen de ambachten met hun kennisoverdracht van vader op zoon af. Arbeidsstructuren zoals coalities, corporaties, ambachten en gilden die eeuwen de toegang tot een beroep belemmerden, verdwijnen. Tegelijk verdwijnt de sociale bescherming. Vakbonden en staken komen in het strafwetboek. Deze wet, de encyclopedie en de stoommachine begeleiden de rouwstoet van de ambachtslui naar het kerkhof en verwelkomen de fabriek en de machine. België schaft de Wet Le Chapelier af op 25 mei 1867. Tot die dag 'camoufleren' arbeidersorganisaties en vakbonden zich als ziekenfondsen, spaarkassen in herbergen of ‘onschuldige’ verenigingen. 
 
Tijdens de zeventiende en de achttiende eeuw groeit het idee van de wetmatigheden in de natuur én in de samenleving. De gedachte dat het menselijk gedrag te berekenen - mechanisch - is kan de wereld verbeteren. De theïstische, de bovennatuurlijke, middeleeuwse God die willekeurig ingrijpt - om te belonen en te bestraffen - ruimt plaats voor de deïstische God. Deze God is de schepper van alles, een mekanieker die zijn schepping zo inricht, dat ze zonder zijn bemoeienis draait. De ultieme metafoor omschrijft God als klokkenbouwer. Dit denken manifesteert zich in het vroeg liberaal economisch denken. In Frankrijk komt dit tot uiting in de fysiocratie van François Quesnay (1694-1774). Grondbezit en berekend individualisme liggen er aan de basis van rijkdom, succes en bestaansmiddelen. In Engeland leidt het tot de klassieke economie van Adam Smith die het onberekenbare natuurrecht en de goddelijke ordening (de onzichtbare hand) centraal stelt: arbeid als successleutel. Zo zijn beide economische systemen een reactie op het zero-sum game (wat de ene partij wint, verliest de andere), van het mercantilisme dat van de 16e tot 18e eeuw dominant was en welvaart haalt uit het edelmetaal, geroofd in de nieuwe wereld. Weinig van de onderstaande verlichtingsfilosofen maken de Franse Revolutie mee (op de drie laatste na).
 
.
 

'''♥ [https://www.youtube.com/watch?v=wQcEjBPYXi8 LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE VERLICHTING (28 min.).]'''

 
 .
 
 '''1.''' René Descartes (1596-1650) en het rationalisme, logica en onderzoek in tegenstelling tot het elitaire (enkel de elite is in staat om te leren), het esoterisme, de alchemie, het symbolische en het magisch denken. '''[https://www.youtube.com/watch?v=CAjWUrwvxs4 FILM, 8.48 min.]'''
 
 .
 
 '''2.''' De onstuitbare honger naar feiten en kennis van de encyclopedisten Jean Le Rond d'Alembert (1717-1783) en Denis Diderot (1713-1784) en hun nieuwe bijbel: l'encyclopedie. '''[https://www.youtube.com/watch?v=5WafMMlNSb8 FILM 2.49 min.]'''
 
 .
 
 '''3.''' John Locke (1632-1704) en het empirisme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=bZiWZJgJT7I FILM, 9.14 min.]'''
 
 .
 
 '''4.''' Isaac Newton (1623-1723) en het oorzakelijk denken '''[https://www.youtube.com/watch?v=s2YZN2L700Q FILM, 53.38 min.]'''
 
 .
 
 '''5.''' Montesqieu (1689-1755) en de scheiding der machten '''[https://www.youtube.com/watch?v=gExrynQC4IU FILM, 4.22 min.]'''
 
 .
 
 '''6.''' Voltaire (1694-1778) en het recht op vrije meningsuiting en het deïsme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=LAzKGkTIKpg&amp;list=PLkeO6Zg_ybk5ZE25Ub8W24yQAgPDEjrEh&amp;index=6&amp;t=29s FILM 12.15 min.]'''
 
 . 
 
 '''7.''' Jean Jacques Rousseau (1712-1778) over de opvoeding en zijn ''Emile, of Over de opvoeding''. '''[https://www.youtube.com/watch?v=81KfDXTTtXE FILM 7.46 min.]'''
 
 .
 
 '''8.''' Jeremy Bentham (1748-1832) over het grootste geluk voor iedereen in een panoptische infrastructuur. '''[https://www.youtube.com/watch?v=Myal-NSlIGA FILM 4.01 min.]'''
 
 .
 
 '''9.''' Adam Smith (1723-1790) zet de verlichtingsideeën om in een economische theorie en lanceert in zijn ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' de 'Onzichtbare hand|de onzichtbare hand'. '''[https://www.youtube.com/watch?v=ejJRhn53X2M FILM 6.43 min.]'''
 
 .
 
 '''10'''. Immanuel Kant (1724-1804) maakt een synthese van het bovenstaande in zijn &quot;Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?&quot; in 1784 als antwoord op een prijsvraag. Daarin zegt hij: 'Verlichting is het loskomen van de mens uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen zonder de ander. '''[https://www.youtube.com/watch?v=nsgAsw4XGvU FILM 8.12 min.]'''
 

.

.


;Hoofdpersonages van het absolutisme en de verlichting

.

&lt;gallery&gt;
File:Descartes_Discours_de_la_Methode.jpg|0. '''Voorpagina van Discours de la Méthode uit 1637.'''
File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|1. '''René Descartes (1596-1650).'''
File:Jean_Le_Rond_d%27Alembert,_by_French_school.jpg|2. '''Jean le Rond d'Alembert (1717-1783).'''
File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|3. '''Denis Diderot (1713-1784).''' 
File:Encyclopedie_de_D%27Alembert_et_Diderot_-_Premiere_Page_-_ENC_1-NA5.jpg|4. '''Eerste bladzijde van l'Encyclopedie.'''
File:John_Locke.jpg|5. '''John Locke (1632–1704).''' 
File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|6. '''Isaac Newton (1643–1727).''' 
File:Montesquieu_1.png|7. '''Montesquieu (1689–1755).'''
File:Immanuel_Kant_(painted_portrait).jpg|8. '''Immanuel Kant (1724-1804).''' 
File:Atelier_de_Nicolas_de_Largillière,_portrait_de_Voltaire,_détail_(musée_Carnavalet)_-002.jpg|9. '''Voltaire (1694–1778).'''
File:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|10. '''Jean-Jacques Rousseau (1712-1778).''' 
File:Social_contract_rousseau_page.jpg|11. '''Het maatschappelijk verdrag.'''
File:EmileTitle.jpeg|12. '''Emile, of Over de opvoeding.'''
File:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|13. '''Madame de Pompadour, minnares van [[Lodewijk XV]] streed tegen de censuur van l'Encyclopédie. Op haar tafel staat deel IV.'''
File:James_Watt_by_Henry_Howard.jpg|14. '''James Watt (1736–1819), uitvinder van de stoommachine.''' 
File:François_Quesnay.jpg|15. François Quesnay.
File:Smith_-_Inquiry_into_the_nature_and_causes_of_the_wealth_of_nations,_1922_-_5231847.tif|16. '''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'''.
File:AdamSmith.jpg|17. '''Adam Smith.'''
File:Louis_XIV_of_France.jpg|18. '''Lodewijk XIV.'''
File:Koning_Louis_XV;_Hyacinthe_Rigaud.jpg|19. '''Lodewijk XV.'''
File:Ludvig_XVI_av_Frankrike_porträtterad_av_AF_Callet.jpg|20. '''Lodewijk XVI.'''
File:Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg|21. '''Marie Antoinette van Oostenrijk.'''
File:Women%27s_March_on_Versailles01.jpg|22. '''Vrouwen op de weg naar Versailles. Brood, geen taart!'''
File:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|23. '''Vrijheid, gelijkheid en broederschap.'''
File:LouisXVIExecutionBig.jpg|24. '''Onthoofding van Lodewijk XVI op de Place de la Révolution, nu Place de la Concorde.'''
File:Jacques-Louis_David_-_Marie_Antoinette_on_the_Way_to_the_Guillotine.jpg|25. '''Jacques-Louis David tekent Marie Antoinette op weg naar het schavot.'''
File:Exécution_de_Marie_Antoinette_le_16_octobre_1793.jpg|26. '''Executie van Marie Antoinette.'''
File:Robespierre.jpg|27. '''Maximilien de Robespierre (1758-1794).'''
File:Gros_-_First_Consul_Bonaparte_(Detail).png|28. '''Napoleon Bonaparte (1769-1821).'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Waar halen pessimisten inspiratie? ==

[[File: Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg|thumb|550px|Het Fin de Siecle is een decadente periode tussen 1890 en 1914. Twee kernwoorden  - schoonheid en de dood in het vooruitzicht - duiken overal op, zoals in dit symbolische schilderij van Leon Spilliaert. Zijn 'Absintvrouw' uit 1907 toont het thema: jonge mooie vrouw is op het einde van haar leven, het leven is als een scheut absint (let op de arm) weggevloeid. De kleuren zijn al in de rouw: donkerblauw, zwart en paars.]]

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-R06610, Oswald Spengler.jpg|thumb||550px|Oswald Spengler]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=qPRn-XRLM_c '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: DE PESSIMISTEN (30 Min.)'''].

.

1651: Thomas Hobbes - geboren in 1588, bij de aanval van de Spaanse Armada op Engeland waarbij zijn moeder ongekende angsten kende - betoogt in zijn boek ''Leviathan'' dat de oertoestand van de mens eenzaam, arm, wreed en kort is. Iedereen vecht er tegen iedereen. Mensen zijn vals en egoïstisch, cynisch en berekend. Met deze theologische vraag komt Hobbes tot deze probleemstelling: is de mens van nature goed of slecht? Goed en kwaad zijn begrippen die de mens, net zoals God, maakt om te vergelijken. Dieren kennen de kunst van het vergelijken niet in die mate als een mens. Hobbes is ondanks zijn lijfspreuk 'Fear and I were twins' optimistisch gesteld: de staat - een begrip dat zich in de tijd van Hobbes ontwikkelt - levert de instrumenten die de honger naar macht, roem en bezit in toom houden. Op dit moment geeft de rechterzijde van het politieke spectrum de voorkeur aan dit model: ze noemen het realisme. Anderen noemen het pessimisme of wantrouwen. Hobbes' en zijn volgelingen laten het verhaal over het ontstaan van de mens van het slechte naar het goede evolueren in tegenstelling tot Rousseau's volgelingen. Die zien de menselijke evolutie van goed naar slecht met de gedachte vroeger was alles beter. Beiden zijn in dit opzicht lineaire denkers: de geschiedenis voltrekt zich volgens een lijn, een glijbaan die je kan opklimmen (met veel moeite, maar als je de top bereikt, dan ben je er!) of kan afglijden (met veel plezier en gemak, om op te geven). Deze evoluties contastereren met de circulaire denkers zoals de Duitse cultuurhistoricus Oswald Spengler (1880-1936), de vader van het cultuurpessimisme. Zijn voornaamste werk ''De ondergang van het Avondland'' schopt het tot een bestseller dankzij Elisabeth Förster-Nietzsche, de zus van Friedrich Nietzsche. Het boek toont een cyclische cultuurgenese die de ontwikkeling van samenlevingen vergelijkt met het ritme van het mensenleven of dat van de seizoenen. Een mens: geboren, groei, volwassenheid, bejaard, sterft. Dagen (24 uur), maanden (de verwijzing naar de maancyclus) en seizoenen (vormen samen een jaar en herhalen zich dan) doen iets gelijkaardigs. In de lente ontluikt nieuw leven, de zomerse bloei zorgt voor nakomelingen (zaad), een herfstige oude dag tot de winter (de dood) intreedt. Diverse wereldbeschavingen bewijzen Spenglers theorie: De Babylonische, de Egyptische, de Chinese, de Indische, de Indiaans-Mexicaanse, de Grieks-Romeinse en de Arabische, de Joodse en de Byzantijnse beschaving. Het boek en de theorie zijn een tegenreactie op het verlichtingsdenken dat een maakbaar Europa voor ogen ziet. Spencer voorspelt dat die rationele maatschappelijke structuur een einde kent. Kort voor zijn dood schrijft hij dat het Duitse rijk snel zal ophouden te bestaan.  

.

1884: De grilligheid en de ambivalentie van de negentiende eeuw dwingen kunstenaars, intellectuelen en politici op het einde van de eeuw tot een reflectie over de voorbije en aan gang zijnde industrialisatie. In Engeland publiceert Arnold Toynbee in 1884 zijn ''Lectures on the Industrial Revolution'' waarin hij de industrie als oorzaak aanduidt voor het '''morele verval''' van de arbeidersklasse. De technische en wetenschappelijke successen van de mechanisatie leiden tot het failliet van de traditionele ambachten en loodst vrouw en kind naar de fabriek waar ze nauwelijks weten welk product ze maken.

.

Op het einde van de eeuw is de tussentijdse balans niet florissant: de onmacht van de prille democratie (de juridische en sociale bevrijding van het individu blijkt – voorlopig - een illusie), het koloniaal beheer, de kapitalistische klassenjustitie, het elitaire stemrecht dat de gegoede klassen bevoordeelt, het lijden van het proletariaat… al deze pijnpunten brengen mensen sociaal en psychologisch in de war. Beloofde de Industriële Revolutie dan geen rijkdom en overvloed? Beloofde de onstuitbare techniek dan geen wereldwijd transport en een internationale economie? Ging het oneindige aantal uitvindingen niet afrekenen met armoede, hongersnood, epidemieën, kindersterfte en achterlijkheid? De negentiende eeuw heeft een Januskop: het succesverhaal van stoom, infrastructuur en amusement botst met sceptische en pessimistische stemmen vol wantrouwen. Niet iedereen begroet de vooruitgang met gejuich. 

.

De psychiater Sigmund Freud, de filosoof Nietzsche, schrijvers zoals Emile Zola en Oscar Wilde, kunstenaars zoals Leon Spilliaert zijn er de gezichten van. Hun cultuurkritiek focust op het beest in de mens. Is de mens te beschaven? Achter het menselijke gezicht huizen de onderdrukte driften van Eros en Thanatos, de hysterie en de angst voor het anale. Het idee dat God dood is, duikt op bij Nietzsche en de evolutieleer van Charles Darwin botst met de Bijbel. Gods dood stelt de begrippen waarheid en cultuur en vooruitgang, modernisering en maatschappij in vraag. Die begrippen blijken geen product van het rationalisme en de Verlichting, maar een complot van tirannieke, gewelddadige machtsmensen: een roedel roofdieren, een ras veroveraars die de dwalende massa in hun klauwen houdt. De enige optie is de schoonheid van het sterven. Enkel de esthetica van de dood rest, nu de maatschappij een terminale patiënt blijkt. Het komt tot uiting in het decadente, de luxueuze overbeschaving vol estheticisme, escapisme en het uiterlijke vertoon van het dandyisme (denk tegenwoordig aan Pim Fortuyn, Thierry Baudet, Theo Hiddema, Dries Vanlangenhove), vol nihilisme (sociale mobiliteit is een idioot idee), misogynie (vrouwonvriendelijkheid vanuit het gevoel dat vrouwen vuil en neerslachtig zijn) en a-politieke gedrag (democratie leidt nergens toe). Deze opvallend geklede intellectuelen hebben de vileine commentaar klaar voor hun rivalen. Ze voelen zich tegelijk -hoe paradoxaal ook- verloren in hun eigen tijd en superieur tegelijk, ze zijn verheven en provoceren met dubbelzinnigheden, verwijzen graag naar de oudheid (vroeger was het beter) en gebruiken ironie. 

.

Het Fin de Siecle of het einde van een tijdperk - ook de Belle époque genoemd (denk aan het impressionisme, de Jugendstil, de cinematografie) - loopt van pakweg 1890 tot het einde der tijden: het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het zijn narcisten: ‘Een dandy leeft en slaapt voor zijn spiegel’ noteert Charles Baudelaire. Toch is het narcisme niet te herleiden tot het individu, het omvat een hele cultuur (Christopher Lasch in 1978: ''The Culture of Narcissism'') en een narcistische cultuur legt de lat hoog.&lt;ref&gt;Mia Doornaert laat de Belle époque beginnen in 1870 en eindigen met de Tweede Wereldoorlog. Zo zie je dat er op de historische periodes marge kan zitten. Lees ook: JAN VAN HEEMST. ''Tussen gen en globe. Europese Cultuurgeschiedenis'', Ad. Donker, Rotterdam, 2012, p. 340 ev. Dat negatieve geluid van Arnold Toynbee uit het einde van de negentiende eeuw, contrasteert met de visie van T.S. Ashton die aan de vooravond van de zilveren jaren vijftig die hij publiceert in ''The Industrial Revolution, 1760-1830''. In dat boek uit 1948 benadrukt Ashton het positieve en de verworvenheden van de negentiende eeuw. Vgl. DE KOCK CATHERINE &amp; DE VUGT GEERTJAN. ''Waarom zijn er zoveel rechtse dandy’s?'' In: ''De Standaard'', 2 april 2019, p. D11.&lt;/ref&gt; 
 
. 

.

== Dialectiek ==

.

Het dialectisch denken of het denken in tegenstellingen haalt [https://www.youtube.com/watch?v=fSQgCy_iIcc&amp;t=173s Karl Marx] bij [https://www.youtube.com/watch?v=H5JGE3lhuNo Georg Wilhelm Friedrich Hegel]. 

;Voorbeeld 1:
Paul Ricouer ziet drie fasen in het lezen van de bijbel:
* These: als een ‘fantastisch boek’: naïef gelezen als een sprookje tijdens een miraculeuze kindertijd (story)
* Anti-these: Een ‘historisch boek’: de kritische lezing (history) met historische personages
* Synthese: Een ‘levensboek’: als antwoord op zinvragen over de toekomst, het nu en vroeger, hier en elders (transhistory)

;Niet dat er altijd een synthese komt...
* These: De Katholieke Middeleeuwen met de klemtoon op beelden
* Anti-these: De reformatie met de klemtoon op woorden
* Anti-anti-these: De contrareformatie en de barok
* Anti-anti-anti-these: het classisisme

;Voorbeeld 2:
* These: Het absolutisme van Lodewijk XIV
* Anti-these: De Verlichting en haar romantisch optimisme
* Synthese: De Franse Revolutie-idee (vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid) met gewelddadige leiders zoals Robespierre en Napoleon

;Voorbeeld 3:
* These: De Franse Revolutie
* Anti-these: De [[Restauratie (Frankrijk)|Restauratie]]
* Synthese: Het [[positivisme]] van [[Auguste Comte]]

;Voorbeeld 4:
* These: Het optimisme van de Verlichting
* Anti-these: Het pessimisme en het determinisme van het Fin de Siècle, het impressionisme
* Synthese: de dialectiek van Marx

;Voorbeeld 5:
* These: het kleuterkind met een goddelijke adoratie voor zijn vader
* Anti-these: de puber waarbij de vader een loser is
* Synthese: de jongvolwassene met een realistisch ouderbeeld

;Voorbeeld 6:
In de kunstgeschiedenis zijn er talloze voorbeelden van tegenstellingen die elkaar opvolgen: 
* Realisme en Impressionisme: Realisme is een kunststroming die zich richt op het weergeven van de werkelijkheid, terwijl Impressionisme  indrukken vastlegt.
* Barok en Rococo: Barok is een kunststroming die zich kenmerkt door dramatische effecten, terwijl Rococo zich kenmerkt door lichtere, meer decoratieve elementen.
* Kubisme en Futurisme: Kubisme staat voor geometrische vormen, het Futurisme zoekt beweging en snelheid.
* Romantiek en Realisme: Romantiek richt zich op emotie en verbeelding, het Realisme wil de werkelijkheid tonen zoals die is.
* Surrealisme en Dadaïsme: Surrealisme zoekt naar het onderbewuste, het Dadaïsme daagt de conventionele kunst uit.
* In de kunstgeschiedenis is er sprake van synthese wanneer twee tegenstellingen worden samengevoegd tot een nieuwe stijl. Een voorbeeld hiervan is het Postmodernisme, dat elementen van verschillende stijlen combineert.

.

.

== De Ist-familie telt (te) veel leden ==

.

[[Bestand:David Van Reybrouck.jpg|thumb|550px|David Van Reybrouck ziet kenmerken van het 21ste-eeuwse populisme in het socialisme uit de negentiende eeuw. Hij schrijft één lange redenering met als conclusie dat er in de kennismaatschappij aandacht nodig is voor laaggeschoolden. Dat komt de democratie alleen maar ten goede. Tien jaar na zijn lange redenering, in 2019, komt er het initiatief voor een Jezuïetenschool in Molenbeek en kan Van Reybrouck een experiment aangaan in de Duitstalige gemeenschap.]]

[[Bestand:Jose_Ortega_y_Gasset.jpg|thumb|550px|Jose Ortega y Gasset, geen optimist. Ortega is kritisch over de massa die hij definieert als gelijk ieder ander. De massamens is onbescheiden, zonder zelfkritiek en respectloos voor autoriteit en staat tegenover de elite. Ortega roept de aristocratie op om de leiding te nemen bij cultureel verval.]]

Aan de uitersten van het spectrum staan de optimist en de pessimist. Een ander spectrum is te vormen tussen de realist en de idealist. Tussenin liggen vele interpretaties van de geschiedenis. Belangrijk is de betrouwbaarheid van wat men beweert. Hoe kan je dit nagaan? Dat gebeurt via twee strategieën: mediawijsheid en historische kritiek. Iedereen gaat aan de slag met de werkelijkheid en maakt er iets van op zijn eigen originele wijze. Waakzaamheid blijft geboden.

.

;1. De optimist
* Is zonder meer optimistisch wat de toekomst betreft. Technologie zal ons redden, de wereld kent alleen maar vooruitgang. Een mooie passage uit Milan Kundera's '''Ondragelijke lichtheid van het bestaan''' illustreert dit optimisme. Verder is Kundera geen typische optimist.

.

;2. De pessimist
* Doemdenkers zoals: Louis-Ferdinand Céline, Oswald Spengler, José Ortega y Gasset, Johan Huizinga.

.

;3. De Marxist en de communist
* Van Karl Marx tot Raoul Hedebouw.

.

;4. De populist
* Vertaalt de historische boodschappen in eenvoudige termen en gebruikt zijn verhaal voor een eigen gewin. Dictators neigen naar dit type. 

.

{{Citaat|'''Hij (de populist) weet wat het volk wil, en dat moet volstaan. Daardoor duldt hij geen tegenspraak, daardoor  heeft hij een gloeiende hekel aan het debat. Het parlement, de grondwet, de gebruikelijke democratische procedures zijn voor hem eerder hindernissen dan politieke verworvenheden. In die betekenis is populisme in wezen antidemocratisch en antiparlementair; sommigen spreken zelfs van 'proto-totalitair'. Dit duistere populisme miskent het wezen van de democratie.'''|David Van Reybrouck}}

.

;5. De cartoonist
* Een standup comediën die van alles een grap maakt, mensen een spiegel voorhoudt door middel van een grap. Niet altijd in dank afgenomen. Denk aan de Bataclan en Charlie Hebdo.

.

;6. De relativist
* Relativeert alles kapot. Problemen bestaan nauwelijks.

.

;7. De structuralist
* De structuren bepalen het denken. Individueel maakt een mens nauwelijks keuzes.

.

;8. De kapitalist
* Denkt alleen maar in economische modellen: leiders zijn managers, winners en een probleem los je op met een businesmodel. 

.

;9. De journalist en de columnist
* Stefan Zweig en Joseph Roth

.

;10. De illusionist
* Goochelaars en charlatans die aan de slag gaan met de werkelijkheid

.

;11. De hyperbolist
* Vergroot alles uit, overdrijft

.

;12. De realist
* 'tja. Die hebben we nog niet gevonden :-)

.

;13. De polemist
* Slaagt er in om partijen die hetzelfde nastreven in ruzie te steken. Zelf komt hij er ongezien mee weg. Een spreekwoord kenmerkt hem: 'Twee honden willen een been, de derde komt er mee heen.'

.

;14. De hedonis, de narcist, de egoïst en de Trumpist
* Aarzelt niet om publiekelijk te liegen en benoemt alles wat hem of haar tegen de haren instrijkt [[fake news]]
* Denkt alleen aan zichzelf en gaat daarvoor over lijken?
* Houdt van zelfverheerlijking. 

.

;15. De perfectionist
* Streeft perfectie na ten koste van alles.

.

;16. De encyclopedist
* Verzamelt kennis, zoveel mogelijk objectieve kennis om op basis van deze 'ratio' gedegen beslissingen te kunnen nemen.

.

;17. De anarchist, de andersglobalist en de activist
* Is te zien op manifestaties en betogingen. Roept en staat op de barricaden.
* Stelt het systeem in vraag, doorgaans op een speelse, ongevaarlijke manier.

.

;18. De negationist
* Negeert toekomstige problemen (klimaatopwarming), of negeert wat er in het verleden gebeurde (holocaust). In sommige samenlevingen is negationisme strafbaar.

.

;19. De ecologist
* Ziet ecologie als een religie.

.

;20. De royalist
* Is koningsgezind.

.

;21. De propagandist en de evangelist
* Tracht aanhangers te vinden voor zijn gedachtengoed via de publieke opinie, vaak is de info eenzijdig of verzonnen.
* Loopt over van bekeringsdrang.

.

;22. De sadist
* Houdt ervan om zijn tegenstanders te pijnigen. 

.

;23. De nationalist
* Nationalisme is een ideologie die de staat als historische eenheid ziet. Soms gaat dit gepaard met idee van exceptionalisme om de eigen identiteit af te grenzen tegenover anderen. 

.

;24. De separatist
* Separatisme streeft naar de terugtrekking uit een bestaande staat en het oprichten van een eigen.

.

;25. De futurist
* Probeert te voorspellen hoe de toekomst er zal uitzien.

.

;26. De simplist
* Stelt alles te eenvoudig voor.

.

;27. De idealist

.

.

;Aan de toog

'''VRAAG''': Moet ik al deze typetjes kennen?
 
'''ANTWOORD''': Uiteraard niet.

.

'''VRAAG''': Waarom voer je ze hier dan ten tonele?

'''ANTWOORD''': Omdat politieke debatten of monologen tegenwoordig vaak beginnen met het definiëren van de tegenstander, in plaats van het positioneren van het eigen zelf. Voor wie de debatten van op afstand volgt, klinkt dit abstract, maar een voorbeeld maak veel duidelijk. Als Wouter Beke (CD&amp;V) in 'De Zevende Dag opdaagt (3.02.2019) en onmiddellijk zegt hoe NVA en GROEN denken over de vraag die hij krijgt voorgeschoteld, getuigt dit van[framing, iets wat doorgaans de media wordt verweten. Het is een techniek van stereotypering waar de democratie niet bij gebaat is. 

.

'''VRAAG''': Een beetje zoals Anuna De Wever niet weet of ze een man of een vrouw is?

'''ANTWOORD''': Inderdaad, je hoeft de wereld niet in categorieën op te delen. Anuna zegt: Als ik weet en ervan overtuigd ben dat ik mezelf ben - ik ben Anuna - dan volstaat dat. Niemand hoeft mij te definiëren.

.

'''VRAAG''': Maar hoe weet je dan met wie/wat je te doen hebt? Zo is er toch geen duidelijkheid meer? 

'''ANTWOORD''': Waarom zou dat moeten? Waarom wil je duidelijkheid?

.

'''VRAAG''': Ik ben eigenlijk op zoek naar de waarheid. Dat lijkt me een beter begrip.

.

'''ANTWOORD''': Zou de geschiedenis de waarheid kunnen brengen? Is waarheid geen begrip waar priesters of andere religieus geïnspireerde mensen van houden? Geschiedenis is een wetenschap en die houdt zich bezig met 'betrouwbaarheid' van informatie. Hoe dat in elkaar zit, leg ik je hieronder uit. 

.

.

== Schema ==

.

[[File:Karl_Marx_001.jpg|thumb|350px|Karl Marx ontwikkelt zijn geschiedenisvisie volgens de dialectiek van zijn voorloper Hegel: these, antithese en synthese. Weber is evenzeer 'dief' en ontleent de begrippen aan Fichte die ze op zijn beurt stal bij Kant. Hegel streeft naar een totaalconcept van wetenschap en godsdienst, esthetica en filosofie en bekijkt de werkelijkheid als een proces van tegenstellingen, geen statisch zijn en drukt dit uit met 'aufheben' wat optillen, afschaffen en bewaren betekent. These, antithese en synthese?]]

.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Visies op geschiedenis !! Pessimisme !! Optimisme !! Dialectiek
|-
| '''Wie maakt ze?''' || Louis-Ferdinand Céline|L.F. Céline || Milan Kundera|M. Kundera || Karl Marx
|-
| '''Richting''' || Circulair || Lineair || Spiraal
|-
| '''Resultaat''' || Doemdenken || Vooruitgangsdenken || Determinisme
|-
| '''Gevolgen''' || Ironie, cynisme|| Vrijheid, verantwoordelijkheid || Strijd
|-
| '''Doel''' || Doelloos || Groei || Klasseloze staat
|-
| '''Motor''' || Domheid || Verlichting || Economie &amp; het middenveld
|}

.

.

== Objectiviteit? ==

.

;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Grey square optical illusion.PNG|thumb|Vierkant A heeft precies dezelfde grijskleur als vierkant B ([[:file:Same_color_illusion_proof2.png|bewijs]])
Bestand:Grid illusion.svg|thumb|Flikkerend rooster. Het lijkt of er zwarte vlekken verschijnen
Bestand:Gradient-optical-illusion.svg|thumb|De grijze balk heeft overal dezelfde kleur
Bestand:Tribar.png|thumb|De [[Penrose-driehoek|driehoek van Penrose]]. Een driedimensionale figuur die niet kan bestaan
Bestand:Onm_kubus2.png|Onmogelijke kubus
Bestand:Impossible staircase.svg|Oneindige trap
File:Blivet.png|[[Blivet]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''GESCHIEDENIS ALS CONSTRUCTIE''' =

[[File:Kortrijk-Groeningemonument.jpg|thumb|right|550px|Kortrijk, Groeningemonument uit 1906 (beeldhouwer Godfried Devreese). In Vlaams-nationalistische kring symboliseert deze slag de taalstrijd. De Vlaamse Gemeenschap riep in 1973 11 juli als feestdag van Vlaanderen uit.]]

.

Geschiedschrijving is, net als het nieuws, onderhevig aan trends. Het is niet zo dat de ‘geschiedenis’ het verleden objectief in beeld brengt. Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Zo is het resultaat van hun denkwerk verschillend. 'Al zolang ze bestaat, heeft de geschiedschrijving een ingewikkelde band met de politieke macht' schrijft Anne Morelli in haar boek ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië.'' Jacques R. Pauwels heeft het iets recenter over ''De grote mythen van de moderne geschiedenis.'' Hij steekt van wal met 'Mythen zijn geen leugens' maar fantasieverhalen met een kern van waarheid. Mythes bevatten 'een kern van historische werkelijkheid maar dienen niet om die werkelijkheid uit de doeken te doen. Ze streven ernaar mensen te socialiseren, hen met de stand van zaken in hun maatschappij tevreden te stellen of minstens te verzoenen, ook - en vooral - wanneer er eigenlijk goede redenen bestaan om ontevreden te zijn met de status quo en verandering te willen, eventueel zelfs radicale, revolutionaire verandering.'&lt;ref&gt;JACQUES R. PAUWELS. De grote mythen van de moderne geschiedenis. Epo, Berchem, 2019, p. 7-8.&lt;/ref&gt;

.

.

== Geschiedenis en macht ==

.

Het lijkt op wat Morelli schrijft: 'Vanaf de oudheid heeft de historicus de machtshebbers bezongen, hun veroveringen gelegitimeerd, vanuit het verleden hun identiteit bepaald en hun voorouderlijke deugden verheerlijkt. De historicus gaf de natie zijn wortels. Te vaak vergeten we dat de historicus buiten zijn onderzoek kan. De historicus is een kind van zijn tijd, heeft zijn aandachtspunten en zijn blinde vlekken, zijn sympathieën, banden en kent de dingen waar hij beter niets over schrijft. De historicus is soms een militant of een machtsdienaar. Zo ‘maakt’ hij -bewust of onbewust - het verleden. Dé voorbeelden vinden we in de 19de eeuw, toen de romantiek naar de ziel van het volk zocht, ter onderscheid met anderen. Historici zochten de ziel en vonden ze in het verleden vol 'feiten' die, met de nodige rangschikking en interpretatie, voor deze identiteit zorgden. Deze 'mythen' toonden dat bodem en ras in een ver verleden al onze identiteit vormden.'&lt;ref&gt;MORELLI ANNE (Ed.). ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië''. Epo, Berchem, 1996, pp. 7-21.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== Anne Morelli ===

.

Het boek van Anne Morelli ''Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie'' verkocht als een zoet broodje. In enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek historische en politieke reacties uit. Het magazine ''Front National de Belgique'' beschuldigde het boek ervan de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam van de Belgen te besmeuren: 'Het maakt ons verleden en onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreem rechts gebruikte de argumenten in haar pamfletten. 

.

.

=== Kortrijk 1302-1902 ===

.

Jo Tollebeek en Tom Verschaffel ontmaskeren in de ''Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging'' de mythe van de veldslag op 11 juli 1302 waarin een leger van Vlaamse ambachtslui het Franse ridderleger op de Groeningekouter verslaan. 'Deze veldslag kaderde in het verzet van (een gedeelte van) Vlaanderen tegen de veroveringsdrang van het Frankrijk van Filips de Schone' schrijven ze. Vanaf het midden van de negentiende eeuw komt de benaming Guldensporenslag in zwang, door de publicatie van Hendrik Conscienses ''De Leeuw van Vlaanderen'' en doet de naam denken aan een romantische tijd vol heroïsche vrijheidsdrang tegen een reeks vreemde onderdrukkers: de Romeinen en Caesar, de Fransen (1302), de Spanjaarden (de Geuzen en de Tachtigjarige Oorlog), de Oostenrijkers (Jan de Lichte) en de Nederlanders. Conscience is niet de eerste die 1302 onder de aandacht brengt; toch is het zijn ''Leeuw van Vlaenderen'' die zich vanaf 1838 in het Vlaamse bewustzijn nestelt, zonder dat die in tegenspraak is met de vaderlandsliefde voor België. Naarmate de Vlaamse Beweging evolueert, verschuift de betekenis van de Guldensporenslag.

.

.

=== Vier keer feest ===

.

De symbolenstrijd bereikt een hoogtepunt in Kortrijk in 1902, bij de zeshonderdste verjaardag. De voorbereidingen beginnen in 1891 en Guido Gezelle schaart zich achter het initiatief. Omwille van ideologische twisten onder de organisatoren komen er uiteindelijk vier feesten: op 13 juli organiseert de Vlaamsche Volksraad een eerste manifestatie; diezelfde dag betoogt het liberale Vaderlandsch Comiteit; op 17 augustus volgt het feest van de katholieken; en nog eens veertien dagen later trekken de socialisten -met tweetalige slogans (&quot;De strijd van Kortrijk was een strijd tegen de rijken&quot;)- door de Kortrijkse straten. Door de strubbelingen raakt het standbeeld voor de Groeningekouter niet tijdig klaar; het zou in 1906 worden onthuld. De cultus van 1302 is sedert 1973 officieel: 11 juli is de feestdag van de Vlaamse Gemeenschap.

.

.

== Ideologie ==

.

Vertrekkend van dit soort ideeën verspreidden schoolboeken in het verleden een patriottische geschiedenis en het nationaal gevoel. Ook al kende België weinig geschiedenis-catechismussen, toch herhaalden schoolboeken generatie na generatie clichés en stereotypen die tonen dat België ten tijde van Jules Caesar een identiteit bezat. De historicus Eric Hobsbawm beschreef de geschiedenisvervalsers en stelt dat 'geschiedenis de grondstof is voor nationalistische, etnische of fundamentalistische ideologieën, zoals de papaver dat is voor de heroïneverslaafde.' 

.

=== I. Nationalisme ===

[[Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png|thumb|550px|'''732_TECHNOLOGIE MAAKT HET VERSCHIL''' Carl von Steuben, of is het Charles Auguste Steuben? (1788–1856) schildert in 1837 de Slag bij Poitiers uit het jaar 732 in een Romantische versie. De slag is bekend omdat de stijgbeugel de doorslag geeft. Frankische ruiters ondervinden dat ze vast in het zadel zitten om hun bijlen en tweesnijdende zwaarden rond te zwaaien, zonder evenwichtsverlies. Haaksperen drukken de Moorse schilden weg zonder dat ze van hun paard vallen. Het schilderij hangt in Versailles. De stijgbeugel was niet nieuw, de Hunnen gebruikten die eerder. Voor de Brit Edward Creasy is deze slag één van de vijftien belangrijkste uit de wereldgeschiedenis. Hij beschreef dat in zijn boek ''The Fifteen Decisive Battles of the World'' uit 1851. Klopt het dat aldus Bart de Wever - dixit Europajournalist Paul Goossens - hier de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis begint met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam?  Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt;]] 

Als het aan Bart De Wever ligt, begint de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam, verslagen in 732 bij Potiers. Europajournalist Paul Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd. Niet het Verdrag van Rome, wel de slag van Potiers in 732 zou, volgens De Wever, die in deze een doorslagje van die van radicaal-rechts is, het echte begin van een verenigd Europa zijn. Volgens die canon moeten Robert Schuman en Jean Monnet als fouding fathers de plaats ruimen voor de Frankische krijgsheer Karel Martel, bastaardzoon van Pepijn van Herstal en cultfiguur van extreemrechts. Tegelijkertijd wordt het concentratiekamp Auschwitz tot een Pools provinciestadje gedegradeerd en krijgt de Europese eenwording een een radicaal andere inspiratiebron. De Europese burgeroorlog (WOII) en de Holocaust verdwijnen op de achtergrond, de islamitische andere wordt nu de raison d'etre van de eenheid. Een verleden van kruistochten en de reconquista's wordt weer actueel. Daarmee ligt de Europese identiteit in de voor Vlaamse nationalisten vertrouwde antagonistische bedding. Als het Vlaamse wij een smoel kreeg, is het omdat het zich tegen de Belgische &quot;vijand&quot; kon afzetten. &quot;Het is een onmiskenbaar feit&quot; schrijft De Wever, &quot;dat een externe vijand een zeer tastbare en doorslaggevende rol kan spelen in identiteitsvormingsprocessen.&quot; In zijn recept voor Europa zit het er allemaal in: meer Potiers en de promotie van de politieke islam tot uitverkoren Europese vijand' en een minder prominente aanwezigheid van de Holocaust.
'Is dat een radicaal-rechts verhaal?' vraagt Goossens zich af. 'Ongetwijfeld, maar niet voor De Wever. Voor hem is de Koran geen license to kill en is er geen sprake van botsende beschavingen, wel van een conflict over het voortbestaan van de moderniteit. Het zal de radicalen een zorg zijn. Hun memes en vlaggen zijn immuun voor subtiel denken. Voor De Wever daarentegen draait het allemaal rond de moderniteit. Daarom de noodzaak van een leidcultuur met de verlichting als kompas. Dat klinkt mooi, maar het valt op dat het conservatieve orkest de verlichting pas begint af te stoffen als de moslim in de buurt is. Als het over ongelijkheid, mensen in nood op de Middellandse Zee en de inspiratie van de Europese Unie gaat, stopt die muziek. De Wever houdt niet van half werk. Omdat een identitaire beweging niet zonder vijand kan, heeft hij er meteen twee in de aanbieding: de politieke islam dus en de ‘postmodernisten en cultuurrelativisten’. Dat nihilistische volkje sleurde Europa in een spiraal van identitaire zelfdestructie, cultiveerde de zelfschaamte en hypothekeert een groot verhaal over een mythisch verleden. Pas als met die binnenlandse vijand is afgerekend, kan de externe vijand worden aangepakt en ontstaat er ruimte voor Europese trots en kan met een luid ‘Europa is van ons’ het afscheid van Auschwitz afgekondigd worden.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== II. Media en propaganda ===

[[Bestand:Honoré_de_Balzac_(1842)_Detail.jpg|thumb|right|550px|Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'?]]

.

==== Media indoctrinatie ====
Voor ideologieën is het verleden essentieel en wie er geen heeft, kan het uitvinden. Jacques Pauwels voegt een tweede ideologie toe. Hij stelt dat het triestig is gesteld met het historisch besef (lees: de kritische geest) en dat de media, veel meer dan het onderwijs ons doordringt van een eindeloze reeks mythes. Mythes zijn geen leugens, maar fantastische verhalen met een kern van waarheid. Naast het onderwijs kwamen het internet, de tv en de film en de sociale media. Die voegden - in het beste geval - een kennislaag aan het (ideologische) geschiedenisonderricht toe, in het meest barre geval namen ze de onderwijs-rol gewoon over of schelden sociale media er over heen. Waarom zijn die media zo ijverig bezig om ons de geschiedenis te leren kennen? Essentieel om dit te begrijpen, is dat die media heel vaak privé-eigendom zijn van superrijken. Noam Chomsky maakte die analyse al eerder. En dat er een verband bestaat tussen de media en hun eigenaars wordt doorgaans niet vermeld. Als media ter sprake komen, dan worden die vaak opgevoerd als de waakhond van de democratie, niet als propagandakanalen van multinationals en holdings. Dat deze één procent-elite (die negentig procent van alle rijkdom in haar zakken heeft) niet graag in de belangstelling staat, spreekt voor zich. Daarom zwijgen historische films over de steun die Hitler genoot van Duitse en Amerikaanse (jawel!) industriëlen en bankiers. Net omdat die één procent bang is voor een objectieve kijk, controleert ze de verhalen die ze de wereld instuurt en welke niet. Dit soort selectiviteit zien we bijvoorbeeld bij de betekenis die documentaires geven aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Echter, meer dan om Tokyo op de knieën te dwingen, waren de honderdduizenden slachtoffers bedoeld om Moskou te intimideren. Daarom is onze kennis over de Tweede Wereldoorlog ook een Hollywoodproduct waarbij D-day belangrijker is dan wat er in Stalingrad gebeurde. Het zijn de bevoorrechten en de winnaars en niet de underdog of de slachtoffers die de geschiedenis maken. Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'? Ongetwijfeld. En daar is de één-procent-elite zich van bewust. Daarom leidt hun entertainment de aandacht af van waar het werkelijk om draait, namelijk dat rijken rijker worden en armen armer worden. Hun media slagen erin om de kapitalistische kritiek te fnuiken door bijvoorbeeld te eenzijdig te focussen op Hitler als grote schuldenaar van wat er tussen 1939 en 1945 gebeurde en niet op wie centen verdiende aan de oorlog, de wapenhandelaars, de wapenindustrie, Hugo Boss die de kledijlijn voor de Nazi's uitdacht of Bekaert uit Zwevegem (die na de oorlog de Sociale Hogeschool, het latere Ipsoc, ruimsubsidiërde) die de prikkeldraad voor de kampen leverde. Het kapitalisme heeft een vooral verborgen geschiedenis die nauwelijks onder de aandacht komt en verbergt hoe rijken rijker worden. Wie dit wil begrijpen of minstens wil analyseren kan bij de kritische geschiedschrijving terecht.

.

==== Propaganda ====

In de twintigste eeuw onderzoeken communicatiewetenschappers de mediabeïnvloeding door middel van gedragsonderzoek, diepte- en waarnemingspsychologie, marketing en de metafoortheorie, taal en machtsmechanismen. In 1937, kort na de machtsovername van Hitler in Duitsland (1933) formuleert het Amerikaanse Institute for Propaganda hoe propaganda werkt.

.

1.	'''Plain Folks Appeal''': gebruik realistische situaties die iedereen herkent, wees betrokken op volkse thema's;

.

2.	'''Bandwagon Appeal''': als iedereen achter dezelfde kar loopt, moet de boodschap die de kar verspreidt wel juist zijn. Als iedereen in de rij staat voor een ijsje, zijn ze per definitie lekker. We kennen voorbeelden van zelfstandigen die in die optiek de kunstmatige klant creëren;

.

3.	'''Misleading Numbers''': gebruik desnoods misleidende cijfers, nuanceer harde feiten;

.

4.	'''Transfer''': gebruik vlaggen, wapenschilden, titels, uniformen, symbolen… iedereen herkent ze;

.

5.	'''Celebrity''': verwijs naar beroemdheden, namen en autoriteiten, uit het heden en het verleden, prijs de 'comming man' als het voorbeeld voor de toekomst. Deze leider zal ons redden;

.

6.	'''Glittering Generalities''': grootsprakerige algemeenheden zorgen voor positieve connotaties;

.

7.	'''Stereotyping''': scheldgedrag herleidt tegenstanders tot karikaturen, maak er een cliché van;

.

8.	'''Call to Action''': Roep op tot actie zodat mensen niet langer hun schouders ophalen maar zich inzetten en gewaardeerd voelen;

.

9.	'''Card-Stacking''': schik de kaarten op een andere wijze, bepaal de volgorde van de presentatie. Hou kaarten achter de hand en speel ze uit indien nodig of hou kaarten achter en verzwijg. 

.

.

=== III. Veiligheid en angstcultuur ===

[[Bestand:Chernobyl_Hotel_with_reactor_in_background.jpg|thumb|right|550px|De kernramp van Tsjernobyl maakte Ulrich Becks publicatie uit 1986 over de risicosamenleving tot een bestseller in Duitsland.]]

Een derde ideologie focust op wat René Munnik in zijn boek 'Geweldig' de 'veiligheidsideologie' noemt. Zijn er objectieve redenen om aan te nemen dat onze werkelijkheid zo onveilig is? Of zijn we gewoon gevoeliger voor onveiligheid? Ulrich Beck spreekt in 1986 over 'Risikogesellschaft'. 

.

Zijn boek ''Risikogesellschaft: Auf dem Weg in eine andere Moderne'' (Risicomaatschappij: op weg naar een andere moderniteit) kreeg door de kernramp van Tsjernobyl de status van bestseller en is snel in het Engels vertaald. Het begrip wijst er ''niet'' op dat onze tijd gevaarlijker is dan vroeger. Gezien de levensverwachting, de technologie en de welvaart leven we veiliger dan ooit: ziektes en hongersnoden, natuurrampen en epidemie lieten we achter ons. Met de risicosamenleving wijst Beck op: 

.

1. de risico's (kernrampen, klimaatsverandering) zijn veroorzaakt door de neveneffecten van onze hoogtechnologische en welvarende, onze moderne en verlichte samenleving (die alles beheersbaar zou houden).

.

2. risico's, zowel reëel en vermeend nodigen uit tot een angstcultuur via propaganda, ideologie of als ultieme utopische preventie waarbij alles onder controle te houden is.

.

3. de risico's zijn er om te blijven. Wie nog geboren moet worden kan last krijgen.

.

4. de risico's zijn niet lokaal, maar wereldwijd.

.

5. de risico's treffen alle klassen, elk ras, alle leeftijden en sekses.

.

6. de risico's zijn onzichtbaar. Alleen deskundigen merken ze op.&lt;ref&gt;Zie RENE MUNNIK (Ea.). ''Geweldig! Over de vanzelfsprekendheid van geweld.'' Valkhof Pers, Nijmegen, 2005, p. 7-11.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== IV. Complottheorieën ===

Complottheorieën halen hun sterkte omdat ze gebaseerd zijn op selectief en speculatief bronnengebruik en hun wantrouwen tegenover wetenschappelijke kennis. Een complottheorie vertrekt van de overtuiging dat verborgen groepen met kwade bedoelingen gebeurtenissen sturen. Kenmerkend is: een verborgen elite; controle; toeval bestaat niet; wantrouwen in officiële verklaringen; het tegenbewijs is deel van het complot. De vraag draait vaak rond de vraag: &quot;Wie heeft macht?&quot; en &quot;Waarom gebeuren dingen?&quot; Complottheorieën bieden eenvoudige antwoorden op complexe processen. Juist omdat zoveel vragen onbeantwoord blijven, ontstaan talloze theorieën. Miljoenen mensen dat de maanlanding van 1969 in een studio is opgenomen. Voorbeelden zijn gecreëerd rond De bende van Nijvel (1982-1985) en hun link met extreemrechtse netwerken, de staatsveiligheid, het NAVO-netwerk Gladio en politieke elites. De aanslagen van 11 september 2001 behoren tot de meest besproken complotthema's. Veel theorieën stellen dat de Amerikaanse overheid betrokken was en dat de Twin Towers gecontroleerd zijn opgeblazen. Recenter zijn de theorieën rond QAnon, de Great Reset, vaccinatiecomplotten, omvolkingstheorieën, de klimaatontkenning...

.

.


;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG|Resten van goedendags
Bestand:Paardenhangertje_van_Gwijde_van_Namen_Kortrijk_1302__9-01-2010_14-22-14.JPG|Paardenhangertje van Gwijde van Namen
File:Battle_of_Courtrai2.jpg|De Guldensporenslag, tot de negentiende eeuw vergeten, daarna vanonder het stof. Met een doel.
File:Nicaise de Keyser04.jpg|Voorstudie van de slag door Nicaise de Keyser.
File:Guido_Gezelle.jpg|Guido Gezelle (1830-1899)
File:Hendrik_Conscience.jpg|Hendrik Conscience (1812–1883)
File:Leeuwvanvlaenderen.gif|De Leeuw van Vlaanderen verscheen in 1838
File:Groeningepoort.jpg|Groeningepoort in Kortrijk
File:Kortrijk_Groeningeabdij_museum.JPG|Museum Kortrijk 1302
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Morele paniek en fake news ==

.

[[Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg|thumb|right|550px|De heksenprocessen van Salem in Amerika begonnen in 1692 en resulteerden in minstens 24 ter dood veroordelingen. Beschuldigingen ten aanzien van vooraanstaanden stopten de processen en deden de morele paniek verdwijnen.]]

[[Bestand:Deep_throat_PD_poster_(restored).png|thumb|right|550px|In deze film is de vrouwelijke seksualiteit het thema. Er zijn eindeloze processen gevoerd over de film. In 23 Amerikaanse staten is die verboden, in het Verenigd Koninkrijk is hij illigaal tot het jaar 2000. Nederland was toleranter. De film draaide uitsluitend voor meerderjarigen in bioscopen met minder dan vijftig zetels.]]

Fake news kan leiden tot morele paniek. Morele paniek is een buitenproportionele, vijandige en gemediatiseerde reactie op een situatie of technologie, een persoon of groep, die waarden en normen lijken te bedreigen. Het begrip verklaart maatschappelijke angstreacties die niet in verhouding staan tot de ernst, het risico, de schade of de dreiging. Morele paniek is een sleutelbegrip uit de sociologie en criminologie en zou voor het eerst gebruikt zijn door Marshall McLuhan in 1964. Jock Young introduceerde het in 1971 in de criminologie en de socioloog Stanley Cohen gaf het begrip bekendheid in zijn klassieker ''Folk Devils en Moral Panics'' uit 1973. Daarin beschrijft hij de jeugdbendes, de ‘Mods’ en de ‘Rockers’.

[[File:Waarom geloof jij fake news.webm|thumb|550px|Waarom geloof jij fake news? - Universiteit van Vlaanderen]]

.

.

=== Fasen ===

.

Morele paniek is gefaseerd en begint met een stereotiepe en overdreven voorstelling van een gebeurtenis. Daarna wordt die geassocieerd met soortgelijke gevallen en gepresenteerd als symptomatisch voor een maatschappelijk probleem. Vervolgens wakkeren doemscenario’s de angst aan en escaleert het tot er justitiële, politionele of juridische maatregelen komen. Soms ebt de paniek na een tijd weg, soms duurt de golf zo lang dat het zelfbeeld van de samenleving verandert. Voor de samenleving maakt het weinig uit of de oorzaak wel of geen hersenschim is en geldt het Thomas-theorema: ''als mensen situaties als werkelijk definiëren, zijn zij werkelijk in hun gevolgen''. Niet de situatie zelf, de perceptie geeft de doorslag.

.

.

=== Voorbeelden? Legio! ===

.

* Satanisch ritueel misbruik.

.

* De heksenjacht in Vlaanderen (met hoogtepunten tussen 1590-1610) en de processen zoals die in Salem.

.

* De gevolgen van masturbatie.

.

* De paniek en massahysterie die in 1938 ontstond bij het hoorspel ''The War of the Worlds'' van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatre on the Air. Luister hier: [http://sounds.mercurytheatre.info/mercury/381030.mp3 War of the Worlds].

.

* De zorgen over genetisch gemanipuleerde voeding.

.

* De invloed van televisiegeweld of in games zoals in Canis Canem Edit en de GTA-reeks.

.

* Imitatiegedrag van jongeren bij het zien van pornografie zoals in de film ''Deep Throat''.

.

* In de zomer van 1984 rapporteerden kranten na een dodelijke vechtpartij op het strand van Egmond in Nederland over het ‘kustgeweld’, de ‘geweldsgolven’ en ‘-explosies’, ‘uitbarstingen’ en ‘epidemieën van geweld’, alsof het natuurverschijnselen waren. De paniek kreeg ook de politie, justitie, de horeca en het lokale bestuur in zijn greep en ebde na enige tijd weg. 

.

* De mediareactie en die van de overheden na de aanslagen op 11 september 2001 en de terroristische aanslagen in Madrid van 11 maart 2004 en de terroristische aanslagen in Londen van 7 juli 2005. In hun representatie van ‘het’ terrorisme dragen overheid en media bij tot paniek omdat ze onnodig angst zaaien door burgers vertrouwd te maken met dreigingen. Dit simplisme brengt de moeizame interetnische verhoudingen onder spanning en leidt de aandacht af van oorlog of genocide.

.

* De negentiende-eeuwse angst om levend begraven te worden, leidde in 1868 tot het patent op de lijkkist met een ladder voor een uitvinder uit New Jersey.

.

* In het Engelse Middlesbrough worden in 1987 121 kinderen uit hun huizen geplaatst na misbruik. Artsen gebruikten de techniek 'reflex anale oprekking' waarbij ze de billen uit elkaar schuiven en de anus bestuderen. Later bleek de techniek onwetenschappelijk en met de meeste kinderen was niets aan de hand.

.

* De angst voor de atoombom tijdens de koude oorlog.

.

* De angst voor ongrijpbare vijanden zoals al-Qaeda, fijnstof, dioxine, zendmasen...

.

.

= '''BETROUWBAAR''' =

[[Bestand:Van_Olden_Barneveldt_Verhoeven_1619.gif|thumb|right|550px|Abraham Verhoeven, een prille 'gazettier' besloot zijn artikels in de Antwerpse krant de ''Nieuwe Tijdinghen'' met het zinnetje &quot;Oft waer is, sal den tydt leeren.' De auteur waarschuwt zo zijn lezers in de vroege zeventiende eeuw voor te hoog gespannen verwachtingen inzake de betrouwbaarheid van zijn schrijfsel. Het bericht is nog relevant. De illustratie vertelt het 'Verhael hoe ende in wat manieren den heere Johan Van Olden-Barneveldt, Advocaet van Hollandt ende den Vrieslant/ is Onthalst gheworden smaendachs voor noen den xiij Mey Anno Duisent zes hondert neghen-thien; T'hantwerpen/By Abraham Verhoeven/op de Lombaerde Veste/inde gulde Sonne, 1619.']]

.

{{Citaat|'''Door de fragmentarisering van alle kennis is de beleidsvorming er natuurlijk eenvoudiger op geworden. De hooggespecialiseerde takken van moderne wetenschap zijn zo ondoorzichtig geworden dat de mensen die daarin werkzaam zijn, noodgedwongen tot hun dertigste of langer door moeten studeren tot ze kunnen toetreden tot de nieuwe geestelijkheid. Een lange leertijd hebben ze allemaal, maar dat betekent nog niet dat ze het altijd eens zijn over de beste aanpak. De SARS-CoV-2-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de onenigheid onder experts zich zelfs kan uitstrekken tot schijnbaar simpele beslissingen, zoals over het gebruik van een mondkapje. Eind maart 2020 (de pandemie was drie maanden oud) adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie daar nog tegen, tenzij een persoon was besmet, en pas begin juni werd dat advies bijgesteld. Hoe kunnen mensen zonder specialistische kennis daarin partij kiezen of wijs worden uit debatten die vaak eindigen met het intrekken of ontmantelen van claims die daarvoor nog alles bepalend waren?'''|Vaclav Smil}}


.

Wat de betrouwbaarheid van deze encyclopedie betreft, daar gaan we even klassikaal door. We nemen een schrijfstok of een griffel en een schrijfplank, lei genaamd. We noteren drie vragen, het antwoord erop hoor je in de les.

.

* Ten eerste: Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* Ten tweede: Wat is betrouwbaarheid?

.

* Ten derde: Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Peilen is een term uit de scheepvaart, peilingen doe je steeds opnieuw, want je positie verandert constant.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=hA2p8EqvLLI '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: WAT IS BETROUWBAARHEID? (20 Min.)''']

.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=Xs0K4ApWl4g '''♣ LUISTER HIER NAAR DE GROOTSTE MISLEIDING UIT DE TWINTIGSTE EEUW:[[The_War_of_the_Worlds_(hoorspel)'''.]

.

.

== Weet je dat…? Tuurlijk wel. ==

* Je in naam van iemand anders kan SMS'en?

.

*  Fototrucage mensen mooier maakt? Of lelijker, als het moet… Vrijwel elke foto in de krant of op internet is bewerkt! Kijk eerst naar [https://www.youtube.com/watch?v=iYhCn0jf46U dit filmpje van Dove] of naar deze ontmaskering.

.

* Er berichten gemaakt worden om journalisten een loer te draaien. Dergelijke berichten worden canards genoemd. Ze verschillen soms nauwelijks van stadslegendes.

.

* Goed ogende websites valse informatie doorspelen?

.

* Journalisten opzettelijk foute berichten de wereld insturen? Kijk op het impulscentrum naar (minstens) een van deze reportages. 1. Orson Welles War of the Worlds (Canvas Days that shook the World); 2. Bye bye Belgium (RTBF).

.

* Een verkeerd bijschrift bij een prima foto snel geplaatst is?

.

* De zetduivel vaker toeslaat dan gedacht?

.

* Sommige mensen wel heel goed gelovig zijn. Klik hier en bel en sms één jaar gratis. In tien dagen tijd tekenden 7200 jongeren in op dit aanbod.

.

* Een fout gespelde naam? Een foutief jaartal? Een verkeerde leeftijd of woonplaats? Tja, iedereen maakt fouten, niet?

.

Voor je info gebruikt, evalueer je die. “Ik heb de pest aan informatie, je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen” schrijft Jan Blokker ergens. Het citaat is in een mum van tijd gevonden, geknipt en geplakt in dit document. De referentie is uiteraard vergeten. Informatie wordt altijd gemaakt. Woordvoerders, journalisten, fotografen, redacteurs… één voor één maken zij nieuws of geschiedenis. Toch wordt die menselijke oorsprong snel vergeten. Niet alleen de Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid maar elke discipline evalueert informatie. Uiteraard vereist de doorlichting kennis van zaken, maar niettemin bestaan er “typevragen” die ongeacht het onderwerp  gelijk zijn. Zo dient de informatie controleerbaar, nauwkeurig, volledig, redelijk en eerlijk, relevant en actueel te zijn, er dient structuur, overzichtelijkheid en een lay-out te zijn. Voor je aan de controle begint ga je de bedoeling van de makers na. Wat is de aard van je bron?

  
 * Informatief?
 
 * Persoonlijk?
 
 * Commercieel?
 
 * Opiniërend?
 
.
 
{|
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg|thumb|550px|Revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, kort voor de arrestatie door de Russische geheime dienst. In het midden zit Vladimir Lenin.]]
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897 - Altered.jpg|thumb|560px|Dezelfde revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, nadat Alexander Maltsjenko in 1930 bij Jozef Stalin in ongenade viel, werd hij verwijderd.]]
|}

.

== Controleerbaar ==

[[Bestand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|thumb|rigth|550px|Van informatie die een redactionele controle onderging stijgt de betrouwbaarheid. Hier de redactie van de Canadian Broadcasting Corporation in Montreal (Canada) in 1944.]]

.
 
Betrouwbare info is controleerbaar. Van moeilijk te controleren info daalt de betrouwbaarheid. Anonieme info is onbetrouwbaar. Een cartoon uit The NewYorker toont twee honden voor een monitor, waarvan de ene zegt: ‘Op internet weet niemand dat je een hond bent.’ Een goede site bevat net als een boek de naam van de maker en zijn functie, de naam van de organisatie, een contactadres, een redactieteam, het doel van de organisatie en een datering. Het controleren begint dus met de vraag naar de auteur. Dit maakt een mail mogelijk of een extra controle via Google. Zoek uit wat de expertise van de auteur is, door zijn opleiding, werkomgeving of andere documenten te vinden. Verder kan de maker de controleerbaarheid vergemakkelijken door zijn tekst te onderbouwen met linken, een bibliografie of voetnoten. Eindigen sites op .ac.be of .edu, .org of .gov zijn het universiteiten, organisaties en staatsinstellingen. Trianguleren is het vergelijken van de informatie met minstens twee andere [relevante] bronnen. Twee is noodzakelijk, want op internet wordt veel overgenomen. Als meerdere webpagina’s hetzelfde zeggen over een onderwerp, werkt dit geruststellend. Maar let op, dit kan vals zijn. Wil je meer zekerheid, dan is het nodig om ofwel de site goed te bestuderen, te vergelijken of de commentaren op verwijspagina’s te lezen. Bij tegenstrijdige informatie is het belangrijk te weten welke auteur het meeste autoriteit heeft. Laat in je studie niet na om te wijzen op botsende visies en tegenstrijdige ideeën. Dit helpt bij het ontwikkelen van je eigen mening.

.

== Nauwkeurig en volledig ==

.

Als je evalueert op nauwkeurigheid ga je na in welke mate er slordigheden of onnauwkeurigheden voorkomen. Verkeerd taalgebruik en tikfouten tonen aan dat de auteur weinig aandacht schenkt aan de inhoud. Let op voor vage omschrijvingen zoals “men beweert dat er veel wordt…” Dit zijn teksten die lucht verkopen. Op internet verschijnt regelmatig onvolledige info. Andere info is bewust onvolledig en werkt als smaakmaker of zet aan tot kopen, sommige bronnen behandelen het onderwerp oppervlakkig of wekken de indruk het onderwerp volledig te dekken, maar stellen na consultatie teleur.

.

== Redelijk ==

.

Objectiviteit bestaat niet. De ‘werkelijkheid’ in taal gieten is ontzettend moeilijk: gewild of ongewild, steeds kijk je door filters van voorkennis, afkomst, behoeften, verwachtingen… Wat je ziet is cultureel bepaald. De discussie subjectief en objectief is hier aan de orde. Daarom is het onredelijk een auteur te vragen objectief te zijn. Verwacht van de auteur dat hij afstand doet van vooringenomenheid, een redelijke argumentatie gebruikt en eventueel uiteenlopende visies poneert. Vraag je af welk belang de auteur bij het onderwerp heeft. Zo rapporteert Greenpeace anders over een olietanker dan de eigenaar. Hoe redelijk is de informatie? Worden de ingenomen standpunten geëxpliciteerd? Wordt de website gesponsord? Hoe evenwichtig worden tegengestelde standpunten gepresenteerd? Is de term 'subsidieslurpers' een alitererende metafoor die wat suggereert of een objectief begrip?

  
 FEITEN ≠ TAAL
 
 .
 
 REALITEIT ≠ JE MENING
  
 .
 
 FEITEN ≠ JE MENING ≠ TAAL
 

In hoeverre weerspiegelen gedachten realiteit? En, in welke mate zijn we in staat om de realiteit die we feiten noemen, te beschrijven?
 

.

== Eerlijk ==

[[Bestand:Pinocchio_1940.jpg|thumb|right|550px|Eerlijke info staat tegenover leugenachtige info en die is niet altijd even makkelijk te herkennen als bij Pinocchio.]] 

.

Eerlijkheid is het (on)bewust manipuleren, verdraaien of verzwijgen. Worden de standpunten eerlijk gepresenteerd? Neemt de auteur een standpunt in? Is de partijdigheid acceptabel? Wordt dat standpunt gepresenteerd als een mening of als een feit? Eerlijkheid gebiedt dat feiten als feiten voorgesteld worden en meningen als meningen.

.

;Feiten

.

Een feit is aanvaard omdat dit bleek uit onderzoek of omdat het aanvaard is. In het alledaags taalgebruik is een feit “zeker” en kan het geobserveerd worden. Als het feit een tijd bestaat, is dit een situatie of een structuur. Als het om een verandering van structuur gaat, is dit een proces [industrialisatie, emancipatie]. Een kortstondig proces is een gebeurtenis. Zoek voor onderstaande 'feiten' voorbeelden.

.

* Object (voorwerp), bv:

.

* Plaats (ligging), bv:

.

* Gebeurtenis (kwestie), bv:

.

* Structuur (situatie of toestand), bv:

.

* Proces (evolutie) bv:

.

.

;Meningen

.

Over een mening kan je discussiëren. Een mening is een waardeoordeel of vooroordeel, een voorkeur en verwachting, een veronderstelling of een stelling. De nuances zijn subtiel. Een waardeoordeel berust op een interpretatie die je aanvaardt maar niet met feiten te ontzenuwen is, omdat de feiten verschillend worden uitgelegd. Bij een vooroordeel is men zich niet bewust van het waardeoordeel. Een veronderstelling en een stelling liggen dicht bij elkaar, net als een voorkeuren en verwachtingen. Een veronderstelling berust op een indruk of interpretatie, een stelling wordt gevolgd door een argumentatie en gaat vooraf aan een redenering [want, immers, daaruit volgt]. Een voorkeur leidt je aandacht [af]. Bij een voorkeur kan je kiezen, bij een verwachting [hoop] hoeft het object niet eens aanwezig te zijn.

.

* Vooroordeel (een ongecontroleerde mening), bv:

.

* Waardeoordeel (interpretatie), bv:

.

* Stelling (positie), bv:

.

* Veronderstelling (hypothese), bv:

.

* Voorkeur (neiging), bv:

.

* Verwachting (hoop), bv:

.

Laat extreem positieve en extreem negatieve meningen voor wat ze zijn. Soms laten journalisten hun mening in de tekst klinken zoals in dit citaat. “De scheiding der machten werd pas in de zeventiende eeuw geproclameerd door John Locke.” Het woordje ''pas'' zorgt dat een feit als mening voorgesteld wordt. Ook het omgekeerde is mogelijk, zoals deze uitspraak: “Een vondelingenschuif is moreel verwerpelijk en een welvaartsstaat onwaardig.” Dit is een mening die als feit wordt omschreven. Beter zou zijn “Ik vind een…” Het is een kwestie van academische training. Veel moeilijker is om als lezer feiten te herkennen die als mening zijn omschreven of om meningen te herkennen die als feit zijn omschreven.

.

== Wetenschappelijk of populariserend? ==

.

* Kijk naar [https://www.youtube.com/watch?v=9r8GNYi5K-Y deze (Belgische) reportage] en [https://www.youtube.com/watch?v=CMne7lqobT8 deze (Nederlandse) reportage] waarbij Bart Van Loo zijn boek De Bourgondiërs voorstelt. Er komt kritiek op zijn aanpak: Bart van Loo zou de geschiedenis te eenzijdig voorstellen. [https://www.youtube.com/watch?v=7gOlTlqY41s Kijk hier.]


== Fictie versus non-fictie ==

[[File:Orson_Welles_1937.jpg|thumb|550px|Orson Welles liet in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt of als men fictie met non-fictie gaat verwarren.]]

.

Als Fictie en non-fictie zich met elkaar gaan vermengen wordt het voor de kijker, luisteraar of lezer wel erg moeilijk om het waarheidsgehalte of de betrouwbaarheid te peilen. Voor je verder leest, log je in op [https://p.cygnus.cc.kuleuven.be/webapps/osv-kaltura-bb_bb60/jsp/courseGalleryLTI.jsp?url=/hosted/index/course-gallery&amp;course_id=_976176_1&amp;mode=view Toledo TV]. Wie maanlanding intikt als zoekwoord komt op een VPRO documentaire van 52 min. Kijk aandachtig naar het bedrog der bedriegenis. Trek er een uurtje voor uit en lees vooral niet verder, anders is de fun er af.

.

{{Leeswaarschuwing}}

.

;De hoofdpersonages
&lt;gallery&gt;
A11v 1092338.ogg|Armstrong stapt als eerste mens op de Maan (tv)
File:Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg|'''[[Joeri Gagarin]] (1934–1968) was geen lang leven beschoren.'''
File:Aldrin_Apollo_11.jpg|'''[[Buzz Aldrin]], [[Apollo 11]], gefotografeerd door [[Neil Armstrong]]'''
File:Ap11-s69-31740.jpg|'''Bemanning [[Apollo 11]]'''
File:Kennedy_vonbraun_19may63_02.jpg|'''[[Wernher von Braun]] met [[John F. Kennedy|J.F.K.]]'''
File:Dornberger-Axster-von_Braun_(jha).jpg|'''von Braun bij de overgave.'''
File:V1_Soest.JPG|'''[[V1 (wapen)|V1]]-rakket.'''
File:V-2-Nederlands.jpg|'''[[V2 (raket)|V2]]-rakket.'''
File:First photo from space.jpg|'''In [[1946]] neemt een [[V2 (raket)|V2]] de eerste foto's uit de ruimte.'''
File:Project_Paperclip_Team_at_Fort_Bliss.jpg|'''[[Operatie Paperclip|Operatie paperclip]]: von Braun ging niet alleen naar de V.S.'''
Bestand:Posta_Romana_-_1959_-_Laika_120_B.jpg|'''[[Laika (hond)|Laika]]''', de eerste hond in de ruimte. Hoeveel dieren gingen haar voor?
&lt;/gallery&gt;

.

Wat je zag is ''Opération Lune'' die probeert aan te tonen dat we erg gevoelig zijn voor misleiding door te stellen dat Stanley Kubrick de eerste stappen op de maan in een studio filmde. Deze regisseur kennen we van Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb, 2001: A Space Odyssey (uit 1968), A Clockwork Orange, Barry Lyndon, The Shining, Full Metal Jacket en Eyes Wide Shut. Deze regisseur heeft uiteraard niets met de maanlanding van doen, hij is postuum opgevoerd als regisseur van de allerbelangrijkste film ter wereld. ''Opération Lune'' is geen documentaire maar een 'mocumentaire'. Ze wil de kijker te misleiden. Waarom? Puur om aan te tonen dat mensen te of erg goedgelovig zijn. Tot op welk punt ben jij meegegaan in dit verhaal?

.

Het woord Mocumentaire komt uit de combinatie van documentaire (feiten en waarheidsgetrouwe rapportage) en de M van Movie (fictie) en 'to moc', iemand op het verkeerde been zetten. Pas op het einde wordt duidelijk dat het om een grap gaat. Sommige studenten kijken de film vol (on)geloof uit, anderen zijn al vanaf de helft kritisch... Hoe gealarmeerd was jij?

.

;Kijken

* [https://www.youtube.com/watch?v=EqHg8YSJWRk Operation Lune] BEELDFRAGEMENT debat met William Karel, regisseur van de mocumentaire.

.

.

== Relevant en actueel ==

.

Relevant wil zeggen betrekking hebben op je onderwerp. Wanneer is de info gepubliceerd? Wanneer is de site gemaakt en voor het laatst aangepast? Hoe actueel zijn de links? 

.

== Lay out ==

.

Een aantrekkelijke lay-out en een overzichtelijke navigatie bewijzen aandacht voor de paginaontwikkeling. Doorgaans wijst dit erop dat er aan de inhoud is gewerkt. Maar de redenering is niet absoluut. Het kan dat een grafisch talent een fijne inhoudloze pagina maakt, of dat vorsers geen grafisch verstand hebben. 'De inhoud is belangrijker dan de vorm' klinkt het argument dan. Maar toch. Schreeuwerige pagina’s duiden op informatietekort, op een vingeroefening of verdoezelen de onkunde van de maker. Vragen over de esthetica helpen bij de evaluatie.

.

;Stel vragen zoals: 

.

* Hoe verzorgd zijn de tekst en de afbeeldingen? 

.

* Worden er compositieprincipes gevolgd? 

.

* Is het ontwerp complex? Oogverblindend? 

.

* Is de tekst leesvriendelijk?

.

* Is de structuur overzichtelijk? 

.

* Is de lay-out of de interface duidelijk?

.

== Informatie in tijden van oorlog ==

.

{{Citaat|'''In oorlogstijd is de waarheid het eerste slachtoffer.'''|Boake Carter, journalist, 1900-1944.}}

.

{{Citaat|'''Voltaire heeft het ons geleerd: we moeten systematisch aan alles twijfelen.'''|Anne Morelli}}

.

Tijdens oorlogen of andere conflicten tussen twee groepen duiken tien principes die de propagandamachine ondersteunen. Anne Morelli somt ze op.

# 'Wij willen geen oorlog.'
# Alleen de vijand treft schuld, die heeft om oorlog gevraagd.
# Dit is geen oorlog tegen de mensen, maar tegen de leider van de tegenpartij.
# Het doel is nobel, zeker geen materieel gewin.
# De vijand begaat wreedheden. Als wij schade berokkenen is dat per ongeluk.
# De vijand gebruikt illegale wapens.
# Onze verlies is beperkt, die van de vijand groot.
# Kunstenaars en intellectuele steunen de zaak.
# De oorlog heeft een heilig karakter.
# Wie de propaganda in twijfel trekt, is een verrader.

.

.

= '''PINOKKIOTEST''' =

.

De Pinokkiotest is een checklist die je helpt inschatten hoe (on)betrouwbaar sommige info is. Je kan de test vinden op [http://sadan.wdfiles.com/local--files/5-evalueren/PINOKKIOTEST.pdf deze vragenlijst]. De test is vergelijkbaar met de [https://www.hogeschoolrotterdam.nl/globalassets/mediatheek/downloads/craap-scoreformulier-nl.pdf CRAAP]-test die in het vak informatievaardigheden ter sprake komt. 

.

.

= '''EXAMENVRAGEN''' =

.

.

== A-Vragen ==

.

(S&amp;V)Wie of wat zijn en wat is de betekenis van: Apollo (god), Nietzsche, Herbert George Wells, Howard Koch, Orson Welles, Jozef Stalin, Koude Oorlog, kunstmaan, The War of the Worlds, Milan Kundera, De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, Louis-Ferdinand Céline, Reis naar het einde van de nacht, Voyage au bout de la nuit, Anne Morelli, De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië, Guido Gezelle, Hendrik Conscience, Kortrijk 1302, De Leeuw van Vlaenderen (1838), Aufklärung, Immanuel Kant, Diderot, D'Alembert, Voltaire, John Locke (1632-1704), 1776, Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, Montesqieu (1689-1755), Jean Jacques Rousseau, Franse Revolutie, Glorious Revolution, 1688, Charles Darwin (1809-1882), Robespierre, Karl Marx, René Descartes, Opération Lune, J.F. Kennedy, Werhner von Braun, Joeri Gagarin, Richard Nixon, Houston (Texas), Cape Canaveral (Florida), Mocumentaire, Stanley Kubrick, 21 juli 1969, Neil Armstrong, Apollo 11, Apolloprogramma, Operatie paperclip.

.

.

== B-Vragen ==

.

* S&amp;V.In de geschiedenis kunnen we verschillende denkrichtingen onderscheiden. Zo kunnen we het model van de &quot;eeuwige terugkeer&quot; tegenover het &quot;verlichtingsmodel&quot; plaatsen. Illustreer dit op het niveau van het denken over geschiedenis, het resultaat, het doel, de richting, de motor en de gevolgen van dit denken. Geef bij beide richtingen één of meerdere vertegenwoordigers.

.

* S&amp;V.&quot;De verlichting is geen soort filosofie, maar een 18de eeuws fenomeen, waarbij groepen intellectuelen gefascineerd worden door de ontdekkingen van de wetenschap en door de filosofische reflecties die hierover gemaakt worden in de vorige eeuw. Het is een nieuwe geest die door Europa waait. Men wordt er zich van bewust dat de denkwijzen van de 17de eeuw reeds heel wat realiseerden in de fysica. Nu de tijd gekomen is om...&quot; 1. Welke kenmerken kun je met betrekking tot de verlichting aangeven; 2. Wat zegt Kant over die verlichting; 3. Kun je ook een kritiek op dit vooruitgangsoptimisme formuleren?  

.

* S&amp;V.Leg uit en toon aan met voorbeelden: &quot;Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen op een bepaalde manier te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Objectiviteit is niet mogelijk.&quot;  

.

* Wat kun je vertellen over Karl Marx en het dialectisch principe?

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Milan Kundera, 2. Louis-Ferdinand Céline, 3. Anne Morelli, 4. Hendrik Conscience, 5. Immanuel Kant, 6. Christus.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Diderot en D'Alembert, 2. Charles Darwin, 3. J.F. Kennedy, 4. Orson Welles, 5. Copernicus, 6. Plato.

.

* S&amp;VPlaats in chronologisch volgorde en wat weet je over... 1. Karl Marx, 2. Apollo 11, 3. H.G. Wells schrijft The War of the Worlds, 4. Voltaire 5. Orson Welles maakt een radioprogramma met de naam War of the Worlds, 6. Franse Revolutie.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Apolloprogramma, 2. John Locke, 3. Neil Armstrong zet eerste stappen op de maan, 4. Robespierre, 5. Nietzsche, 6. Scheiding Oost- en West-Romeinse rijk.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 3. Glorious Revolution, 3. René Descartes overlijdt, 4. Opération Lune (mocumentaire), 5. Werhner von Braun, 6. Guldensporenslag.

.
 
* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Joeri Gagarin overlijdt, 2. Het Colosseum wordt gebouwd, 3. Richard Nixon wordt president, 4. Tweede Wereldoorlog, 5. Stanley Kubrick maakt zijn laatste film, 6. De eerste Kruistocht. 

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid? Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* S&amp;V.Leg uit, waarom is de Spoetnik 1, de eerste satelliet zo belangrijk. Situeer ze in de tijd. Betrek woorden zoals Koude oorlog, Gagarin, Expo '58, Kennedy en Space Race in je antwoord.

.

.

== C-Vragen ==

.

* S&amp;V.Kundera: &quot;De idee van de eeuwige terugkeer der dingen is raadselachtig en Nietzsche heeft er andere filosofen mee in verlegenheid gebracht: te denken dat alles zich eens zou herhalen zoals we het al beleefd hebben, en dat ook die herhaling eindeloos zou doorgaan.&quot; Wat wil deze &quot;dwaze&quot; mythe van de eeuwige terugkeer der dingen zeggen? Valt het je ook wel eens voor - hetgeen voor Kundera het geval is - dat je &quot;ontroering voelt bij het bekijken van foto's van Hitler?&quot; Wat is het gevolg dat Kundera uit een dergelijk merkwaardige ervaring trekt? Wat denk je daar zelf over?

.
 
* S&amp;V.L.F. Céline: &quot;De filosofen [...] zijn ermee begonnen het brave volk van alles wijs te maken...&quot; Waar heeft Céline het over in bovenstaande citaat, genomen uit Reis naar het einde van de nacht? Geef een persoonlijke kritiek.

.

* S&amp;V.De media gebruiken verschillende technieken om de kijker te doen geloven dat hun boodschap 'waar' is.  Welke technieken haal je uit deze film die het realiteitsgehalte van de boodschap verhogen?  En, waar gaan de filmmakers door het lint.  Of, met andere woorden, waar kan je in de film merken dat het hier om een 'vervalsing' van de realiteit gaat?

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid, waarom is betrouwbare info zo belangrijk en hoe kan je achterhalen of informatie betrouwbaar is?

.

* S&amp;V.Leg uit: De meesten beschouwen 'geschiedenis' als iets 'passief'. Geschiedenis was er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! 

.

* S&amp;V.Leg uit: De 'actieve constructie' van de geschiedenis is een vraag die op filosofisch vlak tot tien verschillende vragen leidt. Gebruik Hegel en de universiteit van Berlijn in je antwoord.

.

* S&amp;V.Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Waarom spreken we van peilen?

.

.


== D-Vragen ==

.

&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;360&quot;&gt;
Bestand:TheMatrixAnimated.gif
Down the Rabbit Hole.png
Milan Kundera redux.jpg
L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg
Gerrit Komrij (1981).jpg
Anne Morelli.jpg
Bestand:Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg
Descartes Discours de la Methode.jpg
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg
Jean Le Rond d'Alembert, by French school.jpg
Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg
Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg
John Locke.jpg
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
Montesquieu 1.png
Immanuel Kant (painted portrait).jpg
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg
Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg
Social contract rousseau page.jpg
EmileTitle.jpeg
Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg
James Watt by Henry Howard.jpg
François Quesnay.jpg
Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif
AdamSmith.jpg
Louis XIV of France.jpg
Koning Louis XV; Hyacinthe Rigaud.jpg
Ludvig XVI av Frankrike porträtterad av AF Callet.jpg
Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg
Women's March on Versailles01.jpg
Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg
LouisXVIExecutionBig.jpg
Jacques-Louis David - Marie Antoinette on the Way to the Guillotine.jpg
Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg
Robespierre.jpg
Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png
Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg
Bestand:David Van Reybrouck.jpg
Bestand:Jose Ortega y Gasset.jpg
Karl Marx 001.jpg
Kortrijk-Groeningemonument.jpg
Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png
Bestand:Honoré de Balzac (1842) Detail.jpg
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG
Battle of Courtrai2.jpg
Nicaise de Keyser04.jpg
Guido Gezelle.jpg
Hendrik Conscience.jpg
Leeuwvanvlaenderen.gif
Groeningepoort.jpg
Kortrijk Groeningeabdij museum.JPG
Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg
Bestand:Deep throat PD poster (restored).png
Bestand:Van Olden Barneveldt Verhoeven 1619.gif
Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg
Bestand:Pinocchio 1940.jpg
Orson Welles 1937.jpg
A11v 1092338.ogg
Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg
Aldrin Apollo 11.jpg
Ap11-s69-31740.jpg
Kennedy vonbraun 19may63 02.jpg
Dornberger-Axster-von Braun (jha).jpg
V1 Soest.JPG
V-2-Nederlands.jpg
First photo from space.jpg
Project Paperclip Team at Fort Bliss.jpg
Bestand:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''BIBLIOGRAFISCHE NOTEN''' =</text>
      <sha1>dp27vl2su4ewswys5wpyu0w1as75kc6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429773</id>
      <parentid>429772</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T17:57:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* BETROUWBAAR */</comment>
      <origin>429773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="107329" sha1="c6z7cl0x6dggig5qcodg8gt6sv2i8fm" xml:space="preserve">[[Bestand:TheMatrixAnimated.gif|thumb|550px]]

&lt;big&gt;'''HOOFDSTUK 1. HISTORISCHE MODELLEN, BESEF EN DENKRICHTINGEN''' &lt;/big&gt;
;&lt;big&gt;WAT IS GESCHIEDENIS EIGENLIJK?&lt;/big&gt;

.

[[File:Down_the_Rabbit_Hole.png|thumb|550px|♣ '''TUINTIP'''  Down the rabbit-hole?  Op een zomerdag luistert Alice Liddell aan de oever van een meer naar haar oudere zus die een saai boek voorleest. Alices verveling verdwijnt als er een pratend konijn passeert. Het is gehaast en houdt de tijd op zijn horloge (de geschiedenis?) in de gaten en springt in een hol. Alice volgt en valt de dieperik in. Een deurtje verbergt een prachttuin, een flesje met het opschrift &quot;drink mij&quot; maakt haar klein genoeg om de deur door te kunnen. Spring in het gat en deze geschiedenistuin en laat je verwonderen zoals Alice. The Matrix kaapte als film het idee van Alice en stelt de vraag of de wereld een illusie is? Plato deed iets vergelijkbaars met de allegorie van de grot. De Matrix visualiseert René Descartes' stelling: 'Ik denk, dus ik ben' en is mee geïnspireerd door de cyberpunk van William Gibson.]]

[[Bestand:Hoe ontdek je nepnieuws (How To Spot Fake News).jpg|thumb|550px|Infographic ''Hoe ontdek je nepnieuws'', uitgegeven door de International Federation of Library Associations and Institutions.]]

{{Citaat|'''Veel vitale cycli van ons lichaam kennen een periodiek verloop: de hartslag, de ademhaling, de afwisseling tussen slapen en waken. Contoleren of ze regelmatig zijn vindt bijna altijd onbewust plaats, maar zelfs de geringste verstoring is voldoende om plotseling de alarmbellen te doen rinkelen. (...) In tegenstelling tot de traditionele zintuigen, hebben wij geen orgaan voor tijdszin.'''|Guido Tonelli}}

.

{{Citaat|'''Niet lachen, noch huilen, maar begrijpen.'''|Ludo De Witte}}

.

{{Citaat|'''De geschiedschrijver is een wandelend anachronisme, een ontheemd persoon, die de technieken van vandaag gebruikt om te proberen dingen te weten over gisteren die gisteren zelf niet eens wist. Hij moet waarachtigheid nastreven, hij dient te luisteren naar de woorden die het verleden spreekt, maar hij moet communiceren in een taal die het heden begrijpt.'''|Hilary Mantel}}

.

{{Citaat|'''Wie wetenschap onderwijst moet ophouden met leerlingen de pap in de mond te geven en hen de mogelijkheid bieden 'het pure plezier van begrip te ontdekken.' Wie cursussen eenvoudigweg doceert, laat de studenten zitten met 'onderontwikkelde intellectuele vaardigheden en weinig besef van de invloed die wetenschap op hun leven heeft'.'''|Amerikaanse Vereniging voor de Vooruitgang van Wetenschap, de uitgever van Science}}
 
.

{{Citaat|'''De vraag is of u dat kunt, woorden zoveel verschillende betekenissen geven.'''|Alice in Wonderland}}

.

{{Citaat|'''De vraag is wie de baas is - punt uit'''|Wiggel Waggel}}

.

{{Citaat|'''Deze tijd vraagt om optimisme. Pessimisme bewaren we voor slechtere tijden.'''|Jean-Claude Servais&lt;ref&gt;Geciteerd in: NAOMI KLEIN, (vertaald door Jan Willem Reitsma en Pon Ruiter). ''Nee is niet genoeg.'' De Geus, Amsterdam, 2017, p. 275.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Wetenschap is niet hapklaar en eenduidig. In de coronacrisis zag je vaak twee kampen tegenover elkaar staan die elk het eigen gelijk claimden op basis van één of andere studie. Dat is ook des mensen. We denken allemaal dat we heel kritisch onze standpunten innemen, maar dat is natuurlijk niet zo. We zijn kuddebeesten. Vaak nemen we een standpunt in omdat dat het standpunt is van de groep waar we toe behoren. En dan gaan we achteraf feiten zoeken die die intuïtie bevestigen. Er is zo'n mooi beeld - ik weet niet meer van wie het komt - dat we de feiten gebruiken zoals een dronkaard een lantaarnpaal gebruikt: niet om ons te verlichten, maar als steunpilaar. Ons brein is helemaal niet zo rationeel als we denken. (...) Wie gelooft dat wetenschappers deel van een corrupte elite uitmaken, heeft daar natuurlijk weinig aan. Daar begint het dus mee. Als je zegt aan kritisch denken te doen, maar de wetenschap niet vertrouwt... Tja, dan kun je dus niet kritisch denken. Het paradoxale is net dat die mensen van zichzelf denken dat ze zéér kritisch zijn, en dat de anderen als schapen met de kudde meelopen. Kritisch zijn betekent niet alleen dat je moet durven te denken, maar ook dat je moet durven te vertrouwen - in de wetenschap meer bepaald. Ook wetenschappers kunnen er wel eens naast zitten, maar gemiddeld genomen zijn zij veel betrouwbaardere bronnen dan de algoritmes van You Tube.'''|Patrick Loobuyck&lt;ref&gt;PATRICK LOOBUYCK. In: ''De Morgen.'' Vrij zijn is niet: doen wat je wilt. 20 augustus 2021.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Zelfcensuur, aldus, George Orwell, heeft twee nefaste gevolgen. Ze heeft een kwantitatief effect: als voldoende mensen zichzelf censureren, kom je in een samenleving waar politieke censuur regeert. Daar heb je geen bestraffende overheid voor nodig. Mensen staan zelf op de rem, omdat ze sociale uitsluiting (of erger) vrezen. Zelfcensuur heeft een kwalitatief effect: als je je ideeën voor anderen moet verzwijgen, begin je tegen jezelf te liegen. Dat is wat zijn romanfiguren overkomt: ze zijn het contact met het eigen denken kwijt. Daarom is vrijheid van spreken belangrijk: ze bevat de vrijheid om te denken.'''|Tinneke Beeckman}}

.

{{Citaat|'''Als je geen perverse of persoonlijke agenda hebt, begint alles met research. Je stelt je de vraag naar wat zich heeft afgespeeld en waarom het zo liep.'''|Mike Leigh}}

.

{{Citaat|'''Historici hebben een maatschappelijke rol te vervullen. We moeten ons dus niet opsluiten in onze ivoren toren. [...] In het verleden hebben we te veel gedacht dat we documentaires, tentoonstellingen en computerspelletjes moesten maken. We moeten nu weer kiezen voor fundamenteel historisch onderzoek, dat teruggaat naar de bron. Dat is onze corebusiness; wetenschappelijk onderzoek, op basis van onze eigen onderzoeksagenda, tegen de stroom in van de politiek corecte moraliserende boodschap. Zonder onderzoek geen debat en zonder debat geen herinnering. Je kunt de stappen daarin niet overslaan, anders eindig je met lege herdenkingen.'''|Nico Wouters&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Historici moeten hun eigen agenda heroveren.'' In: ''De Standaard'', 11.05.2019, p. 40 &amp; 41.&lt;/ref&gt;}}

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.youtube.com/watch?v=MrmGliMP0bc LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE GESCHIEDENIS ALS ACTIVE CONSTRUCTIE, OBJECTIVITEIT EN VERVALSINGEN].'''

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/evoluties-in-het-welzijns-en-veiligheidsdenken de PowerPoint die bij deze lessen hoort].'''

.

.

= '''DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN''' =

.

== ''De eeuwige terugkeer der dingen'' van Milan Kundera ==

&lt;small&gt;(Eigen bewerking)&lt;/small&gt;

[[File:Milan Kundera redux.jpg|thumb|550px|Milan Kundera (1929-2023) is een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met filosofische thema's. Een van zijn bekendste werken is ''De ondraaglijke lichtheid van het bestaan''. Philip Kaufman verfilmde het onder de titel ''The Unbearable Lightness of Being''.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=AniUgwUn6oo ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN HET BESTAAN'', 5 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;De eeuwige terugkeer der dingen is een raadsel en Nietzsche
bracht er andere filosofen mee in verlegenheid: de gedachte dat alles zich eens
herhaalt zoals we het reeds beleefden, en dat die herhaling eindeloos
zou zijn! Wat is de betekenis van deze dwaze mythe?
De mythe negeert dat een voor altijd verdwenen, nooit meer 
terugkerend leven op een schaduw lijkt, gewichtloos is,
bij voorbaat dood is, en al was het huiveringwekkend, prachtig of verheven, de
huiver; de pracht of die verhevenheid zijn van geen betekenis. We hoeven ze
niet voor kennisgeving aan te nemen, evenmin als een oorlog tussen twee
Afrikaanse staten in de veertiende eeuw, die het gezicht van de wereld niet had
veranderd, ondanks het in onbeschrijflijk lijden creperen van
driehonderdduizend negers.
Verandert er dan iets aan die oorlog van twee Afrikaanse staten in de veertiende
eeuw wanneer die zich ontelbaar herhaalt in de eeuwige terugkeer?
Er verandert wel iets; de oorlog wordt een omhoog stekend blok dat blijft, en de
stupiditeit ervan zou onherstelbaar zijn.
Als de Franse Revolutie zich eeuwig zou herhalen, zou de Franse
geschiedschrijving minder trots zijn op Robespierre. Maar omdat ze spreekt
over iets dat nooit meer terugkomt, zijn de bloedige jaren veranderd in louter
woorden, theorieën en discussies, ze zijn lichter geworden dan veren, ze jagen
geen schrik aan. Er is een eindeloos verschil tussen de Robespierre die slechts
één maal in de geschiedenis voorkomt en een Robespierre die eeuwig terug zou
keren om de koppen van de Fransen te laten rollen.
Laten we zeggen dat de gedachte van de eeuwige terugkeer een zeker
perspectief betekent waarin de dingen zich anders vertonen dan we die kennen:
ze vertonen zich zonder de verzachtende omstandigheid van hun voorbijgaande
aard. Deze verzachtende omstandigheid weerhoudt ons namelijk een oordeel uit
te spreken. Hoe kun je iets dat voorbijgaat veroordelen? Het avondrood van de
ondergang kleurt alles met de bekoring van de nostalgie; ook de guillotine.
Onlangs heb ik mezelf betrapt op een ongelooflijk gevoel: ik bladerde in een
boek over Hitler en voelde bij enkele foto's ontroering. Ze herinnerden me aan
mijn kinderjaren; die vielen in de oorlog; sommige leden van mijn familie
kwamen om in Hitlers concentratiekampen; maar wat was hun dood tegenover
het feit dat de foto's van Hitler me herinnerden aan de voorbije tijd van mijn
leven, een tijd die niet meer terugkeert?
Deze verzoening met Hitler verraadt de diepe morele perversiteit, verbonden
met een wereld die in wezen gebaseerd is op het niet bestaan van de terugkeer,
want in die wereld is alles bij voorbaat vergeven en dus ook alles cynisch
toegestaan.
Zou elke seconde van ons leven zich oneindig herhalen, dan zijn we
vastgenageld aan de eeuwigheid zoals Jezus Christus aan het kruis. Dat is een
verschrikkelijk vooruitzicht. In de wereld van de eeuwige terugkeer rust op
elke handeling het gewicht van een ondraaglijke verantwoordelijkheid. Daarom
noemde Nietzsche de idee van de eeuwige terugkeer de zwaarste last (das
schwerste Gewicht).&lt;/small&gt;|Milan Kundera}}

.

.

== ''Reis naar het einde van de nacht'' van Louis-Ferdinand Céline&lt;ref&gt;LOUIS FERDINAND CELINE, vertaald door E.Y. Kummer. ''Reis naar het einde van de nacht.'' Van Oorschot, 2016 (naar de uitgave van 1932), p. 74-77.&lt;/ref&gt; ==

[[File:L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg|thumb|550px|Louis-Ferdinand Céline (1894-1961) is samen met Marcel Proust één van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken publiceert.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=4OC6LKybZs8 ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''REIS NAAR HET EINDE VAN DE NACHT'', 6 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;Och  man! Ik verzeker je dat deze wereld
er uitsluitend op uit is om iedereen te verneuken! 
Jij bent jong. Ik hoop dat deze paar
minuten vol wijsheid je jaren zullen bijblijven! Luister goed
naar me, kerel; als ze 't hebben over: 'Het medelijden met het
lot, met de omstandigheden van de arme mieter...', laten dan
deze woorden, die in vurige letters boven alle moordende
schijnheiligheid van onze maatschappij schitteren, een uiterst
belangrijk teken aan de wand voor je zijn, waar je niet meer zo
maar aan voorbij mag gaan zonder het belang ervan in te zien.
Hoor, ik zeg jullie, arme donders, altijd de lul in 't leven, geslagen, uitgeperst,
eeuwig en altijd zwetend, ik waarschuw jullie dat als de groten van deze aarde
interesse voor jullie beginnen te krijgen, dan is 't omdat ze op het slagveld
gehakt van jullie willen maken... Dat is het teken... 't Kan niet missen... 't Begint
met liefde voor het volk. Lodewijk XIV die trok zich tenminste geen zak van
het brave volk aan, vergeet dat niet. Lodewijk XV ook niet. Hij veegde er z'n
gat mee af. Natuurlijk was het leven in die tijd niet prettig, het leven van de
arme sloeber is nooit prettig geweest, maar ze werden niet zo hardnekkig en
verbeten om zeep geholpen als nu door onze tirannen. De kleine man, zeg ik je,
wordt alleen met rust gelaten als hij wordt veracht door de groten,
die uitsluitend uit eigenbelang of sadisme aan het volk kunnen denken... De filosofen
mag ik je daar nog op attent maken nu we 't er toch over hebben, diè zijn ermee
begonnen het brave volk van alles wijs te maken... Het volk dat alleen zijn
catechismus kende! Ze zouden 't wel opvoeden, beweerden ze... Nou! Ze
hadden heel wat waarheden te onthullen! Prachtige! Frisse! Schitterende! Je
duizelde ervan! Zo is 't! begon het brave volk te zeggen, zo is 't precies! Zo is 't
helemaal! Daar gaan we allemaal voor sterven! 't Volk wil alleen maar sterven!
Zo zijn de mensen nu eenmaal. 'Leve Diderot!' hebben ze gebruld en toen
'Bravo Voltaire!'. Dat zijn nog 's filosofen! En ook nog leve Carnot, die zo mooi
overwinningen in elkaar kon knutselen! En leve iedereen! Dat zijn tenminste
knapen die 't brave volk niet in onwetendheid en bijgeloof laten verrekken! Zij
wijzen 't de weg naar de vrijheid! Ze maken 't zelfstandig! En ze hebben niet
stilgezeten! Iedereen moet eerst de krant kunnen lezen! Dat is onze redding!
Godverdomme! En snel! Geen analfabeten meer! Die kunnen we niet meer
gebruiken! Alleen maar burgersoldaten! Die stemmen! Die lezen! En die
vechten! En die marcheren! En kushandjes werpen! In dat tempo werd 't brave
volk gauw goed rijp. Het enthousiasme over 't afwerpen van 't juk moet toch
ergens goed voor zijn, waar of niet? Danton stond niet voor Jan Lul zo mooi te
praten. Met wat gebrul, dat zo raak was dat je 't nu nog hoort, had hij in een
handomdraai 't brave volk gemobiliseerd! En dat betekende 't eerste vertrek van
de eerste bataljons geëmancipeerde bezetenen! De eerste stemmende en
vlagdronken klootzakken die Dumouriez met zich meevoerde om zich te laten
doorzeven in Vlaanderen! Dumouriez zelf, die te laat aan dit ongekend nieuw
idealistische spelletje had deelgenomen, had achteraf toch maar liever poen, hij
deserteerde. 't Was onze laatste huurling... Soldaatje spelen voor niets, dat was
wat nieuws... Zo nieuw dat Goethe, al was hij dan Goethe, z'n ogen uitwreef
toen hij in Valmy kwam. Bij het zien van die haveloze vurige cohorten die zich
spontaan kwamen laten afslachten door de koning van Pruisen voor de
verdediging van de gloednieuwe vaderlandslievende fictie, kreeg Goethe het
gevoel dat hij nog heel wat te leren had. 'Van nu af aan, galmde hij schitterend,
helemaal in overeenstemming met z'n talent, begint een nieuw tijdperk!' En
hoe! Daar het systeem uitstekend werkte, ging men daarna helden in serie
afleveren, die hoe langer hoe minder kostten omdat het systeem steeds beter
werd. Iedereen heeft zich er wel bij bevonden. Bismarck, de beide Napoleons,
Barrès wolk, door de Hervorming al aan flarden gerukt en al lang gecondenseerd tot
episcopale spaarpotten. Vroeger was het mode, als je fanatiek was, te roepen:
'Leve Jezus! Op de brandstapel met de ketters!' Maar ja, er waren niet zoveel
ketters en 't waren vrijwilligers... Terwijl we nu zo ver zijn dat onafzienbare
horden zich geroepen voelen om mee te doen als er geschreeuwd wordt: 'Aan de
galg met alle lammelingen! Met alle slappe tinussen! Met de onnozele lezers!
Met miljoenen tegelijk, hoofden rechts!' De kerels die niemand aan flarden
wilden schieten, niemand om zeep willen helpen, die stinkende pacifisten, die
moeten we in hun kladden grijpen en vierendelen! We zullen ze duizend gore
doden laten sterven! En om ze manieren bij te brengen halen we eerst hun
darmen uit hun lijf, hun ogen uit hun kassen en de jaren uit hun stinkend
kwijlerig leven! Kreperen moeten ze bij legioenen en nog eens bij legioenen, in
de pan gehakt worden, leegbloeden, stikken in gifgassen, en dat alles om het
vaderland dierbaarder, vrolijker en lieflijker te maken! En als er nog tuig bij is
dat deze sublieme dingen niet wil begrijpen, moeten ze zich maar onmiddellijk
laten begraven met de anderen, nee, toch maar niet samen met ze, maar
helemaal aan het eind van het kerkhof, onder een onterend grafschrift voor
lafaards zonder idealen, want deze schoften hebben hun grandioos recht
verloren op een stukje schaduw van het monument dat bij aanbesteding door de
gemeente op het middenpad is opgericht voor de fatsoenlijke doden, en ook
hebben ze het recht verloren iets op te vangen van de echo van de minister, die
zondag weer bij de prefect komt pissen om na het middageten bewogen z'n
smoel open te doen boven de graven...&lt;/small&gt;|Louis-Ferdinand Céline}}

.

.

== ''Inhaaloefening'' door Gerrit Komrij ==


[[File:Gerrit_Komrij_(1981).jpg|thumb|right|550px|Gerrit Komrij (1944–2012) was een homo-dichter, schrijver, vertaler, criticus, polemist en toneelschrijver uit Nederland met een voorkeur voor Portugal. Hij was van 2000 tot 2004 de Dichter des Vaderlands. Hij stond bekend om zijn virtuoze en kleurrijke taalgebruik en was een gevreesd polemist.]]

[[File:Anne Morelli.jpg|thumb|right|550px|Anne Morelli (1948) is doctor in de geschiedenis en doceert aan de ULB en interesseert zich in de Italiaanse immigratie.]]


{{Citaat|&lt;small&gt;We zijn genoeg vernederd en bespot

Door halfgeleerden met hun boekenwijsheid

En met hun regelrechte lijn naar God,

Terwijl ze ons verwezen naar de ijstijd.  


We zijn genoeg voor achterlijk versleten.  

Kom vriend, de revolutie start vandaag.  

We zijn met attributen ruim bemeten.  

Dood Galilei met een motorzaag,


Trakteer Voltaire op elektroshocks,

Erasmus op een overdosis speed.  

Maak Bacon, Nietzsche, Swift weer orthodox

Door laster, centrifuge, turboprop,

En wat de Heer betreft: kruisig hem niet,

Maar plak een gele sticker op zijn kop.&lt;/small&gt;|Gerrit Komrij}}

.

[https://www.youtube.com/watch?v=VL0CZEiEz9g&amp;t=3s '''♠ BEKIJK HIER EEN PROFETISCHE Gerrit Komrij.'''] 

.

= '''WAT IS GESCHIEDENIS?''' =

[[Bestand:Berlin_Universität_um_1900.jpg|thumb|550px|De Universiteit van Berlijn (foto uit 1900) was de eerste universiteit die - met Hegel - de geschiedfilosofie in haar aanbod opnam. Geschiedfilosofie houdt zich bezig de betekenis van de geschiedenis, analyseert de geschiedschrijving en speculeert over mogelijke teleologische principes zoals: is er een ontwerp, een doel, een richting? Ironisch genoeg vond hier in 1933 de boekenverbranding plaats, tot groot, ironisch ongenoegen van Bertolt Brecht die zijn werk niet op de lijst der afvalligen zag staan. Een Duist bibliothecaris legde in de jaren voorafgaand aan 1933 een lijst aan met boeken die het Nazi-regime niet ondersteunden, het gaat om auteurs die tegenwoordig elke cursus op de hogeschool of de universiteit sieren: Karl Marx, Frederich Nietsche, Sigmund Freud... De universiteitsgebouwen worden compleet verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog, de geallieerde bombardementen laten niets overeind. Tegenwoordig lijkt het plein weer op het oude, althans wat de fascade betreft. Het parkje is nu een plein met een ondergrondse, lege boekenkast.]]

[[Bestand:Hegel_portrait_by_Schlesinger_1831.jpg|thumb|550px|Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) doceert filosofische colleges over geschiedenis aan de Universiteit van Berlijn. Die monden uit in het postuum gepubliceerde ''Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte''. Hij beschouwt de wereldgeschiedenis als een rationeel, op vooruitgang gericht proces, geleid door de 'Wereldgeest'. Tijdens zijn professoraat in Berlijn reviseert hij de tekst zonder ophouden. De publicatie verschijnt in 1837, zes jaar na zijn dood.]]

.

Wat is veiligheids- en welzijnsgeschiedenis? Die vraag is niet makkelijk. Niet toevallig heeft geschiedenis twee betekenissen. 'Het is zowel een wetenschappelijke discipline als het onderzoeksobject van die discipline.'&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Het had gekund (maar misschien ook niet).'' In: ''De Standaard'', 21.09.2015, p. D10.&lt;/ref&gt; Met andere woorden: de geschiedenis schrijft geschiedenis over de evolutie van de wereld en over zichzelf: over de discipline, over de historicus en zijn voorkeuren en over haar eindeloze beperkingen om tot definitieve inzichten te komen. Wat is geschiedenis, is het best te beantwoorden door de geschiedenis te bekijken als een ‘actieve constructie’. '''Actief''' wil zeggen: hier deed iemand zijn best voor, zijn ''leen'' achter gelegd, gewerkt. '''Constructie''' wil zeggen: iets is gemaakt. Een architect bouwt een bouwwerk, een historicus schrijft een verhaal,  een narratieve constructie die soms meer op kunst lijkt dan op wetenschap. In het beste geval op basis van feiten, in het slechtste geval op basis van verzinsels of hallucinaties. Etymologisch gaat het woord terug op 'historie', afkomstig van het Griekse ιστορία en herkenbaar in het Engelse history/story. Geschiedenis en verhaal zijn een dansend duo.

.

Schoolbank-kinderen en veel mensen beschouwen 'de geschiedenis' als iets 'passief'. Ze slaan aan het blokken nadat een juf, een meester of een deskundige in hun klasje over het verleden kwam vertellen. Voeling is er weinig. Omdat die leerkracht of die pastoor het hen inlepelde als een 'objectieve realiteit', namen ze het voor waar aan. Geschiedenis is er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! Wat hier problematisch aan is, is het feit dat de woorden ''actief'' en ''passief'' diametraal tegenover elkaar staan net zoals de begrippen objectief en subjectief. De 'actieve constructie' is een vraag die op filosofisch vlak tot tien vragen leidt:

.

'''1.''' Wanneer begint de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.
 
'''2.''' Wie maakt de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.

'''3.''' Waarom bestaat/maakt hij of zij geschiedenis? Met andere woorden: wat is de reden waarom we over iets spreken? Wat is de reden waarom we onze lessen vullen met bepaalde inhouden? Wat is de reden waarom boekhandels elk jaar weer duizenden boeken verkopen?

.

'''4.''' Hoe maakt ''men'' de geschiedenis van het veiligheids- en welzijnsdenken? Wat doet een historicus in het archief? Hoeveel begrijpt hij werkelijk van het Middelnederlandse handschrift dat voor hem ligt? Hoe interpreteert de historicus de dementerende dame die hij 's morgens telkens weer gaat interviewen? 

.

'''5.''' Wat is het doel van het historisch proces? Of, anders gezegd: wat wil men/ik/deze groep bereiken?

.

'''6.''' Welke richting kunnen we ontwarren in de loop van de geschiedenis en de veiligheid en het welzijn? Ofwel: gaat het vooruit of achteruit? Is de klim moeilijk of glijden we van een leien dak?

.

'''7.''' Wat is de motor van de geschiedenis? Of: welke drijfveren zorgen voor verandering? Is het de economie? De politiek? De klimaat wijziging? De...

.

'''8.''' Is er hier sprake van een betrouwbare geschiedenis of gaat het om fake news? Of, met andere woorden: zien wij de wereld zoals hij is of werken er allerlei filters op ons in?

.

'''9.''' Is geschiedenis een wetenschap of is geschiedenis propaganda, indoctrinatie of brainwashing, is geschiedenis objectief, zoals dat de andere wetenschappen dat beweren? En wat is dat dan, objectiviteit?

.

'''10.''' Kon de geschiedenis anders lopen? Stel dat Hitler sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog. Of, stel dat hij op 8 oktober 1908 slaagde voor zijn ingangsexamen aan de kunstacademie in Wenen, zoals Eric-Emmanuel Schmitt uitwerkt in zijn roman ''La part de l'autre'' uit 2001. Wie zal het zeggen?

.

.

== Tijdsgeest ==

[[Afbeelding:Glass-of-water.jpg|thumb|550px|Half vol of half leeg? Optimisme of pessimisme?]]

[[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|thumb|550px|Frans Hals (1582-1666) schildert René Descartes (1596-1650).]]

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Renaissance|1450 -&gt;&gt; Humanisme|1500 -&gt;&gt; Verlichting |1650 -&gt;&gt; Glorious Revolution|1688 -&gt;&gt; Franse Revolutie|1789 -&gt;&gt; Take off Industriële Revolutie|1800 -&gt;&gt; Belgische Revolutie|1830 -&gt;&gt; Liberalisme|1830 -&gt;&gt; Socialisme|1848 -&gt;&gt; Rerum Novarum|1891 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Fin de siècle|1890 -&gt;&gt; Eerste Wereldoorlog|1914  -&gt;&gt; 11 november 1918|1918 -&gt;&gt; Beurskrach|1929 -&gt;&gt; Machtergreifung|1933  -&gt;&gt; Verdrag van München|1938  -&gt;&gt; Tweede Wereldoorlog|1940-1945 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; 1950|Zilveren jaren '50  -&gt;&gt; 1960|Gouden jaren '60 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Oliecrisis|1972 -&gt;&gt; Aids|1979 -&gt;&gt; Kernramp Tsjernobyl|1986 -&gt;&gt; Herald of Free Enterprise|1987 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Val Berlijnse Muur|1989  -&gt;&gt; Het einde van de geschiedenis en de laatste mens|1992 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Nine eleven|2001 -&gt;&gt;  Klimaatvluchtelingen|2014 -&gt;&gt; Klimaatmarsen|2019 -&gt;&gt; Coronacrisis |2020-2023 -&gt;&gt; Russische inval Oekraïne|2022 -&gt;&gt; Oorlog Israël / Hamas|2023 &gt;&gt;&gt; '''

.

.

== Waar halen optimisten hun mosterd? ==

.

'''1754''': Met de ontdekkingsreizen en de daarmee gepaard gaande veroveringen in Amerika, China of Perzië duiken in Europa steeds meer verhalen op van kolonisten die inheemse volken, hun gebruiken en hun politieke organisatie beschrijven. Voltaire en John Locke lezen de bestseller van pater Gabriel Sagart die bij het Wendatvolk verbleef, Jean Jacques Rousseau was vertrouwd met missie- en reisverslagen uit de Grote Meren en indiaanse bronnen en Gottfried Wilhelm Leibniz zocht inspiratie in China.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 38-51.&lt;/ref&gt; René Descartes leert filosoferen door de Mexicaan Antonio Rubio (1548-1615) en ontdekt bij de antikoloniale Quechua-schrijver Felipe Guaman Poma de Ayala (ca. 1535-1616) het 'ego cogito'. Het cartesiaanse denken brengt een paradigmawissel op diverse vlakken. 1. Een binair denken in of-of relaties komt in de plaats van een en-en alternatief denken. Dit dualisme onderscheidt mens en natuur, lichaam (res extensa) en geest (res cogitans) als afzonderlijke werkelijkheden. 2. Er komt de voorkeur om denken over de zaken in plaats van over de verhoudingen ertussen. 3. De wetenschap gaat de natuur domineren. De natuur is niet langer een levend, bezield geheel, maar een machine die volgens wetmatigheden functioneert. Natuurverschijnselen zijn te verklaren door observatie, meting en wiskunde. 4. De Westerling reconstrueert de wereld en brengt ze onder zijn controle, alsof hij god is. Daartoe neemt hij 'afstand' van de dingen met het perspectief, de kaart, de globe, de microscoop of de telescoop. De afstand stelt hem in staat om te klasseren, te meten, te catalogiseren en te veroveren.&lt;ref&gt;RAJ PATEL &amp; JASON W. MOORE, vertaald door Huub Stegeman. ''Een geschiedenis van de wereld in zeven goedkope zaken. Een gids voor kapitalisme, natuur en de toekomst van de planeet,'' Boom, Amsterdam, 2019, p. 65-68.&lt;/ref&gt; Dit soort kennismakingen tonen dat de samenleving niet ‘ongelijk’ hoeft te zijn en begrippen zoals vrijheid en gelijkheid, de natuurtoestand en het natuurrecht sijpelen het oude continent binnen. De normen van het absolutisme en de gedragsregels in Versailles installeerden in het zeventiende en achttiende-eeuwse Frankrijk een pikordecultuur die elk aspect van het dagelijkse leven domineert met onder- en bovenschikkingsrituelen. Het ontgaat de filosofen niet dat deze maatschappij anders in te richten is en om dit te onderzoeken schrijft de Académie des Sciences, Art et Belles-Lettres van Dijon een prijsvraag uit die het beste essay zoekt dat ‘de oorsprong van de ongelijkheid’ beschrijft en de vraag beantwoordt of het natuurrecht dit al dan niet rechtvaardigt. 

.
 
'''1755''': Jean Jacques Rousseau wint de wedstrijd en publiceert zijn ‘Vertoog over de ongelijkheid’ waarin hij poneert dat de jager-verzamelaar egalitair en in kinderlijke onschuld leven. De landbouwrevolutie, de verstedelijking en de staat beëindigden deze beschaafde oertoestand en bracht de mens behalve literatuur, filosofie en wetenschap ook de bureaucratie, staande legers, het patriarchaat en massamoord. In tegenstelling tot de visie van Thomas Hobbes ontwikkelt de maatschappij zich van goed naar slecht. Rousseau’s idealisme of optimisme geniet de voorkeur van het linkse politieke kamp en is in te vullen door een terugkeer naar de natuurtoestand. De hypothese van Rousseau is op niets gestoeld, hij was niet in staat om het verleden van 10.000 vroeger te onderzoeken. Nomadische groepen zijn niet per definitie egalitair, landbouwsamenlevingen hoeven zich niet per definitie te kenmerken door hiërarchie en privébezit en de eerste steden kenden weinig klassentegenstellingen, autoritaire heersers of krijgers. Toch duikt de hypothese vaak in de literatuur op.

.

Het optimisme wortelt in de idee dat de maatschappij maakbaar is. Die maakbaarheidsidee gaat terug op de Renaissance, de Verlichting en de Industriële negentiende eeuw. De Verlichting is mogelijk de belangrijkste van het trio: ze gaat een stap verder dan het magische, het symbolische en het occulte denken dat de Renaissance en het Humanisme genegen zijn. In de Verlichting ontspruit de kiem van de Industriële Revolutie. De Verlichting was niet zomaar 'filosofietje'. Het is een denken dat de totale samenleving wil veranderen en vertrekt vanuit de idee dat mensen elkaar 'aansteken'. De verlichtingsfilosofen geloven dat hun ideeën anderen 'verlichten'. Kennis komt iedereen ten goede. René Descartes hecht belang aan techniek en zou zich in onze eeuw, de 21ste, thuis voelen. Zijn ''Discours de la methode uit 1637 ligt aan de basis van de ''Encyclopédie die een eeuw later, in 1751 verschijnt. Beide werken focussen op arbeid en werktuigen, ambachtslui en werkplekken. Diderot schetst gereedschap en machines en breekt het eeuwenoude kennismonopolie van de ambachten. In de jaren zestig en zeventig van de eeuw ontwikkelt James Watt ‘zijn’ stoommachine en twee decennia later, in 1791, stimuleren het decreet d'Allarde en de Wet le Chapelier (genoemd naar de Bretoense en Jakobijnse advocaat Isaac Le Chapelier) de ondernemingsvrijheid. Het beginsel is nobel: 'Iedereen is vrij om de handel, het beroep, de kunst of het ambacht uit te oefenen dat hem goed dunkt.' Tegelijk schaffen deze verordeningen de ambachten met hun kennisoverdracht van vader op zoon af. Arbeidsstructuren zoals coalities, corporaties, ambachten en gilden die eeuwen de toegang tot een beroep belemmerden, verdwijnen. Tegelijk verdwijnt de sociale bescherming. Vakbonden en staken komen in het strafwetboek. Deze wet, de encyclopedie en de stoommachine begeleiden de rouwstoet van de ambachtslui naar het kerkhof en verwelkomen de fabriek en de machine. België schaft de Wet Le Chapelier af op 25 mei 1867. Tot die dag 'camoufleren' arbeidersorganisaties en vakbonden zich als ziekenfondsen, spaarkassen in herbergen of ‘onschuldige’ verenigingen. 
 
Tijdens de zeventiende en de achttiende eeuw groeit het idee van de wetmatigheden in de natuur én in de samenleving. De gedachte dat het menselijk gedrag te berekenen - mechanisch - is kan de wereld verbeteren. De theïstische, de bovennatuurlijke, middeleeuwse God die willekeurig ingrijpt - om te belonen en te bestraffen - ruimt plaats voor de deïstische God. Deze God is de schepper van alles, een mekanieker die zijn schepping zo inricht, dat ze zonder zijn bemoeienis draait. De ultieme metafoor omschrijft God als klokkenbouwer. Dit denken manifesteert zich in het vroeg liberaal economisch denken. In Frankrijk komt dit tot uiting in de fysiocratie van François Quesnay (1694-1774). Grondbezit en berekend individualisme liggen er aan de basis van rijkdom, succes en bestaansmiddelen. In Engeland leidt het tot de klassieke economie van Adam Smith die het onberekenbare natuurrecht en de goddelijke ordening (de onzichtbare hand) centraal stelt: arbeid als successleutel. Zo zijn beide economische systemen een reactie op het zero-sum game (wat de ene partij wint, verliest de andere), van het mercantilisme dat van de 16e tot 18e eeuw dominant was en welvaart haalt uit het edelmetaal, geroofd in de nieuwe wereld. Weinig van de onderstaande verlichtingsfilosofen maken de Franse Revolutie mee (op de drie laatste na).
 
.
 

'''♥ [https://www.youtube.com/watch?v=wQcEjBPYXi8 LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE VERLICHTING (28 min.).]'''

 
 .
 
 '''1.''' René Descartes (1596-1650) en het rationalisme, logica en onderzoek in tegenstelling tot het elitaire (enkel de elite is in staat om te leren), het esoterisme, de alchemie, het symbolische en het magisch denken. '''[https://www.youtube.com/watch?v=CAjWUrwvxs4 FILM, 8.48 min.]'''
 
 .
 
 '''2.''' De onstuitbare honger naar feiten en kennis van de encyclopedisten Jean Le Rond d'Alembert (1717-1783) en Denis Diderot (1713-1784) en hun nieuwe bijbel: l'encyclopedie. '''[https://www.youtube.com/watch?v=5WafMMlNSb8 FILM 2.49 min.]'''
 
 .
 
 '''3.''' John Locke (1632-1704) en het empirisme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=bZiWZJgJT7I FILM, 9.14 min.]'''
 
 .
 
 '''4.''' Isaac Newton (1623-1723) en het oorzakelijk denken '''[https://www.youtube.com/watch?v=s2YZN2L700Q FILM, 53.38 min.]'''
 
 .
 
 '''5.''' Montesqieu (1689-1755) en de scheiding der machten '''[https://www.youtube.com/watch?v=gExrynQC4IU FILM, 4.22 min.]'''
 
 .
 
 '''6.''' Voltaire (1694-1778) en het recht op vrije meningsuiting en het deïsme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=LAzKGkTIKpg&amp;list=PLkeO6Zg_ybk5ZE25Ub8W24yQAgPDEjrEh&amp;index=6&amp;t=29s FILM 12.15 min.]'''
 
 . 
 
 '''7.''' Jean Jacques Rousseau (1712-1778) over de opvoeding en zijn ''Emile, of Over de opvoeding''. '''[https://www.youtube.com/watch?v=81KfDXTTtXE FILM 7.46 min.]'''
 
 .
 
 '''8.''' Jeremy Bentham (1748-1832) over het grootste geluk voor iedereen in een panoptische infrastructuur. '''[https://www.youtube.com/watch?v=Myal-NSlIGA FILM 4.01 min.]'''
 
 .
 
 '''9.''' Adam Smith (1723-1790) zet de verlichtingsideeën om in een economische theorie en lanceert in zijn ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' de 'Onzichtbare hand|de onzichtbare hand'. '''[https://www.youtube.com/watch?v=ejJRhn53X2M FILM 6.43 min.]'''
 
 .
 
 '''10'''. Immanuel Kant (1724-1804) maakt een synthese van het bovenstaande in zijn &quot;Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?&quot; in 1784 als antwoord op een prijsvraag. Daarin zegt hij: 'Verlichting is het loskomen van de mens uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen zonder de ander. '''[https://www.youtube.com/watch?v=nsgAsw4XGvU FILM 8.12 min.]'''
 

.

.


;Hoofdpersonages van het absolutisme en de verlichting

.

&lt;gallery&gt;
File:Descartes_Discours_de_la_Methode.jpg|0. '''Voorpagina van Discours de la Méthode uit 1637.'''
File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|1. '''René Descartes (1596-1650).'''
File:Jean_Le_Rond_d%27Alembert,_by_French_school.jpg|2. '''Jean le Rond d'Alembert (1717-1783).'''
File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|3. '''Denis Diderot (1713-1784).''' 
File:Encyclopedie_de_D%27Alembert_et_Diderot_-_Premiere_Page_-_ENC_1-NA5.jpg|4. '''Eerste bladzijde van l'Encyclopedie.'''
File:John_Locke.jpg|5. '''John Locke (1632–1704).''' 
File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|6. '''Isaac Newton (1643–1727).''' 
File:Montesquieu_1.png|7. '''Montesquieu (1689–1755).'''
File:Immanuel_Kant_(painted_portrait).jpg|8. '''Immanuel Kant (1724-1804).''' 
File:Atelier_de_Nicolas_de_Largillière,_portrait_de_Voltaire,_détail_(musée_Carnavalet)_-002.jpg|9. '''Voltaire (1694–1778).'''
File:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|10. '''Jean-Jacques Rousseau (1712-1778).''' 
File:Social_contract_rousseau_page.jpg|11. '''Het maatschappelijk verdrag.'''
File:EmileTitle.jpeg|12. '''Emile, of Over de opvoeding.'''
File:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|13. '''Madame de Pompadour, minnares van [[Lodewijk XV]] streed tegen de censuur van l'Encyclopédie. Op haar tafel staat deel IV.'''
File:James_Watt_by_Henry_Howard.jpg|14. '''James Watt (1736–1819), uitvinder van de stoommachine.''' 
File:François_Quesnay.jpg|15. François Quesnay.
File:Smith_-_Inquiry_into_the_nature_and_causes_of_the_wealth_of_nations,_1922_-_5231847.tif|16. '''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'''.
File:AdamSmith.jpg|17. '''Adam Smith.'''
File:Louis_XIV_of_France.jpg|18. '''Lodewijk XIV.'''
File:Koning_Louis_XV;_Hyacinthe_Rigaud.jpg|19. '''Lodewijk XV.'''
File:Ludvig_XVI_av_Frankrike_porträtterad_av_AF_Callet.jpg|20. '''Lodewijk XVI.'''
File:Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg|21. '''Marie Antoinette van Oostenrijk.'''
File:Women%27s_March_on_Versailles01.jpg|22. '''Vrouwen op de weg naar Versailles. Brood, geen taart!'''
File:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|23. '''Vrijheid, gelijkheid en broederschap.'''
File:LouisXVIExecutionBig.jpg|24. '''Onthoofding van Lodewijk XVI op de Place de la Révolution, nu Place de la Concorde.'''
File:Jacques-Louis_David_-_Marie_Antoinette_on_the_Way_to_the_Guillotine.jpg|25. '''Jacques-Louis David tekent Marie Antoinette op weg naar het schavot.'''
File:Exécution_de_Marie_Antoinette_le_16_octobre_1793.jpg|26. '''Executie van Marie Antoinette.'''
File:Robespierre.jpg|27. '''Maximilien de Robespierre (1758-1794).'''
File:Gros_-_First_Consul_Bonaparte_(Detail).png|28. '''Napoleon Bonaparte (1769-1821).'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Waar halen pessimisten inspiratie? ==

[[File: Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg|thumb|550px|Het Fin de Siecle is een decadente periode tussen 1890 en 1914. Twee kernwoorden  - schoonheid en de dood in het vooruitzicht - duiken overal op, zoals in dit symbolische schilderij van Leon Spilliaert. Zijn 'Absintvrouw' uit 1907 toont het thema: jonge mooie vrouw is op het einde van haar leven, het leven is als een scheut absint (let op de arm) weggevloeid. De kleuren zijn al in de rouw: donkerblauw, zwart en paars.]]

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-R06610, Oswald Spengler.jpg|thumb||550px|Oswald Spengler]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=qPRn-XRLM_c '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: DE PESSIMISTEN (30 Min.)'''].

.

1651: Thomas Hobbes - geboren in 1588, bij de aanval van de Spaanse Armada op Engeland waarbij zijn moeder ongekende angsten kende - betoogt in zijn boek ''Leviathan'' dat de oertoestand van de mens eenzaam, arm, wreed en kort is. Iedereen vecht er tegen iedereen. Mensen zijn vals en egoïstisch, cynisch en berekend. Met deze theologische vraag komt Hobbes tot deze probleemstelling: is de mens van nature goed of slecht? Goed en kwaad zijn begrippen die de mens, net zoals God, maakt om te vergelijken. Dieren kennen de kunst van het vergelijken niet in die mate als een mens. Hobbes is ondanks zijn lijfspreuk 'Fear and I were twins' optimistisch gesteld: de staat - een begrip dat zich in de tijd van Hobbes ontwikkelt - levert de instrumenten die de honger naar macht, roem en bezit in toom houden. Op dit moment geeft de rechterzijde van het politieke spectrum de voorkeur aan dit model: ze noemen het realisme. Anderen noemen het pessimisme of wantrouwen. Hobbes' en zijn volgelingen laten het verhaal over het ontstaan van de mens van het slechte naar het goede evolueren in tegenstelling tot Rousseau's volgelingen. Die zien de menselijke evolutie van goed naar slecht met de gedachte vroeger was alles beter. Beiden zijn in dit opzicht lineaire denkers: de geschiedenis voltrekt zich volgens een lijn, een glijbaan die je kan opklimmen (met veel moeite, maar als je de top bereikt, dan ben je er!) of kan afglijden (met veel plezier en gemak, om op te geven). Deze evoluties contastereren met de circulaire denkers zoals de Duitse cultuurhistoricus Oswald Spengler (1880-1936), de vader van het cultuurpessimisme. Zijn voornaamste werk ''De ondergang van het Avondland'' schopt het tot een bestseller dankzij Elisabeth Förster-Nietzsche, de zus van Friedrich Nietzsche. Het boek toont een cyclische cultuurgenese die de ontwikkeling van samenlevingen vergelijkt met het ritme van het mensenleven of dat van de seizoenen. Een mens: geboren, groei, volwassenheid, bejaard, sterft. Dagen (24 uur), maanden (de verwijzing naar de maancyclus) en seizoenen (vormen samen een jaar en herhalen zich dan) doen iets gelijkaardigs. In de lente ontluikt nieuw leven, de zomerse bloei zorgt voor nakomelingen (zaad), een herfstige oude dag tot de winter (de dood) intreedt. Diverse wereldbeschavingen bewijzen Spenglers theorie: De Babylonische, de Egyptische, de Chinese, de Indische, de Indiaans-Mexicaanse, de Grieks-Romeinse en de Arabische, de Joodse en de Byzantijnse beschaving. Het boek en de theorie zijn een tegenreactie op het verlichtingsdenken dat een maakbaar Europa voor ogen ziet. Spencer voorspelt dat die rationele maatschappelijke structuur een einde kent. Kort voor zijn dood schrijft hij dat het Duitse rijk snel zal ophouden te bestaan.  

.

1884: De grilligheid en de ambivalentie van de negentiende eeuw dwingen kunstenaars, intellectuelen en politici op het einde van de eeuw tot een reflectie over de voorbije en aan gang zijnde industrialisatie. In Engeland publiceert Arnold Toynbee in 1884 zijn ''Lectures on the Industrial Revolution'' waarin hij de industrie als oorzaak aanduidt voor het '''morele verval''' van de arbeidersklasse. De technische en wetenschappelijke successen van de mechanisatie leiden tot het failliet van de traditionele ambachten en loodst vrouw en kind naar de fabriek waar ze nauwelijks weten welk product ze maken.

.

Op het einde van de eeuw is de tussentijdse balans niet florissant: de onmacht van de prille democratie (de juridische en sociale bevrijding van het individu blijkt – voorlopig - een illusie), het koloniaal beheer, de kapitalistische klassenjustitie, het elitaire stemrecht dat de gegoede klassen bevoordeelt, het lijden van het proletariaat… al deze pijnpunten brengen mensen sociaal en psychologisch in de war. Beloofde de Industriële Revolutie dan geen rijkdom en overvloed? Beloofde de onstuitbare techniek dan geen wereldwijd transport en een internationale economie? Ging het oneindige aantal uitvindingen niet afrekenen met armoede, hongersnood, epidemieën, kindersterfte en achterlijkheid? De negentiende eeuw heeft een Januskop: het succesverhaal van stoom, infrastructuur en amusement botst met sceptische en pessimistische stemmen vol wantrouwen. Niet iedereen begroet de vooruitgang met gejuich. 

.

De psychiater Sigmund Freud, de filosoof Nietzsche, schrijvers zoals Emile Zola en Oscar Wilde, kunstenaars zoals Leon Spilliaert zijn er de gezichten van. Hun cultuurkritiek focust op het beest in de mens. Is de mens te beschaven? Achter het menselijke gezicht huizen de onderdrukte driften van Eros en Thanatos, de hysterie en de angst voor het anale. Het idee dat God dood is, duikt op bij Nietzsche en de evolutieleer van Charles Darwin botst met de Bijbel. Gods dood stelt de begrippen waarheid en cultuur en vooruitgang, modernisering en maatschappij in vraag. Die begrippen blijken geen product van het rationalisme en de Verlichting, maar een complot van tirannieke, gewelddadige machtsmensen: een roedel roofdieren, een ras veroveraars die de dwalende massa in hun klauwen houdt. De enige optie is de schoonheid van het sterven. Enkel de esthetica van de dood rest, nu de maatschappij een terminale patiënt blijkt. Het komt tot uiting in het decadente, de luxueuze overbeschaving vol estheticisme, escapisme en het uiterlijke vertoon van het dandyisme (denk tegenwoordig aan Pim Fortuyn, Thierry Baudet, Theo Hiddema, Dries Vanlangenhove), vol nihilisme (sociale mobiliteit is een idioot idee), misogynie (vrouwonvriendelijkheid vanuit het gevoel dat vrouwen vuil en neerslachtig zijn) en a-politieke gedrag (democratie leidt nergens toe). Deze opvallend geklede intellectuelen hebben de vileine commentaar klaar voor hun rivalen. Ze voelen zich tegelijk -hoe paradoxaal ook- verloren in hun eigen tijd en superieur tegelijk, ze zijn verheven en provoceren met dubbelzinnigheden, verwijzen graag naar de oudheid (vroeger was het beter) en gebruiken ironie. 

.

Het Fin de Siecle of het einde van een tijdperk - ook de Belle époque genoemd (denk aan het impressionisme, de Jugendstil, de cinematografie) - loopt van pakweg 1890 tot het einde der tijden: het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het zijn narcisten: ‘Een dandy leeft en slaapt voor zijn spiegel’ noteert Charles Baudelaire. Toch is het narcisme niet te herleiden tot het individu, het omvat een hele cultuur (Christopher Lasch in 1978: ''The Culture of Narcissism'') en een narcistische cultuur legt de lat hoog.&lt;ref&gt;Mia Doornaert laat de Belle époque beginnen in 1870 en eindigen met de Tweede Wereldoorlog. Zo zie je dat er op de historische periodes marge kan zitten. Lees ook: JAN VAN HEEMST. ''Tussen gen en globe. Europese Cultuurgeschiedenis'', Ad. Donker, Rotterdam, 2012, p. 340 ev. Dat negatieve geluid van Arnold Toynbee uit het einde van de negentiende eeuw, contrasteert met de visie van T.S. Ashton die aan de vooravond van de zilveren jaren vijftig die hij publiceert in ''The Industrial Revolution, 1760-1830''. In dat boek uit 1948 benadrukt Ashton het positieve en de verworvenheden van de negentiende eeuw. Vgl. DE KOCK CATHERINE &amp; DE VUGT GEERTJAN. ''Waarom zijn er zoveel rechtse dandy’s?'' In: ''De Standaard'', 2 april 2019, p. D11.&lt;/ref&gt; 
 
. 

.

== Dialectiek ==

.

Het dialectisch denken of het denken in tegenstellingen haalt [https://www.youtube.com/watch?v=fSQgCy_iIcc&amp;t=173s Karl Marx] bij [https://www.youtube.com/watch?v=H5JGE3lhuNo Georg Wilhelm Friedrich Hegel]. 

;Voorbeeld 1:
Paul Ricouer ziet drie fasen in het lezen van de bijbel:
* These: als een ‘fantastisch boek’: naïef gelezen als een sprookje tijdens een miraculeuze kindertijd (story)
* Anti-these: Een ‘historisch boek’: de kritische lezing (history) met historische personages
* Synthese: Een ‘levensboek’: als antwoord op zinvragen over de toekomst, het nu en vroeger, hier en elders (transhistory)

;Niet dat er altijd een synthese komt...
* These: De Katholieke Middeleeuwen met de klemtoon op beelden
* Anti-these: De reformatie met de klemtoon op woorden
* Anti-anti-these: De contrareformatie en de barok
* Anti-anti-anti-these: het classisisme

;Voorbeeld 2:
* These: Het absolutisme van Lodewijk XIV
* Anti-these: De Verlichting en haar romantisch optimisme
* Synthese: De Franse Revolutie-idee (vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid) met gewelddadige leiders zoals Robespierre en Napoleon

;Voorbeeld 3:
* These: De Franse Revolutie
* Anti-these: De [[Restauratie (Frankrijk)|Restauratie]]
* Synthese: Het [[positivisme]] van [[Auguste Comte]]

;Voorbeeld 4:
* These: Het optimisme van de Verlichting
* Anti-these: Het pessimisme en het determinisme van het Fin de Siècle, het impressionisme
* Synthese: de dialectiek van Marx

;Voorbeeld 5:
* These: het kleuterkind met een goddelijke adoratie voor zijn vader
* Anti-these: de puber waarbij de vader een loser is
* Synthese: de jongvolwassene met een realistisch ouderbeeld

;Voorbeeld 6:
In de kunstgeschiedenis zijn er talloze voorbeelden van tegenstellingen die elkaar opvolgen: 
* Realisme en Impressionisme: Realisme is een kunststroming die zich richt op het weergeven van de werkelijkheid, terwijl Impressionisme  indrukken vastlegt.
* Barok en Rococo: Barok is een kunststroming die zich kenmerkt door dramatische effecten, terwijl Rococo zich kenmerkt door lichtere, meer decoratieve elementen.
* Kubisme en Futurisme: Kubisme staat voor geometrische vormen, het Futurisme zoekt beweging en snelheid.
* Romantiek en Realisme: Romantiek richt zich op emotie en verbeelding, het Realisme wil de werkelijkheid tonen zoals die is.
* Surrealisme en Dadaïsme: Surrealisme zoekt naar het onderbewuste, het Dadaïsme daagt de conventionele kunst uit.
* In de kunstgeschiedenis is er sprake van synthese wanneer twee tegenstellingen worden samengevoegd tot een nieuwe stijl. Een voorbeeld hiervan is het Postmodernisme, dat elementen van verschillende stijlen combineert.

.

.

== De Ist-familie telt (te) veel leden ==

.

[[Bestand:David Van Reybrouck.jpg|thumb|550px|David Van Reybrouck ziet kenmerken van het 21ste-eeuwse populisme in het socialisme uit de negentiende eeuw. Hij schrijft één lange redenering met als conclusie dat er in de kennismaatschappij aandacht nodig is voor laaggeschoolden. Dat komt de democratie alleen maar ten goede. Tien jaar na zijn lange redenering, in 2019, komt er het initiatief voor een Jezuïetenschool in Molenbeek en kan Van Reybrouck een experiment aangaan in de Duitstalige gemeenschap.]]

[[Bestand:Jose_Ortega_y_Gasset.jpg|thumb|550px|Jose Ortega y Gasset, geen optimist. Ortega is kritisch over de massa die hij definieert als gelijk ieder ander. De massamens is onbescheiden, zonder zelfkritiek en respectloos voor autoriteit en staat tegenover de elite. Ortega roept de aristocratie op om de leiding te nemen bij cultureel verval.]]

Aan de uitersten van het spectrum staan de optimist en de pessimist. Een ander spectrum is te vormen tussen de realist en de idealist. Tussenin liggen vele interpretaties van de geschiedenis. Belangrijk is de betrouwbaarheid van wat men beweert. Hoe kan je dit nagaan? Dat gebeurt via twee strategieën: mediawijsheid en historische kritiek. Iedereen gaat aan de slag met de werkelijkheid en maakt er iets van op zijn eigen originele wijze. Waakzaamheid blijft geboden.

.

;1. De optimist
* Is zonder meer optimistisch wat de toekomst betreft. Technologie zal ons redden, de wereld kent alleen maar vooruitgang. Een mooie passage uit Milan Kundera's '''Ondragelijke lichtheid van het bestaan''' illustreert dit optimisme. Verder is Kundera geen typische optimist.

.

;2. De pessimist
* Doemdenkers zoals: Louis-Ferdinand Céline, Oswald Spengler, José Ortega y Gasset, Johan Huizinga.

.

;3. De Marxist en de communist
* Van Karl Marx tot Raoul Hedebouw.

.

;4. De populist
* Vertaalt de historische boodschappen in eenvoudige termen en gebruikt zijn verhaal voor een eigen gewin. Dictators neigen naar dit type. 

.

{{Citaat|'''Hij (de populist) weet wat het volk wil, en dat moet volstaan. Daardoor duldt hij geen tegenspraak, daardoor  heeft hij een gloeiende hekel aan het debat. Het parlement, de grondwet, de gebruikelijke democratische procedures zijn voor hem eerder hindernissen dan politieke verworvenheden. In die betekenis is populisme in wezen antidemocratisch en antiparlementair; sommigen spreken zelfs van 'proto-totalitair'. Dit duistere populisme miskent het wezen van de democratie.'''|David Van Reybrouck}}

.

;5. De cartoonist
* Een standup comediën die van alles een grap maakt, mensen een spiegel voorhoudt door middel van een grap. Niet altijd in dank afgenomen. Denk aan de Bataclan en Charlie Hebdo.

.

;6. De relativist
* Relativeert alles kapot. Problemen bestaan nauwelijks.

.

;7. De structuralist
* De structuren bepalen het denken. Individueel maakt een mens nauwelijks keuzes.

.

;8. De kapitalist
* Denkt alleen maar in economische modellen: leiders zijn managers, winners en een probleem los je op met een businesmodel. 

.

;9. De journalist en de columnist
* Stefan Zweig en Joseph Roth

.

;10. De illusionist
* Goochelaars en charlatans die aan de slag gaan met de werkelijkheid

.

;11. De hyperbolist
* Vergroot alles uit, overdrijft

.

;12. De realist
* 'tja. Die hebben we nog niet gevonden :-)

.

;13. De polemist
* Slaagt er in om partijen die hetzelfde nastreven in ruzie te steken. Zelf komt hij er ongezien mee weg. Een spreekwoord kenmerkt hem: 'Twee honden willen een been, de derde komt er mee heen.'

.

;14. De hedonis, de narcist, de egoïst en de Trumpist
* Aarzelt niet om publiekelijk te liegen en benoemt alles wat hem of haar tegen de haren instrijkt [[fake news]]
* Denkt alleen aan zichzelf en gaat daarvoor over lijken?
* Houdt van zelfverheerlijking. 

.

;15. De perfectionist
* Streeft perfectie na ten koste van alles.

.

;16. De encyclopedist
* Verzamelt kennis, zoveel mogelijk objectieve kennis om op basis van deze 'ratio' gedegen beslissingen te kunnen nemen.

.

;17. De anarchist, de andersglobalist en de activist
* Is te zien op manifestaties en betogingen. Roept en staat op de barricaden.
* Stelt het systeem in vraag, doorgaans op een speelse, ongevaarlijke manier.

.

;18. De negationist
* Negeert toekomstige problemen (klimaatopwarming), of negeert wat er in het verleden gebeurde (holocaust). In sommige samenlevingen is negationisme strafbaar.

.

;19. De ecologist
* Ziet ecologie als een religie.

.

;20. De royalist
* Is koningsgezind.

.

;21. De propagandist en de evangelist
* Tracht aanhangers te vinden voor zijn gedachtengoed via de publieke opinie, vaak is de info eenzijdig of verzonnen.
* Loopt over van bekeringsdrang.

.

;22. De sadist
* Houdt ervan om zijn tegenstanders te pijnigen. 

.

;23. De nationalist
* Nationalisme is een ideologie die de staat als historische eenheid ziet. Soms gaat dit gepaard met idee van exceptionalisme om de eigen identiteit af te grenzen tegenover anderen. 

.

;24. De separatist
* Separatisme streeft naar de terugtrekking uit een bestaande staat en het oprichten van een eigen.

.

;25. De futurist
* Probeert te voorspellen hoe de toekomst er zal uitzien.

.

;26. De simplist
* Stelt alles te eenvoudig voor.

.

;27. De idealist

.

.

;Aan de toog

'''VRAAG''': Moet ik al deze typetjes kennen?
 
'''ANTWOORD''': Uiteraard niet.

.

'''VRAAG''': Waarom voer je ze hier dan ten tonele?

'''ANTWOORD''': Omdat politieke debatten of monologen tegenwoordig vaak beginnen met het definiëren van de tegenstander, in plaats van het positioneren van het eigen zelf. Voor wie de debatten van op afstand volgt, klinkt dit abstract, maar een voorbeeld maak veel duidelijk. Als Wouter Beke (CD&amp;V) in 'De Zevende Dag opdaagt (3.02.2019) en onmiddellijk zegt hoe NVA en GROEN denken over de vraag die hij krijgt voorgeschoteld, getuigt dit van[framing, iets wat doorgaans de media wordt verweten. Het is een techniek van stereotypering waar de democratie niet bij gebaat is. 

.

'''VRAAG''': Een beetje zoals Anuna De Wever niet weet of ze een man of een vrouw is?

'''ANTWOORD''': Inderdaad, je hoeft de wereld niet in categorieën op te delen. Anuna zegt: Als ik weet en ervan overtuigd ben dat ik mezelf ben - ik ben Anuna - dan volstaat dat. Niemand hoeft mij te definiëren.

.

'''VRAAG''': Maar hoe weet je dan met wie/wat je te doen hebt? Zo is er toch geen duidelijkheid meer? 

'''ANTWOORD''': Waarom zou dat moeten? Waarom wil je duidelijkheid?

.

'''VRAAG''': Ik ben eigenlijk op zoek naar de waarheid. Dat lijkt me een beter begrip.

.

'''ANTWOORD''': Zou de geschiedenis de waarheid kunnen brengen? Is waarheid geen begrip waar priesters of andere religieus geïnspireerde mensen van houden? Geschiedenis is een wetenschap en die houdt zich bezig met 'betrouwbaarheid' van informatie. Hoe dat in elkaar zit, leg ik je hieronder uit. 

.

.

== Schema ==

.

[[File:Karl_Marx_001.jpg|thumb|350px|Karl Marx ontwikkelt zijn geschiedenisvisie volgens de dialectiek van zijn voorloper Hegel: these, antithese en synthese. Weber is evenzeer 'dief' en ontleent de begrippen aan Fichte die ze op zijn beurt stal bij Kant. Hegel streeft naar een totaalconcept van wetenschap en godsdienst, esthetica en filosofie en bekijkt de werkelijkheid als een proces van tegenstellingen, geen statisch zijn en drukt dit uit met 'aufheben' wat optillen, afschaffen en bewaren betekent. These, antithese en synthese?]]

.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Visies op geschiedenis !! Pessimisme !! Optimisme !! Dialectiek
|-
| '''Wie maakt ze?''' || Louis-Ferdinand Céline|L.F. Céline || Milan Kundera|M. Kundera || Karl Marx
|-
| '''Richting''' || Circulair || Lineair || Spiraal
|-
| '''Resultaat''' || Doemdenken || Vooruitgangsdenken || Determinisme
|-
| '''Gevolgen''' || Ironie, cynisme|| Vrijheid, verantwoordelijkheid || Strijd
|-
| '''Doel''' || Doelloos || Groei || Klasseloze staat
|-
| '''Motor''' || Domheid || Verlichting || Economie &amp; het middenveld
|}

.

.

== Objectiviteit? ==

.

;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Grey square optical illusion.PNG|thumb|Vierkant A heeft precies dezelfde grijskleur als vierkant B ([[:file:Same_color_illusion_proof2.png|bewijs]])
Bestand:Grid illusion.svg|thumb|Flikkerend rooster. Het lijkt of er zwarte vlekken verschijnen
Bestand:Gradient-optical-illusion.svg|thumb|De grijze balk heeft overal dezelfde kleur
Bestand:Tribar.png|thumb|De [[Penrose-driehoek|driehoek van Penrose]]. Een driedimensionale figuur die niet kan bestaan
Bestand:Onm_kubus2.png|Onmogelijke kubus
Bestand:Impossible staircase.svg|Oneindige trap
File:Blivet.png|[[Blivet]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''GESCHIEDENIS ALS CONSTRUCTIE''' =

[[File:Kortrijk-Groeningemonument.jpg|thumb|right|550px|Kortrijk, Groeningemonument uit 1906 (beeldhouwer Godfried Devreese). In Vlaams-nationalistische kring symboliseert deze slag de taalstrijd. De Vlaamse Gemeenschap riep in 1973 11 juli als feestdag van Vlaanderen uit.]]

.

Geschiedschrijving is, net als het nieuws, onderhevig aan trends. Het is niet zo dat de ‘geschiedenis’ het verleden objectief in beeld brengt. Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Zo is het resultaat van hun denkwerk verschillend. 'Al zolang ze bestaat, heeft de geschiedschrijving een ingewikkelde band met de politieke macht' schrijft Anne Morelli in haar boek ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië.'' Jacques R. Pauwels heeft het iets recenter over ''De grote mythen van de moderne geschiedenis.'' Hij steekt van wal met 'Mythen zijn geen leugens' maar fantasieverhalen met een kern van waarheid. Mythes bevatten 'een kern van historische werkelijkheid maar dienen niet om die werkelijkheid uit de doeken te doen. Ze streven ernaar mensen te socialiseren, hen met de stand van zaken in hun maatschappij tevreden te stellen of minstens te verzoenen, ook - en vooral - wanneer er eigenlijk goede redenen bestaan om ontevreden te zijn met de status quo en verandering te willen, eventueel zelfs radicale, revolutionaire verandering.'&lt;ref&gt;JACQUES R. PAUWELS. De grote mythen van de moderne geschiedenis. Epo, Berchem, 2019, p. 7-8.&lt;/ref&gt;

.

.

== Geschiedenis en macht ==

.

Het lijkt op wat Morelli schrijft: 'Vanaf de oudheid heeft de historicus de machtshebbers bezongen, hun veroveringen gelegitimeerd, vanuit het verleden hun identiteit bepaald en hun voorouderlijke deugden verheerlijkt. De historicus gaf de natie zijn wortels. Te vaak vergeten we dat de historicus buiten zijn onderzoek kan. De historicus is een kind van zijn tijd, heeft zijn aandachtspunten en zijn blinde vlekken, zijn sympathieën, banden en kent de dingen waar hij beter niets over schrijft. De historicus is soms een militant of een machtsdienaar. Zo ‘maakt’ hij -bewust of onbewust - het verleden. Dé voorbeelden vinden we in de 19de eeuw, toen de romantiek naar de ziel van het volk zocht, ter onderscheid met anderen. Historici zochten de ziel en vonden ze in het verleden vol 'feiten' die, met de nodige rangschikking en interpretatie, voor deze identiteit zorgden. Deze 'mythen' toonden dat bodem en ras in een ver verleden al onze identiteit vormden.'&lt;ref&gt;MORELLI ANNE (Ed.). ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië''. Epo, Berchem, 1996, pp. 7-21.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== Anne Morelli ===

.

Het boek van Anne Morelli ''Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie'' verkocht als een zoet broodje. In enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek historische en politieke reacties uit. Het magazine ''Front National de Belgique'' beschuldigde het boek ervan de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam van de Belgen te besmeuren: 'Het maakt ons verleden en onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreem rechts gebruikte de argumenten in haar pamfletten. 

.

.

=== Kortrijk 1302-1902 ===

.

Jo Tollebeek en Tom Verschaffel ontmaskeren in de ''Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging'' de mythe van de veldslag op 11 juli 1302 waarin een leger van Vlaamse ambachtslui het Franse ridderleger op de Groeningekouter verslaan. 'Deze veldslag kaderde in het verzet van (een gedeelte van) Vlaanderen tegen de veroveringsdrang van het Frankrijk van Filips de Schone' schrijven ze. Vanaf het midden van de negentiende eeuw komt de benaming Guldensporenslag in zwang, door de publicatie van Hendrik Conscienses ''De Leeuw van Vlaanderen'' en doet de naam denken aan een romantische tijd vol heroïsche vrijheidsdrang tegen een reeks vreemde onderdrukkers: de Romeinen en Caesar, de Fransen (1302), de Spanjaarden (de Geuzen en de Tachtigjarige Oorlog), de Oostenrijkers (Jan de Lichte) en de Nederlanders. Conscience is niet de eerste die 1302 onder de aandacht brengt; toch is het zijn ''Leeuw van Vlaenderen'' die zich vanaf 1838 in het Vlaamse bewustzijn nestelt, zonder dat die in tegenspraak is met de vaderlandsliefde voor België. Naarmate de Vlaamse Beweging evolueert, verschuift de betekenis van de Guldensporenslag.

.

.

=== Vier keer feest ===

.

De symbolenstrijd bereikt een hoogtepunt in Kortrijk in 1902, bij de zeshonderdste verjaardag. De voorbereidingen beginnen in 1891 en Guido Gezelle schaart zich achter het initiatief. Omwille van ideologische twisten onder de organisatoren komen er uiteindelijk vier feesten: op 13 juli organiseert de Vlaamsche Volksraad een eerste manifestatie; diezelfde dag betoogt het liberale Vaderlandsch Comiteit; op 17 augustus volgt het feest van de katholieken; en nog eens veertien dagen later trekken de socialisten -met tweetalige slogans (&quot;De strijd van Kortrijk was een strijd tegen de rijken&quot;)- door de Kortrijkse straten. Door de strubbelingen raakt het standbeeld voor de Groeningekouter niet tijdig klaar; het zou in 1906 worden onthuld. De cultus van 1302 is sedert 1973 officieel: 11 juli is de feestdag van de Vlaamse Gemeenschap.

.

.

== Ideologie ==

.

Vertrekkend van dit soort ideeën verspreidden schoolboeken in het verleden een patriottische geschiedenis en het nationaal gevoel. Ook al kende België weinig geschiedenis-catechismussen, toch herhaalden schoolboeken generatie na generatie clichés en stereotypen die tonen dat België ten tijde van Jules Caesar een identiteit bezat. De historicus Eric Hobsbawm beschreef de geschiedenisvervalsers en stelt dat 'geschiedenis de grondstof is voor nationalistische, etnische of fundamentalistische ideologieën, zoals de papaver dat is voor de heroïneverslaafde.' 

.

=== I. Nationalisme ===

[[Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png|thumb|550px|'''732_TECHNOLOGIE MAAKT HET VERSCHIL''' Carl von Steuben, of is het Charles Auguste Steuben? (1788–1856) schildert in 1837 de Slag bij Poitiers uit het jaar 732 in een Romantische versie. De slag is bekend omdat de stijgbeugel de doorslag geeft. Frankische ruiters ondervinden dat ze vast in het zadel zitten om hun bijlen en tweesnijdende zwaarden rond te zwaaien, zonder evenwichtsverlies. Haaksperen drukken de Moorse schilden weg zonder dat ze van hun paard vallen. Het schilderij hangt in Versailles. De stijgbeugel was niet nieuw, de Hunnen gebruikten die eerder. Voor de Brit Edward Creasy is deze slag één van de vijftien belangrijkste uit de wereldgeschiedenis. Hij beschreef dat in zijn boek ''The Fifteen Decisive Battles of the World'' uit 1851. Klopt het dat aldus Bart de Wever - dixit Europajournalist Paul Goossens - hier de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis begint met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam?  Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt;]] 

Als het aan Bart De Wever ligt, begint de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam, verslagen in 732 bij Potiers. Europajournalist Paul Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd. Niet het Verdrag van Rome, wel de slag van Potiers in 732 zou, volgens De Wever, die in deze een doorslagje van die van radicaal-rechts is, het echte begin van een verenigd Europa zijn. Volgens die canon moeten Robert Schuman en Jean Monnet als fouding fathers de plaats ruimen voor de Frankische krijgsheer Karel Martel, bastaardzoon van Pepijn van Herstal en cultfiguur van extreemrechts. Tegelijkertijd wordt het concentratiekamp Auschwitz tot een Pools provinciestadje gedegradeerd en krijgt de Europese eenwording een een radicaal andere inspiratiebron. De Europese burgeroorlog (WOII) en de Holocaust verdwijnen op de achtergrond, de islamitische andere wordt nu de raison d'etre van de eenheid. Een verleden van kruistochten en de reconquista's wordt weer actueel. Daarmee ligt de Europese identiteit in de voor Vlaamse nationalisten vertrouwde antagonistische bedding. Als het Vlaamse wij een smoel kreeg, is het omdat het zich tegen de Belgische &quot;vijand&quot; kon afzetten. &quot;Het is een onmiskenbaar feit&quot; schrijft De Wever, &quot;dat een externe vijand een zeer tastbare en doorslaggevende rol kan spelen in identiteitsvormingsprocessen.&quot; In zijn recept voor Europa zit het er allemaal in: meer Potiers en de promotie van de politieke islam tot uitverkoren Europese vijand' en een minder prominente aanwezigheid van de Holocaust.
'Is dat een radicaal-rechts verhaal?' vraagt Goossens zich af. 'Ongetwijfeld, maar niet voor De Wever. Voor hem is de Koran geen license to kill en is er geen sprake van botsende beschavingen, wel van een conflict over het voortbestaan van de moderniteit. Het zal de radicalen een zorg zijn. Hun memes en vlaggen zijn immuun voor subtiel denken. Voor De Wever daarentegen draait het allemaal rond de moderniteit. Daarom de noodzaak van een leidcultuur met de verlichting als kompas. Dat klinkt mooi, maar het valt op dat het conservatieve orkest de verlichting pas begint af te stoffen als de moslim in de buurt is. Als het over ongelijkheid, mensen in nood op de Middellandse Zee en de inspiratie van de Europese Unie gaat, stopt die muziek. De Wever houdt niet van half werk. Omdat een identitaire beweging niet zonder vijand kan, heeft hij er meteen twee in de aanbieding: de politieke islam dus en de ‘postmodernisten en cultuurrelativisten’. Dat nihilistische volkje sleurde Europa in een spiraal van identitaire zelfdestructie, cultiveerde de zelfschaamte en hypothekeert een groot verhaal over een mythisch verleden. Pas als met die binnenlandse vijand is afgerekend, kan de externe vijand worden aangepakt en ontstaat er ruimte voor Europese trots en kan met een luid ‘Europa is van ons’ het afscheid van Auschwitz afgekondigd worden.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== II. Media en propaganda ===

[[Bestand:Honoré_de_Balzac_(1842)_Detail.jpg|thumb|right|550px|Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'?]]

.

==== Media indoctrinatie ====
Voor ideologieën is het verleden essentieel en wie er geen heeft, kan het uitvinden. Jacques Pauwels voegt een tweede ideologie toe. Hij stelt dat het triestig is gesteld met het historisch besef (lees: de kritische geest) en dat de media, veel meer dan het onderwijs ons doordringt van een eindeloze reeks mythes. Mythes zijn geen leugens, maar fantastische verhalen met een kern van waarheid. Naast het onderwijs kwamen het internet, de tv en de film en de sociale media. Die voegden - in het beste geval - een kennislaag aan het (ideologische) geschiedenisonderricht toe, in het meest barre geval namen ze de onderwijs-rol gewoon over of schelden sociale media er over heen. Waarom zijn die media zo ijverig bezig om ons de geschiedenis te leren kennen? Essentieel om dit te begrijpen, is dat die media heel vaak privé-eigendom zijn van superrijken. Noam Chomsky maakte die analyse al eerder. En dat er een verband bestaat tussen de media en hun eigenaars wordt doorgaans niet vermeld. Als media ter sprake komen, dan worden die vaak opgevoerd als de waakhond van de democratie, niet als propagandakanalen van multinationals en holdings. Dat deze één procent-elite (die negentig procent van alle rijkdom in haar zakken heeft) niet graag in de belangstelling staat, spreekt voor zich. Daarom zwijgen historische films over de steun die Hitler genoot van Duitse en Amerikaanse (jawel!) industriëlen en bankiers. Net omdat die één procent bang is voor een objectieve kijk, controleert ze de verhalen die ze de wereld instuurt en welke niet. Dit soort selectiviteit zien we bijvoorbeeld bij de betekenis die documentaires geven aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Echter, meer dan om Tokyo op de knieën te dwingen, waren de honderdduizenden slachtoffers bedoeld om Moskou te intimideren. Daarom is onze kennis over de Tweede Wereldoorlog ook een Hollywoodproduct waarbij D-day belangrijker is dan wat er in Stalingrad gebeurde. Het zijn de bevoorrechten en de winnaars en niet de underdog of de slachtoffers die de geschiedenis maken. Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'? Ongetwijfeld. En daar is de één-procent-elite zich van bewust. Daarom leidt hun entertainment de aandacht af van waar het werkelijk om draait, namelijk dat rijken rijker worden en armen armer worden. Hun media slagen erin om de kapitalistische kritiek te fnuiken door bijvoorbeeld te eenzijdig te focussen op Hitler als grote schuldenaar van wat er tussen 1939 en 1945 gebeurde en niet op wie centen verdiende aan de oorlog, de wapenhandelaars, de wapenindustrie, Hugo Boss die de kledijlijn voor de Nazi's uitdacht of Bekaert uit Zwevegem (die na de oorlog de Sociale Hogeschool, het latere Ipsoc, ruimsubsidiërde) die de prikkeldraad voor de kampen leverde. Het kapitalisme heeft een vooral verborgen geschiedenis die nauwelijks onder de aandacht komt en verbergt hoe rijken rijker worden. Wie dit wil begrijpen of minstens wil analyseren kan bij de kritische geschiedschrijving terecht.

.

==== Propaganda ====

In de twintigste eeuw onderzoeken communicatiewetenschappers de mediabeïnvloeding door middel van gedragsonderzoek, diepte- en waarnemingspsychologie, marketing en de metafoortheorie, taal en machtsmechanismen. In 1937, kort na de machtsovername van Hitler in Duitsland (1933) formuleert het Amerikaanse Institute for Propaganda hoe propaganda werkt.

.

1.	'''Plain Folks Appeal''': gebruik realistische situaties die iedereen herkent, wees betrokken op volkse thema's;

.

2.	'''Bandwagon Appeal''': als iedereen achter dezelfde kar loopt, moet de boodschap die de kar verspreidt wel juist zijn. Als iedereen in de rij staat voor een ijsje, zijn ze per definitie lekker. We kennen voorbeelden van zelfstandigen die in die optiek de kunstmatige klant creëren;

.

3.	'''Misleading Numbers''': gebruik desnoods misleidende cijfers, nuanceer harde feiten;

.

4.	'''Transfer''': gebruik vlaggen, wapenschilden, titels, uniformen, symbolen… iedereen herkent ze;

.

5.	'''Celebrity''': verwijs naar beroemdheden, namen en autoriteiten, uit het heden en het verleden, prijs de 'comming man' als het voorbeeld voor de toekomst. Deze leider zal ons redden;

.

6.	'''Glittering Generalities''': grootsprakerige algemeenheden zorgen voor positieve connotaties;

.

7.	'''Stereotyping''': scheldgedrag herleidt tegenstanders tot karikaturen, maak er een cliché van;

.

8.	'''Call to Action''': Roep op tot actie zodat mensen niet langer hun schouders ophalen maar zich inzetten en gewaardeerd voelen;

.

9.	'''Card-Stacking''': schik de kaarten op een andere wijze, bepaal de volgorde van de presentatie. Hou kaarten achter de hand en speel ze uit indien nodig of hou kaarten achter en verzwijg. 

.

.

=== III. Veiligheid en angstcultuur ===

[[Bestand:Chernobyl_Hotel_with_reactor_in_background.jpg|thumb|right|550px|De kernramp van Tsjernobyl maakte Ulrich Becks publicatie uit 1986 over de risicosamenleving tot een bestseller in Duitsland.]]

Een derde ideologie focust op wat René Munnik in zijn boek 'Geweldig' de 'veiligheidsideologie' noemt. Zijn er objectieve redenen om aan te nemen dat onze werkelijkheid zo onveilig is? Of zijn we gewoon gevoeliger voor onveiligheid? Ulrich Beck spreekt in 1986 over 'Risikogesellschaft'. 

.

Zijn boek ''Risikogesellschaft: Auf dem Weg in eine andere Moderne'' (Risicomaatschappij: op weg naar een andere moderniteit) kreeg door de kernramp van Tsjernobyl de status van bestseller en is snel in het Engels vertaald. Het begrip wijst er ''niet'' op dat onze tijd gevaarlijker is dan vroeger. Gezien de levensverwachting, de technologie en de welvaart leven we veiliger dan ooit: ziektes en hongersnoden, natuurrampen en epidemie lieten we achter ons. Met de risicosamenleving wijst Beck op: 

.

1. de risico's (kernrampen, klimaatsverandering) zijn veroorzaakt door de neveneffecten van onze hoogtechnologische en welvarende, onze moderne en verlichte samenleving (die alles beheersbaar zou houden).

.

2. risico's, zowel reëel en vermeend nodigen uit tot een angstcultuur via propaganda, ideologie of als ultieme utopische preventie waarbij alles onder controle te houden is.

.

3. de risico's zijn er om te blijven. Wie nog geboren moet worden kan last krijgen.

.

4. de risico's zijn niet lokaal, maar wereldwijd.

.

5. de risico's treffen alle klassen, elk ras, alle leeftijden en sekses.

.

6. de risico's zijn onzichtbaar. Alleen deskundigen merken ze op.&lt;ref&gt;Zie RENE MUNNIK (Ea.). ''Geweldig! Over de vanzelfsprekendheid van geweld.'' Valkhof Pers, Nijmegen, 2005, p. 7-11.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== IV. Complottheorieën ===

Complottheorieën halen hun sterkte omdat ze gebaseerd zijn op selectief en speculatief bronnengebruik en hun wantrouwen tegenover wetenschappelijke kennis. Een complottheorie vertrekt van de overtuiging dat verborgen groepen met kwade bedoelingen gebeurtenissen sturen. Kenmerkend is: een verborgen elite; controle; toeval bestaat niet; wantrouwen in officiële verklaringen; het tegenbewijs is deel van het complot. De vraag draait vaak rond de vraag: &quot;Wie heeft macht?&quot; en &quot;Waarom gebeuren dingen?&quot; Complottheorieën bieden eenvoudige antwoorden op complexe processen. Juist omdat zoveel vragen onbeantwoord blijven, ontstaan talloze theorieën. Miljoenen mensen dat de maanlanding van 1969 in een studio is opgenomen. Voorbeelden zijn gecreëerd rond De bende van Nijvel (1982-1985) en hun link met extreemrechtse netwerken, de staatsveiligheid, het NAVO-netwerk Gladio en politieke elites. De aanslagen van 11 september 2001 behoren tot de meest besproken complotthema's. Veel theorieën stellen dat de Amerikaanse overheid betrokken was en dat de Twin Towers gecontroleerd zijn opgeblazen. Recenter zijn de theorieën rond QAnon, de Great Reset, vaccinatiecomplotten, omvolkingstheorieën, de klimaatontkenning...

.

.


;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG|Resten van goedendags
Bestand:Paardenhangertje_van_Gwijde_van_Namen_Kortrijk_1302__9-01-2010_14-22-14.JPG|Paardenhangertje van Gwijde van Namen
File:Battle_of_Courtrai2.jpg|De Guldensporenslag, tot de negentiende eeuw vergeten, daarna vanonder het stof. Met een doel.
File:Nicaise de Keyser04.jpg|Voorstudie van de slag door Nicaise de Keyser.
File:Guido_Gezelle.jpg|Guido Gezelle (1830-1899)
File:Hendrik_Conscience.jpg|Hendrik Conscience (1812–1883)
File:Leeuwvanvlaenderen.gif|De Leeuw van Vlaanderen verscheen in 1838
File:Groeningepoort.jpg|Groeningepoort in Kortrijk
File:Kortrijk_Groeningeabdij_museum.JPG|Museum Kortrijk 1302
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Morele paniek en fake news ==

.

[[Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg|thumb|right|550px|De heksenprocessen van Salem in Amerika begonnen in 1692 en resulteerden in minstens 24 ter dood veroordelingen. Beschuldigingen ten aanzien van vooraanstaanden stopten de processen en deden de morele paniek verdwijnen.]]

[[Bestand:Deep_throat_PD_poster_(restored).png|thumb|right|550px|In deze film is de vrouwelijke seksualiteit het thema. Er zijn eindeloze processen gevoerd over de film. In 23 Amerikaanse staten is die verboden, in het Verenigd Koninkrijk is hij illigaal tot het jaar 2000. Nederland was toleranter. De film draaide uitsluitend voor meerderjarigen in bioscopen met minder dan vijftig zetels.]]

Fake news kan leiden tot morele paniek. Morele paniek is een buitenproportionele, vijandige en gemediatiseerde reactie op een situatie of technologie, een persoon of groep, die waarden en normen lijken te bedreigen. Het begrip verklaart maatschappelijke angstreacties die niet in verhouding staan tot de ernst, het risico, de schade of de dreiging. Morele paniek is een sleutelbegrip uit de sociologie en criminologie en zou voor het eerst gebruikt zijn door Marshall McLuhan in 1964. Jock Young introduceerde het in 1971 in de criminologie en de socioloog Stanley Cohen gaf het begrip bekendheid in zijn klassieker ''Folk Devils en Moral Panics'' uit 1973. Daarin beschrijft hij de jeugdbendes, de ‘Mods’ en de ‘Rockers’.

[[File:Waarom geloof jij fake news.webm|thumb|550px|Waarom geloof jij fake news? - Universiteit van Vlaanderen]]

.

.

=== Fasen ===

.

Morele paniek is gefaseerd en begint met een stereotiepe en overdreven voorstelling van een gebeurtenis. Daarna wordt die geassocieerd met soortgelijke gevallen en gepresenteerd als symptomatisch voor een maatschappelijk probleem. Vervolgens wakkeren doemscenario’s de angst aan en escaleert het tot er justitiële, politionele of juridische maatregelen komen. Soms ebt de paniek na een tijd weg, soms duurt de golf zo lang dat het zelfbeeld van de samenleving verandert. Voor de samenleving maakt het weinig uit of de oorzaak wel of geen hersenschim is en geldt het Thomas-theorema: ''als mensen situaties als werkelijk definiëren, zijn zij werkelijk in hun gevolgen''. Niet de situatie zelf, de perceptie geeft de doorslag.

.

.

=== Voorbeelden? Legio! ===

.

* Satanisch ritueel misbruik.

.

* De heksenjacht in Vlaanderen (met hoogtepunten tussen 1590-1610) en de processen zoals die in Salem.

.

* De gevolgen van masturbatie.

.

* De paniek en massahysterie die in 1938 ontstond bij het hoorspel ''The War of the Worlds'' van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatre on the Air. Luister hier: [http://sounds.mercurytheatre.info/mercury/381030.mp3 War of the Worlds].

.

* De zorgen over genetisch gemanipuleerde voeding.

.

* De invloed van televisiegeweld of in games zoals in Canis Canem Edit en de GTA-reeks.

.

* Imitatiegedrag van jongeren bij het zien van pornografie zoals in de film ''Deep Throat''.

.

* In de zomer van 1984 rapporteerden kranten na een dodelijke vechtpartij op het strand van Egmond in Nederland over het ‘kustgeweld’, de ‘geweldsgolven’ en ‘-explosies’, ‘uitbarstingen’ en ‘epidemieën van geweld’, alsof het natuurverschijnselen waren. De paniek kreeg ook de politie, justitie, de horeca en het lokale bestuur in zijn greep en ebde na enige tijd weg. 

.

* De mediareactie en die van de overheden na de aanslagen op 11 september 2001 en de terroristische aanslagen in Madrid van 11 maart 2004 en de terroristische aanslagen in Londen van 7 juli 2005. In hun representatie van ‘het’ terrorisme dragen overheid en media bij tot paniek omdat ze onnodig angst zaaien door burgers vertrouwd te maken met dreigingen. Dit simplisme brengt de moeizame interetnische verhoudingen onder spanning en leidt de aandacht af van oorlog of genocide.

.

* De negentiende-eeuwse angst om levend begraven te worden, leidde in 1868 tot het patent op de lijkkist met een ladder voor een uitvinder uit New Jersey.

.

* In het Engelse Middlesbrough worden in 1987 121 kinderen uit hun huizen geplaatst na misbruik. Artsen gebruikten de techniek 'reflex anale oprekking' waarbij ze de billen uit elkaar schuiven en de anus bestuderen. Later bleek de techniek onwetenschappelijk en met de meeste kinderen was niets aan de hand.

.

* De angst voor de atoombom tijdens de koude oorlog.

.

* De angst voor ongrijpbare vijanden zoals al-Qaeda, fijnstof, dioxine, zendmasen...

.

.

= '''BETROUWBAAR''' =

[[Bestand:Van_Olden_Barneveldt_Verhoeven_1619.gif|thumb|right|550px|Abraham Verhoeven, een prille 'gazettier' besloot zijn artikels in de Antwerpse krant de ''Nieuwe Tijdinghen'' met het zinnetje &quot;Oft waer is, sal den tydt leeren.' De auteur waarschuwt zo zijn lezers in de vroege zeventiende eeuw voor te hoog gespannen verwachtingen inzake de betrouwbaarheid van zijn schrijfsel. Het bericht is nog relevant. De illustratie vertelt het 'Verhael hoe ende in wat manieren den heere Johan Van Olden-Barneveldt, Advocaet van Hollandt ende den Vrieslant/ is Onthalst gheworden smaendachs voor noen den xiij Mey Anno Duisent zes hondert neghen-thien; T'hantwerpen/By Abraham Verhoeven/op de Lombaerde Veste/inde gulde Sonne, 1619.']]

.

{{Citaat|'''Door de fragmentarisering van alle kennis is de beleidsvorming er natuurlijk eenvoudiger op geworden. De hooggespecialiseerde takken van moderne wetenschap zijn zo ondoorzichtig geworden dat de mensen die daarin werkzaam zijn, noodgedwongen tot hun dertigste of langer door moeten studeren tot ze kunnen toetreden tot de nieuwe geestelijkheid. Een lange leertijd hebben ze allemaal, maar dat betekent nog niet dat ze het altijd eens zijn over de beste aanpak. De SARS-CoV-2-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de onenigheid onder experts zich zelfs kan uitstrekken tot schijnbaar simpele beslissingen, zoals over het gebruik van een mondkapje. Eind maart 2020 (de pandemie was drie maanden oud) adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie daar nog tegen, tenzij een persoon was besmet, en pas begin juni werd dat advies bijgesteld. Hoe kunnen mensen zonder specialistische kennis daarin partij kiezen of wijs worden uit debatten die vaak eindigen met het intrekken of ontmantelen van claims die daarvoor nog alles bepalend waren?'''|Vaclav Smil}}


.

Wat de betrouwbaarheid van deze encyclopedie betreft, daar gaan we even klassikaal door. We nemen een schrijfstok of een griffel en een schrijfplank, lei genaamd. We noteren drie vragen, het antwoord erop hoor je in de les.

.

* Ten eerste: Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* Ten tweede: Wat is betrouwbaarheid?

.

* Ten derde: Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Peilen is een term uit de scheepvaart, peilingen doe je steeds opnieuw, want je positie verandert constant.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=hA2p8EqvLLI '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: WAT IS BETROUWBAARHEID? (20 Min.)''']

.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=Xs0K4ApWl4g '''♣ LUISTER HIER NAAR DE GROOTSTE MISLEIDING UIT DE TWINTIGSTE EEUW'''.]

.

.

== Weet je dat…? Tuurlijk wel. ==

* Je in naam van iemand anders kan SMS'en?

.

*  Fototrucage mensen mooier maakt? Of lelijker, als het moet… Vrijwel elke foto in de krant of op internet is bewerkt! Kijk eerst naar [https://www.youtube.com/watch?v=iYhCn0jf46U dit filmpje van Dove] of naar deze ontmaskering.

.

* Er berichten gemaakt worden om journalisten een loer te draaien. Dergelijke berichten worden canards genoemd. Ze verschillen soms nauwelijks van stadslegendes.

.

* Goed ogende websites valse informatie doorspelen?

.

* Journalisten opzettelijk foute berichten de wereld insturen? Kijk op het impulscentrum naar (minstens) een van deze reportages. 1. Orson Welles War of the Worlds (Canvas Days that shook the World); 2. Bye bye Belgium (RTBF).

.

* Een verkeerd bijschrift bij een prima foto snel geplaatst is?

.

* De zetduivel vaker toeslaat dan gedacht?

.

* Sommige mensen wel heel goed gelovig zijn. Klik hier en bel en sms één jaar gratis. In tien dagen tijd tekenden 7200 jongeren in op dit aanbod.

.

* Een fout gespelde naam? Een foutief jaartal? Een verkeerde leeftijd of woonplaats? Tja, iedereen maakt fouten, niet?

.

Voor je info gebruikt, evalueer je die. “Ik heb de pest aan informatie, je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen” schrijft Jan Blokker ergens. Het citaat is in een mum van tijd gevonden, geknipt en geplakt in dit document. De referentie is uiteraard vergeten. Informatie wordt altijd gemaakt. Woordvoerders, journalisten, fotografen, redacteurs… één voor één maken zij nieuws of geschiedenis. Toch wordt die menselijke oorsprong snel vergeten. Niet alleen de Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid maar elke discipline evalueert informatie. Uiteraard vereist de doorlichting kennis van zaken, maar niettemin bestaan er “typevragen” die ongeacht het onderwerp  gelijk zijn. Zo dient de informatie controleerbaar, nauwkeurig, volledig, redelijk en eerlijk, relevant en actueel te zijn, er dient structuur, overzichtelijkheid en een lay-out te zijn. Voor je aan de controle begint ga je de bedoeling van de makers na. Wat is de aard van je bron?

  
 * Informatief?
 
 * Persoonlijk?
 
 * Commercieel?
 
 * Opiniërend?
 
.
 
{|
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg|thumb|550px|Revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, kort voor de arrestatie door de Russische geheime dienst. In het midden zit Vladimir Lenin.]]
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897 - Altered.jpg|thumb|560px|Dezelfde revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, nadat Alexander Maltsjenko in 1930 bij Jozef Stalin in ongenade viel, werd hij verwijderd.]]
|}

.

== Controleerbaar ==

[[Bestand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|thumb|rigth|550px|Van informatie die een redactionele controle onderging stijgt de betrouwbaarheid. Hier de redactie van de Canadian Broadcasting Corporation in Montreal (Canada) in 1944.]]

.
 
Betrouwbare info is controleerbaar. Van moeilijk te controleren info daalt de betrouwbaarheid. Anonieme info is onbetrouwbaar. Een cartoon uit The NewYorker toont twee honden voor een monitor, waarvan de ene zegt: ‘Op internet weet niemand dat je een hond bent.’ Een goede site bevat net als een boek de naam van de maker en zijn functie, de naam van de organisatie, een contactadres, een redactieteam, het doel van de organisatie en een datering. Het controleren begint dus met de vraag naar de auteur. Dit maakt een mail mogelijk of een extra controle via Google. Zoek uit wat de expertise van de auteur is, door zijn opleiding, werkomgeving of andere documenten te vinden. Verder kan de maker de controleerbaarheid vergemakkelijken door zijn tekst te onderbouwen met linken, een bibliografie of voetnoten. Eindigen sites op .ac.be of .edu, .org of .gov zijn het universiteiten, organisaties en staatsinstellingen. Trianguleren is het vergelijken van de informatie met minstens twee andere [relevante] bronnen. Twee is noodzakelijk, want op internet wordt veel overgenomen. Als meerdere webpagina’s hetzelfde zeggen over een onderwerp, werkt dit geruststellend. Maar let op, dit kan vals zijn. Wil je meer zekerheid, dan is het nodig om ofwel de site goed te bestuderen, te vergelijken of de commentaren op verwijspagina’s te lezen. Bij tegenstrijdige informatie is het belangrijk te weten welke auteur het meeste autoriteit heeft. Laat in je studie niet na om te wijzen op botsende visies en tegenstrijdige ideeën. Dit helpt bij het ontwikkelen van je eigen mening.

.

== Nauwkeurig en volledig ==

.

Als je evalueert op nauwkeurigheid ga je na in welke mate er slordigheden of onnauwkeurigheden voorkomen. Verkeerd taalgebruik en tikfouten tonen aan dat de auteur weinig aandacht schenkt aan de inhoud. Let op voor vage omschrijvingen zoals “men beweert dat er veel wordt…” Dit zijn teksten die lucht verkopen. Op internet verschijnt regelmatig onvolledige info. Andere info is bewust onvolledig en werkt als smaakmaker of zet aan tot kopen, sommige bronnen behandelen het onderwerp oppervlakkig of wekken de indruk het onderwerp volledig te dekken, maar stellen na consultatie teleur.

.

== Redelijk ==

.

Objectiviteit bestaat niet. De ‘werkelijkheid’ in taal gieten is ontzettend moeilijk: gewild of ongewild, steeds kijk je door filters van voorkennis, afkomst, behoeften, verwachtingen… Wat je ziet is cultureel bepaald. De discussie subjectief en objectief is hier aan de orde. Daarom is het onredelijk een auteur te vragen objectief te zijn. Verwacht van de auteur dat hij afstand doet van vooringenomenheid, een redelijke argumentatie gebruikt en eventueel uiteenlopende visies poneert. Vraag je af welk belang de auteur bij het onderwerp heeft. Zo rapporteert Greenpeace anders over een olietanker dan de eigenaar. Hoe redelijk is de informatie? Worden de ingenomen standpunten geëxpliciteerd? Wordt de website gesponsord? Hoe evenwichtig worden tegengestelde standpunten gepresenteerd? Is de term 'subsidieslurpers' een alitererende metafoor die wat suggereert of een objectief begrip?

  
 FEITEN ≠ TAAL
 
 .
 
 REALITEIT ≠ JE MENING
  
 .
 
 FEITEN ≠ JE MENING ≠ TAAL
 

In hoeverre weerspiegelen gedachten realiteit? En, in welke mate zijn we in staat om de realiteit die we feiten noemen, te beschrijven?
 

.

== Eerlijk ==

[[Bestand:Pinocchio_1940.jpg|thumb|right|550px|Eerlijke info staat tegenover leugenachtige info en die is niet altijd even makkelijk te herkennen als bij Pinocchio.]] 

.

Eerlijkheid is het (on)bewust manipuleren, verdraaien of verzwijgen. Worden de standpunten eerlijk gepresenteerd? Neemt de auteur een standpunt in? Is de partijdigheid acceptabel? Wordt dat standpunt gepresenteerd als een mening of als een feit? Eerlijkheid gebiedt dat feiten als feiten voorgesteld worden en meningen als meningen.

.

;Feiten

.

Een feit is aanvaard omdat dit bleek uit onderzoek of omdat het aanvaard is. In het alledaags taalgebruik is een feit “zeker” en kan het geobserveerd worden. Als het feit een tijd bestaat, is dit een situatie of een structuur. Als het om een verandering van structuur gaat, is dit een proces [industrialisatie, emancipatie]. Een kortstondig proces is een gebeurtenis. Zoek voor onderstaande 'feiten' voorbeelden.

.

* Object (voorwerp), bv:

.

* Plaats (ligging), bv:

.

* Gebeurtenis (kwestie), bv:

.

* Structuur (situatie of toestand), bv:

.

* Proces (evolutie) bv:

.

.

;Meningen

.

Over een mening kan je discussiëren. Een mening is een waardeoordeel of vooroordeel, een voorkeur en verwachting, een veronderstelling of een stelling. De nuances zijn subtiel. Een waardeoordeel berust op een interpretatie die je aanvaardt maar niet met feiten te ontzenuwen is, omdat de feiten verschillend worden uitgelegd. Bij een vooroordeel is men zich niet bewust van het waardeoordeel. Een veronderstelling en een stelling liggen dicht bij elkaar, net als een voorkeuren en verwachtingen. Een veronderstelling berust op een indruk of interpretatie, een stelling wordt gevolgd door een argumentatie en gaat vooraf aan een redenering [want, immers, daaruit volgt]. Een voorkeur leidt je aandacht [af]. Bij een voorkeur kan je kiezen, bij een verwachting [hoop] hoeft het object niet eens aanwezig te zijn.

.

* Vooroordeel (een ongecontroleerde mening), bv:

.

* Waardeoordeel (interpretatie), bv:

.

* Stelling (positie), bv:

.

* Veronderstelling (hypothese), bv:

.

* Voorkeur (neiging), bv:

.

* Verwachting (hoop), bv:

.

Laat extreem positieve en extreem negatieve meningen voor wat ze zijn. Soms laten journalisten hun mening in de tekst klinken zoals in dit citaat. “De scheiding der machten werd pas in de zeventiende eeuw geproclameerd door John Locke.” Het woordje ''pas'' zorgt dat een feit als mening voorgesteld wordt. Ook het omgekeerde is mogelijk, zoals deze uitspraak: “Een vondelingenschuif is moreel verwerpelijk en een welvaartsstaat onwaardig.” Dit is een mening die als feit wordt omschreven. Beter zou zijn “Ik vind een…” Het is een kwestie van academische training. Veel moeilijker is om als lezer feiten te herkennen die als mening zijn omschreven of om meningen te herkennen die als feit zijn omschreven.

.

== Wetenschappelijk of populariserend? ==

.

* Kijk naar [https://www.youtube.com/watch?v=9r8GNYi5K-Y deze (Belgische) reportage] en [https://www.youtube.com/watch?v=CMne7lqobT8 deze (Nederlandse) reportage] waarbij Bart Van Loo zijn boek De Bourgondiërs voorstelt. Er komt kritiek op zijn aanpak: Bart van Loo zou de geschiedenis te eenzijdig voorstellen. [https://www.youtube.com/watch?v=7gOlTlqY41s Kijk hier.]


== Fictie versus non-fictie ==

[[File:Orson_Welles_1937.jpg|thumb|550px|Orson Welles liet in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt of als men fictie met non-fictie gaat verwarren.]]

.

Als Fictie en non-fictie zich met elkaar gaan vermengen wordt het voor de kijker, luisteraar of lezer wel erg moeilijk om het waarheidsgehalte of de betrouwbaarheid te peilen. Voor je verder leest, log je in op [https://p.cygnus.cc.kuleuven.be/webapps/osv-kaltura-bb_bb60/jsp/courseGalleryLTI.jsp?url=/hosted/index/course-gallery&amp;course_id=_976176_1&amp;mode=view Toledo TV]. Wie maanlanding intikt als zoekwoord komt op een VPRO documentaire van 52 min. Kijk aandachtig naar het bedrog der bedriegenis. Trek er een uurtje voor uit en lees vooral niet verder, anders is de fun er af.

.

{{Leeswaarschuwing}}

.

;De hoofdpersonages
&lt;gallery&gt;
A11v 1092338.ogg|Armstrong stapt als eerste mens op de Maan (tv)
File:Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg|'''[[Joeri Gagarin]] (1934–1968) was geen lang leven beschoren.'''
File:Aldrin_Apollo_11.jpg|'''[[Buzz Aldrin]], [[Apollo 11]], gefotografeerd door [[Neil Armstrong]]'''
File:Ap11-s69-31740.jpg|'''Bemanning [[Apollo 11]]'''
File:Kennedy_vonbraun_19may63_02.jpg|'''[[Wernher von Braun]] met [[John F. Kennedy|J.F.K.]]'''
File:Dornberger-Axster-von_Braun_(jha).jpg|'''von Braun bij de overgave.'''
File:V1_Soest.JPG|'''[[V1 (wapen)|V1]]-rakket.'''
File:V-2-Nederlands.jpg|'''[[V2 (raket)|V2]]-rakket.'''
File:First photo from space.jpg|'''In [[1946]] neemt een [[V2 (raket)|V2]] de eerste foto's uit de ruimte.'''
File:Project_Paperclip_Team_at_Fort_Bliss.jpg|'''[[Operatie Paperclip|Operatie paperclip]]: von Braun ging niet alleen naar de V.S.'''
Bestand:Posta_Romana_-_1959_-_Laika_120_B.jpg|'''[[Laika (hond)|Laika]]''', de eerste hond in de ruimte. Hoeveel dieren gingen haar voor?
&lt;/gallery&gt;

.

Wat je zag is ''Opération Lune'' die probeert aan te tonen dat we erg gevoelig zijn voor misleiding door te stellen dat Stanley Kubrick de eerste stappen op de maan in een studio filmde. Deze regisseur kennen we van Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb, 2001: A Space Odyssey (uit 1968), A Clockwork Orange, Barry Lyndon, The Shining, Full Metal Jacket en Eyes Wide Shut. Deze regisseur heeft uiteraard niets met de maanlanding van doen, hij is postuum opgevoerd als regisseur van de allerbelangrijkste film ter wereld. ''Opération Lune'' is geen documentaire maar een 'mocumentaire'. Ze wil de kijker te misleiden. Waarom? Puur om aan te tonen dat mensen te of erg goedgelovig zijn. Tot op welk punt ben jij meegegaan in dit verhaal?

.

Het woord Mocumentaire komt uit de combinatie van documentaire (feiten en waarheidsgetrouwe rapportage) en de M van Movie (fictie) en 'to moc', iemand op het verkeerde been zetten. Pas op het einde wordt duidelijk dat het om een grap gaat. Sommige studenten kijken de film vol (on)geloof uit, anderen zijn al vanaf de helft kritisch... Hoe gealarmeerd was jij?

.

;Kijken

* [https://www.youtube.com/watch?v=EqHg8YSJWRk Operation Lune] BEELDFRAGEMENT debat met William Karel, regisseur van de mocumentaire.

.

.

== Relevant en actueel ==

.

Relevant wil zeggen betrekking hebben op je onderwerp. Wanneer is de info gepubliceerd? Wanneer is de site gemaakt en voor het laatst aangepast? Hoe actueel zijn de links? 

.

== Lay out ==

.

Een aantrekkelijke lay-out en een overzichtelijke navigatie bewijzen aandacht voor de paginaontwikkeling. Doorgaans wijst dit erop dat er aan de inhoud is gewerkt. Maar de redenering is niet absoluut. Het kan dat een grafisch talent een fijne inhoudloze pagina maakt, of dat vorsers geen grafisch verstand hebben. 'De inhoud is belangrijker dan de vorm' klinkt het argument dan. Maar toch. Schreeuwerige pagina’s duiden op informatietekort, op een vingeroefening of verdoezelen de onkunde van de maker. Vragen over de esthetica helpen bij de evaluatie.

.

;Stel vragen zoals: 

.

* Hoe verzorgd zijn de tekst en de afbeeldingen? 

.

* Worden er compositieprincipes gevolgd? 

.

* Is het ontwerp complex? Oogverblindend? 

.

* Is de tekst leesvriendelijk?

.

* Is de structuur overzichtelijk? 

.

* Is de lay-out of de interface duidelijk?

.

== Informatie in tijden van oorlog ==

.

{{Citaat|'''In oorlogstijd is de waarheid het eerste slachtoffer.'''|Boake Carter, journalist, 1900-1944.}}

.

{{Citaat|'''Voltaire heeft het ons geleerd: we moeten systematisch aan alles twijfelen.'''|Anne Morelli}}

.

Tijdens oorlogen of andere conflicten tussen twee groepen duiken tien principes die de propagandamachine ondersteunen. Anne Morelli somt ze op.

# 'Wij willen geen oorlog.'
# Alleen de vijand treft schuld, die heeft om oorlog gevraagd.
# Dit is geen oorlog tegen de mensen, maar tegen de leider van de tegenpartij.
# Het doel is nobel, zeker geen materieel gewin.
# De vijand begaat wreedheden. Als wij schade berokkenen is dat per ongeluk.
# De vijand gebruikt illegale wapens.
# Onze verlies is beperkt, die van de vijand groot.
# Kunstenaars en intellectuele steunen de zaak.
# De oorlog heeft een heilig karakter.
# Wie de propaganda in twijfel trekt, is een verrader.

.

.

= '''PINOKKIOTEST''' =

.

De Pinokkiotest is een checklist die je helpt inschatten hoe (on)betrouwbaar sommige info is. Je kan de test vinden op [http://sadan.wdfiles.com/local--files/5-evalueren/PINOKKIOTEST.pdf deze vragenlijst]. De test is vergelijkbaar met de [https://www.hogeschoolrotterdam.nl/globalassets/mediatheek/downloads/craap-scoreformulier-nl.pdf CRAAP]-test die in het vak informatievaardigheden ter sprake komt. 

.

.

= '''EXAMENVRAGEN''' =

.

.

== A-Vragen ==

.

(S&amp;V)Wie of wat zijn en wat is de betekenis van: Apollo (god), Nietzsche, Herbert George Wells, Howard Koch, Orson Welles, Jozef Stalin, Koude Oorlog, kunstmaan, The War of the Worlds, Milan Kundera, De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, Louis-Ferdinand Céline, Reis naar het einde van de nacht, Voyage au bout de la nuit, Anne Morelli, De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië, Guido Gezelle, Hendrik Conscience, Kortrijk 1302, De Leeuw van Vlaenderen (1838), Aufklärung, Immanuel Kant, Diderot, D'Alembert, Voltaire, John Locke (1632-1704), 1776, Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, Montesqieu (1689-1755), Jean Jacques Rousseau, Franse Revolutie, Glorious Revolution, 1688, Charles Darwin (1809-1882), Robespierre, Karl Marx, René Descartes, Opération Lune, J.F. Kennedy, Werhner von Braun, Joeri Gagarin, Richard Nixon, Houston (Texas), Cape Canaveral (Florida), Mocumentaire, Stanley Kubrick, 21 juli 1969, Neil Armstrong, Apollo 11, Apolloprogramma, Operatie paperclip.

.

.

== B-Vragen ==

.

* S&amp;V.In de geschiedenis kunnen we verschillende denkrichtingen onderscheiden. Zo kunnen we het model van de &quot;eeuwige terugkeer&quot; tegenover het &quot;verlichtingsmodel&quot; plaatsen. Illustreer dit op het niveau van het denken over geschiedenis, het resultaat, het doel, de richting, de motor en de gevolgen van dit denken. Geef bij beide richtingen één of meerdere vertegenwoordigers.

.

* S&amp;V.&quot;De verlichting is geen soort filosofie, maar een 18de eeuws fenomeen, waarbij groepen intellectuelen gefascineerd worden door de ontdekkingen van de wetenschap en door de filosofische reflecties die hierover gemaakt worden in de vorige eeuw. Het is een nieuwe geest die door Europa waait. Men wordt er zich van bewust dat de denkwijzen van de 17de eeuw reeds heel wat realiseerden in de fysica. Nu de tijd gekomen is om...&quot; 1. Welke kenmerken kun je met betrekking tot de verlichting aangeven; 2. Wat zegt Kant over die verlichting; 3. Kun je ook een kritiek op dit vooruitgangsoptimisme formuleren?  

.

* S&amp;V.Leg uit en toon aan met voorbeelden: &quot;Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen op een bepaalde manier te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Objectiviteit is niet mogelijk.&quot;  

.

* Wat kun je vertellen over Karl Marx en het dialectisch principe?

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Milan Kundera, 2. Louis-Ferdinand Céline, 3. Anne Morelli, 4. Hendrik Conscience, 5. Immanuel Kant, 6. Christus.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Diderot en D'Alembert, 2. Charles Darwin, 3. J.F. Kennedy, 4. Orson Welles, 5. Copernicus, 6. Plato.

.

* S&amp;VPlaats in chronologisch volgorde en wat weet je over... 1. Karl Marx, 2. Apollo 11, 3. H.G. Wells schrijft The War of the Worlds, 4. Voltaire 5. Orson Welles maakt een radioprogramma met de naam War of the Worlds, 6. Franse Revolutie.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Apolloprogramma, 2. John Locke, 3. Neil Armstrong zet eerste stappen op de maan, 4. Robespierre, 5. Nietzsche, 6. Scheiding Oost- en West-Romeinse rijk.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 3. Glorious Revolution, 3. René Descartes overlijdt, 4. Opération Lune (mocumentaire), 5. Werhner von Braun, 6. Guldensporenslag.

.
 
* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Joeri Gagarin overlijdt, 2. Het Colosseum wordt gebouwd, 3. Richard Nixon wordt president, 4. Tweede Wereldoorlog, 5. Stanley Kubrick maakt zijn laatste film, 6. De eerste Kruistocht. 

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid? Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* S&amp;V.Leg uit, waarom is de Spoetnik 1, de eerste satelliet zo belangrijk. Situeer ze in de tijd. Betrek woorden zoals Koude oorlog, Gagarin, Expo '58, Kennedy en Space Race in je antwoord.

.

.

== C-Vragen ==

.

* S&amp;V.Kundera: &quot;De idee van de eeuwige terugkeer der dingen is raadselachtig en Nietzsche heeft er andere filosofen mee in verlegenheid gebracht: te denken dat alles zich eens zou herhalen zoals we het al beleefd hebben, en dat ook die herhaling eindeloos zou doorgaan.&quot; Wat wil deze &quot;dwaze&quot; mythe van de eeuwige terugkeer der dingen zeggen? Valt het je ook wel eens voor - hetgeen voor Kundera het geval is - dat je &quot;ontroering voelt bij het bekijken van foto's van Hitler?&quot; Wat is het gevolg dat Kundera uit een dergelijk merkwaardige ervaring trekt? Wat denk je daar zelf over?

.
 
* S&amp;V.L.F. Céline: &quot;De filosofen [...] zijn ermee begonnen het brave volk van alles wijs te maken...&quot; Waar heeft Céline het over in bovenstaande citaat, genomen uit Reis naar het einde van de nacht? Geef een persoonlijke kritiek.

.

* S&amp;V.De media gebruiken verschillende technieken om de kijker te doen geloven dat hun boodschap 'waar' is.  Welke technieken haal je uit deze film die het realiteitsgehalte van de boodschap verhogen?  En, waar gaan de filmmakers door het lint.  Of, met andere woorden, waar kan je in de film merken dat het hier om een 'vervalsing' van de realiteit gaat?

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid, waarom is betrouwbare info zo belangrijk en hoe kan je achterhalen of informatie betrouwbaar is?

.

* S&amp;V.Leg uit: De meesten beschouwen 'geschiedenis' als iets 'passief'. Geschiedenis was er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! 

.

* S&amp;V.Leg uit: De 'actieve constructie' van de geschiedenis is een vraag die op filosofisch vlak tot tien verschillende vragen leidt. Gebruik Hegel en de universiteit van Berlijn in je antwoord.

.

* S&amp;V.Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Waarom spreken we van peilen?

.

.


== D-Vragen ==

.

&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;360&quot;&gt;
Bestand:TheMatrixAnimated.gif
Down the Rabbit Hole.png
Milan Kundera redux.jpg
L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg
Gerrit Komrij (1981).jpg
Anne Morelli.jpg
Bestand:Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg
Descartes Discours de la Methode.jpg
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg
Jean Le Rond d'Alembert, by French school.jpg
Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg
Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg
John Locke.jpg
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
Montesquieu 1.png
Immanuel Kant (painted portrait).jpg
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg
Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg
Social contract rousseau page.jpg
EmileTitle.jpeg
Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg
James Watt by Henry Howard.jpg
François Quesnay.jpg
Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif
AdamSmith.jpg
Louis XIV of France.jpg
Koning Louis XV; Hyacinthe Rigaud.jpg
Ludvig XVI av Frankrike porträtterad av AF Callet.jpg
Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg
Women's March on Versailles01.jpg
Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg
LouisXVIExecutionBig.jpg
Jacques-Louis David - Marie Antoinette on the Way to the Guillotine.jpg
Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg
Robespierre.jpg
Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png
Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg
Bestand:David Van Reybrouck.jpg
Bestand:Jose Ortega y Gasset.jpg
Karl Marx 001.jpg
Kortrijk-Groeningemonument.jpg
Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png
Bestand:Honoré de Balzac (1842) Detail.jpg
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG
Battle of Courtrai2.jpg
Nicaise de Keyser04.jpg
Guido Gezelle.jpg
Hendrik Conscience.jpg
Leeuwvanvlaenderen.gif
Groeningepoort.jpg
Kortrijk Groeningeabdij museum.JPG
Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg
Bestand:Deep throat PD poster (restored).png
Bestand:Van Olden Barneveldt Verhoeven 1619.gif
Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg
Bestand:Pinocchio 1940.jpg
Orson Welles 1937.jpg
A11v 1092338.ogg
Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg
Aldrin Apollo 11.jpg
Ap11-s69-31740.jpg
Kennedy vonbraun 19may63 02.jpg
Dornberger-Axster-von Braun (jha).jpg
V1 Soest.JPG
V-2-Nederlands.jpg
First photo from space.jpg
Project Paperclip Team at Fort Bliss.jpg
Bestand:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''BIBLIOGRAFISCHE NOTEN''' =</text>
      <sha1>c6z7cl0x6dggig5qcodg8gt6sv2i8fm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429774</id>
      <parentid>429773</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T18:09:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fictie versus non-fictie */</comment>
      <origin>429774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108506" sha1="8rm946wq8gct7th529v09fq4uzv9ew2" xml:space="preserve">[[Bestand:TheMatrixAnimated.gif|thumb|550px]]

&lt;big&gt;'''HOOFDSTUK 1. HISTORISCHE MODELLEN, BESEF EN DENKRICHTINGEN''' &lt;/big&gt;
;&lt;big&gt;WAT IS GESCHIEDENIS EIGENLIJK?&lt;/big&gt;

.

[[File:Down_the_Rabbit_Hole.png|thumb|550px|♣ '''TUINTIP'''  Down the rabbit-hole?  Op een zomerdag luistert Alice Liddell aan de oever van een meer naar haar oudere zus die een saai boek voorleest. Alices verveling verdwijnt als er een pratend konijn passeert. Het is gehaast en houdt de tijd op zijn horloge (de geschiedenis?) in de gaten en springt in een hol. Alice volgt en valt de dieperik in. Een deurtje verbergt een prachttuin, een flesje met het opschrift &quot;drink mij&quot; maakt haar klein genoeg om de deur door te kunnen. Spring in het gat en deze geschiedenistuin en laat je verwonderen zoals Alice. The Matrix kaapte als film het idee van Alice en stelt de vraag of de wereld een illusie is? Plato deed iets vergelijkbaars met de allegorie van de grot. De Matrix visualiseert René Descartes' stelling: 'Ik denk, dus ik ben' en is mee geïnspireerd door de cyberpunk van William Gibson.]]

[[Bestand:Hoe ontdek je nepnieuws (How To Spot Fake News).jpg|thumb|550px|Infographic ''Hoe ontdek je nepnieuws'', uitgegeven door de International Federation of Library Associations and Institutions.]]

{{Citaat|'''Veel vitale cycli van ons lichaam kennen een periodiek verloop: de hartslag, de ademhaling, de afwisseling tussen slapen en waken. Contoleren of ze regelmatig zijn vindt bijna altijd onbewust plaats, maar zelfs de geringste verstoring is voldoende om plotseling de alarmbellen te doen rinkelen. (...) In tegenstelling tot de traditionele zintuigen, hebben wij geen orgaan voor tijdszin.'''|Guido Tonelli}}

.

{{Citaat|'''Niet lachen, noch huilen, maar begrijpen.'''|Ludo De Witte}}

.

{{Citaat|'''De geschiedschrijver is een wandelend anachronisme, een ontheemd persoon, die de technieken van vandaag gebruikt om te proberen dingen te weten over gisteren die gisteren zelf niet eens wist. Hij moet waarachtigheid nastreven, hij dient te luisteren naar de woorden die het verleden spreekt, maar hij moet communiceren in een taal die het heden begrijpt.'''|Hilary Mantel}}

.

{{Citaat|'''Wie wetenschap onderwijst moet ophouden met leerlingen de pap in de mond te geven en hen de mogelijkheid bieden 'het pure plezier van begrip te ontdekken.' Wie cursussen eenvoudigweg doceert, laat de studenten zitten met 'onderontwikkelde intellectuele vaardigheden en weinig besef van de invloed die wetenschap op hun leven heeft'.'''|Amerikaanse Vereniging voor de Vooruitgang van Wetenschap, de uitgever van Science}}
 
.

{{Citaat|'''De vraag is of u dat kunt, woorden zoveel verschillende betekenissen geven.'''|Alice in Wonderland}}

.

{{Citaat|'''De vraag is wie de baas is - punt uit'''|Wiggel Waggel}}

.

{{Citaat|'''Deze tijd vraagt om optimisme. Pessimisme bewaren we voor slechtere tijden.'''|Jean-Claude Servais&lt;ref&gt;Geciteerd in: NAOMI KLEIN, (vertaald door Jan Willem Reitsma en Pon Ruiter). ''Nee is niet genoeg.'' De Geus, Amsterdam, 2017, p. 275.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Wetenschap is niet hapklaar en eenduidig. In de coronacrisis zag je vaak twee kampen tegenover elkaar staan die elk het eigen gelijk claimden op basis van één of andere studie. Dat is ook des mensen. We denken allemaal dat we heel kritisch onze standpunten innemen, maar dat is natuurlijk niet zo. We zijn kuddebeesten. Vaak nemen we een standpunt in omdat dat het standpunt is van de groep waar we toe behoren. En dan gaan we achteraf feiten zoeken die die intuïtie bevestigen. Er is zo'n mooi beeld - ik weet niet meer van wie het komt - dat we de feiten gebruiken zoals een dronkaard een lantaarnpaal gebruikt: niet om ons te verlichten, maar als steunpilaar. Ons brein is helemaal niet zo rationeel als we denken. (...) Wie gelooft dat wetenschappers deel van een corrupte elite uitmaken, heeft daar natuurlijk weinig aan. Daar begint het dus mee. Als je zegt aan kritisch denken te doen, maar de wetenschap niet vertrouwt... Tja, dan kun je dus niet kritisch denken. Het paradoxale is net dat die mensen van zichzelf denken dat ze zéér kritisch zijn, en dat de anderen als schapen met de kudde meelopen. Kritisch zijn betekent niet alleen dat je moet durven te denken, maar ook dat je moet durven te vertrouwen - in de wetenschap meer bepaald. Ook wetenschappers kunnen er wel eens naast zitten, maar gemiddeld genomen zijn zij veel betrouwbaardere bronnen dan de algoritmes van You Tube.'''|Patrick Loobuyck&lt;ref&gt;PATRICK LOOBUYCK. In: ''De Morgen.'' Vrij zijn is niet: doen wat je wilt. 20 augustus 2021.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Zelfcensuur, aldus, George Orwell, heeft twee nefaste gevolgen. Ze heeft een kwantitatief effect: als voldoende mensen zichzelf censureren, kom je in een samenleving waar politieke censuur regeert. Daar heb je geen bestraffende overheid voor nodig. Mensen staan zelf op de rem, omdat ze sociale uitsluiting (of erger) vrezen. Zelfcensuur heeft een kwalitatief effect: als je je ideeën voor anderen moet verzwijgen, begin je tegen jezelf te liegen. Dat is wat zijn romanfiguren overkomt: ze zijn het contact met het eigen denken kwijt. Daarom is vrijheid van spreken belangrijk: ze bevat de vrijheid om te denken.'''|Tinneke Beeckman}}

.

{{Citaat|'''Als je geen perverse of persoonlijke agenda hebt, begint alles met research. Je stelt je de vraag naar wat zich heeft afgespeeld en waarom het zo liep.'''|Mike Leigh}}

.

{{Citaat|'''Historici hebben een maatschappelijke rol te vervullen. We moeten ons dus niet opsluiten in onze ivoren toren. [...] In het verleden hebben we te veel gedacht dat we documentaires, tentoonstellingen en computerspelletjes moesten maken. We moeten nu weer kiezen voor fundamenteel historisch onderzoek, dat teruggaat naar de bron. Dat is onze corebusiness; wetenschappelijk onderzoek, op basis van onze eigen onderzoeksagenda, tegen de stroom in van de politiek corecte moraliserende boodschap. Zonder onderzoek geen debat en zonder debat geen herinnering. Je kunt de stappen daarin niet overslaan, anders eindig je met lege herdenkingen.'''|Nico Wouters&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Historici moeten hun eigen agenda heroveren.'' In: ''De Standaard'', 11.05.2019, p. 40 &amp; 41.&lt;/ref&gt;}}

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.youtube.com/watch?v=MrmGliMP0bc LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE GESCHIEDENIS ALS ACTIVE CONSTRUCTIE, OBJECTIVITEIT EN VERVALSINGEN].'''

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/evoluties-in-het-welzijns-en-veiligheidsdenken de PowerPoint die bij deze lessen hoort].'''

.

.

= '''DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN''' =

.

== ''De eeuwige terugkeer der dingen'' van Milan Kundera ==

&lt;small&gt;(Eigen bewerking)&lt;/small&gt;

[[File:Milan Kundera redux.jpg|thumb|550px|Milan Kundera (1929-2023) is een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met filosofische thema's. Een van zijn bekendste werken is ''De ondraaglijke lichtheid van het bestaan''. Philip Kaufman verfilmde het onder de titel ''The Unbearable Lightness of Being''.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=AniUgwUn6oo ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN HET BESTAAN'', 5 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;De eeuwige terugkeer der dingen is een raadsel en Nietzsche
bracht er andere filosofen mee in verlegenheid: de gedachte dat alles zich eens
herhaalt zoals we het reeds beleefden, en dat die herhaling eindeloos
zou zijn! Wat is de betekenis van deze dwaze mythe?
De mythe negeert dat een voor altijd verdwenen, nooit meer 
terugkerend leven op een schaduw lijkt, gewichtloos is,
bij voorbaat dood is, en al was het huiveringwekkend, prachtig of verheven, de
huiver; de pracht of die verhevenheid zijn van geen betekenis. We hoeven ze
niet voor kennisgeving aan te nemen, evenmin als een oorlog tussen twee
Afrikaanse staten in de veertiende eeuw, die het gezicht van de wereld niet had
veranderd, ondanks het in onbeschrijflijk lijden creperen van
driehonderdduizend negers.
Verandert er dan iets aan die oorlog van twee Afrikaanse staten in de veertiende
eeuw wanneer die zich ontelbaar herhaalt in de eeuwige terugkeer?
Er verandert wel iets; de oorlog wordt een omhoog stekend blok dat blijft, en de
stupiditeit ervan zou onherstelbaar zijn.
Als de Franse Revolutie zich eeuwig zou herhalen, zou de Franse
geschiedschrijving minder trots zijn op Robespierre. Maar omdat ze spreekt
over iets dat nooit meer terugkomt, zijn de bloedige jaren veranderd in louter
woorden, theorieën en discussies, ze zijn lichter geworden dan veren, ze jagen
geen schrik aan. Er is een eindeloos verschil tussen de Robespierre die slechts
één maal in de geschiedenis voorkomt en een Robespierre die eeuwig terug zou
keren om de koppen van de Fransen te laten rollen.
Laten we zeggen dat de gedachte van de eeuwige terugkeer een zeker
perspectief betekent waarin de dingen zich anders vertonen dan we die kennen:
ze vertonen zich zonder de verzachtende omstandigheid van hun voorbijgaande
aard. Deze verzachtende omstandigheid weerhoudt ons namelijk een oordeel uit
te spreken. Hoe kun je iets dat voorbijgaat veroordelen? Het avondrood van de
ondergang kleurt alles met de bekoring van de nostalgie; ook de guillotine.
Onlangs heb ik mezelf betrapt op een ongelooflijk gevoel: ik bladerde in een
boek over Hitler en voelde bij enkele foto's ontroering. Ze herinnerden me aan
mijn kinderjaren; die vielen in de oorlog; sommige leden van mijn familie
kwamen om in Hitlers concentratiekampen; maar wat was hun dood tegenover
het feit dat de foto's van Hitler me herinnerden aan de voorbije tijd van mijn
leven, een tijd die niet meer terugkeert?
Deze verzoening met Hitler verraadt de diepe morele perversiteit, verbonden
met een wereld die in wezen gebaseerd is op het niet bestaan van de terugkeer,
want in die wereld is alles bij voorbaat vergeven en dus ook alles cynisch
toegestaan.
Zou elke seconde van ons leven zich oneindig herhalen, dan zijn we
vastgenageld aan de eeuwigheid zoals Jezus Christus aan het kruis. Dat is een
verschrikkelijk vooruitzicht. In de wereld van de eeuwige terugkeer rust op
elke handeling het gewicht van een ondraaglijke verantwoordelijkheid. Daarom
noemde Nietzsche de idee van de eeuwige terugkeer de zwaarste last (das
schwerste Gewicht).&lt;/small&gt;|Milan Kundera}}

.

.

== ''Reis naar het einde van de nacht'' van Louis-Ferdinand Céline&lt;ref&gt;LOUIS FERDINAND CELINE, vertaald door E.Y. Kummer. ''Reis naar het einde van de nacht.'' Van Oorschot, 2016 (naar de uitgave van 1932), p. 74-77.&lt;/ref&gt; ==

[[File:L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg|thumb|550px|Louis-Ferdinand Céline (1894-1961) is samen met Marcel Proust één van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken publiceert.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=4OC6LKybZs8 ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''REIS NAAR HET EINDE VAN DE NACHT'', 6 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;Och  man! Ik verzeker je dat deze wereld
er uitsluitend op uit is om iedereen te verneuken! 
Jij bent jong. Ik hoop dat deze paar
minuten vol wijsheid je jaren zullen bijblijven! Luister goed
naar me, kerel; als ze 't hebben over: 'Het medelijden met het
lot, met de omstandigheden van de arme mieter...', laten dan
deze woorden, die in vurige letters boven alle moordende
schijnheiligheid van onze maatschappij schitteren, een uiterst
belangrijk teken aan de wand voor je zijn, waar je niet meer zo
maar aan voorbij mag gaan zonder het belang ervan in te zien.
Hoor, ik zeg jullie, arme donders, altijd de lul in 't leven, geslagen, uitgeperst,
eeuwig en altijd zwetend, ik waarschuw jullie dat als de groten van deze aarde
interesse voor jullie beginnen te krijgen, dan is 't omdat ze op het slagveld
gehakt van jullie willen maken... Dat is het teken... 't Kan niet missen... 't Begint
met liefde voor het volk. Lodewijk XIV die trok zich tenminste geen zak van
het brave volk aan, vergeet dat niet. Lodewijk XV ook niet. Hij veegde er z'n
gat mee af. Natuurlijk was het leven in die tijd niet prettig, het leven van de
arme sloeber is nooit prettig geweest, maar ze werden niet zo hardnekkig en
verbeten om zeep geholpen als nu door onze tirannen. De kleine man, zeg ik je,
wordt alleen met rust gelaten als hij wordt veracht door de groten,
die uitsluitend uit eigenbelang of sadisme aan het volk kunnen denken... De filosofen
mag ik je daar nog op attent maken nu we 't er toch over hebben, diè zijn ermee
begonnen het brave volk van alles wijs te maken... Het volk dat alleen zijn
catechismus kende! Ze zouden 't wel opvoeden, beweerden ze... Nou! Ze
hadden heel wat waarheden te onthullen! Prachtige! Frisse! Schitterende! Je
duizelde ervan! Zo is 't! begon het brave volk te zeggen, zo is 't precies! Zo is 't
helemaal! Daar gaan we allemaal voor sterven! 't Volk wil alleen maar sterven!
Zo zijn de mensen nu eenmaal. 'Leve Diderot!' hebben ze gebruld en toen
'Bravo Voltaire!'. Dat zijn nog 's filosofen! En ook nog leve Carnot, die zo mooi
overwinningen in elkaar kon knutselen! En leve iedereen! Dat zijn tenminste
knapen die 't brave volk niet in onwetendheid en bijgeloof laten verrekken! Zij
wijzen 't de weg naar de vrijheid! Ze maken 't zelfstandig! En ze hebben niet
stilgezeten! Iedereen moet eerst de krant kunnen lezen! Dat is onze redding!
Godverdomme! En snel! Geen analfabeten meer! Die kunnen we niet meer
gebruiken! Alleen maar burgersoldaten! Die stemmen! Die lezen! En die
vechten! En die marcheren! En kushandjes werpen! In dat tempo werd 't brave
volk gauw goed rijp. Het enthousiasme over 't afwerpen van 't juk moet toch
ergens goed voor zijn, waar of niet? Danton stond niet voor Jan Lul zo mooi te
praten. Met wat gebrul, dat zo raak was dat je 't nu nog hoort, had hij in een
handomdraai 't brave volk gemobiliseerd! En dat betekende 't eerste vertrek van
de eerste bataljons geëmancipeerde bezetenen! De eerste stemmende en
vlagdronken klootzakken die Dumouriez met zich meevoerde om zich te laten
doorzeven in Vlaanderen! Dumouriez zelf, die te laat aan dit ongekend nieuw
idealistische spelletje had deelgenomen, had achteraf toch maar liever poen, hij
deserteerde. 't Was onze laatste huurling... Soldaatje spelen voor niets, dat was
wat nieuws... Zo nieuw dat Goethe, al was hij dan Goethe, z'n ogen uitwreef
toen hij in Valmy kwam. Bij het zien van die haveloze vurige cohorten die zich
spontaan kwamen laten afslachten door de koning van Pruisen voor de
verdediging van de gloednieuwe vaderlandslievende fictie, kreeg Goethe het
gevoel dat hij nog heel wat te leren had. 'Van nu af aan, galmde hij schitterend,
helemaal in overeenstemming met z'n talent, begint een nieuw tijdperk!' En
hoe! Daar het systeem uitstekend werkte, ging men daarna helden in serie
afleveren, die hoe langer hoe minder kostten omdat het systeem steeds beter
werd. Iedereen heeft zich er wel bij bevonden. Bismarck, de beide Napoleons,
Barrès wolk, door de Hervorming al aan flarden gerukt en al lang gecondenseerd tot
episcopale spaarpotten. Vroeger was het mode, als je fanatiek was, te roepen:
'Leve Jezus! Op de brandstapel met de ketters!' Maar ja, er waren niet zoveel
ketters en 't waren vrijwilligers... Terwijl we nu zo ver zijn dat onafzienbare
horden zich geroepen voelen om mee te doen als er geschreeuwd wordt: 'Aan de
galg met alle lammelingen! Met alle slappe tinussen! Met de onnozele lezers!
Met miljoenen tegelijk, hoofden rechts!' De kerels die niemand aan flarden
wilden schieten, niemand om zeep willen helpen, die stinkende pacifisten, die
moeten we in hun kladden grijpen en vierendelen! We zullen ze duizend gore
doden laten sterven! En om ze manieren bij te brengen halen we eerst hun
darmen uit hun lijf, hun ogen uit hun kassen en de jaren uit hun stinkend
kwijlerig leven! Kreperen moeten ze bij legioenen en nog eens bij legioenen, in
de pan gehakt worden, leegbloeden, stikken in gifgassen, en dat alles om het
vaderland dierbaarder, vrolijker en lieflijker te maken! En als er nog tuig bij is
dat deze sublieme dingen niet wil begrijpen, moeten ze zich maar onmiddellijk
laten begraven met de anderen, nee, toch maar niet samen met ze, maar
helemaal aan het eind van het kerkhof, onder een onterend grafschrift voor
lafaards zonder idealen, want deze schoften hebben hun grandioos recht
verloren op een stukje schaduw van het monument dat bij aanbesteding door de
gemeente op het middenpad is opgericht voor de fatsoenlijke doden, en ook
hebben ze het recht verloren iets op te vangen van de echo van de minister, die
zondag weer bij de prefect komt pissen om na het middageten bewogen z'n
smoel open te doen boven de graven...&lt;/small&gt;|Louis-Ferdinand Céline}}

.

.

== ''Inhaaloefening'' door Gerrit Komrij ==


[[File:Gerrit_Komrij_(1981).jpg|thumb|right|550px|Gerrit Komrij (1944–2012) was een homo-dichter, schrijver, vertaler, criticus, polemist en toneelschrijver uit Nederland met een voorkeur voor Portugal. Hij was van 2000 tot 2004 de Dichter des Vaderlands. Hij stond bekend om zijn virtuoze en kleurrijke taalgebruik en was een gevreesd polemist.]]

[[File:Anne Morelli.jpg|thumb|right|550px|Anne Morelli (1948) is doctor in de geschiedenis en doceert aan de ULB en interesseert zich in de Italiaanse immigratie.]]


{{Citaat|&lt;small&gt;We zijn genoeg vernederd en bespot

Door halfgeleerden met hun boekenwijsheid

En met hun regelrechte lijn naar God,

Terwijl ze ons verwezen naar de ijstijd.  


We zijn genoeg voor achterlijk versleten.  

Kom vriend, de revolutie start vandaag.  

We zijn met attributen ruim bemeten.  

Dood Galilei met een motorzaag,


Trakteer Voltaire op elektroshocks,

Erasmus op een overdosis speed.  

Maak Bacon, Nietzsche, Swift weer orthodox

Door laster, centrifuge, turboprop,

En wat de Heer betreft: kruisig hem niet,

Maar plak een gele sticker op zijn kop.&lt;/small&gt;|Gerrit Komrij}}

.

[https://www.youtube.com/watch?v=VL0CZEiEz9g&amp;t=3s '''♠ BEKIJK HIER EEN PROFETISCHE Gerrit Komrij.'''] 

.

= '''WAT IS GESCHIEDENIS?''' =

[[Bestand:Berlin_Universität_um_1900.jpg|thumb|550px|De Universiteit van Berlijn (foto uit 1900) was de eerste universiteit die - met Hegel - de geschiedfilosofie in haar aanbod opnam. Geschiedfilosofie houdt zich bezig de betekenis van de geschiedenis, analyseert de geschiedschrijving en speculeert over mogelijke teleologische principes zoals: is er een ontwerp, een doel, een richting? Ironisch genoeg vond hier in 1933 de boekenverbranding plaats, tot groot, ironisch ongenoegen van Bertolt Brecht die zijn werk niet op de lijst der afvalligen zag staan. Een Duist bibliothecaris legde in de jaren voorafgaand aan 1933 een lijst aan met boeken die het Nazi-regime niet ondersteunden, het gaat om auteurs die tegenwoordig elke cursus op de hogeschool of de universiteit sieren: Karl Marx, Frederich Nietsche, Sigmund Freud... De universiteitsgebouwen worden compleet verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog, de geallieerde bombardementen laten niets overeind. Tegenwoordig lijkt het plein weer op het oude, althans wat de fascade betreft. Het parkje is nu een plein met een ondergrondse, lege boekenkast.]]

[[Bestand:Hegel_portrait_by_Schlesinger_1831.jpg|thumb|550px|Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) doceert filosofische colleges over geschiedenis aan de Universiteit van Berlijn. Die monden uit in het postuum gepubliceerde ''Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte''. Hij beschouwt de wereldgeschiedenis als een rationeel, op vooruitgang gericht proces, geleid door de 'Wereldgeest'. Tijdens zijn professoraat in Berlijn reviseert hij de tekst zonder ophouden. De publicatie verschijnt in 1837, zes jaar na zijn dood.]]

.

Wat is veiligheids- en welzijnsgeschiedenis? Die vraag is niet makkelijk. Niet toevallig heeft geschiedenis twee betekenissen. 'Het is zowel een wetenschappelijke discipline als het onderzoeksobject van die discipline.'&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Het had gekund (maar misschien ook niet).'' In: ''De Standaard'', 21.09.2015, p. D10.&lt;/ref&gt; Met andere woorden: de geschiedenis schrijft geschiedenis over de evolutie van de wereld en over zichzelf: over de discipline, over de historicus en zijn voorkeuren en over haar eindeloze beperkingen om tot definitieve inzichten te komen. Wat is geschiedenis, is het best te beantwoorden door de geschiedenis te bekijken als een ‘actieve constructie’. '''Actief''' wil zeggen: hier deed iemand zijn best voor, zijn ''leen'' achter gelegd, gewerkt. '''Constructie''' wil zeggen: iets is gemaakt. Een architect bouwt een bouwwerk, een historicus schrijft een verhaal,  een narratieve constructie die soms meer op kunst lijkt dan op wetenschap. In het beste geval op basis van feiten, in het slechtste geval op basis van verzinsels of hallucinaties. Etymologisch gaat het woord terug op 'historie', afkomstig van het Griekse ιστορία en herkenbaar in het Engelse history/story. Geschiedenis en verhaal zijn een dansend duo.

.

Schoolbank-kinderen en veel mensen beschouwen 'de geschiedenis' als iets 'passief'. Ze slaan aan het blokken nadat een juf, een meester of een deskundige in hun klasje over het verleden kwam vertellen. Voeling is er weinig. Omdat die leerkracht of die pastoor het hen inlepelde als een 'objectieve realiteit', namen ze het voor waar aan. Geschiedenis is er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! Wat hier problematisch aan is, is het feit dat de woorden ''actief'' en ''passief'' diametraal tegenover elkaar staan net zoals de begrippen objectief en subjectief. De 'actieve constructie' is een vraag die op filosofisch vlak tot tien vragen leidt:

.

'''1.''' Wanneer begint de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.
 
'''2.''' Wie maakt de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.

'''3.''' Waarom bestaat/maakt hij of zij geschiedenis? Met andere woorden: wat is de reden waarom we over iets spreken? Wat is de reden waarom we onze lessen vullen met bepaalde inhouden? Wat is de reden waarom boekhandels elk jaar weer duizenden boeken verkopen?

.

'''4.''' Hoe maakt ''men'' de geschiedenis van het veiligheids- en welzijnsdenken? Wat doet een historicus in het archief? Hoeveel begrijpt hij werkelijk van het Middelnederlandse handschrift dat voor hem ligt? Hoe interpreteert de historicus de dementerende dame die hij 's morgens telkens weer gaat interviewen? 

.

'''5.''' Wat is het doel van het historisch proces? Of, anders gezegd: wat wil men/ik/deze groep bereiken?

.

'''6.''' Welke richting kunnen we ontwarren in de loop van de geschiedenis en de veiligheid en het welzijn? Ofwel: gaat het vooruit of achteruit? Is de klim moeilijk of glijden we van een leien dak?

.

'''7.''' Wat is de motor van de geschiedenis? Of: welke drijfveren zorgen voor verandering? Is het de economie? De politiek? De klimaat wijziging? De...

.

'''8.''' Is er hier sprake van een betrouwbare geschiedenis of gaat het om fake news? Of, met andere woorden: zien wij de wereld zoals hij is of werken er allerlei filters op ons in?

.

'''9.''' Is geschiedenis een wetenschap of is geschiedenis propaganda, indoctrinatie of brainwashing, is geschiedenis objectief, zoals dat de andere wetenschappen dat beweren? En wat is dat dan, objectiviteit?

.

'''10.''' Kon de geschiedenis anders lopen? Stel dat Hitler sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog. Of, stel dat hij op 8 oktober 1908 slaagde voor zijn ingangsexamen aan de kunstacademie in Wenen, zoals Eric-Emmanuel Schmitt uitwerkt in zijn roman ''La part de l'autre'' uit 2001. Wie zal het zeggen?

.

.

== Tijdsgeest ==

[[Afbeelding:Glass-of-water.jpg|thumb|550px|Half vol of half leeg? Optimisme of pessimisme?]]

[[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|thumb|550px|Frans Hals (1582-1666) schildert René Descartes (1596-1650).]]

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Renaissance|1450 -&gt;&gt; Humanisme|1500 -&gt;&gt; Verlichting |1650 -&gt;&gt; Glorious Revolution|1688 -&gt;&gt; Franse Revolutie|1789 -&gt;&gt; Take off Industriële Revolutie|1800 -&gt;&gt; Belgische Revolutie|1830 -&gt;&gt; Liberalisme|1830 -&gt;&gt; Socialisme|1848 -&gt;&gt; Rerum Novarum|1891 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Fin de siècle|1890 -&gt;&gt; Eerste Wereldoorlog|1914  -&gt;&gt; 11 november 1918|1918 -&gt;&gt; Beurskrach|1929 -&gt;&gt; Machtergreifung|1933  -&gt;&gt; Verdrag van München|1938  -&gt;&gt; Tweede Wereldoorlog|1940-1945 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; 1950|Zilveren jaren '50  -&gt;&gt; 1960|Gouden jaren '60 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Oliecrisis|1972 -&gt;&gt; Aids|1979 -&gt;&gt; Kernramp Tsjernobyl|1986 -&gt;&gt; Herald of Free Enterprise|1987 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Val Berlijnse Muur|1989  -&gt;&gt; Het einde van de geschiedenis en de laatste mens|1992 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Nine eleven|2001 -&gt;&gt;  Klimaatvluchtelingen|2014 -&gt;&gt; Klimaatmarsen|2019 -&gt;&gt; Coronacrisis |2020-2023 -&gt;&gt; Russische inval Oekraïne|2022 -&gt;&gt; Oorlog Israël / Hamas|2023 &gt;&gt;&gt; '''

.

.

== Waar halen optimisten hun mosterd? ==

.

'''1754''': Met de ontdekkingsreizen en de daarmee gepaard gaande veroveringen in Amerika, China of Perzië duiken in Europa steeds meer verhalen op van kolonisten die inheemse volken, hun gebruiken en hun politieke organisatie beschrijven. Voltaire en John Locke lezen de bestseller van pater Gabriel Sagart die bij het Wendatvolk verbleef, Jean Jacques Rousseau was vertrouwd met missie- en reisverslagen uit de Grote Meren en indiaanse bronnen en Gottfried Wilhelm Leibniz zocht inspiratie in China.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 38-51.&lt;/ref&gt; René Descartes leert filosoferen door de Mexicaan Antonio Rubio (1548-1615) en ontdekt bij de antikoloniale Quechua-schrijver Felipe Guaman Poma de Ayala (ca. 1535-1616) het 'ego cogito'. Het cartesiaanse denken brengt een paradigmawissel op diverse vlakken. 1. Een binair denken in of-of relaties komt in de plaats van een en-en alternatief denken. Dit dualisme onderscheidt mens en natuur, lichaam (res extensa) en geest (res cogitans) als afzonderlijke werkelijkheden. 2. Er komt de voorkeur om denken over de zaken in plaats van over de verhoudingen ertussen. 3. De wetenschap gaat de natuur domineren. De natuur is niet langer een levend, bezield geheel, maar een machine die volgens wetmatigheden functioneert. Natuurverschijnselen zijn te verklaren door observatie, meting en wiskunde. 4. De Westerling reconstrueert de wereld en brengt ze onder zijn controle, alsof hij god is. Daartoe neemt hij 'afstand' van de dingen met het perspectief, de kaart, de globe, de microscoop of de telescoop. De afstand stelt hem in staat om te klasseren, te meten, te catalogiseren en te veroveren.&lt;ref&gt;RAJ PATEL &amp; JASON W. MOORE, vertaald door Huub Stegeman. ''Een geschiedenis van de wereld in zeven goedkope zaken. Een gids voor kapitalisme, natuur en de toekomst van de planeet,'' Boom, Amsterdam, 2019, p. 65-68.&lt;/ref&gt; Dit soort kennismakingen tonen dat de samenleving niet ‘ongelijk’ hoeft te zijn en begrippen zoals vrijheid en gelijkheid, de natuurtoestand en het natuurrecht sijpelen het oude continent binnen. De normen van het absolutisme en de gedragsregels in Versailles installeerden in het zeventiende en achttiende-eeuwse Frankrijk een pikordecultuur die elk aspect van het dagelijkse leven domineert met onder- en bovenschikkingsrituelen. Het ontgaat de filosofen niet dat deze maatschappij anders in te richten is en om dit te onderzoeken schrijft de Académie des Sciences, Art et Belles-Lettres van Dijon een prijsvraag uit die het beste essay zoekt dat ‘de oorsprong van de ongelijkheid’ beschrijft en de vraag beantwoordt of het natuurrecht dit al dan niet rechtvaardigt. 

.
 
'''1755''': Jean Jacques Rousseau wint de wedstrijd en publiceert zijn ‘Vertoog over de ongelijkheid’ waarin hij poneert dat de jager-verzamelaar egalitair en in kinderlijke onschuld leven. De landbouwrevolutie, de verstedelijking en de staat beëindigden deze beschaafde oertoestand en bracht de mens behalve literatuur, filosofie en wetenschap ook de bureaucratie, staande legers, het patriarchaat en massamoord. In tegenstelling tot de visie van Thomas Hobbes ontwikkelt de maatschappij zich van goed naar slecht. Rousseau’s idealisme of optimisme geniet de voorkeur van het linkse politieke kamp en is in te vullen door een terugkeer naar de natuurtoestand. De hypothese van Rousseau is op niets gestoeld, hij was niet in staat om het verleden van 10.000 vroeger te onderzoeken. Nomadische groepen zijn niet per definitie egalitair, landbouwsamenlevingen hoeven zich niet per definitie te kenmerken door hiërarchie en privébezit en de eerste steden kenden weinig klassentegenstellingen, autoritaire heersers of krijgers. Toch duikt de hypothese vaak in de literatuur op.

.

Het optimisme wortelt in de idee dat de maatschappij maakbaar is. Die maakbaarheidsidee gaat terug op de Renaissance, de Verlichting en de Industriële negentiende eeuw. De Verlichting is mogelijk de belangrijkste van het trio: ze gaat een stap verder dan het magische, het symbolische en het occulte denken dat de Renaissance en het Humanisme genegen zijn. In de Verlichting ontspruit de kiem van de Industriële Revolutie. De Verlichting was niet zomaar 'filosofietje'. Het is een denken dat de totale samenleving wil veranderen en vertrekt vanuit de idee dat mensen elkaar 'aansteken'. De verlichtingsfilosofen geloven dat hun ideeën anderen 'verlichten'. Kennis komt iedereen ten goede. René Descartes hecht belang aan techniek en zou zich in onze eeuw, de 21ste, thuis voelen. Zijn ''Discours de la methode uit 1637 ligt aan de basis van de ''Encyclopédie die een eeuw later, in 1751 verschijnt. Beide werken focussen op arbeid en werktuigen, ambachtslui en werkplekken. Diderot schetst gereedschap en machines en breekt het eeuwenoude kennismonopolie van de ambachten. In de jaren zestig en zeventig van de eeuw ontwikkelt James Watt ‘zijn’ stoommachine en twee decennia later, in 1791, stimuleren het decreet d'Allarde en de Wet le Chapelier (genoemd naar de Bretoense en Jakobijnse advocaat Isaac Le Chapelier) de ondernemingsvrijheid. Het beginsel is nobel: 'Iedereen is vrij om de handel, het beroep, de kunst of het ambacht uit te oefenen dat hem goed dunkt.' Tegelijk schaffen deze verordeningen de ambachten met hun kennisoverdracht van vader op zoon af. Arbeidsstructuren zoals coalities, corporaties, ambachten en gilden die eeuwen de toegang tot een beroep belemmerden, verdwijnen. Tegelijk verdwijnt de sociale bescherming. Vakbonden en staken komen in het strafwetboek. Deze wet, de encyclopedie en de stoommachine begeleiden de rouwstoet van de ambachtslui naar het kerkhof en verwelkomen de fabriek en de machine. België schaft de Wet Le Chapelier af op 25 mei 1867. Tot die dag 'camoufleren' arbeidersorganisaties en vakbonden zich als ziekenfondsen, spaarkassen in herbergen of ‘onschuldige’ verenigingen. 
 
Tijdens de zeventiende en de achttiende eeuw groeit het idee van de wetmatigheden in de natuur én in de samenleving. De gedachte dat het menselijk gedrag te berekenen - mechanisch - is kan de wereld verbeteren. De theïstische, de bovennatuurlijke, middeleeuwse God die willekeurig ingrijpt - om te belonen en te bestraffen - ruimt plaats voor de deïstische God. Deze God is de schepper van alles, een mekanieker die zijn schepping zo inricht, dat ze zonder zijn bemoeienis draait. De ultieme metafoor omschrijft God als klokkenbouwer. Dit denken manifesteert zich in het vroeg liberaal economisch denken. In Frankrijk komt dit tot uiting in de fysiocratie van François Quesnay (1694-1774). Grondbezit en berekend individualisme liggen er aan de basis van rijkdom, succes en bestaansmiddelen. In Engeland leidt het tot de klassieke economie van Adam Smith die het onberekenbare natuurrecht en de goddelijke ordening (de onzichtbare hand) centraal stelt: arbeid als successleutel. Zo zijn beide economische systemen een reactie op het zero-sum game (wat de ene partij wint, verliest de andere), van het mercantilisme dat van de 16e tot 18e eeuw dominant was en welvaart haalt uit het edelmetaal, geroofd in de nieuwe wereld. Weinig van de onderstaande verlichtingsfilosofen maken de Franse Revolutie mee (op de drie laatste na).
 
.
 

'''♥ [https://www.youtube.com/watch?v=wQcEjBPYXi8 LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE VERLICHTING (28 min.).]'''

 
 .
 
 '''1.''' René Descartes (1596-1650) en het rationalisme, logica en onderzoek in tegenstelling tot het elitaire (enkel de elite is in staat om te leren), het esoterisme, de alchemie, het symbolische en het magisch denken. '''[https://www.youtube.com/watch?v=CAjWUrwvxs4 FILM, 8.48 min.]'''
 
 .
 
 '''2.''' De onstuitbare honger naar feiten en kennis van de encyclopedisten Jean Le Rond d'Alembert (1717-1783) en Denis Diderot (1713-1784) en hun nieuwe bijbel: l'encyclopedie. '''[https://www.youtube.com/watch?v=5WafMMlNSb8 FILM 2.49 min.]'''
 
 .
 
 '''3.''' John Locke (1632-1704) en het empirisme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=bZiWZJgJT7I FILM, 9.14 min.]'''
 
 .
 
 '''4.''' Isaac Newton (1623-1723) en het oorzakelijk denken '''[https://www.youtube.com/watch?v=s2YZN2L700Q FILM, 53.38 min.]'''
 
 .
 
 '''5.''' Montesqieu (1689-1755) en de scheiding der machten '''[https://www.youtube.com/watch?v=gExrynQC4IU FILM, 4.22 min.]'''
 
 .
 
 '''6.''' Voltaire (1694-1778) en het recht op vrije meningsuiting en het deïsme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=LAzKGkTIKpg&amp;list=PLkeO6Zg_ybk5ZE25Ub8W24yQAgPDEjrEh&amp;index=6&amp;t=29s FILM 12.15 min.]'''
 
 . 
 
 '''7.''' Jean Jacques Rousseau (1712-1778) over de opvoeding en zijn ''Emile, of Over de opvoeding''. '''[https://www.youtube.com/watch?v=81KfDXTTtXE FILM 7.46 min.]'''
 
 .
 
 '''8.''' Jeremy Bentham (1748-1832) over het grootste geluk voor iedereen in een panoptische infrastructuur. '''[https://www.youtube.com/watch?v=Myal-NSlIGA FILM 4.01 min.]'''
 
 .
 
 '''9.''' Adam Smith (1723-1790) zet de verlichtingsideeën om in een economische theorie en lanceert in zijn ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' de 'Onzichtbare hand|de onzichtbare hand'. '''[https://www.youtube.com/watch?v=ejJRhn53X2M FILM 6.43 min.]'''
 
 .
 
 '''10'''. Immanuel Kant (1724-1804) maakt een synthese van het bovenstaande in zijn &quot;Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?&quot; in 1784 als antwoord op een prijsvraag. Daarin zegt hij: 'Verlichting is het loskomen van de mens uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen zonder de ander. '''[https://www.youtube.com/watch?v=nsgAsw4XGvU FILM 8.12 min.]'''
 

.

.


;Hoofdpersonages van het absolutisme en de verlichting

.

&lt;gallery&gt;
File:Descartes_Discours_de_la_Methode.jpg|0. '''Voorpagina van Discours de la Méthode uit 1637.'''
File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|1. '''René Descartes (1596-1650).'''
File:Jean_Le_Rond_d%27Alembert,_by_French_school.jpg|2. '''Jean le Rond d'Alembert (1717-1783).'''
File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|3. '''Denis Diderot (1713-1784).''' 
File:Encyclopedie_de_D%27Alembert_et_Diderot_-_Premiere_Page_-_ENC_1-NA5.jpg|4. '''Eerste bladzijde van l'Encyclopedie.'''
File:John_Locke.jpg|5. '''John Locke (1632–1704).''' 
File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|6. '''Isaac Newton (1643–1727).''' 
File:Montesquieu_1.png|7. '''Montesquieu (1689–1755).'''
File:Immanuel_Kant_(painted_portrait).jpg|8. '''Immanuel Kant (1724-1804).''' 
File:Atelier_de_Nicolas_de_Largillière,_portrait_de_Voltaire,_détail_(musée_Carnavalet)_-002.jpg|9. '''Voltaire (1694–1778).'''
File:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|10. '''Jean-Jacques Rousseau (1712-1778).''' 
File:Social_contract_rousseau_page.jpg|11. '''Het maatschappelijk verdrag.'''
File:EmileTitle.jpeg|12. '''Emile, of Over de opvoeding.'''
File:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|13. '''Madame de Pompadour, minnares van [[Lodewijk XV]] streed tegen de censuur van l'Encyclopédie. Op haar tafel staat deel IV.'''
File:James_Watt_by_Henry_Howard.jpg|14. '''James Watt (1736–1819), uitvinder van de stoommachine.''' 
File:François_Quesnay.jpg|15. François Quesnay.
File:Smith_-_Inquiry_into_the_nature_and_causes_of_the_wealth_of_nations,_1922_-_5231847.tif|16. '''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'''.
File:AdamSmith.jpg|17. '''Adam Smith.'''
File:Louis_XIV_of_France.jpg|18. '''Lodewijk XIV.'''
File:Koning_Louis_XV;_Hyacinthe_Rigaud.jpg|19. '''Lodewijk XV.'''
File:Ludvig_XVI_av_Frankrike_porträtterad_av_AF_Callet.jpg|20. '''Lodewijk XVI.'''
File:Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg|21. '''Marie Antoinette van Oostenrijk.'''
File:Women%27s_March_on_Versailles01.jpg|22. '''Vrouwen op de weg naar Versailles. Brood, geen taart!'''
File:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|23. '''Vrijheid, gelijkheid en broederschap.'''
File:LouisXVIExecutionBig.jpg|24. '''Onthoofding van Lodewijk XVI op de Place de la Révolution, nu Place de la Concorde.'''
File:Jacques-Louis_David_-_Marie_Antoinette_on_the_Way_to_the_Guillotine.jpg|25. '''Jacques-Louis David tekent Marie Antoinette op weg naar het schavot.'''
File:Exécution_de_Marie_Antoinette_le_16_octobre_1793.jpg|26. '''Executie van Marie Antoinette.'''
File:Robespierre.jpg|27. '''Maximilien de Robespierre (1758-1794).'''
File:Gros_-_First_Consul_Bonaparte_(Detail).png|28. '''Napoleon Bonaparte (1769-1821).'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Waar halen pessimisten inspiratie? ==

[[File: Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg|thumb|550px|Het Fin de Siecle is een decadente periode tussen 1890 en 1914. Twee kernwoorden  - schoonheid en de dood in het vooruitzicht - duiken overal op, zoals in dit symbolische schilderij van Leon Spilliaert. Zijn 'Absintvrouw' uit 1907 toont het thema: jonge mooie vrouw is op het einde van haar leven, het leven is als een scheut absint (let op de arm) weggevloeid. De kleuren zijn al in de rouw: donkerblauw, zwart en paars.]]

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-R06610, Oswald Spengler.jpg|thumb||550px|Oswald Spengler]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=qPRn-XRLM_c '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: DE PESSIMISTEN (30 Min.)'''].

.

1651: Thomas Hobbes - geboren in 1588, bij de aanval van de Spaanse Armada op Engeland waarbij zijn moeder ongekende angsten kende - betoogt in zijn boek ''Leviathan'' dat de oertoestand van de mens eenzaam, arm, wreed en kort is. Iedereen vecht er tegen iedereen. Mensen zijn vals en egoïstisch, cynisch en berekend. Met deze theologische vraag komt Hobbes tot deze probleemstelling: is de mens van nature goed of slecht? Goed en kwaad zijn begrippen die de mens, net zoals God, maakt om te vergelijken. Dieren kennen de kunst van het vergelijken niet in die mate als een mens. Hobbes is ondanks zijn lijfspreuk 'Fear and I were twins' optimistisch gesteld: de staat - een begrip dat zich in de tijd van Hobbes ontwikkelt - levert de instrumenten die de honger naar macht, roem en bezit in toom houden. Op dit moment geeft de rechterzijde van het politieke spectrum de voorkeur aan dit model: ze noemen het realisme. Anderen noemen het pessimisme of wantrouwen. Hobbes' en zijn volgelingen laten het verhaal over het ontstaan van de mens van het slechte naar het goede evolueren in tegenstelling tot Rousseau's volgelingen. Die zien de menselijke evolutie van goed naar slecht met de gedachte vroeger was alles beter. Beiden zijn in dit opzicht lineaire denkers: de geschiedenis voltrekt zich volgens een lijn, een glijbaan die je kan opklimmen (met veel moeite, maar als je de top bereikt, dan ben je er!) of kan afglijden (met veel plezier en gemak, om op te geven). Deze evoluties contastereren met de circulaire denkers zoals de Duitse cultuurhistoricus Oswald Spengler (1880-1936), de vader van het cultuurpessimisme. Zijn voornaamste werk ''De ondergang van het Avondland'' schopt het tot een bestseller dankzij Elisabeth Förster-Nietzsche, de zus van Friedrich Nietzsche. Het boek toont een cyclische cultuurgenese die de ontwikkeling van samenlevingen vergelijkt met het ritme van het mensenleven of dat van de seizoenen. Een mens: geboren, groei, volwassenheid, bejaard, sterft. Dagen (24 uur), maanden (de verwijzing naar de maancyclus) en seizoenen (vormen samen een jaar en herhalen zich dan) doen iets gelijkaardigs. In de lente ontluikt nieuw leven, de zomerse bloei zorgt voor nakomelingen (zaad), een herfstige oude dag tot de winter (de dood) intreedt. Diverse wereldbeschavingen bewijzen Spenglers theorie: De Babylonische, de Egyptische, de Chinese, de Indische, de Indiaans-Mexicaanse, de Grieks-Romeinse en de Arabische, de Joodse en de Byzantijnse beschaving. Het boek en de theorie zijn een tegenreactie op het verlichtingsdenken dat een maakbaar Europa voor ogen ziet. Spencer voorspelt dat die rationele maatschappelijke structuur een einde kent. Kort voor zijn dood schrijft hij dat het Duitse rijk snel zal ophouden te bestaan.  

.

1884: De grilligheid en de ambivalentie van de negentiende eeuw dwingen kunstenaars, intellectuelen en politici op het einde van de eeuw tot een reflectie over de voorbije en aan gang zijnde industrialisatie. In Engeland publiceert Arnold Toynbee in 1884 zijn ''Lectures on the Industrial Revolution'' waarin hij de industrie als oorzaak aanduidt voor het '''morele verval''' van de arbeidersklasse. De technische en wetenschappelijke successen van de mechanisatie leiden tot het failliet van de traditionele ambachten en loodst vrouw en kind naar de fabriek waar ze nauwelijks weten welk product ze maken.

.

Op het einde van de eeuw is de tussentijdse balans niet florissant: de onmacht van de prille democratie (de juridische en sociale bevrijding van het individu blijkt – voorlopig - een illusie), het koloniaal beheer, de kapitalistische klassenjustitie, het elitaire stemrecht dat de gegoede klassen bevoordeelt, het lijden van het proletariaat… al deze pijnpunten brengen mensen sociaal en psychologisch in de war. Beloofde de Industriële Revolutie dan geen rijkdom en overvloed? Beloofde de onstuitbare techniek dan geen wereldwijd transport en een internationale economie? Ging het oneindige aantal uitvindingen niet afrekenen met armoede, hongersnood, epidemieën, kindersterfte en achterlijkheid? De negentiende eeuw heeft een Januskop: het succesverhaal van stoom, infrastructuur en amusement botst met sceptische en pessimistische stemmen vol wantrouwen. Niet iedereen begroet de vooruitgang met gejuich. 

.

De psychiater Sigmund Freud, de filosoof Nietzsche, schrijvers zoals Emile Zola en Oscar Wilde, kunstenaars zoals Leon Spilliaert zijn er de gezichten van. Hun cultuurkritiek focust op het beest in de mens. Is de mens te beschaven? Achter het menselijke gezicht huizen de onderdrukte driften van Eros en Thanatos, de hysterie en de angst voor het anale. Het idee dat God dood is, duikt op bij Nietzsche en de evolutieleer van Charles Darwin botst met de Bijbel. Gods dood stelt de begrippen waarheid en cultuur en vooruitgang, modernisering en maatschappij in vraag. Die begrippen blijken geen product van het rationalisme en de Verlichting, maar een complot van tirannieke, gewelddadige machtsmensen: een roedel roofdieren, een ras veroveraars die de dwalende massa in hun klauwen houdt. De enige optie is de schoonheid van het sterven. Enkel de esthetica van de dood rest, nu de maatschappij een terminale patiënt blijkt. Het komt tot uiting in het decadente, de luxueuze overbeschaving vol estheticisme, escapisme en het uiterlijke vertoon van het dandyisme (denk tegenwoordig aan Pim Fortuyn, Thierry Baudet, Theo Hiddema, Dries Vanlangenhove), vol nihilisme (sociale mobiliteit is een idioot idee), misogynie (vrouwonvriendelijkheid vanuit het gevoel dat vrouwen vuil en neerslachtig zijn) en a-politieke gedrag (democratie leidt nergens toe). Deze opvallend geklede intellectuelen hebben de vileine commentaar klaar voor hun rivalen. Ze voelen zich tegelijk -hoe paradoxaal ook- verloren in hun eigen tijd en superieur tegelijk, ze zijn verheven en provoceren met dubbelzinnigheden, verwijzen graag naar de oudheid (vroeger was het beter) en gebruiken ironie. 

.

Het Fin de Siecle of het einde van een tijdperk - ook de Belle époque genoemd (denk aan het impressionisme, de Jugendstil, de cinematografie) - loopt van pakweg 1890 tot het einde der tijden: het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het zijn narcisten: ‘Een dandy leeft en slaapt voor zijn spiegel’ noteert Charles Baudelaire. Toch is het narcisme niet te herleiden tot het individu, het omvat een hele cultuur (Christopher Lasch in 1978: ''The Culture of Narcissism'') en een narcistische cultuur legt de lat hoog.&lt;ref&gt;Mia Doornaert laat de Belle époque beginnen in 1870 en eindigen met de Tweede Wereldoorlog. Zo zie je dat er op de historische periodes marge kan zitten. Lees ook: JAN VAN HEEMST. ''Tussen gen en globe. Europese Cultuurgeschiedenis'', Ad. Donker, Rotterdam, 2012, p. 340 ev. Dat negatieve geluid van Arnold Toynbee uit het einde van de negentiende eeuw, contrasteert met de visie van T.S. Ashton die aan de vooravond van de zilveren jaren vijftig die hij publiceert in ''The Industrial Revolution, 1760-1830''. In dat boek uit 1948 benadrukt Ashton het positieve en de verworvenheden van de negentiende eeuw. Vgl. DE KOCK CATHERINE &amp; DE VUGT GEERTJAN. ''Waarom zijn er zoveel rechtse dandy’s?'' In: ''De Standaard'', 2 april 2019, p. D11.&lt;/ref&gt; 
 
. 

.

== Dialectiek ==

.

Het dialectisch denken of het denken in tegenstellingen haalt [https://www.youtube.com/watch?v=fSQgCy_iIcc&amp;t=173s Karl Marx] bij [https://www.youtube.com/watch?v=H5JGE3lhuNo Georg Wilhelm Friedrich Hegel]. 

;Voorbeeld 1:
Paul Ricouer ziet drie fasen in het lezen van de bijbel:
* These: als een ‘fantastisch boek’: naïef gelezen als een sprookje tijdens een miraculeuze kindertijd (story)
* Anti-these: Een ‘historisch boek’: de kritische lezing (history) met historische personages
* Synthese: Een ‘levensboek’: als antwoord op zinvragen over de toekomst, het nu en vroeger, hier en elders (transhistory)

;Niet dat er altijd een synthese komt...
* These: De Katholieke Middeleeuwen met de klemtoon op beelden
* Anti-these: De reformatie met de klemtoon op woorden
* Anti-anti-these: De contrareformatie en de barok
* Anti-anti-anti-these: het classisisme

;Voorbeeld 2:
* These: Het absolutisme van Lodewijk XIV
* Anti-these: De Verlichting en haar romantisch optimisme
* Synthese: De Franse Revolutie-idee (vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid) met gewelddadige leiders zoals Robespierre en Napoleon

;Voorbeeld 3:
* These: De Franse Revolutie
* Anti-these: De [[Restauratie (Frankrijk)|Restauratie]]
* Synthese: Het [[positivisme]] van [[Auguste Comte]]

;Voorbeeld 4:
* These: Het optimisme van de Verlichting
* Anti-these: Het pessimisme en het determinisme van het Fin de Siècle, het impressionisme
* Synthese: de dialectiek van Marx

;Voorbeeld 5:
* These: het kleuterkind met een goddelijke adoratie voor zijn vader
* Anti-these: de puber waarbij de vader een loser is
* Synthese: de jongvolwassene met een realistisch ouderbeeld

;Voorbeeld 6:
In de kunstgeschiedenis zijn er talloze voorbeelden van tegenstellingen die elkaar opvolgen: 
* Realisme en Impressionisme: Realisme is een kunststroming die zich richt op het weergeven van de werkelijkheid, terwijl Impressionisme  indrukken vastlegt.
* Barok en Rococo: Barok is een kunststroming die zich kenmerkt door dramatische effecten, terwijl Rococo zich kenmerkt door lichtere, meer decoratieve elementen.
* Kubisme en Futurisme: Kubisme staat voor geometrische vormen, het Futurisme zoekt beweging en snelheid.
* Romantiek en Realisme: Romantiek richt zich op emotie en verbeelding, het Realisme wil de werkelijkheid tonen zoals die is.
* Surrealisme en Dadaïsme: Surrealisme zoekt naar het onderbewuste, het Dadaïsme daagt de conventionele kunst uit.
* In de kunstgeschiedenis is er sprake van synthese wanneer twee tegenstellingen worden samengevoegd tot een nieuwe stijl. Een voorbeeld hiervan is het Postmodernisme, dat elementen van verschillende stijlen combineert.

.

.

== De Ist-familie telt (te) veel leden ==

.

[[Bestand:David Van Reybrouck.jpg|thumb|550px|David Van Reybrouck ziet kenmerken van het 21ste-eeuwse populisme in het socialisme uit de negentiende eeuw. Hij schrijft één lange redenering met als conclusie dat er in de kennismaatschappij aandacht nodig is voor laaggeschoolden. Dat komt de democratie alleen maar ten goede. Tien jaar na zijn lange redenering, in 2019, komt er het initiatief voor een Jezuïetenschool in Molenbeek en kan Van Reybrouck een experiment aangaan in de Duitstalige gemeenschap.]]

[[Bestand:Jose_Ortega_y_Gasset.jpg|thumb|550px|Jose Ortega y Gasset, geen optimist. Ortega is kritisch over de massa die hij definieert als gelijk ieder ander. De massamens is onbescheiden, zonder zelfkritiek en respectloos voor autoriteit en staat tegenover de elite. Ortega roept de aristocratie op om de leiding te nemen bij cultureel verval.]]

Aan de uitersten van het spectrum staan de optimist en de pessimist. Een ander spectrum is te vormen tussen de realist en de idealist. Tussenin liggen vele interpretaties van de geschiedenis. Belangrijk is de betrouwbaarheid van wat men beweert. Hoe kan je dit nagaan? Dat gebeurt via twee strategieën: mediawijsheid en historische kritiek. Iedereen gaat aan de slag met de werkelijkheid en maakt er iets van op zijn eigen originele wijze. Waakzaamheid blijft geboden.

.

;1. De optimist
* Is zonder meer optimistisch wat de toekomst betreft. Technologie zal ons redden, de wereld kent alleen maar vooruitgang. Een mooie passage uit Milan Kundera's '''Ondragelijke lichtheid van het bestaan''' illustreert dit optimisme. Verder is Kundera geen typische optimist.

.

;2. De pessimist
* Doemdenkers zoals: Louis-Ferdinand Céline, Oswald Spengler, José Ortega y Gasset, Johan Huizinga.

.

;3. De Marxist en de communist
* Van Karl Marx tot Raoul Hedebouw.

.

;4. De populist
* Vertaalt de historische boodschappen in eenvoudige termen en gebruikt zijn verhaal voor een eigen gewin. Dictators neigen naar dit type. 

.

{{Citaat|'''Hij (de populist) weet wat het volk wil, en dat moet volstaan. Daardoor duldt hij geen tegenspraak, daardoor  heeft hij een gloeiende hekel aan het debat. Het parlement, de grondwet, de gebruikelijke democratische procedures zijn voor hem eerder hindernissen dan politieke verworvenheden. In die betekenis is populisme in wezen antidemocratisch en antiparlementair; sommigen spreken zelfs van 'proto-totalitair'. Dit duistere populisme miskent het wezen van de democratie.'''|David Van Reybrouck}}

.

;5. De cartoonist
* Een standup comediën die van alles een grap maakt, mensen een spiegel voorhoudt door middel van een grap. Niet altijd in dank afgenomen. Denk aan de Bataclan en Charlie Hebdo.

.

;6. De relativist
* Relativeert alles kapot. Problemen bestaan nauwelijks.

.

;7. De structuralist
* De structuren bepalen het denken. Individueel maakt een mens nauwelijks keuzes.

.

;8. De kapitalist
* Denkt alleen maar in economische modellen: leiders zijn managers, winners en een probleem los je op met een businesmodel. 

.

;9. De journalist en de columnist
* Stefan Zweig en Joseph Roth

.

;10. De illusionist
* Goochelaars en charlatans die aan de slag gaan met de werkelijkheid

.

;11. De hyperbolist
* Vergroot alles uit, overdrijft

.

;12. De realist
* 'tja. Die hebben we nog niet gevonden :-)

.

;13. De polemist
* Slaagt er in om partijen die hetzelfde nastreven in ruzie te steken. Zelf komt hij er ongezien mee weg. Een spreekwoord kenmerkt hem: 'Twee honden willen een been, de derde komt er mee heen.'

.

;14. De hedonis, de narcist, de egoïst en de Trumpist
* Aarzelt niet om publiekelijk te liegen en benoemt alles wat hem of haar tegen de haren instrijkt [[fake news]]
* Denkt alleen aan zichzelf en gaat daarvoor over lijken?
* Houdt van zelfverheerlijking. 

.

;15. De perfectionist
* Streeft perfectie na ten koste van alles.

.

;16. De encyclopedist
* Verzamelt kennis, zoveel mogelijk objectieve kennis om op basis van deze 'ratio' gedegen beslissingen te kunnen nemen.

.

;17. De anarchist, de andersglobalist en de activist
* Is te zien op manifestaties en betogingen. Roept en staat op de barricaden.
* Stelt het systeem in vraag, doorgaans op een speelse, ongevaarlijke manier.

.

;18. De negationist
* Negeert toekomstige problemen (klimaatopwarming), of negeert wat er in het verleden gebeurde (holocaust). In sommige samenlevingen is negationisme strafbaar.

.

;19. De ecologist
* Ziet ecologie als een religie.

.

;20. De royalist
* Is koningsgezind.

.

;21. De propagandist en de evangelist
* Tracht aanhangers te vinden voor zijn gedachtengoed via de publieke opinie, vaak is de info eenzijdig of verzonnen.
* Loopt over van bekeringsdrang.

.

;22. De sadist
* Houdt ervan om zijn tegenstanders te pijnigen. 

.

;23. De nationalist
* Nationalisme is een ideologie die de staat als historische eenheid ziet. Soms gaat dit gepaard met idee van exceptionalisme om de eigen identiteit af te grenzen tegenover anderen. 

.

;24. De separatist
* Separatisme streeft naar de terugtrekking uit een bestaande staat en het oprichten van een eigen.

.

;25. De futurist
* Probeert te voorspellen hoe de toekomst er zal uitzien.

.

;26. De simplist
* Stelt alles te eenvoudig voor.

.

;27. De idealist

.

.

;Aan de toog

'''VRAAG''': Moet ik al deze typetjes kennen?
 
'''ANTWOORD''': Uiteraard niet.

.

'''VRAAG''': Waarom voer je ze hier dan ten tonele?

'''ANTWOORD''': Omdat politieke debatten of monologen tegenwoordig vaak beginnen met het definiëren van de tegenstander, in plaats van het positioneren van het eigen zelf. Voor wie de debatten van op afstand volgt, klinkt dit abstract, maar een voorbeeld maak veel duidelijk. Als Wouter Beke (CD&amp;V) in 'De Zevende Dag opdaagt (3.02.2019) en onmiddellijk zegt hoe NVA en GROEN denken over de vraag die hij krijgt voorgeschoteld, getuigt dit van[framing, iets wat doorgaans de media wordt verweten. Het is een techniek van stereotypering waar de democratie niet bij gebaat is. 

.

'''VRAAG''': Een beetje zoals Anuna De Wever niet weet of ze een man of een vrouw is?

'''ANTWOORD''': Inderdaad, je hoeft de wereld niet in categorieën op te delen. Anuna zegt: Als ik weet en ervan overtuigd ben dat ik mezelf ben - ik ben Anuna - dan volstaat dat. Niemand hoeft mij te definiëren.

.

'''VRAAG''': Maar hoe weet je dan met wie/wat je te doen hebt? Zo is er toch geen duidelijkheid meer? 

'''ANTWOORD''': Waarom zou dat moeten? Waarom wil je duidelijkheid?

.

'''VRAAG''': Ik ben eigenlijk op zoek naar de waarheid. Dat lijkt me een beter begrip.

.

'''ANTWOORD''': Zou de geschiedenis de waarheid kunnen brengen? Is waarheid geen begrip waar priesters of andere religieus geïnspireerde mensen van houden? Geschiedenis is een wetenschap en die houdt zich bezig met 'betrouwbaarheid' van informatie. Hoe dat in elkaar zit, leg ik je hieronder uit. 

.

.

== Schema ==

.

[[File:Karl_Marx_001.jpg|thumb|350px|Karl Marx ontwikkelt zijn geschiedenisvisie volgens de dialectiek van zijn voorloper Hegel: these, antithese en synthese. Weber is evenzeer 'dief' en ontleent de begrippen aan Fichte die ze op zijn beurt stal bij Kant. Hegel streeft naar een totaalconcept van wetenschap en godsdienst, esthetica en filosofie en bekijkt de werkelijkheid als een proces van tegenstellingen, geen statisch zijn en drukt dit uit met 'aufheben' wat optillen, afschaffen en bewaren betekent. These, antithese en synthese?]]

.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Visies op geschiedenis !! Pessimisme !! Optimisme !! Dialectiek
|-
| '''Wie maakt ze?''' || Louis-Ferdinand Céline|L.F. Céline || Milan Kundera|M. Kundera || Karl Marx
|-
| '''Richting''' || Circulair || Lineair || Spiraal
|-
| '''Resultaat''' || Doemdenken || Vooruitgangsdenken || Determinisme
|-
| '''Gevolgen''' || Ironie, cynisme|| Vrijheid, verantwoordelijkheid || Strijd
|-
| '''Doel''' || Doelloos || Groei || Klasseloze staat
|-
| '''Motor''' || Domheid || Verlichting || Economie &amp; het middenveld
|}

.

.

== Objectiviteit? ==

.

;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Grey square optical illusion.PNG|thumb|Vierkant A heeft precies dezelfde grijskleur als vierkant B ([[:file:Same_color_illusion_proof2.png|bewijs]])
Bestand:Grid illusion.svg|thumb|Flikkerend rooster. Het lijkt of er zwarte vlekken verschijnen
Bestand:Gradient-optical-illusion.svg|thumb|De grijze balk heeft overal dezelfde kleur
Bestand:Tribar.png|thumb|De [[Penrose-driehoek|driehoek van Penrose]]. Een driedimensionale figuur die niet kan bestaan
Bestand:Onm_kubus2.png|Onmogelijke kubus
Bestand:Impossible staircase.svg|Oneindige trap
File:Blivet.png|[[Blivet]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''GESCHIEDENIS ALS CONSTRUCTIE''' =

[[File:Kortrijk-Groeningemonument.jpg|thumb|right|550px|Kortrijk, Groeningemonument uit 1906 (beeldhouwer Godfried Devreese). In Vlaams-nationalistische kring symboliseert deze slag de taalstrijd. De Vlaamse Gemeenschap riep in 1973 11 juli als feestdag van Vlaanderen uit.]]

.

Geschiedschrijving is, net als het nieuws, onderhevig aan trends. Het is niet zo dat de ‘geschiedenis’ het verleden objectief in beeld brengt. Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Zo is het resultaat van hun denkwerk verschillend. 'Al zolang ze bestaat, heeft de geschiedschrijving een ingewikkelde band met de politieke macht' schrijft Anne Morelli in haar boek ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië.'' Jacques R. Pauwels heeft het iets recenter over ''De grote mythen van de moderne geschiedenis.'' Hij steekt van wal met 'Mythen zijn geen leugens' maar fantasieverhalen met een kern van waarheid. Mythes bevatten 'een kern van historische werkelijkheid maar dienen niet om die werkelijkheid uit de doeken te doen. Ze streven ernaar mensen te socialiseren, hen met de stand van zaken in hun maatschappij tevreden te stellen of minstens te verzoenen, ook - en vooral - wanneer er eigenlijk goede redenen bestaan om ontevreden te zijn met de status quo en verandering te willen, eventueel zelfs radicale, revolutionaire verandering.'&lt;ref&gt;JACQUES R. PAUWELS. De grote mythen van de moderne geschiedenis. Epo, Berchem, 2019, p. 7-8.&lt;/ref&gt;

.

.

== Geschiedenis en macht ==

.

Het lijkt op wat Morelli schrijft: 'Vanaf de oudheid heeft de historicus de machtshebbers bezongen, hun veroveringen gelegitimeerd, vanuit het verleden hun identiteit bepaald en hun voorouderlijke deugden verheerlijkt. De historicus gaf de natie zijn wortels. Te vaak vergeten we dat de historicus buiten zijn onderzoek kan. De historicus is een kind van zijn tijd, heeft zijn aandachtspunten en zijn blinde vlekken, zijn sympathieën, banden en kent de dingen waar hij beter niets over schrijft. De historicus is soms een militant of een machtsdienaar. Zo ‘maakt’ hij -bewust of onbewust - het verleden. Dé voorbeelden vinden we in de 19de eeuw, toen de romantiek naar de ziel van het volk zocht, ter onderscheid met anderen. Historici zochten de ziel en vonden ze in het verleden vol 'feiten' die, met de nodige rangschikking en interpretatie, voor deze identiteit zorgden. Deze 'mythen' toonden dat bodem en ras in een ver verleden al onze identiteit vormden.'&lt;ref&gt;MORELLI ANNE (Ed.). ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië''. Epo, Berchem, 1996, pp. 7-21.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== Anne Morelli ===

.

Het boek van Anne Morelli ''Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie'' verkocht als een zoet broodje. In enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek historische en politieke reacties uit. Het magazine ''Front National de Belgique'' beschuldigde het boek ervan de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam van de Belgen te besmeuren: 'Het maakt ons verleden en onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreem rechts gebruikte de argumenten in haar pamfletten. 

.

.

=== Kortrijk 1302-1902 ===

.

Jo Tollebeek en Tom Verschaffel ontmaskeren in de ''Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging'' de mythe van de veldslag op 11 juli 1302 waarin een leger van Vlaamse ambachtslui het Franse ridderleger op de Groeningekouter verslaan. 'Deze veldslag kaderde in het verzet van (een gedeelte van) Vlaanderen tegen de veroveringsdrang van het Frankrijk van Filips de Schone' schrijven ze. Vanaf het midden van de negentiende eeuw komt de benaming Guldensporenslag in zwang, door de publicatie van Hendrik Conscienses ''De Leeuw van Vlaanderen'' en doet de naam denken aan een romantische tijd vol heroïsche vrijheidsdrang tegen een reeks vreemde onderdrukkers: de Romeinen en Caesar, de Fransen (1302), de Spanjaarden (de Geuzen en de Tachtigjarige Oorlog), de Oostenrijkers (Jan de Lichte) en de Nederlanders. Conscience is niet de eerste die 1302 onder de aandacht brengt; toch is het zijn ''Leeuw van Vlaenderen'' die zich vanaf 1838 in het Vlaamse bewustzijn nestelt, zonder dat die in tegenspraak is met de vaderlandsliefde voor België. Naarmate de Vlaamse Beweging evolueert, verschuift de betekenis van de Guldensporenslag.

.

.

=== Vier keer feest ===

.

De symbolenstrijd bereikt een hoogtepunt in Kortrijk in 1902, bij de zeshonderdste verjaardag. De voorbereidingen beginnen in 1891 en Guido Gezelle schaart zich achter het initiatief. Omwille van ideologische twisten onder de organisatoren komen er uiteindelijk vier feesten: op 13 juli organiseert de Vlaamsche Volksraad een eerste manifestatie; diezelfde dag betoogt het liberale Vaderlandsch Comiteit; op 17 augustus volgt het feest van de katholieken; en nog eens veertien dagen later trekken de socialisten -met tweetalige slogans (&quot;De strijd van Kortrijk was een strijd tegen de rijken&quot;)- door de Kortrijkse straten. Door de strubbelingen raakt het standbeeld voor de Groeningekouter niet tijdig klaar; het zou in 1906 worden onthuld. De cultus van 1302 is sedert 1973 officieel: 11 juli is de feestdag van de Vlaamse Gemeenschap.

.

.

== Ideologie ==

.

Vertrekkend van dit soort ideeën verspreidden schoolboeken in het verleden een patriottische geschiedenis en het nationaal gevoel. Ook al kende België weinig geschiedenis-catechismussen, toch herhaalden schoolboeken generatie na generatie clichés en stereotypen die tonen dat België ten tijde van Jules Caesar een identiteit bezat. De historicus Eric Hobsbawm beschreef de geschiedenisvervalsers en stelt dat 'geschiedenis de grondstof is voor nationalistische, etnische of fundamentalistische ideologieën, zoals de papaver dat is voor de heroïneverslaafde.' 

.

=== I. Nationalisme ===

[[Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png|thumb|550px|'''732_TECHNOLOGIE MAAKT HET VERSCHIL''' Carl von Steuben, of is het Charles Auguste Steuben? (1788–1856) schildert in 1837 de Slag bij Poitiers uit het jaar 732 in een Romantische versie. De slag is bekend omdat de stijgbeugel de doorslag geeft. Frankische ruiters ondervinden dat ze vast in het zadel zitten om hun bijlen en tweesnijdende zwaarden rond te zwaaien, zonder evenwichtsverlies. Haaksperen drukken de Moorse schilden weg zonder dat ze van hun paard vallen. Het schilderij hangt in Versailles. De stijgbeugel was niet nieuw, de Hunnen gebruikten die eerder. Voor de Brit Edward Creasy is deze slag één van de vijftien belangrijkste uit de wereldgeschiedenis. Hij beschreef dat in zijn boek ''The Fifteen Decisive Battles of the World'' uit 1851. Klopt het dat aldus Bart de Wever - dixit Europajournalist Paul Goossens - hier de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis begint met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam?  Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt;]] 

Als het aan Bart De Wever ligt, begint de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam, verslagen in 732 bij Potiers. Europajournalist Paul Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd. Niet het Verdrag van Rome, wel de slag van Potiers in 732 zou, volgens De Wever, die in deze een doorslagje van die van radicaal-rechts is, het echte begin van een verenigd Europa zijn. Volgens die canon moeten Robert Schuman en Jean Monnet als fouding fathers de plaats ruimen voor de Frankische krijgsheer Karel Martel, bastaardzoon van Pepijn van Herstal en cultfiguur van extreemrechts. Tegelijkertijd wordt het concentratiekamp Auschwitz tot een Pools provinciestadje gedegradeerd en krijgt de Europese eenwording een een radicaal andere inspiratiebron. De Europese burgeroorlog (WOII) en de Holocaust verdwijnen op de achtergrond, de islamitische andere wordt nu de raison d'etre van de eenheid. Een verleden van kruistochten en de reconquista's wordt weer actueel. Daarmee ligt de Europese identiteit in de voor Vlaamse nationalisten vertrouwde antagonistische bedding. Als het Vlaamse wij een smoel kreeg, is het omdat het zich tegen de Belgische &quot;vijand&quot; kon afzetten. &quot;Het is een onmiskenbaar feit&quot; schrijft De Wever, &quot;dat een externe vijand een zeer tastbare en doorslaggevende rol kan spelen in identiteitsvormingsprocessen.&quot; In zijn recept voor Europa zit het er allemaal in: meer Potiers en de promotie van de politieke islam tot uitverkoren Europese vijand' en een minder prominente aanwezigheid van de Holocaust.
'Is dat een radicaal-rechts verhaal?' vraagt Goossens zich af. 'Ongetwijfeld, maar niet voor De Wever. Voor hem is de Koran geen license to kill en is er geen sprake van botsende beschavingen, wel van een conflict over het voortbestaan van de moderniteit. Het zal de radicalen een zorg zijn. Hun memes en vlaggen zijn immuun voor subtiel denken. Voor De Wever daarentegen draait het allemaal rond de moderniteit. Daarom de noodzaak van een leidcultuur met de verlichting als kompas. Dat klinkt mooi, maar het valt op dat het conservatieve orkest de verlichting pas begint af te stoffen als de moslim in de buurt is. Als het over ongelijkheid, mensen in nood op de Middellandse Zee en de inspiratie van de Europese Unie gaat, stopt die muziek. De Wever houdt niet van half werk. Omdat een identitaire beweging niet zonder vijand kan, heeft hij er meteen twee in de aanbieding: de politieke islam dus en de ‘postmodernisten en cultuurrelativisten’. Dat nihilistische volkje sleurde Europa in een spiraal van identitaire zelfdestructie, cultiveerde de zelfschaamte en hypothekeert een groot verhaal over een mythisch verleden. Pas als met die binnenlandse vijand is afgerekend, kan de externe vijand worden aangepakt en ontstaat er ruimte voor Europese trots en kan met een luid ‘Europa is van ons’ het afscheid van Auschwitz afgekondigd worden.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== II. Media en propaganda ===

[[Bestand:Honoré_de_Balzac_(1842)_Detail.jpg|thumb|right|550px|Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'?]]

.

==== Media indoctrinatie ====
Voor ideologieën is het verleden essentieel en wie er geen heeft, kan het uitvinden. Jacques Pauwels voegt een tweede ideologie toe. Hij stelt dat het triestig is gesteld met het historisch besef (lees: de kritische geest) en dat de media, veel meer dan het onderwijs ons doordringt van een eindeloze reeks mythes. Mythes zijn geen leugens, maar fantastische verhalen met een kern van waarheid. Naast het onderwijs kwamen het internet, de tv en de film en de sociale media. Die voegden - in het beste geval - een kennislaag aan het (ideologische) geschiedenisonderricht toe, in het meest barre geval namen ze de onderwijs-rol gewoon over of schelden sociale media er over heen. Waarom zijn die media zo ijverig bezig om ons de geschiedenis te leren kennen? Essentieel om dit te begrijpen, is dat die media heel vaak privé-eigendom zijn van superrijken. Noam Chomsky maakte die analyse al eerder. En dat er een verband bestaat tussen de media en hun eigenaars wordt doorgaans niet vermeld. Als media ter sprake komen, dan worden die vaak opgevoerd als de waakhond van de democratie, niet als propagandakanalen van multinationals en holdings. Dat deze één procent-elite (die negentig procent van alle rijkdom in haar zakken heeft) niet graag in de belangstelling staat, spreekt voor zich. Daarom zwijgen historische films over de steun die Hitler genoot van Duitse en Amerikaanse (jawel!) industriëlen en bankiers. Net omdat die één procent bang is voor een objectieve kijk, controleert ze de verhalen die ze de wereld instuurt en welke niet. Dit soort selectiviteit zien we bijvoorbeeld bij de betekenis die documentaires geven aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Echter, meer dan om Tokyo op de knieën te dwingen, waren de honderdduizenden slachtoffers bedoeld om Moskou te intimideren. Daarom is onze kennis over de Tweede Wereldoorlog ook een Hollywoodproduct waarbij D-day belangrijker is dan wat er in Stalingrad gebeurde. Het zijn de bevoorrechten en de winnaars en niet de underdog of de slachtoffers die de geschiedenis maken. Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'? Ongetwijfeld. En daar is de één-procent-elite zich van bewust. Daarom leidt hun entertainment de aandacht af van waar het werkelijk om draait, namelijk dat rijken rijker worden en armen armer worden. Hun media slagen erin om de kapitalistische kritiek te fnuiken door bijvoorbeeld te eenzijdig te focussen op Hitler als grote schuldenaar van wat er tussen 1939 en 1945 gebeurde en niet op wie centen verdiende aan de oorlog, de wapenhandelaars, de wapenindustrie, Hugo Boss die de kledijlijn voor de Nazi's uitdacht of Bekaert uit Zwevegem (die na de oorlog de Sociale Hogeschool, het latere Ipsoc, ruimsubsidiërde) die de prikkeldraad voor de kampen leverde. Het kapitalisme heeft een vooral verborgen geschiedenis die nauwelijks onder de aandacht komt en verbergt hoe rijken rijker worden. Wie dit wil begrijpen of minstens wil analyseren kan bij de kritische geschiedschrijving terecht.

.

==== Propaganda ====

In de twintigste eeuw onderzoeken communicatiewetenschappers de mediabeïnvloeding door middel van gedragsonderzoek, diepte- en waarnemingspsychologie, marketing en de metafoortheorie, taal en machtsmechanismen. In 1937, kort na de machtsovername van Hitler in Duitsland (1933) formuleert het Amerikaanse Institute for Propaganda hoe propaganda werkt.

.

1.	'''Plain Folks Appeal''': gebruik realistische situaties die iedereen herkent, wees betrokken op volkse thema's;

.

2.	'''Bandwagon Appeal''': als iedereen achter dezelfde kar loopt, moet de boodschap die de kar verspreidt wel juist zijn. Als iedereen in de rij staat voor een ijsje, zijn ze per definitie lekker. We kennen voorbeelden van zelfstandigen die in die optiek de kunstmatige klant creëren;

.

3.	'''Misleading Numbers''': gebruik desnoods misleidende cijfers, nuanceer harde feiten;

.

4.	'''Transfer''': gebruik vlaggen, wapenschilden, titels, uniformen, symbolen… iedereen herkent ze;

.

5.	'''Celebrity''': verwijs naar beroemdheden, namen en autoriteiten, uit het heden en het verleden, prijs de 'comming man' als het voorbeeld voor de toekomst. Deze leider zal ons redden;

.

6.	'''Glittering Generalities''': grootsprakerige algemeenheden zorgen voor positieve connotaties;

.

7.	'''Stereotyping''': scheldgedrag herleidt tegenstanders tot karikaturen, maak er een cliché van;

.

8.	'''Call to Action''': Roep op tot actie zodat mensen niet langer hun schouders ophalen maar zich inzetten en gewaardeerd voelen;

.

9.	'''Card-Stacking''': schik de kaarten op een andere wijze, bepaal de volgorde van de presentatie. Hou kaarten achter de hand en speel ze uit indien nodig of hou kaarten achter en verzwijg. 

.

.

=== III. Veiligheid en angstcultuur ===

[[Bestand:Chernobyl_Hotel_with_reactor_in_background.jpg|thumb|right|550px|De kernramp van Tsjernobyl maakte Ulrich Becks publicatie uit 1986 over de risicosamenleving tot een bestseller in Duitsland.]]

Een derde ideologie focust op wat René Munnik in zijn boek 'Geweldig' de 'veiligheidsideologie' noemt. Zijn er objectieve redenen om aan te nemen dat onze werkelijkheid zo onveilig is? Of zijn we gewoon gevoeliger voor onveiligheid? Ulrich Beck spreekt in 1986 over 'Risikogesellschaft'. 

.

Zijn boek ''Risikogesellschaft: Auf dem Weg in eine andere Moderne'' (Risicomaatschappij: op weg naar een andere moderniteit) kreeg door de kernramp van Tsjernobyl de status van bestseller en is snel in het Engels vertaald. Het begrip wijst er ''niet'' op dat onze tijd gevaarlijker is dan vroeger. Gezien de levensverwachting, de technologie en de welvaart leven we veiliger dan ooit: ziektes en hongersnoden, natuurrampen en epidemie lieten we achter ons. Met de risicosamenleving wijst Beck op: 

.

1. de risico's (kernrampen, klimaatsverandering) zijn veroorzaakt door de neveneffecten van onze hoogtechnologische en welvarende, onze moderne en verlichte samenleving (die alles beheersbaar zou houden).

.

2. risico's, zowel reëel en vermeend nodigen uit tot een angstcultuur via propaganda, ideologie of als ultieme utopische preventie waarbij alles onder controle te houden is.

.

3. de risico's zijn er om te blijven. Wie nog geboren moet worden kan last krijgen.

.

4. de risico's zijn niet lokaal, maar wereldwijd.

.

5. de risico's treffen alle klassen, elk ras, alle leeftijden en sekses.

.

6. de risico's zijn onzichtbaar. Alleen deskundigen merken ze op.&lt;ref&gt;Zie RENE MUNNIK (Ea.). ''Geweldig! Over de vanzelfsprekendheid van geweld.'' Valkhof Pers, Nijmegen, 2005, p. 7-11.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== IV. Complottheorieën ===

Complottheorieën halen hun sterkte omdat ze gebaseerd zijn op selectief en speculatief bronnengebruik en hun wantrouwen tegenover wetenschappelijke kennis. Een complottheorie vertrekt van de overtuiging dat verborgen groepen met kwade bedoelingen gebeurtenissen sturen. Kenmerkend is: een verborgen elite; controle; toeval bestaat niet; wantrouwen in officiële verklaringen; het tegenbewijs is deel van het complot. De vraag draait vaak rond de vraag: &quot;Wie heeft macht?&quot; en &quot;Waarom gebeuren dingen?&quot; Complottheorieën bieden eenvoudige antwoorden op complexe processen. Juist omdat zoveel vragen onbeantwoord blijven, ontstaan talloze theorieën. Miljoenen mensen dat de maanlanding van 1969 in een studio is opgenomen. Voorbeelden zijn gecreëerd rond De bende van Nijvel (1982-1985) en hun link met extreemrechtse netwerken, de staatsveiligheid, het NAVO-netwerk Gladio en politieke elites. De aanslagen van 11 september 2001 behoren tot de meest besproken complotthema's. Veel theorieën stellen dat de Amerikaanse overheid betrokken was en dat de Twin Towers gecontroleerd zijn opgeblazen. Recenter zijn de theorieën rond QAnon, de Great Reset, vaccinatiecomplotten, omvolkingstheorieën, de klimaatontkenning...

.

.


;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG|Resten van goedendags
Bestand:Paardenhangertje_van_Gwijde_van_Namen_Kortrijk_1302__9-01-2010_14-22-14.JPG|Paardenhangertje van Gwijde van Namen
File:Battle_of_Courtrai2.jpg|De Guldensporenslag, tot de negentiende eeuw vergeten, daarna vanonder het stof. Met een doel.
File:Nicaise de Keyser04.jpg|Voorstudie van de slag door Nicaise de Keyser.
File:Guido_Gezelle.jpg|Guido Gezelle (1830-1899)
File:Hendrik_Conscience.jpg|Hendrik Conscience (1812–1883)
File:Leeuwvanvlaenderen.gif|De Leeuw van Vlaanderen verscheen in 1838
File:Groeningepoort.jpg|Groeningepoort in Kortrijk
File:Kortrijk_Groeningeabdij_museum.JPG|Museum Kortrijk 1302
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Morele paniek en fake news ==

.

[[Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg|thumb|right|550px|De heksenprocessen van Salem in Amerika begonnen in 1692 en resulteerden in minstens 24 ter dood veroordelingen. Beschuldigingen ten aanzien van vooraanstaanden stopten de processen en deden de morele paniek verdwijnen.]]

[[Bestand:Deep_throat_PD_poster_(restored).png|thumb|right|550px|In deze film is de vrouwelijke seksualiteit het thema. Er zijn eindeloze processen gevoerd over de film. In 23 Amerikaanse staten is die verboden, in het Verenigd Koninkrijk is hij illigaal tot het jaar 2000. Nederland was toleranter. De film draaide uitsluitend voor meerderjarigen in bioscopen met minder dan vijftig zetels.]]

Fake news kan leiden tot morele paniek. Morele paniek is een buitenproportionele, vijandige en gemediatiseerde reactie op een situatie of technologie, een persoon of groep, die waarden en normen lijken te bedreigen. Het begrip verklaart maatschappelijke angstreacties die niet in verhouding staan tot de ernst, het risico, de schade of de dreiging. Morele paniek is een sleutelbegrip uit de sociologie en criminologie en zou voor het eerst gebruikt zijn door Marshall McLuhan in 1964. Jock Young introduceerde het in 1971 in de criminologie en de socioloog Stanley Cohen gaf het begrip bekendheid in zijn klassieker ''Folk Devils en Moral Panics'' uit 1973. Daarin beschrijft hij de jeugdbendes, de ‘Mods’ en de ‘Rockers’.

[[File:Waarom geloof jij fake news.webm|thumb|550px|Waarom geloof jij fake news? - Universiteit van Vlaanderen]]

.

.

=== Fasen ===

.

Morele paniek is gefaseerd en begint met een stereotiepe en overdreven voorstelling van een gebeurtenis. Daarna wordt die geassocieerd met soortgelijke gevallen en gepresenteerd als symptomatisch voor een maatschappelijk probleem. Vervolgens wakkeren doemscenario’s de angst aan en escaleert het tot er justitiële, politionele of juridische maatregelen komen. Soms ebt de paniek na een tijd weg, soms duurt de golf zo lang dat het zelfbeeld van de samenleving verandert. Voor de samenleving maakt het weinig uit of de oorzaak wel of geen hersenschim is en geldt het Thomas-theorema: ''als mensen situaties als werkelijk definiëren, zijn zij werkelijk in hun gevolgen''. Niet de situatie zelf, de perceptie geeft de doorslag.

.

.

=== Voorbeelden? Legio! ===

.

* Satanisch ritueel misbruik.

.

* De heksenjacht in Vlaanderen (met hoogtepunten tussen 1590-1610) en de processen zoals die in Salem.

.

* De gevolgen van masturbatie.

.

* De paniek en massahysterie die in 1938 ontstond bij het hoorspel ''The War of the Worlds'' van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatre on the Air. Luister hier: [http://sounds.mercurytheatre.info/mercury/381030.mp3 War of the Worlds].

.

* De zorgen over genetisch gemanipuleerde voeding.

.

* De invloed van televisiegeweld of in games zoals in Canis Canem Edit en de GTA-reeks.

.

* Imitatiegedrag van jongeren bij het zien van pornografie zoals in de film ''Deep Throat''.

.

* In de zomer van 1984 rapporteerden kranten na een dodelijke vechtpartij op het strand van Egmond in Nederland over het ‘kustgeweld’, de ‘geweldsgolven’ en ‘-explosies’, ‘uitbarstingen’ en ‘epidemieën van geweld’, alsof het natuurverschijnselen waren. De paniek kreeg ook de politie, justitie, de horeca en het lokale bestuur in zijn greep en ebde na enige tijd weg. 

.

* De mediareactie en die van de overheden na de aanslagen op 11 september 2001 en de terroristische aanslagen in Madrid van 11 maart 2004 en de terroristische aanslagen in Londen van 7 juli 2005. In hun representatie van ‘het’ terrorisme dragen overheid en media bij tot paniek omdat ze onnodig angst zaaien door burgers vertrouwd te maken met dreigingen. Dit simplisme brengt de moeizame interetnische verhoudingen onder spanning en leidt de aandacht af van oorlog of genocide.

.

* De negentiende-eeuwse angst om levend begraven te worden, leidde in 1868 tot het patent op de lijkkist met een ladder voor een uitvinder uit New Jersey.

.

* In het Engelse Middlesbrough worden in 1987 121 kinderen uit hun huizen geplaatst na misbruik. Artsen gebruikten de techniek 'reflex anale oprekking' waarbij ze de billen uit elkaar schuiven en de anus bestuderen. Later bleek de techniek onwetenschappelijk en met de meeste kinderen was niets aan de hand.

.

* De angst voor de atoombom tijdens de koude oorlog.

.

* De angst voor ongrijpbare vijanden zoals al-Qaeda, fijnstof, dioxine, zendmasen...

.

.

= '''BETROUWBAAR''' =

[[Bestand:Van_Olden_Barneveldt_Verhoeven_1619.gif|thumb|right|550px|Abraham Verhoeven, een prille 'gazettier' besloot zijn artikels in de Antwerpse krant de ''Nieuwe Tijdinghen'' met het zinnetje &quot;Oft waer is, sal den tydt leeren.' De auteur waarschuwt zo zijn lezers in de vroege zeventiende eeuw voor te hoog gespannen verwachtingen inzake de betrouwbaarheid van zijn schrijfsel. Het bericht is nog relevant. De illustratie vertelt het 'Verhael hoe ende in wat manieren den heere Johan Van Olden-Barneveldt, Advocaet van Hollandt ende den Vrieslant/ is Onthalst gheworden smaendachs voor noen den xiij Mey Anno Duisent zes hondert neghen-thien; T'hantwerpen/By Abraham Verhoeven/op de Lombaerde Veste/inde gulde Sonne, 1619.']]

.

{{Citaat|'''Door de fragmentarisering van alle kennis is de beleidsvorming er natuurlijk eenvoudiger op geworden. De hooggespecialiseerde takken van moderne wetenschap zijn zo ondoorzichtig geworden dat de mensen die daarin werkzaam zijn, noodgedwongen tot hun dertigste of langer door moeten studeren tot ze kunnen toetreden tot de nieuwe geestelijkheid. Een lange leertijd hebben ze allemaal, maar dat betekent nog niet dat ze het altijd eens zijn over de beste aanpak. De SARS-CoV-2-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de onenigheid onder experts zich zelfs kan uitstrekken tot schijnbaar simpele beslissingen, zoals over het gebruik van een mondkapje. Eind maart 2020 (de pandemie was drie maanden oud) adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie daar nog tegen, tenzij een persoon was besmet, en pas begin juni werd dat advies bijgesteld. Hoe kunnen mensen zonder specialistische kennis daarin partij kiezen of wijs worden uit debatten die vaak eindigen met het intrekken of ontmantelen van claims die daarvoor nog alles bepalend waren?'''|Vaclav Smil}}


.

Wat de betrouwbaarheid van deze encyclopedie betreft, daar gaan we even klassikaal door. We nemen een schrijfstok of een griffel en een schrijfplank, lei genaamd. We noteren drie vragen, het antwoord erop hoor je in de les.

.

* Ten eerste: Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* Ten tweede: Wat is betrouwbaarheid?

.

* Ten derde: Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Peilen is een term uit de scheepvaart, peilingen doe je steeds opnieuw, want je positie verandert constant.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=hA2p8EqvLLI '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: WAT IS BETROUWBAARHEID? (20 Min.)''']

.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=Xs0K4ApWl4g '''♣ LUISTER HIER NAAR DE GROOTSTE MISLEIDING UIT DE TWINTIGSTE EEUW'''.]

.

.

== Weet je dat…? Tuurlijk wel. ==

* Je in naam van iemand anders kan SMS'en?

.

*  Fototrucage mensen mooier maakt? Of lelijker, als het moet… Vrijwel elke foto in de krant of op internet is bewerkt! Kijk eerst naar [https://www.youtube.com/watch?v=iYhCn0jf46U dit filmpje van Dove] of naar deze ontmaskering.

.

* Er berichten gemaakt worden om journalisten een loer te draaien. Dergelijke berichten worden canards genoemd. Ze verschillen soms nauwelijks van stadslegendes.

.

* Goed ogende websites valse informatie doorspelen?

.

* Journalisten opzettelijk foute berichten de wereld insturen? Kijk op het impulscentrum naar (minstens) een van deze reportages. 1. Orson Welles War of the Worlds (Canvas Days that shook the World); 2. Bye bye Belgium (RTBF).

.

* Een verkeerd bijschrift bij een prima foto snel geplaatst is?

.

* De zetduivel vaker toeslaat dan gedacht?

.

* Sommige mensen wel heel goed gelovig zijn. Klik hier en bel en sms één jaar gratis. In tien dagen tijd tekenden 7200 jongeren in op dit aanbod.

.

* Een fout gespelde naam? Een foutief jaartal? Een verkeerde leeftijd of woonplaats? Tja, iedereen maakt fouten, niet?

.

Voor je info gebruikt, evalueer je die. “Ik heb de pest aan informatie, je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen” schrijft Jan Blokker ergens. Het citaat is in een mum van tijd gevonden, geknipt en geplakt in dit document. De referentie is uiteraard vergeten. Informatie wordt altijd gemaakt. Woordvoerders, journalisten, fotografen, redacteurs… één voor één maken zij nieuws of geschiedenis. Toch wordt die menselijke oorsprong snel vergeten. Niet alleen de Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid maar elke discipline evalueert informatie. Uiteraard vereist de doorlichting kennis van zaken, maar niettemin bestaan er “typevragen” die ongeacht het onderwerp  gelijk zijn. Zo dient de informatie controleerbaar, nauwkeurig, volledig, redelijk en eerlijk, relevant en actueel te zijn, er dient structuur, overzichtelijkheid en een lay-out te zijn. Voor je aan de controle begint ga je de bedoeling van de makers na. Wat is de aard van je bron?

  
 * Informatief?
 
 * Persoonlijk?
 
 * Commercieel?
 
 * Opiniërend?
 
.
 
{|
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg|thumb|550px|Revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, kort voor de arrestatie door de Russische geheime dienst. In het midden zit Vladimir Lenin.]]
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897 - Altered.jpg|thumb|560px|Dezelfde revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, nadat Alexander Maltsjenko in 1930 bij Jozef Stalin in ongenade viel, werd hij verwijderd.]]
|}

.

== Controleerbaar ==

[[Bestand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|thumb|rigth|550px|Van informatie die een redactionele controle onderging stijgt de betrouwbaarheid. Hier de redactie van de Canadian Broadcasting Corporation in Montreal (Canada) in 1944.]]

.
 
Betrouwbare info is controleerbaar. Van moeilijk te controleren info daalt de betrouwbaarheid. Anonieme info is onbetrouwbaar. Een cartoon uit The NewYorker toont twee honden voor een monitor, waarvan de ene zegt: ‘Op internet weet niemand dat je een hond bent.’ Een goede site bevat net als een boek de naam van de maker en zijn functie, de naam van de organisatie, een contactadres, een redactieteam, het doel van de organisatie en een datering. Het controleren begint dus met de vraag naar de auteur. Dit maakt een mail mogelijk of een extra controle via Google. Zoek uit wat de expertise van de auteur is, door zijn opleiding, werkomgeving of andere documenten te vinden. Verder kan de maker de controleerbaarheid vergemakkelijken door zijn tekst te onderbouwen met linken, een bibliografie of voetnoten. Eindigen sites op .ac.be of .edu, .org of .gov zijn het universiteiten, organisaties en staatsinstellingen. Trianguleren is het vergelijken van de informatie met minstens twee andere [relevante] bronnen. Twee is noodzakelijk, want op internet wordt veel overgenomen. Als meerdere webpagina’s hetzelfde zeggen over een onderwerp, werkt dit geruststellend. Maar let op, dit kan vals zijn. Wil je meer zekerheid, dan is het nodig om ofwel de site goed te bestuderen, te vergelijken of de commentaren op verwijspagina’s te lezen. Bij tegenstrijdige informatie is het belangrijk te weten welke auteur het meeste autoriteit heeft. Laat in je studie niet na om te wijzen op botsende visies en tegenstrijdige ideeën. Dit helpt bij het ontwikkelen van je eigen mening.

.

== Nauwkeurig en volledig ==

.

Als je evalueert op nauwkeurigheid ga je na in welke mate er slordigheden of onnauwkeurigheden voorkomen. Verkeerd taalgebruik en tikfouten tonen aan dat de auteur weinig aandacht schenkt aan de inhoud. Let op voor vage omschrijvingen zoals “men beweert dat er veel wordt…” Dit zijn teksten die lucht verkopen. Op internet verschijnt regelmatig onvolledige info. Andere info is bewust onvolledig en werkt als smaakmaker of zet aan tot kopen, sommige bronnen behandelen het onderwerp oppervlakkig of wekken de indruk het onderwerp volledig te dekken, maar stellen na consultatie teleur.

.

== Redelijk ==

.

Objectiviteit bestaat niet. De ‘werkelijkheid’ in taal gieten is ontzettend moeilijk: gewild of ongewild, steeds kijk je door filters van voorkennis, afkomst, behoeften, verwachtingen… Wat je ziet is cultureel bepaald. De discussie subjectief en objectief is hier aan de orde. Daarom is het onredelijk een auteur te vragen objectief te zijn. Verwacht van de auteur dat hij afstand doet van vooringenomenheid, een redelijke argumentatie gebruikt en eventueel uiteenlopende visies poneert. Vraag je af welk belang de auteur bij het onderwerp heeft. Zo rapporteert Greenpeace anders over een olietanker dan de eigenaar. Hoe redelijk is de informatie? Worden de ingenomen standpunten geëxpliciteerd? Wordt de website gesponsord? Hoe evenwichtig worden tegengestelde standpunten gepresenteerd? Is de term 'subsidieslurpers' een alitererende metafoor die wat suggereert of een objectief begrip?

  
 FEITEN ≠ TAAL
 
 .
 
 REALITEIT ≠ JE MENING
  
 .
 
 FEITEN ≠ JE MENING ≠ TAAL
 

In hoeverre weerspiegelen gedachten realiteit? En, in welke mate zijn we in staat om de realiteit die we feiten noemen, te beschrijven?
 

.

== Eerlijk ==

[[Bestand:Pinocchio_1940.jpg|thumb|right|550px|Eerlijke info staat tegenover leugenachtige info en die is niet altijd even makkelijk te herkennen als bij Pinocchio.]] 

.

Eerlijkheid is het (on)bewust manipuleren, verdraaien of verzwijgen. Worden de standpunten eerlijk gepresenteerd? Neemt de auteur een standpunt in? Is de partijdigheid acceptabel? Wordt dat standpunt gepresenteerd als een mening of als een feit? Eerlijkheid gebiedt dat feiten als feiten voorgesteld worden en meningen als meningen.

.

;Feiten

.

Een feit is aanvaard omdat dit bleek uit onderzoek of omdat het aanvaard is. In het alledaags taalgebruik is een feit “zeker” en kan het geobserveerd worden. Als het feit een tijd bestaat, is dit een situatie of een structuur. Als het om een verandering van structuur gaat, is dit een proces [industrialisatie, emancipatie]. Een kortstondig proces is een gebeurtenis. Zoek voor onderstaande 'feiten' voorbeelden.

.

* Object (voorwerp), bv:

.

* Plaats (ligging), bv:

.

* Gebeurtenis (kwestie), bv:

.

* Structuur (situatie of toestand), bv:

.

* Proces (evolutie) bv:

.

.

;Meningen

.

Over een mening kan je discussiëren. Een mening is een waardeoordeel of vooroordeel, een voorkeur en verwachting, een veronderstelling of een stelling. De nuances zijn subtiel. Een waardeoordeel berust op een interpretatie die je aanvaardt maar niet met feiten te ontzenuwen is, omdat de feiten verschillend worden uitgelegd. Bij een vooroordeel is men zich niet bewust van het waardeoordeel. Een veronderstelling en een stelling liggen dicht bij elkaar, net als een voorkeuren en verwachtingen. Een veronderstelling berust op een indruk of interpretatie, een stelling wordt gevolgd door een argumentatie en gaat vooraf aan een redenering [want, immers, daaruit volgt]. Een voorkeur leidt je aandacht [af]. Bij een voorkeur kan je kiezen, bij een verwachting [hoop] hoeft het object niet eens aanwezig te zijn.

.

* Vooroordeel (een ongecontroleerde mening), bv:

.

* Waardeoordeel (interpretatie), bv:

.

* Stelling (positie), bv:

.

* Veronderstelling (hypothese), bv:

.

* Voorkeur (neiging), bv:

.

* Verwachting (hoop), bv:

.

Laat extreem positieve en extreem negatieve meningen voor wat ze zijn. Soms laten journalisten hun mening in de tekst klinken zoals in dit citaat. “De scheiding der machten werd pas in de zeventiende eeuw geproclameerd door John Locke.” Het woordje ''pas'' zorgt dat een feit als mening voorgesteld wordt. Ook het omgekeerde is mogelijk, zoals deze uitspraak: “Een vondelingenschuif is moreel verwerpelijk en een welvaartsstaat onwaardig.” Dit is een mening die als feit wordt omschreven. Beter zou zijn “Ik vind een…” Het is een kwestie van academische training. Veel moeilijker is om als lezer feiten te herkennen die als mening zijn omschreven of om meningen te herkennen die als feit zijn omschreven.

.

== Wetenschappelijk of populariserend? ==

.

* Kijk naar [https://www.youtube.com/watch?v=9r8GNYi5K-Y deze (Belgische) reportage] en [https://www.youtube.com/watch?v=CMne7lqobT8 deze (Nederlandse) reportage] waarbij Bart Van Loo zijn boek De Bourgondiërs voorstelt. Er komt kritiek op zijn aanpak: Bart van Loo zou de geschiedenis te eenzijdig voorstellen. [https://www.youtube.com/watch?v=7gOlTlqY41s Kijk hier.]


== Fictie versus non-fictie ==

[[File:Orson_Welles_1937.jpg|thumb|550px|Orson Welles liet in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt of als men fictie met non-fictie gaat verwarren.]]

.

Als Fictie en non-fictie zich met elkaar gaan vermengen wordt het voor de kijker, luisteraar of lezer wel erg moeilijk om het waarheidsgehalte of de betrouwbaarheid te peilen. Voor je verder leest, log je in op [https://p.cygnus.cc.kuleuven.be/webapps/osv-kaltura-bb_bb60/jsp/courseGalleryLTI.jsp?url=/hosted/index/course-gallery&amp;course_id=_976176_1&amp;mode=view Toledo TV]. Wie maanlanding intikt als zoekwoord komt op een VPRO documentaire van 52 min. Kijk aandachtig naar het bedrog der bedriegenis. Trek er een uurtje voor uit en lees vooral niet verder, anders is de fun er af.

.

;De hoofdpersonages
&lt;gallery&gt;
A11v 1092338.ogg|Armstrong stapt als eerste mens op de Maan (tv)
File:Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg|'''[[Joeri Gagarin]] (1934–1968) was geen lang leven beschoren.'''
File:Aldrin_Apollo_11.jpg|'''Buzz Aldrin, Apollo 11, gefotografeerd door Neil Armstrong'''
File:Ap11-s69-31740.jpg|'''Bemanning Apollo 11'''
File:Kennedy_vonbraun_19may63_02.jpg|'''Wernher von Braun met John F. Kennedy gekend als J.F.K.'''
File:Dornberger-Axster-von_Braun_(jha).jpg|'''Von Braun bij de overgave.'''
File:V1_Soest.JPG|'''V1-rakket.'''
File:V-2-Nederlands.jpg|'''V2-raket)'''
File:First photo from space.jpg|'''In 1946 neemt een V2 de eerste foto's uit de ruimte.'''
File:Project_Paperclip_Team_at_Fort_Bliss.jpg|'''Operatie Paperclip: Von Braun ging niet alleen naar de V.S.'''
Bestand:Posta_Romana_-_1959_-_Laika_120_B.jpg|'''Laika''', de eerste hond in de ruimte. Hoeveel dieren gingen haar voor Laika keerde nooit terug, maar dat wordt nooit gezegd. Wat gebeurde er met Laika?&lt;ref&gt;Laika ging niet als eerste dier de ruimte in, wel als eerste dier in een baan om de aarde. Voor haar waren er al dieren de ruimte ingestuurd. In 1947 stuurden de Verenigde Staten fruitvliegen mee op een raketvlucht. In 1948 en 1949 volgden de apen Albert I en Albert II. De Sovjet-Unie lanceerde vanaf 1951 honden op suborbitale vluchten.  Dezik en Tsygan bereikten de ruimte en zijn levend teruggehaald. Op 3 november 1957 is Laika, een zwerfhond uit Moskou, gelanceerd aan boord van Sputnik 2. De Sovjets wisten vooraf at er geen mogelijkheid bestond om haar terug naar de aarde te brengen. Jarenlang vertelde de Sovjetregering dat Laika enkele dagen overleefde en daarna humaan is geëuthanaseerd toen haar zuurstof opraakte. Dat verhaal bleek onwaar. In 2002 maakten Russische wetenschappers bekend wat er werkelijk gebeurde. Kort na de lancering werkte het koelsysteem van de capsule niet goed. De temperatuur in de cabine liep snel op. Laika stierf waarschijnlijk al na vijf tot zeven uur, door oververhitting en stress. De Sputnik bleef maanden rond de aarde cirkelen en op 14 april 1958 keerde de satelliet ongecontroleerd terug in de atmosfeer en verbrandde. Laika's stoffelijke resten gingen verloren.&lt;/ref&gt;

&lt;/gallery&gt;

.

Wat je zag is ''Opération Lune'' die probeert aan te tonen dat we erg gevoelig zijn voor misleiding door te stellen dat Stanley Kubrick de eerste stappen op de maan in een studio filmde. Deze regisseur kennen we van Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb, 2001: A Space Odyssey (uit 1968), A Clockwork Orange, Barry Lyndon, The Shining, Full Metal Jacket en Eyes Wide Shut. Deze regisseur heeft uiteraard niets met de maanlanding van doen, hij is postuum opgevoerd als regisseur van de allerbelangrijkste film ter wereld. ''Opération Lune'' is geen documentaire maar een 'mocumentaire'. Ze wil de kijker te misleiden. Waarom? Puur om aan te tonen dat mensen te of erg goedgelovig zijn. Tot op welk punt ben jij meegegaan in dit verhaal?

.

Het woord Mocumentaire komt uit de combinatie van documentaire (feiten en waarheidsgetrouwe rapportage) en de M van Movie (fictie) en 'to moc', iemand op het verkeerde been zetten. Pas op het einde is het duidelijk dat het om een grap gaat. Sommige studenten kijken de film vol (on)geloof uit, anderen zijn al vanaf de helft kritisch... Hoe gealarmeerd was jij?

.

;Kijken

* [https://www.youtube.com/watch?v=EqHg8YSJWRk Operation Lune] BEELDFRAGEMENT debat met William Karel, regisseur van de mocumentaire.

.

.

== Relevant en actueel ==

.

Relevant wil zeggen betrekking hebben op je onderwerp. Wanneer is de info gepubliceerd? Wanneer is de site gemaakt en voor het laatst aangepast? Hoe actueel zijn de links? 

.

== Lay out ==

.

Een aantrekkelijke lay-out en een overzichtelijke navigatie bewijzen aandacht voor de paginaontwikkeling. Doorgaans wijst dit erop dat er aan de inhoud is gewerkt. Maar de redenering is niet absoluut. Het kan dat een grafisch talent een fijne inhoudloze pagina maakt, of dat vorsers geen grafisch verstand hebben. 'De inhoud is belangrijker dan de vorm' klinkt het argument dan. Maar toch. Schreeuwerige pagina’s duiden op informatietekort, op een vingeroefening of verdoezelen de onkunde van de maker. Vragen over de esthetica helpen bij de evaluatie.

.

;Stel vragen zoals: 

.

* Hoe verzorgd zijn de tekst en de afbeeldingen? 

.

* Worden er compositieprincipes gevolgd? 

.

* Is het ontwerp complex? Oogverblindend? 

.

* Is de tekst leesvriendelijk?

.

* Is de structuur overzichtelijk? 

.

* Is de lay-out of de interface duidelijk?

.

== Informatie in tijden van oorlog ==

.

{{Citaat|'''In oorlogstijd is de waarheid het eerste slachtoffer.'''|Boake Carter, journalist, 1900-1944.}}

.

{{Citaat|'''Voltaire heeft het ons geleerd: we moeten systematisch aan alles twijfelen.'''|Anne Morelli}}

.

Tijdens oorlogen of andere conflicten tussen twee groepen duiken tien principes die de propagandamachine ondersteunen. Anne Morelli somt ze op.

# 'Wij willen geen oorlog.'
# Alleen de vijand treft schuld, die heeft om oorlog gevraagd.
# Dit is geen oorlog tegen de mensen, maar tegen de leider van de tegenpartij.
# Het doel is nobel, zeker geen materieel gewin.
# De vijand begaat wreedheden. Als wij schade berokkenen is dat per ongeluk.
# De vijand gebruikt illegale wapens.
# Onze verlies is beperkt, die van de vijand groot.
# Kunstenaars en intellectuele steunen de zaak.
# De oorlog heeft een heilig karakter.
# Wie de propaganda in twijfel trekt, is een verrader.

.

.

= '''PINOKKIOTEST''' =

.

De Pinokkiotest is een checklist die je helpt inschatten hoe (on)betrouwbaar sommige info is. Je kan de test vinden op [http://sadan.wdfiles.com/local--files/5-evalueren/PINOKKIOTEST.pdf deze vragenlijst]. De test is vergelijkbaar met de [https://www.hogeschoolrotterdam.nl/globalassets/mediatheek/downloads/craap-scoreformulier-nl.pdf CRAAP]-test die in het vak informatievaardigheden ter sprake komt. 

.

.

= '''EXAMENVRAGEN''' =

.

.

== A-Vragen ==

.

(S&amp;V)Wie of wat zijn en wat is de betekenis van: Apollo (god), Nietzsche, Herbert George Wells, Howard Koch, Orson Welles, Jozef Stalin, Koude Oorlog, kunstmaan, The War of the Worlds, Milan Kundera, De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, Louis-Ferdinand Céline, Reis naar het einde van de nacht, Voyage au bout de la nuit, Anne Morelli, De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië, Guido Gezelle, Hendrik Conscience, Kortrijk 1302, De Leeuw van Vlaenderen (1838), Aufklärung, Immanuel Kant, Diderot, D'Alembert, Voltaire, John Locke (1632-1704), 1776, Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, Montesqieu (1689-1755), Jean Jacques Rousseau, Franse Revolutie, Glorious Revolution, 1688, Charles Darwin (1809-1882), Robespierre, Karl Marx, René Descartes, Opération Lune, J.F. Kennedy, Werhner von Braun, Joeri Gagarin, Richard Nixon, Houston (Texas), Cape Canaveral (Florida), Mocumentaire, Stanley Kubrick, 21 juli 1969, Neil Armstrong, Apollo 11, Apolloprogramma, Operatie paperclip.

.

.

== B-Vragen ==

.

* S&amp;V.In de geschiedenis kunnen we verschillende denkrichtingen onderscheiden. Zo kunnen we het model van de &quot;eeuwige terugkeer&quot; tegenover het &quot;verlichtingsmodel&quot; plaatsen. Illustreer dit op het niveau van het denken over geschiedenis, het resultaat, het doel, de richting, de motor en de gevolgen van dit denken. Geef bij beide richtingen één of meerdere vertegenwoordigers.

.

* S&amp;V.&quot;De verlichting is geen soort filosofie, maar een 18de eeuws fenomeen, waarbij groepen intellectuelen gefascineerd worden door de ontdekkingen van de wetenschap en door de filosofische reflecties die hierover gemaakt worden in de vorige eeuw. Het is een nieuwe geest die door Europa waait. Men wordt er zich van bewust dat de denkwijzen van de 17de eeuw reeds heel wat realiseerden in de fysica. Nu de tijd gekomen is om...&quot; 1. Welke kenmerken kun je met betrekking tot de verlichting aangeven; 2. Wat zegt Kant over die verlichting; 3. Kun je ook een kritiek op dit vooruitgangsoptimisme formuleren?  

.

* S&amp;V.Leg uit en toon aan met voorbeelden: &quot;Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen op een bepaalde manier te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Objectiviteit is niet mogelijk.&quot;  

.

* Wat kun je vertellen over Karl Marx en het dialectisch principe?

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Milan Kundera, 2. Louis-Ferdinand Céline, 3. Anne Morelli, 4. Hendrik Conscience, 5. Immanuel Kant, 6. Christus.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Diderot en D'Alembert, 2. Charles Darwin, 3. J.F. Kennedy, 4. Orson Welles, 5. Copernicus, 6. Plato.

.

* S&amp;VPlaats in chronologisch volgorde en wat weet je over... 1. Karl Marx, 2. Apollo 11, 3. H.G. Wells schrijft The War of the Worlds, 4. Voltaire 5. Orson Welles maakt een radioprogramma met de naam War of the Worlds, 6. Franse Revolutie.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Apolloprogramma, 2. John Locke, 3. Neil Armstrong zet eerste stappen op de maan, 4. Robespierre, 5. Nietzsche, 6. Scheiding Oost- en West-Romeinse rijk.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 3. Glorious Revolution, 3. René Descartes overlijdt, 4. Opération Lune (mocumentaire), 5. Werhner von Braun, 6. Guldensporenslag.

.
 
* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Joeri Gagarin overlijdt, 2. Het Colosseum wordt gebouwd, 3. Richard Nixon wordt president, 4. Tweede Wereldoorlog, 5. Stanley Kubrick maakt zijn laatste film, 6. De eerste Kruistocht. 

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid? Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* S&amp;V.Leg uit, waarom is de Spoetnik 1, de eerste satelliet zo belangrijk. Situeer ze in de tijd. Betrek woorden zoals Koude oorlog, Gagarin, Expo '58, Kennedy en Space Race in je antwoord.

.

.

== C-Vragen ==

.

* S&amp;V.Kundera: &quot;De idee van de eeuwige terugkeer der dingen is raadselachtig en Nietzsche heeft er andere filosofen mee in verlegenheid gebracht: te denken dat alles zich eens zou herhalen zoals we het al beleefd hebben, en dat ook die herhaling eindeloos zou doorgaan.&quot; Wat wil deze &quot;dwaze&quot; mythe van de eeuwige terugkeer der dingen zeggen? Valt het je ook wel eens voor - hetgeen voor Kundera het geval is - dat je &quot;ontroering voelt bij het bekijken van foto's van Hitler?&quot; Wat is het gevolg dat Kundera uit een dergelijk merkwaardige ervaring trekt? Wat denk je daar zelf over?

.
 
* S&amp;V.L.F. Céline: &quot;De filosofen [...] zijn ermee begonnen het brave volk van alles wijs te maken...&quot; Waar heeft Céline het over in bovenstaande citaat, genomen uit Reis naar het einde van de nacht? Geef een persoonlijke kritiek.

.

* S&amp;V.De media gebruiken verschillende technieken om de kijker te doen geloven dat hun boodschap 'waar' is.  Welke technieken haal je uit deze film die het realiteitsgehalte van de boodschap verhogen?  En, waar gaan de filmmakers door het lint.  Of, met andere woorden, waar kan je in de film merken dat het hier om een 'vervalsing' van de realiteit gaat?

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid, waarom is betrouwbare info zo belangrijk en hoe kan je achterhalen of informatie betrouwbaar is?

.

* S&amp;V.Leg uit: De meesten beschouwen 'geschiedenis' als iets 'passief'. Geschiedenis was er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! 

.

* S&amp;V.Leg uit: De 'actieve constructie' van de geschiedenis is een vraag die op filosofisch vlak tot tien verschillende vragen leidt. Gebruik Hegel en de universiteit van Berlijn in je antwoord.

.

* S&amp;V.Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Waarom spreken we van peilen?

.

.


== D-Vragen ==

.

&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;360&quot;&gt;
Bestand:TheMatrixAnimated.gif
Down the Rabbit Hole.png
Milan Kundera redux.jpg
L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg
Gerrit Komrij (1981).jpg
Anne Morelli.jpg
Bestand:Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg
Descartes Discours de la Methode.jpg
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg
Jean Le Rond d'Alembert, by French school.jpg
Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg
Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg
John Locke.jpg
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
Montesquieu 1.png
Immanuel Kant (painted portrait).jpg
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg
Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg
Social contract rousseau page.jpg
EmileTitle.jpeg
Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg
James Watt by Henry Howard.jpg
François Quesnay.jpg
Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif
AdamSmith.jpg
Louis XIV of France.jpg
Koning Louis XV; Hyacinthe Rigaud.jpg
Ludvig XVI av Frankrike porträtterad av AF Callet.jpg
Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg
Women's March on Versailles01.jpg
Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg
LouisXVIExecutionBig.jpg
Jacques-Louis David - Marie Antoinette on the Way to the Guillotine.jpg
Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg
Robespierre.jpg
Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png
Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg
Bestand:David Van Reybrouck.jpg
Bestand:Jose Ortega y Gasset.jpg
Karl Marx 001.jpg
Kortrijk-Groeningemonument.jpg
Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png
Bestand:Honoré de Balzac (1842) Detail.jpg
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG
Battle of Courtrai2.jpg
Nicaise de Keyser04.jpg
Guido Gezelle.jpg
Hendrik Conscience.jpg
Leeuwvanvlaenderen.gif
Groeningepoort.jpg
Kortrijk Groeningeabdij museum.JPG
Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg
Bestand:Deep throat PD poster (restored).png
Bestand:Van Olden Barneveldt Verhoeven 1619.gif
Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg
Bestand:Pinocchio 1940.jpg
Orson Welles 1937.jpg
A11v 1092338.ogg
Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg
Aldrin Apollo 11.jpg
Ap11-s69-31740.jpg
Kennedy vonbraun 19may63 02.jpg
Dornberger-Axster-von Braun (jha).jpg
V1 Soest.JPG
V-2-Nederlands.jpg
First photo from space.jpg
Project Paperclip Team at Fort Bliss.jpg
Bestand:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''BIBLIOGRAFISCHE NOTEN''' =</text>
      <sha1>8rm946wq8gct7th529v09fq4uzv9ew2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429775</id>
      <parentid>429774</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T18:12:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fictie versus non-fictie */</comment>
      <origin>429775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108246" sha1="lfks1832x3l10wzjs38hmb4yqs2mcrq" xml:space="preserve">[[Bestand:TheMatrixAnimated.gif|thumb|550px]]

&lt;big&gt;'''HOOFDSTUK 1. HISTORISCHE MODELLEN, BESEF EN DENKRICHTINGEN''' &lt;/big&gt;
;&lt;big&gt;WAT IS GESCHIEDENIS EIGENLIJK?&lt;/big&gt;

.

[[File:Down_the_Rabbit_Hole.png|thumb|550px|♣ '''TUINTIP'''  Down the rabbit-hole?  Op een zomerdag luistert Alice Liddell aan de oever van een meer naar haar oudere zus die een saai boek voorleest. Alices verveling verdwijnt als er een pratend konijn passeert. Het is gehaast en houdt de tijd op zijn horloge (de geschiedenis?) in de gaten en springt in een hol. Alice volgt en valt de dieperik in. Een deurtje verbergt een prachttuin, een flesje met het opschrift &quot;drink mij&quot; maakt haar klein genoeg om de deur door te kunnen. Spring in het gat en deze geschiedenistuin en laat je verwonderen zoals Alice. The Matrix kaapte als film het idee van Alice en stelt de vraag of de wereld een illusie is? Plato deed iets vergelijkbaars met de allegorie van de grot. De Matrix visualiseert René Descartes' stelling: 'Ik denk, dus ik ben' en is mee geïnspireerd door de cyberpunk van William Gibson.]]

[[Bestand:Hoe ontdek je nepnieuws (How To Spot Fake News).jpg|thumb|550px|Infographic ''Hoe ontdek je nepnieuws'', uitgegeven door de International Federation of Library Associations and Institutions.]]

{{Citaat|'''Veel vitale cycli van ons lichaam kennen een periodiek verloop: de hartslag, de ademhaling, de afwisseling tussen slapen en waken. Contoleren of ze regelmatig zijn vindt bijna altijd onbewust plaats, maar zelfs de geringste verstoring is voldoende om plotseling de alarmbellen te doen rinkelen. (...) In tegenstelling tot de traditionele zintuigen, hebben wij geen orgaan voor tijdszin.'''|Guido Tonelli}}

.

{{Citaat|'''Niet lachen, noch huilen, maar begrijpen.'''|Ludo De Witte}}

.

{{Citaat|'''De geschiedschrijver is een wandelend anachronisme, een ontheemd persoon, die de technieken van vandaag gebruikt om te proberen dingen te weten over gisteren die gisteren zelf niet eens wist. Hij moet waarachtigheid nastreven, hij dient te luisteren naar de woorden die het verleden spreekt, maar hij moet communiceren in een taal die het heden begrijpt.'''|Hilary Mantel}}

.

{{Citaat|'''Wie wetenschap onderwijst moet ophouden met leerlingen de pap in de mond te geven en hen de mogelijkheid bieden 'het pure plezier van begrip te ontdekken.' Wie cursussen eenvoudigweg doceert, laat de studenten zitten met 'onderontwikkelde intellectuele vaardigheden en weinig besef van de invloed die wetenschap op hun leven heeft'.'''|Amerikaanse Vereniging voor de Vooruitgang van Wetenschap, de uitgever van Science}}
 
.

{{Citaat|'''De vraag is of u dat kunt, woorden zoveel verschillende betekenissen geven.'''|Alice in Wonderland}}

.

{{Citaat|'''De vraag is wie de baas is - punt uit'''|Wiggel Waggel}}

.

{{Citaat|'''Deze tijd vraagt om optimisme. Pessimisme bewaren we voor slechtere tijden.'''|Jean-Claude Servais&lt;ref&gt;Geciteerd in: NAOMI KLEIN, (vertaald door Jan Willem Reitsma en Pon Ruiter). ''Nee is niet genoeg.'' De Geus, Amsterdam, 2017, p. 275.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Wetenschap is niet hapklaar en eenduidig. In de coronacrisis zag je vaak twee kampen tegenover elkaar staan die elk het eigen gelijk claimden op basis van één of andere studie. Dat is ook des mensen. We denken allemaal dat we heel kritisch onze standpunten innemen, maar dat is natuurlijk niet zo. We zijn kuddebeesten. Vaak nemen we een standpunt in omdat dat het standpunt is van de groep waar we toe behoren. En dan gaan we achteraf feiten zoeken die die intuïtie bevestigen. Er is zo'n mooi beeld - ik weet niet meer van wie het komt - dat we de feiten gebruiken zoals een dronkaard een lantaarnpaal gebruikt: niet om ons te verlichten, maar als steunpilaar. Ons brein is helemaal niet zo rationeel als we denken. (...) Wie gelooft dat wetenschappers deel van een corrupte elite uitmaken, heeft daar natuurlijk weinig aan. Daar begint het dus mee. Als je zegt aan kritisch denken te doen, maar de wetenschap niet vertrouwt... Tja, dan kun je dus niet kritisch denken. Het paradoxale is net dat die mensen van zichzelf denken dat ze zéér kritisch zijn, en dat de anderen als schapen met de kudde meelopen. Kritisch zijn betekent niet alleen dat je moet durven te denken, maar ook dat je moet durven te vertrouwen - in de wetenschap meer bepaald. Ook wetenschappers kunnen er wel eens naast zitten, maar gemiddeld genomen zijn zij veel betrouwbaardere bronnen dan de algoritmes van You Tube.'''|Patrick Loobuyck&lt;ref&gt;PATRICK LOOBUYCK. In: ''De Morgen.'' Vrij zijn is niet: doen wat je wilt. 20 augustus 2021.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Zelfcensuur, aldus, George Orwell, heeft twee nefaste gevolgen. Ze heeft een kwantitatief effect: als voldoende mensen zichzelf censureren, kom je in een samenleving waar politieke censuur regeert. Daar heb je geen bestraffende overheid voor nodig. Mensen staan zelf op de rem, omdat ze sociale uitsluiting (of erger) vrezen. Zelfcensuur heeft een kwalitatief effect: als je je ideeën voor anderen moet verzwijgen, begin je tegen jezelf te liegen. Dat is wat zijn romanfiguren overkomt: ze zijn het contact met het eigen denken kwijt. Daarom is vrijheid van spreken belangrijk: ze bevat de vrijheid om te denken.'''|Tinneke Beeckman}}

.

{{Citaat|'''Als je geen perverse of persoonlijke agenda hebt, begint alles met research. Je stelt je de vraag naar wat zich heeft afgespeeld en waarom het zo liep.'''|Mike Leigh}}

.

{{Citaat|'''Historici hebben een maatschappelijke rol te vervullen. We moeten ons dus niet opsluiten in onze ivoren toren. [...] In het verleden hebben we te veel gedacht dat we documentaires, tentoonstellingen en computerspelletjes moesten maken. We moeten nu weer kiezen voor fundamenteel historisch onderzoek, dat teruggaat naar de bron. Dat is onze corebusiness; wetenschappelijk onderzoek, op basis van onze eigen onderzoeksagenda, tegen de stroom in van de politiek corecte moraliserende boodschap. Zonder onderzoek geen debat en zonder debat geen herinnering. Je kunt de stappen daarin niet overslaan, anders eindig je met lege herdenkingen.'''|Nico Wouters&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Historici moeten hun eigen agenda heroveren.'' In: ''De Standaard'', 11.05.2019, p. 40 &amp; 41.&lt;/ref&gt;}}

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.youtube.com/watch?v=MrmGliMP0bc LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE GESCHIEDENIS ALS ACTIVE CONSTRUCTIE, OBJECTIVITEIT EN VERVALSINGEN].'''

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/evoluties-in-het-welzijns-en-veiligheidsdenken de PowerPoint die bij deze lessen hoort].'''

.

.

= '''DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN''' =

.

== ''De eeuwige terugkeer der dingen'' van Milan Kundera ==

&lt;small&gt;(Eigen bewerking)&lt;/small&gt;

[[File:Milan Kundera redux.jpg|thumb|550px|Milan Kundera (1929-2023) is een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met filosofische thema's. Een van zijn bekendste werken is ''De ondraaglijke lichtheid van het bestaan''. Philip Kaufman verfilmde het onder de titel ''The Unbearable Lightness of Being''.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=AniUgwUn6oo ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN HET BESTAAN'', 5 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;De eeuwige terugkeer der dingen is een raadsel en Nietzsche
bracht er andere filosofen mee in verlegenheid: de gedachte dat alles zich eens
herhaalt zoals we het reeds beleefden, en dat die herhaling eindeloos
zou zijn! Wat is de betekenis van deze dwaze mythe?
De mythe negeert dat een voor altijd verdwenen, nooit meer 
terugkerend leven op een schaduw lijkt, gewichtloos is,
bij voorbaat dood is, en al was het huiveringwekkend, prachtig of verheven, de
huiver; de pracht of die verhevenheid zijn van geen betekenis. We hoeven ze
niet voor kennisgeving aan te nemen, evenmin als een oorlog tussen twee
Afrikaanse staten in de veertiende eeuw, die het gezicht van de wereld niet had
veranderd, ondanks het in onbeschrijflijk lijden creperen van
driehonderdduizend negers.
Verandert er dan iets aan die oorlog van twee Afrikaanse staten in de veertiende
eeuw wanneer die zich ontelbaar herhaalt in de eeuwige terugkeer?
Er verandert wel iets; de oorlog wordt een omhoog stekend blok dat blijft, en de
stupiditeit ervan zou onherstelbaar zijn.
Als de Franse Revolutie zich eeuwig zou herhalen, zou de Franse
geschiedschrijving minder trots zijn op Robespierre. Maar omdat ze spreekt
over iets dat nooit meer terugkomt, zijn de bloedige jaren veranderd in louter
woorden, theorieën en discussies, ze zijn lichter geworden dan veren, ze jagen
geen schrik aan. Er is een eindeloos verschil tussen de Robespierre die slechts
één maal in de geschiedenis voorkomt en een Robespierre die eeuwig terug zou
keren om de koppen van de Fransen te laten rollen.
Laten we zeggen dat de gedachte van de eeuwige terugkeer een zeker
perspectief betekent waarin de dingen zich anders vertonen dan we die kennen:
ze vertonen zich zonder de verzachtende omstandigheid van hun voorbijgaande
aard. Deze verzachtende omstandigheid weerhoudt ons namelijk een oordeel uit
te spreken. Hoe kun je iets dat voorbijgaat veroordelen? Het avondrood van de
ondergang kleurt alles met de bekoring van de nostalgie; ook de guillotine.
Onlangs heb ik mezelf betrapt op een ongelooflijk gevoel: ik bladerde in een
boek over Hitler en voelde bij enkele foto's ontroering. Ze herinnerden me aan
mijn kinderjaren; die vielen in de oorlog; sommige leden van mijn familie
kwamen om in Hitlers concentratiekampen; maar wat was hun dood tegenover
het feit dat de foto's van Hitler me herinnerden aan de voorbije tijd van mijn
leven, een tijd die niet meer terugkeert?
Deze verzoening met Hitler verraadt de diepe morele perversiteit, verbonden
met een wereld die in wezen gebaseerd is op het niet bestaan van de terugkeer,
want in die wereld is alles bij voorbaat vergeven en dus ook alles cynisch
toegestaan.
Zou elke seconde van ons leven zich oneindig herhalen, dan zijn we
vastgenageld aan de eeuwigheid zoals Jezus Christus aan het kruis. Dat is een
verschrikkelijk vooruitzicht. In de wereld van de eeuwige terugkeer rust op
elke handeling het gewicht van een ondraaglijke verantwoordelijkheid. Daarom
noemde Nietzsche de idee van de eeuwige terugkeer de zwaarste last (das
schwerste Gewicht).&lt;/small&gt;|Milan Kundera}}

.

.

== ''Reis naar het einde van de nacht'' van Louis-Ferdinand Céline&lt;ref&gt;LOUIS FERDINAND CELINE, vertaald door E.Y. Kummer. ''Reis naar het einde van de nacht.'' Van Oorschot, 2016 (naar de uitgave van 1932), p. 74-77.&lt;/ref&gt; ==

[[File:L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg|thumb|550px|Louis-Ferdinand Céline (1894-1961) is samen met Marcel Proust één van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken publiceert.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=4OC6LKybZs8 ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''REIS NAAR HET EINDE VAN DE NACHT'', 6 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;Och  man! Ik verzeker je dat deze wereld
er uitsluitend op uit is om iedereen te verneuken! 
Jij bent jong. Ik hoop dat deze paar
minuten vol wijsheid je jaren zullen bijblijven! Luister goed
naar me, kerel; als ze 't hebben over: 'Het medelijden met het
lot, met de omstandigheden van de arme mieter...', laten dan
deze woorden, die in vurige letters boven alle moordende
schijnheiligheid van onze maatschappij schitteren, een uiterst
belangrijk teken aan de wand voor je zijn, waar je niet meer zo
maar aan voorbij mag gaan zonder het belang ervan in te zien.
Hoor, ik zeg jullie, arme donders, altijd de lul in 't leven, geslagen, uitgeperst,
eeuwig en altijd zwetend, ik waarschuw jullie dat als de groten van deze aarde
interesse voor jullie beginnen te krijgen, dan is 't omdat ze op het slagveld
gehakt van jullie willen maken... Dat is het teken... 't Kan niet missen... 't Begint
met liefde voor het volk. Lodewijk XIV die trok zich tenminste geen zak van
het brave volk aan, vergeet dat niet. Lodewijk XV ook niet. Hij veegde er z'n
gat mee af. Natuurlijk was het leven in die tijd niet prettig, het leven van de
arme sloeber is nooit prettig geweest, maar ze werden niet zo hardnekkig en
verbeten om zeep geholpen als nu door onze tirannen. De kleine man, zeg ik je,
wordt alleen met rust gelaten als hij wordt veracht door de groten,
die uitsluitend uit eigenbelang of sadisme aan het volk kunnen denken... De filosofen
mag ik je daar nog op attent maken nu we 't er toch over hebben, diè zijn ermee
begonnen het brave volk van alles wijs te maken... Het volk dat alleen zijn
catechismus kende! Ze zouden 't wel opvoeden, beweerden ze... Nou! Ze
hadden heel wat waarheden te onthullen! Prachtige! Frisse! Schitterende! Je
duizelde ervan! Zo is 't! begon het brave volk te zeggen, zo is 't precies! Zo is 't
helemaal! Daar gaan we allemaal voor sterven! 't Volk wil alleen maar sterven!
Zo zijn de mensen nu eenmaal. 'Leve Diderot!' hebben ze gebruld en toen
'Bravo Voltaire!'. Dat zijn nog 's filosofen! En ook nog leve Carnot, die zo mooi
overwinningen in elkaar kon knutselen! En leve iedereen! Dat zijn tenminste
knapen die 't brave volk niet in onwetendheid en bijgeloof laten verrekken! Zij
wijzen 't de weg naar de vrijheid! Ze maken 't zelfstandig! En ze hebben niet
stilgezeten! Iedereen moet eerst de krant kunnen lezen! Dat is onze redding!
Godverdomme! En snel! Geen analfabeten meer! Die kunnen we niet meer
gebruiken! Alleen maar burgersoldaten! Die stemmen! Die lezen! En die
vechten! En die marcheren! En kushandjes werpen! In dat tempo werd 't brave
volk gauw goed rijp. Het enthousiasme over 't afwerpen van 't juk moet toch
ergens goed voor zijn, waar of niet? Danton stond niet voor Jan Lul zo mooi te
praten. Met wat gebrul, dat zo raak was dat je 't nu nog hoort, had hij in een
handomdraai 't brave volk gemobiliseerd! En dat betekende 't eerste vertrek van
de eerste bataljons geëmancipeerde bezetenen! De eerste stemmende en
vlagdronken klootzakken die Dumouriez met zich meevoerde om zich te laten
doorzeven in Vlaanderen! Dumouriez zelf, die te laat aan dit ongekend nieuw
idealistische spelletje had deelgenomen, had achteraf toch maar liever poen, hij
deserteerde. 't Was onze laatste huurling... Soldaatje spelen voor niets, dat was
wat nieuws... Zo nieuw dat Goethe, al was hij dan Goethe, z'n ogen uitwreef
toen hij in Valmy kwam. Bij het zien van die haveloze vurige cohorten die zich
spontaan kwamen laten afslachten door de koning van Pruisen voor de
verdediging van de gloednieuwe vaderlandslievende fictie, kreeg Goethe het
gevoel dat hij nog heel wat te leren had. 'Van nu af aan, galmde hij schitterend,
helemaal in overeenstemming met z'n talent, begint een nieuw tijdperk!' En
hoe! Daar het systeem uitstekend werkte, ging men daarna helden in serie
afleveren, die hoe langer hoe minder kostten omdat het systeem steeds beter
werd. Iedereen heeft zich er wel bij bevonden. Bismarck, de beide Napoleons,
Barrès wolk, door de Hervorming al aan flarden gerukt en al lang gecondenseerd tot
episcopale spaarpotten. Vroeger was het mode, als je fanatiek was, te roepen:
'Leve Jezus! Op de brandstapel met de ketters!' Maar ja, er waren niet zoveel
ketters en 't waren vrijwilligers... Terwijl we nu zo ver zijn dat onafzienbare
horden zich geroepen voelen om mee te doen als er geschreeuwd wordt: 'Aan de
galg met alle lammelingen! Met alle slappe tinussen! Met de onnozele lezers!
Met miljoenen tegelijk, hoofden rechts!' De kerels die niemand aan flarden
wilden schieten, niemand om zeep willen helpen, die stinkende pacifisten, die
moeten we in hun kladden grijpen en vierendelen! We zullen ze duizend gore
doden laten sterven! En om ze manieren bij te brengen halen we eerst hun
darmen uit hun lijf, hun ogen uit hun kassen en de jaren uit hun stinkend
kwijlerig leven! Kreperen moeten ze bij legioenen en nog eens bij legioenen, in
de pan gehakt worden, leegbloeden, stikken in gifgassen, en dat alles om het
vaderland dierbaarder, vrolijker en lieflijker te maken! En als er nog tuig bij is
dat deze sublieme dingen niet wil begrijpen, moeten ze zich maar onmiddellijk
laten begraven met de anderen, nee, toch maar niet samen met ze, maar
helemaal aan het eind van het kerkhof, onder een onterend grafschrift voor
lafaards zonder idealen, want deze schoften hebben hun grandioos recht
verloren op een stukje schaduw van het monument dat bij aanbesteding door de
gemeente op het middenpad is opgericht voor de fatsoenlijke doden, en ook
hebben ze het recht verloren iets op te vangen van de echo van de minister, die
zondag weer bij de prefect komt pissen om na het middageten bewogen z'n
smoel open te doen boven de graven...&lt;/small&gt;|Louis-Ferdinand Céline}}

.

.

== ''Inhaaloefening'' door Gerrit Komrij ==


[[File:Gerrit_Komrij_(1981).jpg|thumb|right|550px|Gerrit Komrij (1944–2012) was een homo-dichter, schrijver, vertaler, criticus, polemist en toneelschrijver uit Nederland met een voorkeur voor Portugal. Hij was van 2000 tot 2004 de Dichter des Vaderlands. Hij stond bekend om zijn virtuoze en kleurrijke taalgebruik en was een gevreesd polemist.]]

[[File:Anne Morelli.jpg|thumb|right|550px|Anne Morelli (1948) is doctor in de geschiedenis en doceert aan de ULB en interesseert zich in de Italiaanse immigratie.]]


{{Citaat|&lt;small&gt;We zijn genoeg vernederd en bespot

Door halfgeleerden met hun boekenwijsheid

En met hun regelrechte lijn naar God,

Terwijl ze ons verwezen naar de ijstijd.  


We zijn genoeg voor achterlijk versleten.  

Kom vriend, de revolutie start vandaag.  

We zijn met attributen ruim bemeten.  

Dood Galilei met een motorzaag,


Trakteer Voltaire op elektroshocks,

Erasmus op een overdosis speed.  

Maak Bacon, Nietzsche, Swift weer orthodox

Door laster, centrifuge, turboprop,

En wat de Heer betreft: kruisig hem niet,

Maar plak een gele sticker op zijn kop.&lt;/small&gt;|Gerrit Komrij}}

.

[https://www.youtube.com/watch?v=VL0CZEiEz9g&amp;t=3s '''♠ BEKIJK HIER EEN PROFETISCHE Gerrit Komrij.'''] 

.

= '''WAT IS GESCHIEDENIS?''' =

[[Bestand:Berlin_Universität_um_1900.jpg|thumb|550px|De Universiteit van Berlijn (foto uit 1900) was de eerste universiteit die - met Hegel - de geschiedfilosofie in haar aanbod opnam. Geschiedfilosofie houdt zich bezig de betekenis van de geschiedenis, analyseert de geschiedschrijving en speculeert over mogelijke teleologische principes zoals: is er een ontwerp, een doel, een richting? Ironisch genoeg vond hier in 1933 de boekenverbranding plaats, tot groot, ironisch ongenoegen van Bertolt Brecht die zijn werk niet op de lijst der afvalligen zag staan. Een Duist bibliothecaris legde in de jaren voorafgaand aan 1933 een lijst aan met boeken die het Nazi-regime niet ondersteunden, het gaat om auteurs die tegenwoordig elke cursus op de hogeschool of de universiteit sieren: Karl Marx, Frederich Nietsche, Sigmund Freud... De universiteitsgebouwen worden compleet verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog, de geallieerde bombardementen laten niets overeind. Tegenwoordig lijkt het plein weer op het oude, althans wat de fascade betreft. Het parkje is nu een plein met een ondergrondse, lege boekenkast.]]

[[Bestand:Hegel_portrait_by_Schlesinger_1831.jpg|thumb|550px|Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) doceert filosofische colleges over geschiedenis aan de Universiteit van Berlijn. Die monden uit in het postuum gepubliceerde ''Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte''. Hij beschouwt de wereldgeschiedenis als een rationeel, op vooruitgang gericht proces, geleid door de 'Wereldgeest'. Tijdens zijn professoraat in Berlijn reviseert hij de tekst zonder ophouden. De publicatie verschijnt in 1837, zes jaar na zijn dood.]]

.

Wat is veiligheids- en welzijnsgeschiedenis? Die vraag is niet makkelijk. Niet toevallig heeft geschiedenis twee betekenissen. 'Het is zowel een wetenschappelijke discipline als het onderzoeksobject van die discipline.'&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Het had gekund (maar misschien ook niet).'' In: ''De Standaard'', 21.09.2015, p. D10.&lt;/ref&gt; Met andere woorden: de geschiedenis schrijft geschiedenis over de evolutie van de wereld en over zichzelf: over de discipline, over de historicus en zijn voorkeuren en over haar eindeloze beperkingen om tot definitieve inzichten te komen. Wat is geschiedenis, is het best te beantwoorden door de geschiedenis te bekijken als een ‘actieve constructie’. '''Actief''' wil zeggen: hier deed iemand zijn best voor, zijn ''leen'' achter gelegd, gewerkt. '''Constructie''' wil zeggen: iets is gemaakt. Een architect bouwt een bouwwerk, een historicus schrijft een verhaal,  een narratieve constructie die soms meer op kunst lijkt dan op wetenschap. In het beste geval op basis van feiten, in het slechtste geval op basis van verzinsels of hallucinaties. Etymologisch gaat het woord terug op 'historie', afkomstig van het Griekse ιστορία en herkenbaar in het Engelse history/story. Geschiedenis en verhaal zijn een dansend duo.

.

Schoolbank-kinderen en veel mensen beschouwen 'de geschiedenis' als iets 'passief'. Ze slaan aan het blokken nadat een juf, een meester of een deskundige in hun klasje over het verleden kwam vertellen. Voeling is er weinig. Omdat die leerkracht of die pastoor het hen inlepelde als een 'objectieve realiteit', namen ze het voor waar aan. Geschiedenis is er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! Wat hier problematisch aan is, is het feit dat de woorden ''actief'' en ''passief'' diametraal tegenover elkaar staan net zoals de begrippen objectief en subjectief. De 'actieve constructie' is een vraag die op filosofisch vlak tot tien vragen leidt:

.

'''1.''' Wanneer begint de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.
 
'''2.''' Wie maakt de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.

'''3.''' Waarom bestaat/maakt hij of zij geschiedenis? Met andere woorden: wat is de reden waarom we over iets spreken? Wat is de reden waarom we onze lessen vullen met bepaalde inhouden? Wat is de reden waarom boekhandels elk jaar weer duizenden boeken verkopen?

.

'''4.''' Hoe maakt ''men'' de geschiedenis van het veiligheids- en welzijnsdenken? Wat doet een historicus in het archief? Hoeveel begrijpt hij werkelijk van het Middelnederlandse handschrift dat voor hem ligt? Hoe interpreteert de historicus de dementerende dame die hij 's morgens telkens weer gaat interviewen? 

.

'''5.''' Wat is het doel van het historisch proces? Of, anders gezegd: wat wil men/ik/deze groep bereiken?

.

'''6.''' Welke richting kunnen we ontwarren in de loop van de geschiedenis en de veiligheid en het welzijn? Ofwel: gaat het vooruit of achteruit? Is de klim moeilijk of glijden we van een leien dak?

.

'''7.''' Wat is de motor van de geschiedenis? Of: welke drijfveren zorgen voor verandering? Is het de economie? De politiek? De klimaat wijziging? De...

.

'''8.''' Is er hier sprake van een betrouwbare geschiedenis of gaat het om fake news? Of, met andere woorden: zien wij de wereld zoals hij is of werken er allerlei filters op ons in?

.

'''9.''' Is geschiedenis een wetenschap of is geschiedenis propaganda, indoctrinatie of brainwashing, is geschiedenis objectief, zoals dat de andere wetenschappen dat beweren? En wat is dat dan, objectiviteit?

.

'''10.''' Kon de geschiedenis anders lopen? Stel dat Hitler sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog. Of, stel dat hij op 8 oktober 1908 slaagde voor zijn ingangsexamen aan de kunstacademie in Wenen, zoals Eric-Emmanuel Schmitt uitwerkt in zijn roman ''La part de l'autre'' uit 2001. Wie zal het zeggen?

.

.

== Tijdsgeest ==

[[Afbeelding:Glass-of-water.jpg|thumb|550px|Half vol of half leeg? Optimisme of pessimisme?]]

[[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|thumb|550px|Frans Hals (1582-1666) schildert René Descartes (1596-1650).]]

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Renaissance|1450 -&gt;&gt; Humanisme|1500 -&gt;&gt; Verlichting |1650 -&gt;&gt; Glorious Revolution|1688 -&gt;&gt; Franse Revolutie|1789 -&gt;&gt; Take off Industriële Revolutie|1800 -&gt;&gt; Belgische Revolutie|1830 -&gt;&gt; Liberalisme|1830 -&gt;&gt; Socialisme|1848 -&gt;&gt; Rerum Novarum|1891 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Fin de siècle|1890 -&gt;&gt; Eerste Wereldoorlog|1914  -&gt;&gt; 11 november 1918|1918 -&gt;&gt; Beurskrach|1929 -&gt;&gt; Machtergreifung|1933  -&gt;&gt; Verdrag van München|1938  -&gt;&gt; Tweede Wereldoorlog|1940-1945 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; 1950|Zilveren jaren '50  -&gt;&gt; 1960|Gouden jaren '60 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Oliecrisis|1972 -&gt;&gt; Aids|1979 -&gt;&gt; Kernramp Tsjernobyl|1986 -&gt;&gt; Herald of Free Enterprise|1987 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Val Berlijnse Muur|1989  -&gt;&gt; Het einde van de geschiedenis en de laatste mens|1992 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Nine eleven|2001 -&gt;&gt;  Klimaatvluchtelingen|2014 -&gt;&gt; Klimaatmarsen|2019 -&gt;&gt; Coronacrisis |2020-2023 -&gt;&gt; Russische inval Oekraïne|2022 -&gt;&gt; Oorlog Israël / Hamas|2023 &gt;&gt;&gt; '''

.

.

== Waar halen optimisten hun mosterd? ==

.

'''1754''': Met de ontdekkingsreizen en de daarmee gepaard gaande veroveringen in Amerika, China of Perzië duiken in Europa steeds meer verhalen op van kolonisten die inheemse volken, hun gebruiken en hun politieke organisatie beschrijven. Voltaire en John Locke lezen de bestseller van pater Gabriel Sagart die bij het Wendatvolk verbleef, Jean Jacques Rousseau was vertrouwd met missie- en reisverslagen uit de Grote Meren en indiaanse bronnen en Gottfried Wilhelm Leibniz zocht inspiratie in China.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 38-51.&lt;/ref&gt; René Descartes leert filosoferen door de Mexicaan Antonio Rubio (1548-1615) en ontdekt bij de antikoloniale Quechua-schrijver Felipe Guaman Poma de Ayala (ca. 1535-1616) het 'ego cogito'. Het cartesiaanse denken brengt een paradigmawissel op diverse vlakken. 1. Een binair denken in of-of relaties komt in de plaats van een en-en alternatief denken. Dit dualisme onderscheidt mens en natuur, lichaam (res extensa) en geest (res cogitans) als afzonderlijke werkelijkheden. 2. Er komt de voorkeur om denken over de zaken in plaats van over de verhoudingen ertussen. 3. De wetenschap gaat de natuur domineren. De natuur is niet langer een levend, bezield geheel, maar een machine die volgens wetmatigheden functioneert. Natuurverschijnselen zijn te verklaren door observatie, meting en wiskunde. 4. De Westerling reconstrueert de wereld en brengt ze onder zijn controle, alsof hij god is. Daartoe neemt hij 'afstand' van de dingen met het perspectief, de kaart, de globe, de microscoop of de telescoop. De afstand stelt hem in staat om te klasseren, te meten, te catalogiseren en te veroveren.&lt;ref&gt;RAJ PATEL &amp; JASON W. MOORE, vertaald door Huub Stegeman. ''Een geschiedenis van de wereld in zeven goedkope zaken. Een gids voor kapitalisme, natuur en de toekomst van de planeet,'' Boom, Amsterdam, 2019, p. 65-68.&lt;/ref&gt; Dit soort kennismakingen tonen dat de samenleving niet ‘ongelijk’ hoeft te zijn en begrippen zoals vrijheid en gelijkheid, de natuurtoestand en het natuurrecht sijpelen het oude continent binnen. De normen van het absolutisme en de gedragsregels in Versailles installeerden in het zeventiende en achttiende-eeuwse Frankrijk een pikordecultuur die elk aspect van het dagelijkse leven domineert met onder- en bovenschikkingsrituelen. Het ontgaat de filosofen niet dat deze maatschappij anders in te richten is en om dit te onderzoeken schrijft de Académie des Sciences, Art et Belles-Lettres van Dijon een prijsvraag uit die het beste essay zoekt dat ‘de oorsprong van de ongelijkheid’ beschrijft en de vraag beantwoordt of het natuurrecht dit al dan niet rechtvaardigt. 

.
 
'''1755''': Jean Jacques Rousseau wint de wedstrijd en publiceert zijn ‘Vertoog over de ongelijkheid’ waarin hij poneert dat de jager-verzamelaar egalitair en in kinderlijke onschuld leven. De landbouwrevolutie, de verstedelijking en de staat beëindigden deze beschaafde oertoestand en bracht de mens behalve literatuur, filosofie en wetenschap ook de bureaucratie, staande legers, het patriarchaat en massamoord. In tegenstelling tot de visie van Thomas Hobbes ontwikkelt de maatschappij zich van goed naar slecht. Rousseau’s idealisme of optimisme geniet de voorkeur van het linkse politieke kamp en is in te vullen door een terugkeer naar de natuurtoestand. De hypothese van Rousseau is op niets gestoeld, hij was niet in staat om het verleden van 10.000 vroeger te onderzoeken. Nomadische groepen zijn niet per definitie egalitair, landbouwsamenlevingen hoeven zich niet per definitie te kenmerken door hiërarchie en privébezit en de eerste steden kenden weinig klassentegenstellingen, autoritaire heersers of krijgers. Toch duikt de hypothese vaak in de literatuur op.

.

Het optimisme wortelt in de idee dat de maatschappij maakbaar is. Die maakbaarheidsidee gaat terug op de Renaissance, de Verlichting en de Industriële negentiende eeuw. De Verlichting is mogelijk de belangrijkste van het trio: ze gaat een stap verder dan het magische, het symbolische en het occulte denken dat de Renaissance en het Humanisme genegen zijn. In de Verlichting ontspruit de kiem van de Industriële Revolutie. De Verlichting was niet zomaar 'filosofietje'. Het is een denken dat de totale samenleving wil veranderen en vertrekt vanuit de idee dat mensen elkaar 'aansteken'. De verlichtingsfilosofen geloven dat hun ideeën anderen 'verlichten'. Kennis komt iedereen ten goede. René Descartes hecht belang aan techniek en zou zich in onze eeuw, de 21ste, thuis voelen. Zijn ''Discours de la methode uit 1637 ligt aan de basis van de ''Encyclopédie die een eeuw later, in 1751 verschijnt. Beide werken focussen op arbeid en werktuigen, ambachtslui en werkplekken. Diderot schetst gereedschap en machines en breekt het eeuwenoude kennismonopolie van de ambachten. In de jaren zestig en zeventig van de eeuw ontwikkelt James Watt ‘zijn’ stoommachine en twee decennia later, in 1791, stimuleren het decreet d'Allarde en de Wet le Chapelier (genoemd naar de Bretoense en Jakobijnse advocaat Isaac Le Chapelier) de ondernemingsvrijheid. Het beginsel is nobel: 'Iedereen is vrij om de handel, het beroep, de kunst of het ambacht uit te oefenen dat hem goed dunkt.' Tegelijk schaffen deze verordeningen de ambachten met hun kennisoverdracht van vader op zoon af. Arbeidsstructuren zoals coalities, corporaties, ambachten en gilden die eeuwen de toegang tot een beroep belemmerden, verdwijnen. Tegelijk verdwijnt de sociale bescherming. Vakbonden en staken komen in het strafwetboek. Deze wet, de encyclopedie en de stoommachine begeleiden de rouwstoet van de ambachtslui naar het kerkhof en verwelkomen de fabriek en de machine. België schaft de Wet Le Chapelier af op 25 mei 1867. Tot die dag 'camoufleren' arbeidersorganisaties en vakbonden zich als ziekenfondsen, spaarkassen in herbergen of ‘onschuldige’ verenigingen. 
 
Tijdens de zeventiende en de achttiende eeuw groeit het idee van de wetmatigheden in de natuur én in de samenleving. De gedachte dat het menselijk gedrag te berekenen - mechanisch - is kan de wereld verbeteren. De theïstische, de bovennatuurlijke, middeleeuwse God die willekeurig ingrijpt - om te belonen en te bestraffen - ruimt plaats voor de deïstische God. Deze God is de schepper van alles, een mekanieker die zijn schepping zo inricht, dat ze zonder zijn bemoeienis draait. De ultieme metafoor omschrijft God als klokkenbouwer. Dit denken manifesteert zich in het vroeg liberaal economisch denken. In Frankrijk komt dit tot uiting in de fysiocratie van François Quesnay (1694-1774). Grondbezit en berekend individualisme liggen er aan de basis van rijkdom, succes en bestaansmiddelen. In Engeland leidt het tot de klassieke economie van Adam Smith die het onberekenbare natuurrecht en de goddelijke ordening (de onzichtbare hand) centraal stelt: arbeid als successleutel. Zo zijn beide economische systemen een reactie op het zero-sum game (wat de ene partij wint, verliest de andere), van het mercantilisme dat van de 16e tot 18e eeuw dominant was en welvaart haalt uit het edelmetaal, geroofd in de nieuwe wereld. Weinig van de onderstaande verlichtingsfilosofen maken de Franse Revolutie mee (op de drie laatste na).
 
.
 

'''♥ [https://www.youtube.com/watch?v=wQcEjBPYXi8 LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE VERLICHTING (28 min.).]'''

 
 .
 
 '''1.''' René Descartes (1596-1650) en het rationalisme, logica en onderzoek in tegenstelling tot het elitaire (enkel de elite is in staat om te leren), het esoterisme, de alchemie, het symbolische en het magisch denken. '''[https://www.youtube.com/watch?v=CAjWUrwvxs4 FILM, 8.48 min.]'''
 
 .
 
 '''2.''' De onstuitbare honger naar feiten en kennis van de encyclopedisten Jean Le Rond d'Alembert (1717-1783) en Denis Diderot (1713-1784) en hun nieuwe bijbel: l'encyclopedie. '''[https://www.youtube.com/watch?v=5WafMMlNSb8 FILM 2.49 min.]'''
 
 .
 
 '''3.''' John Locke (1632-1704) en het empirisme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=bZiWZJgJT7I FILM, 9.14 min.]'''
 
 .
 
 '''4.''' Isaac Newton (1623-1723) en het oorzakelijk denken '''[https://www.youtube.com/watch?v=s2YZN2L700Q FILM, 53.38 min.]'''
 
 .
 
 '''5.''' Montesqieu (1689-1755) en de scheiding der machten '''[https://www.youtube.com/watch?v=gExrynQC4IU FILM, 4.22 min.]'''
 
 .
 
 '''6.''' Voltaire (1694-1778) en het recht op vrije meningsuiting en het deïsme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=LAzKGkTIKpg&amp;list=PLkeO6Zg_ybk5ZE25Ub8W24yQAgPDEjrEh&amp;index=6&amp;t=29s FILM 12.15 min.]'''
 
 . 
 
 '''7.''' Jean Jacques Rousseau (1712-1778) over de opvoeding en zijn ''Emile, of Over de opvoeding''. '''[https://www.youtube.com/watch?v=81KfDXTTtXE FILM 7.46 min.]'''
 
 .
 
 '''8.''' Jeremy Bentham (1748-1832) over het grootste geluk voor iedereen in een panoptische infrastructuur. '''[https://www.youtube.com/watch?v=Myal-NSlIGA FILM 4.01 min.]'''
 
 .
 
 '''9.''' Adam Smith (1723-1790) zet de verlichtingsideeën om in een economische theorie en lanceert in zijn ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' de 'Onzichtbare hand|de onzichtbare hand'. '''[https://www.youtube.com/watch?v=ejJRhn53X2M FILM 6.43 min.]'''
 
 .
 
 '''10'''. Immanuel Kant (1724-1804) maakt een synthese van het bovenstaande in zijn &quot;Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?&quot; in 1784 als antwoord op een prijsvraag. Daarin zegt hij: 'Verlichting is het loskomen van de mens uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen zonder de ander. '''[https://www.youtube.com/watch?v=nsgAsw4XGvU FILM 8.12 min.]'''
 

.

.


;Hoofdpersonages van het absolutisme en de verlichting

.

&lt;gallery&gt;
File:Descartes_Discours_de_la_Methode.jpg|0. '''Voorpagina van Discours de la Méthode uit 1637.'''
File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|1. '''René Descartes (1596-1650).'''
File:Jean_Le_Rond_d%27Alembert,_by_French_school.jpg|2. '''Jean le Rond d'Alembert (1717-1783).'''
File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|3. '''Denis Diderot (1713-1784).''' 
File:Encyclopedie_de_D%27Alembert_et_Diderot_-_Premiere_Page_-_ENC_1-NA5.jpg|4. '''Eerste bladzijde van l'Encyclopedie.'''
File:John_Locke.jpg|5. '''John Locke (1632–1704).''' 
File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|6. '''Isaac Newton (1643–1727).''' 
File:Montesquieu_1.png|7. '''Montesquieu (1689–1755).'''
File:Immanuel_Kant_(painted_portrait).jpg|8. '''Immanuel Kant (1724-1804).''' 
File:Atelier_de_Nicolas_de_Largillière,_portrait_de_Voltaire,_détail_(musée_Carnavalet)_-002.jpg|9. '''Voltaire (1694–1778).'''
File:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|10. '''Jean-Jacques Rousseau (1712-1778).''' 
File:Social_contract_rousseau_page.jpg|11. '''Het maatschappelijk verdrag.'''
File:EmileTitle.jpeg|12. '''Emile, of Over de opvoeding.'''
File:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|13. '''Madame de Pompadour, minnares van [[Lodewijk XV]] streed tegen de censuur van l'Encyclopédie. Op haar tafel staat deel IV.'''
File:James_Watt_by_Henry_Howard.jpg|14. '''James Watt (1736–1819), uitvinder van de stoommachine.''' 
File:François_Quesnay.jpg|15. François Quesnay.
File:Smith_-_Inquiry_into_the_nature_and_causes_of_the_wealth_of_nations,_1922_-_5231847.tif|16. '''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'''.
File:AdamSmith.jpg|17. '''Adam Smith.'''
File:Louis_XIV_of_France.jpg|18. '''Lodewijk XIV.'''
File:Koning_Louis_XV;_Hyacinthe_Rigaud.jpg|19. '''Lodewijk XV.'''
File:Ludvig_XVI_av_Frankrike_porträtterad_av_AF_Callet.jpg|20. '''Lodewijk XVI.'''
File:Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg|21. '''Marie Antoinette van Oostenrijk.'''
File:Women%27s_March_on_Versailles01.jpg|22. '''Vrouwen op de weg naar Versailles. Brood, geen taart!'''
File:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|23. '''Vrijheid, gelijkheid en broederschap.'''
File:LouisXVIExecutionBig.jpg|24. '''Onthoofding van Lodewijk XVI op de Place de la Révolution, nu Place de la Concorde.'''
File:Jacques-Louis_David_-_Marie_Antoinette_on_the_Way_to_the_Guillotine.jpg|25. '''Jacques-Louis David tekent Marie Antoinette op weg naar het schavot.'''
File:Exécution_de_Marie_Antoinette_le_16_octobre_1793.jpg|26. '''Executie van Marie Antoinette.'''
File:Robespierre.jpg|27. '''Maximilien de Robespierre (1758-1794).'''
File:Gros_-_First_Consul_Bonaparte_(Detail).png|28. '''Napoleon Bonaparte (1769-1821).'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Waar halen pessimisten inspiratie? ==

[[File: Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg|thumb|550px|Het Fin de Siecle is een decadente periode tussen 1890 en 1914. Twee kernwoorden  - schoonheid en de dood in het vooruitzicht - duiken overal op, zoals in dit symbolische schilderij van Leon Spilliaert. Zijn 'Absintvrouw' uit 1907 toont het thema: jonge mooie vrouw is op het einde van haar leven, het leven is als een scheut absint (let op de arm) weggevloeid. De kleuren zijn al in de rouw: donkerblauw, zwart en paars.]]

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-R06610, Oswald Spengler.jpg|thumb||550px|Oswald Spengler]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=qPRn-XRLM_c '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: DE PESSIMISTEN (30 Min.)'''].

.

1651: Thomas Hobbes - geboren in 1588, bij de aanval van de Spaanse Armada op Engeland waarbij zijn moeder ongekende angsten kende - betoogt in zijn boek ''Leviathan'' dat de oertoestand van de mens eenzaam, arm, wreed en kort is. Iedereen vecht er tegen iedereen. Mensen zijn vals en egoïstisch, cynisch en berekend. Met deze theologische vraag komt Hobbes tot deze probleemstelling: is de mens van nature goed of slecht? Goed en kwaad zijn begrippen die de mens, net zoals God, maakt om te vergelijken. Dieren kennen de kunst van het vergelijken niet in die mate als een mens. Hobbes is ondanks zijn lijfspreuk 'Fear and I were twins' optimistisch gesteld: de staat - een begrip dat zich in de tijd van Hobbes ontwikkelt - levert de instrumenten die de honger naar macht, roem en bezit in toom houden. Op dit moment geeft de rechterzijde van het politieke spectrum de voorkeur aan dit model: ze noemen het realisme. Anderen noemen het pessimisme of wantrouwen. Hobbes' en zijn volgelingen laten het verhaal over het ontstaan van de mens van het slechte naar het goede evolueren in tegenstelling tot Rousseau's volgelingen. Die zien de menselijke evolutie van goed naar slecht met de gedachte vroeger was alles beter. Beiden zijn in dit opzicht lineaire denkers: de geschiedenis voltrekt zich volgens een lijn, een glijbaan die je kan opklimmen (met veel moeite, maar als je de top bereikt, dan ben je er!) of kan afglijden (met veel plezier en gemak, om op te geven). Deze evoluties contastereren met de circulaire denkers zoals de Duitse cultuurhistoricus Oswald Spengler (1880-1936), de vader van het cultuurpessimisme. Zijn voornaamste werk ''De ondergang van het Avondland'' schopt het tot een bestseller dankzij Elisabeth Förster-Nietzsche, de zus van Friedrich Nietzsche. Het boek toont een cyclische cultuurgenese die de ontwikkeling van samenlevingen vergelijkt met het ritme van het mensenleven of dat van de seizoenen. Een mens: geboren, groei, volwassenheid, bejaard, sterft. Dagen (24 uur), maanden (de verwijzing naar de maancyclus) en seizoenen (vormen samen een jaar en herhalen zich dan) doen iets gelijkaardigs. In de lente ontluikt nieuw leven, de zomerse bloei zorgt voor nakomelingen (zaad), een herfstige oude dag tot de winter (de dood) intreedt. Diverse wereldbeschavingen bewijzen Spenglers theorie: De Babylonische, de Egyptische, de Chinese, de Indische, de Indiaans-Mexicaanse, de Grieks-Romeinse en de Arabische, de Joodse en de Byzantijnse beschaving. Het boek en de theorie zijn een tegenreactie op het verlichtingsdenken dat een maakbaar Europa voor ogen ziet. Spencer voorspelt dat die rationele maatschappelijke structuur een einde kent. Kort voor zijn dood schrijft hij dat het Duitse rijk snel zal ophouden te bestaan.  

.

1884: De grilligheid en de ambivalentie van de negentiende eeuw dwingen kunstenaars, intellectuelen en politici op het einde van de eeuw tot een reflectie over de voorbije en aan gang zijnde industrialisatie. In Engeland publiceert Arnold Toynbee in 1884 zijn ''Lectures on the Industrial Revolution'' waarin hij de industrie als oorzaak aanduidt voor het '''morele verval''' van de arbeidersklasse. De technische en wetenschappelijke successen van de mechanisatie leiden tot het failliet van de traditionele ambachten en loodst vrouw en kind naar de fabriek waar ze nauwelijks weten welk product ze maken.

.

Op het einde van de eeuw is de tussentijdse balans niet florissant: de onmacht van de prille democratie (de juridische en sociale bevrijding van het individu blijkt – voorlopig - een illusie), het koloniaal beheer, de kapitalistische klassenjustitie, het elitaire stemrecht dat de gegoede klassen bevoordeelt, het lijden van het proletariaat… al deze pijnpunten brengen mensen sociaal en psychologisch in de war. Beloofde de Industriële Revolutie dan geen rijkdom en overvloed? Beloofde de onstuitbare techniek dan geen wereldwijd transport en een internationale economie? Ging het oneindige aantal uitvindingen niet afrekenen met armoede, hongersnood, epidemieën, kindersterfte en achterlijkheid? De negentiende eeuw heeft een Januskop: het succesverhaal van stoom, infrastructuur en amusement botst met sceptische en pessimistische stemmen vol wantrouwen. Niet iedereen begroet de vooruitgang met gejuich. 

.

De psychiater Sigmund Freud, de filosoof Nietzsche, schrijvers zoals Emile Zola en Oscar Wilde, kunstenaars zoals Leon Spilliaert zijn er de gezichten van. Hun cultuurkritiek focust op het beest in de mens. Is de mens te beschaven? Achter het menselijke gezicht huizen de onderdrukte driften van Eros en Thanatos, de hysterie en de angst voor het anale. Het idee dat God dood is, duikt op bij Nietzsche en de evolutieleer van Charles Darwin botst met de Bijbel. Gods dood stelt de begrippen waarheid en cultuur en vooruitgang, modernisering en maatschappij in vraag. Die begrippen blijken geen product van het rationalisme en de Verlichting, maar een complot van tirannieke, gewelddadige machtsmensen: een roedel roofdieren, een ras veroveraars die de dwalende massa in hun klauwen houdt. De enige optie is de schoonheid van het sterven. Enkel de esthetica van de dood rest, nu de maatschappij een terminale patiënt blijkt. Het komt tot uiting in het decadente, de luxueuze overbeschaving vol estheticisme, escapisme en het uiterlijke vertoon van het dandyisme (denk tegenwoordig aan Pim Fortuyn, Thierry Baudet, Theo Hiddema, Dries Vanlangenhove), vol nihilisme (sociale mobiliteit is een idioot idee), misogynie (vrouwonvriendelijkheid vanuit het gevoel dat vrouwen vuil en neerslachtig zijn) en a-politieke gedrag (democratie leidt nergens toe). Deze opvallend geklede intellectuelen hebben de vileine commentaar klaar voor hun rivalen. Ze voelen zich tegelijk -hoe paradoxaal ook- verloren in hun eigen tijd en superieur tegelijk, ze zijn verheven en provoceren met dubbelzinnigheden, verwijzen graag naar de oudheid (vroeger was het beter) en gebruiken ironie. 

.

Het Fin de Siecle of het einde van een tijdperk - ook de Belle époque genoemd (denk aan het impressionisme, de Jugendstil, de cinematografie) - loopt van pakweg 1890 tot het einde der tijden: het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het zijn narcisten: ‘Een dandy leeft en slaapt voor zijn spiegel’ noteert Charles Baudelaire. Toch is het narcisme niet te herleiden tot het individu, het omvat een hele cultuur (Christopher Lasch in 1978: ''The Culture of Narcissism'') en een narcistische cultuur legt de lat hoog.&lt;ref&gt;Mia Doornaert laat de Belle époque beginnen in 1870 en eindigen met de Tweede Wereldoorlog. Zo zie je dat er op de historische periodes marge kan zitten. Lees ook: JAN VAN HEEMST. ''Tussen gen en globe. Europese Cultuurgeschiedenis'', Ad. Donker, Rotterdam, 2012, p. 340 ev. Dat negatieve geluid van Arnold Toynbee uit het einde van de negentiende eeuw, contrasteert met de visie van T.S. Ashton die aan de vooravond van de zilveren jaren vijftig die hij publiceert in ''The Industrial Revolution, 1760-1830''. In dat boek uit 1948 benadrukt Ashton het positieve en de verworvenheden van de negentiende eeuw. Vgl. DE KOCK CATHERINE &amp; DE VUGT GEERTJAN. ''Waarom zijn er zoveel rechtse dandy’s?'' In: ''De Standaard'', 2 april 2019, p. D11.&lt;/ref&gt; 
 
. 

.

== Dialectiek ==

.

Het dialectisch denken of het denken in tegenstellingen haalt [https://www.youtube.com/watch?v=fSQgCy_iIcc&amp;t=173s Karl Marx] bij [https://www.youtube.com/watch?v=H5JGE3lhuNo Georg Wilhelm Friedrich Hegel]. 

;Voorbeeld 1:
Paul Ricouer ziet drie fasen in het lezen van de bijbel:
* These: als een ‘fantastisch boek’: naïef gelezen als een sprookje tijdens een miraculeuze kindertijd (story)
* Anti-these: Een ‘historisch boek’: de kritische lezing (history) met historische personages
* Synthese: Een ‘levensboek’: als antwoord op zinvragen over de toekomst, het nu en vroeger, hier en elders (transhistory)

;Niet dat er altijd een synthese komt...
* These: De Katholieke Middeleeuwen met de klemtoon op beelden
* Anti-these: De reformatie met de klemtoon op woorden
* Anti-anti-these: De contrareformatie en de barok
* Anti-anti-anti-these: het classisisme

;Voorbeeld 2:
* These: Het absolutisme van Lodewijk XIV
* Anti-these: De Verlichting en haar romantisch optimisme
* Synthese: De Franse Revolutie-idee (vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid) met gewelddadige leiders zoals Robespierre en Napoleon

;Voorbeeld 3:
* These: De Franse Revolutie
* Anti-these: De [[Restauratie (Frankrijk)|Restauratie]]
* Synthese: Het [[positivisme]] van [[Auguste Comte]]

;Voorbeeld 4:
* These: Het optimisme van de Verlichting
* Anti-these: Het pessimisme en het determinisme van het Fin de Siècle, het impressionisme
* Synthese: de dialectiek van Marx

;Voorbeeld 5:
* These: het kleuterkind met een goddelijke adoratie voor zijn vader
* Anti-these: de puber waarbij de vader een loser is
* Synthese: de jongvolwassene met een realistisch ouderbeeld

;Voorbeeld 6:
In de kunstgeschiedenis zijn er talloze voorbeelden van tegenstellingen die elkaar opvolgen: 
* Realisme en Impressionisme: Realisme is een kunststroming die zich richt op het weergeven van de werkelijkheid, terwijl Impressionisme  indrukken vastlegt.
* Barok en Rococo: Barok is een kunststroming die zich kenmerkt door dramatische effecten, terwijl Rococo zich kenmerkt door lichtere, meer decoratieve elementen.
* Kubisme en Futurisme: Kubisme staat voor geometrische vormen, het Futurisme zoekt beweging en snelheid.
* Romantiek en Realisme: Romantiek richt zich op emotie en verbeelding, het Realisme wil de werkelijkheid tonen zoals die is.
* Surrealisme en Dadaïsme: Surrealisme zoekt naar het onderbewuste, het Dadaïsme daagt de conventionele kunst uit.
* In de kunstgeschiedenis is er sprake van synthese wanneer twee tegenstellingen worden samengevoegd tot een nieuwe stijl. Een voorbeeld hiervan is het Postmodernisme, dat elementen van verschillende stijlen combineert.

.

.

== De Ist-familie telt (te) veel leden ==

.

[[Bestand:David Van Reybrouck.jpg|thumb|550px|David Van Reybrouck ziet kenmerken van het 21ste-eeuwse populisme in het socialisme uit de negentiende eeuw. Hij schrijft één lange redenering met als conclusie dat er in de kennismaatschappij aandacht nodig is voor laaggeschoolden. Dat komt de democratie alleen maar ten goede. Tien jaar na zijn lange redenering, in 2019, komt er het initiatief voor een Jezuïetenschool in Molenbeek en kan Van Reybrouck een experiment aangaan in de Duitstalige gemeenschap.]]

[[Bestand:Jose_Ortega_y_Gasset.jpg|thumb|550px|Jose Ortega y Gasset, geen optimist. Ortega is kritisch over de massa die hij definieert als gelijk ieder ander. De massamens is onbescheiden, zonder zelfkritiek en respectloos voor autoriteit en staat tegenover de elite. Ortega roept de aristocratie op om de leiding te nemen bij cultureel verval.]]

Aan de uitersten van het spectrum staan de optimist en de pessimist. Een ander spectrum is te vormen tussen de realist en de idealist. Tussenin liggen vele interpretaties van de geschiedenis. Belangrijk is de betrouwbaarheid van wat men beweert. Hoe kan je dit nagaan? Dat gebeurt via twee strategieën: mediawijsheid en historische kritiek. Iedereen gaat aan de slag met de werkelijkheid en maakt er iets van op zijn eigen originele wijze. Waakzaamheid blijft geboden.

.

;1. De optimist
* Is zonder meer optimistisch wat de toekomst betreft. Technologie zal ons redden, de wereld kent alleen maar vooruitgang. Een mooie passage uit Milan Kundera's '''Ondragelijke lichtheid van het bestaan''' illustreert dit optimisme. Verder is Kundera geen typische optimist.

.

;2. De pessimist
* Doemdenkers zoals: Louis-Ferdinand Céline, Oswald Spengler, José Ortega y Gasset, Johan Huizinga.

.

;3. De Marxist en de communist
* Van Karl Marx tot Raoul Hedebouw.

.

;4. De populist
* Vertaalt de historische boodschappen in eenvoudige termen en gebruikt zijn verhaal voor een eigen gewin. Dictators neigen naar dit type. 

.

{{Citaat|'''Hij (de populist) weet wat het volk wil, en dat moet volstaan. Daardoor duldt hij geen tegenspraak, daardoor  heeft hij een gloeiende hekel aan het debat. Het parlement, de grondwet, de gebruikelijke democratische procedures zijn voor hem eerder hindernissen dan politieke verworvenheden. In die betekenis is populisme in wezen antidemocratisch en antiparlementair; sommigen spreken zelfs van 'proto-totalitair'. Dit duistere populisme miskent het wezen van de democratie.'''|David Van Reybrouck}}

.

;5. De cartoonist
* Een standup comediën die van alles een grap maakt, mensen een spiegel voorhoudt door middel van een grap. Niet altijd in dank afgenomen. Denk aan de Bataclan en Charlie Hebdo.

.

;6. De relativist
* Relativeert alles kapot. Problemen bestaan nauwelijks.

.

;7. De structuralist
* De structuren bepalen het denken. Individueel maakt een mens nauwelijks keuzes.

.

;8. De kapitalist
* Denkt alleen maar in economische modellen: leiders zijn managers, winners en een probleem los je op met een businesmodel. 

.

;9. De journalist en de columnist
* Stefan Zweig en Joseph Roth

.

;10. De illusionist
* Goochelaars en charlatans die aan de slag gaan met de werkelijkheid

.

;11. De hyperbolist
* Vergroot alles uit, overdrijft

.

;12. De realist
* 'tja. Die hebben we nog niet gevonden :-)

.

;13. De polemist
* Slaagt er in om partijen die hetzelfde nastreven in ruzie te steken. Zelf komt hij er ongezien mee weg. Een spreekwoord kenmerkt hem: 'Twee honden willen een been, de derde komt er mee heen.'

.

;14. De hedonis, de narcist, de egoïst en de Trumpist
* Aarzelt niet om publiekelijk te liegen en benoemt alles wat hem of haar tegen de haren instrijkt [[fake news]]
* Denkt alleen aan zichzelf en gaat daarvoor over lijken?
* Houdt van zelfverheerlijking. 

.

;15. De perfectionist
* Streeft perfectie na ten koste van alles.

.

;16. De encyclopedist
* Verzamelt kennis, zoveel mogelijk objectieve kennis om op basis van deze 'ratio' gedegen beslissingen te kunnen nemen.

.

;17. De anarchist, de andersglobalist en de activist
* Is te zien op manifestaties en betogingen. Roept en staat op de barricaden.
* Stelt het systeem in vraag, doorgaans op een speelse, ongevaarlijke manier.

.

;18. De negationist
* Negeert toekomstige problemen (klimaatopwarming), of negeert wat er in het verleden gebeurde (holocaust). In sommige samenlevingen is negationisme strafbaar.

.

;19. De ecologist
* Ziet ecologie als een religie.

.

;20. De royalist
* Is koningsgezind.

.

;21. De propagandist en de evangelist
* Tracht aanhangers te vinden voor zijn gedachtengoed via de publieke opinie, vaak is de info eenzijdig of verzonnen.
* Loopt over van bekeringsdrang.

.

;22. De sadist
* Houdt ervan om zijn tegenstanders te pijnigen. 

.

;23. De nationalist
* Nationalisme is een ideologie die de staat als historische eenheid ziet. Soms gaat dit gepaard met idee van exceptionalisme om de eigen identiteit af te grenzen tegenover anderen. 

.

;24. De separatist
* Separatisme streeft naar de terugtrekking uit een bestaande staat en het oprichten van een eigen.

.

;25. De futurist
* Probeert te voorspellen hoe de toekomst er zal uitzien.

.

;26. De simplist
* Stelt alles te eenvoudig voor.

.

;27. De idealist

.

.

;Aan de toog

'''VRAAG''': Moet ik al deze typetjes kennen?
 
'''ANTWOORD''': Uiteraard niet.

.

'''VRAAG''': Waarom voer je ze hier dan ten tonele?

'''ANTWOORD''': Omdat politieke debatten of monologen tegenwoordig vaak beginnen met het definiëren van de tegenstander, in plaats van het positioneren van het eigen zelf. Voor wie de debatten van op afstand volgt, klinkt dit abstract, maar een voorbeeld maak veel duidelijk. Als Wouter Beke (CD&amp;V) in 'De Zevende Dag opdaagt (3.02.2019) en onmiddellijk zegt hoe NVA en GROEN denken over de vraag die hij krijgt voorgeschoteld, getuigt dit van[framing, iets wat doorgaans de media wordt verweten. Het is een techniek van stereotypering waar de democratie niet bij gebaat is. 

.

'''VRAAG''': Een beetje zoals Anuna De Wever niet weet of ze een man of een vrouw is?

'''ANTWOORD''': Inderdaad, je hoeft de wereld niet in categorieën op te delen. Anuna zegt: Als ik weet en ervan overtuigd ben dat ik mezelf ben - ik ben Anuna - dan volstaat dat. Niemand hoeft mij te definiëren.

.

'''VRAAG''': Maar hoe weet je dan met wie/wat je te doen hebt? Zo is er toch geen duidelijkheid meer? 

'''ANTWOORD''': Waarom zou dat moeten? Waarom wil je duidelijkheid?

.

'''VRAAG''': Ik ben eigenlijk op zoek naar de waarheid. Dat lijkt me een beter begrip.

.

'''ANTWOORD''': Zou de geschiedenis de waarheid kunnen brengen? Is waarheid geen begrip waar priesters of andere religieus geïnspireerde mensen van houden? Geschiedenis is een wetenschap en die houdt zich bezig met 'betrouwbaarheid' van informatie. Hoe dat in elkaar zit, leg ik je hieronder uit. 

.

.

== Schema ==

.

[[File:Karl_Marx_001.jpg|thumb|350px|Karl Marx ontwikkelt zijn geschiedenisvisie volgens de dialectiek van zijn voorloper Hegel: these, antithese en synthese. Weber is evenzeer 'dief' en ontleent de begrippen aan Fichte die ze op zijn beurt stal bij Kant. Hegel streeft naar een totaalconcept van wetenschap en godsdienst, esthetica en filosofie en bekijkt de werkelijkheid als een proces van tegenstellingen, geen statisch zijn en drukt dit uit met 'aufheben' wat optillen, afschaffen en bewaren betekent. These, antithese en synthese?]]

.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Visies op geschiedenis !! Pessimisme !! Optimisme !! Dialectiek
|-
| '''Wie maakt ze?''' || Louis-Ferdinand Céline|L.F. Céline || Milan Kundera|M. Kundera || Karl Marx
|-
| '''Richting''' || Circulair || Lineair || Spiraal
|-
| '''Resultaat''' || Doemdenken || Vooruitgangsdenken || Determinisme
|-
| '''Gevolgen''' || Ironie, cynisme|| Vrijheid, verantwoordelijkheid || Strijd
|-
| '''Doel''' || Doelloos || Groei || Klasseloze staat
|-
| '''Motor''' || Domheid || Verlichting || Economie &amp; het middenveld
|}

.

.

== Objectiviteit? ==

.

;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Grey square optical illusion.PNG|thumb|Vierkant A heeft precies dezelfde grijskleur als vierkant B ([[:file:Same_color_illusion_proof2.png|bewijs]])
Bestand:Grid illusion.svg|thumb|Flikkerend rooster. Het lijkt of er zwarte vlekken verschijnen
Bestand:Gradient-optical-illusion.svg|thumb|De grijze balk heeft overal dezelfde kleur
Bestand:Tribar.png|thumb|De [[Penrose-driehoek|driehoek van Penrose]]. Een driedimensionale figuur die niet kan bestaan
Bestand:Onm_kubus2.png|Onmogelijke kubus
Bestand:Impossible staircase.svg|Oneindige trap
File:Blivet.png|[[Blivet]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''GESCHIEDENIS ALS CONSTRUCTIE''' =

[[File:Kortrijk-Groeningemonument.jpg|thumb|right|550px|Kortrijk, Groeningemonument uit 1906 (beeldhouwer Godfried Devreese). In Vlaams-nationalistische kring symboliseert deze slag de taalstrijd. De Vlaamse Gemeenschap riep in 1973 11 juli als feestdag van Vlaanderen uit.]]

.

Geschiedschrijving is, net als het nieuws, onderhevig aan trends. Het is niet zo dat de ‘geschiedenis’ het verleden objectief in beeld brengt. Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Zo is het resultaat van hun denkwerk verschillend. 'Al zolang ze bestaat, heeft de geschiedschrijving een ingewikkelde band met de politieke macht' schrijft Anne Morelli in haar boek ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië.'' Jacques R. Pauwels heeft het iets recenter over ''De grote mythen van de moderne geschiedenis.'' Hij steekt van wal met 'Mythen zijn geen leugens' maar fantasieverhalen met een kern van waarheid. Mythes bevatten 'een kern van historische werkelijkheid maar dienen niet om die werkelijkheid uit de doeken te doen. Ze streven ernaar mensen te socialiseren, hen met de stand van zaken in hun maatschappij tevreden te stellen of minstens te verzoenen, ook - en vooral - wanneer er eigenlijk goede redenen bestaan om ontevreden te zijn met de status quo en verandering te willen, eventueel zelfs radicale, revolutionaire verandering.'&lt;ref&gt;JACQUES R. PAUWELS. De grote mythen van de moderne geschiedenis. Epo, Berchem, 2019, p. 7-8.&lt;/ref&gt;

.

.

== Geschiedenis en macht ==

.

Het lijkt op wat Morelli schrijft: 'Vanaf de oudheid heeft de historicus de machtshebbers bezongen, hun veroveringen gelegitimeerd, vanuit het verleden hun identiteit bepaald en hun voorouderlijke deugden verheerlijkt. De historicus gaf de natie zijn wortels. Te vaak vergeten we dat de historicus buiten zijn onderzoek kan. De historicus is een kind van zijn tijd, heeft zijn aandachtspunten en zijn blinde vlekken, zijn sympathieën, banden en kent de dingen waar hij beter niets over schrijft. De historicus is soms een militant of een machtsdienaar. Zo ‘maakt’ hij -bewust of onbewust - het verleden. Dé voorbeelden vinden we in de 19de eeuw, toen de romantiek naar de ziel van het volk zocht, ter onderscheid met anderen. Historici zochten de ziel en vonden ze in het verleden vol 'feiten' die, met de nodige rangschikking en interpretatie, voor deze identiteit zorgden. Deze 'mythen' toonden dat bodem en ras in een ver verleden al onze identiteit vormden.'&lt;ref&gt;MORELLI ANNE (Ed.). ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië''. Epo, Berchem, 1996, pp. 7-21.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== Anne Morelli ===

.

Het boek van Anne Morelli ''Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie'' verkocht als een zoet broodje. In enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek historische en politieke reacties uit. Het magazine ''Front National de Belgique'' beschuldigde het boek ervan de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam van de Belgen te besmeuren: 'Het maakt ons verleden en onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreem rechts gebruikte de argumenten in haar pamfletten. 

.

.

=== Kortrijk 1302-1902 ===

.

Jo Tollebeek en Tom Verschaffel ontmaskeren in de ''Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging'' de mythe van de veldslag op 11 juli 1302 waarin een leger van Vlaamse ambachtslui het Franse ridderleger op de Groeningekouter verslaan. 'Deze veldslag kaderde in het verzet van (een gedeelte van) Vlaanderen tegen de veroveringsdrang van het Frankrijk van Filips de Schone' schrijven ze. Vanaf het midden van de negentiende eeuw komt de benaming Guldensporenslag in zwang, door de publicatie van Hendrik Conscienses ''De Leeuw van Vlaanderen'' en doet de naam denken aan een romantische tijd vol heroïsche vrijheidsdrang tegen een reeks vreemde onderdrukkers: de Romeinen en Caesar, de Fransen (1302), de Spanjaarden (de Geuzen en de Tachtigjarige Oorlog), de Oostenrijkers (Jan de Lichte) en de Nederlanders. Conscience is niet de eerste die 1302 onder de aandacht brengt; toch is het zijn ''Leeuw van Vlaenderen'' die zich vanaf 1838 in het Vlaamse bewustzijn nestelt, zonder dat die in tegenspraak is met de vaderlandsliefde voor België. Naarmate de Vlaamse Beweging evolueert, verschuift de betekenis van de Guldensporenslag.

.

.

=== Vier keer feest ===

.

De symbolenstrijd bereikt een hoogtepunt in Kortrijk in 1902, bij de zeshonderdste verjaardag. De voorbereidingen beginnen in 1891 en Guido Gezelle schaart zich achter het initiatief. Omwille van ideologische twisten onder de organisatoren komen er uiteindelijk vier feesten: op 13 juli organiseert de Vlaamsche Volksraad een eerste manifestatie; diezelfde dag betoogt het liberale Vaderlandsch Comiteit; op 17 augustus volgt het feest van de katholieken; en nog eens veertien dagen later trekken de socialisten -met tweetalige slogans (&quot;De strijd van Kortrijk was een strijd tegen de rijken&quot;)- door de Kortrijkse straten. Door de strubbelingen raakt het standbeeld voor de Groeningekouter niet tijdig klaar; het zou in 1906 worden onthuld. De cultus van 1302 is sedert 1973 officieel: 11 juli is de feestdag van de Vlaamse Gemeenschap.

.

.

== Ideologie ==

.

Vertrekkend van dit soort ideeën verspreidden schoolboeken in het verleden een patriottische geschiedenis en het nationaal gevoel. Ook al kende België weinig geschiedenis-catechismussen, toch herhaalden schoolboeken generatie na generatie clichés en stereotypen die tonen dat België ten tijde van Jules Caesar een identiteit bezat. De historicus Eric Hobsbawm beschreef de geschiedenisvervalsers en stelt dat 'geschiedenis de grondstof is voor nationalistische, etnische of fundamentalistische ideologieën, zoals de papaver dat is voor de heroïneverslaafde.' 

.

=== I. Nationalisme ===

[[Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png|thumb|550px|'''732_TECHNOLOGIE MAAKT HET VERSCHIL''' Carl von Steuben, of is het Charles Auguste Steuben? (1788–1856) schildert in 1837 de Slag bij Poitiers uit het jaar 732 in een Romantische versie. De slag is bekend omdat de stijgbeugel de doorslag geeft. Frankische ruiters ondervinden dat ze vast in het zadel zitten om hun bijlen en tweesnijdende zwaarden rond te zwaaien, zonder evenwichtsverlies. Haaksperen drukken de Moorse schilden weg zonder dat ze van hun paard vallen. Het schilderij hangt in Versailles. De stijgbeugel was niet nieuw, de Hunnen gebruikten die eerder. Voor de Brit Edward Creasy is deze slag één van de vijftien belangrijkste uit de wereldgeschiedenis. Hij beschreef dat in zijn boek ''The Fifteen Decisive Battles of the World'' uit 1851. Klopt het dat aldus Bart de Wever - dixit Europajournalist Paul Goossens - hier de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis begint met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam?  Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt;]] 

Als het aan Bart De Wever ligt, begint de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam, verslagen in 732 bij Potiers. Europajournalist Paul Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd. Niet het Verdrag van Rome, wel de slag van Potiers in 732 zou, volgens De Wever, die in deze een doorslagje van die van radicaal-rechts is, het echte begin van een verenigd Europa zijn. Volgens die canon moeten Robert Schuman en Jean Monnet als fouding fathers de plaats ruimen voor de Frankische krijgsheer Karel Martel, bastaardzoon van Pepijn van Herstal en cultfiguur van extreemrechts. Tegelijkertijd wordt het concentratiekamp Auschwitz tot een Pools provinciestadje gedegradeerd en krijgt de Europese eenwording een een radicaal andere inspiratiebron. De Europese burgeroorlog (WOII) en de Holocaust verdwijnen op de achtergrond, de islamitische andere wordt nu de raison d'etre van de eenheid. Een verleden van kruistochten en de reconquista's wordt weer actueel. Daarmee ligt de Europese identiteit in de voor Vlaamse nationalisten vertrouwde antagonistische bedding. Als het Vlaamse wij een smoel kreeg, is het omdat het zich tegen de Belgische &quot;vijand&quot; kon afzetten. &quot;Het is een onmiskenbaar feit&quot; schrijft De Wever, &quot;dat een externe vijand een zeer tastbare en doorslaggevende rol kan spelen in identiteitsvormingsprocessen.&quot; In zijn recept voor Europa zit het er allemaal in: meer Potiers en de promotie van de politieke islam tot uitverkoren Europese vijand' en een minder prominente aanwezigheid van de Holocaust.
'Is dat een radicaal-rechts verhaal?' vraagt Goossens zich af. 'Ongetwijfeld, maar niet voor De Wever. Voor hem is de Koran geen license to kill en is er geen sprake van botsende beschavingen, wel van een conflict over het voortbestaan van de moderniteit. Het zal de radicalen een zorg zijn. Hun memes en vlaggen zijn immuun voor subtiel denken. Voor De Wever daarentegen draait het allemaal rond de moderniteit. Daarom de noodzaak van een leidcultuur met de verlichting als kompas. Dat klinkt mooi, maar het valt op dat het conservatieve orkest de verlichting pas begint af te stoffen als de moslim in de buurt is. Als het over ongelijkheid, mensen in nood op de Middellandse Zee en de inspiratie van de Europese Unie gaat, stopt die muziek. De Wever houdt niet van half werk. Omdat een identitaire beweging niet zonder vijand kan, heeft hij er meteen twee in de aanbieding: de politieke islam dus en de ‘postmodernisten en cultuurrelativisten’. Dat nihilistische volkje sleurde Europa in een spiraal van identitaire zelfdestructie, cultiveerde de zelfschaamte en hypothekeert een groot verhaal over een mythisch verleden. Pas als met die binnenlandse vijand is afgerekend, kan de externe vijand worden aangepakt en ontstaat er ruimte voor Europese trots en kan met een luid ‘Europa is van ons’ het afscheid van Auschwitz afgekondigd worden.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== II. Media en propaganda ===

[[Bestand:Honoré_de_Balzac_(1842)_Detail.jpg|thumb|right|550px|Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'?]]

.

==== Media indoctrinatie ====
Voor ideologieën is het verleden essentieel en wie er geen heeft, kan het uitvinden. Jacques Pauwels voegt een tweede ideologie toe. Hij stelt dat het triestig is gesteld met het historisch besef (lees: de kritische geest) en dat de media, veel meer dan het onderwijs ons doordringt van een eindeloze reeks mythes. Mythes zijn geen leugens, maar fantastische verhalen met een kern van waarheid. Naast het onderwijs kwamen het internet, de tv en de film en de sociale media. Die voegden - in het beste geval - een kennislaag aan het (ideologische) geschiedenisonderricht toe, in het meest barre geval namen ze de onderwijs-rol gewoon over of schelden sociale media er over heen. Waarom zijn die media zo ijverig bezig om ons de geschiedenis te leren kennen? Essentieel om dit te begrijpen, is dat die media heel vaak privé-eigendom zijn van superrijken. Noam Chomsky maakte die analyse al eerder. En dat er een verband bestaat tussen de media en hun eigenaars wordt doorgaans niet vermeld. Als media ter sprake komen, dan worden die vaak opgevoerd als de waakhond van de democratie, niet als propagandakanalen van multinationals en holdings. Dat deze één procent-elite (die negentig procent van alle rijkdom in haar zakken heeft) niet graag in de belangstelling staat, spreekt voor zich. Daarom zwijgen historische films over de steun die Hitler genoot van Duitse en Amerikaanse (jawel!) industriëlen en bankiers. Net omdat die één procent bang is voor een objectieve kijk, controleert ze de verhalen die ze de wereld instuurt en welke niet. Dit soort selectiviteit zien we bijvoorbeeld bij de betekenis die documentaires geven aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Echter, meer dan om Tokyo op de knieën te dwingen, waren de honderdduizenden slachtoffers bedoeld om Moskou te intimideren. Daarom is onze kennis over de Tweede Wereldoorlog ook een Hollywoodproduct waarbij D-day belangrijker is dan wat er in Stalingrad gebeurde. Het zijn de bevoorrechten en de winnaars en niet de underdog of de slachtoffers die de geschiedenis maken. Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'? Ongetwijfeld. En daar is de één-procent-elite zich van bewust. Daarom leidt hun entertainment de aandacht af van waar het werkelijk om draait, namelijk dat rijken rijker worden en armen armer worden. Hun media slagen erin om de kapitalistische kritiek te fnuiken door bijvoorbeeld te eenzijdig te focussen op Hitler als grote schuldenaar van wat er tussen 1939 en 1945 gebeurde en niet op wie centen verdiende aan de oorlog, de wapenhandelaars, de wapenindustrie, Hugo Boss die de kledijlijn voor de Nazi's uitdacht of Bekaert uit Zwevegem (die na de oorlog de Sociale Hogeschool, het latere Ipsoc, ruimsubsidiërde) die de prikkeldraad voor de kampen leverde. Het kapitalisme heeft een vooral verborgen geschiedenis die nauwelijks onder de aandacht komt en verbergt hoe rijken rijker worden. Wie dit wil begrijpen of minstens wil analyseren kan bij de kritische geschiedschrijving terecht.

.

==== Propaganda ====

In de twintigste eeuw onderzoeken communicatiewetenschappers de mediabeïnvloeding door middel van gedragsonderzoek, diepte- en waarnemingspsychologie, marketing en de metafoortheorie, taal en machtsmechanismen. In 1937, kort na de machtsovername van Hitler in Duitsland (1933) formuleert het Amerikaanse Institute for Propaganda hoe propaganda werkt.

.

1.	'''Plain Folks Appeal''': gebruik realistische situaties die iedereen herkent, wees betrokken op volkse thema's;

.

2.	'''Bandwagon Appeal''': als iedereen achter dezelfde kar loopt, moet de boodschap die de kar verspreidt wel juist zijn. Als iedereen in de rij staat voor een ijsje, zijn ze per definitie lekker. We kennen voorbeelden van zelfstandigen die in die optiek de kunstmatige klant creëren;

.

3.	'''Misleading Numbers''': gebruik desnoods misleidende cijfers, nuanceer harde feiten;

.

4.	'''Transfer''': gebruik vlaggen, wapenschilden, titels, uniformen, symbolen… iedereen herkent ze;

.

5.	'''Celebrity''': verwijs naar beroemdheden, namen en autoriteiten, uit het heden en het verleden, prijs de 'comming man' als het voorbeeld voor de toekomst. Deze leider zal ons redden;

.

6.	'''Glittering Generalities''': grootsprakerige algemeenheden zorgen voor positieve connotaties;

.

7.	'''Stereotyping''': scheldgedrag herleidt tegenstanders tot karikaturen, maak er een cliché van;

.

8.	'''Call to Action''': Roep op tot actie zodat mensen niet langer hun schouders ophalen maar zich inzetten en gewaardeerd voelen;

.

9.	'''Card-Stacking''': schik de kaarten op een andere wijze, bepaal de volgorde van de presentatie. Hou kaarten achter de hand en speel ze uit indien nodig of hou kaarten achter en verzwijg. 

.

.

=== III. Veiligheid en angstcultuur ===

[[Bestand:Chernobyl_Hotel_with_reactor_in_background.jpg|thumb|right|550px|De kernramp van Tsjernobyl maakte Ulrich Becks publicatie uit 1986 over de risicosamenleving tot een bestseller in Duitsland.]]

Een derde ideologie focust op wat René Munnik in zijn boek 'Geweldig' de 'veiligheidsideologie' noemt. Zijn er objectieve redenen om aan te nemen dat onze werkelijkheid zo onveilig is? Of zijn we gewoon gevoeliger voor onveiligheid? Ulrich Beck spreekt in 1986 over 'Risikogesellschaft'. 

.

Zijn boek ''Risikogesellschaft: Auf dem Weg in eine andere Moderne'' (Risicomaatschappij: op weg naar een andere moderniteit) kreeg door de kernramp van Tsjernobyl de status van bestseller en is snel in het Engels vertaald. Het begrip wijst er ''niet'' op dat onze tijd gevaarlijker is dan vroeger. Gezien de levensverwachting, de technologie en de welvaart leven we veiliger dan ooit: ziektes en hongersnoden, natuurrampen en epidemie lieten we achter ons. Met de risicosamenleving wijst Beck op: 

.

1. de risico's (kernrampen, klimaatsverandering) zijn veroorzaakt door de neveneffecten van onze hoogtechnologische en welvarende, onze moderne en verlichte samenleving (die alles beheersbaar zou houden).

.

2. risico's, zowel reëel en vermeend nodigen uit tot een angstcultuur via propaganda, ideologie of als ultieme utopische preventie waarbij alles onder controle te houden is.

.

3. de risico's zijn er om te blijven. Wie nog geboren moet worden kan last krijgen.

.

4. de risico's zijn niet lokaal, maar wereldwijd.

.

5. de risico's treffen alle klassen, elk ras, alle leeftijden en sekses.

.

6. de risico's zijn onzichtbaar. Alleen deskundigen merken ze op.&lt;ref&gt;Zie RENE MUNNIK (Ea.). ''Geweldig! Over de vanzelfsprekendheid van geweld.'' Valkhof Pers, Nijmegen, 2005, p. 7-11.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== IV. Complottheorieën ===

Complottheorieën halen hun sterkte omdat ze gebaseerd zijn op selectief en speculatief bronnengebruik en hun wantrouwen tegenover wetenschappelijke kennis. Een complottheorie vertrekt van de overtuiging dat verborgen groepen met kwade bedoelingen gebeurtenissen sturen. Kenmerkend is: een verborgen elite; controle; toeval bestaat niet; wantrouwen in officiële verklaringen; het tegenbewijs is deel van het complot. De vraag draait vaak rond de vraag: &quot;Wie heeft macht?&quot; en &quot;Waarom gebeuren dingen?&quot; Complottheorieën bieden eenvoudige antwoorden op complexe processen. Juist omdat zoveel vragen onbeantwoord blijven, ontstaan talloze theorieën. Miljoenen mensen dat de maanlanding van 1969 in een studio is opgenomen. Voorbeelden zijn gecreëerd rond De bende van Nijvel (1982-1985) en hun link met extreemrechtse netwerken, de staatsveiligheid, het NAVO-netwerk Gladio en politieke elites. De aanslagen van 11 september 2001 behoren tot de meest besproken complotthema's. Veel theorieën stellen dat de Amerikaanse overheid betrokken was en dat de Twin Towers gecontroleerd zijn opgeblazen. Recenter zijn de theorieën rond QAnon, de Great Reset, vaccinatiecomplotten, omvolkingstheorieën, de klimaatontkenning...

.

.


;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG|Resten van goedendags
Bestand:Paardenhangertje_van_Gwijde_van_Namen_Kortrijk_1302__9-01-2010_14-22-14.JPG|Paardenhangertje van Gwijde van Namen
File:Battle_of_Courtrai2.jpg|De Guldensporenslag, tot de negentiende eeuw vergeten, daarna vanonder het stof. Met een doel.
File:Nicaise de Keyser04.jpg|Voorstudie van de slag door Nicaise de Keyser.
File:Guido_Gezelle.jpg|Guido Gezelle (1830-1899)
File:Hendrik_Conscience.jpg|Hendrik Conscience (1812–1883)
File:Leeuwvanvlaenderen.gif|De Leeuw van Vlaanderen verscheen in 1838
File:Groeningepoort.jpg|Groeningepoort in Kortrijk
File:Kortrijk_Groeningeabdij_museum.JPG|Museum Kortrijk 1302
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Morele paniek en fake news ==

.

[[Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg|thumb|right|550px|De heksenprocessen van Salem in Amerika begonnen in 1692 en resulteerden in minstens 24 ter dood veroordelingen. Beschuldigingen ten aanzien van vooraanstaanden stopten de processen en deden de morele paniek verdwijnen.]]

[[Bestand:Deep_throat_PD_poster_(restored).png|thumb|right|550px|In deze film is de vrouwelijke seksualiteit het thema. Er zijn eindeloze processen gevoerd over de film. In 23 Amerikaanse staten is die verboden, in het Verenigd Koninkrijk is hij illigaal tot het jaar 2000. Nederland was toleranter. De film draaide uitsluitend voor meerderjarigen in bioscopen met minder dan vijftig zetels.]]

Fake news kan leiden tot morele paniek. Morele paniek is een buitenproportionele, vijandige en gemediatiseerde reactie op een situatie of technologie, een persoon of groep, die waarden en normen lijken te bedreigen. Het begrip verklaart maatschappelijke angstreacties die niet in verhouding staan tot de ernst, het risico, de schade of de dreiging. Morele paniek is een sleutelbegrip uit de sociologie en criminologie en zou voor het eerst gebruikt zijn door Marshall McLuhan in 1964. Jock Young introduceerde het in 1971 in de criminologie en de socioloog Stanley Cohen gaf het begrip bekendheid in zijn klassieker ''Folk Devils en Moral Panics'' uit 1973. Daarin beschrijft hij de jeugdbendes, de ‘Mods’ en de ‘Rockers’.

[[File:Waarom geloof jij fake news.webm|thumb|550px|Waarom geloof jij fake news? - Universiteit van Vlaanderen]]

.

.

=== Fasen ===

.

Morele paniek is gefaseerd en begint met een stereotiepe en overdreven voorstelling van een gebeurtenis. Daarna wordt die geassocieerd met soortgelijke gevallen en gepresenteerd als symptomatisch voor een maatschappelijk probleem. Vervolgens wakkeren doemscenario’s de angst aan en escaleert het tot er justitiële, politionele of juridische maatregelen komen. Soms ebt de paniek na een tijd weg, soms duurt de golf zo lang dat het zelfbeeld van de samenleving verandert. Voor de samenleving maakt het weinig uit of de oorzaak wel of geen hersenschim is en geldt het Thomas-theorema: ''als mensen situaties als werkelijk definiëren, zijn zij werkelijk in hun gevolgen''. Niet de situatie zelf, de perceptie geeft de doorslag.

.

.

=== Voorbeelden? Legio! ===

.

* Satanisch ritueel misbruik.

.

* De heksenjacht in Vlaanderen (met hoogtepunten tussen 1590-1610) en de processen zoals die in Salem.

.

* De gevolgen van masturbatie.

.

* De paniek en massahysterie die in 1938 ontstond bij het hoorspel ''The War of the Worlds'' van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatre on the Air. Luister hier: [http://sounds.mercurytheatre.info/mercury/381030.mp3 War of the Worlds].

.

* De zorgen over genetisch gemanipuleerde voeding.

.

* De invloed van televisiegeweld of in games zoals in Canis Canem Edit en de GTA-reeks.

.

* Imitatiegedrag van jongeren bij het zien van pornografie zoals in de film ''Deep Throat''.

.

* In de zomer van 1984 rapporteerden kranten na een dodelijke vechtpartij op het strand van Egmond in Nederland over het ‘kustgeweld’, de ‘geweldsgolven’ en ‘-explosies’, ‘uitbarstingen’ en ‘epidemieën van geweld’, alsof het natuurverschijnselen waren. De paniek kreeg ook de politie, justitie, de horeca en het lokale bestuur in zijn greep en ebde na enige tijd weg. 

.

* De mediareactie en die van de overheden na de aanslagen op 11 september 2001 en de terroristische aanslagen in Madrid van 11 maart 2004 en de terroristische aanslagen in Londen van 7 juli 2005. In hun representatie van ‘het’ terrorisme dragen overheid en media bij tot paniek omdat ze onnodig angst zaaien door burgers vertrouwd te maken met dreigingen. Dit simplisme brengt de moeizame interetnische verhoudingen onder spanning en leidt de aandacht af van oorlog of genocide.

.

* De negentiende-eeuwse angst om levend begraven te worden, leidde in 1868 tot het patent op de lijkkist met een ladder voor een uitvinder uit New Jersey.

.

* In het Engelse Middlesbrough worden in 1987 121 kinderen uit hun huizen geplaatst na misbruik. Artsen gebruikten de techniek 'reflex anale oprekking' waarbij ze de billen uit elkaar schuiven en de anus bestuderen. Later bleek de techniek onwetenschappelijk en met de meeste kinderen was niets aan de hand.

.

* De angst voor de atoombom tijdens de koude oorlog.

.

* De angst voor ongrijpbare vijanden zoals al-Qaeda, fijnstof, dioxine, zendmasen...

.

.

= '''BETROUWBAAR''' =

[[Bestand:Van_Olden_Barneveldt_Verhoeven_1619.gif|thumb|right|550px|Abraham Verhoeven, een prille 'gazettier' besloot zijn artikels in de Antwerpse krant de ''Nieuwe Tijdinghen'' met het zinnetje &quot;Oft waer is, sal den tydt leeren.' De auteur waarschuwt zo zijn lezers in de vroege zeventiende eeuw voor te hoog gespannen verwachtingen inzake de betrouwbaarheid van zijn schrijfsel. Het bericht is nog relevant. De illustratie vertelt het 'Verhael hoe ende in wat manieren den heere Johan Van Olden-Barneveldt, Advocaet van Hollandt ende den Vrieslant/ is Onthalst gheworden smaendachs voor noen den xiij Mey Anno Duisent zes hondert neghen-thien; T'hantwerpen/By Abraham Verhoeven/op de Lombaerde Veste/inde gulde Sonne, 1619.']]

.

{{Citaat|'''Door de fragmentarisering van alle kennis is de beleidsvorming er natuurlijk eenvoudiger op geworden. De hooggespecialiseerde takken van moderne wetenschap zijn zo ondoorzichtig geworden dat de mensen die daarin werkzaam zijn, noodgedwongen tot hun dertigste of langer door moeten studeren tot ze kunnen toetreden tot de nieuwe geestelijkheid. Een lange leertijd hebben ze allemaal, maar dat betekent nog niet dat ze het altijd eens zijn over de beste aanpak. De SARS-CoV-2-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de onenigheid onder experts zich zelfs kan uitstrekken tot schijnbaar simpele beslissingen, zoals over het gebruik van een mondkapje. Eind maart 2020 (de pandemie was drie maanden oud) adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie daar nog tegen, tenzij een persoon was besmet, en pas begin juni werd dat advies bijgesteld. Hoe kunnen mensen zonder specialistische kennis daarin partij kiezen of wijs worden uit debatten die vaak eindigen met het intrekken of ontmantelen van claims die daarvoor nog alles bepalend waren?'''|Vaclav Smil}}


.

Wat de betrouwbaarheid van deze encyclopedie betreft, daar gaan we even klassikaal door. We nemen een schrijfstok of een griffel en een schrijfplank, lei genaamd. We noteren drie vragen, het antwoord erop hoor je in de les.

.

* Ten eerste: Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* Ten tweede: Wat is betrouwbaarheid?

.

* Ten derde: Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Peilen is een term uit de scheepvaart, peilingen doe je steeds opnieuw, want je positie verandert constant.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=hA2p8EqvLLI '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: WAT IS BETROUWBAARHEID? (20 Min.)''']

.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=Xs0K4ApWl4g '''♣ LUISTER HIER NAAR DE GROOTSTE MISLEIDING UIT DE TWINTIGSTE EEUW'''.]

.

.

== Weet je dat…? Tuurlijk wel. ==

* Je in naam van iemand anders kan SMS'en?

.

*  Fototrucage mensen mooier maakt? Of lelijker, als het moet… Vrijwel elke foto in de krant of op internet is bewerkt! Kijk eerst naar [https://www.youtube.com/watch?v=iYhCn0jf46U dit filmpje van Dove] of naar deze ontmaskering.

.

* Er berichten gemaakt worden om journalisten een loer te draaien. Dergelijke berichten worden canards genoemd. Ze verschillen soms nauwelijks van stadslegendes.

.

* Goed ogende websites valse informatie doorspelen?

.

* Journalisten opzettelijk foute berichten de wereld insturen? Kijk op het impulscentrum naar (minstens) een van deze reportages. 1. Orson Welles War of the Worlds (Canvas Days that shook the World); 2. Bye bye Belgium (RTBF).

.

* Een verkeerd bijschrift bij een prima foto snel geplaatst is?

.

* De zetduivel vaker toeslaat dan gedacht?

.

* Sommige mensen wel heel goed gelovig zijn. Klik hier en bel en sms één jaar gratis. In tien dagen tijd tekenden 7200 jongeren in op dit aanbod.

.

* Een fout gespelde naam? Een foutief jaartal? Een verkeerde leeftijd of woonplaats? Tja, iedereen maakt fouten, niet?

.

Voor je info gebruikt, evalueer je die. “Ik heb de pest aan informatie, je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen” schrijft Jan Blokker ergens. Het citaat is in een mum van tijd gevonden, geknipt en geplakt in dit document. De referentie is uiteraard vergeten. Informatie wordt altijd gemaakt. Woordvoerders, journalisten, fotografen, redacteurs… één voor één maken zij nieuws of geschiedenis. Toch wordt die menselijke oorsprong snel vergeten. Niet alleen de Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid maar elke discipline evalueert informatie. Uiteraard vereist de doorlichting kennis van zaken, maar niettemin bestaan er “typevragen” die ongeacht het onderwerp  gelijk zijn. Zo dient de informatie controleerbaar, nauwkeurig, volledig, redelijk en eerlijk, relevant en actueel te zijn, er dient structuur, overzichtelijkheid en een lay-out te zijn. Voor je aan de controle begint ga je de bedoeling van de makers na. Wat is de aard van je bron?

  
 * Informatief?
 
 * Persoonlijk?
 
 * Commercieel?
 
 * Opiniërend?
 
.
 
{|
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg|thumb|550px|Revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, kort voor de arrestatie door de Russische geheime dienst. In het midden zit Vladimir Lenin.]]
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897 - Altered.jpg|thumb|560px|Dezelfde revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, nadat Alexander Maltsjenko in 1930 bij Jozef Stalin in ongenade viel, werd hij verwijderd.]]
|}

.

== Controleerbaar ==

[[Bestand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|thumb|rigth|550px|Van informatie die een redactionele controle onderging stijgt de betrouwbaarheid. Hier de redactie van de Canadian Broadcasting Corporation in Montreal (Canada) in 1944.]]

.
 
Betrouwbare info is controleerbaar. Van moeilijk te controleren info daalt de betrouwbaarheid. Anonieme info is onbetrouwbaar. Een cartoon uit The NewYorker toont twee honden voor een monitor, waarvan de ene zegt: ‘Op internet weet niemand dat je een hond bent.’ Een goede site bevat net als een boek de naam van de maker en zijn functie, de naam van de organisatie, een contactadres, een redactieteam, het doel van de organisatie en een datering. Het controleren begint dus met de vraag naar de auteur. Dit maakt een mail mogelijk of een extra controle via Google. Zoek uit wat de expertise van de auteur is, door zijn opleiding, werkomgeving of andere documenten te vinden. Verder kan de maker de controleerbaarheid vergemakkelijken door zijn tekst te onderbouwen met linken, een bibliografie of voetnoten. Eindigen sites op .ac.be of .edu, .org of .gov zijn het universiteiten, organisaties en staatsinstellingen. Trianguleren is het vergelijken van de informatie met minstens twee andere [relevante] bronnen. Twee is noodzakelijk, want op internet wordt veel overgenomen. Als meerdere webpagina’s hetzelfde zeggen over een onderwerp, werkt dit geruststellend. Maar let op, dit kan vals zijn. Wil je meer zekerheid, dan is het nodig om ofwel de site goed te bestuderen, te vergelijken of de commentaren op verwijspagina’s te lezen. Bij tegenstrijdige informatie is het belangrijk te weten welke auteur het meeste autoriteit heeft. Laat in je studie niet na om te wijzen op botsende visies en tegenstrijdige ideeën. Dit helpt bij het ontwikkelen van je eigen mening.

.

== Nauwkeurig en volledig ==

.

Als je evalueert op nauwkeurigheid ga je na in welke mate er slordigheden of onnauwkeurigheden voorkomen. Verkeerd taalgebruik en tikfouten tonen aan dat de auteur weinig aandacht schenkt aan de inhoud. Let op voor vage omschrijvingen zoals “men beweert dat er veel wordt…” Dit zijn teksten die lucht verkopen. Op internet verschijnt regelmatig onvolledige info. Andere info is bewust onvolledig en werkt als smaakmaker of zet aan tot kopen, sommige bronnen behandelen het onderwerp oppervlakkig of wekken de indruk het onderwerp volledig te dekken, maar stellen na consultatie teleur.

.

== Redelijk ==

.

Objectiviteit bestaat niet. De ‘werkelijkheid’ in taal gieten is ontzettend moeilijk: gewild of ongewild, steeds kijk je door filters van voorkennis, afkomst, behoeften, verwachtingen… Wat je ziet is cultureel bepaald. De discussie subjectief en objectief is hier aan de orde. Daarom is het onredelijk een auteur te vragen objectief te zijn. Verwacht van de auteur dat hij afstand doet van vooringenomenheid, een redelijke argumentatie gebruikt en eventueel uiteenlopende visies poneert. Vraag je af welk belang de auteur bij het onderwerp heeft. Zo rapporteert Greenpeace anders over een olietanker dan de eigenaar. Hoe redelijk is de informatie? Worden de ingenomen standpunten geëxpliciteerd? Wordt de website gesponsord? Hoe evenwichtig worden tegengestelde standpunten gepresenteerd? Is de term 'subsidieslurpers' een alitererende metafoor die wat suggereert of een objectief begrip?

  
 FEITEN ≠ TAAL
 
 .
 
 REALITEIT ≠ JE MENING
  
 .
 
 FEITEN ≠ JE MENING ≠ TAAL
 

In hoeverre weerspiegelen gedachten realiteit? En, in welke mate zijn we in staat om de realiteit die we feiten noemen, te beschrijven?
 

.

== Eerlijk ==

[[Bestand:Pinocchio_1940.jpg|thumb|right|550px|Eerlijke info staat tegenover leugenachtige info en die is niet altijd even makkelijk te herkennen als bij Pinocchio.]] 

.

Eerlijkheid is het (on)bewust manipuleren, verdraaien of verzwijgen. Worden de standpunten eerlijk gepresenteerd? Neemt de auteur een standpunt in? Is de partijdigheid acceptabel? Wordt dat standpunt gepresenteerd als een mening of als een feit? Eerlijkheid gebiedt dat feiten als feiten voorgesteld worden en meningen als meningen.

.

;Feiten

.

Een feit is aanvaard omdat dit bleek uit onderzoek of omdat het aanvaard is. In het alledaags taalgebruik is een feit “zeker” en kan het geobserveerd worden. Als het feit een tijd bestaat, is dit een situatie of een structuur. Als het om een verandering van structuur gaat, is dit een proces [industrialisatie, emancipatie]. Een kortstondig proces is een gebeurtenis. Zoek voor onderstaande 'feiten' voorbeelden.

.

* Object (voorwerp), bv:

.

* Plaats (ligging), bv:

.

* Gebeurtenis (kwestie), bv:

.

* Structuur (situatie of toestand), bv:

.

* Proces (evolutie) bv:

.

.

;Meningen

.

Over een mening kan je discussiëren. Een mening is een waardeoordeel of vooroordeel, een voorkeur en verwachting, een veronderstelling of een stelling. De nuances zijn subtiel. Een waardeoordeel berust op een interpretatie die je aanvaardt maar niet met feiten te ontzenuwen is, omdat de feiten verschillend worden uitgelegd. Bij een vooroordeel is men zich niet bewust van het waardeoordeel. Een veronderstelling en een stelling liggen dicht bij elkaar, net als een voorkeuren en verwachtingen. Een veronderstelling berust op een indruk of interpretatie, een stelling wordt gevolgd door een argumentatie en gaat vooraf aan een redenering [want, immers, daaruit volgt]. Een voorkeur leidt je aandacht [af]. Bij een voorkeur kan je kiezen, bij een verwachting [hoop] hoeft het object niet eens aanwezig te zijn.

.

* Vooroordeel (een ongecontroleerde mening), bv:

.

* Waardeoordeel (interpretatie), bv:

.

* Stelling (positie), bv:

.

* Veronderstelling (hypothese), bv:

.

* Voorkeur (neiging), bv:

.

* Verwachting (hoop), bv:

.

Laat extreem positieve en extreem negatieve meningen voor wat ze zijn. Soms laten journalisten hun mening in de tekst klinken zoals in dit citaat. “De scheiding der machten werd pas in de zeventiende eeuw geproclameerd door John Locke.” Het woordje ''pas'' zorgt dat een feit als mening voorgesteld wordt. Ook het omgekeerde is mogelijk, zoals deze uitspraak: “Een vondelingenschuif is moreel verwerpelijk en een welvaartsstaat onwaardig.” Dit is een mening die als feit wordt omschreven. Beter zou zijn “Ik vind een…” Het is een kwestie van academische training. Veel moeilijker is om als lezer feiten te herkennen die als mening zijn omschreven of om meningen te herkennen die als feit zijn omschreven.

.

== Wetenschappelijk of populariserend? ==

.

* Kijk naar [https://www.youtube.com/watch?v=9r8GNYi5K-Y deze (Belgische) reportage] en [https://www.youtube.com/watch?v=CMne7lqobT8 deze (Nederlandse) reportage] waarbij Bart Van Loo zijn boek De Bourgondiërs voorstelt. Er komt kritiek op zijn aanpak: Bart van Loo zou de geschiedenis te eenzijdig voorstellen. [https://www.youtube.com/watch?v=7gOlTlqY41s Kijk hier.]


== Fictie versus non-fictie ==

[[File:Orson_Welles_1937.jpg|thumb|550px|Orson Welles liet in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt of als men fictie met non-fictie gaat verwarren.]]

.

Als Fictie en non-fictie zich met elkaar gaan vermengen wordt het voor de kijker, luisteraar of lezer wel moeilijk om het waarheidsgehalte of de betrouwbaarheid te peilen. De VPRO documentaire van 52 min. Kijk aandachtig naar het bedrog der bedriegenis. Trek er een uurtje voor uit en lees vooral niet verder, anders is de fun er af.

.

;De hoofdpersonages
&lt;gallery&gt;
A11v 1092338.ogg|Armstrong stapt als eerste mens op de Maan (tv)
File:Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg|'''Joeri Gagarin (1934–1968) was geen lang leven beschoren.'''
File:Aldrin_Apollo_11.jpg|'''Buzz Aldrin, Apollo 11, gefotografeerd door Neil Armstrong'''
File:Ap11-s69-31740.jpg|'''Bemanning Apollo 11'''
File:Kennedy_vonbraun_19may63_02.jpg|'''Wernher von Braun met John F. Kennedy gekend als J.F.K.'''
File:Dornberger-Axster-von_Braun_(jha).jpg|'''Von Braun bij de overgave.'''
File:V1_Soest.JPG|'''V1-rakket.'''
File:V-2-Nederlands.jpg|'''V2-raket)'''
File:First photo from space.jpg|'''In 1946 neemt een V2 de eerste foto's uit de ruimte.'''
File:Project_Paperclip_Team_at_Fort_Bliss.jpg|'''Operatie Paperclip: Von Braun ging niet alleen naar de V.S.'''
Bestand:Posta_Romana_-_1959_-_Laika_120_B.jpg|'''Laika''', de eerste hond in de ruimte. Hoeveel dieren gingen haar voor Laika keerde nooit terug, maar dat wordt nooit gezegd. Wat gebeurde er met Laika? Laika ging niet als eerste dier de ruimte in, wel als eerste dier in een baan om de aarde. Voor haar waren er al dieren de ruimte ingestuurd. In 1947 stuurden de Verenigde Staten fruitvliegen mee op een raketvlucht. In 1948 en 1949 volgden de apen Albert I en Albert II. De Sovjet-Unie lanceerde vanaf 1951 honden op suborbitale vluchten.  Dezik en Tsygan bereikten de ruimte en zijn levend teruggehaald. Op 3 november 1957 is Laika, een zwerfhond uit Moskou, gelanceerd aan boord van Sputnik 2. De Sovjets wisten vooraf at er geen mogelijkheid bestond om haar terug naar de aarde te brengen. Jarenlang vertelde de Sovjetregering dat Laika enkele dagen overleefde en daarna humaan is geëuthanaseerd toen haar zuurstof opraakte. Dat verhaal bleek onwaar. In 2002 maakten Russische wetenschappers bekend wat er werkelijk gebeurde. Kort na de lancering werkte het koelsysteem van de capsule niet goed. De temperatuur in de cabine liep snel op. Laika stierf waarschijnlijk al na vijf tot zeven uur, door oververhitting en stress. De Sputnik bleef maanden rond de aarde cirkelen en op 14 april 1958 keerde de satelliet ongecontroleerd terug in de atmosfeer en verbrandde. Laika's stoffelijke resten gingen verloren.

&lt;/gallery&gt;

.

Wat je zag is ''Opération Lune'' die probeert aan te tonen dat we erg gevoelig zijn voor misleiding door te stellen dat Stanley Kubrick de eerste stappen op de maan in een studio filmde. Deze regisseur kennen we van Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb, 2001: A Space Odyssey (uit 1968), A Clockwork Orange, Barry Lyndon, The Shining, Full Metal Jacket en Eyes Wide Shut. Deze regisseur heeft uiteraard niets met de maanlanding van doen, hij is postuum opgevoerd als regisseur van de allerbelangrijkste film ter wereld. ''Opération Lune'' is geen documentaire maar een 'mocumentaire'. Ze wil de kijker te misleiden. Waarom? Puur om aan te tonen dat mensen te of erg goedgelovig zijn. Tot op welk punt ben jij meegegaan in dit verhaal?

.

Het woord Mocumentaire komt uit de combinatie van documentaire (feiten en waarheidsgetrouwe rapportage) en de M van Movie (fictie) en 'to moc', iemand op het verkeerde been zetten. Pas op het einde is het duidelijk dat het om een grap gaat. Sommige studenten kijken de film vol (on)geloof uit, anderen zijn al vanaf de helft kritisch... Hoe gealarmeerd was jij?

.

;Kijken

* [https://www.youtube.com/watch?v=EqHg8YSJWRk Operation Lune] BEELDFRAGEMENT debat met William Karel, regisseur van de mocumentaire.

.

.

== Relevant en actueel ==

.

Relevant wil zeggen betrekking hebben op je onderwerp. Wanneer is de info gepubliceerd? Wanneer is de site gemaakt en voor het laatst aangepast? Hoe actueel zijn de links? 

.

== Lay out ==

.

Een aantrekkelijke lay-out en een overzichtelijke navigatie bewijzen aandacht voor de paginaontwikkeling. Doorgaans wijst dit erop dat er aan de inhoud is gewerkt. Maar de redenering is niet absoluut. Het kan dat een grafisch talent een fijne inhoudloze pagina maakt, of dat vorsers geen grafisch verstand hebben. 'De inhoud is belangrijker dan de vorm' klinkt het argument dan. Maar toch. Schreeuwerige pagina’s duiden op informatietekort, op een vingeroefening of verdoezelen de onkunde van de maker. Vragen over de esthetica helpen bij de evaluatie.

.

;Stel vragen zoals: 

.

* Hoe verzorgd zijn de tekst en de afbeeldingen? 

.

* Worden er compositieprincipes gevolgd? 

.

* Is het ontwerp complex? Oogverblindend? 

.

* Is de tekst leesvriendelijk?

.

* Is de structuur overzichtelijk? 

.

* Is de lay-out of de interface duidelijk?

.

== Informatie in tijden van oorlog ==

.

{{Citaat|'''In oorlogstijd is de waarheid het eerste slachtoffer.'''|Boake Carter, journalist, 1900-1944.}}

.

{{Citaat|'''Voltaire heeft het ons geleerd: we moeten systematisch aan alles twijfelen.'''|Anne Morelli}}

.

Tijdens oorlogen of andere conflicten tussen twee groepen duiken tien principes die de propagandamachine ondersteunen. Anne Morelli somt ze op.

# 'Wij willen geen oorlog.'
# Alleen de vijand treft schuld, die heeft om oorlog gevraagd.
# Dit is geen oorlog tegen de mensen, maar tegen de leider van de tegenpartij.
# Het doel is nobel, zeker geen materieel gewin.
# De vijand begaat wreedheden. Als wij schade berokkenen is dat per ongeluk.
# De vijand gebruikt illegale wapens.
# Onze verlies is beperkt, die van de vijand groot.
# Kunstenaars en intellectuele steunen de zaak.
# De oorlog heeft een heilig karakter.
# Wie de propaganda in twijfel trekt, is een verrader.

.

.

= '''PINOKKIOTEST''' =

.

De Pinokkiotest is een checklist die je helpt inschatten hoe (on)betrouwbaar sommige info is. Je kan de test vinden op [http://sadan.wdfiles.com/local--files/5-evalueren/PINOKKIOTEST.pdf deze vragenlijst]. De test is vergelijkbaar met de [https://www.hogeschoolrotterdam.nl/globalassets/mediatheek/downloads/craap-scoreformulier-nl.pdf CRAAP]-test die in het vak informatievaardigheden ter sprake komt. 

.

.

= '''EXAMENVRAGEN''' =

.

.

== A-Vragen ==

.

(S&amp;V)Wie of wat zijn en wat is de betekenis van: Apollo (god), Nietzsche, Herbert George Wells, Howard Koch, Orson Welles, Jozef Stalin, Koude Oorlog, kunstmaan, The War of the Worlds, Milan Kundera, De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, Louis-Ferdinand Céline, Reis naar het einde van de nacht, Voyage au bout de la nuit, Anne Morelli, De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië, Guido Gezelle, Hendrik Conscience, Kortrijk 1302, De Leeuw van Vlaenderen (1838), Aufklärung, Immanuel Kant, Diderot, D'Alembert, Voltaire, John Locke (1632-1704), 1776, Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, Montesqieu (1689-1755), Jean Jacques Rousseau, Franse Revolutie, Glorious Revolution, 1688, Charles Darwin (1809-1882), Robespierre, Karl Marx, René Descartes, Opération Lune, J.F. Kennedy, Werhner von Braun, Joeri Gagarin, Richard Nixon, Houston (Texas), Cape Canaveral (Florida), Mocumentaire, Stanley Kubrick, 21 juli 1969, Neil Armstrong, Apollo 11, Apolloprogramma, Operatie paperclip.

.

.

== B-Vragen ==

.

* S&amp;V.In de geschiedenis kunnen we verschillende denkrichtingen onderscheiden. Zo kunnen we het model van de &quot;eeuwige terugkeer&quot; tegenover het &quot;verlichtingsmodel&quot; plaatsen. Illustreer dit op het niveau van het denken over geschiedenis, het resultaat, het doel, de richting, de motor en de gevolgen van dit denken. Geef bij beide richtingen één of meerdere vertegenwoordigers.

.

* S&amp;V.&quot;De verlichting is geen soort filosofie, maar een 18de eeuws fenomeen, waarbij groepen intellectuelen gefascineerd worden door de ontdekkingen van de wetenschap en door de filosofische reflecties die hierover gemaakt worden in de vorige eeuw. Het is een nieuwe geest die door Europa waait. Men wordt er zich van bewust dat de denkwijzen van de 17de eeuw reeds heel wat realiseerden in de fysica. Nu de tijd gekomen is om...&quot; 1. Welke kenmerken kun je met betrekking tot de verlichting aangeven; 2. Wat zegt Kant over die verlichting; 3. Kun je ook een kritiek op dit vooruitgangsoptimisme formuleren?  

.

* S&amp;V.Leg uit en toon aan met voorbeelden: &quot;Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen op een bepaalde manier te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Objectiviteit is niet mogelijk.&quot;  

.

* Wat kun je vertellen over Karl Marx en het dialectisch principe?

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Milan Kundera, 2. Louis-Ferdinand Céline, 3. Anne Morelli, 4. Hendrik Conscience, 5. Immanuel Kant, 6. Christus.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Diderot en D'Alembert, 2. Charles Darwin, 3. J.F. Kennedy, 4. Orson Welles, 5. Copernicus, 6. Plato.

.

* S&amp;VPlaats in chronologisch volgorde en wat weet je over... 1. Karl Marx, 2. Apollo 11, 3. H.G. Wells schrijft The War of the Worlds, 4. Voltaire 5. Orson Welles maakt een radioprogramma met de naam War of the Worlds, 6. Franse Revolutie.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Apolloprogramma, 2. John Locke, 3. Neil Armstrong zet eerste stappen op de maan, 4. Robespierre, 5. Nietzsche, 6. Scheiding Oost- en West-Romeinse rijk.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 3. Glorious Revolution, 3. René Descartes overlijdt, 4. Opération Lune (mocumentaire), 5. Werhner von Braun, 6. Guldensporenslag.

.
 
* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Joeri Gagarin overlijdt, 2. Het Colosseum wordt gebouwd, 3. Richard Nixon wordt president, 4. Tweede Wereldoorlog, 5. Stanley Kubrick maakt zijn laatste film, 6. De eerste Kruistocht. 

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid? Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* S&amp;V.Leg uit, waarom is de Spoetnik 1, de eerste satelliet zo belangrijk. Situeer ze in de tijd. Betrek woorden zoals Koude oorlog, Gagarin, Expo '58, Kennedy en Space Race in je antwoord.

.

.

== C-Vragen ==

.

* S&amp;V.Kundera: &quot;De idee van de eeuwige terugkeer der dingen is raadselachtig en Nietzsche heeft er andere filosofen mee in verlegenheid gebracht: te denken dat alles zich eens zou herhalen zoals we het al beleefd hebben, en dat ook die herhaling eindeloos zou doorgaan.&quot; Wat wil deze &quot;dwaze&quot; mythe van de eeuwige terugkeer der dingen zeggen? Valt het je ook wel eens voor - hetgeen voor Kundera het geval is - dat je &quot;ontroering voelt bij het bekijken van foto's van Hitler?&quot; Wat is het gevolg dat Kundera uit een dergelijk merkwaardige ervaring trekt? Wat denk je daar zelf over?

.
 
* S&amp;V.L.F. Céline: &quot;De filosofen [...] zijn ermee begonnen het brave volk van alles wijs te maken...&quot; Waar heeft Céline het over in bovenstaande citaat, genomen uit Reis naar het einde van de nacht? Geef een persoonlijke kritiek.

.

* S&amp;V.De media gebruiken verschillende technieken om de kijker te doen geloven dat hun boodschap 'waar' is.  Welke technieken haal je uit deze film die het realiteitsgehalte van de boodschap verhogen?  En, waar gaan de filmmakers door het lint.  Of, met andere woorden, waar kan je in de film merken dat het hier om een 'vervalsing' van de realiteit gaat?

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid, waarom is betrouwbare info zo belangrijk en hoe kan je achterhalen of informatie betrouwbaar is?

.

* S&amp;V.Leg uit: De meesten beschouwen 'geschiedenis' als iets 'passief'. Geschiedenis was er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! 

.

* S&amp;V.Leg uit: De 'actieve constructie' van de geschiedenis is een vraag die op filosofisch vlak tot tien verschillende vragen leidt. Gebruik Hegel en de universiteit van Berlijn in je antwoord.

.

* S&amp;V.Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Waarom spreken we van peilen?

.

.


== D-Vragen ==

.

&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;360&quot;&gt;
Bestand:TheMatrixAnimated.gif
Down the Rabbit Hole.png
Milan Kundera redux.jpg
L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg
Gerrit Komrij (1981).jpg
Anne Morelli.jpg
Bestand:Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg
Descartes Discours de la Methode.jpg
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg
Jean Le Rond d'Alembert, by French school.jpg
Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg
Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg
John Locke.jpg
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
Montesquieu 1.png
Immanuel Kant (painted portrait).jpg
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg
Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg
Social contract rousseau page.jpg
EmileTitle.jpeg
Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg
James Watt by Henry Howard.jpg
François Quesnay.jpg
Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif
AdamSmith.jpg
Louis XIV of France.jpg
Koning Louis XV; Hyacinthe Rigaud.jpg
Ludvig XVI av Frankrike porträtterad av AF Callet.jpg
Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg
Women's March on Versailles01.jpg
Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg
LouisXVIExecutionBig.jpg
Jacques-Louis David - Marie Antoinette on the Way to the Guillotine.jpg
Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg
Robespierre.jpg
Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png
Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg
Bestand:David Van Reybrouck.jpg
Bestand:Jose Ortega y Gasset.jpg
Karl Marx 001.jpg
Kortrijk-Groeningemonument.jpg
Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png
Bestand:Honoré de Balzac (1842) Detail.jpg
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG
Battle of Courtrai2.jpg
Nicaise de Keyser04.jpg
Guido Gezelle.jpg
Hendrik Conscience.jpg
Leeuwvanvlaenderen.gif
Groeningepoort.jpg
Kortrijk Groeningeabdij museum.JPG
Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg
Bestand:Deep throat PD poster (restored).png
Bestand:Van Olden Barneveldt Verhoeven 1619.gif
Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg
Bestand:Pinocchio 1940.jpg
Orson Welles 1937.jpg
A11v 1092338.ogg
Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg
Aldrin Apollo 11.jpg
Ap11-s69-31740.jpg
Kennedy vonbraun 19may63 02.jpg
Dornberger-Axster-von Braun (jha).jpg
V1 Soest.JPG
V-2-Nederlands.jpg
First photo from space.jpg
Project Paperclip Team at Fort Bliss.jpg
Bestand:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''BIBLIOGRAFISCHE NOTEN''' =</text>
      <sha1>lfks1832x3l10wzjs38hmb4yqs2mcrq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429776</id>
      <parentid>429775</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T18:13:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fictie versus non-fictie */</comment>
      <origin>429776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108245" sha1="5lse6g2qypx0e9zv6qf1stpsgwyzn8q" xml:space="preserve">[[Bestand:TheMatrixAnimated.gif|thumb|550px]]

&lt;big&gt;'''HOOFDSTUK 1. HISTORISCHE MODELLEN, BESEF EN DENKRICHTINGEN''' &lt;/big&gt;
;&lt;big&gt;WAT IS GESCHIEDENIS EIGENLIJK?&lt;/big&gt;

.

[[File:Down_the_Rabbit_Hole.png|thumb|550px|♣ '''TUINTIP'''  Down the rabbit-hole?  Op een zomerdag luistert Alice Liddell aan de oever van een meer naar haar oudere zus die een saai boek voorleest. Alices verveling verdwijnt als er een pratend konijn passeert. Het is gehaast en houdt de tijd op zijn horloge (de geschiedenis?) in de gaten en springt in een hol. Alice volgt en valt de dieperik in. Een deurtje verbergt een prachttuin, een flesje met het opschrift &quot;drink mij&quot; maakt haar klein genoeg om de deur door te kunnen. Spring in het gat en deze geschiedenistuin en laat je verwonderen zoals Alice. The Matrix kaapte als film het idee van Alice en stelt de vraag of de wereld een illusie is? Plato deed iets vergelijkbaars met de allegorie van de grot. De Matrix visualiseert René Descartes' stelling: 'Ik denk, dus ik ben' en is mee geïnspireerd door de cyberpunk van William Gibson.]]

[[Bestand:Hoe ontdek je nepnieuws (How To Spot Fake News).jpg|thumb|550px|Infographic ''Hoe ontdek je nepnieuws'', uitgegeven door de International Federation of Library Associations and Institutions.]]

{{Citaat|'''Veel vitale cycli van ons lichaam kennen een periodiek verloop: de hartslag, de ademhaling, de afwisseling tussen slapen en waken. Contoleren of ze regelmatig zijn vindt bijna altijd onbewust plaats, maar zelfs de geringste verstoring is voldoende om plotseling de alarmbellen te doen rinkelen. (...) In tegenstelling tot de traditionele zintuigen, hebben wij geen orgaan voor tijdszin.'''|Guido Tonelli}}

.

{{Citaat|'''Niet lachen, noch huilen, maar begrijpen.'''|Ludo De Witte}}

.

{{Citaat|'''De geschiedschrijver is een wandelend anachronisme, een ontheemd persoon, die de technieken van vandaag gebruikt om te proberen dingen te weten over gisteren die gisteren zelf niet eens wist. Hij moet waarachtigheid nastreven, hij dient te luisteren naar de woorden die het verleden spreekt, maar hij moet communiceren in een taal die het heden begrijpt.'''|Hilary Mantel}}

.

{{Citaat|'''Wie wetenschap onderwijst moet ophouden met leerlingen de pap in de mond te geven en hen de mogelijkheid bieden 'het pure plezier van begrip te ontdekken.' Wie cursussen eenvoudigweg doceert, laat de studenten zitten met 'onderontwikkelde intellectuele vaardigheden en weinig besef van de invloed die wetenschap op hun leven heeft'.'''|Amerikaanse Vereniging voor de Vooruitgang van Wetenschap, de uitgever van Science}}
 
.

{{Citaat|'''De vraag is of u dat kunt, woorden zoveel verschillende betekenissen geven.'''|Alice in Wonderland}}

.

{{Citaat|'''De vraag is wie de baas is - punt uit'''|Wiggel Waggel}}

.

{{Citaat|'''Deze tijd vraagt om optimisme. Pessimisme bewaren we voor slechtere tijden.'''|Jean-Claude Servais&lt;ref&gt;Geciteerd in: NAOMI KLEIN, (vertaald door Jan Willem Reitsma en Pon Ruiter). ''Nee is niet genoeg.'' De Geus, Amsterdam, 2017, p. 275.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Wetenschap is niet hapklaar en eenduidig. In de coronacrisis zag je vaak twee kampen tegenover elkaar staan die elk het eigen gelijk claimden op basis van één of andere studie. Dat is ook des mensen. We denken allemaal dat we heel kritisch onze standpunten innemen, maar dat is natuurlijk niet zo. We zijn kuddebeesten. Vaak nemen we een standpunt in omdat dat het standpunt is van de groep waar we toe behoren. En dan gaan we achteraf feiten zoeken die die intuïtie bevestigen. Er is zo'n mooi beeld - ik weet niet meer van wie het komt - dat we de feiten gebruiken zoals een dronkaard een lantaarnpaal gebruikt: niet om ons te verlichten, maar als steunpilaar. Ons brein is helemaal niet zo rationeel als we denken. (...) Wie gelooft dat wetenschappers deel van een corrupte elite uitmaken, heeft daar natuurlijk weinig aan. Daar begint het dus mee. Als je zegt aan kritisch denken te doen, maar de wetenschap niet vertrouwt... Tja, dan kun je dus niet kritisch denken. Het paradoxale is net dat die mensen van zichzelf denken dat ze zéér kritisch zijn, en dat de anderen als schapen met de kudde meelopen. Kritisch zijn betekent niet alleen dat je moet durven te denken, maar ook dat je moet durven te vertrouwen - in de wetenschap meer bepaald. Ook wetenschappers kunnen er wel eens naast zitten, maar gemiddeld genomen zijn zij veel betrouwbaardere bronnen dan de algoritmes van You Tube.'''|Patrick Loobuyck&lt;ref&gt;PATRICK LOOBUYCK. In: ''De Morgen.'' Vrij zijn is niet: doen wat je wilt. 20 augustus 2021.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Zelfcensuur, aldus, George Orwell, heeft twee nefaste gevolgen. Ze heeft een kwantitatief effect: als voldoende mensen zichzelf censureren, kom je in een samenleving waar politieke censuur regeert. Daar heb je geen bestraffende overheid voor nodig. Mensen staan zelf op de rem, omdat ze sociale uitsluiting (of erger) vrezen. Zelfcensuur heeft een kwalitatief effect: als je je ideeën voor anderen moet verzwijgen, begin je tegen jezelf te liegen. Dat is wat zijn romanfiguren overkomt: ze zijn het contact met het eigen denken kwijt. Daarom is vrijheid van spreken belangrijk: ze bevat de vrijheid om te denken.'''|Tinneke Beeckman}}

.

{{Citaat|'''Als je geen perverse of persoonlijke agenda hebt, begint alles met research. Je stelt je de vraag naar wat zich heeft afgespeeld en waarom het zo liep.'''|Mike Leigh}}

.

{{Citaat|'''Historici hebben een maatschappelijke rol te vervullen. We moeten ons dus niet opsluiten in onze ivoren toren. [...] In het verleden hebben we te veel gedacht dat we documentaires, tentoonstellingen en computerspelletjes moesten maken. We moeten nu weer kiezen voor fundamenteel historisch onderzoek, dat teruggaat naar de bron. Dat is onze corebusiness; wetenschappelijk onderzoek, op basis van onze eigen onderzoeksagenda, tegen de stroom in van de politiek corecte moraliserende boodschap. Zonder onderzoek geen debat en zonder debat geen herinnering. Je kunt de stappen daarin niet overslaan, anders eindig je met lege herdenkingen.'''|Nico Wouters&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Historici moeten hun eigen agenda heroveren.'' In: ''De Standaard'', 11.05.2019, p. 40 &amp; 41.&lt;/ref&gt;}}

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.youtube.com/watch?v=MrmGliMP0bc LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE GESCHIEDENIS ALS ACTIVE CONSTRUCTIE, OBJECTIVITEIT EN VERVALSINGEN].'''

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/evoluties-in-het-welzijns-en-veiligheidsdenken de PowerPoint die bij deze lessen hoort].'''

.

.

= '''DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN''' =

.

== ''De eeuwige terugkeer der dingen'' van Milan Kundera ==

&lt;small&gt;(Eigen bewerking)&lt;/small&gt;

[[File:Milan Kundera redux.jpg|thumb|550px|Milan Kundera (1929-2023) is een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met filosofische thema's. Een van zijn bekendste werken is ''De ondraaglijke lichtheid van het bestaan''. Philip Kaufman verfilmde het onder de titel ''The Unbearable Lightness of Being''.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=AniUgwUn6oo ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN HET BESTAAN'', 5 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;De eeuwige terugkeer der dingen is een raadsel en Nietzsche
bracht er andere filosofen mee in verlegenheid: de gedachte dat alles zich eens
herhaalt zoals we het reeds beleefden, en dat die herhaling eindeloos
zou zijn! Wat is de betekenis van deze dwaze mythe?
De mythe negeert dat een voor altijd verdwenen, nooit meer 
terugkerend leven op een schaduw lijkt, gewichtloos is,
bij voorbaat dood is, en al was het huiveringwekkend, prachtig of verheven, de
huiver; de pracht of die verhevenheid zijn van geen betekenis. We hoeven ze
niet voor kennisgeving aan te nemen, evenmin als een oorlog tussen twee
Afrikaanse staten in de veertiende eeuw, die het gezicht van de wereld niet had
veranderd, ondanks het in onbeschrijflijk lijden creperen van
driehonderdduizend negers.
Verandert er dan iets aan die oorlog van twee Afrikaanse staten in de veertiende
eeuw wanneer die zich ontelbaar herhaalt in de eeuwige terugkeer?
Er verandert wel iets; de oorlog wordt een omhoog stekend blok dat blijft, en de
stupiditeit ervan zou onherstelbaar zijn.
Als de Franse Revolutie zich eeuwig zou herhalen, zou de Franse
geschiedschrijving minder trots zijn op Robespierre. Maar omdat ze spreekt
over iets dat nooit meer terugkomt, zijn de bloedige jaren veranderd in louter
woorden, theorieën en discussies, ze zijn lichter geworden dan veren, ze jagen
geen schrik aan. Er is een eindeloos verschil tussen de Robespierre die slechts
één maal in de geschiedenis voorkomt en een Robespierre die eeuwig terug zou
keren om de koppen van de Fransen te laten rollen.
Laten we zeggen dat de gedachte van de eeuwige terugkeer een zeker
perspectief betekent waarin de dingen zich anders vertonen dan we die kennen:
ze vertonen zich zonder de verzachtende omstandigheid van hun voorbijgaande
aard. Deze verzachtende omstandigheid weerhoudt ons namelijk een oordeel uit
te spreken. Hoe kun je iets dat voorbijgaat veroordelen? Het avondrood van de
ondergang kleurt alles met de bekoring van de nostalgie; ook de guillotine.
Onlangs heb ik mezelf betrapt op een ongelooflijk gevoel: ik bladerde in een
boek over Hitler en voelde bij enkele foto's ontroering. Ze herinnerden me aan
mijn kinderjaren; die vielen in de oorlog; sommige leden van mijn familie
kwamen om in Hitlers concentratiekampen; maar wat was hun dood tegenover
het feit dat de foto's van Hitler me herinnerden aan de voorbije tijd van mijn
leven, een tijd die niet meer terugkeert?
Deze verzoening met Hitler verraadt de diepe morele perversiteit, verbonden
met een wereld die in wezen gebaseerd is op het niet bestaan van de terugkeer,
want in die wereld is alles bij voorbaat vergeven en dus ook alles cynisch
toegestaan.
Zou elke seconde van ons leven zich oneindig herhalen, dan zijn we
vastgenageld aan de eeuwigheid zoals Jezus Christus aan het kruis. Dat is een
verschrikkelijk vooruitzicht. In de wereld van de eeuwige terugkeer rust op
elke handeling het gewicht van een ondraaglijke verantwoordelijkheid. Daarom
noemde Nietzsche de idee van de eeuwige terugkeer de zwaarste last (das
schwerste Gewicht).&lt;/small&gt;|Milan Kundera}}

.

.

== ''Reis naar het einde van de nacht'' van Louis-Ferdinand Céline&lt;ref&gt;LOUIS FERDINAND CELINE, vertaald door E.Y. Kummer. ''Reis naar het einde van de nacht.'' Van Oorschot, 2016 (naar de uitgave van 1932), p. 74-77.&lt;/ref&gt; ==

[[File:L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg|thumb|550px|Louis-Ferdinand Céline (1894-1961) is samen met Marcel Proust één van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken publiceert.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=4OC6LKybZs8 ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''REIS NAAR HET EINDE VAN DE NACHT'', 6 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;Och  man! Ik verzeker je dat deze wereld
er uitsluitend op uit is om iedereen te verneuken! 
Jij bent jong. Ik hoop dat deze paar
minuten vol wijsheid je jaren zullen bijblijven! Luister goed
naar me, kerel; als ze 't hebben over: 'Het medelijden met het
lot, met de omstandigheden van de arme mieter...', laten dan
deze woorden, die in vurige letters boven alle moordende
schijnheiligheid van onze maatschappij schitteren, een uiterst
belangrijk teken aan de wand voor je zijn, waar je niet meer zo
maar aan voorbij mag gaan zonder het belang ervan in te zien.
Hoor, ik zeg jullie, arme donders, altijd de lul in 't leven, geslagen, uitgeperst,
eeuwig en altijd zwetend, ik waarschuw jullie dat als de groten van deze aarde
interesse voor jullie beginnen te krijgen, dan is 't omdat ze op het slagveld
gehakt van jullie willen maken... Dat is het teken... 't Kan niet missen... 't Begint
met liefde voor het volk. Lodewijk XIV die trok zich tenminste geen zak van
het brave volk aan, vergeet dat niet. Lodewijk XV ook niet. Hij veegde er z'n
gat mee af. Natuurlijk was het leven in die tijd niet prettig, het leven van de
arme sloeber is nooit prettig geweest, maar ze werden niet zo hardnekkig en
verbeten om zeep geholpen als nu door onze tirannen. De kleine man, zeg ik je,
wordt alleen met rust gelaten als hij wordt veracht door de groten,
die uitsluitend uit eigenbelang of sadisme aan het volk kunnen denken... De filosofen
mag ik je daar nog op attent maken nu we 't er toch over hebben, diè zijn ermee
begonnen het brave volk van alles wijs te maken... Het volk dat alleen zijn
catechismus kende! Ze zouden 't wel opvoeden, beweerden ze... Nou! Ze
hadden heel wat waarheden te onthullen! Prachtige! Frisse! Schitterende! Je
duizelde ervan! Zo is 't! begon het brave volk te zeggen, zo is 't precies! Zo is 't
helemaal! Daar gaan we allemaal voor sterven! 't Volk wil alleen maar sterven!
Zo zijn de mensen nu eenmaal. 'Leve Diderot!' hebben ze gebruld en toen
'Bravo Voltaire!'. Dat zijn nog 's filosofen! En ook nog leve Carnot, die zo mooi
overwinningen in elkaar kon knutselen! En leve iedereen! Dat zijn tenminste
knapen die 't brave volk niet in onwetendheid en bijgeloof laten verrekken! Zij
wijzen 't de weg naar de vrijheid! Ze maken 't zelfstandig! En ze hebben niet
stilgezeten! Iedereen moet eerst de krant kunnen lezen! Dat is onze redding!
Godverdomme! En snel! Geen analfabeten meer! Die kunnen we niet meer
gebruiken! Alleen maar burgersoldaten! Die stemmen! Die lezen! En die
vechten! En die marcheren! En kushandjes werpen! In dat tempo werd 't brave
volk gauw goed rijp. Het enthousiasme over 't afwerpen van 't juk moet toch
ergens goed voor zijn, waar of niet? Danton stond niet voor Jan Lul zo mooi te
praten. Met wat gebrul, dat zo raak was dat je 't nu nog hoort, had hij in een
handomdraai 't brave volk gemobiliseerd! En dat betekende 't eerste vertrek van
de eerste bataljons geëmancipeerde bezetenen! De eerste stemmende en
vlagdronken klootzakken die Dumouriez met zich meevoerde om zich te laten
doorzeven in Vlaanderen! Dumouriez zelf, die te laat aan dit ongekend nieuw
idealistische spelletje had deelgenomen, had achteraf toch maar liever poen, hij
deserteerde. 't Was onze laatste huurling... Soldaatje spelen voor niets, dat was
wat nieuws... Zo nieuw dat Goethe, al was hij dan Goethe, z'n ogen uitwreef
toen hij in Valmy kwam. Bij het zien van die haveloze vurige cohorten die zich
spontaan kwamen laten afslachten door de koning van Pruisen voor de
verdediging van de gloednieuwe vaderlandslievende fictie, kreeg Goethe het
gevoel dat hij nog heel wat te leren had. 'Van nu af aan, galmde hij schitterend,
helemaal in overeenstemming met z'n talent, begint een nieuw tijdperk!' En
hoe! Daar het systeem uitstekend werkte, ging men daarna helden in serie
afleveren, die hoe langer hoe minder kostten omdat het systeem steeds beter
werd. Iedereen heeft zich er wel bij bevonden. Bismarck, de beide Napoleons,
Barrès wolk, door de Hervorming al aan flarden gerukt en al lang gecondenseerd tot
episcopale spaarpotten. Vroeger was het mode, als je fanatiek was, te roepen:
'Leve Jezus! Op de brandstapel met de ketters!' Maar ja, er waren niet zoveel
ketters en 't waren vrijwilligers... Terwijl we nu zo ver zijn dat onafzienbare
horden zich geroepen voelen om mee te doen als er geschreeuwd wordt: 'Aan de
galg met alle lammelingen! Met alle slappe tinussen! Met de onnozele lezers!
Met miljoenen tegelijk, hoofden rechts!' De kerels die niemand aan flarden
wilden schieten, niemand om zeep willen helpen, die stinkende pacifisten, die
moeten we in hun kladden grijpen en vierendelen! We zullen ze duizend gore
doden laten sterven! En om ze manieren bij te brengen halen we eerst hun
darmen uit hun lijf, hun ogen uit hun kassen en de jaren uit hun stinkend
kwijlerig leven! Kreperen moeten ze bij legioenen en nog eens bij legioenen, in
de pan gehakt worden, leegbloeden, stikken in gifgassen, en dat alles om het
vaderland dierbaarder, vrolijker en lieflijker te maken! En als er nog tuig bij is
dat deze sublieme dingen niet wil begrijpen, moeten ze zich maar onmiddellijk
laten begraven met de anderen, nee, toch maar niet samen met ze, maar
helemaal aan het eind van het kerkhof, onder een onterend grafschrift voor
lafaards zonder idealen, want deze schoften hebben hun grandioos recht
verloren op een stukje schaduw van het monument dat bij aanbesteding door de
gemeente op het middenpad is opgericht voor de fatsoenlijke doden, en ook
hebben ze het recht verloren iets op te vangen van de echo van de minister, die
zondag weer bij de prefect komt pissen om na het middageten bewogen z'n
smoel open te doen boven de graven...&lt;/small&gt;|Louis-Ferdinand Céline}}

.

.

== ''Inhaaloefening'' door Gerrit Komrij ==


[[File:Gerrit_Komrij_(1981).jpg|thumb|right|550px|Gerrit Komrij (1944–2012) was een homo-dichter, schrijver, vertaler, criticus, polemist en toneelschrijver uit Nederland met een voorkeur voor Portugal. Hij was van 2000 tot 2004 de Dichter des Vaderlands. Hij stond bekend om zijn virtuoze en kleurrijke taalgebruik en was een gevreesd polemist.]]

[[File:Anne Morelli.jpg|thumb|right|550px|Anne Morelli (1948) is doctor in de geschiedenis en doceert aan de ULB en interesseert zich in de Italiaanse immigratie.]]


{{Citaat|&lt;small&gt;We zijn genoeg vernederd en bespot

Door halfgeleerden met hun boekenwijsheid

En met hun regelrechte lijn naar God,

Terwijl ze ons verwezen naar de ijstijd.  


We zijn genoeg voor achterlijk versleten.  

Kom vriend, de revolutie start vandaag.  

We zijn met attributen ruim bemeten.  

Dood Galilei met een motorzaag,


Trakteer Voltaire op elektroshocks,

Erasmus op een overdosis speed.  

Maak Bacon, Nietzsche, Swift weer orthodox

Door laster, centrifuge, turboprop,

En wat de Heer betreft: kruisig hem niet,

Maar plak een gele sticker op zijn kop.&lt;/small&gt;|Gerrit Komrij}}

.

[https://www.youtube.com/watch?v=VL0CZEiEz9g&amp;t=3s '''♠ BEKIJK HIER EEN PROFETISCHE Gerrit Komrij.'''] 

.

= '''WAT IS GESCHIEDENIS?''' =

[[Bestand:Berlin_Universität_um_1900.jpg|thumb|550px|De Universiteit van Berlijn (foto uit 1900) was de eerste universiteit die - met Hegel - de geschiedfilosofie in haar aanbod opnam. Geschiedfilosofie houdt zich bezig de betekenis van de geschiedenis, analyseert de geschiedschrijving en speculeert over mogelijke teleologische principes zoals: is er een ontwerp, een doel, een richting? Ironisch genoeg vond hier in 1933 de boekenverbranding plaats, tot groot, ironisch ongenoegen van Bertolt Brecht die zijn werk niet op de lijst der afvalligen zag staan. Een Duist bibliothecaris legde in de jaren voorafgaand aan 1933 een lijst aan met boeken die het Nazi-regime niet ondersteunden, het gaat om auteurs die tegenwoordig elke cursus op de hogeschool of de universiteit sieren: Karl Marx, Frederich Nietsche, Sigmund Freud... De universiteitsgebouwen worden compleet verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog, de geallieerde bombardementen laten niets overeind. Tegenwoordig lijkt het plein weer op het oude, althans wat de fascade betreft. Het parkje is nu een plein met een ondergrondse, lege boekenkast.]]

[[Bestand:Hegel_portrait_by_Schlesinger_1831.jpg|thumb|550px|Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) doceert filosofische colleges over geschiedenis aan de Universiteit van Berlijn. Die monden uit in het postuum gepubliceerde ''Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte''. Hij beschouwt de wereldgeschiedenis als een rationeel, op vooruitgang gericht proces, geleid door de 'Wereldgeest'. Tijdens zijn professoraat in Berlijn reviseert hij de tekst zonder ophouden. De publicatie verschijnt in 1837, zes jaar na zijn dood.]]

.

Wat is veiligheids- en welzijnsgeschiedenis? Die vraag is niet makkelijk. Niet toevallig heeft geschiedenis twee betekenissen. 'Het is zowel een wetenschappelijke discipline als het onderzoeksobject van die discipline.'&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Het had gekund (maar misschien ook niet).'' In: ''De Standaard'', 21.09.2015, p. D10.&lt;/ref&gt; Met andere woorden: de geschiedenis schrijft geschiedenis over de evolutie van de wereld en over zichzelf: over de discipline, over de historicus en zijn voorkeuren en over haar eindeloze beperkingen om tot definitieve inzichten te komen. Wat is geschiedenis, is het best te beantwoorden door de geschiedenis te bekijken als een ‘actieve constructie’. '''Actief''' wil zeggen: hier deed iemand zijn best voor, zijn ''leen'' achter gelegd, gewerkt. '''Constructie''' wil zeggen: iets is gemaakt. Een architect bouwt een bouwwerk, een historicus schrijft een verhaal,  een narratieve constructie die soms meer op kunst lijkt dan op wetenschap. In het beste geval op basis van feiten, in het slechtste geval op basis van verzinsels of hallucinaties. Etymologisch gaat het woord terug op 'historie', afkomstig van het Griekse ιστορία en herkenbaar in het Engelse history/story. Geschiedenis en verhaal zijn een dansend duo.

.

Schoolbank-kinderen en veel mensen beschouwen 'de geschiedenis' als iets 'passief'. Ze slaan aan het blokken nadat een juf, een meester of een deskundige in hun klasje over het verleden kwam vertellen. Voeling is er weinig. Omdat die leerkracht of die pastoor het hen inlepelde als een 'objectieve realiteit', namen ze het voor waar aan. Geschiedenis is er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! Wat hier problematisch aan is, is het feit dat de woorden ''actief'' en ''passief'' diametraal tegenover elkaar staan net zoals de begrippen objectief en subjectief. De 'actieve constructie' is een vraag die op filosofisch vlak tot tien vragen leidt:

.

'''1.''' Wanneer begint de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.
 
'''2.''' Wie maakt de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.

'''3.''' Waarom bestaat/maakt hij of zij geschiedenis? Met andere woorden: wat is de reden waarom we over iets spreken? Wat is de reden waarom we onze lessen vullen met bepaalde inhouden? Wat is de reden waarom boekhandels elk jaar weer duizenden boeken verkopen?

.

'''4.''' Hoe maakt ''men'' de geschiedenis van het veiligheids- en welzijnsdenken? Wat doet een historicus in het archief? Hoeveel begrijpt hij werkelijk van het Middelnederlandse handschrift dat voor hem ligt? Hoe interpreteert de historicus de dementerende dame die hij 's morgens telkens weer gaat interviewen? 

.

'''5.''' Wat is het doel van het historisch proces? Of, anders gezegd: wat wil men/ik/deze groep bereiken?

.

'''6.''' Welke richting kunnen we ontwarren in de loop van de geschiedenis en de veiligheid en het welzijn? Ofwel: gaat het vooruit of achteruit? Is de klim moeilijk of glijden we van een leien dak?

.

'''7.''' Wat is de motor van de geschiedenis? Of: welke drijfveren zorgen voor verandering? Is het de economie? De politiek? De klimaat wijziging? De...

.

'''8.''' Is er hier sprake van een betrouwbare geschiedenis of gaat het om fake news? Of, met andere woorden: zien wij de wereld zoals hij is of werken er allerlei filters op ons in?

.

'''9.''' Is geschiedenis een wetenschap of is geschiedenis propaganda, indoctrinatie of brainwashing, is geschiedenis objectief, zoals dat de andere wetenschappen dat beweren? En wat is dat dan, objectiviteit?

.

'''10.''' Kon de geschiedenis anders lopen? Stel dat Hitler sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog. Of, stel dat hij op 8 oktober 1908 slaagde voor zijn ingangsexamen aan de kunstacademie in Wenen, zoals Eric-Emmanuel Schmitt uitwerkt in zijn roman ''La part de l'autre'' uit 2001. Wie zal het zeggen?

.

.

== Tijdsgeest ==

[[Afbeelding:Glass-of-water.jpg|thumb|550px|Half vol of half leeg? Optimisme of pessimisme?]]

[[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|thumb|550px|Frans Hals (1582-1666) schildert René Descartes (1596-1650).]]

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Renaissance|1450 -&gt;&gt; Humanisme|1500 -&gt;&gt; Verlichting |1650 -&gt;&gt; Glorious Revolution|1688 -&gt;&gt; Franse Revolutie|1789 -&gt;&gt; Take off Industriële Revolutie|1800 -&gt;&gt; Belgische Revolutie|1830 -&gt;&gt; Liberalisme|1830 -&gt;&gt; Socialisme|1848 -&gt;&gt; Rerum Novarum|1891 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Fin de siècle|1890 -&gt;&gt; Eerste Wereldoorlog|1914  -&gt;&gt; 11 november 1918|1918 -&gt;&gt; Beurskrach|1929 -&gt;&gt; Machtergreifung|1933  -&gt;&gt; Verdrag van München|1938  -&gt;&gt; Tweede Wereldoorlog|1940-1945 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; 1950|Zilveren jaren '50  -&gt;&gt; 1960|Gouden jaren '60 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Oliecrisis|1972 -&gt;&gt; Aids|1979 -&gt;&gt; Kernramp Tsjernobyl|1986 -&gt;&gt; Herald of Free Enterprise|1987 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Val Berlijnse Muur|1989  -&gt;&gt; Het einde van de geschiedenis en de laatste mens|1992 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Nine eleven|2001 -&gt;&gt;  Klimaatvluchtelingen|2014 -&gt;&gt; Klimaatmarsen|2019 -&gt;&gt; Coronacrisis |2020-2023 -&gt;&gt; Russische inval Oekraïne|2022 -&gt;&gt; Oorlog Israël / Hamas|2023 &gt;&gt;&gt; '''

.

.

== Waar halen optimisten hun mosterd? ==

.

'''1754''': Met de ontdekkingsreizen en de daarmee gepaard gaande veroveringen in Amerika, China of Perzië duiken in Europa steeds meer verhalen op van kolonisten die inheemse volken, hun gebruiken en hun politieke organisatie beschrijven. Voltaire en John Locke lezen de bestseller van pater Gabriel Sagart die bij het Wendatvolk verbleef, Jean Jacques Rousseau was vertrouwd met missie- en reisverslagen uit de Grote Meren en indiaanse bronnen en Gottfried Wilhelm Leibniz zocht inspiratie in China.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 38-51.&lt;/ref&gt; René Descartes leert filosoferen door de Mexicaan Antonio Rubio (1548-1615) en ontdekt bij de antikoloniale Quechua-schrijver Felipe Guaman Poma de Ayala (ca. 1535-1616) het 'ego cogito'. Het cartesiaanse denken brengt een paradigmawissel op diverse vlakken. 1. Een binair denken in of-of relaties komt in de plaats van een en-en alternatief denken. Dit dualisme onderscheidt mens en natuur, lichaam (res extensa) en geest (res cogitans) als afzonderlijke werkelijkheden. 2. Er komt de voorkeur om denken over de zaken in plaats van over de verhoudingen ertussen. 3. De wetenschap gaat de natuur domineren. De natuur is niet langer een levend, bezield geheel, maar een machine die volgens wetmatigheden functioneert. Natuurverschijnselen zijn te verklaren door observatie, meting en wiskunde. 4. De Westerling reconstrueert de wereld en brengt ze onder zijn controle, alsof hij god is. Daartoe neemt hij 'afstand' van de dingen met het perspectief, de kaart, de globe, de microscoop of de telescoop. De afstand stelt hem in staat om te klasseren, te meten, te catalogiseren en te veroveren.&lt;ref&gt;RAJ PATEL &amp; JASON W. MOORE, vertaald door Huub Stegeman. ''Een geschiedenis van de wereld in zeven goedkope zaken. Een gids voor kapitalisme, natuur en de toekomst van de planeet,'' Boom, Amsterdam, 2019, p. 65-68.&lt;/ref&gt; Dit soort kennismakingen tonen dat de samenleving niet ‘ongelijk’ hoeft te zijn en begrippen zoals vrijheid en gelijkheid, de natuurtoestand en het natuurrecht sijpelen het oude continent binnen. De normen van het absolutisme en de gedragsregels in Versailles installeerden in het zeventiende en achttiende-eeuwse Frankrijk een pikordecultuur die elk aspect van het dagelijkse leven domineert met onder- en bovenschikkingsrituelen. Het ontgaat de filosofen niet dat deze maatschappij anders in te richten is en om dit te onderzoeken schrijft de Académie des Sciences, Art et Belles-Lettres van Dijon een prijsvraag uit die het beste essay zoekt dat ‘de oorsprong van de ongelijkheid’ beschrijft en de vraag beantwoordt of het natuurrecht dit al dan niet rechtvaardigt. 

.
 
'''1755''': Jean Jacques Rousseau wint de wedstrijd en publiceert zijn ‘Vertoog over de ongelijkheid’ waarin hij poneert dat de jager-verzamelaar egalitair en in kinderlijke onschuld leven. De landbouwrevolutie, de verstedelijking en de staat beëindigden deze beschaafde oertoestand en bracht de mens behalve literatuur, filosofie en wetenschap ook de bureaucratie, staande legers, het patriarchaat en massamoord. In tegenstelling tot de visie van Thomas Hobbes ontwikkelt de maatschappij zich van goed naar slecht. Rousseau’s idealisme of optimisme geniet de voorkeur van het linkse politieke kamp en is in te vullen door een terugkeer naar de natuurtoestand. De hypothese van Rousseau is op niets gestoeld, hij was niet in staat om het verleden van 10.000 vroeger te onderzoeken. Nomadische groepen zijn niet per definitie egalitair, landbouwsamenlevingen hoeven zich niet per definitie te kenmerken door hiërarchie en privébezit en de eerste steden kenden weinig klassentegenstellingen, autoritaire heersers of krijgers. Toch duikt de hypothese vaak in de literatuur op.

.

Het optimisme wortelt in de idee dat de maatschappij maakbaar is. Die maakbaarheidsidee gaat terug op de Renaissance, de Verlichting en de Industriële negentiende eeuw. De Verlichting is mogelijk de belangrijkste van het trio: ze gaat een stap verder dan het magische, het symbolische en het occulte denken dat de Renaissance en het Humanisme genegen zijn. In de Verlichting ontspruit de kiem van de Industriële Revolutie. De Verlichting was niet zomaar 'filosofietje'. Het is een denken dat de totale samenleving wil veranderen en vertrekt vanuit de idee dat mensen elkaar 'aansteken'. De verlichtingsfilosofen geloven dat hun ideeën anderen 'verlichten'. Kennis komt iedereen ten goede. René Descartes hecht belang aan techniek en zou zich in onze eeuw, de 21ste, thuis voelen. Zijn ''Discours de la methode uit 1637 ligt aan de basis van de ''Encyclopédie die een eeuw later, in 1751 verschijnt. Beide werken focussen op arbeid en werktuigen, ambachtslui en werkplekken. Diderot schetst gereedschap en machines en breekt het eeuwenoude kennismonopolie van de ambachten. In de jaren zestig en zeventig van de eeuw ontwikkelt James Watt ‘zijn’ stoommachine en twee decennia later, in 1791, stimuleren het decreet d'Allarde en de Wet le Chapelier (genoemd naar de Bretoense en Jakobijnse advocaat Isaac Le Chapelier) de ondernemingsvrijheid. Het beginsel is nobel: 'Iedereen is vrij om de handel, het beroep, de kunst of het ambacht uit te oefenen dat hem goed dunkt.' Tegelijk schaffen deze verordeningen de ambachten met hun kennisoverdracht van vader op zoon af. Arbeidsstructuren zoals coalities, corporaties, ambachten en gilden die eeuwen de toegang tot een beroep belemmerden, verdwijnen. Tegelijk verdwijnt de sociale bescherming. Vakbonden en staken komen in het strafwetboek. Deze wet, de encyclopedie en de stoommachine begeleiden de rouwstoet van de ambachtslui naar het kerkhof en verwelkomen de fabriek en de machine. België schaft de Wet Le Chapelier af op 25 mei 1867. Tot die dag 'camoufleren' arbeidersorganisaties en vakbonden zich als ziekenfondsen, spaarkassen in herbergen of ‘onschuldige’ verenigingen. 
 
Tijdens de zeventiende en de achttiende eeuw groeit het idee van de wetmatigheden in de natuur én in de samenleving. De gedachte dat het menselijk gedrag te berekenen - mechanisch - is kan de wereld verbeteren. De theïstische, de bovennatuurlijke, middeleeuwse God die willekeurig ingrijpt - om te belonen en te bestraffen - ruimt plaats voor de deïstische God. Deze God is de schepper van alles, een mekanieker die zijn schepping zo inricht, dat ze zonder zijn bemoeienis draait. De ultieme metafoor omschrijft God als klokkenbouwer. Dit denken manifesteert zich in het vroeg liberaal economisch denken. In Frankrijk komt dit tot uiting in de fysiocratie van François Quesnay (1694-1774). Grondbezit en berekend individualisme liggen er aan de basis van rijkdom, succes en bestaansmiddelen. In Engeland leidt het tot de klassieke economie van Adam Smith die het onberekenbare natuurrecht en de goddelijke ordening (de onzichtbare hand) centraal stelt: arbeid als successleutel. Zo zijn beide economische systemen een reactie op het zero-sum game (wat de ene partij wint, verliest de andere), van het mercantilisme dat van de 16e tot 18e eeuw dominant was en welvaart haalt uit het edelmetaal, geroofd in de nieuwe wereld. Weinig van de onderstaande verlichtingsfilosofen maken de Franse Revolutie mee (op de drie laatste na).
 
.
 

'''♥ [https://www.youtube.com/watch?v=wQcEjBPYXi8 LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE VERLICHTING (28 min.).]'''

 
 .
 
 '''1.''' René Descartes (1596-1650) en het rationalisme, logica en onderzoek in tegenstelling tot het elitaire (enkel de elite is in staat om te leren), het esoterisme, de alchemie, het symbolische en het magisch denken. '''[https://www.youtube.com/watch?v=CAjWUrwvxs4 FILM, 8.48 min.]'''
 
 .
 
 '''2.''' De onstuitbare honger naar feiten en kennis van de encyclopedisten Jean Le Rond d'Alembert (1717-1783) en Denis Diderot (1713-1784) en hun nieuwe bijbel: l'encyclopedie. '''[https://www.youtube.com/watch?v=5WafMMlNSb8 FILM 2.49 min.]'''
 
 .
 
 '''3.''' John Locke (1632-1704) en het empirisme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=bZiWZJgJT7I FILM, 9.14 min.]'''
 
 .
 
 '''4.''' Isaac Newton (1623-1723) en het oorzakelijk denken '''[https://www.youtube.com/watch?v=s2YZN2L700Q FILM, 53.38 min.]'''
 
 .
 
 '''5.''' Montesqieu (1689-1755) en de scheiding der machten '''[https://www.youtube.com/watch?v=gExrynQC4IU FILM, 4.22 min.]'''
 
 .
 
 '''6.''' Voltaire (1694-1778) en het recht op vrije meningsuiting en het deïsme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=LAzKGkTIKpg&amp;list=PLkeO6Zg_ybk5ZE25Ub8W24yQAgPDEjrEh&amp;index=6&amp;t=29s FILM 12.15 min.]'''
 
 . 
 
 '''7.''' Jean Jacques Rousseau (1712-1778) over de opvoeding en zijn ''Emile, of Over de opvoeding''. '''[https://www.youtube.com/watch?v=81KfDXTTtXE FILM 7.46 min.]'''
 
 .
 
 '''8.''' Jeremy Bentham (1748-1832) over het grootste geluk voor iedereen in een panoptische infrastructuur. '''[https://www.youtube.com/watch?v=Myal-NSlIGA FILM 4.01 min.]'''
 
 .
 
 '''9.''' Adam Smith (1723-1790) zet de verlichtingsideeën om in een economische theorie en lanceert in zijn ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' de 'Onzichtbare hand|de onzichtbare hand'. '''[https://www.youtube.com/watch?v=ejJRhn53X2M FILM 6.43 min.]'''
 
 .
 
 '''10'''. Immanuel Kant (1724-1804) maakt een synthese van het bovenstaande in zijn &quot;Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?&quot; in 1784 als antwoord op een prijsvraag. Daarin zegt hij: 'Verlichting is het loskomen van de mens uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen zonder de ander. '''[https://www.youtube.com/watch?v=nsgAsw4XGvU FILM 8.12 min.]'''
 

.

.


;Hoofdpersonages van het absolutisme en de verlichting

.

&lt;gallery&gt;
File:Descartes_Discours_de_la_Methode.jpg|0. '''Voorpagina van Discours de la Méthode uit 1637.'''
File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|1. '''René Descartes (1596-1650).'''
File:Jean_Le_Rond_d%27Alembert,_by_French_school.jpg|2. '''Jean le Rond d'Alembert (1717-1783).'''
File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|3. '''Denis Diderot (1713-1784).''' 
File:Encyclopedie_de_D%27Alembert_et_Diderot_-_Premiere_Page_-_ENC_1-NA5.jpg|4. '''Eerste bladzijde van l'Encyclopedie.'''
File:John_Locke.jpg|5. '''John Locke (1632–1704).''' 
File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|6. '''Isaac Newton (1643–1727).''' 
File:Montesquieu_1.png|7. '''Montesquieu (1689–1755).'''
File:Immanuel_Kant_(painted_portrait).jpg|8. '''Immanuel Kant (1724-1804).''' 
File:Atelier_de_Nicolas_de_Largillière,_portrait_de_Voltaire,_détail_(musée_Carnavalet)_-002.jpg|9. '''Voltaire (1694–1778).'''
File:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|10. '''Jean-Jacques Rousseau (1712-1778).''' 
File:Social_contract_rousseau_page.jpg|11. '''Het maatschappelijk verdrag.'''
File:EmileTitle.jpeg|12. '''Emile, of Over de opvoeding.'''
File:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|13. '''Madame de Pompadour, minnares van [[Lodewijk XV]] streed tegen de censuur van l'Encyclopédie. Op haar tafel staat deel IV.'''
File:James_Watt_by_Henry_Howard.jpg|14. '''James Watt (1736–1819), uitvinder van de stoommachine.''' 
File:François_Quesnay.jpg|15. François Quesnay.
File:Smith_-_Inquiry_into_the_nature_and_causes_of_the_wealth_of_nations,_1922_-_5231847.tif|16. '''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'''.
File:AdamSmith.jpg|17. '''Adam Smith.'''
File:Louis_XIV_of_France.jpg|18. '''Lodewijk XIV.'''
File:Koning_Louis_XV;_Hyacinthe_Rigaud.jpg|19. '''Lodewijk XV.'''
File:Ludvig_XVI_av_Frankrike_porträtterad_av_AF_Callet.jpg|20. '''Lodewijk XVI.'''
File:Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg|21. '''Marie Antoinette van Oostenrijk.'''
File:Women%27s_March_on_Versailles01.jpg|22. '''Vrouwen op de weg naar Versailles. Brood, geen taart!'''
File:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|23. '''Vrijheid, gelijkheid en broederschap.'''
File:LouisXVIExecutionBig.jpg|24. '''Onthoofding van Lodewijk XVI op de Place de la Révolution, nu Place de la Concorde.'''
File:Jacques-Louis_David_-_Marie_Antoinette_on_the_Way_to_the_Guillotine.jpg|25. '''Jacques-Louis David tekent Marie Antoinette op weg naar het schavot.'''
File:Exécution_de_Marie_Antoinette_le_16_octobre_1793.jpg|26. '''Executie van Marie Antoinette.'''
File:Robespierre.jpg|27. '''Maximilien de Robespierre (1758-1794).'''
File:Gros_-_First_Consul_Bonaparte_(Detail).png|28. '''Napoleon Bonaparte (1769-1821).'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Waar halen pessimisten inspiratie? ==

[[File: Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg|thumb|550px|Het Fin de Siecle is een decadente periode tussen 1890 en 1914. Twee kernwoorden  - schoonheid en de dood in het vooruitzicht - duiken overal op, zoals in dit symbolische schilderij van Leon Spilliaert. Zijn 'Absintvrouw' uit 1907 toont het thema: jonge mooie vrouw is op het einde van haar leven, het leven is als een scheut absint (let op de arm) weggevloeid. De kleuren zijn al in de rouw: donkerblauw, zwart en paars.]]

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-R06610, Oswald Spengler.jpg|thumb||550px|Oswald Spengler]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=qPRn-XRLM_c '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: DE PESSIMISTEN (30 Min.)'''].

.

1651: Thomas Hobbes - geboren in 1588, bij de aanval van de Spaanse Armada op Engeland waarbij zijn moeder ongekende angsten kende - betoogt in zijn boek ''Leviathan'' dat de oertoestand van de mens eenzaam, arm, wreed en kort is. Iedereen vecht er tegen iedereen. Mensen zijn vals en egoïstisch, cynisch en berekend. Met deze theologische vraag komt Hobbes tot deze probleemstelling: is de mens van nature goed of slecht? Goed en kwaad zijn begrippen die de mens, net zoals God, maakt om te vergelijken. Dieren kennen de kunst van het vergelijken niet in die mate als een mens. Hobbes is ondanks zijn lijfspreuk 'Fear and I were twins' optimistisch gesteld: de staat - een begrip dat zich in de tijd van Hobbes ontwikkelt - levert de instrumenten die de honger naar macht, roem en bezit in toom houden. Op dit moment geeft de rechterzijde van het politieke spectrum de voorkeur aan dit model: ze noemen het realisme. Anderen noemen het pessimisme of wantrouwen. Hobbes' en zijn volgelingen laten het verhaal over het ontstaan van de mens van het slechte naar het goede evolueren in tegenstelling tot Rousseau's volgelingen. Die zien de menselijke evolutie van goed naar slecht met de gedachte vroeger was alles beter. Beiden zijn in dit opzicht lineaire denkers: de geschiedenis voltrekt zich volgens een lijn, een glijbaan die je kan opklimmen (met veel moeite, maar als je de top bereikt, dan ben je er!) of kan afglijden (met veel plezier en gemak, om op te geven). Deze evoluties contastereren met de circulaire denkers zoals de Duitse cultuurhistoricus Oswald Spengler (1880-1936), de vader van het cultuurpessimisme. Zijn voornaamste werk ''De ondergang van het Avondland'' schopt het tot een bestseller dankzij Elisabeth Förster-Nietzsche, de zus van Friedrich Nietzsche. Het boek toont een cyclische cultuurgenese die de ontwikkeling van samenlevingen vergelijkt met het ritme van het mensenleven of dat van de seizoenen. Een mens: geboren, groei, volwassenheid, bejaard, sterft. Dagen (24 uur), maanden (de verwijzing naar de maancyclus) en seizoenen (vormen samen een jaar en herhalen zich dan) doen iets gelijkaardigs. In de lente ontluikt nieuw leven, de zomerse bloei zorgt voor nakomelingen (zaad), een herfstige oude dag tot de winter (de dood) intreedt. Diverse wereldbeschavingen bewijzen Spenglers theorie: De Babylonische, de Egyptische, de Chinese, de Indische, de Indiaans-Mexicaanse, de Grieks-Romeinse en de Arabische, de Joodse en de Byzantijnse beschaving. Het boek en de theorie zijn een tegenreactie op het verlichtingsdenken dat een maakbaar Europa voor ogen ziet. Spencer voorspelt dat die rationele maatschappelijke structuur een einde kent. Kort voor zijn dood schrijft hij dat het Duitse rijk snel zal ophouden te bestaan.  

.

1884: De grilligheid en de ambivalentie van de negentiende eeuw dwingen kunstenaars, intellectuelen en politici op het einde van de eeuw tot een reflectie over de voorbije en aan gang zijnde industrialisatie. In Engeland publiceert Arnold Toynbee in 1884 zijn ''Lectures on the Industrial Revolution'' waarin hij de industrie als oorzaak aanduidt voor het '''morele verval''' van de arbeidersklasse. De technische en wetenschappelijke successen van de mechanisatie leiden tot het failliet van de traditionele ambachten en loodst vrouw en kind naar de fabriek waar ze nauwelijks weten welk product ze maken.

.

Op het einde van de eeuw is de tussentijdse balans niet florissant: de onmacht van de prille democratie (de juridische en sociale bevrijding van het individu blijkt – voorlopig - een illusie), het koloniaal beheer, de kapitalistische klassenjustitie, het elitaire stemrecht dat de gegoede klassen bevoordeelt, het lijden van het proletariaat… al deze pijnpunten brengen mensen sociaal en psychologisch in de war. Beloofde de Industriële Revolutie dan geen rijkdom en overvloed? Beloofde de onstuitbare techniek dan geen wereldwijd transport en een internationale economie? Ging het oneindige aantal uitvindingen niet afrekenen met armoede, hongersnood, epidemieën, kindersterfte en achterlijkheid? De negentiende eeuw heeft een Januskop: het succesverhaal van stoom, infrastructuur en amusement botst met sceptische en pessimistische stemmen vol wantrouwen. Niet iedereen begroet de vooruitgang met gejuich. 

.

De psychiater Sigmund Freud, de filosoof Nietzsche, schrijvers zoals Emile Zola en Oscar Wilde, kunstenaars zoals Leon Spilliaert zijn er de gezichten van. Hun cultuurkritiek focust op het beest in de mens. Is de mens te beschaven? Achter het menselijke gezicht huizen de onderdrukte driften van Eros en Thanatos, de hysterie en de angst voor het anale. Het idee dat God dood is, duikt op bij Nietzsche en de evolutieleer van Charles Darwin botst met de Bijbel. Gods dood stelt de begrippen waarheid en cultuur en vooruitgang, modernisering en maatschappij in vraag. Die begrippen blijken geen product van het rationalisme en de Verlichting, maar een complot van tirannieke, gewelddadige machtsmensen: een roedel roofdieren, een ras veroveraars die de dwalende massa in hun klauwen houdt. De enige optie is de schoonheid van het sterven. Enkel de esthetica van de dood rest, nu de maatschappij een terminale patiënt blijkt. Het komt tot uiting in het decadente, de luxueuze overbeschaving vol estheticisme, escapisme en het uiterlijke vertoon van het dandyisme (denk tegenwoordig aan Pim Fortuyn, Thierry Baudet, Theo Hiddema, Dries Vanlangenhove), vol nihilisme (sociale mobiliteit is een idioot idee), misogynie (vrouwonvriendelijkheid vanuit het gevoel dat vrouwen vuil en neerslachtig zijn) en a-politieke gedrag (democratie leidt nergens toe). Deze opvallend geklede intellectuelen hebben de vileine commentaar klaar voor hun rivalen. Ze voelen zich tegelijk -hoe paradoxaal ook- verloren in hun eigen tijd en superieur tegelijk, ze zijn verheven en provoceren met dubbelzinnigheden, verwijzen graag naar de oudheid (vroeger was het beter) en gebruiken ironie. 

.

Het Fin de Siecle of het einde van een tijdperk - ook de Belle époque genoemd (denk aan het impressionisme, de Jugendstil, de cinematografie) - loopt van pakweg 1890 tot het einde der tijden: het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het zijn narcisten: ‘Een dandy leeft en slaapt voor zijn spiegel’ noteert Charles Baudelaire. Toch is het narcisme niet te herleiden tot het individu, het omvat een hele cultuur (Christopher Lasch in 1978: ''The Culture of Narcissism'') en een narcistische cultuur legt de lat hoog.&lt;ref&gt;Mia Doornaert laat de Belle époque beginnen in 1870 en eindigen met de Tweede Wereldoorlog. Zo zie je dat er op de historische periodes marge kan zitten. Lees ook: JAN VAN HEEMST. ''Tussen gen en globe. Europese Cultuurgeschiedenis'', Ad. Donker, Rotterdam, 2012, p. 340 ev. Dat negatieve geluid van Arnold Toynbee uit het einde van de negentiende eeuw, contrasteert met de visie van T.S. Ashton die aan de vooravond van de zilveren jaren vijftig die hij publiceert in ''The Industrial Revolution, 1760-1830''. In dat boek uit 1948 benadrukt Ashton het positieve en de verworvenheden van de negentiende eeuw. Vgl. DE KOCK CATHERINE &amp; DE VUGT GEERTJAN. ''Waarom zijn er zoveel rechtse dandy’s?'' In: ''De Standaard'', 2 april 2019, p. D11.&lt;/ref&gt; 
 
. 

.

== Dialectiek ==

.

Het dialectisch denken of het denken in tegenstellingen haalt [https://www.youtube.com/watch?v=fSQgCy_iIcc&amp;t=173s Karl Marx] bij [https://www.youtube.com/watch?v=H5JGE3lhuNo Georg Wilhelm Friedrich Hegel]. 

;Voorbeeld 1:
Paul Ricouer ziet drie fasen in het lezen van de bijbel:
* These: als een ‘fantastisch boek’: naïef gelezen als een sprookje tijdens een miraculeuze kindertijd (story)
* Anti-these: Een ‘historisch boek’: de kritische lezing (history) met historische personages
* Synthese: Een ‘levensboek’: als antwoord op zinvragen over de toekomst, het nu en vroeger, hier en elders (transhistory)

;Niet dat er altijd een synthese komt...
* These: De Katholieke Middeleeuwen met de klemtoon op beelden
* Anti-these: De reformatie met de klemtoon op woorden
* Anti-anti-these: De contrareformatie en de barok
* Anti-anti-anti-these: het classisisme

;Voorbeeld 2:
* These: Het absolutisme van Lodewijk XIV
* Anti-these: De Verlichting en haar romantisch optimisme
* Synthese: De Franse Revolutie-idee (vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid) met gewelddadige leiders zoals Robespierre en Napoleon

;Voorbeeld 3:
* These: De Franse Revolutie
* Anti-these: De [[Restauratie (Frankrijk)|Restauratie]]
* Synthese: Het [[positivisme]] van [[Auguste Comte]]

;Voorbeeld 4:
* These: Het optimisme van de Verlichting
* Anti-these: Het pessimisme en het determinisme van het Fin de Siècle, het impressionisme
* Synthese: de dialectiek van Marx

;Voorbeeld 5:
* These: het kleuterkind met een goddelijke adoratie voor zijn vader
* Anti-these: de puber waarbij de vader een loser is
* Synthese: de jongvolwassene met een realistisch ouderbeeld

;Voorbeeld 6:
In de kunstgeschiedenis zijn er talloze voorbeelden van tegenstellingen die elkaar opvolgen: 
* Realisme en Impressionisme: Realisme is een kunststroming die zich richt op het weergeven van de werkelijkheid, terwijl Impressionisme  indrukken vastlegt.
* Barok en Rococo: Barok is een kunststroming die zich kenmerkt door dramatische effecten, terwijl Rococo zich kenmerkt door lichtere, meer decoratieve elementen.
* Kubisme en Futurisme: Kubisme staat voor geometrische vormen, het Futurisme zoekt beweging en snelheid.
* Romantiek en Realisme: Romantiek richt zich op emotie en verbeelding, het Realisme wil de werkelijkheid tonen zoals die is.
* Surrealisme en Dadaïsme: Surrealisme zoekt naar het onderbewuste, het Dadaïsme daagt de conventionele kunst uit.
* In de kunstgeschiedenis is er sprake van synthese wanneer twee tegenstellingen worden samengevoegd tot een nieuwe stijl. Een voorbeeld hiervan is het Postmodernisme, dat elementen van verschillende stijlen combineert.

.

.

== De Ist-familie telt (te) veel leden ==

.

[[Bestand:David Van Reybrouck.jpg|thumb|550px|David Van Reybrouck ziet kenmerken van het 21ste-eeuwse populisme in het socialisme uit de negentiende eeuw. Hij schrijft één lange redenering met als conclusie dat er in de kennismaatschappij aandacht nodig is voor laaggeschoolden. Dat komt de democratie alleen maar ten goede. Tien jaar na zijn lange redenering, in 2019, komt er het initiatief voor een Jezuïetenschool in Molenbeek en kan Van Reybrouck een experiment aangaan in de Duitstalige gemeenschap.]]

[[Bestand:Jose_Ortega_y_Gasset.jpg|thumb|550px|Jose Ortega y Gasset, geen optimist. Ortega is kritisch over de massa die hij definieert als gelijk ieder ander. De massamens is onbescheiden, zonder zelfkritiek en respectloos voor autoriteit en staat tegenover de elite. Ortega roept de aristocratie op om de leiding te nemen bij cultureel verval.]]

Aan de uitersten van het spectrum staan de optimist en de pessimist. Een ander spectrum is te vormen tussen de realist en de idealist. Tussenin liggen vele interpretaties van de geschiedenis. Belangrijk is de betrouwbaarheid van wat men beweert. Hoe kan je dit nagaan? Dat gebeurt via twee strategieën: mediawijsheid en historische kritiek. Iedereen gaat aan de slag met de werkelijkheid en maakt er iets van op zijn eigen originele wijze. Waakzaamheid blijft geboden.

.

;1. De optimist
* Is zonder meer optimistisch wat de toekomst betreft. Technologie zal ons redden, de wereld kent alleen maar vooruitgang. Een mooie passage uit Milan Kundera's '''Ondragelijke lichtheid van het bestaan''' illustreert dit optimisme. Verder is Kundera geen typische optimist.

.

;2. De pessimist
* Doemdenkers zoals: Louis-Ferdinand Céline, Oswald Spengler, José Ortega y Gasset, Johan Huizinga.

.

;3. De Marxist en de communist
* Van Karl Marx tot Raoul Hedebouw.

.

;4. De populist
* Vertaalt de historische boodschappen in eenvoudige termen en gebruikt zijn verhaal voor een eigen gewin. Dictators neigen naar dit type. 

.

{{Citaat|'''Hij (de populist) weet wat het volk wil, en dat moet volstaan. Daardoor duldt hij geen tegenspraak, daardoor  heeft hij een gloeiende hekel aan het debat. Het parlement, de grondwet, de gebruikelijke democratische procedures zijn voor hem eerder hindernissen dan politieke verworvenheden. In die betekenis is populisme in wezen antidemocratisch en antiparlementair; sommigen spreken zelfs van 'proto-totalitair'. Dit duistere populisme miskent het wezen van de democratie.'''|David Van Reybrouck}}

.

;5. De cartoonist
* Een standup comediën die van alles een grap maakt, mensen een spiegel voorhoudt door middel van een grap. Niet altijd in dank afgenomen. Denk aan de Bataclan en Charlie Hebdo.

.

;6. De relativist
* Relativeert alles kapot. Problemen bestaan nauwelijks.

.

;7. De structuralist
* De structuren bepalen het denken. Individueel maakt een mens nauwelijks keuzes.

.

;8. De kapitalist
* Denkt alleen maar in economische modellen: leiders zijn managers, winners en een probleem los je op met een businesmodel. 

.

;9. De journalist en de columnist
* Stefan Zweig en Joseph Roth

.

;10. De illusionist
* Goochelaars en charlatans die aan de slag gaan met de werkelijkheid

.

;11. De hyperbolist
* Vergroot alles uit, overdrijft

.

;12. De realist
* 'tja. Die hebben we nog niet gevonden :-)

.

;13. De polemist
* Slaagt er in om partijen die hetzelfde nastreven in ruzie te steken. Zelf komt hij er ongezien mee weg. Een spreekwoord kenmerkt hem: 'Twee honden willen een been, de derde komt er mee heen.'

.

;14. De hedonis, de narcist, de egoïst en de Trumpist
* Aarzelt niet om publiekelijk te liegen en benoemt alles wat hem of haar tegen de haren instrijkt [[fake news]]
* Denkt alleen aan zichzelf en gaat daarvoor over lijken?
* Houdt van zelfverheerlijking. 

.

;15. De perfectionist
* Streeft perfectie na ten koste van alles.

.

;16. De encyclopedist
* Verzamelt kennis, zoveel mogelijk objectieve kennis om op basis van deze 'ratio' gedegen beslissingen te kunnen nemen.

.

;17. De anarchist, de andersglobalist en de activist
* Is te zien op manifestaties en betogingen. Roept en staat op de barricaden.
* Stelt het systeem in vraag, doorgaans op een speelse, ongevaarlijke manier.

.

;18. De negationist
* Negeert toekomstige problemen (klimaatopwarming), of negeert wat er in het verleden gebeurde (holocaust). In sommige samenlevingen is negationisme strafbaar.

.

;19. De ecologist
* Ziet ecologie als een religie.

.

;20. De royalist
* Is koningsgezind.

.

;21. De propagandist en de evangelist
* Tracht aanhangers te vinden voor zijn gedachtengoed via de publieke opinie, vaak is de info eenzijdig of verzonnen.
* Loopt over van bekeringsdrang.

.

;22. De sadist
* Houdt ervan om zijn tegenstanders te pijnigen. 

.

;23. De nationalist
* Nationalisme is een ideologie die de staat als historische eenheid ziet. Soms gaat dit gepaard met idee van exceptionalisme om de eigen identiteit af te grenzen tegenover anderen. 

.

;24. De separatist
* Separatisme streeft naar de terugtrekking uit een bestaande staat en het oprichten van een eigen.

.

;25. De futurist
* Probeert te voorspellen hoe de toekomst er zal uitzien.

.

;26. De simplist
* Stelt alles te eenvoudig voor.

.

;27. De idealist

.

.

;Aan de toog

'''VRAAG''': Moet ik al deze typetjes kennen?
 
'''ANTWOORD''': Uiteraard niet.

.

'''VRAAG''': Waarom voer je ze hier dan ten tonele?

'''ANTWOORD''': Omdat politieke debatten of monologen tegenwoordig vaak beginnen met het definiëren van de tegenstander, in plaats van het positioneren van het eigen zelf. Voor wie de debatten van op afstand volgt, klinkt dit abstract, maar een voorbeeld maak veel duidelijk. Als Wouter Beke (CD&amp;V) in 'De Zevende Dag opdaagt (3.02.2019) en onmiddellijk zegt hoe NVA en GROEN denken over de vraag die hij krijgt voorgeschoteld, getuigt dit van[framing, iets wat doorgaans de media wordt verweten. Het is een techniek van stereotypering waar de democratie niet bij gebaat is. 

.

'''VRAAG''': Een beetje zoals Anuna De Wever niet weet of ze een man of een vrouw is?

'''ANTWOORD''': Inderdaad, je hoeft de wereld niet in categorieën op te delen. Anuna zegt: Als ik weet en ervan overtuigd ben dat ik mezelf ben - ik ben Anuna - dan volstaat dat. Niemand hoeft mij te definiëren.

.

'''VRAAG''': Maar hoe weet je dan met wie/wat je te doen hebt? Zo is er toch geen duidelijkheid meer? 

'''ANTWOORD''': Waarom zou dat moeten? Waarom wil je duidelijkheid?

.

'''VRAAG''': Ik ben eigenlijk op zoek naar de waarheid. Dat lijkt me een beter begrip.

.

'''ANTWOORD''': Zou de geschiedenis de waarheid kunnen brengen? Is waarheid geen begrip waar priesters of andere religieus geïnspireerde mensen van houden? Geschiedenis is een wetenschap en die houdt zich bezig met 'betrouwbaarheid' van informatie. Hoe dat in elkaar zit, leg ik je hieronder uit. 

.

.

== Schema ==

.

[[File:Karl_Marx_001.jpg|thumb|350px|Karl Marx ontwikkelt zijn geschiedenisvisie volgens de dialectiek van zijn voorloper Hegel: these, antithese en synthese. Weber is evenzeer 'dief' en ontleent de begrippen aan Fichte die ze op zijn beurt stal bij Kant. Hegel streeft naar een totaalconcept van wetenschap en godsdienst, esthetica en filosofie en bekijkt de werkelijkheid als een proces van tegenstellingen, geen statisch zijn en drukt dit uit met 'aufheben' wat optillen, afschaffen en bewaren betekent. These, antithese en synthese?]]

.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Visies op geschiedenis !! Pessimisme !! Optimisme !! Dialectiek
|-
| '''Wie maakt ze?''' || Louis-Ferdinand Céline|L.F. Céline || Milan Kundera|M. Kundera || Karl Marx
|-
| '''Richting''' || Circulair || Lineair || Spiraal
|-
| '''Resultaat''' || Doemdenken || Vooruitgangsdenken || Determinisme
|-
| '''Gevolgen''' || Ironie, cynisme|| Vrijheid, verantwoordelijkheid || Strijd
|-
| '''Doel''' || Doelloos || Groei || Klasseloze staat
|-
| '''Motor''' || Domheid || Verlichting || Economie &amp; het middenveld
|}

.

.

== Objectiviteit? ==

.

;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Grey square optical illusion.PNG|thumb|Vierkant A heeft precies dezelfde grijskleur als vierkant B ([[:file:Same_color_illusion_proof2.png|bewijs]])
Bestand:Grid illusion.svg|thumb|Flikkerend rooster. Het lijkt of er zwarte vlekken verschijnen
Bestand:Gradient-optical-illusion.svg|thumb|De grijze balk heeft overal dezelfde kleur
Bestand:Tribar.png|thumb|De [[Penrose-driehoek|driehoek van Penrose]]. Een driedimensionale figuur die niet kan bestaan
Bestand:Onm_kubus2.png|Onmogelijke kubus
Bestand:Impossible staircase.svg|Oneindige trap
File:Blivet.png|[[Blivet]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''GESCHIEDENIS ALS CONSTRUCTIE''' =

[[File:Kortrijk-Groeningemonument.jpg|thumb|right|550px|Kortrijk, Groeningemonument uit 1906 (beeldhouwer Godfried Devreese). In Vlaams-nationalistische kring symboliseert deze slag de taalstrijd. De Vlaamse Gemeenschap riep in 1973 11 juli als feestdag van Vlaanderen uit.]]

.

Geschiedschrijving is, net als het nieuws, onderhevig aan trends. Het is niet zo dat de ‘geschiedenis’ het verleden objectief in beeld brengt. Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Zo is het resultaat van hun denkwerk verschillend. 'Al zolang ze bestaat, heeft de geschiedschrijving een ingewikkelde band met de politieke macht' schrijft Anne Morelli in haar boek ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië.'' Jacques R. Pauwels heeft het iets recenter over ''De grote mythen van de moderne geschiedenis.'' Hij steekt van wal met 'Mythen zijn geen leugens' maar fantasieverhalen met een kern van waarheid. Mythes bevatten 'een kern van historische werkelijkheid maar dienen niet om die werkelijkheid uit de doeken te doen. Ze streven ernaar mensen te socialiseren, hen met de stand van zaken in hun maatschappij tevreden te stellen of minstens te verzoenen, ook - en vooral - wanneer er eigenlijk goede redenen bestaan om ontevreden te zijn met de status quo en verandering te willen, eventueel zelfs radicale, revolutionaire verandering.'&lt;ref&gt;JACQUES R. PAUWELS. De grote mythen van de moderne geschiedenis. Epo, Berchem, 2019, p. 7-8.&lt;/ref&gt;

.

.

== Geschiedenis en macht ==

.

Het lijkt op wat Morelli schrijft: 'Vanaf de oudheid heeft de historicus de machtshebbers bezongen, hun veroveringen gelegitimeerd, vanuit het verleden hun identiteit bepaald en hun voorouderlijke deugden verheerlijkt. De historicus gaf de natie zijn wortels. Te vaak vergeten we dat de historicus buiten zijn onderzoek kan. De historicus is een kind van zijn tijd, heeft zijn aandachtspunten en zijn blinde vlekken, zijn sympathieën, banden en kent de dingen waar hij beter niets over schrijft. De historicus is soms een militant of een machtsdienaar. Zo ‘maakt’ hij -bewust of onbewust - het verleden. Dé voorbeelden vinden we in de 19de eeuw, toen de romantiek naar de ziel van het volk zocht, ter onderscheid met anderen. Historici zochten de ziel en vonden ze in het verleden vol 'feiten' die, met de nodige rangschikking en interpretatie, voor deze identiteit zorgden. Deze 'mythen' toonden dat bodem en ras in een ver verleden al onze identiteit vormden.'&lt;ref&gt;MORELLI ANNE (Ed.). ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië''. Epo, Berchem, 1996, pp. 7-21.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== Anne Morelli ===

.

Het boek van Anne Morelli ''Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie'' verkocht als een zoet broodje. In enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek historische en politieke reacties uit. Het magazine ''Front National de Belgique'' beschuldigde het boek ervan de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam van de Belgen te besmeuren: 'Het maakt ons verleden en onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreem rechts gebruikte de argumenten in haar pamfletten. 

.

.

=== Kortrijk 1302-1902 ===

.

Jo Tollebeek en Tom Verschaffel ontmaskeren in de ''Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging'' de mythe van de veldslag op 11 juli 1302 waarin een leger van Vlaamse ambachtslui het Franse ridderleger op de Groeningekouter verslaan. 'Deze veldslag kaderde in het verzet van (een gedeelte van) Vlaanderen tegen de veroveringsdrang van het Frankrijk van Filips de Schone' schrijven ze. Vanaf het midden van de negentiende eeuw komt de benaming Guldensporenslag in zwang, door de publicatie van Hendrik Conscienses ''De Leeuw van Vlaanderen'' en doet de naam denken aan een romantische tijd vol heroïsche vrijheidsdrang tegen een reeks vreemde onderdrukkers: de Romeinen en Caesar, de Fransen (1302), de Spanjaarden (de Geuzen en de Tachtigjarige Oorlog), de Oostenrijkers (Jan de Lichte) en de Nederlanders. Conscience is niet de eerste die 1302 onder de aandacht brengt; toch is het zijn ''Leeuw van Vlaenderen'' die zich vanaf 1838 in het Vlaamse bewustzijn nestelt, zonder dat die in tegenspraak is met de vaderlandsliefde voor België. Naarmate de Vlaamse Beweging evolueert, verschuift de betekenis van de Guldensporenslag.

.

.

=== Vier keer feest ===

.

De symbolenstrijd bereikt een hoogtepunt in Kortrijk in 1902, bij de zeshonderdste verjaardag. De voorbereidingen beginnen in 1891 en Guido Gezelle schaart zich achter het initiatief. Omwille van ideologische twisten onder de organisatoren komen er uiteindelijk vier feesten: op 13 juli organiseert de Vlaamsche Volksraad een eerste manifestatie; diezelfde dag betoogt het liberale Vaderlandsch Comiteit; op 17 augustus volgt het feest van de katholieken; en nog eens veertien dagen later trekken de socialisten -met tweetalige slogans (&quot;De strijd van Kortrijk was een strijd tegen de rijken&quot;)- door de Kortrijkse straten. Door de strubbelingen raakt het standbeeld voor de Groeningekouter niet tijdig klaar; het zou in 1906 worden onthuld. De cultus van 1302 is sedert 1973 officieel: 11 juli is de feestdag van de Vlaamse Gemeenschap.

.

.

== Ideologie ==

.

Vertrekkend van dit soort ideeën verspreidden schoolboeken in het verleden een patriottische geschiedenis en het nationaal gevoel. Ook al kende België weinig geschiedenis-catechismussen, toch herhaalden schoolboeken generatie na generatie clichés en stereotypen die tonen dat België ten tijde van Jules Caesar een identiteit bezat. De historicus Eric Hobsbawm beschreef de geschiedenisvervalsers en stelt dat 'geschiedenis de grondstof is voor nationalistische, etnische of fundamentalistische ideologieën, zoals de papaver dat is voor de heroïneverslaafde.' 

.

=== I. Nationalisme ===

[[Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png|thumb|550px|'''732_TECHNOLOGIE MAAKT HET VERSCHIL''' Carl von Steuben, of is het Charles Auguste Steuben? (1788–1856) schildert in 1837 de Slag bij Poitiers uit het jaar 732 in een Romantische versie. De slag is bekend omdat de stijgbeugel de doorslag geeft. Frankische ruiters ondervinden dat ze vast in het zadel zitten om hun bijlen en tweesnijdende zwaarden rond te zwaaien, zonder evenwichtsverlies. Haaksperen drukken de Moorse schilden weg zonder dat ze van hun paard vallen. Het schilderij hangt in Versailles. De stijgbeugel was niet nieuw, de Hunnen gebruikten die eerder. Voor de Brit Edward Creasy is deze slag één van de vijftien belangrijkste uit de wereldgeschiedenis. Hij beschreef dat in zijn boek ''The Fifteen Decisive Battles of the World'' uit 1851. Klopt het dat aldus Bart de Wever - dixit Europajournalist Paul Goossens - hier de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis begint met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam?  Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt;]] 

Als het aan Bart De Wever ligt, begint de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam, verslagen in 732 bij Potiers. Europajournalist Paul Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd. Niet het Verdrag van Rome, wel de slag van Potiers in 732 zou, volgens De Wever, die in deze een doorslagje van die van radicaal-rechts is, het echte begin van een verenigd Europa zijn. Volgens die canon moeten Robert Schuman en Jean Monnet als fouding fathers de plaats ruimen voor de Frankische krijgsheer Karel Martel, bastaardzoon van Pepijn van Herstal en cultfiguur van extreemrechts. Tegelijkertijd wordt het concentratiekamp Auschwitz tot een Pools provinciestadje gedegradeerd en krijgt de Europese eenwording een een radicaal andere inspiratiebron. De Europese burgeroorlog (WOII) en de Holocaust verdwijnen op de achtergrond, de islamitische andere wordt nu de raison d'etre van de eenheid. Een verleden van kruistochten en de reconquista's wordt weer actueel. Daarmee ligt de Europese identiteit in de voor Vlaamse nationalisten vertrouwde antagonistische bedding. Als het Vlaamse wij een smoel kreeg, is het omdat het zich tegen de Belgische &quot;vijand&quot; kon afzetten. &quot;Het is een onmiskenbaar feit&quot; schrijft De Wever, &quot;dat een externe vijand een zeer tastbare en doorslaggevende rol kan spelen in identiteitsvormingsprocessen.&quot; In zijn recept voor Europa zit het er allemaal in: meer Potiers en de promotie van de politieke islam tot uitverkoren Europese vijand' en een minder prominente aanwezigheid van de Holocaust.
'Is dat een radicaal-rechts verhaal?' vraagt Goossens zich af. 'Ongetwijfeld, maar niet voor De Wever. Voor hem is de Koran geen license to kill en is er geen sprake van botsende beschavingen, wel van een conflict over het voortbestaan van de moderniteit. Het zal de radicalen een zorg zijn. Hun memes en vlaggen zijn immuun voor subtiel denken. Voor De Wever daarentegen draait het allemaal rond de moderniteit. Daarom de noodzaak van een leidcultuur met de verlichting als kompas. Dat klinkt mooi, maar het valt op dat het conservatieve orkest de verlichting pas begint af te stoffen als de moslim in de buurt is. Als het over ongelijkheid, mensen in nood op de Middellandse Zee en de inspiratie van de Europese Unie gaat, stopt die muziek. De Wever houdt niet van half werk. Omdat een identitaire beweging niet zonder vijand kan, heeft hij er meteen twee in de aanbieding: de politieke islam dus en de ‘postmodernisten en cultuurrelativisten’. Dat nihilistische volkje sleurde Europa in een spiraal van identitaire zelfdestructie, cultiveerde de zelfschaamte en hypothekeert een groot verhaal over een mythisch verleden. Pas als met die binnenlandse vijand is afgerekend, kan de externe vijand worden aangepakt en ontstaat er ruimte voor Europese trots en kan met een luid ‘Europa is van ons’ het afscheid van Auschwitz afgekondigd worden.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== II. Media en propaganda ===

[[Bestand:Honoré_de_Balzac_(1842)_Detail.jpg|thumb|right|550px|Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'?]]

.

==== Media indoctrinatie ====
Voor ideologieën is het verleden essentieel en wie er geen heeft, kan het uitvinden. Jacques Pauwels voegt een tweede ideologie toe. Hij stelt dat het triestig is gesteld met het historisch besef (lees: de kritische geest) en dat de media, veel meer dan het onderwijs ons doordringt van een eindeloze reeks mythes. Mythes zijn geen leugens, maar fantastische verhalen met een kern van waarheid. Naast het onderwijs kwamen het internet, de tv en de film en de sociale media. Die voegden - in het beste geval - een kennislaag aan het (ideologische) geschiedenisonderricht toe, in het meest barre geval namen ze de onderwijs-rol gewoon over of schelden sociale media er over heen. Waarom zijn die media zo ijverig bezig om ons de geschiedenis te leren kennen? Essentieel om dit te begrijpen, is dat die media heel vaak privé-eigendom zijn van superrijken. Noam Chomsky maakte die analyse al eerder. En dat er een verband bestaat tussen de media en hun eigenaars wordt doorgaans niet vermeld. Als media ter sprake komen, dan worden die vaak opgevoerd als de waakhond van de democratie, niet als propagandakanalen van multinationals en holdings. Dat deze één procent-elite (die negentig procent van alle rijkdom in haar zakken heeft) niet graag in de belangstelling staat, spreekt voor zich. Daarom zwijgen historische films over de steun die Hitler genoot van Duitse en Amerikaanse (jawel!) industriëlen en bankiers. Net omdat die één procent bang is voor een objectieve kijk, controleert ze de verhalen die ze de wereld instuurt en welke niet. Dit soort selectiviteit zien we bijvoorbeeld bij de betekenis die documentaires geven aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Echter, meer dan om Tokyo op de knieën te dwingen, waren de honderdduizenden slachtoffers bedoeld om Moskou te intimideren. Daarom is onze kennis over de Tweede Wereldoorlog ook een Hollywoodproduct waarbij D-day belangrijker is dan wat er in Stalingrad gebeurde. Het zijn de bevoorrechten en de winnaars en niet de underdog of de slachtoffers die de geschiedenis maken. Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'? Ongetwijfeld. En daar is de één-procent-elite zich van bewust. Daarom leidt hun entertainment de aandacht af van waar het werkelijk om draait, namelijk dat rijken rijker worden en armen armer worden. Hun media slagen erin om de kapitalistische kritiek te fnuiken door bijvoorbeeld te eenzijdig te focussen op Hitler als grote schuldenaar van wat er tussen 1939 en 1945 gebeurde en niet op wie centen verdiende aan de oorlog, de wapenhandelaars, de wapenindustrie, Hugo Boss die de kledijlijn voor de Nazi's uitdacht of Bekaert uit Zwevegem (die na de oorlog de Sociale Hogeschool, het latere Ipsoc, ruimsubsidiërde) die de prikkeldraad voor de kampen leverde. Het kapitalisme heeft een vooral verborgen geschiedenis die nauwelijks onder de aandacht komt en verbergt hoe rijken rijker worden. Wie dit wil begrijpen of minstens wil analyseren kan bij de kritische geschiedschrijving terecht.

.

==== Propaganda ====

In de twintigste eeuw onderzoeken communicatiewetenschappers de mediabeïnvloeding door middel van gedragsonderzoek, diepte- en waarnemingspsychologie, marketing en de metafoortheorie, taal en machtsmechanismen. In 1937, kort na de machtsovername van Hitler in Duitsland (1933) formuleert het Amerikaanse Institute for Propaganda hoe propaganda werkt.

.

1.	'''Plain Folks Appeal''': gebruik realistische situaties die iedereen herkent, wees betrokken op volkse thema's;

.

2.	'''Bandwagon Appeal''': als iedereen achter dezelfde kar loopt, moet de boodschap die de kar verspreidt wel juist zijn. Als iedereen in de rij staat voor een ijsje, zijn ze per definitie lekker. We kennen voorbeelden van zelfstandigen die in die optiek de kunstmatige klant creëren;

.

3.	'''Misleading Numbers''': gebruik desnoods misleidende cijfers, nuanceer harde feiten;

.

4.	'''Transfer''': gebruik vlaggen, wapenschilden, titels, uniformen, symbolen… iedereen herkent ze;

.

5.	'''Celebrity''': verwijs naar beroemdheden, namen en autoriteiten, uit het heden en het verleden, prijs de 'comming man' als het voorbeeld voor de toekomst. Deze leider zal ons redden;

.

6.	'''Glittering Generalities''': grootsprakerige algemeenheden zorgen voor positieve connotaties;

.

7.	'''Stereotyping''': scheldgedrag herleidt tegenstanders tot karikaturen, maak er een cliché van;

.

8.	'''Call to Action''': Roep op tot actie zodat mensen niet langer hun schouders ophalen maar zich inzetten en gewaardeerd voelen;

.

9.	'''Card-Stacking''': schik de kaarten op een andere wijze, bepaal de volgorde van de presentatie. Hou kaarten achter de hand en speel ze uit indien nodig of hou kaarten achter en verzwijg. 

.

.

=== III. Veiligheid en angstcultuur ===

[[Bestand:Chernobyl_Hotel_with_reactor_in_background.jpg|thumb|right|550px|De kernramp van Tsjernobyl maakte Ulrich Becks publicatie uit 1986 over de risicosamenleving tot een bestseller in Duitsland.]]

Een derde ideologie focust op wat René Munnik in zijn boek 'Geweldig' de 'veiligheidsideologie' noemt. Zijn er objectieve redenen om aan te nemen dat onze werkelijkheid zo onveilig is? Of zijn we gewoon gevoeliger voor onveiligheid? Ulrich Beck spreekt in 1986 over 'Risikogesellschaft'. 

.

Zijn boek ''Risikogesellschaft: Auf dem Weg in eine andere Moderne'' (Risicomaatschappij: op weg naar een andere moderniteit) kreeg door de kernramp van Tsjernobyl de status van bestseller en is snel in het Engels vertaald. Het begrip wijst er ''niet'' op dat onze tijd gevaarlijker is dan vroeger. Gezien de levensverwachting, de technologie en de welvaart leven we veiliger dan ooit: ziektes en hongersnoden, natuurrampen en epidemie lieten we achter ons. Met de risicosamenleving wijst Beck op: 

.

1. de risico's (kernrampen, klimaatsverandering) zijn veroorzaakt door de neveneffecten van onze hoogtechnologische en welvarende, onze moderne en verlichte samenleving (die alles beheersbaar zou houden).

.

2. risico's, zowel reëel en vermeend nodigen uit tot een angstcultuur via propaganda, ideologie of als ultieme utopische preventie waarbij alles onder controle te houden is.

.

3. de risico's zijn er om te blijven. Wie nog geboren moet worden kan last krijgen.

.

4. de risico's zijn niet lokaal, maar wereldwijd.

.

5. de risico's treffen alle klassen, elk ras, alle leeftijden en sekses.

.

6. de risico's zijn onzichtbaar. Alleen deskundigen merken ze op.&lt;ref&gt;Zie RENE MUNNIK (Ea.). ''Geweldig! Over de vanzelfsprekendheid van geweld.'' Valkhof Pers, Nijmegen, 2005, p. 7-11.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== IV. Complottheorieën ===

Complottheorieën halen hun sterkte omdat ze gebaseerd zijn op selectief en speculatief bronnengebruik en hun wantrouwen tegenover wetenschappelijke kennis. Een complottheorie vertrekt van de overtuiging dat verborgen groepen met kwade bedoelingen gebeurtenissen sturen. Kenmerkend is: een verborgen elite; controle; toeval bestaat niet; wantrouwen in officiële verklaringen; het tegenbewijs is deel van het complot. De vraag draait vaak rond de vraag: &quot;Wie heeft macht?&quot; en &quot;Waarom gebeuren dingen?&quot; Complottheorieën bieden eenvoudige antwoorden op complexe processen. Juist omdat zoveel vragen onbeantwoord blijven, ontstaan talloze theorieën. Miljoenen mensen dat de maanlanding van 1969 in een studio is opgenomen. Voorbeelden zijn gecreëerd rond De bende van Nijvel (1982-1985) en hun link met extreemrechtse netwerken, de staatsveiligheid, het NAVO-netwerk Gladio en politieke elites. De aanslagen van 11 september 2001 behoren tot de meest besproken complotthema's. Veel theorieën stellen dat de Amerikaanse overheid betrokken was en dat de Twin Towers gecontroleerd zijn opgeblazen. Recenter zijn de theorieën rond QAnon, de Great Reset, vaccinatiecomplotten, omvolkingstheorieën, de klimaatontkenning...

.

.


;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG|Resten van goedendags
Bestand:Paardenhangertje_van_Gwijde_van_Namen_Kortrijk_1302__9-01-2010_14-22-14.JPG|Paardenhangertje van Gwijde van Namen
File:Battle_of_Courtrai2.jpg|De Guldensporenslag, tot de negentiende eeuw vergeten, daarna vanonder het stof. Met een doel.
File:Nicaise de Keyser04.jpg|Voorstudie van de slag door Nicaise de Keyser.
File:Guido_Gezelle.jpg|Guido Gezelle (1830-1899)
File:Hendrik_Conscience.jpg|Hendrik Conscience (1812–1883)
File:Leeuwvanvlaenderen.gif|De Leeuw van Vlaanderen verscheen in 1838
File:Groeningepoort.jpg|Groeningepoort in Kortrijk
File:Kortrijk_Groeningeabdij_museum.JPG|Museum Kortrijk 1302
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Morele paniek en fake news ==

.

[[Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg|thumb|right|550px|De heksenprocessen van Salem in Amerika begonnen in 1692 en resulteerden in minstens 24 ter dood veroordelingen. Beschuldigingen ten aanzien van vooraanstaanden stopten de processen en deden de morele paniek verdwijnen.]]

[[Bestand:Deep_throat_PD_poster_(restored).png|thumb|right|550px|In deze film is de vrouwelijke seksualiteit het thema. Er zijn eindeloze processen gevoerd over de film. In 23 Amerikaanse staten is die verboden, in het Verenigd Koninkrijk is hij illigaal tot het jaar 2000. Nederland was toleranter. De film draaide uitsluitend voor meerderjarigen in bioscopen met minder dan vijftig zetels.]]

Fake news kan leiden tot morele paniek. Morele paniek is een buitenproportionele, vijandige en gemediatiseerde reactie op een situatie of technologie, een persoon of groep, die waarden en normen lijken te bedreigen. Het begrip verklaart maatschappelijke angstreacties die niet in verhouding staan tot de ernst, het risico, de schade of de dreiging. Morele paniek is een sleutelbegrip uit de sociologie en criminologie en zou voor het eerst gebruikt zijn door Marshall McLuhan in 1964. Jock Young introduceerde het in 1971 in de criminologie en de socioloog Stanley Cohen gaf het begrip bekendheid in zijn klassieker ''Folk Devils en Moral Panics'' uit 1973. Daarin beschrijft hij de jeugdbendes, de ‘Mods’ en de ‘Rockers’.

[[File:Waarom geloof jij fake news.webm|thumb|550px|Waarom geloof jij fake news? - Universiteit van Vlaanderen]]

.

.

=== Fasen ===

.

Morele paniek is gefaseerd en begint met een stereotiepe en overdreven voorstelling van een gebeurtenis. Daarna wordt die geassocieerd met soortgelijke gevallen en gepresenteerd als symptomatisch voor een maatschappelijk probleem. Vervolgens wakkeren doemscenario’s de angst aan en escaleert het tot er justitiële, politionele of juridische maatregelen komen. Soms ebt de paniek na een tijd weg, soms duurt de golf zo lang dat het zelfbeeld van de samenleving verandert. Voor de samenleving maakt het weinig uit of de oorzaak wel of geen hersenschim is en geldt het Thomas-theorema: ''als mensen situaties als werkelijk definiëren, zijn zij werkelijk in hun gevolgen''. Niet de situatie zelf, de perceptie geeft de doorslag.

.

.

=== Voorbeelden? Legio! ===

.

* Satanisch ritueel misbruik.

.

* De heksenjacht in Vlaanderen (met hoogtepunten tussen 1590-1610) en de processen zoals die in Salem.

.

* De gevolgen van masturbatie.

.

* De paniek en massahysterie die in 1938 ontstond bij het hoorspel ''The War of the Worlds'' van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatre on the Air. Luister hier: [http://sounds.mercurytheatre.info/mercury/381030.mp3 War of the Worlds].

.

* De zorgen over genetisch gemanipuleerde voeding.

.

* De invloed van televisiegeweld of in games zoals in Canis Canem Edit en de GTA-reeks.

.

* Imitatiegedrag van jongeren bij het zien van pornografie zoals in de film ''Deep Throat''.

.

* In de zomer van 1984 rapporteerden kranten na een dodelijke vechtpartij op het strand van Egmond in Nederland over het ‘kustgeweld’, de ‘geweldsgolven’ en ‘-explosies’, ‘uitbarstingen’ en ‘epidemieën van geweld’, alsof het natuurverschijnselen waren. De paniek kreeg ook de politie, justitie, de horeca en het lokale bestuur in zijn greep en ebde na enige tijd weg. 

.

* De mediareactie en die van de overheden na de aanslagen op 11 september 2001 en de terroristische aanslagen in Madrid van 11 maart 2004 en de terroristische aanslagen in Londen van 7 juli 2005. In hun representatie van ‘het’ terrorisme dragen overheid en media bij tot paniek omdat ze onnodig angst zaaien door burgers vertrouwd te maken met dreigingen. Dit simplisme brengt de moeizame interetnische verhoudingen onder spanning en leidt de aandacht af van oorlog of genocide.

.

* De negentiende-eeuwse angst om levend begraven te worden, leidde in 1868 tot het patent op de lijkkist met een ladder voor een uitvinder uit New Jersey.

.

* In het Engelse Middlesbrough worden in 1987 121 kinderen uit hun huizen geplaatst na misbruik. Artsen gebruikten de techniek 'reflex anale oprekking' waarbij ze de billen uit elkaar schuiven en de anus bestuderen. Later bleek de techniek onwetenschappelijk en met de meeste kinderen was niets aan de hand.

.

* De angst voor de atoombom tijdens de koude oorlog.

.

* De angst voor ongrijpbare vijanden zoals al-Qaeda, fijnstof, dioxine, zendmasen...

.

.

= '''BETROUWBAAR''' =

[[Bestand:Van_Olden_Barneveldt_Verhoeven_1619.gif|thumb|right|550px|Abraham Verhoeven, een prille 'gazettier' besloot zijn artikels in de Antwerpse krant de ''Nieuwe Tijdinghen'' met het zinnetje &quot;Oft waer is, sal den tydt leeren.' De auteur waarschuwt zo zijn lezers in de vroege zeventiende eeuw voor te hoog gespannen verwachtingen inzake de betrouwbaarheid van zijn schrijfsel. Het bericht is nog relevant. De illustratie vertelt het 'Verhael hoe ende in wat manieren den heere Johan Van Olden-Barneveldt, Advocaet van Hollandt ende den Vrieslant/ is Onthalst gheworden smaendachs voor noen den xiij Mey Anno Duisent zes hondert neghen-thien; T'hantwerpen/By Abraham Verhoeven/op de Lombaerde Veste/inde gulde Sonne, 1619.']]

.

{{Citaat|'''Door de fragmentarisering van alle kennis is de beleidsvorming er natuurlijk eenvoudiger op geworden. De hooggespecialiseerde takken van moderne wetenschap zijn zo ondoorzichtig geworden dat de mensen die daarin werkzaam zijn, noodgedwongen tot hun dertigste of langer door moeten studeren tot ze kunnen toetreden tot de nieuwe geestelijkheid. Een lange leertijd hebben ze allemaal, maar dat betekent nog niet dat ze het altijd eens zijn over de beste aanpak. De SARS-CoV-2-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de onenigheid onder experts zich zelfs kan uitstrekken tot schijnbaar simpele beslissingen, zoals over het gebruik van een mondkapje. Eind maart 2020 (de pandemie was drie maanden oud) adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie daar nog tegen, tenzij een persoon was besmet, en pas begin juni werd dat advies bijgesteld. Hoe kunnen mensen zonder specialistische kennis daarin partij kiezen of wijs worden uit debatten die vaak eindigen met het intrekken of ontmantelen van claims die daarvoor nog alles bepalend waren?'''|Vaclav Smil}}


.

Wat de betrouwbaarheid van deze encyclopedie betreft, daar gaan we even klassikaal door. We nemen een schrijfstok of een griffel en een schrijfplank, lei genaamd. We noteren drie vragen, het antwoord erop hoor je in de les.

.

* Ten eerste: Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* Ten tweede: Wat is betrouwbaarheid?

.

* Ten derde: Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Peilen is een term uit de scheepvaart, peilingen doe je steeds opnieuw, want je positie verandert constant.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=hA2p8EqvLLI '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: WAT IS BETROUWBAARHEID? (20 Min.)''']

.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=Xs0K4ApWl4g '''♣ LUISTER HIER NAAR DE GROOTSTE MISLEIDING UIT DE TWINTIGSTE EEUW'''.]

.

.

== Weet je dat…? Tuurlijk wel. ==

* Je in naam van iemand anders kan SMS'en?

.

*  Fototrucage mensen mooier maakt? Of lelijker, als het moet… Vrijwel elke foto in de krant of op internet is bewerkt! Kijk eerst naar [https://www.youtube.com/watch?v=iYhCn0jf46U dit filmpje van Dove] of naar deze ontmaskering.

.

* Er berichten gemaakt worden om journalisten een loer te draaien. Dergelijke berichten worden canards genoemd. Ze verschillen soms nauwelijks van stadslegendes.

.

* Goed ogende websites valse informatie doorspelen?

.

* Journalisten opzettelijk foute berichten de wereld insturen? Kijk op het impulscentrum naar (minstens) een van deze reportages. 1. Orson Welles War of the Worlds (Canvas Days that shook the World); 2. Bye bye Belgium (RTBF).

.

* Een verkeerd bijschrift bij een prima foto snel geplaatst is?

.

* De zetduivel vaker toeslaat dan gedacht?

.

* Sommige mensen wel heel goed gelovig zijn. Klik hier en bel en sms één jaar gratis. In tien dagen tijd tekenden 7200 jongeren in op dit aanbod.

.

* Een fout gespelde naam? Een foutief jaartal? Een verkeerde leeftijd of woonplaats? Tja, iedereen maakt fouten, niet?

.

Voor je info gebruikt, evalueer je die. “Ik heb de pest aan informatie, je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen” schrijft Jan Blokker ergens. Het citaat is in een mum van tijd gevonden, geknipt en geplakt in dit document. De referentie is uiteraard vergeten. Informatie wordt altijd gemaakt. Woordvoerders, journalisten, fotografen, redacteurs… één voor één maken zij nieuws of geschiedenis. Toch wordt die menselijke oorsprong snel vergeten. Niet alleen de Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid maar elke discipline evalueert informatie. Uiteraard vereist de doorlichting kennis van zaken, maar niettemin bestaan er “typevragen” die ongeacht het onderwerp  gelijk zijn. Zo dient de informatie controleerbaar, nauwkeurig, volledig, redelijk en eerlijk, relevant en actueel te zijn, er dient structuur, overzichtelijkheid en een lay-out te zijn. Voor je aan de controle begint ga je de bedoeling van de makers na. Wat is de aard van je bron?

  
 * Informatief?
 
 * Persoonlijk?
 
 * Commercieel?
 
 * Opiniërend?
 
.
 
{|
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg|thumb|550px|Revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, kort voor de arrestatie door de Russische geheime dienst. In het midden zit Vladimir Lenin.]]
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897 - Altered.jpg|thumb|560px|Dezelfde revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, nadat Alexander Maltsjenko in 1930 bij Jozef Stalin in ongenade viel, werd hij verwijderd.]]
|}

.

== Controleerbaar ==

[[Bestand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|thumb|rigth|550px|Van informatie die een redactionele controle onderging stijgt de betrouwbaarheid. Hier de redactie van de Canadian Broadcasting Corporation in Montreal (Canada) in 1944.]]

.
 
Betrouwbare info is controleerbaar. Van moeilijk te controleren info daalt de betrouwbaarheid. Anonieme info is onbetrouwbaar. Een cartoon uit The NewYorker toont twee honden voor een monitor, waarvan de ene zegt: ‘Op internet weet niemand dat je een hond bent.’ Een goede site bevat net als een boek de naam van de maker en zijn functie, de naam van de organisatie, een contactadres, een redactieteam, het doel van de organisatie en een datering. Het controleren begint dus met de vraag naar de auteur. Dit maakt een mail mogelijk of een extra controle via Google. Zoek uit wat de expertise van de auteur is, door zijn opleiding, werkomgeving of andere documenten te vinden. Verder kan de maker de controleerbaarheid vergemakkelijken door zijn tekst te onderbouwen met linken, een bibliografie of voetnoten. Eindigen sites op .ac.be of .edu, .org of .gov zijn het universiteiten, organisaties en staatsinstellingen. Trianguleren is het vergelijken van de informatie met minstens twee andere [relevante] bronnen. Twee is noodzakelijk, want op internet wordt veel overgenomen. Als meerdere webpagina’s hetzelfde zeggen over een onderwerp, werkt dit geruststellend. Maar let op, dit kan vals zijn. Wil je meer zekerheid, dan is het nodig om ofwel de site goed te bestuderen, te vergelijken of de commentaren op verwijspagina’s te lezen. Bij tegenstrijdige informatie is het belangrijk te weten welke auteur het meeste autoriteit heeft. Laat in je studie niet na om te wijzen op botsende visies en tegenstrijdige ideeën. Dit helpt bij het ontwikkelen van je eigen mening.

.

== Nauwkeurig en volledig ==

.

Als je evalueert op nauwkeurigheid ga je na in welke mate er slordigheden of onnauwkeurigheden voorkomen. Verkeerd taalgebruik en tikfouten tonen aan dat de auteur weinig aandacht schenkt aan de inhoud. Let op voor vage omschrijvingen zoals “men beweert dat er veel wordt…” Dit zijn teksten die lucht verkopen. Op internet verschijnt regelmatig onvolledige info. Andere info is bewust onvolledig en werkt als smaakmaker of zet aan tot kopen, sommige bronnen behandelen het onderwerp oppervlakkig of wekken de indruk het onderwerp volledig te dekken, maar stellen na consultatie teleur.

.

== Redelijk ==

.

Objectiviteit bestaat niet. De ‘werkelijkheid’ in taal gieten is ontzettend moeilijk: gewild of ongewild, steeds kijk je door filters van voorkennis, afkomst, behoeften, verwachtingen… Wat je ziet is cultureel bepaald. De discussie subjectief en objectief is hier aan de orde. Daarom is het onredelijk een auteur te vragen objectief te zijn. Verwacht van de auteur dat hij afstand doet van vooringenomenheid, een redelijke argumentatie gebruikt en eventueel uiteenlopende visies poneert. Vraag je af welk belang de auteur bij het onderwerp heeft. Zo rapporteert Greenpeace anders over een olietanker dan de eigenaar. Hoe redelijk is de informatie? Worden de ingenomen standpunten geëxpliciteerd? Wordt de website gesponsord? Hoe evenwichtig worden tegengestelde standpunten gepresenteerd? Is de term 'subsidieslurpers' een alitererende metafoor die wat suggereert of een objectief begrip?

  
 FEITEN ≠ TAAL
 
 .
 
 REALITEIT ≠ JE MENING
  
 .
 
 FEITEN ≠ JE MENING ≠ TAAL
 

In hoeverre weerspiegelen gedachten realiteit? En, in welke mate zijn we in staat om de realiteit die we feiten noemen, te beschrijven?
 

.

== Eerlijk ==

[[Bestand:Pinocchio_1940.jpg|thumb|right|550px|Eerlijke info staat tegenover leugenachtige info en die is niet altijd even makkelijk te herkennen als bij Pinocchio.]] 

.

Eerlijkheid is het (on)bewust manipuleren, verdraaien of verzwijgen. Worden de standpunten eerlijk gepresenteerd? Neemt de auteur een standpunt in? Is de partijdigheid acceptabel? Wordt dat standpunt gepresenteerd als een mening of als een feit? Eerlijkheid gebiedt dat feiten als feiten voorgesteld worden en meningen als meningen.

.

;Feiten

.

Een feit is aanvaard omdat dit bleek uit onderzoek of omdat het aanvaard is. In het alledaags taalgebruik is een feit “zeker” en kan het geobserveerd worden. Als het feit een tijd bestaat, is dit een situatie of een structuur. Als het om een verandering van structuur gaat, is dit een proces [industrialisatie, emancipatie]. Een kortstondig proces is een gebeurtenis. Zoek voor onderstaande 'feiten' voorbeelden.

.

* Object (voorwerp), bv:

.

* Plaats (ligging), bv:

.

* Gebeurtenis (kwestie), bv:

.

* Structuur (situatie of toestand), bv:

.

* Proces (evolutie) bv:

.

.

;Meningen

.

Over een mening kan je discussiëren. Een mening is een waardeoordeel of vooroordeel, een voorkeur en verwachting, een veronderstelling of een stelling. De nuances zijn subtiel. Een waardeoordeel berust op een interpretatie die je aanvaardt maar niet met feiten te ontzenuwen is, omdat de feiten verschillend worden uitgelegd. Bij een vooroordeel is men zich niet bewust van het waardeoordeel. Een veronderstelling en een stelling liggen dicht bij elkaar, net als een voorkeuren en verwachtingen. Een veronderstelling berust op een indruk of interpretatie, een stelling wordt gevolgd door een argumentatie en gaat vooraf aan een redenering [want, immers, daaruit volgt]. Een voorkeur leidt je aandacht [af]. Bij een voorkeur kan je kiezen, bij een verwachting [hoop] hoeft het object niet eens aanwezig te zijn.

.

* Vooroordeel (een ongecontroleerde mening), bv:

.

* Waardeoordeel (interpretatie), bv:

.

* Stelling (positie), bv:

.

* Veronderstelling (hypothese), bv:

.

* Voorkeur (neiging), bv:

.

* Verwachting (hoop), bv:

.

Laat extreem positieve en extreem negatieve meningen voor wat ze zijn. Soms laten journalisten hun mening in de tekst klinken zoals in dit citaat. “De scheiding der machten werd pas in de zeventiende eeuw geproclameerd door John Locke.” Het woordje ''pas'' zorgt dat een feit als mening voorgesteld wordt. Ook het omgekeerde is mogelijk, zoals deze uitspraak: “Een vondelingenschuif is moreel verwerpelijk en een welvaartsstaat onwaardig.” Dit is een mening die als feit wordt omschreven. Beter zou zijn “Ik vind een…” Het is een kwestie van academische training. Veel moeilijker is om als lezer feiten te herkennen die als mening zijn omschreven of om meningen te herkennen die als feit zijn omschreven.

.

== Wetenschappelijk of populariserend? ==

.

* Kijk naar [https://www.youtube.com/watch?v=9r8GNYi5K-Y deze (Belgische) reportage] en [https://www.youtube.com/watch?v=CMne7lqobT8 deze (Nederlandse) reportage] waarbij Bart Van Loo zijn boek De Bourgondiërs voorstelt. Er komt kritiek op zijn aanpak: Bart van Loo zou de geschiedenis te eenzijdig voorstellen. [https://www.youtube.com/watch?v=7gOlTlqY41s Kijk hier.]


== Fictie versus non-fictie ==

[[File:Orson_Welles_1937.jpg|thumb|550px|Orson Welles liet in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt of als men fictie met non-fictie gaat verwarren.]]

[[Bestand:Posta_Romana_-_1959_-_Laika_120_B.jpg|Laika, de eerste hond in de ruimte. Hoeveel dieren gingen haar voor Laika keerde nooit terug, maar dat wordt nooit gezegd. Wat gebeurde er met Laika? Laika ging niet als eerste dier de ruimte in, wel als eerste dier in een baan om de aarde. Voor haar waren er al dieren de ruimte ingestuurd. In 1947 stuurden de Verenigde Staten fruitvliegen mee op een raketvlucht. In 1948 en 1949 volgden de apen Albert I en Albert II. De Sovjet-Unie lanceerde vanaf 1951 honden op suborbitale vluchten.  Dezik en Tsygan bereikten de ruimte en zijn levend teruggehaald. Op 3 november 1957 is Laika, een zwerfhond uit Moskou, gelanceerd aan boord van Sputnik 2. De Sovjets wisten vooraf at er geen mogelijkheid bestond om haar terug naar de aarde te brengen. Jarenlang vertelde de Sovjetregering dat Laika enkele dagen overleefde en daarna humaan is geëuthanaseerd toen haar zuurstof opraakte. Dat verhaal bleek onwaar. In 2002 maakten Russische wetenschappers bekend wat er werkelijk gebeurde. Kort na de lancering werkte het koelsysteem van de capsule niet goed. De temperatuur in de cabine liep snel op. Laika stierf waarschijnlijk al na vijf tot zeven uur, door oververhitting en stress. De Sputnik bleef maanden rond de aarde cirkelen en op 14 april 1958 keerde de satelliet ongecontroleerd terug in de atmosfeer en verbrandde. Laika's stoffelijke resten gingen verloren.]]


.

Als Fictie en non-fictie zich met elkaar gaan vermengen wordt het voor de kijker, luisteraar of lezer wel moeilijk om het waarheidsgehalte of de betrouwbaarheid te peilen. De VPRO documentaire van 52 min. Kijk aandachtig naar het bedrog der bedriegenis. Trek er een uurtje voor uit en lees vooral niet verder, anders is de fun er af.

.

;De hoofdpersonages
&lt;gallery&gt;
A11v 1092338.ogg|Armstrong stapt als eerste mens op de Maan (tv)
File:Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg|'''Joeri Gagarin (1934–1968) was geen lang leven beschoren.'''
File:Aldrin_Apollo_11.jpg|'''Buzz Aldrin, Apollo 11, gefotografeerd door Neil Armstrong'''
File:Ap11-s69-31740.jpg|'''Bemanning Apollo 11'''
File:Kennedy_vonbraun_19may63_02.jpg|'''Wernher von Braun met John F. Kennedy gekend als J.F.K.'''
File:Dornberger-Axster-von_Braun_(jha).jpg|'''Von Braun bij de overgave.'''
File:V1_Soest.JPG|'''V1-rakket.'''
File:V-2-Nederlands.jpg|'''V2-raket)'''
File:First photo from space.jpg|'''In 1946 neemt een V2 de eerste foto's uit de ruimte.'''
File:Project_Paperclip_Team_at_Fort_Bliss.jpg|'''Operatie Paperclip: Von Braun ging niet alleen naar de V.S.'''
&lt;/gallery&gt;

.

Wat je zag is ''Opération Lune'' die probeert aan te tonen dat we erg gevoelig zijn voor misleiding door te stellen dat Stanley Kubrick de eerste stappen op de maan in een studio filmde. Deze regisseur kennen we van Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb, 2001: A Space Odyssey (uit 1968), A Clockwork Orange, Barry Lyndon, The Shining, Full Metal Jacket en Eyes Wide Shut. Deze regisseur heeft uiteraard niets met de maanlanding van doen, hij is postuum opgevoerd als regisseur van de allerbelangrijkste film ter wereld. ''Opération Lune'' is geen documentaire maar een 'mocumentaire'. Ze wil de kijker te misleiden. Waarom? Puur om aan te tonen dat mensen te of erg goedgelovig zijn. Tot op welk punt ben jij meegegaan in dit verhaal?

.

Het woord Mocumentaire komt uit de combinatie van documentaire (feiten en waarheidsgetrouwe rapportage) en de M van Movie (fictie) en 'to moc', iemand op het verkeerde been zetten. Pas op het einde is het duidelijk dat het om een grap gaat. Sommige studenten kijken de film vol (on)geloof uit, anderen zijn al vanaf de helft kritisch... Hoe gealarmeerd was jij?

.

;Kijken

* [https://www.youtube.com/watch?v=EqHg8YSJWRk Operation Lune] BEELDFRAGEMENT debat met William Karel, regisseur van de mocumentaire.

.

.

== Relevant en actueel ==

.

Relevant wil zeggen betrekking hebben op je onderwerp. Wanneer is de info gepubliceerd? Wanneer is de site gemaakt en voor het laatst aangepast? Hoe actueel zijn de links? 

.

== Lay out ==

.

Een aantrekkelijke lay-out en een overzichtelijke navigatie bewijzen aandacht voor de paginaontwikkeling. Doorgaans wijst dit erop dat er aan de inhoud is gewerkt. Maar de redenering is niet absoluut. Het kan dat een grafisch talent een fijne inhoudloze pagina maakt, of dat vorsers geen grafisch verstand hebben. 'De inhoud is belangrijker dan de vorm' klinkt het argument dan. Maar toch. Schreeuwerige pagina’s duiden op informatietekort, op een vingeroefening of verdoezelen de onkunde van de maker. Vragen over de esthetica helpen bij de evaluatie.

.

;Stel vragen zoals: 

.

* Hoe verzorgd zijn de tekst en de afbeeldingen? 

.

* Worden er compositieprincipes gevolgd? 

.

* Is het ontwerp complex? Oogverblindend? 

.

* Is de tekst leesvriendelijk?

.

* Is de structuur overzichtelijk? 

.

* Is de lay-out of de interface duidelijk?

.

== Informatie in tijden van oorlog ==

.

{{Citaat|'''In oorlogstijd is de waarheid het eerste slachtoffer.'''|Boake Carter, journalist, 1900-1944.}}

.

{{Citaat|'''Voltaire heeft het ons geleerd: we moeten systematisch aan alles twijfelen.'''|Anne Morelli}}

.

Tijdens oorlogen of andere conflicten tussen twee groepen duiken tien principes die de propagandamachine ondersteunen. Anne Morelli somt ze op.

# 'Wij willen geen oorlog.'
# Alleen de vijand treft schuld, die heeft om oorlog gevraagd.
# Dit is geen oorlog tegen de mensen, maar tegen de leider van de tegenpartij.
# Het doel is nobel, zeker geen materieel gewin.
# De vijand begaat wreedheden. Als wij schade berokkenen is dat per ongeluk.
# De vijand gebruikt illegale wapens.
# Onze verlies is beperkt, die van de vijand groot.
# Kunstenaars en intellectuele steunen de zaak.
# De oorlog heeft een heilig karakter.
# Wie de propaganda in twijfel trekt, is een verrader.

.

.

= '''PINOKKIOTEST''' =

.

De Pinokkiotest is een checklist die je helpt inschatten hoe (on)betrouwbaar sommige info is. Je kan de test vinden op [http://sadan.wdfiles.com/local--files/5-evalueren/PINOKKIOTEST.pdf deze vragenlijst]. De test is vergelijkbaar met de [https://www.hogeschoolrotterdam.nl/globalassets/mediatheek/downloads/craap-scoreformulier-nl.pdf CRAAP]-test die in het vak informatievaardigheden ter sprake komt. 

.

.

= '''EXAMENVRAGEN''' =

.

.

== A-Vragen ==

.

(S&amp;V)Wie of wat zijn en wat is de betekenis van: Apollo (god), Nietzsche, Herbert George Wells, Howard Koch, Orson Welles, Jozef Stalin, Koude Oorlog, kunstmaan, The War of the Worlds, Milan Kundera, De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, Louis-Ferdinand Céline, Reis naar het einde van de nacht, Voyage au bout de la nuit, Anne Morelli, De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië, Guido Gezelle, Hendrik Conscience, Kortrijk 1302, De Leeuw van Vlaenderen (1838), Aufklärung, Immanuel Kant, Diderot, D'Alembert, Voltaire, John Locke (1632-1704), 1776, Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, Montesqieu (1689-1755), Jean Jacques Rousseau, Franse Revolutie, Glorious Revolution, 1688, Charles Darwin (1809-1882), Robespierre, Karl Marx, René Descartes, Opération Lune, J.F. Kennedy, Werhner von Braun, Joeri Gagarin, Richard Nixon, Houston (Texas), Cape Canaveral (Florida), Mocumentaire, Stanley Kubrick, 21 juli 1969, Neil Armstrong, Apollo 11, Apolloprogramma, Operatie paperclip.

.

.

== B-Vragen ==

.

* S&amp;V.In de geschiedenis kunnen we verschillende denkrichtingen onderscheiden. Zo kunnen we het model van de &quot;eeuwige terugkeer&quot; tegenover het &quot;verlichtingsmodel&quot; plaatsen. Illustreer dit op het niveau van het denken over geschiedenis, het resultaat, het doel, de richting, de motor en de gevolgen van dit denken. Geef bij beide richtingen één of meerdere vertegenwoordigers.

.

* S&amp;V.&quot;De verlichting is geen soort filosofie, maar een 18de eeuws fenomeen, waarbij groepen intellectuelen gefascineerd worden door de ontdekkingen van de wetenschap en door de filosofische reflecties die hierover gemaakt worden in de vorige eeuw. Het is een nieuwe geest die door Europa waait. Men wordt er zich van bewust dat de denkwijzen van de 17de eeuw reeds heel wat realiseerden in de fysica. Nu de tijd gekomen is om...&quot; 1. Welke kenmerken kun je met betrekking tot de verlichting aangeven; 2. Wat zegt Kant over die verlichting; 3. Kun je ook een kritiek op dit vooruitgangsoptimisme formuleren?  

.

* S&amp;V.Leg uit en toon aan met voorbeelden: &quot;Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen op een bepaalde manier te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Objectiviteit is niet mogelijk.&quot;  

.

* Wat kun je vertellen over Karl Marx en het dialectisch principe?

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Milan Kundera, 2. Louis-Ferdinand Céline, 3. Anne Morelli, 4. Hendrik Conscience, 5. Immanuel Kant, 6. Christus.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Diderot en D'Alembert, 2. Charles Darwin, 3. J.F. Kennedy, 4. Orson Welles, 5. Copernicus, 6. Plato.

.

* S&amp;VPlaats in chronologisch volgorde en wat weet je over... 1. Karl Marx, 2. Apollo 11, 3. H.G. Wells schrijft The War of the Worlds, 4. Voltaire 5. Orson Welles maakt een radioprogramma met de naam War of the Worlds, 6. Franse Revolutie.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Apolloprogramma, 2. John Locke, 3. Neil Armstrong zet eerste stappen op de maan, 4. Robespierre, 5. Nietzsche, 6. Scheiding Oost- en West-Romeinse rijk.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 3. Glorious Revolution, 3. René Descartes overlijdt, 4. Opération Lune (mocumentaire), 5. Werhner von Braun, 6. Guldensporenslag.

.
 
* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Joeri Gagarin overlijdt, 2. Het Colosseum wordt gebouwd, 3. Richard Nixon wordt president, 4. Tweede Wereldoorlog, 5. Stanley Kubrick maakt zijn laatste film, 6. De eerste Kruistocht. 

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid? Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* S&amp;V.Leg uit, waarom is de Spoetnik 1, de eerste satelliet zo belangrijk. Situeer ze in de tijd. Betrek woorden zoals Koude oorlog, Gagarin, Expo '58, Kennedy en Space Race in je antwoord.

.

.

== C-Vragen ==

.

* S&amp;V.Kundera: &quot;De idee van de eeuwige terugkeer der dingen is raadselachtig en Nietzsche heeft er andere filosofen mee in verlegenheid gebracht: te denken dat alles zich eens zou herhalen zoals we het al beleefd hebben, en dat ook die herhaling eindeloos zou doorgaan.&quot; Wat wil deze &quot;dwaze&quot; mythe van de eeuwige terugkeer der dingen zeggen? Valt het je ook wel eens voor - hetgeen voor Kundera het geval is - dat je &quot;ontroering voelt bij het bekijken van foto's van Hitler?&quot; Wat is het gevolg dat Kundera uit een dergelijk merkwaardige ervaring trekt? Wat denk je daar zelf over?

.
 
* S&amp;V.L.F. Céline: &quot;De filosofen [...] zijn ermee begonnen het brave volk van alles wijs te maken...&quot; Waar heeft Céline het over in bovenstaande citaat, genomen uit Reis naar het einde van de nacht? Geef een persoonlijke kritiek.

.

* S&amp;V.De media gebruiken verschillende technieken om de kijker te doen geloven dat hun boodschap 'waar' is.  Welke technieken haal je uit deze film die het realiteitsgehalte van de boodschap verhogen?  En, waar gaan de filmmakers door het lint.  Of, met andere woorden, waar kan je in de film merken dat het hier om een 'vervalsing' van de realiteit gaat?

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid, waarom is betrouwbare info zo belangrijk en hoe kan je achterhalen of informatie betrouwbaar is?

.

* S&amp;V.Leg uit: De meesten beschouwen 'geschiedenis' als iets 'passief'. Geschiedenis was er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! 

.

* S&amp;V.Leg uit: De 'actieve constructie' van de geschiedenis is een vraag die op filosofisch vlak tot tien verschillende vragen leidt. Gebruik Hegel en de universiteit van Berlijn in je antwoord.

.

* S&amp;V.Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Waarom spreken we van peilen?

.

.


== D-Vragen ==

.

&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;360&quot;&gt;
Bestand:TheMatrixAnimated.gif
Down the Rabbit Hole.png
Milan Kundera redux.jpg
L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg
Gerrit Komrij (1981).jpg
Anne Morelli.jpg
Bestand:Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg
Descartes Discours de la Methode.jpg
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg
Jean Le Rond d'Alembert, by French school.jpg
Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg
Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg
John Locke.jpg
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
Montesquieu 1.png
Immanuel Kant (painted portrait).jpg
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg
Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg
Social contract rousseau page.jpg
EmileTitle.jpeg
Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg
James Watt by Henry Howard.jpg
François Quesnay.jpg
Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif
AdamSmith.jpg
Louis XIV of France.jpg
Koning Louis XV; Hyacinthe Rigaud.jpg
Ludvig XVI av Frankrike porträtterad av AF Callet.jpg
Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg
Women's March on Versailles01.jpg
Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg
LouisXVIExecutionBig.jpg
Jacques-Louis David - Marie Antoinette on the Way to the Guillotine.jpg
Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg
Robespierre.jpg
Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png
Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg
Bestand:David Van Reybrouck.jpg
Bestand:Jose Ortega y Gasset.jpg
Karl Marx 001.jpg
Kortrijk-Groeningemonument.jpg
Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png
Bestand:Honoré de Balzac (1842) Detail.jpg
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG
Battle of Courtrai2.jpg
Nicaise de Keyser04.jpg
Guido Gezelle.jpg
Hendrik Conscience.jpg
Leeuwvanvlaenderen.gif
Groeningepoort.jpg
Kortrijk Groeningeabdij museum.JPG
Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg
Bestand:Deep throat PD poster (restored).png
Bestand:Van Olden Barneveldt Verhoeven 1619.gif
Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg
Bestand:Pinocchio 1940.jpg
Orson Welles 1937.jpg
A11v 1092338.ogg
Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg
Aldrin Apollo 11.jpg
Ap11-s69-31740.jpg
Kennedy vonbraun 19may63 02.jpg
Dornberger-Axster-von Braun (jha).jpg
V1 Soest.JPG
V-2-Nederlands.jpg
First photo from space.jpg
Project Paperclip Team at Fort Bliss.jpg
Bestand:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''BIBLIOGRAFISCHE NOTEN''' =</text>
      <sha1>5lse6g2qypx0e9zv6qf1stpsgwyzn8q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429777</id>
      <parentid>429776</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T18:13:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fictie versus non-fictie */</comment>
      <origin>429777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108257" sha1="9vd4il1x0k6q32hptd6ndujvgsu0f8p" xml:space="preserve">[[Bestand:TheMatrixAnimated.gif|thumb|550px]]

&lt;big&gt;'''HOOFDSTUK 1. HISTORISCHE MODELLEN, BESEF EN DENKRICHTINGEN''' &lt;/big&gt;
;&lt;big&gt;WAT IS GESCHIEDENIS EIGENLIJK?&lt;/big&gt;

.

[[File:Down_the_Rabbit_Hole.png|thumb|550px|♣ '''TUINTIP'''  Down the rabbit-hole?  Op een zomerdag luistert Alice Liddell aan de oever van een meer naar haar oudere zus die een saai boek voorleest. Alices verveling verdwijnt als er een pratend konijn passeert. Het is gehaast en houdt de tijd op zijn horloge (de geschiedenis?) in de gaten en springt in een hol. Alice volgt en valt de dieperik in. Een deurtje verbergt een prachttuin, een flesje met het opschrift &quot;drink mij&quot; maakt haar klein genoeg om de deur door te kunnen. Spring in het gat en deze geschiedenistuin en laat je verwonderen zoals Alice. The Matrix kaapte als film het idee van Alice en stelt de vraag of de wereld een illusie is? Plato deed iets vergelijkbaars met de allegorie van de grot. De Matrix visualiseert René Descartes' stelling: 'Ik denk, dus ik ben' en is mee geïnspireerd door de cyberpunk van William Gibson.]]

[[Bestand:Hoe ontdek je nepnieuws (How To Spot Fake News).jpg|thumb|550px|Infographic ''Hoe ontdek je nepnieuws'', uitgegeven door de International Federation of Library Associations and Institutions.]]

{{Citaat|'''Veel vitale cycli van ons lichaam kennen een periodiek verloop: de hartslag, de ademhaling, de afwisseling tussen slapen en waken. Contoleren of ze regelmatig zijn vindt bijna altijd onbewust plaats, maar zelfs de geringste verstoring is voldoende om plotseling de alarmbellen te doen rinkelen. (...) In tegenstelling tot de traditionele zintuigen, hebben wij geen orgaan voor tijdszin.'''|Guido Tonelli}}

.

{{Citaat|'''Niet lachen, noch huilen, maar begrijpen.'''|Ludo De Witte}}

.

{{Citaat|'''De geschiedschrijver is een wandelend anachronisme, een ontheemd persoon, die de technieken van vandaag gebruikt om te proberen dingen te weten over gisteren die gisteren zelf niet eens wist. Hij moet waarachtigheid nastreven, hij dient te luisteren naar de woorden die het verleden spreekt, maar hij moet communiceren in een taal die het heden begrijpt.'''|Hilary Mantel}}

.

{{Citaat|'''Wie wetenschap onderwijst moet ophouden met leerlingen de pap in de mond te geven en hen de mogelijkheid bieden 'het pure plezier van begrip te ontdekken.' Wie cursussen eenvoudigweg doceert, laat de studenten zitten met 'onderontwikkelde intellectuele vaardigheden en weinig besef van de invloed die wetenschap op hun leven heeft'.'''|Amerikaanse Vereniging voor de Vooruitgang van Wetenschap, de uitgever van Science}}
 
.

{{Citaat|'''De vraag is of u dat kunt, woorden zoveel verschillende betekenissen geven.'''|Alice in Wonderland}}

.

{{Citaat|'''De vraag is wie de baas is - punt uit'''|Wiggel Waggel}}

.

{{Citaat|'''Deze tijd vraagt om optimisme. Pessimisme bewaren we voor slechtere tijden.'''|Jean-Claude Servais&lt;ref&gt;Geciteerd in: NAOMI KLEIN, (vertaald door Jan Willem Reitsma en Pon Ruiter). ''Nee is niet genoeg.'' De Geus, Amsterdam, 2017, p. 275.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Wetenschap is niet hapklaar en eenduidig. In de coronacrisis zag je vaak twee kampen tegenover elkaar staan die elk het eigen gelijk claimden op basis van één of andere studie. Dat is ook des mensen. We denken allemaal dat we heel kritisch onze standpunten innemen, maar dat is natuurlijk niet zo. We zijn kuddebeesten. Vaak nemen we een standpunt in omdat dat het standpunt is van de groep waar we toe behoren. En dan gaan we achteraf feiten zoeken die die intuïtie bevestigen. Er is zo'n mooi beeld - ik weet niet meer van wie het komt - dat we de feiten gebruiken zoals een dronkaard een lantaarnpaal gebruikt: niet om ons te verlichten, maar als steunpilaar. Ons brein is helemaal niet zo rationeel als we denken. (...) Wie gelooft dat wetenschappers deel van een corrupte elite uitmaken, heeft daar natuurlijk weinig aan. Daar begint het dus mee. Als je zegt aan kritisch denken te doen, maar de wetenschap niet vertrouwt... Tja, dan kun je dus niet kritisch denken. Het paradoxale is net dat die mensen van zichzelf denken dat ze zéér kritisch zijn, en dat de anderen als schapen met de kudde meelopen. Kritisch zijn betekent niet alleen dat je moet durven te denken, maar ook dat je moet durven te vertrouwen - in de wetenschap meer bepaald. Ook wetenschappers kunnen er wel eens naast zitten, maar gemiddeld genomen zijn zij veel betrouwbaardere bronnen dan de algoritmes van You Tube.'''|Patrick Loobuyck&lt;ref&gt;PATRICK LOOBUYCK. In: ''De Morgen.'' Vrij zijn is niet: doen wat je wilt. 20 augustus 2021.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Zelfcensuur, aldus, George Orwell, heeft twee nefaste gevolgen. Ze heeft een kwantitatief effect: als voldoende mensen zichzelf censureren, kom je in een samenleving waar politieke censuur regeert. Daar heb je geen bestraffende overheid voor nodig. Mensen staan zelf op de rem, omdat ze sociale uitsluiting (of erger) vrezen. Zelfcensuur heeft een kwalitatief effect: als je je ideeën voor anderen moet verzwijgen, begin je tegen jezelf te liegen. Dat is wat zijn romanfiguren overkomt: ze zijn het contact met het eigen denken kwijt. Daarom is vrijheid van spreken belangrijk: ze bevat de vrijheid om te denken.'''|Tinneke Beeckman}}

.

{{Citaat|'''Als je geen perverse of persoonlijke agenda hebt, begint alles met research. Je stelt je de vraag naar wat zich heeft afgespeeld en waarom het zo liep.'''|Mike Leigh}}

.

{{Citaat|'''Historici hebben een maatschappelijke rol te vervullen. We moeten ons dus niet opsluiten in onze ivoren toren. [...] In het verleden hebben we te veel gedacht dat we documentaires, tentoonstellingen en computerspelletjes moesten maken. We moeten nu weer kiezen voor fundamenteel historisch onderzoek, dat teruggaat naar de bron. Dat is onze corebusiness; wetenschappelijk onderzoek, op basis van onze eigen onderzoeksagenda, tegen de stroom in van de politiek corecte moraliserende boodschap. Zonder onderzoek geen debat en zonder debat geen herinnering. Je kunt de stappen daarin niet overslaan, anders eindig je met lege herdenkingen.'''|Nico Wouters&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Historici moeten hun eigen agenda heroveren.'' In: ''De Standaard'', 11.05.2019, p. 40 &amp; 41.&lt;/ref&gt;}}

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.youtube.com/watch?v=MrmGliMP0bc LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE GESCHIEDENIS ALS ACTIVE CONSTRUCTIE, OBJECTIVITEIT EN VERVALSINGEN].'''

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/evoluties-in-het-welzijns-en-veiligheidsdenken de PowerPoint die bij deze lessen hoort].'''

.

.

= '''DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN''' =

.

== ''De eeuwige terugkeer der dingen'' van Milan Kundera ==

&lt;small&gt;(Eigen bewerking)&lt;/small&gt;

[[File:Milan Kundera redux.jpg|thumb|550px|Milan Kundera (1929-2023) is een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met filosofische thema's. Een van zijn bekendste werken is ''De ondraaglijke lichtheid van het bestaan''. Philip Kaufman verfilmde het onder de titel ''The Unbearable Lightness of Being''.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=AniUgwUn6oo ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN HET BESTAAN'', 5 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;De eeuwige terugkeer der dingen is een raadsel en Nietzsche
bracht er andere filosofen mee in verlegenheid: de gedachte dat alles zich eens
herhaalt zoals we het reeds beleefden, en dat die herhaling eindeloos
zou zijn! Wat is de betekenis van deze dwaze mythe?
De mythe negeert dat een voor altijd verdwenen, nooit meer 
terugkerend leven op een schaduw lijkt, gewichtloos is,
bij voorbaat dood is, en al was het huiveringwekkend, prachtig of verheven, de
huiver; de pracht of die verhevenheid zijn van geen betekenis. We hoeven ze
niet voor kennisgeving aan te nemen, evenmin als een oorlog tussen twee
Afrikaanse staten in de veertiende eeuw, die het gezicht van de wereld niet had
veranderd, ondanks het in onbeschrijflijk lijden creperen van
driehonderdduizend negers.
Verandert er dan iets aan die oorlog van twee Afrikaanse staten in de veertiende
eeuw wanneer die zich ontelbaar herhaalt in de eeuwige terugkeer?
Er verandert wel iets; de oorlog wordt een omhoog stekend blok dat blijft, en de
stupiditeit ervan zou onherstelbaar zijn.
Als de Franse Revolutie zich eeuwig zou herhalen, zou de Franse
geschiedschrijving minder trots zijn op Robespierre. Maar omdat ze spreekt
over iets dat nooit meer terugkomt, zijn de bloedige jaren veranderd in louter
woorden, theorieën en discussies, ze zijn lichter geworden dan veren, ze jagen
geen schrik aan. Er is een eindeloos verschil tussen de Robespierre die slechts
één maal in de geschiedenis voorkomt en een Robespierre die eeuwig terug zou
keren om de koppen van de Fransen te laten rollen.
Laten we zeggen dat de gedachte van de eeuwige terugkeer een zeker
perspectief betekent waarin de dingen zich anders vertonen dan we die kennen:
ze vertonen zich zonder de verzachtende omstandigheid van hun voorbijgaande
aard. Deze verzachtende omstandigheid weerhoudt ons namelijk een oordeel uit
te spreken. Hoe kun je iets dat voorbijgaat veroordelen? Het avondrood van de
ondergang kleurt alles met de bekoring van de nostalgie; ook de guillotine.
Onlangs heb ik mezelf betrapt op een ongelooflijk gevoel: ik bladerde in een
boek over Hitler en voelde bij enkele foto's ontroering. Ze herinnerden me aan
mijn kinderjaren; die vielen in de oorlog; sommige leden van mijn familie
kwamen om in Hitlers concentratiekampen; maar wat was hun dood tegenover
het feit dat de foto's van Hitler me herinnerden aan de voorbije tijd van mijn
leven, een tijd die niet meer terugkeert?
Deze verzoening met Hitler verraadt de diepe morele perversiteit, verbonden
met een wereld die in wezen gebaseerd is op het niet bestaan van de terugkeer,
want in die wereld is alles bij voorbaat vergeven en dus ook alles cynisch
toegestaan.
Zou elke seconde van ons leven zich oneindig herhalen, dan zijn we
vastgenageld aan de eeuwigheid zoals Jezus Christus aan het kruis. Dat is een
verschrikkelijk vooruitzicht. In de wereld van de eeuwige terugkeer rust op
elke handeling het gewicht van een ondraaglijke verantwoordelijkheid. Daarom
noemde Nietzsche de idee van de eeuwige terugkeer de zwaarste last (das
schwerste Gewicht).&lt;/small&gt;|Milan Kundera}}

.

.

== ''Reis naar het einde van de nacht'' van Louis-Ferdinand Céline&lt;ref&gt;LOUIS FERDINAND CELINE, vertaald door E.Y. Kummer. ''Reis naar het einde van de nacht.'' Van Oorschot, 2016 (naar de uitgave van 1932), p. 74-77.&lt;/ref&gt; ==

[[File:L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg|thumb|550px|Louis-Ferdinand Céline (1894-1961) is samen met Marcel Proust één van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken publiceert.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=4OC6LKybZs8 ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''REIS NAAR HET EINDE VAN DE NACHT'', 6 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;Och  man! Ik verzeker je dat deze wereld
er uitsluitend op uit is om iedereen te verneuken! 
Jij bent jong. Ik hoop dat deze paar
minuten vol wijsheid je jaren zullen bijblijven! Luister goed
naar me, kerel; als ze 't hebben over: 'Het medelijden met het
lot, met de omstandigheden van de arme mieter...', laten dan
deze woorden, die in vurige letters boven alle moordende
schijnheiligheid van onze maatschappij schitteren, een uiterst
belangrijk teken aan de wand voor je zijn, waar je niet meer zo
maar aan voorbij mag gaan zonder het belang ervan in te zien.
Hoor, ik zeg jullie, arme donders, altijd de lul in 't leven, geslagen, uitgeperst,
eeuwig en altijd zwetend, ik waarschuw jullie dat als de groten van deze aarde
interesse voor jullie beginnen te krijgen, dan is 't omdat ze op het slagveld
gehakt van jullie willen maken... Dat is het teken... 't Kan niet missen... 't Begint
met liefde voor het volk. Lodewijk XIV die trok zich tenminste geen zak van
het brave volk aan, vergeet dat niet. Lodewijk XV ook niet. Hij veegde er z'n
gat mee af. Natuurlijk was het leven in die tijd niet prettig, het leven van de
arme sloeber is nooit prettig geweest, maar ze werden niet zo hardnekkig en
verbeten om zeep geholpen als nu door onze tirannen. De kleine man, zeg ik je,
wordt alleen met rust gelaten als hij wordt veracht door de groten,
die uitsluitend uit eigenbelang of sadisme aan het volk kunnen denken... De filosofen
mag ik je daar nog op attent maken nu we 't er toch over hebben, diè zijn ermee
begonnen het brave volk van alles wijs te maken... Het volk dat alleen zijn
catechismus kende! Ze zouden 't wel opvoeden, beweerden ze... Nou! Ze
hadden heel wat waarheden te onthullen! Prachtige! Frisse! Schitterende! Je
duizelde ervan! Zo is 't! begon het brave volk te zeggen, zo is 't precies! Zo is 't
helemaal! Daar gaan we allemaal voor sterven! 't Volk wil alleen maar sterven!
Zo zijn de mensen nu eenmaal. 'Leve Diderot!' hebben ze gebruld en toen
'Bravo Voltaire!'. Dat zijn nog 's filosofen! En ook nog leve Carnot, die zo mooi
overwinningen in elkaar kon knutselen! En leve iedereen! Dat zijn tenminste
knapen die 't brave volk niet in onwetendheid en bijgeloof laten verrekken! Zij
wijzen 't de weg naar de vrijheid! Ze maken 't zelfstandig! En ze hebben niet
stilgezeten! Iedereen moet eerst de krant kunnen lezen! Dat is onze redding!
Godverdomme! En snel! Geen analfabeten meer! Die kunnen we niet meer
gebruiken! Alleen maar burgersoldaten! Die stemmen! Die lezen! En die
vechten! En die marcheren! En kushandjes werpen! In dat tempo werd 't brave
volk gauw goed rijp. Het enthousiasme over 't afwerpen van 't juk moet toch
ergens goed voor zijn, waar of niet? Danton stond niet voor Jan Lul zo mooi te
praten. Met wat gebrul, dat zo raak was dat je 't nu nog hoort, had hij in een
handomdraai 't brave volk gemobiliseerd! En dat betekende 't eerste vertrek van
de eerste bataljons geëmancipeerde bezetenen! De eerste stemmende en
vlagdronken klootzakken die Dumouriez met zich meevoerde om zich te laten
doorzeven in Vlaanderen! Dumouriez zelf, die te laat aan dit ongekend nieuw
idealistische spelletje had deelgenomen, had achteraf toch maar liever poen, hij
deserteerde. 't Was onze laatste huurling... Soldaatje spelen voor niets, dat was
wat nieuws... Zo nieuw dat Goethe, al was hij dan Goethe, z'n ogen uitwreef
toen hij in Valmy kwam. Bij het zien van die haveloze vurige cohorten die zich
spontaan kwamen laten afslachten door de koning van Pruisen voor de
verdediging van de gloednieuwe vaderlandslievende fictie, kreeg Goethe het
gevoel dat hij nog heel wat te leren had. 'Van nu af aan, galmde hij schitterend,
helemaal in overeenstemming met z'n talent, begint een nieuw tijdperk!' En
hoe! Daar het systeem uitstekend werkte, ging men daarna helden in serie
afleveren, die hoe langer hoe minder kostten omdat het systeem steeds beter
werd. Iedereen heeft zich er wel bij bevonden. Bismarck, de beide Napoleons,
Barrès wolk, door de Hervorming al aan flarden gerukt en al lang gecondenseerd tot
episcopale spaarpotten. Vroeger was het mode, als je fanatiek was, te roepen:
'Leve Jezus! Op de brandstapel met de ketters!' Maar ja, er waren niet zoveel
ketters en 't waren vrijwilligers... Terwijl we nu zo ver zijn dat onafzienbare
horden zich geroepen voelen om mee te doen als er geschreeuwd wordt: 'Aan de
galg met alle lammelingen! Met alle slappe tinussen! Met de onnozele lezers!
Met miljoenen tegelijk, hoofden rechts!' De kerels die niemand aan flarden
wilden schieten, niemand om zeep willen helpen, die stinkende pacifisten, die
moeten we in hun kladden grijpen en vierendelen! We zullen ze duizend gore
doden laten sterven! En om ze manieren bij te brengen halen we eerst hun
darmen uit hun lijf, hun ogen uit hun kassen en de jaren uit hun stinkend
kwijlerig leven! Kreperen moeten ze bij legioenen en nog eens bij legioenen, in
de pan gehakt worden, leegbloeden, stikken in gifgassen, en dat alles om het
vaderland dierbaarder, vrolijker en lieflijker te maken! En als er nog tuig bij is
dat deze sublieme dingen niet wil begrijpen, moeten ze zich maar onmiddellijk
laten begraven met de anderen, nee, toch maar niet samen met ze, maar
helemaal aan het eind van het kerkhof, onder een onterend grafschrift voor
lafaards zonder idealen, want deze schoften hebben hun grandioos recht
verloren op een stukje schaduw van het monument dat bij aanbesteding door de
gemeente op het middenpad is opgericht voor de fatsoenlijke doden, en ook
hebben ze het recht verloren iets op te vangen van de echo van de minister, die
zondag weer bij de prefect komt pissen om na het middageten bewogen z'n
smoel open te doen boven de graven...&lt;/small&gt;|Louis-Ferdinand Céline}}

.

.

== ''Inhaaloefening'' door Gerrit Komrij ==


[[File:Gerrit_Komrij_(1981).jpg|thumb|right|550px|Gerrit Komrij (1944–2012) was een homo-dichter, schrijver, vertaler, criticus, polemist en toneelschrijver uit Nederland met een voorkeur voor Portugal. Hij was van 2000 tot 2004 de Dichter des Vaderlands. Hij stond bekend om zijn virtuoze en kleurrijke taalgebruik en was een gevreesd polemist.]]

[[File:Anne Morelli.jpg|thumb|right|550px|Anne Morelli (1948) is doctor in de geschiedenis en doceert aan de ULB en interesseert zich in de Italiaanse immigratie.]]


{{Citaat|&lt;small&gt;We zijn genoeg vernederd en bespot

Door halfgeleerden met hun boekenwijsheid

En met hun regelrechte lijn naar God,

Terwijl ze ons verwezen naar de ijstijd.  


We zijn genoeg voor achterlijk versleten.  

Kom vriend, de revolutie start vandaag.  

We zijn met attributen ruim bemeten.  

Dood Galilei met een motorzaag,


Trakteer Voltaire op elektroshocks,

Erasmus op een overdosis speed.  

Maak Bacon, Nietzsche, Swift weer orthodox

Door laster, centrifuge, turboprop,

En wat de Heer betreft: kruisig hem niet,

Maar plak een gele sticker op zijn kop.&lt;/small&gt;|Gerrit Komrij}}

.

[https://www.youtube.com/watch?v=VL0CZEiEz9g&amp;t=3s '''♠ BEKIJK HIER EEN PROFETISCHE Gerrit Komrij.'''] 

.

= '''WAT IS GESCHIEDENIS?''' =

[[Bestand:Berlin_Universität_um_1900.jpg|thumb|550px|De Universiteit van Berlijn (foto uit 1900) was de eerste universiteit die - met Hegel - de geschiedfilosofie in haar aanbod opnam. Geschiedfilosofie houdt zich bezig de betekenis van de geschiedenis, analyseert de geschiedschrijving en speculeert over mogelijke teleologische principes zoals: is er een ontwerp, een doel, een richting? Ironisch genoeg vond hier in 1933 de boekenverbranding plaats, tot groot, ironisch ongenoegen van Bertolt Brecht die zijn werk niet op de lijst der afvalligen zag staan. Een Duist bibliothecaris legde in de jaren voorafgaand aan 1933 een lijst aan met boeken die het Nazi-regime niet ondersteunden, het gaat om auteurs die tegenwoordig elke cursus op de hogeschool of de universiteit sieren: Karl Marx, Frederich Nietsche, Sigmund Freud... De universiteitsgebouwen worden compleet verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog, de geallieerde bombardementen laten niets overeind. Tegenwoordig lijkt het plein weer op het oude, althans wat de fascade betreft. Het parkje is nu een plein met een ondergrondse, lege boekenkast.]]

[[Bestand:Hegel_portrait_by_Schlesinger_1831.jpg|thumb|550px|Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) doceert filosofische colleges over geschiedenis aan de Universiteit van Berlijn. Die monden uit in het postuum gepubliceerde ''Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte''. Hij beschouwt de wereldgeschiedenis als een rationeel, op vooruitgang gericht proces, geleid door de 'Wereldgeest'. Tijdens zijn professoraat in Berlijn reviseert hij de tekst zonder ophouden. De publicatie verschijnt in 1837, zes jaar na zijn dood.]]

.

Wat is veiligheids- en welzijnsgeschiedenis? Die vraag is niet makkelijk. Niet toevallig heeft geschiedenis twee betekenissen. 'Het is zowel een wetenschappelijke discipline als het onderzoeksobject van die discipline.'&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Het had gekund (maar misschien ook niet).'' In: ''De Standaard'', 21.09.2015, p. D10.&lt;/ref&gt; Met andere woorden: de geschiedenis schrijft geschiedenis over de evolutie van de wereld en over zichzelf: over de discipline, over de historicus en zijn voorkeuren en over haar eindeloze beperkingen om tot definitieve inzichten te komen. Wat is geschiedenis, is het best te beantwoorden door de geschiedenis te bekijken als een ‘actieve constructie’. '''Actief''' wil zeggen: hier deed iemand zijn best voor, zijn ''leen'' achter gelegd, gewerkt. '''Constructie''' wil zeggen: iets is gemaakt. Een architect bouwt een bouwwerk, een historicus schrijft een verhaal,  een narratieve constructie die soms meer op kunst lijkt dan op wetenschap. In het beste geval op basis van feiten, in het slechtste geval op basis van verzinsels of hallucinaties. Etymologisch gaat het woord terug op 'historie', afkomstig van het Griekse ιστορία en herkenbaar in het Engelse history/story. Geschiedenis en verhaal zijn een dansend duo.

.

Schoolbank-kinderen en veel mensen beschouwen 'de geschiedenis' als iets 'passief'. Ze slaan aan het blokken nadat een juf, een meester of een deskundige in hun klasje over het verleden kwam vertellen. Voeling is er weinig. Omdat die leerkracht of die pastoor het hen inlepelde als een 'objectieve realiteit', namen ze het voor waar aan. Geschiedenis is er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! Wat hier problematisch aan is, is het feit dat de woorden ''actief'' en ''passief'' diametraal tegenover elkaar staan net zoals de begrippen objectief en subjectief. De 'actieve constructie' is een vraag die op filosofisch vlak tot tien vragen leidt:

.

'''1.''' Wanneer begint de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.
 
'''2.''' Wie maakt de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.

'''3.''' Waarom bestaat/maakt hij of zij geschiedenis? Met andere woorden: wat is de reden waarom we over iets spreken? Wat is de reden waarom we onze lessen vullen met bepaalde inhouden? Wat is de reden waarom boekhandels elk jaar weer duizenden boeken verkopen?

.

'''4.''' Hoe maakt ''men'' de geschiedenis van het veiligheids- en welzijnsdenken? Wat doet een historicus in het archief? Hoeveel begrijpt hij werkelijk van het Middelnederlandse handschrift dat voor hem ligt? Hoe interpreteert de historicus de dementerende dame die hij 's morgens telkens weer gaat interviewen? 

.

'''5.''' Wat is het doel van het historisch proces? Of, anders gezegd: wat wil men/ik/deze groep bereiken?

.

'''6.''' Welke richting kunnen we ontwarren in de loop van de geschiedenis en de veiligheid en het welzijn? Ofwel: gaat het vooruit of achteruit? Is de klim moeilijk of glijden we van een leien dak?

.

'''7.''' Wat is de motor van de geschiedenis? Of: welke drijfveren zorgen voor verandering? Is het de economie? De politiek? De klimaat wijziging? De...

.

'''8.''' Is er hier sprake van een betrouwbare geschiedenis of gaat het om fake news? Of, met andere woorden: zien wij de wereld zoals hij is of werken er allerlei filters op ons in?

.

'''9.''' Is geschiedenis een wetenschap of is geschiedenis propaganda, indoctrinatie of brainwashing, is geschiedenis objectief, zoals dat de andere wetenschappen dat beweren? En wat is dat dan, objectiviteit?

.

'''10.''' Kon de geschiedenis anders lopen? Stel dat Hitler sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog. Of, stel dat hij op 8 oktober 1908 slaagde voor zijn ingangsexamen aan de kunstacademie in Wenen, zoals Eric-Emmanuel Schmitt uitwerkt in zijn roman ''La part de l'autre'' uit 2001. Wie zal het zeggen?

.

.

== Tijdsgeest ==

[[Afbeelding:Glass-of-water.jpg|thumb|550px|Half vol of half leeg? Optimisme of pessimisme?]]

[[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|thumb|550px|Frans Hals (1582-1666) schildert René Descartes (1596-1650).]]

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Renaissance|1450 -&gt;&gt; Humanisme|1500 -&gt;&gt; Verlichting |1650 -&gt;&gt; Glorious Revolution|1688 -&gt;&gt; Franse Revolutie|1789 -&gt;&gt; Take off Industriële Revolutie|1800 -&gt;&gt; Belgische Revolutie|1830 -&gt;&gt; Liberalisme|1830 -&gt;&gt; Socialisme|1848 -&gt;&gt; Rerum Novarum|1891 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Fin de siècle|1890 -&gt;&gt; Eerste Wereldoorlog|1914  -&gt;&gt; 11 november 1918|1918 -&gt;&gt; Beurskrach|1929 -&gt;&gt; Machtergreifung|1933  -&gt;&gt; Verdrag van München|1938  -&gt;&gt; Tweede Wereldoorlog|1940-1945 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; 1950|Zilveren jaren '50  -&gt;&gt; 1960|Gouden jaren '60 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Oliecrisis|1972 -&gt;&gt; Aids|1979 -&gt;&gt; Kernramp Tsjernobyl|1986 -&gt;&gt; Herald of Free Enterprise|1987 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Val Berlijnse Muur|1989  -&gt;&gt; Het einde van de geschiedenis en de laatste mens|1992 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Nine eleven|2001 -&gt;&gt;  Klimaatvluchtelingen|2014 -&gt;&gt; Klimaatmarsen|2019 -&gt;&gt; Coronacrisis |2020-2023 -&gt;&gt; Russische inval Oekraïne|2022 -&gt;&gt; Oorlog Israël / Hamas|2023 &gt;&gt;&gt; '''

.

.

== Waar halen optimisten hun mosterd? ==

.

'''1754''': Met de ontdekkingsreizen en de daarmee gepaard gaande veroveringen in Amerika, China of Perzië duiken in Europa steeds meer verhalen op van kolonisten die inheemse volken, hun gebruiken en hun politieke organisatie beschrijven. Voltaire en John Locke lezen de bestseller van pater Gabriel Sagart die bij het Wendatvolk verbleef, Jean Jacques Rousseau was vertrouwd met missie- en reisverslagen uit de Grote Meren en indiaanse bronnen en Gottfried Wilhelm Leibniz zocht inspiratie in China.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 38-51.&lt;/ref&gt; René Descartes leert filosoferen door de Mexicaan Antonio Rubio (1548-1615) en ontdekt bij de antikoloniale Quechua-schrijver Felipe Guaman Poma de Ayala (ca. 1535-1616) het 'ego cogito'. Het cartesiaanse denken brengt een paradigmawissel op diverse vlakken. 1. Een binair denken in of-of relaties komt in de plaats van een en-en alternatief denken. Dit dualisme onderscheidt mens en natuur, lichaam (res extensa) en geest (res cogitans) als afzonderlijke werkelijkheden. 2. Er komt de voorkeur om denken over de zaken in plaats van over de verhoudingen ertussen. 3. De wetenschap gaat de natuur domineren. De natuur is niet langer een levend, bezield geheel, maar een machine die volgens wetmatigheden functioneert. Natuurverschijnselen zijn te verklaren door observatie, meting en wiskunde. 4. De Westerling reconstrueert de wereld en brengt ze onder zijn controle, alsof hij god is. Daartoe neemt hij 'afstand' van de dingen met het perspectief, de kaart, de globe, de microscoop of de telescoop. De afstand stelt hem in staat om te klasseren, te meten, te catalogiseren en te veroveren.&lt;ref&gt;RAJ PATEL &amp; JASON W. MOORE, vertaald door Huub Stegeman. ''Een geschiedenis van de wereld in zeven goedkope zaken. Een gids voor kapitalisme, natuur en de toekomst van de planeet,'' Boom, Amsterdam, 2019, p. 65-68.&lt;/ref&gt; Dit soort kennismakingen tonen dat de samenleving niet ‘ongelijk’ hoeft te zijn en begrippen zoals vrijheid en gelijkheid, de natuurtoestand en het natuurrecht sijpelen het oude continent binnen. De normen van het absolutisme en de gedragsregels in Versailles installeerden in het zeventiende en achttiende-eeuwse Frankrijk een pikordecultuur die elk aspect van het dagelijkse leven domineert met onder- en bovenschikkingsrituelen. Het ontgaat de filosofen niet dat deze maatschappij anders in te richten is en om dit te onderzoeken schrijft de Académie des Sciences, Art et Belles-Lettres van Dijon een prijsvraag uit die het beste essay zoekt dat ‘de oorsprong van de ongelijkheid’ beschrijft en de vraag beantwoordt of het natuurrecht dit al dan niet rechtvaardigt. 

.
 
'''1755''': Jean Jacques Rousseau wint de wedstrijd en publiceert zijn ‘Vertoog over de ongelijkheid’ waarin hij poneert dat de jager-verzamelaar egalitair en in kinderlijke onschuld leven. De landbouwrevolutie, de verstedelijking en de staat beëindigden deze beschaafde oertoestand en bracht de mens behalve literatuur, filosofie en wetenschap ook de bureaucratie, staande legers, het patriarchaat en massamoord. In tegenstelling tot de visie van Thomas Hobbes ontwikkelt de maatschappij zich van goed naar slecht. Rousseau’s idealisme of optimisme geniet de voorkeur van het linkse politieke kamp en is in te vullen door een terugkeer naar de natuurtoestand. De hypothese van Rousseau is op niets gestoeld, hij was niet in staat om het verleden van 10.000 vroeger te onderzoeken. Nomadische groepen zijn niet per definitie egalitair, landbouwsamenlevingen hoeven zich niet per definitie te kenmerken door hiërarchie en privébezit en de eerste steden kenden weinig klassentegenstellingen, autoritaire heersers of krijgers. Toch duikt de hypothese vaak in de literatuur op.

.

Het optimisme wortelt in de idee dat de maatschappij maakbaar is. Die maakbaarheidsidee gaat terug op de Renaissance, de Verlichting en de Industriële negentiende eeuw. De Verlichting is mogelijk de belangrijkste van het trio: ze gaat een stap verder dan het magische, het symbolische en het occulte denken dat de Renaissance en het Humanisme genegen zijn. In de Verlichting ontspruit de kiem van de Industriële Revolutie. De Verlichting was niet zomaar 'filosofietje'. Het is een denken dat de totale samenleving wil veranderen en vertrekt vanuit de idee dat mensen elkaar 'aansteken'. De verlichtingsfilosofen geloven dat hun ideeën anderen 'verlichten'. Kennis komt iedereen ten goede. René Descartes hecht belang aan techniek en zou zich in onze eeuw, de 21ste, thuis voelen. Zijn ''Discours de la methode uit 1637 ligt aan de basis van de ''Encyclopédie die een eeuw later, in 1751 verschijnt. Beide werken focussen op arbeid en werktuigen, ambachtslui en werkplekken. Diderot schetst gereedschap en machines en breekt het eeuwenoude kennismonopolie van de ambachten. In de jaren zestig en zeventig van de eeuw ontwikkelt James Watt ‘zijn’ stoommachine en twee decennia later, in 1791, stimuleren het decreet d'Allarde en de Wet le Chapelier (genoemd naar de Bretoense en Jakobijnse advocaat Isaac Le Chapelier) de ondernemingsvrijheid. Het beginsel is nobel: 'Iedereen is vrij om de handel, het beroep, de kunst of het ambacht uit te oefenen dat hem goed dunkt.' Tegelijk schaffen deze verordeningen de ambachten met hun kennisoverdracht van vader op zoon af. Arbeidsstructuren zoals coalities, corporaties, ambachten en gilden die eeuwen de toegang tot een beroep belemmerden, verdwijnen. Tegelijk verdwijnt de sociale bescherming. Vakbonden en staken komen in het strafwetboek. Deze wet, de encyclopedie en de stoommachine begeleiden de rouwstoet van de ambachtslui naar het kerkhof en verwelkomen de fabriek en de machine. België schaft de Wet Le Chapelier af op 25 mei 1867. Tot die dag 'camoufleren' arbeidersorganisaties en vakbonden zich als ziekenfondsen, spaarkassen in herbergen of ‘onschuldige’ verenigingen. 
 
Tijdens de zeventiende en de achttiende eeuw groeit het idee van de wetmatigheden in de natuur én in de samenleving. De gedachte dat het menselijk gedrag te berekenen - mechanisch - is kan de wereld verbeteren. De theïstische, de bovennatuurlijke, middeleeuwse God die willekeurig ingrijpt - om te belonen en te bestraffen - ruimt plaats voor de deïstische God. Deze God is de schepper van alles, een mekanieker die zijn schepping zo inricht, dat ze zonder zijn bemoeienis draait. De ultieme metafoor omschrijft God als klokkenbouwer. Dit denken manifesteert zich in het vroeg liberaal economisch denken. In Frankrijk komt dit tot uiting in de fysiocratie van François Quesnay (1694-1774). Grondbezit en berekend individualisme liggen er aan de basis van rijkdom, succes en bestaansmiddelen. In Engeland leidt het tot de klassieke economie van Adam Smith die het onberekenbare natuurrecht en de goddelijke ordening (de onzichtbare hand) centraal stelt: arbeid als successleutel. Zo zijn beide economische systemen een reactie op het zero-sum game (wat de ene partij wint, verliest de andere), van het mercantilisme dat van de 16e tot 18e eeuw dominant was en welvaart haalt uit het edelmetaal, geroofd in de nieuwe wereld. Weinig van de onderstaande verlichtingsfilosofen maken de Franse Revolutie mee (op de drie laatste na).
 
.
 

'''♥ [https://www.youtube.com/watch?v=wQcEjBPYXi8 LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE VERLICHTING (28 min.).]'''

 
 .
 
 '''1.''' René Descartes (1596-1650) en het rationalisme, logica en onderzoek in tegenstelling tot het elitaire (enkel de elite is in staat om te leren), het esoterisme, de alchemie, het symbolische en het magisch denken. '''[https://www.youtube.com/watch?v=CAjWUrwvxs4 FILM, 8.48 min.]'''
 
 .
 
 '''2.''' De onstuitbare honger naar feiten en kennis van de encyclopedisten Jean Le Rond d'Alembert (1717-1783) en Denis Diderot (1713-1784) en hun nieuwe bijbel: l'encyclopedie. '''[https://www.youtube.com/watch?v=5WafMMlNSb8 FILM 2.49 min.]'''
 
 .
 
 '''3.''' John Locke (1632-1704) en het empirisme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=bZiWZJgJT7I FILM, 9.14 min.]'''
 
 .
 
 '''4.''' Isaac Newton (1623-1723) en het oorzakelijk denken '''[https://www.youtube.com/watch?v=s2YZN2L700Q FILM, 53.38 min.]'''
 
 .
 
 '''5.''' Montesqieu (1689-1755) en de scheiding der machten '''[https://www.youtube.com/watch?v=gExrynQC4IU FILM, 4.22 min.]'''
 
 .
 
 '''6.''' Voltaire (1694-1778) en het recht op vrije meningsuiting en het deïsme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=LAzKGkTIKpg&amp;list=PLkeO6Zg_ybk5ZE25Ub8W24yQAgPDEjrEh&amp;index=6&amp;t=29s FILM 12.15 min.]'''
 
 . 
 
 '''7.''' Jean Jacques Rousseau (1712-1778) over de opvoeding en zijn ''Emile, of Over de opvoeding''. '''[https://www.youtube.com/watch?v=81KfDXTTtXE FILM 7.46 min.]'''
 
 .
 
 '''8.''' Jeremy Bentham (1748-1832) over het grootste geluk voor iedereen in een panoptische infrastructuur. '''[https://www.youtube.com/watch?v=Myal-NSlIGA FILM 4.01 min.]'''
 
 .
 
 '''9.''' Adam Smith (1723-1790) zet de verlichtingsideeën om in een economische theorie en lanceert in zijn ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' de 'Onzichtbare hand|de onzichtbare hand'. '''[https://www.youtube.com/watch?v=ejJRhn53X2M FILM 6.43 min.]'''
 
 .
 
 '''10'''. Immanuel Kant (1724-1804) maakt een synthese van het bovenstaande in zijn &quot;Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?&quot; in 1784 als antwoord op een prijsvraag. Daarin zegt hij: 'Verlichting is het loskomen van de mens uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen zonder de ander. '''[https://www.youtube.com/watch?v=nsgAsw4XGvU FILM 8.12 min.]'''
 

.

.


;Hoofdpersonages van het absolutisme en de verlichting

.

&lt;gallery&gt;
File:Descartes_Discours_de_la_Methode.jpg|0. '''Voorpagina van Discours de la Méthode uit 1637.'''
File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|1. '''René Descartes (1596-1650).'''
File:Jean_Le_Rond_d%27Alembert,_by_French_school.jpg|2. '''Jean le Rond d'Alembert (1717-1783).'''
File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|3. '''Denis Diderot (1713-1784).''' 
File:Encyclopedie_de_D%27Alembert_et_Diderot_-_Premiere_Page_-_ENC_1-NA5.jpg|4. '''Eerste bladzijde van l'Encyclopedie.'''
File:John_Locke.jpg|5. '''John Locke (1632–1704).''' 
File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|6. '''Isaac Newton (1643–1727).''' 
File:Montesquieu_1.png|7. '''Montesquieu (1689–1755).'''
File:Immanuel_Kant_(painted_portrait).jpg|8. '''Immanuel Kant (1724-1804).''' 
File:Atelier_de_Nicolas_de_Largillière,_portrait_de_Voltaire,_détail_(musée_Carnavalet)_-002.jpg|9. '''Voltaire (1694–1778).'''
File:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|10. '''Jean-Jacques Rousseau (1712-1778).''' 
File:Social_contract_rousseau_page.jpg|11. '''Het maatschappelijk verdrag.'''
File:EmileTitle.jpeg|12. '''Emile, of Over de opvoeding.'''
File:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|13. '''Madame de Pompadour, minnares van [[Lodewijk XV]] streed tegen de censuur van l'Encyclopédie. Op haar tafel staat deel IV.'''
File:James_Watt_by_Henry_Howard.jpg|14. '''James Watt (1736–1819), uitvinder van de stoommachine.''' 
File:François_Quesnay.jpg|15. François Quesnay.
File:Smith_-_Inquiry_into_the_nature_and_causes_of_the_wealth_of_nations,_1922_-_5231847.tif|16. '''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'''.
File:AdamSmith.jpg|17. '''Adam Smith.'''
File:Louis_XIV_of_France.jpg|18. '''Lodewijk XIV.'''
File:Koning_Louis_XV;_Hyacinthe_Rigaud.jpg|19. '''Lodewijk XV.'''
File:Ludvig_XVI_av_Frankrike_porträtterad_av_AF_Callet.jpg|20. '''Lodewijk XVI.'''
File:Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg|21. '''Marie Antoinette van Oostenrijk.'''
File:Women%27s_March_on_Versailles01.jpg|22. '''Vrouwen op de weg naar Versailles. Brood, geen taart!'''
File:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|23. '''Vrijheid, gelijkheid en broederschap.'''
File:LouisXVIExecutionBig.jpg|24. '''Onthoofding van Lodewijk XVI op de Place de la Révolution, nu Place de la Concorde.'''
File:Jacques-Louis_David_-_Marie_Antoinette_on_the_Way_to_the_Guillotine.jpg|25. '''Jacques-Louis David tekent Marie Antoinette op weg naar het schavot.'''
File:Exécution_de_Marie_Antoinette_le_16_octobre_1793.jpg|26. '''Executie van Marie Antoinette.'''
File:Robespierre.jpg|27. '''Maximilien de Robespierre (1758-1794).'''
File:Gros_-_First_Consul_Bonaparte_(Detail).png|28. '''Napoleon Bonaparte (1769-1821).'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Waar halen pessimisten inspiratie? ==

[[File: Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg|thumb|550px|Het Fin de Siecle is een decadente periode tussen 1890 en 1914. Twee kernwoorden  - schoonheid en de dood in het vooruitzicht - duiken overal op, zoals in dit symbolische schilderij van Leon Spilliaert. Zijn 'Absintvrouw' uit 1907 toont het thema: jonge mooie vrouw is op het einde van haar leven, het leven is als een scheut absint (let op de arm) weggevloeid. De kleuren zijn al in de rouw: donkerblauw, zwart en paars.]]

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-R06610, Oswald Spengler.jpg|thumb||550px|Oswald Spengler]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=qPRn-XRLM_c '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: DE PESSIMISTEN (30 Min.)'''].

.

1651: Thomas Hobbes - geboren in 1588, bij de aanval van de Spaanse Armada op Engeland waarbij zijn moeder ongekende angsten kende - betoogt in zijn boek ''Leviathan'' dat de oertoestand van de mens eenzaam, arm, wreed en kort is. Iedereen vecht er tegen iedereen. Mensen zijn vals en egoïstisch, cynisch en berekend. Met deze theologische vraag komt Hobbes tot deze probleemstelling: is de mens van nature goed of slecht? Goed en kwaad zijn begrippen die de mens, net zoals God, maakt om te vergelijken. Dieren kennen de kunst van het vergelijken niet in die mate als een mens. Hobbes is ondanks zijn lijfspreuk 'Fear and I were twins' optimistisch gesteld: de staat - een begrip dat zich in de tijd van Hobbes ontwikkelt - levert de instrumenten die de honger naar macht, roem en bezit in toom houden. Op dit moment geeft de rechterzijde van het politieke spectrum de voorkeur aan dit model: ze noemen het realisme. Anderen noemen het pessimisme of wantrouwen. Hobbes' en zijn volgelingen laten het verhaal over het ontstaan van de mens van het slechte naar het goede evolueren in tegenstelling tot Rousseau's volgelingen. Die zien de menselijke evolutie van goed naar slecht met de gedachte vroeger was alles beter. Beiden zijn in dit opzicht lineaire denkers: de geschiedenis voltrekt zich volgens een lijn, een glijbaan die je kan opklimmen (met veel moeite, maar als je de top bereikt, dan ben je er!) of kan afglijden (met veel plezier en gemak, om op te geven). Deze evoluties contastereren met de circulaire denkers zoals de Duitse cultuurhistoricus Oswald Spengler (1880-1936), de vader van het cultuurpessimisme. Zijn voornaamste werk ''De ondergang van het Avondland'' schopt het tot een bestseller dankzij Elisabeth Förster-Nietzsche, de zus van Friedrich Nietzsche. Het boek toont een cyclische cultuurgenese die de ontwikkeling van samenlevingen vergelijkt met het ritme van het mensenleven of dat van de seizoenen. Een mens: geboren, groei, volwassenheid, bejaard, sterft. Dagen (24 uur), maanden (de verwijzing naar de maancyclus) en seizoenen (vormen samen een jaar en herhalen zich dan) doen iets gelijkaardigs. In de lente ontluikt nieuw leven, de zomerse bloei zorgt voor nakomelingen (zaad), een herfstige oude dag tot de winter (de dood) intreedt. Diverse wereldbeschavingen bewijzen Spenglers theorie: De Babylonische, de Egyptische, de Chinese, de Indische, de Indiaans-Mexicaanse, de Grieks-Romeinse en de Arabische, de Joodse en de Byzantijnse beschaving. Het boek en de theorie zijn een tegenreactie op het verlichtingsdenken dat een maakbaar Europa voor ogen ziet. Spencer voorspelt dat die rationele maatschappelijke structuur een einde kent. Kort voor zijn dood schrijft hij dat het Duitse rijk snel zal ophouden te bestaan.  

.

1884: De grilligheid en de ambivalentie van de negentiende eeuw dwingen kunstenaars, intellectuelen en politici op het einde van de eeuw tot een reflectie over de voorbije en aan gang zijnde industrialisatie. In Engeland publiceert Arnold Toynbee in 1884 zijn ''Lectures on the Industrial Revolution'' waarin hij de industrie als oorzaak aanduidt voor het '''morele verval''' van de arbeidersklasse. De technische en wetenschappelijke successen van de mechanisatie leiden tot het failliet van de traditionele ambachten en loodst vrouw en kind naar de fabriek waar ze nauwelijks weten welk product ze maken.

.

Op het einde van de eeuw is de tussentijdse balans niet florissant: de onmacht van de prille democratie (de juridische en sociale bevrijding van het individu blijkt – voorlopig - een illusie), het koloniaal beheer, de kapitalistische klassenjustitie, het elitaire stemrecht dat de gegoede klassen bevoordeelt, het lijden van het proletariaat… al deze pijnpunten brengen mensen sociaal en psychologisch in de war. Beloofde de Industriële Revolutie dan geen rijkdom en overvloed? Beloofde de onstuitbare techniek dan geen wereldwijd transport en een internationale economie? Ging het oneindige aantal uitvindingen niet afrekenen met armoede, hongersnood, epidemieën, kindersterfte en achterlijkheid? De negentiende eeuw heeft een Januskop: het succesverhaal van stoom, infrastructuur en amusement botst met sceptische en pessimistische stemmen vol wantrouwen. Niet iedereen begroet de vooruitgang met gejuich. 

.

De psychiater Sigmund Freud, de filosoof Nietzsche, schrijvers zoals Emile Zola en Oscar Wilde, kunstenaars zoals Leon Spilliaert zijn er de gezichten van. Hun cultuurkritiek focust op het beest in de mens. Is de mens te beschaven? Achter het menselijke gezicht huizen de onderdrukte driften van Eros en Thanatos, de hysterie en de angst voor het anale. Het idee dat God dood is, duikt op bij Nietzsche en de evolutieleer van Charles Darwin botst met de Bijbel. Gods dood stelt de begrippen waarheid en cultuur en vooruitgang, modernisering en maatschappij in vraag. Die begrippen blijken geen product van het rationalisme en de Verlichting, maar een complot van tirannieke, gewelddadige machtsmensen: een roedel roofdieren, een ras veroveraars die de dwalende massa in hun klauwen houdt. De enige optie is de schoonheid van het sterven. Enkel de esthetica van de dood rest, nu de maatschappij een terminale patiënt blijkt. Het komt tot uiting in het decadente, de luxueuze overbeschaving vol estheticisme, escapisme en het uiterlijke vertoon van het dandyisme (denk tegenwoordig aan Pim Fortuyn, Thierry Baudet, Theo Hiddema, Dries Vanlangenhove), vol nihilisme (sociale mobiliteit is een idioot idee), misogynie (vrouwonvriendelijkheid vanuit het gevoel dat vrouwen vuil en neerslachtig zijn) en a-politieke gedrag (democratie leidt nergens toe). Deze opvallend geklede intellectuelen hebben de vileine commentaar klaar voor hun rivalen. Ze voelen zich tegelijk -hoe paradoxaal ook- verloren in hun eigen tijd en superieur tegelijk, ze zijn verheven en provoceren met dubbelzinnigheden, verwijzen graag naar de oudheid (vroeger was het beter) en gebruiken ironie. 

.

Het Fin de Siecle of het einde van een tijdperk - ook de Belle époque genoemd (denk aan het impressionisme, de Jugendstil, de cinematografie) - loopt van pakweg 1890 tot het einde der tijden: het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het zijn narcisten: ‘Een dandy leeft en slaapt voor zijn spiegel’ noteert Charles Baudelaire. Toch is het narcisme niet te herleiden tot het individu, het omvat een hele cultuur (Christopher Lasch in 1978: ''The Culture of Narcissism'') en een narcistische cultuur legt de lat hoog.&lt;ref&gt;Mia Doornaert laat de Belle époque beginnen in 1870 en eindigen met de Tweede Wereldoorlog. Zo zie je dat er op de historische periodes marge kan zitten. Lees ook: JAN VAN HEEMST. ''Tussen gen en globe. Europese Cultuurgeschiedenis'', Ad. Donker, Rotterdam, 2012, p. 340 ev. Dat negatieve geluid van Arnold Toynbee uit het einde van de negentiende eeuw, contrasteert met de visie van T.S. Ashton die aan de vooravond van de zilveren jaren vijftig die hij publiceert in ''The Industrial Revolution, 1760-1830''. In dat boek uit 1948 benadrukt Ashton het positieve en de verworvenheden van de negentiende eeuw. Vgl. DE KOCK CATHERINE &amp; DE VUGT GEERTJAN. ''Waarom zijn er zoveel rechtse dandy’s?'' In: ''De Standaard'', 2 april 2019, p. D11.&lt;/ref&gt; 
 
. 

.

== Dialectiek ==

.

Het dialectisch denken of het denken in tegenstellingen haalt [https://www.youtube.com/watch?v=fSQgCy_iIcc&amp;t=173s Karl Marx] bij [https://www.youtube.com/watch?v=H5JGE3lhuNo Georg Wilhelm Friedrich Hegel]. 

;Voorbeeld 1:
Paul Ricouer ziet drie fasen in het lezen van de bijbel:
* These: als een ‘fantastisch boek’: naïef gelezen als een sprookje tijdens een miraculeuze kindertijd (story)
* Anti-these: Een ‘historisch boek’: de kritische lezing (history) met historische personages
* Synthese: Een ‘levensboek’: als antwoord op zinvragen over de toekomst, het nu en vroeger, hier en elders (transhistory)

;Niet dat er altijd een synthese komt...
* These: De Katholieke Middeleeuwen met de klemtoon op beelden
* Anti-these: De reformatie met de klemtoon op woorden
* Anti-anti-these: De contrareformatie en de barok
* Anti-anti-anti-these: het classisisme

;Voorbeeld 2:
* These: Het absolutisme van Lodewijk XIV
* Anti-these: De Verlichting en haar romantisch optimisme
* Synthese: De Franse Revolutie-idee (vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid) met gewelddadige leiders zoals Robespierre en Napoleon

;Voorbeeld 3:
* These: De Franse Revolutie
* Anti-these: De [[Restauratie (Frankrijk)|Restauratie]]
* Synthese: Het [[positivisme]] van [[Auguste Comte]]

;Voorbeeld 4:
* These: Het optimisme van de Verlichting
* Anti-these: Het pessimisme en het determinisme van het Fin de Siècle, het impressionisme
* Synthese: de dialectiek van Marx

;Voorbeeld 5:
* These: het kleuterkind met een goddelijke adoratie voor zijn vader
* Anti-these: de puber waarbij de vader een loser is
* Synthese: de jongvolwassene met een realistisch ouderbeeld

;Voorbeeld 6:
In de kunstgeschiedenis zijn er talloze voorbeelden van tegenstellingen die elkaar opvolgen: 
* Realisme en Impressionisme: Realisme is een kunststroming die zich richt op het weergeven van de werkelijkheid, terwijl Impressionisme  indrukken vastlegt.
* Barok en Rococo: Barok is een kunststroming die zich kenmerkt door dramatische effecten, terwijl Rococo zich kenmerkt door lichtere, meer decoratieve elementen.
* Kubisme en Futurisme: Kubisme staat voor geometrische vormen, het Futurisme zoekt beweging en snelheid.
* Romantiek en Realisme: Romantiek richt zich op emotie en verbeelding, het Realisme wil de werkelijkheid tonen zoals die is.
* Surrealisme en Dadaïsme: Surrealisme zoekt naar het onderbewuste, het Dadaïsme daagt de conventionele kunst uit.
* In de kunstgeschiedenis is er sprake van synthese wanneer twee tegenstellingen worden samengevoegd tot een nieuwe stijl. Een voorbeeld hiervan is het Postmodernisme, dat elementen van verschillende stijlen combineert.

.

.

== De Ist-familie telt (te) veel leden ==

.

[[Bestand:David Van Reybrouck.jpg|thumb|550px|David Van Reybrouck ziet kenmerken van het 21ste-eeuwse populisme in het socialisme uit de negentiende eeuw. Hij schrijft één lange redenering met als conclusie dat er in de kennismaatschappij aandacht nodig is voor laaggeschoolden. Dat komt de democratie alleen maar ten goede. Tien jaar na zijn lange redenering, in 2019, komt er het initiatief voor een Jezuïetenschool in Molenbeek en kan Van Reybrouck een experiment aangaan in de Duitstalige gemeenschap.]]

[[Bestand:Jose_Ortega_y_Gasset.jpg|thumb|550px|Jose Ortega y Gasset, geen optimist. Ortega is kritisch over de massa die hij definieert als gelijk ieder ander. De massamens is onbescheiden, zonder zelfkritiek en respectloos voor autoriteit en staat tegenover de elite. Ortega roept de aristocratie op om de leiding te nemen bij cultureel verval.]]

Aan de uitersten van het spectrum staan de optimist en de pessimist. Een ander spectrum is te vormen tussen de realist en de idealist. Tussenin liggen vele interpretaties van de geschiedenis. Belangrijk is de betrouwbaarheid van wat men beweert. Hoe kan je dit nagaan? Dat gebeurt via twee strategieën: mediawijsheid en historische kritiek. Iedereen gaat aan de slag met de werkelijkheid en maakt er iets van op zijn eigen originele wijze. Waakzaamheid blijft geboden.

.

;1. De optimist
* Is zonder meer optimistisch wat de toekomst betreft. Technologie zal ons redden, de wereld kent alleen maar vooruitgang. Een mooie passage uit Milan Kundera's '''Ondragelijke lichtheid van het bestaan''' illustreert dit optimisme. Verder is Kundera geen typische optimist.

.

;2. De pessimist
* Doemdenkers zoals: Louis-Ferdinand Céline, Oswald Spengler, José Ortega y Gasset, Johan Huizinga.

.

;3. De Marxist en de communist
* Van Karl Marx tot Raoul Hedebouw.

.

;4. De populist
* Vertaalt de historische boodschappen in eenvoudige termen en gebruikt zijn verhaal voor een eigen gewin. Dictators neigen naar dit type. 

.

{{Citaat|'''Hij (de populist) weet wat het volk wil, en dat moet volstaan. Daardoor duldt hij geen tegenspraak, daardoor  heeft hij een gloeiende hekel aan het debat. Het parlement, de grondwet, de gebruikelijke democratische procedures zijn voor hem eerder hindernissen dan politieke verworvenheden. In die betekenis is populisme in wezen antidemocratisch en antiparlementair; sommigen spreken zelfs van 'proto-totalitair'. Dit duistere populisme miskent het wezen van de democratie.'''|David Van Reybrouck}}

.

;5. De cartoonist
* Een standup comediën die van alles een grap maakt, mensen een spiegel voorhoudt door middel van een grap. Niet altijd in dank afgenomen. Denk aan de Bataclan en Charlie Hebdo.

.

;6. De relativist
* Relativeert alles kapot. Problemen bestaan nauwelijks.

.

;7. De structuralist
* De structuren bepalen het denken. Individueel maakt een mens nauwelijks keuzes.

.

;8. De kapitalist
* Denkt alleen maar in economische modellen: leiders zijn managers, winners en een probleem los je op met een businesmodel. 

.

;9. De journalist en de columnist
* Stefan Zweig en Joseph Roth

.

;10. De illusionist
* Goochelaars en charlatans die aan de slag gaan met de werkelijkheid

.

;11. De hyperbolist
* Vergroot alles uit, overdrijft

.

;12. De realist
* 'tja. Die hebben we nog niet gevonden :-)

.

;13. De polemist
* Slaagt er in om partijen die hetzelfde nastreven in ruzie te steken. Zelf komt hij er ongezien mee weg. Een spreekwoord kenmerkt hem: 'Twee honden willen een been, de derde komt er mee heen.'

.

;14. De hedonis, de narcist, de egoïst en de Trumpist
* Aarzelt niet om publiekelijk te liegen en benoemt alles wat hem of haar tegen de haren instrijkt [[fake news]]
* Denkt alleen aan zichzelf en gaat daarvoor over lijken?
* Houdt van zelfverheerlijking. 

.

;15. De perfectionist
* Streeft perfectie na ten koste van alles.

.

;16. De encyclopedist
* Verzamelt kennis, zoveel mogelijk objectieve kennis om op basis van deze 'ratio' gedegen beslissingen te kunnen nemen.

.

;17. De anarchist, de andersglobalist en de activist
* Is te zien op manifestaties en betogingen. Roept en staat op de barricaden.
* Stelt het systeem in vraag, doorgaans op een speelse, ongevaarlijke manier.

.

;18. De negationist
* Negeert toekomstige problemen (klimaatopwarming), of negeert wat er in het verleden gebeurde (holocaust). In sommige samenlevingen is negationisme strafbaar.

.

;19. De ecologist
* Ziet ecologie als een religie.

.

;20. De royalist
* Is koningsgezind.

.

;21. De propagandist en de evangelist
* Tracht aanhangers te vinden voor zijn gedachtengoed via de publieke opinie, vaak is de info eenzijdig of verzonnen.
* Loopt over van bekeringsdrang.

.

;22. De sadist
* Houdt ervan om zijn tegenstanders te pijnigen. 

.

;23. De nationalist
* Nationalisme is een ideologie die de staat als historische eenheid ziet. Soms gaat dit gepaard met idee van exceptionalisme om de eigen identiteit af te grenzen tegenover anderen. 

.

;24. De separatist
* Separatisme streeft naar de terugtrekking uit een bestaande staat en het oprichten van een eigen.

.

;25. De futurist
* Probeert te voorspellen hoe de toekomst er zal uitzien.

.

;26. De simplist
* Stelt alles te eenvoudig voor.

.

;27. De idealist

.

.

;Aan de toog

'''VRAAG''': Moet ik al deze typetjes kennen?
 
'''ANTWOORD''': Uiteraard niet.

.

'''VRAAG''': Waarom voer je ze hier dan ten tonele?

'''ANTWOORD''': Omdat politieke debatten of monologen tegenwoordig vaak beginnen met het definiëren van de tegenstander, in plaats van het positioneren van het eigen zelf. Voor wie de debatten van op afstand volgt, klinkt dit abstract, maar een voorbeeld maak veel duidelijk. Als Wouter Beke (CD&amp;V) in 'De Zevende Dag opdaagt (3.02.2019) en onmiddellijk zegt hoe NVA en GROEN denken over de vraag die hij krijgt voorgeschoteld, getuigt dit van[framing, iets wat doorgaans de media wordt verweten. Het is een techniek van stereotypering waar de democratie niet bij gebaat is. 

.

'''VRAAG''': Een beetje zoals Anuna De Wever niet weet of ze een man of een vrouw is?

'''ANTWOORD''': Inderdaad, je hoeft de wereld niet in categorieën op te delen. Anuna zegt: Als ik weet en ervan overtuigd ben dat ik mezelf ben - ik ben Anuna - dan volstaat dat. Niemand hoeft mij te definiëren.

.

'''VRAAG''': Maar hoe weet je dan met wie/wat je te doen hebt? Zo is er toch geen duidelijkheid meer? 

'''ANTWOORD''': Waarom zou dat moeten? Waarom wil je duidelijkheid?

.

'''VRAAG''': Ik ben eigenlijk op zoek naar de waarheid. Dat lijkt me een beter begrip.

.

'''ANTWOORD''': Zou de geschiedenis de waarheid kunnen brengen? Is waarheid geen begrip waar priesters of andere religieus geïnspireerde mensen van houden? Geschiedenis is een wetenschap en die houdt zich bezig met 'betrouwbaarheid' van informatie. Hoe dat in elkaar zit, leg ik je hieronder uit. 

.

.

== Schema ==

.

[[File:Karl_Marx_001.jpg|thumb|350px|Karl Marx ontwikkelt zijn geschiedenisvisie volgens de dialectiek van zijn voorloper Hegel: these, antithese en synthese. Weber is evenzeer 'dief' en ontleent de begrippen aan Fichte die ze op zijn beurt stal bij Kant. Hegel streeft naar een totaalconcept van wetenschap en godsdienst, esthetica en filosofie en bekijkt de werkelijkheid als een proces van tegenstellingen, geen statisch zijn en drukt dit uit met 'aufheben' wat optillen, afschaffen en bewaren betekent. These, antithese en synthese?]]

.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Visies op geschiedenis !! Pessimisme !! Optimisme !! Dialectiek
|-
| '''Wie maakt ze?''' || Louis-Ferdinand Céline|L.F. Céline || Milan Kundera|M. Kundera || Karl Marx
|-
| '''Richting''' || Circulair || Lineair || Spiraal
|-
| '''Resultaat''' || Doemdenken || Vooruitgangsdenken || Determinisme
|-
| '''Gevolgen''' || Ironie, cynisme|| Vrijheid, verantwoordelijkheid || Strijd
|-
| '''Doel''' || Doelloos || Groei || Klasseloze staat
|-
| '''Motor''' || Domheid || Verlichting || Economie &amp; het middenveld
|}

.

.

== Objectiviteit? ==

.

;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Grey square optical illusion.PNG|thumb|Vierkant A heeft precies dezelfde grijskleur als vierkant B ([[:file:Same_color_illusion_proof2.png|bewijs]])
Bestand:Grid illusion.svg|thumb|Flikkerend rooster. Het lijkt of er zwarte vlekken verschijnen
Bestand:Gradient-optical-illusion.svg|thumb|De grijze balk heeft overal dezelfde kleur
Bestand:Tribar.png|thumb|De [[Penrose-driehoek|driehoek van Penrose]]. Een driedimensionale figuur die niet kan bestaan
Bestand:Onm_kubus2.png|Onmogelijke kubus
Bestand:Impossible staircase.svg|Oneindige trap
File:Blivet.png|[[Blivet]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''GESCHIEDENIS ALS CONSTRUCTIE''' =

[[File:Kortrijk-Groeningemonument.jpg|thumb|right|550px|Kortrijk, Groeningemonument uit 1906 (beeldhouwer Godfried Devreese). In Vlaams-nationalistische kring symboliseert deze slag de taalstrijd. De Vlaamse Gemeenschap riep in 1973 11 juli als feestdag van Vlaanderen uit.]]

.

Geschiedschrijving is, net als het nieuws, onderhevig aan trends. Het is niet zo dat de ‘geschiedenis’ het verleden objectief in beeld brengt. Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Zo is het resultaat van hun denkwerk verschillend. 'Al zolang ze bestaat, heeft de geschiedschrijving een ingewikkelde band met de politieke macht' schrijft Anne Morelli in haar boek ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië.'' Jacques R. Pauwels heeft het iets recenter over ''De grote mythen van de moderne geschiedenis.'' Hij steekt van wal met 'Mythen zijn geen leugens' maar fantasieverhalen met een kern van waarheid. Mythes bevatten 'een kern van historische werkelijkheid maar dienen niet om die werkelijkheid uit de doeken te doen. Ze streven ernaar mensen te socialiseren, hen met de stand van zaken in hun maatschappij tevreden te stellen of minstens te verzoenen, ook - en vooral - wanneer er eigenlijk goede redenen bestaan om ontevreden te zijn met de status quo en verandering te willen, eventueel zelfs radicale, revolutionaire verandering.'&lt;ref&gt;JACQUES R. PAUWELS. De grote mythen van de moderne geschiedenis. Epo, Berchem, 2019, p. 7-8.&lt;/ref&gt;

.

.

== Geschiedenis en macht ==

.

Het lijkt op wat Morelli schrijft: 'Vanaf de oudheid heeft de historicus de machtshebbers bezongen, hun veroveringen gelegitimeerd, vanuit het verleden hun identiteit bepaald en hun voorouderlijke deugden verheerlijkt. De historicus gaf de natie zijn wortels. Te vaak vergeten we dat de historicus buiten zijn onderzoek kan. De historicus is een kind van zijn tijd, heeft zijn aandachtspunten en zijn blinde vlekken, zijn sympathieën, banden en kent de dingen waar hij beter niets over schrijft. De historicus is soms een militant of een machtsdienaar. Zo ‘maakt’ hij -bewust of onbewust - het verleden. Dé voorbeelden vinden we in de 19de eeuw, toen de romantiek naar de ziel van het volk zocht, ter onderscheid met anderen. Historici zochten de ziel en vonden ze in het verleden vol 'feiten' die, met de nodige rangschikking en interpretatie, voor deze identiteit zorgden. Deze 'mythen' toonden dat bodem en ras in een ver verleden al onze identiteit vormden.'&lt;ref&gt;MORELLI ANNE (Ed.). ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië''. Epo, Berchem, 1996, pp. 7-21.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== Anne Morelli ===

.

Het boek van Anne Morelli ''Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie'' verkocht als een zoet broodje. In enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek historische en politieke reacties uit. Het magazine ''Front National de Belgique'' beschuldigde het boek ervan de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam van de Belgen te besmeuren: 'Het maakt ons verleden en onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreem rechts gebruikte de argumenten in haar pamfletten. 

.

.

=== Kortrijk 1302-1902 ===

.

Jo Tollebeek en Tom Verschaffel ontmaskeren in de ''Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging'' de mythe van de veldslag op 11 juli 1302 waarin een leger van Vlaamse ambachtslui het Franse ridderleger op de Groeningekouter verslaan. 'Deze veldslag kaderde in het verzet van (een gedeelte van) Vlaanderen tegen de veroveringsdrang van het Frankrijk van Filips de Schone' schrijven ze. Vanaf het midden van de negentiende eeuw komt de benaming Guldensporenslag in zwang, door de publicatie van Hendrik Conscienses ''De Leeuw van Vlaanderen'' en doet de naam denken aan een romantische tijd vol heroïsche vrijheidsdrang tegen een reeks vreemde onderdrukkers: de Romeinen en Caesar, de Fransen (1302), de Spanjaarden (de Geuzen en de Tachtigjarige Oorlog), de Oostenrijkers (Jan de Lichte) en de Nederlanders. Conscience is niet de eerste die 1302 onder de aandacht brengt; toch is het zijn ''Leeuw van Vlaenderen'' die zich vanaf 1838 in het Vlaamse bewustzijn nestelt, zonder dat die in tegenspraak is met de vaderlandsliefde voor België. Naarmate de Vlaamse Beweging evolueert, verschuift de betekenis van de Guldensporenslag.

.

.

=== Vier keer feest ===

.

De symbolenstrijd bereikt een hoogtepunt in Kortrijk in 1902, bij de zeshonderdste verjaardag. De voorbereidingen beginnen in 1891 en Guido Gezelle schaart zich achter het initiatief. Omwille van ideologische twisten onder de organisatoren komen er uiteindelijk vier feesten: op 13 juli organiseert de Vlaamsche Volksraad een eerste manifestatie; diezelfde dag betoogt het liberale Vaderlandsch Comiteit; op 17 augustus volgt het feest van de katholieken; en nog eens veertien dagen later trekken de socialisten -met tweetalige slogans (&quot;De strijd van Kortrijk was een strijd tegen de rijken&quot;)- door de Kortrijkse straten. Door de strubbelingen raakt het standbeeld voor de Groeningekouter niet tijdig klaar; het zou in 1906 worden onthuld. De cultus van 1302 is sedert 1973 officieel: 11 juli is de feestdag van de Vlaamse Gemeenschap.

.

.

== Ideologie ==

.

Vertrekkend van dit soort ideeën verspreidden schoolboeken in het verleden een patriottische geschiedenis en het nationaal gevoel. Ook al kende België weinig geschiedenis-catechismussen, toch herhaalden schoolboeken generatie na generatie clichés en stereotypen die tonen dat België ten tijde van Jules Caesar een identiteit bezat. De historicus Eric Hobsbawm beschreef de geschiedenisvervalsers en stelt dat 'geschiedenis de grondstof is voor nationalistische, etnische of fundamentalistische ideologieën, zoals de papaver dat is voor de heroïneverslaafde.' 

.

=== I. Nationalisme ===

[[Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png|thumb|550px|'''732_TECHNOLOGIE MAAKT HET VERSCHIL''' Carl von Steuben, of is het Charles Auguste Steuben? (1788–1856) schildert in 1837 de Slag bij Poitiers uit het jaar 732 in een Romantische versie. De slag is bekend omdat de stijgbeugel de doorslag geeft. Frankische ruiters ondervinden dat ze vast in het zadel zitten om hun bijlen en tweesnijdende zwaarden rond te zwaaien, zonder evenwichtsverlies. Haaksperen drukken de Moorse schilden weg zonder dat ze van hun paard vallen. Het schilderij hangt in Versailles. De stijgbeugel was niet nieuw, de Hunnen gebruikten die eerder. Voor de Brit Edward Creasy is deze slag één van de vijftien belangrijkste uit de wereldgeschiedenis. Hij beschreef dat in zijn boek ''The Fifteen Decisive Battles of the World'' uit 1851. Klopt het dat aldus Bart de Wever - dixit Europajournalist Paul Goossens - hier de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis begint met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam?  Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt;]] 

Als het aan Bart De Wever ligt, begint de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam, verslagen in 732 bij Potiers. Europajournalist Paul Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd. Niet het Verdrag van Rome, wel de slag van Potiers in 732 zou, volgens De Wever, die in deze een doorslagje van die van radicaal-rechts is, het echte begin van een verenigd Europa zijn. Volgens die canon moeten Robert Schuman en Jean Monnet als fouding fathers de plaats ruimen voor de Frankische krijgsheer Karel Martel, bastaardzoon van Pepijn van Herstal en cultfiguur van extreemrechts. Tegelijkertijd wordt het concentratiekamp Auschwitz tot een Pools provinciestadje gedegradeerd en krijgt de Europese eenwording een een radicaal andere inspiratiebron. De Europese burgeroorlog (WOII) en de Holocaust verdwijnen op de achtergrond, de islamitische andere wordt nu de raison d'etre van de eenheid. Een verleden van kruistochten en de reconquista's wordt weer actueel. Daarmee ligt de Europese identiteit in de voor Vlaamse nationalisten vertrouwde antagonistische bedding. Als het Vlaamse wij een smoel kreeg, is het omdat het zich tegen de Belgische &quot;vijand&quot; kon afzetten. &quot;Het is een onmiskenbaar feit&quot; schrijft De Wever, &quot;dat een externe vijand een zeer tastbare en doorslaggevende rol kan spelen in identiteitsvormingsprocessen.&quot; In zijn recept voor Europa zit het er allemaal in: meer Potiers en de promotie van de politieke islam tot uitverkoren Europese vijand' en een minder prominente aanwezigheid van de Holocaust.
'Is dat een radicaal-rechts verhaal?' vraagt Goossens zich af. 'Ongetwijfeld, maar niet voor De Wever. Voor hem is de Koran geen license to kill en is er geen sprake van botsende beschavingen, wel van een conflict over het voortbestaan van de moderniteit. Het zal de radicalen een zorg zijn. Hun memes en vlaggen zijn immuun voor subtiel denken. Voor De Wever daarentegen draait het allemaal rond de moderniteit. Daarom de noodzaak van een leidcultuur met de verlichting als kompas. Dat klinkt mooi, maar het valt op dat het conservatieve orkest de verlichting pas begint af te stoffen als de moslim in de buurt is. Als het over ongelijkheid, mensen in nood op de Middellandse Zee en de inspiratie van de Europese Unie gaat, stopt die muziek. De Wever houdt niet van half werk. Omdat een identitaire beweging niet zonder vijand kan, heeft hij er meteen twee in de aanbieding: de politieke islam dus en de ‘postmodernisten en cultuurrelativisten’. Dat nihilistische volkje sleurde Europa in een spiraal van identitaire zelfdestructie, cultiveerde de zelfschaamte en hypothekeert een groot verhaal over een mythisch verleden. Pas als met die binnenlandse vijand is afgerekend, kan de externe vijand worden aangepakt en ontstaat er ruimte voor Europese trots en kan met een luid ‘Europa is van ons’ het afscheid van Auschwitz afgekondigd worden.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== II. Media en propaganda ===

[[Bestand:Honoré_de_Balzac_(1842)_Detail.jpg|thumb|right|550px|Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'?]]

.

==== Media indoctrinatie ====
Voor ideologieën is het verleden essentieel en wie er geen heeft, kan het uitvinden. Jacques Pauwels voegt een tweede ideologie toe. Hij stelt dat het triestig is gesteld met het historisch besef (lees: de kritische geest) en dat de media, veel meer dan het onderwijs ons doordringt van een eindeloze reeks mythes. Mythes zijn geen leugens, maar fantastische verhalen met een kern van waarheid. Naast het onderwijs kwamen het internet, de tv en de film en de sociale media. Die voegden - in het beste geval - een kennislaag aan het (ideologische) geschiedenisonderricht toe, in het meest barre geval namen ze de onderwijs-rol gewoon over of schelden sociale media er over heen. Waarom zijn die media zo ijverig bezig om ons de geschiedenis te leren kennen? Essentieel om dit te begrijpen, is dat die media heel vaak privé-eigendom zijn van superrijken. Noam Chomsky maakte die analyse al eerder. En dat er een verband bestaat tussen de media en hun eigenaars wordt doorgaans niet vermeld. Als media ter sprake komen, dan worden die vaak opgevoerd als de waakhond van de democratie, niet als propagandakanalen van multinationals en holdings. Dat deze één procent-elite (die negentig procent van alle rijkdom in haar zakken heeft) niet graag in de belangstelling staat, spreekt voor zich. Daarom zwijgen historische films over de steun die Hitler genoot van Duitse en Amerikaanse (jawel!) industriëlen en bankiers. Net omdat die één procent bang is voor een objectieve kijk, controleert ze de verhalen die ze de wereld instuurt en welke niet. Dit soort selectiviteit zien we bijvoorbeeld bij de betekenis die documentaires geven aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Echter, meer dan om Tokyo op de knieën te dwingen, waren de honderdduizenden slachtoffers bedoeld om Moskou te intimideren. Daarom is onze kennis over de Tweede Wereldoorlog ook een Hollywoodproduct waarbij D-day belangrijker is dan wat er in Stalingrad gebeurde. Het zijn de bevoorrechten en de winnaars en niet de underdog of de slachtoffers die de geschiedenis maken. Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'? Ongetwijfeld. En daar is de één-procent-elite zich van bewust. Daarom leidt hun entertainment de aandacht af van waar het werkelijk om draait, namelijk dat rijken rijker worden en armen armer worden. Hun media slagen erin om de kapitalistische kritiek te fnuiken door bijvoorbeeld te eenzijdig te focussen op Hitler als grote schuldenaar van wat er tussen 1939 en 1945 gebeurde en niet op wie centen verdiende aan de oorlog, de wapenhandelaars, de wapenindustrie, Hugo Boss die de kledijlijn voor de Nazi's uitdacht of Bekaert uit Zwevegem (die na de oorlog de Sociale Hogeschool, het latere Ipsoc, ruimsubsidiërde) die de prikkeldraad voor de kampen leverde. Het kapitalisme heeft een vooral verborgen geschiedenis die nauwelijks onder de aandacht komt en verbergt hoe rijken rijker worden. Wie dit wil begrijpen of minstens wil analyseren kan bij de kritische geschiedschrijving terecht.

.

==== Propaganda ====

In de twintigste eeuw onderzoeken communicatiewetenschappers de mediabeïnvloeding door middel van gedragsonderzoek, diepte- en waarnemingspsychologie, marketing en de metafoortheorie, taal en machtsmechanismen. In 1937, kort na de machtsovername van Hitler in Duitsland (1933) formuleert het Amerikaanse Institute for Propaganda hoe propaganda werkt.

.

1.	'''Plain Folks Appeal''': gebruik realistische situaties die iedereen herkent, wees betrokken op volkse thema's;

.

2.	'''Bandwagon Appeal''': als iedereen achter dezelfde kar loopt, moet de boodschap die de kar verspreidt wel juist zijn. Als iedereen in de rij staat voor een ijsje, zijn ze per definitie lekker. We kennen voorbeelden van zelfstandigen die in die optiek de kunstmatige klant creëren;

.

3.	'''Misleading Numbers''': gebruik desnoods misleidende cijfers, nuanceer harde feiten;

.

4.	'''Transfer''': gebruik vlaggen, wapenschilden, titels, uniformen, symbolen… iedereen herkent ze;

.

5.	'''Celebrity''': verwijs naar beroemdheden, namen en autoriteiten, uit het heden en het verleden, prijs de 'comming man' als het voorbeeld voor de toekomst. Deze leider zal ons redden;

.

6.	'''Glittering Generalities''': grootsprakerige algemeenheden zorgen voor positieve connotaties;

.

7.	'''Stereotyping''': scheldgedrag herleidt tegenstanders tot karikaturen, maak er een cliché van;

.

8.	'''Call to Action''': Roep op tot actie zodat mensen niet langer hun schouders ophalen maar zich inzetten en gewaardeerd voelen;

.

9.	'''Card-Stacking''': schik de kaarten op een andere wijze, bepaal de volgorde van de presentatie. Hou kaarten achter de hand en speel ze uit indien nodig of hou kaarten achter en verzwijg. 

.

.

=== III. Veiligheid en angstcultuur ===

[[Bestand:Chernobyl_Hotel_with_reactor_in_background.jpg|thumb|right|550px|De kernramp van Tsjernobyl maakte Ulrich Becks publicatie uit 1986 over de risicosamenleving tot een bestseller in Duitsland.]]

Een derde ideologie focust op wat René Munnik in zijn boek 'Geweldig' de 'veiligheidsideologie' noemt. Zijn er objectieve redenen om aan te nemen dat onze werkelijkheid zo onveilig is? Of zijn we gewoon gevoeliger voor onveiligheid? Ulrich Beck spreekt in 1986 over 'Risikogesellschaft'. 

.

Zijn boek ''Risikogesellschaft: Auf dem Weg in eine andere Moderne'' (Risicomaatschappij: op weg naar een andere moderniteit) kreeg door de kernramp van Tsjernobyl de status van bestseller en is snel in het Engels vertaald. Het begrip wijst er ''niet'' op dat onze tijd gevaarlijker is dan vroeger. Gezien de levensverwachting, de technologie en de welvaart leven we veiliger dan ooit: ziektes en hongersnoden, natuurrampen en epidemie lieten we achter ons. Met de risicosamenleving wijst Beck op: 

.

1. de risico's (kernrampen, klimaatsverandering) zijn veroorzaakt door de neveneffecten van onze hoogtechnologische en welvarende, onze moderne en verlichte samenleving (die alles beheersbaar zou houden).

.

2. risico's, zowel reëel en vermeend nodigen uit tot een angstcultuur via propaganda, ideologie of als ultieme utopische preventie waarbij alles onder controle te houden is.

.

3. de risico's zijn er om te blijven. Wie nog geboren moet worden kan last krijgen.

.

4. de risico's zijn niet lokaal, maar wereldwijd.

.

5. de risico's treffen alle klassen, elk ras, alle leeftijden en sekses.

.

6. de risico's zijn onzichtbaar. Alleen deskundigen merken ze op.&lt;ref&gt;Zie RENE MUNNIK (Ea.). ''Geweldig! Over de vanzelfsprekendheid van geweld.'' Valkhof Pers, Nijmegen, 2005, p. 7-11.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== IV. Complottheorieën ===

Complottheorieën halen hun sterkte omdat ze gebaseerd zijn op selectief en speculatief bronnengebruik en hun wantrouwen tegenover wetenschappelijke kennis. Een complottheorie vertrekt van de overtuiging dat verborgen groepen met kwade bedoelingen gebeurtenissen sturen. Kenmerkend is: een verborgen elite; controle; toeval bestaat niet; wantrouwen in officiële verklaringen; het tegenbewijs is deel van het complot. De vraag draait vaak rond de vraag: &quot;Wie heeft macht?&quot; en &quot;Waarom gebeuren dingen?&quot; Complottheorieën bieden eenvoudige antwoorden op complexe processen. Juist omdat zoveel vragen onbeantwoord blijven, ontstaan talloze theorieën. Miljoenen mensen dat de maanlanding van 1969 in een studio is opgenomen. Voorbeelden zijn gecreëerd rond De bende van Nijvel (1982-1985) en hun link met extreemrechtse netwerken, de staatsveiligheid, het NAVO-netwerk Gladio en politieke elites. De aanslagen van 11 september 2001 behoren tot de meest besproken complotthema's. Veel theorieën stellen dat de Amerikaanse overheid betrokken was en dat de Twin Towers gecontroleerd zijn opgeblazen. Recenter zijn de theorieën rond QAnon, de Great Reset, vaccinatiecomplotten, omvolkingstheorieën, de klimaatontkenning...

.

.


;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG|Resten van goedendags
Bestand:Paardenhangertje_van_Gwijde_van_Namen_Kortrijk_1302__9-01-2010_14-22-14.JPG|Paardenhangertje van Gwijde van Namen
File:Battle_of_Courtrai2.jpg|De Guldensporenslag, tot de negentiende eeuw vergeten, daarna vanonder het stof. Met een doel.
File:Nicaise de Keyser04.jpg|Voorstudie van de slag door Nicaise de Keyser.
File:Guido_Gezelle.jpg|Guido Gezelle (1830-1899)
File:Hendrik_Conscience.jpg|Hendrik Conscience (1812–1883)
File:Leeuwvanvlaenderen.gif|De Leeuw van Vlaanderen verscheen in 1838
File:Groeningepoort.jpg|Groeningepoort in Kortrijk
File:Kortrijk_Groeningeabdij_museum.JPG|Museum Kortrijk 1302
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Morele paniek en fake news ==

.

[[Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg|thumb|right|550px|De heksenprocessen van Salem in Amerika begonnen in 1692 en resulteerden in minstens 24 ter dood veroordelingen. Beschuldigingen ten aanzien van vooraanstaanden stopten de processen en deden de morele paniek verdwijnen.]]

[[Bestand:Deep_throat_PD_poster_(restored).png|thumb|right|550px|In deze film is de vrouwelijke seksualiteit het thema. Er zijn eindeloze processen gevoerd over de film. In 23 Amerikaanse staten is die verboden, in het Verenigd Koninkrijk is hij illigaal tot het jaar 2000. Nederland was toleranter. De film draaide uitsluitend voor meerderjarigen in bioscopen met minder dan vijftig zetels.]]

Fake news kan leiden tot morele paniek. Morele paniek is een buitenproportionele, vijandige en gemediatiseerde reactie op een situatie of technologie, een persoon of groep, die waarden en normen lijken te bedreigen. Het begrip verklaart maatschappelijke angstreacties die niet in verhouding staan tot de ernst, het risico, de schade of de dreiging. Morele paniek is een sleutelbegrip uit de sociologie en criminologie en zou voor het eerst gebruikt zijn door Marshall McLuhan in 1964. Jock Young introduceerde het in 1971 in de criminologie en de socioloog Stanley Cohen gaf het begrip bekendheid in zijn klassieker ''Folk Devils en Moral Panics'' uit 1973. Daarin beschrijft hij de jeugdbendes, de ‘Mods’ en de ‘Rockers’.

[[File:Waarom geloof jij fake news.webm|thumb|550px|Waarom geloof jij fake news? - Universiteit van Vlaanderen]]

.

.

=== Fasen ===

.

Morele paniek is gefaseerd en begint met een stereotiepe en overdreven voorstelling van een gebeurtenis. Daarna wordt die geassocieerd met soortgelijke gevallen en gepresenteerd als symptomatisch voor een maatschappelijk probleem. Vervolgens wakkeren doemscenario’s de angst aan en escaleert het tot er justitiële, politionele of juridische maatregelen komen. Soms ebt de paniek na een tijd weg, soms duurt de golf zo lang dat het zelfbeeld van de samenleving verandert. Voor de samenleving maakt het weinig uit of de oorzaak wel of geen hersenschim is en geldt het Thomas-theorema: ''als mensen situaties als werkelijk definiëren, zijn zij werkelijk in hun gevolgen''. Niet de situatie zelf, de perceptie geeft de doorslag.

.

.

=== Voorbeelden? Legio! ===

.

* Satanisch ritueel misbruik.

.

* De heksenjacht in Vlaanderen (met hoogtepunten tussen 1590-1610) en de processen zoals die in Salem.

.

* De gevolgen van masturbatie.

.

* De paniek en massahysterie die in 1938 ontstond bij het hoorspel ''The War of the Worlds'' van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatre on the Air. Luister hier: [http://sounds.mercurytheatre.info/mercury/381030.mp3 War of the Worlds].

.

* De zorgen over genetisch gemanipuleerde voeding.

.

* De invloed van televisiegeweld of in games zoals in Canis Canem Edit en de GTA-reeks.

.

* Imitatiegedrag van jongeren bij het zien van pornografie zoals in de film ''Deep Throat''.

.

* In de zomer van 1984 rapporteerden kranten na een dodelijke vechtpartij op het strand van Egmond in Nederland over het ‘kustgeweld’, de ‘geweldsgolven’ en ‘-explosies’, ‘uitbarstingen’ en ‘epidemieën van geweld’, alsof het natuurverschijnselen waren. De paniek kreeg ook de politie, justitie, de horeca en het lokale bestuur in zijn greep en ebde na enige tijd weg. 

.

* De mediareactie en die van de overheden na de aanslagen op 11 september 2001 en de terroristische aanslagen in Madrid van 11 maart 2004 en de terroristische aanslagen in Londen van 7 juli 2005. In hun representatie van ‘het’ terrorisme dragen overheid en media bij tot paniek omdat ze onnodig angst zaaien door burgers vertrouwd te maken met dreigingen. Dit simplisme brengt de moeizame interetnische verhoudingen onder spanning en leidt de aandacht af van oorlog of genocide.

.

* De negentiende-eeuwse angst om levend begraven te worden, leidde in 1868 tot het patent op de lijkkist met een ladder voor een uitvinder uit New Jersey.

.

* In het Engelse Middlesbrough worden in 1987 121 kinderen uit hun huizen geplaatst na misbruik. Artsen gebruikten de techniek 'reflex anale oprekking' waarbij ze de billen uit elkaar schuiven en de anus bestuderen. Later bleek de techniek onwetenschappelijk en met de meeste kinderen was niets aan de hand.

.

* De angst voor de atoombom tijdens de koude oorlog.

.

* De angst voor ongrijpbare vijanden zoals al-Qaeda, fijnstof, dioxine, zendmasen...

.

.

= '''BETROUWBAAR''' =

[[Bestand:Van_Olden_Barneveldt_Verhoeven_1619.gif|thumb|right|550px|Abraham Verhoeven, een prille 'gazettier' besloot zijn artikels in de Antwerpse krant de ''Nieuwe Tijdinghen'' met het zinnetje &quot;Oft waer is, sal den tydt leeren.' De auteur waarschuwt zo zijn lezers in de vroege zeventiende eeuw voor te hoog gespannen verwachtingen inzake de betrouwbaarheid van zijn schrijfsel. Het bericht is nog relevant. De illustratie vertelt het 'Verhael hoe ende in wat manieren den heere Johan Van Olden-Barneveldt, Advocaet van Hollandt ende den Vrieslant/ is Onthalst gheworden smaendachs voor noen den xiij Mey Anno Duisent zes hondert neghen-thien; T'hantwerpen/By Abraham Verhoeven/op de Lombaerde Veste/inde gulde Sonne, 1619.']]

.

{{Citaat|'''Door de fragmentarisering van alle kennis is de beleidsvorming er natuurlijk eenvoudiger op geworden. De hooggespecialiseerde takken van moderne wetenschap zijn zo ondoorzichtig geworden dat de mensen die daarin werkzaam zijn, noodgedwongen tot hun dertigste of langer door moeten studeren tot ze kunnen toetreden tot de nieuwe geestelijkheid. Een lange leertijd hebben ze allemaal, maar dat betekent nog niet dat ze het altijd eens zijn over de beste aanpak. De SARS-CoV-2-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de onenigheid onder experts zich zelfs kan uitstrekken tot schijnbaar simpele beslissingen, zoals over het gebruik van een mondkapje. Eind maart 2020 (de pandemie was drie maanden oud) adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie daar nog tegen, tenzij een persoon was besmet, en pas begin juni werd dat advies bijgesteld. Hoe kunnen mensen zonder specialistische kennis daarin partij kiezen of wijs worden uit debatten die vaak eindigen met het intrekken of ontmantelen van claims die daarvoor nog alles bepalend waren?'''|Vaclav Smil}}


.

Wat de betrouwbaarheid van deze encyclopedie betreft, daar gaan we even klassikaal door. We nemen een schrijfstok of een griffel en een schrijfplank, lei genaamd. We noteren drie vragen, het antwoord erop hoor je in de les.

.

* Ten eerste: Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* Ten tweede: Wat is betrouwbaarheid?

.

* Ten derde: Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Peilen is een term uit de scheepvaart, peilingen doe je steeds opnieuw, want je positie verandert constant.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=hA2p8EqvLLI '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: WAT IS BETROUWBAARHEID? (20 Min.)''']

.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=Xs0K4ApWl4g '''♣ LUISTER HIER NAAR DE GROOTSTE MISLEIDING UIT DE TWINTIGSTE EEUW'''.]

.

.

== Weet je dat…? Tuurlijk wel. ==

* Je in naam van iemand anders kan SMS'en?

.

*  Fototrucage mensen mooier maakt? Of lelijker, als het moet… Vrijwel elke foto in de krant of op internet is bewerkt! Kijk eerst naar [https://www.youtube.com/watch?v=iYhCn0jf46U dit filmpje van Dove] of naar deze ontmaskering.

.

* Er berichten gemaakt worden om journalisten een loer te draaien. Dergelijke berichten worden canards genoemd. Ze verschillen soms nauwelijks van stadslegendes.

.

* Goed ogende websites valse informatie doorspelen?

.

* Journalisten opzettelijk foute berichten de wereld insturen? Kijk op het impulscentrum naar (minstens) een van deze reportages. 1. Orson Welles War of the Worlds (Canvas Days that shook the World); 2. Bye bye Belgium (RTBF).

.

* Een verkeerd bijschrift bij een prima foto snel geplaatst is?

.

* De zetduivel vaker toeslaat dan gedacht?

.

* Sommige mensen wel heel goed gelovig zijn. Klik hier en bel en sms één jaar gratis. In tien dagen tijd tekenden 7200 jongeren in op dit aanbod.

.

* Een fout gespelde naam? Een foutief jaartal? Een verkeerde leeftijd of woonplaats? Tja, iedereen maakt fouten, niet?

.

Voor je info gebruikt, evalueer je die. “Ik heb de pest aan informatie, je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen” schrijft Jan Blokker ergens. Het citaat is in een mum van tijd gevonden, geknipt en geplakt in dit document. De referentie is uiteraard vergeten. Informatie wordt altijd gemaakt. Woordvoerders, journalisten, fotografen, redacteurs… één voor één maken zij nieuws of geschiedenis. Toch wordt die menselijke oorsprong snel vergeten. Niet alleen de Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid maar elke discipline evalueert informatie. Uiteraard vereist de doorlichting kennis van zaken, maar niettemin bestaan er “typevragen” die ongeacht het onderwerp  gelijk zijn. Zo dient de informatie controleerbaar, nauwkeurig, volledig, redelijk en eerlijk, relevant en actueel te zijn, er dient structuur, overzichtelijkheid en een lay-out te zijn. Voor je aan de controle begint ga je de bedoeling van de makers na. Wat is de aard van je bron?

  
 * Informatief?
 
 * Persoonlijk?
 
 * Commercieel?
 
 * Opiniërend?
 
.
 
{|
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg|thumb|550px|Revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, kort voor de arrestatie door de Russische geheime dienst. In het midden zit Vladimir Lenin.]]
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897 - Altered.jpg|thumb|560px|Dezelfde revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, nadat Alexander Maltsjenko in 1930 bij Jozef Stalin in ongenade viel, werd hij verwijderd.]]
|}

.

== Controleerbaar ==

[[Bestand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|thumb|rigth|550px|Van informatie die een redactionele controle onderging stijgt de betrouwbaarheid. Hier de redactie van de Canadian Broadcasting Corporation in Montreal (Canada) in 1944.]]

.
 
Betrouwbare info is controleerbaar. Van moeilijk te controleren info daalt de betrouwbaarheid. Anonieme info is onbetrouwbaar. Een cartoon uit The NewYorker toont twee honden voor een monitor, waarvan de ene zegt: ‘Op internet weet niemand dat je een hond bent.’ Een goede site bevat net als een boek de naam van de maker en zijn functie, de naam van de organisatie, een contactadres, een redactieteam, het doel van de organisatie en een datering. Het controleren begint dus met de vraag naar de auteur. Dit maakt een mail mogelijk of een extra controle via Google. Zoek uit wat de expertise van de auteur is, door zijn opleiding, werkomgeving of andere documenten te vinden. Verder kan de maker de controleerbaarheid vergemakkelijken door zijn tekst te onderbouwen met linken, een bibliografie of voetnoten. Eindigen sites op .ac.be of .edu, .org of .gov zijn het universiteiten, organisaties en staatsinstellingen. Trianguleren is het vergelijken van de informatie met minstens twee andere [relevante] bronnen. Twee is noodzakelijk, want op internet wordt veel overgenomen. Als meerdere webpagina’s hetzelfde zeggen over een onderwerp, werkt dit geruststellend. Maar let op, dit kan vals zijn. Wil je meer zekerheid, dan is het nodig om ofwel de site goed te bestuderen, te vergelijken of de commentaren op verwijspagina’s te lezen. Bij tegenstrijdige informatie is het belangrijk te weten welke auteur het meeste autoriteit heeft. Laat in je studie niet na om te wijzen op botsende visies en tegenstrijdige ideeën. Dit helpt bij het ontwikkelen van je eigen mening.

.

== Nauwkeurig en volledig ==

.

Als je evalueert op nauwkeurigheid ga je na in welke mate er slordigheden of onnauwkeurigheden voorkomen. Verkeerd taalgebruik en tikfouten tonen aan dat de auteur weinig aandacht schenkt aan de inhoud. Let op voor vage omschrijvingen zoals “men beweert dat er veel wordt…” Dit zijn teksten die lucht verkopen. Op internet verschijnt regelmatig onvolledige info. Andere info is bewust onvolledig en werkt als smaakmaker of zet aan tot kopen, sommige bronnen behandelen het onderwerp oppervlakkig of wekken de indruk het onderwerp volledig te dekken, maar stellen na consultatie teleur.

.

== Redelijk ==

.

Objectiviteit bestaat niet. De ‘werkelijkheid’ in taal gieten is ontzettend moeilijk: gewild of ongewild, steeds kijk je door filters van voorkennis, afkomst, behoeften, verwachtingen… Wat je ziet is cultureel bepaald. De discussie subjectief en objectief is hier aan de orde. Daarom is het onredelijk een auteur te vragen objectief te zijn. Verwacht van de auteur dat hij afstand doet van vooringenomenheid, een redelijke argumentatie gebruikt en eventueel uiteenlopende visies poneert. Vraag je af welk belang de auteur bij het onderwerp heeft. Zo rapporteert Greenpeace anders over een olietanker dan de eigenaar. Hoe redelijk is de informatie? Worden de ingenomen standpunten geëxpliciteerd? Wordt de website gesponsord? Hoe evenwichtig worden tegengestelde standpunten gepresenteerd? Is de term 'subsidieslurpers' een alitererende metafoor die wat suggereert of een objectief begrip?

  
 FEITEN ≠ TAAL
 
 .
 
 REALITEIT ≠ JE MENING
  
 .
 
 FEITEN ≠ JE MENING ≠ TAAL
 

In hoeverre weerspiegelen gedachten realiteit? En, in welke mate zijn we in staat om de realiteit die we feiten noemen, te beschrijven?
 

.

== Eerlijk ==

[[Bestand:Pinocchio_1940.jpg|thumb|right|550px|Eerlijke info staat tegenover leugenachtige info en die is niet altijd even makkelijk te herkennen als bij Pinocchio.]] 

.

Eerlijkheid is het (on)bewust manipuleren, verdraaien of verzwijgen. Worden de standpunten eerlijk gepresenteerd? Neemt de auteur een standpunt in? Is de partijdigheid acceptabel? Wordt dat standpunt gepresenteerd als een mening of als een feit? Eerlijkheid gebiedt dat feiten als feiten voorgesteld worden en meningen als meningen.

.

;Feiten

.

Een feit is aanvaard omdat dit bleek uit onderzoek of omdat het aanvaard is. In het alledaags taalgebruik is een feit “zeker” en kan het geobserveerd worden. Als het feit een tijd bestaat, is dit een situatie of een structuur. Als het om een verandering van structuur gaat, is dit een proces [industrialisatie, emancipatie]. Een kortstondig proces is een gebeurtenis. Zoek voor onderstaande 'feiten' voorbeelden.

.

* Object (voorwerp), bv:

.

* Plaats (ligging), bv:

.

* Gebeurtenis (kwestie), bv:

.

* Structuur (situatie of toestand), bv:

.

* Proces (evolutie) bv:

.

.

;Meningen

.

Over een mening kan je discussiëren. Een mening is een waardeoordeel of vooroordeel, een voorkeur en verwachting, een veronderstelling of een stelling. De nuances zijn subtiel. Een waardeoordeel berust op een interpretatie die je aanvaardt maar niet met feiten te ontzenuwen is, omdat de feiten verschillend worden uitgelegd. Bij een vooroordeel is men zich niet bewust van het waardeoordeel. Een veronderstelling en een stelling liggen dicht bij elkaar, net als een voorkeuren en verwachtingen. Een veronderstelling berust op een indruk of interpretatie, een stelling wordt gevolgd door een argumentatie en gaat vooraf aan een redenering [want, immers, daaruit volgt]. Een voorkeur leidt je aandacht [af]. Bij een voorkeur kan je kiezen, bij een verwachting [hoop] hoeft het object niet eens aanwezig te zijn.

.

* Vooroordeel (een ongecontroleerde mening), bv:

.

* Waardeoordeel (interpretatie), bv:

.

* Stelling (positie), bv:

.

* Veronderstelling (hypothese), bv:

.

* Voorkeur (neiging), bv:

.

* Verwachting (hoop), bv:

.

Laat extreem positieve en extreem negatieve meningen voor wat ze zijn. Soms laten journalisten hun mening in de tekst klinken zoals in dit citaat. “De scheiding der machten werd pas in de zeventiende eeuw geproclameerd door John Locke.” Het woordje ''pas'' zorgt dat een feit als mening voorgesteld wordt. Ook het omgekeerde is mogelijk, zoals deze uitspraak: “Een vondelingenschuif is moreel verwerpelijk en een welvaartsstaat onwaardig.” Dit is een mening die als feit wordt omschreven. Beter zou zijn “Ik vind een…” Het is een kwestie van academische training. Veel moeilijker is om als lezer feiten te herkennen die als mening zijn omschreven of om meningen te herkennen die als feit zijn omschreven.

.

== Wetenschappelijk of populariserend? ==

.

* Kijk naar [https://www.youtube.com/watch?v=9r8GNYi5K-Y deze (Belgische) reportage] en [https://www.youtube.com/watch?v=CMne7lqobT8 deze (Nederlandse) reportage] waarbij Bart Van Loo zijn boek De Bourgondiërs voorstelt. Er komt kritiek op zijn aanpak: Bart van Loo zou de geschiedenis te eenzijdig voorstellen. [https://www.youtube.com/watch?v=7gOlTlqY41s Kijk hier.]


== Fictie versus non-fictie ==

[[File:Orson_Welles_1937.jpg|thumb|550px|Orson Welles liet in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt of als men fictie met non-fictie gaat verwarren.]]

[[Bestand:Posta_Romana_-_1959_-_Laika_120_B.jpg|thumb|550px|Laika, de eerste hond in de ruimte. Hoeveel dieren gingen haar voor Laika keerde nooit terug, maar dat wordt nooit gezegd. Wat gebeurde er met Laika? Laika ging niet als eerste dier de ruimte in, wel als eerste dier in een baan om de aarde. Voor haar waren er al dieren de ruimte ingestuurd. In 1947 stuurden de Verenigde Staten fruitvliegen mee op een raketvlucht. In 1948 en 1949 volgden de apen Albert I en Albert II. De Sovjet-Unie lanceerde vanaf 1951 honden op suborbitale vluchten.  Dezik en Tsygan bereikten de ruimte en zijn levend teruggehaald. Op 3 november 1957 is Laika, een zwerfhond uit Moskou, gelanceerd aan boord van Sputnik 2. De Sovjets wisten vooraf at er geen mogelijkheid bestond om haar terug naar de aarde te brengen. Jarenlang vertelde de Sovjetregering dat Laika enkele dagen overleefde en daarna humaan is geëuthanaseerd toen haar zuurstof opraakte. Dat verhaal bleek onwaar. In 2002 maakten Russische wetenschappers bekend wat er werkelijk gebeurde. Kort na de lancering werkte het koelsysteem van de capsule niet goed. De temperatuur in de cabine liep snel op. Laika stierf waarschijnlijk al na vijf tot zeven uur, door oververhitting en stress. De Sputnik bleef maanden rond de aarde cirkelen en op 14 april 1958 keerde de satelliet ongecontroleerd terug in de atmosfeer en verbrandde. Laika's stoffelijke resten gingen verloren.]]


.

Als Fictie en non-fictie zich met elkaar gaan vermengen wordt het voor de kijker, luisteraar of lezer wel moeilijk om het waarheidsgehalte of de betrouwbaarheid te peilen. De VPRO documentaire van 52 min. Kijk aandachtig naar het bedrog der bedriegenis. Trek er een uurtje voor uit en lees vooral niet verder, anders is de fun er af.

.

;De hoofdpersonages
&lt;gallery&gt;
A11v 1092338.ogg|Armstrong stapt als eerste mens op de Maan (tv)
File:Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg|'''Joeri Gagarin (1934–1968) was geen lang leven beschoren.'''
File:Aldrin_Apollo_11.jpg|'''Buzz Aldrin, Apollo 11, gefotografeerd door Neil Armstrong'''
File:Ap11-s69-31740.jpg|'''Bemanning Apollo 11'''
File:Kennedy_vonbraun_19may63_02.jpg|'''Wernher von Braun met John F. Kennedy gekend als J.F.K.'''
File:Dornberger-Axster-von_Braun_(jha).jpg|'''Von Braun bij de overgave.'''
File:V1_Soest.JPG|'''V1-rakket.'''
File:V-2-Nederlands.jpg|'''V2-raket)'''
File:First photo from space.jpg|'''In 1946 neemt een V2 de eerste foto's uit de ruimte.'''
File:Project_Paperclip_Team_at_Fort_Bliss.jpg|'''Operatie Paperclip: Von Braun ging niet alleen naar de V.S.'''
&lt;/gallery&gt;

.

Wat je zag is ''Opération Lune'' die probeert aan te tonen dat we erg gevoelig zijn voor misleiding door te stellen dat Stanley Kubrick de eerste stappen op de maan in een studio filmde. Deze regisseur kennen we van Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb, 2001: A Space Odyssey (uit 1968), A Clockwork Orange, Barry Lyndon, The Shining, Full Metal Jacket en Eyes Wide Shut. Deze regisseur heeft uiteraard niets met de maanlanding van doen, hij is postuum opgevoerd als regisseur van de allerbelangrijkste film ter wereld. ''Opération Lune'' is geen documentaire maar een 'mocumentaire'. Ze wil de kijker te misleiden. Waarom? Puur om aan te tonen dat mensen te of erg goedgelovig zijn. Tot op welk punt ben jij meegegaan in dit verhaal?

.

Het woord Mocumentaire komt uit de combinatie van documentaire (feiten en waarheidsgetrouwe rapportage) en de M van Movie (fictie) en 'to moc', iemand op het verkeerde been zetten. Pas op het einde is het duidelijk dat het om een grap gaat. Sommige studenten kijken de film vol (on)geloof uit, anderen zijn al vanaf de helft kritisch... Hoe gealarmeerd was jij?

.

;Kijken

* [https://www.youtube.com/watch?v=EqHg8YSJWRk Operation Lune] BEELDFRAGEMENT debat met William Karel, regisseur van de mocumentaire.

.

.

== Relevant en actueel ==

.

Relevant wil zeggen betrekking hebben op je onderwerp. Wanneer is de info gepubliceerd? Wanneer is de site gemaakt en voor het laatst aangepast? Hoe actueel zijn de links? 

.

== Lay out ==

.

Een aantrekkelijke lay-out en een overzichtelijke navigatie bewijzen aandacht voor de paginaontwikkeling. Doorgaans wijst dit erop dat er aan de inhoud is gewerkt. Maar de redenering is niet absoluut. Het kan dat een grafisch talent een fijne inhoudloze pagina maakt, of dat vorsers geen grafisch verstand hebben. 'De inhoud is belangrijker dan de vorm' klinkt het argument dan. Maar toch. Schreeuwerige pagina’s duiden op informatietekort, op een vingeroefening of verdoezelen de onkunde van de maker. Vragen over de esthetica helpen bij de evaluatie.

.

;Stel vragen zoals: 

.

* Hoe verzorgd zijn de tekst en de afbeeldingen? 

.

* Worden er compositieprincipes gevolgd? 

.

* Is het ontwerp complex? Oogverblindend? 

.

* Is de tekst leesvriendelijk?

.

* Is de structuur overzichtelijk? 

.

* Is de lay-out of de interface duidelijk?

.

== Informatie in tijden van oorlog ==

.

{{Citaat|'''In oorlogstijd is de waarheid het eerste slachtoffer.'''|Boake Carter, journalist, 1900-1944.}}

.

{{Citaat|'''Voltaire heeft het ons geleerd: we moeten systematisch aan alles twijfelen.'''|Anne Morelli}}

.

Tijdens oorlogen of andere conflicten tussen twee groepen duiken tien principes die de propagandamachine ondersteunen. Anne Morelli somt ze op.

# 'Wij willen geen oorlog.'
# Alleen de vijand treft schuld, die heeft om oorlog gevraagd.
# Dit is geen oorlog tegen de mensen, maar tegen de leider van de tegenpartij.
# Het doel is nobel, zeker geen materieel gewin.
# De vijand begaat wreedheden. Als wij schade berokkenen is dat per ongeluk.
# De vijand gebruikt illegale wapens.
# Onze verlies is beperkt, die van de vijand groot.
# Kunstenaars en intellectuele steunen de zaak.
# De oorlog heeft een heilig karakter.
# Wie de propaganda in twijfel trekt, is een verrader.

.

.

= '''PINOKKIOTEST''' =

.

De Pinokkiotest is een checklist die je helpt inschatten hoe (on)betrouwbaar sommige info is. Je kan de test vinden op [http://sadan.wdfiles.com/local--files/5-evalueren/PINOKKIOTEST.pdf deze vragenlijst]. De test is vergelijkbaar met de [https://www.hogeschoolrotterdam.nl/globalassets/mediatheek/downloads/craap-scoreformulier-nl.pdf CRAAP]-test die in het vak informatievaardigheden ter sprake komt. 

.

.

= '''EXAMENVRAGEN''' =

.

.

== A-Vragen ==

.

(S&amp;V)Wie of wat zijn en wat is de betekenis van: Apollo (god), Nietzsche, Herbert George Wells, Howard Koch, Orson Welles, Jozef Stalin, Koude Oorlog, kunstmaan, The War of the Worlds, Milan Kundera, De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, Louis-Ferdinand Céline, Reis naar het einde van de nacht, Voyage au bout de la nuit, Anne Morelli, De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië, Guido Gezelle, Hendrik Conscience, Kortrijk 1302, De Leeuw van Vlaenderen (1838), Aufklärung, Immanuel Kant, Diderot, D'Alembert, Voltaire, John Locke (1632-1704), 1776, Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, Montesqieu (1689-1755), Jean Jacques Rousseau, Franse Revolutie, Glorious Revolution, 1688, Charles Darwin (1809-1882), Robespierre, Karl Marx, René Descartes, Opération Lune, J.F. Kennedy, Werhner von Braun, Joeri Gagarin, Richard Nixon, Houston (Texas), Cape Canaveral (Florida), Mocumentaire, Stanley Kubrick, 21 juli 1969, Neil Armstrong, Apollo 11, Apolloprogramma, Operatie paperclip.

.

.

== B-Vragen ==

.

* S&amp;V.In de geschiedenis kunnen we verschillende denkrichtingen onderscheiden. Zo kunnen we het model van de &quot;eeuwige terugkeer&quot; tegenover het &quot;verlichtingsmodel&quot; plaatsen. Illustreer dit op het niveau van het denken over geschiedenis, het resultaat, het doel, de richting, de motor en de gevolgen van dit denken. Geef bij beide richtingen één of meerdere vertegenwoordigers.

.

* S&amp;V.&quot;De verlichting is geen soort filosofie, maar een 18de eeuws fenomeen, waarbij groepen intellectuelen gefascineerd worden door de ontdekkingen van de wetenschap en door de filosofische reflecties die hierover gemaakt worden in de vorige eeuw. Het is een nieuwe geest die door Europa waait. Men wordt er zich van bewust dat de denkwijzen van de 17de eeuw reeds heel wat realiseerden in de fysica. Nu de tijd gekomen is om...&quot; 1. Welke kenmerken kun je met betrekking tot de verlichting aangeven; 2. Wat zegt Kant over die verlichting; 3. Kun je ook een kritiek op dit vooruitgangsoptimisme formuleren?  

.

* S&amp;V.Leg uit en toon aan met voorbeelden: &quot;Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen op een bepaalde manier te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Objectiviteit is niet mogelijk.&quot;  

.

* Wat kun je vertellen over Karl Marx en het dialectisch principe?

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Milan Kundera, 2. Louis-Ferdinand Céline, 3. Anne Morelli, 4. Hendrik Conscience, 5. Immanuel Kant, 6. Christus.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Diderot en D'Alembert, 2. Charles Darwin, 3. J.F. Kennedy, 4. Orson Welles, 5. Copernicus, 6. Plato.

.

* S&amp;VPlaats in chronologisch volgorde en wat weet je over... 1. Karl Marx, 2. Apollo 11, 3. H.G. Wells schrijft The War of the Worlds, 4. Voltaire 5. Orson Welles maakt een radioprogramma met de naam War of the Worlds, 6. Franse Revolutie.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Apolloprogramma, 2. John Locke, 3. Neil Armstrong zet eerste stappen op de maan, 4. Robespierre, 5. Nietzsche, 6. Scheiding Oost- en West-Romeinse rijk.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 3. Glorious Revolution, 3. René Descartes overlijdt, 4. Opération Lune (mocumentaire), 5. Werhner von Braun, 6. Guldensporenslag.

.
 
* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Joeri Gagarin overlijdt, 2. Het Colosseum wordt gebouwd, 3. Richard Nixon wordt president, 4. Tweede Wereldoorlog, 5. Stanley Kubrick maakt zijn laatste film, 6. De eerste Kruistocht. 

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid? Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* S&amp;V.Leg uit, waarom is de Spoetnik 1, de eerste satelliet zo belangrijk. Situeer ze in de tijd. Betrek woorden zoals Koude oorlog, Gagarin, Expo '58, Kennedy en Space Race in je antwoord.

.

.

== C-Vragen ==

.

* S&amp;V.Kundera: &quot;De idee van de eeuwige terugkeer der dingen is raadselachtig en Nietzsche heeft er andere filosofen mee in verlegenheid gebracht: te denken dat alles zich eens zou herhalen zoals we het al beleefd hebben, en dat ook die herhaling eindeloos zou doorgaan.&quot; Wat wil deze &quot;dwaze&quot; mythe van de eeuwige terugkeer der dingen zeggen? Valt het je ook wel eens voor - hetgeen voor Kundera het geval is - dat je &quot;ontroering voelt bij het bekijken van foto's van Hitler?&quot; Wat is het gevolg dat Kundera uit een dergelijk merkwaardige ervaring trekt? Wat denk je daar zelf over?

.
 
* S&amp;V.L.F. Céline: &quot;De filosofen [...] zijn ermee begonnen het brave volk van alles wijs te maken...&quot; Waar heeft Céline het over in bovenstaande citaat, genomen uit Reis naar het einde van de nacht? Geef een persoonlijke kritiek.

.

* S&amp;V.De media gebruiken verschillende technieken om de kijker te doen geloven dat hun boodschap 'waar' is.  Welke technieken haal je uit deze film die het realiteitsgehalte van de boodschap verhogen?  En, waar gaan de filmmakers door het lint.  Of, met andere woorden, waar kan je in de film merken dat het hier om een 'vervalsing' van de realiteit gaat?

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid, waarom is betrouwbare info zo belangrijk en hoe kan je achterhalen of informatie betrouwbaar is?

.

* S&amp;V.Leg uit: De meesten beschouwen 'geschiedenis' als iets 'passief'. Geschiedenis was er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! 

.

* S&amp;V.Leg uit: De 'actieve constructie' van de geschiedenis is een vraag die op filosofisch vlak tot tien verschillende vragen leidt. Gebruik Hegel en de universiteit van Berlijn in je antwoord.

.

* S&amp;V.Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Waarom spreken we van peilen?

.

.


== D-Vragen ==

.

&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;360&quot;&gt;
Bestand:TheMatrixAnimated.gif
Down the Rabbit Hole.png
Milan Kundera redux.jpg
L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg
Gerrit Komrij (1981).jpg
Anne Morelli.jpg
Bestand:Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg
Descartes Discours de la Methode.jpg
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg
Jean Le Rond d'Alembert, by French school.jpg
Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg
Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg
John Locke.jpg
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
Montesquieu 1.png
Immanuel Kant (painted portrait).jpg
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg
Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg
Social contract rousseau page.jpg
EmileTitle.jpeg
Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg
James Watt by Henry Howard.jpg
François Quesnay.jpg
Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif
AdamSmith.jpg
Louis XIV of France.jpg
Koning Louis XV; Hyacinthe Rigaud.jpg
Ludvig XVI av Frankrike porträtterad av AF Callet.jpg
Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg
Women's March on Versailles01.jpg
Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg
LouisXVIExecutionBig.jpg
Jacques-Louis David - Marie Antoinette on the Way to the Guillotine.jpg
Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg
Robespierre.jpg
Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png
Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg
Bestand:David Van Reybrouck.jpg
Bestand:Jose Ortega y Gasset.jpg
Karl Marx 001.jpg
Kortrijk-Groeningemonument.jpg
Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png
Bestand:Honoré de Balzac (1842) Detail.jpg
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG
Battle of Courtrai2.jpg
Nicaise de Keyser04.jpg
Guido Gezelle.jpg
Hendrik Conscience.jpg
Leeuwvanvlaenderen.gif
Groeningepoort.jpg
Kortrijk Groeningeabdij museum.JPG
Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg
Bestand:Deep throat PD poster (restored).png
Bestand:Van Olden Barneveldt Verhoeven 1619.gif
Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg
Bestand:Pinocchio 1940.jpg
Orson Welles 1937.jpg
A11v 1092338.ogg
Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg
Aldrin Apollo 11.jpg
Ap11-s69-31740.jpg
Kennedy vonbraun 19may63 02.jpg
Dornberger-Axster-von Braun (jha).jpg
V1 Soest.JPG
V-2-Nederlands.jpg
First photo from space.jpg
Project Paperclip Team at Fort Bliss.jpg
Bestand:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''BIBLIOGRAFISCHE NOTEN''' =</text>
      <sha1>9vd4il1x0k6q32hptd6ndujvgsu0f8p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429778</id>
      <parentid>429777</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T18:15:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fictie versus non-fictie */</comment>
      <origin>429778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108255" sha1="4nrt674cd8pc0heosikjdflitif2c5z" xml:space="preserve">[[Bestand:TheMatrixAnimated.gif|thumb|550px]]

&lt;big&gt;'''HOOFDSTUK 1. HISTORISCHE MODELLEN, BESEF EN DENKRICHTINGEN''' &lt;/big&gt;
;&lt;big&gt;WAT IS GESCHIEDENIS EIGENLIJK?&lt;/big&gt;

.

[[File:Down_the_Rabbit_Hole.png|thumb|550px|♣ '''TUINTIP'''  Down the rabbit-hole?  Op een zomerdag luistert Alice Liddell aan de oever van een meer naar haar oudere zus die een saai boek voorleest. Alices verveling verdwijnt als er een pratend konijn passeert. Het is gehaast en houdt de tijd op zijn horloge (de geschiedenis?) in de gaten en springt in een hol. Alice volgt en valt de dieperik in. Een deurtje verbergt een prachttuin, een flesje met het opschrift &quot;drink mij&quot; maakt haar klein genoeg om de deur door te kunnen. Spring in het gat en deze geschiedenistuin en laat je verwonderen zoals Alice. The Matrix kaapte als film het idee van Alice en stelt de vraag of de wereld een illusie is? Plato deed iets vergelijkbaars met de allegorie van de grot. De Matrix visualiseert René Descartes' stelling: 'Ik denk, dus ik ben' en is mee geïnspireerd door de cyberpunk van William Gibson.]]

[[Bestand:Hoe ontdek je nepnieuws (How To Spot Fake News).jpg|thumb|550px|Infographic ''Hoe ontdek je nepnieuws'', uitgegeven door de International Federation of Library Associations and Institutions.]]

{{Citaat|'''Veel vitale cycli van ons lichaam kennen een periodiek verloop: de hartslag, de ademhaling, de afwisseling tussen slapen en waken. Contoleren of ze regelmatig zijn vindt bijna altijd onbewust plaats, maar zelfs de geringste verstoring is voldoende om plotseling de alarmbellen te doen rinkelen. (...) In tegenstelling tot de traditionele zintuigen, hebben wij geen orgaan voor tijdszin.'''|Guido Tonelli}}

.

{{Citaat|'''Niet lachen, noch huilen, maar begrijpen.'''|Ludo De Witte}}

.

{{Citaat|'''De geschiedschrijver is een wandelend anachronisme, een ontheemd persoon, die de technieken van vandaag gebruikt om te proberen dingen te weten over gisteren die gisteren zelf niet eens wist. Hij moet waarachtigheid nastreven, hij dient te luisteren naar de woorden die het verleden spreekt, maar hij moet communiceren in een taal die het heden begrijpt.'''|Hilary Mantel}}

.

{{Citaat|'''Wie wetenschap onderwijst moet ophouden met leerlingen de pap in de mond te geven en hen de mogelijkheid bieden 'het pure plezier van begrip te ontdekken.' Wie cursussen eenvoudigweg doceert, laat de studenten zitten met 'onderontwikkelde intellectuele vaardigheden en weinig besef van de invloed die wetenschap op hun leven heeft'.'''|Amerikaanse Vereniging voor de Vooruitgang van Wetenschap, de uitgever van Science}}
 
.

{{Citaat|'''De vraag is of u dat kunt, woorden zoveel verschillende betekenissen geven.'''|Alice in Wonderland}}

.

{{Citaat|'''De vraag is wie de baas is - punt uit'''|Wiggel Waggel}}

.

{{Citaat|'''Deze tijd vraagt om optimisme. Pessimisme bewaren we voor slechtere tijden.'''|Jean-Claude Servais&lt;ref&gt;Geciteerd in: NAOMI KLEIN, (vertaald door Jan Willem Reitsma en Pon Ruiter). ''Nee is niet genoeg.'' De Geus, Amsterdam, 2017, p. 275.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Wetenschap is niet hapklaar en eenduidig. In de coronacrisis zag je vaak twee kampen tegenover elkaar staan die elk het eigen gelijk claimden op basis van één of andere studie. Dat is ook des mensen. We denken allemaal dat we heel kritisch onze standpunten innemen, maar dat is natuurlijk niet zo. We zijn kuddebeesten. Vaak nemen we een standpunt in omdat dat het standpunt is van de groep waar we toe behoren. En dan gaan we achteraf feiten zoeken die die intuïtie bevestigen. Er is zo'n mooi beeld - ik weet niet meer van wie het komt - dat we de feiten gebruiken zoals een dronkaard een lantaarnpaal gebruikt: niet om ons te verlichten, maar als steunpilaar. Ons brein is helemaal niet zo rationeel als we denken. (...) Wie gelooft dat wetenschappers deel van een corrupte elite uitmaken, heeft daar natuurlijk weinig aan. Daar begint het dus mee. Als je zegt aan kritisch denken te doen, maar de wetenschap niet vertrouwt... Tja, dan kun je dus niet kritisch denken. Het paradoxale is net dat die mensen van zichzelf denken dat ze zéér kritisch zijn, en dat de anderen als schapen met de kudde meelopen. Kritisch zijn betekent niet alleen dat je moet durven te denken, maar ook dat je moet durven te vertrouwen - in de wetenschap meer bepaald. Ook wetenschappers kunnen er wel eens naast zitten, maar gemiddeld genomen zijn zij veel betrouwbaardere bronnen dan de algoritmes van You Tube.'''|Patrick Loobuyck&lt;ref&gt;PATRICK LOOBUYCK. In: ''De Morgen.'' Vrij zijn is niet: doen wat je wilt. 20 augustus 2021.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Zelfcensuur, aldus, George Orwell, heeft twee nefaste gevolgen. Ze heeft een kwantitatief effect: als voldoende mensen zichzelf censureren, kom je in een samenleving waar politieke censuur regeert. Daar heb je geen bestraffende overheid voor nodig. Mensen staan zelf op de rem, omdat ze sociale uitsluiting (of erger) vrezen. Zelfcensuur heeft een kwalitatief effect: als je je ideeën voor anderen moet verzwijgen, begin je tegen jezelf te liegen. Dat is wat zijn romanfiguren overkomt: ze zijn het contact met het eigen denken kwijt. Daarom is vrijheid van spreken belangrijk: ze bevat de vrijheid om te denken.'''|Tinneke Beeckman}}

.

{{Citaat|'''Als je geen perverse of persoonlijke agenda hebt, begint alles met research. Je stelt je de vraag naar wat zich heeft afgespeeld en waarom het zo liep.'''|Mike Leigh}}

.

{{Citaat|'''Historici hebben een maatschappelijke rol te vervullen. We moeten ons dus niet opsluiten in onze ivoren toren. [...] In het verleden hebben we te veel gedacht dat we documentaires, tentoonstellingen en computerspelletjes moesten maken. We moeten nu weer kiezen voor fundamenteel historisch onderzoek, dat teruggaat naar de bron. Dat is onze corebusiness; wetenschappelijk onderzoek, op basis van onze eigen onderzoeksagenda, tegen de stroom in van de politiek corecte moraliserende boodschap. Zonder onderzoek geen debat en zonder debat geen herinnering. Je kunt de stappen daarin niet overslaan, anders eindig je met lege herdenkingen.'''|Nico Wouters&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Historici moeten hun eigen agenda heroveren.'' In: ''De Standaard'', 11.05.2019, p. 40 &amp; 41.&lt;/ref&gt;}}

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.youtube.com/watch?v=MrmGliMP0bc LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE GESCHIEDENIS ALS ACTIVE CONSTRUCTIE, OBJECTIVITEIT EN VERVALSINGEN].'''

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/evoluties-in-het-welzijns-en-veiligheidsdenken de PowerPoint die bij deze lessen hoort].'''

.

.

= '''DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN''' =

.

== ''De eeuwige terugkeer der dingen'' van Milan Kundera ==

&lt;small&gt;(Eigen bewerking)&lt;/small&gt;

[[File:Milan Kundera redux.jpg|thumb|550px|Milan Kundera (1929-2023) is een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met filosofische thema's. Een van zijn bekendste werken is ''De ondraaglijke lichtheid van het bestaan''. Philip Kaufman verfilmde het onder de titel ''The Unbearable Lightness of Being''.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=AniUgwUn6oo ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN HET BESTAAN'', 5 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;De eeuwige terugkeer der dingen is een raadsel en Nietzsche
bracht er andere filosofen mee in verlegenheid: de gedachte dat alles zich eens
herhaalt zoals we het reeds beleefden, en dat die herhaling eindeloos
zou zijn! Wat is de betekenis van deze dwaze mythe?
De mythe negeert dat een voor altijd verdwenen, nooit meer 
terugkerend leven op een schaduw lijkt, gewichtloos is,
bij voorbaat dood is, en al was het huiveringwekkend, prachtig of verheven, de
huiver; de pracht of die verhevenheid zijn van geen betekenis. We hoeven ze
niet voor kennisgeving aan te nemen, evenmin als een oorlog tussen twee
Afrikaanse staten in de veertiende eeuw, die het gezicht van de wereld niet had
veranderd, ondanks het in onbeschrijflijk lijden creperen van
driehonderdduizend negers.
Verandert er dan iets aan die oorlog van twee Afrikaanse staten in de veertiende
eeuw wanneer die zich ontelbaar herhaalt in de eeuwige terugkeer?
Er verandert wel iets; de oorlog wordt een omhoog stekend blok dat blijft, en de
stupiditeit ervan zou onherstelbaar zijn.
Als de Franse Revolutie zich eeuwig zou herhalen, zou de Franse
geschiedschrijving minder trots zijn op Robespierre. Maar omdat ze spreekt
over iets dat nooit meer terugkomt, zijn de bloedige jaren veranderd in louter
woorden, theorieën en discussies, ze zijn lichter geworden dan veren, ze jagen
geen schrik aan. Er is een eindeloos verschil tussen de Robespierre die slechts
één maal in de geschiedenis voorkomt en een Robespierre die eeuwig terug zou
keren om de koppen van de Fransen te laten rollen.
Laten we zeggen dat de gedachte van de eeuwige terugkeer een zeker
perspectief betekent waarin de dingen zich anders vertonen dan we die kennen:
ze vertonen zich zonder de verzachtende omstandigheid van hun voorbijgaande
aard. Deze verzachtende omstandigheid weerhoudt ons namelijk een oordeel uit
te spreken. Hoe kun je iets dat voorbijgaat veroordelen? Het avondrood van de
ondergang kleurt alles met de bekoring van de nostalgie; ook de guillotine.
Onlangs heb ik mezelf betrapt op een ongelooflijk gevoel: ik bladerde in een
boek over Hitler en voelde bij enkele foto's ontroering. Ze herinnerden me aan
mijn kinderjaren; die vielen in de oorlog; sommige leden van mijn familie
kwamen om in Hitlers concentratiekampen; maar wat was hun dood tegenover
het feit dat de foto's van Hitler me herinnerden aan de voorbije tijd van mijn
leven, een tijd die niet meer terugkeert?
Deze verzoening met Hitler verraadt de diepe morele perversiteit, verbonden
met een wereld die in wezen gebaseerd is op het niet bestaan van de terugkeer,
want in die wereld is alles bij voorbaat vergeven en dus ook alles cynisch
toegestaan.
Zou elke seconde van ons leven zich oneindig herhalen, dan zijn we
vastgenageld aan de eeuwigheid zoals Jezus Christus aan het kruis. Dat is een
verschrikkelijk vooruitzicht. In de wereld van de eeuwige terugkeer rust op
elke handeling het gewicht van een ondraaglijke verantwoordelijkheid. Daarom
noemde Nietzsche de idee van de eeuwige terugkeer de zwaarste last (das
schwerste Gewicht).&lt;/small&gt;|Milan Kundera}}

.

.

== ''Reis naar het einde van de nacht'' van Louis-Ferdinand Céline&lt;ref&gt;LOUIS FERDINAND CELINE, vertaald door E.Y. Kummer. ''Reis naar het einde van de nacht.'' Van Oorschot, 2016 (naar de uitgave van 1932), p. 74-77.&lt;/ref&gt; ==

[[File:L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg|thumb|550px|Louis-Ferdinand Céline (1894-1961) is samen met Marcel Proust één van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken publiceert.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=4OC6LKybZs8 ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''REIS NAAR HET EINDE VAN DE NACHT'', 6 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;Och  man! Ik verzeker je dat deze wereld
er uitsluitend op uit is om iedereen te verneuken! 
Jij bent jong. Ik hoop dat deze paar
minuten vol wijsheid je jaren zullen bijblijven! Luister goed
naar me, kerel; als ze 't hebben over: 'Het medelijden met het
lot, met de omstandigheden van de arme mieter...', laten dan
deze woorden, die in vurige letters boven alle moordende
schijnheiligheid van onze maatschappij schitteren, een uiterst
belangrijk teken aan de wand voor je zijn, waar je niet meer zo
maar aan voorbij mag gaan zonder het belang ervan in te zien.
Hoor, ik zeg jullie, arme donders, altijd de lul in 't leven, geslagen, uitgeperst,
eeuwig en altijd zwetend, ik waarschuw jullie dat als de groten van deze aarde
interesse voor jullie beginnen te krijgen, dan is 't omdat ze op het slagveld
gehakt van jullie willen maken... Dat is het teken... 't Kan niet missen... 't Begint
met liefde voor het volk. Lodewijk XIV die trok zich tenminste geen zak van
het brave volk aan, vergeet dat niet. Lodewijk XV ook niet. Hij veegde er z'n
gat mee af. Natuurlijk was het leven in die tijd niet prettig, het leven van de
arme sloeber is nooit prettig geweest, maar ze werden niet zo hardnekkig en
verbeten om zeep geholpen als nu door onze tirannen. De kleine man, zeg ik je,
wordt alleen met rust gelaten als hij wordt veracht door de groten,
die uitsluitend uit eigenbelang of sadisme aan het volk kunnen denken... De filosofen
mag ik je daar nog op attent maken nu we 't er toch over hebben, diè zijn ermee
begonnen het brave volk van alles wijs te maken... Het volk dat alleen zijn
catechismus kende! Ze zouden 't wel opvoeden, beweerden ze... Nou! Ze
hadden heel wat waarheden te onthullen! Prachtige! Frisse! Schitterende! Je
duizelde ervan! Zo is 't! begon het brave volk te zeggen, zo is 't precies! Zo is 't
helemaal! Daar gaan we allemaal voor sterven! 't Volk wil alleen maar sterven!
Zo zijn de mensen nu eenmaal. 'Leve Diderot!' hebben ze gebruld en toen
'Bravo Voltaire!'. Dat zijn nog 's filosofen! En ook nog leve Carnot, die zo mooi
overwinningen in elkaar kon knutselen! En leve iedereen! Dat zijn tenminste
knapen die 't brave volk niet in onwetendheid en bijgeloof laten verrekken! Zij
wijzen 't de weg naar de vrijheid! Ze maken 't zelfstandig! En ze hebben niet
stilgezeten! Iedereen moet eerst de krant kunnen lezen! Dat is onze redding!
Godverdomme! En snel! Geen analfabeten meer! Die kunnen we niet meer
gebruiken! Alleen maar burgersoldaten! Die stemmen! Die lezen! En die
vechten! En die marcheren! En kushandjes werpen! In dat tempo werd 't brave
volk gauw goed rijp. Het enthousiasme over 't afwerpen van 't juk moet toch
ergens goed voor zijn, waar of niet? Danton stond niet voor Jan Lul zo mooi te
praten. Met wat gebrul, dat zo raak was dat je 't nu nog hoort, had hij in een
handomdraai 't brave volk gemobiliseerd! En dat betekende 't eerste vertrek van
de eerste bataljons geëmancipeerde bezetenen! De eerste stemmende en
vlagdronken klootzakken die Dumouriez met zich meevoerde om zich te laten
doorzeven in Vlaanderen! Dumouriez zelf, die te laat aan dit ongekend nieuw
idealistische spelletje had deelgenomen, had achteraf toch maar liever poen, hij
deserteerde. 't Was onze laatste huurling... Soldaatje spelen voor niets, dat was
wat nieuws... Zo nieuw dat Goethe, al was hij dan Goethe, z'n ogen uitwreef
toen hij in Valmy kwam. Bij het zien van die haveloze vurige cohorten die zich
spontaan kwamen laten afslachten door de koning van Pruisen voor de
verdediging van de gloednieuwe vaderlandslievende fictie, kreeg Goethe het
gevoel dat hij nog heel wat te leren had. 'Van nu af aan, galmde hij schitterend,
helemaal in overeenstemming met z'n talent, begint een nieuw tijdperk!' En
hoe! Daar het systeem uitstekend werkte, ging men daarna helden in serie
afleveren, die hoe langer hoe minder kostten omdat het systeem steeds beter
werd. Iedereen heeft zich er wel bij bevonden. Bismarck, de beide Napoleons,
Barrès wolk, door de Hervorming al aan flarden gerukt en al lang gecondenseerd tot
episcopale spaarpotten. Vroeger was het mode, als je fanatiek was, te roepen:
'Leve Jezus! Op de brandstapel met de ketters!' Maar ja, er waren niet zoveel
ketters en 't waren vrijwilligers... Terwijl we nu zo ver zijn dat onafzienbare
horden zich geroepen voelen om mee te doen als er geschreeuwd wordt: 'Aan de
galg met alle lammelingen! Met alle slappe tinussen! Met de onnozele lezers!
Met miljoenen tegelijk, hoofden rechts!' De kerels die niemand aan flarden
wilden schieten, niemand om zeep willen helpen, die stinkende pacifisten, die
moeten we in hun kladden grijpen en vierendelen! We zullen ze duizend gore
doden laten sterven! En om ze manieren bij te brengen halen we eerst hun
darmen uit hun lijf, hun ogen uit hun kassen en de jaren uit hun stinkend
kwijlerig leven! Kreperen moeten ze bij legioenen en nog eens bij legioenen, in
de pan gehakt worden, leegbloeden, stikken in gifgassen, en dat alles om het
vaderland dierbaarder, vrolijker en lieflijker te maken! En als er nog tuig bij is
dat deze sublieme dingen niet wil begrijpen, moeten ze zich maar onmiddellijk
laten begraven met de anderen, nee, toch maar niet samen met ze, maar
helemaal aan het eind van het kerkhof, onder een onterend grafschrift voor
lafaards zonder idealen, want deze schoften hebben hun grandioos recht
verloren op een stukje schaduw van het monument dat bij aanbesteding door de
gemeente op het middenpad is opgericht voor de fatsoenlijke doden, en ook
hebben ze het recht verloren iets op te vangen van de echo van de minister, die
zondag weer bij de prefect komt pissen om na het middageten bewogen z'n
smoel open te doen boven de graven...&lt;/small&gt;|Louis-Ferdinand Céline}}

.

.

== ''Inhaaloefening'' door Gerrit Komrij ==


[[File:Gerrit_Komrij_(1981).jpg|thumb|right|550px|Gerrit Komrij (1944–2012) was een homo-dichter, schrijver, vertaler, criticus, polemist en toneelschrijver uit Nederland met een voorkeur voor Portugal. Hij was van 2000 tot 2004 de Dichter des Vaderlands. Hij stond bekend om zijn virtuoze en kleurrijke taalgebruik en was een gevreesd polemist.]]

[[File:Anne Morelli.jpg|thumb|right|550px|Anne Morelli (1948) is doctor in de geschiedenis en doceert aan de ULB en interesseert zich in de Italiaanse immigratie.]]


{{Citaat|&lt;small&gt;We zijn genoeg vernederd en bespot

Door halfgeleerden met hun boekenwijsheid

En met hun regelrechte lijn naar God,

Terwijl ze ons verwezen naar de ijstijd.  


We zijn genoeg voor achterlijk versleten.  

Kom vriend, de revolutie start vandaag.  

We zijn met attributen ruim bemeten.  

Dood Galilei met een motorzaag,


Trakteer Voltaire op elektroshocks,

Erasmus op een overdosis speed.  

Maak Bacon, Nietzsche, Swift weer orthodox

Door laster, centrifuge, turboprop,

En wat de Heer betreft: kruisig hem niet,

Maar plak een gele sticker op zijn kop.&lt;/small&gt;|Gerrit Komrij}}

.

[https://www.youtube.com/watch?v=VL0CZEiEz9g&amp;t=3s '''♠ BEKIJK HIER EEN PROFETISCHE Gerrit Komrij.'''] 

.

= '''WAT IS GESCHIEDENIS?''' =

[[Bestand:Berlin_Universität_um_1900.jpg|thumb|550px|De Universiteit van Berlijn (foto uit 1900) was de eerste universiteit die - met Hegel - de geschiedfilosofie in haar aanbod opnam. Geschiedfilosofie houdt zich bezig de betekenis van de geschiedenis, analyseert de geschiedschrijving en speculeert over mogelijke teleologische principes zoals: is er een ontwerp, een doel, een richting? Ironisch genoeg vond hier in 1933 de boekenverbranding plaats, tot groot, ironisch ongenoegen van Bertolt Brecht die zijn werk niet op de lijst der afvalligen zag staan. Een Duist bibliothecaris legde in de jaren voorafgaand aan 1933 een lijst aan met boeken die het Nazi-regime niet ondersteunden, het gaat om auteurs die tegenwoordig elke cursus op de hogeschool of de universiteit sieren: Karl Marx, Frederich Nietsche, Sigmund Freud... De universiteitsgebouwen worden compleet verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog, de geallieerde bombardementen laten niets overeind. Tegenwoordig lijkt het plein weer op het oude, althans wat de fascade betreft. Het parkje is nu een plein met een ondergrondse, lege boekenkast.]]

[[Bestand:Hegel_portrait_by_Schlesinger_1831.jpg|thumb|550px|Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) doceert filosofische colleges over geschiedenis aan de Universiteit van Berlijn. Die monden uit in het postuum gepubliceerde ''Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte''. Hij beschouwt de wereldgeschiedenis als een rationeel, op vooruitgang gericht proces, geleid door de 'Wereldgeest'. Tijdens zijn professoraat in Berlijn reviseert hij de tekst zonder ophouden. De publicatie verschijnt in 1837, zes jaar na zijn dood.]]

.

Wat is veiligheids- en welzijnsgeschiedenis? Die vraag is niet makkelijk. Niet toevallig heeft geschiedenis twee betekenissen. 'Het is zowel een wetenschappelijke discipline als het onderzoeksobject van die discipline.'&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Het had gekund (maar misschien ook niet).'' In: ''De Standaard'', 21.09.2015, p. D10.&lt;/ref&gt; Met andere woorden: de geschiedenis schrijft geschiedenis over de evolutie van de wereld en over zichzelf: over de discipline, over de historicus en zijn voorkeuren en over haar eindeloze beperkingen om tot definitieve inzichten te komen. Wat is geschiedenis, is het best te beantwoorden door de geschiedenis te bekijken als een ‘actieve constructie’. '''Actief''' wil zeggen: hier deed iemand zijn best voor, zijn ''leen'' achter gelegd, gewerkt. '''Constructie''' wil zeggen: iets is gemaakt. Een architect bouwt een bouwwerk, een historicus schrijft een verhaal,  een narratieve constructie die soms meer op kunst lijkt dan op wetenschap. In het beste geval op basis van feiten, in het slechtste geval op basis van verzinsels of hallucinaties. Etymologisch gaat het woord terug op 'historie', afkomstig van het Griekse ιστορία en herkenbaar in het Engelse history/story. Geschiedenis en verhaal zijn een dansend duo.

.

Schoolbank-kinderen en veel mensen beschouwen 'de geschiedenis' als iets 'passief'. Ze slaan aan het blokken nadat een juf, een meester of een deskundige in hun klasje over het verleden kwam vertellen. Voeling is er weinig. Omdat die leerkracht of die pastoor het hen inlepelde als een 'objectieve realiteit', namen ze het voor waar aan. Geschiedenis is er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! Wat hier problematisch aan is, is het feit dat de woorden ''actief'' en ''passief'' diametraal tegenover elkaar staan net zoals de begrippen objectief en subjectief. De 'actieve constructie' is een vraag die op filosofisch vlak tot tien vragen leidt:

.

'''1.''' Wanneer begint de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.
 
'''2.''' Wie maakt de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.

'''3.''' Waarom bestaat/maakt hij of zij geschiedenis? Met andere woorden: wat is de reden waarom we over iets spreken? Wat is de reden waarom we onze lessen vullen met bepaalde inhouden? Wat is de reden waarom boekhandels elk jaar weer duizenden boeken verkopen?

.

'''4.''' Hoe maakt ''men'' de geschiedenis van het veiligheids- en welzijnsdenken? Wat doet een historicus in het archief? Hoeveel begrijpt hij werkelijk van het Middelnederlandse handschrift dat voor hem ligt? Hoe interpreteert de historicus de dementerende dame die hij 's morgens telkens weer gaat interviewen? 

.

'''5.''' Wat is het doel van het historisch proces? Of, anders gezegd: wat wil men/ik/deze groep bereiken?

.

'''6.''' Welke richting kunnen we ontwarren in de loop van de geschiedenis en de veiligheid en het welzijn? Ofwel: gaat het vooruit of achteruit? Is de klim moeilijk of glijden we van een leien dak?

.

'''7.''' Wat is de motor van de geschiedenis? Of: welke drijfveren zorgen voor verandering? Is het de economie? De politiek? De klimaat wijziging? De...

.

'''8.''' Is er hier sprake van een betrouwbare geschiedenis of gaat het om fake news? Of, met andere woorden: zien wij de wereld zoals hij is of werken er allerlei filters op ons in?

.

'''9.''' Is geschiedenis een wetenschap of is geschiedenis propaganda, indoctrinatie of brainwashing, is geschiedenis objectief, zoals dat de andere wetenschappen dat beweren? En wat is dat dan, objectiviteit?

.

'''10.''' Kon de geschiedenis anders lopen? Stel dat Hitler sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog. Of, stel dat hij op 8 oktober 1908 slaagde voor zijn ingangsexamen aan de kunstacademie in Wenen, zoals Eric-Emmanuel Schmitt uitwerkt in zijn roman ''La part de l'autre'' uit 2001. Wie zal het zeggen?

.

.

== Tijdsgeest ==

[[Afbeelding:Glass-of-water.jpg|thumb|550px|Half vol of half leeg? Optimisme of pessimisme?]]

[[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|thumb|550px|Frans Hals (1582-1666) schildert René Descartes (1596-1650).]]

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Renaissance|1450 -&gt;&gt; Humanisme|1500 -&gt;&gt; Verlichting |1650 -&gt;&gt; Glorious Revolution|1688 -&gt;&gt; Franse Revolutie|1789 -&gt;&gt; Take off Industriële Revolutie|1800 -&gt;&gt; Belgische Revolutie|1830 -&gt;&gt; Liberalisme|1830 -&gt;&gt; Socialisme|1848 -&gt;&gt; Rerum Novarum|1891 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Fin de siècle|1890 -&gt;&gt; Eerste Wereldoorlog|1914  -&gt;&gt; 11 november 1918|1918 -&gt;&gt; Beurskrach|1929 -&gt;&gt; Machtergreifung|1933  -&gt;&gt; Verdrag van München|1938  -&gt;&gt; Tweede Wereldoorlog|1940-1945 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; 1950|Zilveren jaren '50  -&gt;&gt; 1960|Gouden jaren '60 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Oliecrisis|1972 -&gt;&gt; Aids|1979 -&gt;&gt; Kernramp Tsjernobyl|1986 -&gt;&gt; Herald of Free Enterprise|1987 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Val Berlijnse Muur|1989  -&gt;&gt; Het einde van de geschiedenis en de laatste mens|1992 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Nine eleven|2001 -&gt;&gt;  Klimaatvluchtelingen|2014 -&gt;&gt; Klimaatmarsen|2019 -&gt;&gt; Coronacrisis |2020-2023 -&gt;&gt; Russische inval Oekraïne|2022 -&gt;&gt; Oorlog Israël / Hamas|2023 &gt;&gt;&gt; '''

.

.

== Waar halen optimisten hun mosterd? ==

.

'''1754''': Met de ontdekkingsreizen en de daarmee gepaard gaande veroveringen in Amerika, China of Perzië duiken in Europa steeds meer verhalen op van kolonisten die inheemse volken, hun gebruiken en hun politieke organisatie beschrijven. Voltaire en John Locke lezen de bestseller van pater Gabriel Sagart die bij het Wendatvolk verbleef, Jean Jacques Rousseau was vertrouwd met missie- en reisverslagen uit de Grote Meren en indiaanse bronnen en Gottfried Wilhelm Leibniz zocht inspiratie in China.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 38-51.&lt;/ref&gt; René Descartes leert filosoferen door de Mexicaan Antonio Rubio (1548-1615) en ontdekt bij de antikoloniale Quechua-schrijver Felipe Guaman Poma de Ayala (ca. 1535-1616) het 'ego cogito'. Het cartesiaanse denken brengt een paradigmawissel op diverse vlakken. 1. Een binair denken in of-of relaties komt in de plaats van een en-en alternatief denken. Dit dualisme onderscheidt mens en natuur, lichaam (res extensa) en geest (res cogitans) als afzonderlijke werkelijkheden. 2. Er komt de voorkeur om denken over de zaken in plaats van over de verhoudingen ertussen. 3. De wetenschap gaat de natuur domineren. De natuur is niet langer een levend, bezield geheel, maar een machine die volgens wetmatigheden functioneert. Natuurverschijnselen zijn te verklaren door observatie, meting en wiskunde. 4. De Westerling reconstrueert de wereld en brengt ze onder zijn controle, alsof hij god is. Daartoe neemt hij 'afstand' van de dingen met het perspectief, de kaart, de globe, de microscoop of de telescoop. De afstand stelt hem in staat om te klasseren, te meten, te catalogiseren en te veroveren.&lt;ref&gt;RAJ PATEL &amp; JASON W. MOORE, vertaald door Huub Stegeman. ''Een geschiedenis van de wereld in zeven goedkope zaken. Een gids voor kapitalisme, natuur en de toekomst van de planeet,'' Boom, Amsterdam, 2019, p. 65-68.&lt;/ref&gt; Dit soort kennismakingen tonen dat de samenleving niet ‘ongelijk’ hoeft te zijn en begrippen zoals vrijheid en gelijkheid, de natuurtoestand en het natuurrecht sijpelen het oude continent binnen. De normen van het absolutisme en de gedragsregels in Versailles installeerden in het zeventiende en achttiende-eeuwse Frankrijk een pikordecultuur die elk aspect van het dagelijkse leven domineert met onder- en bovenschikkingsrituelen. Het ontgaat de filosofen niet dat deze maatschappij anders in te richten is en om dit te onderzoeken schrijft de Académie des Sciences, Art et Belles-Lettres van Dijon een prijsvraag uit die het beste essay zoekt dat ‘de oorsprong van de ongelijkheid’ beschrijft en de vraag beantwoordt of het natuurrecht dit al dan niet rechtvaardigt. 

.
 
'''1755''': Jean Jacques Rousseau wint de wedstrijd en publiceert zijn ‘Vertoog over de ongelijkheid’ waarin hij poneert dat de jager-verzamelaar egalitair en in kinderlijke onschuld leven. De landbouwrevolutie, de verstedelijking en de staat beëindigden deze beschaafde oertoestand en bracht de mens behalve literatuur, filosofie en wetenschap ook de bureaucratie, staande legers, het patriarchaat en massamoord. In tegenstelling tot de visie van Thomas Hobbes ontwikkelt de maatschappij zich van goed naar slecht. Rousseau’s idealisme of optimisme geniet de voorkeur van het linkse politieke kamp en is in te vullen door een terugkeer naar de natuurtoestand. De hypothese van Rousseau is op niets gestoeld, hij was niet in staat om het verleden van 10.000 vroeger te onderzoeken. Nomadische groepen zijn niet per definitie egalitair, landbouwsamenlevingen hoeven zich niet per definitie te kenmerken door hiërarchie en privébezit en de eerste steden kenden weinig klassentegenstellingen, autoritaire heersers of krijgers. Toch duikt de hypothese vaak in de literatuur op.

.

Het optimisme wortelt in de idee dat de maatschappij maakbaar is. Die maakbaarheidsidee gaat terug op de Renaissance, de Verlichting en de Industriële negentiende eeuw. De Verlichting is mogelijk de belangrijkste van het trio: ze gaat een stap verder dan het magische, het symbolische en het occulte denken dat de Renaissance en het Humanisme genegen zijn. In de Verlichting ontspruit de kiem van de Industriële Revolutie. De Verlichting was niet zomaar 'filosofietje'. Het is een denken dat de totale samenleving wil veranderen en vertrekt vanuit de idee dat mensen elkaar 'aansteken'. De verlichtingsfilosofen geloven dat hun ideeën anderen 'verlichten'. Kennis komt iedereen ten goede. René Descartes hecht belang aan techniek en zou zich in onze eeuw, de 21ste, thuis voelen. Zijn ''Discours de la methode uit 1637 ligt aan de basis van de ''Encyclopédie die een eeuw later, in 1751 verschijnt. Beide werken focussen op arbeid en werktuigen, ambachtslui en werkplekken. Diderot schetst gereedschap en machines en breekt het eeuwenoude kennismonopolie van de ambachten. In de jaren zestig en zeventig van de eeuw ontwikkelt James Watt ‘zijn’ stoommachine en twee decennia later, in 1791, stimuleren het decreet d'Allarde en de Wet le Chapelier (genoemd naar de Bretoense en Jakobijnse advocaat Isaac Le Chapelier) de ondernemingsvrijheid. Het beginsel is nobel: 'Iedereen is vrij om de handel, het beroep, de kunst of het ambacht uit te oefenen dat hem goed dunkt.' Tegelijk schaffen deze verordeningen de ambachten met hun kennisoverdracht van vader op zoon af. Arbeidsstructuren zoals coalities, corporaties, ambachten en gilden die eeuwen de toegang tot een beroep belemmerden, verdwijnen. Tegelijk verdwijnt de sociale bescherming. Vakbonden en staken komen in het strafwetboek. Deze wet, de encyclopedie en de stoommachine begeleiden de rouwstoet van de ambachtslui naar het kerkhof en verwelkomen de fabriek en de machine. België schaft de Wet Le Chapelier af op 25 mei 1867. Tot die dag 'camoufleren' arbeidersorganisaties en vakbonden zich als ziekenfondsen, spaarkassen in herbergen of ‘onschuldige’ verenigingen. 
 
Tijdens de zeventiende en de achttiende eeuw groeit het idee van de wetmatigheden in de natuur én in de samenleving. De gedachte dat het menselijk gedrag te berekenen - mechanisch - is kan de wereld verbeteren. De theïstische, de bovennatuurlijke, middeleeuwse God die willekeurig ingrijpt - om te belonen en te bestraffen - ruimt plaats voor de deïstische God. Deze God is de schepper van alles, een mekanieker die zijn schepping zo inricht, dat ze zonder zijn bemoeienis draait. De ultieme metafoor omschrijft God als klokkenbouwer. Dit denken manifesteert zich in het vroeg liberaal economisch denken. In Frankrijk komt dit tot uiting in de fysiocratie van François Quesnay (1694-1774). Grondbezit en berekend individualisme liggen er aan de basis van rijkdom, succes en bestaansmiddelen. In Engeland leidt het tot de klassieke economie van Adam Smith die het onberekenbare natuurrecht en de goddelijke ordening (de onzichtbare hand) centraal stelt: arbeid als successleutel. Zo zijn beide economische systemen een reactie op het zero-sum game (wat de ene partij wint, verliest de andere), van het mercantilisme dat van de 16e tot 18e eeuw dominant was en welvaart haalt uit het edelmetaal, geroofd in de nieuwe wereld. Weinig van de onderstaande verlichtingsfilosofen maken de Franse Revolutie mee (op de drie laatste na).
 
.
 

'''♥ [https://www.youtube.com/watch?v=wQcEjBPYXi8 LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE VERLICHTING (28 min.).]'''

 
 .
 
 '''1.''' René Descartes (1596-1650) en het rationalisme, logica en onderzoek in tegenstelling tot het elitaire (enkel de elite is in staat om te leren), het esoterisme, de alchemie, het symbolische en het magisch denken. '''[https://www.youtube.com/watch?v=CAjWUrwvxs4 FILM, 8.48 min.]'''
 
 .
 
 '''2.''' De onstuitbare honger naar feiten en kennis van de encyclopedisten Jean Le Rond d'Alembert (1717-1783) en Denis Diderot (1713-1784) en hun nieuwe bijbel: l'encyclopedie. '''[https://www.youtube.com/watch?v=5WafMMlNSb8 FILM 2.49 min.]'''
 
 .
 
 '''3.''' John Locke (1632-1704) en het empirisme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=bZiWZJgJT7I FILM, 9.14 min.]'''
 
 .
 
 '''4.''' Isaac Newton (1623-1723) en het oorzakelijk denken '''[https://www.youtube.com/watch?v=s2YZN2L700Q FILM, 53.38 min.]'''
 
 .
 
 '''5.''' Montesqieu (1689-1755) en de scheiding der machten '''[https://www.youtube.com/watch?v=gExrynQC4IU FILM, 4.22 min.]'''
 
 .
 
 '''6.''' Voltaire (1694-1778) en het recht op vrije meningsuiting en het deïsme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=LAzKGkTIKpg&amp;list=PLkeO6Zg_ybk5ZE25Ub8W24yQAgPDEjrEh&amp;index=6&amp;t=29s FILM 12.15 min.]'''
 
 . 
 
 '''7.''' Jean Jacques Rousseau (1712-1778) over de opvoeding en zijn ''Emile, of Over de opvoeding''. '''[https://www.youtube.com/watch?v=81KfDXTTtXE FILM 7.46 min.]'''
 
 .
 
 '''8.''' Jeremy Bentham (1748-1832) over het grootste geluk voor iedereen in een panoptische infrastructuur. '''[https://www.youtube.com/watch?v=Myal-NSlIGA FILM 4.01 min.]'''
 
 .
 
 '''9.''' Adam Smith (1723-1790) zet de verlichtingsideeën om in een economische theorie en lanceert in zijn ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' de 'Onzichtbare hand|de onzichtbare hand'. '''[https://www.youtube.com/watch?v=ejJRhn53X2M FILM 6.43 min.]'''
 
 .
 
 '''10'''. Immanuel Kant (1724-1804) maakt een synthese van het bovenstaande in zijn &quot;Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?&quot; in 1784 als antwoord op een prijsvraag. Daarin zegt hij: 'Verlichting is het loskomen van de mens uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen zonder de ander. '''[https://www.youtube.com/watch?v=nsgAsw4XGvU FILM 8.12 min.]'''
 

.

.


;Hoofdpersonages van het absolutisme en de verlichting

.

&lt;gallery&gt;
File:Descartes_Discours_de_la_Methode.jpg|0. '''Voorpagina van Discours de la Méthode uit 1637.'''
File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|1. '''René Descartes (1596-1650).'''
File:Jean_Le_Rond_d%27Alembert,_by_French_school.jpg|2. '''Jean le Rond d'Alembert (1717-1783).'''
File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|3. '''Denis Diderot (1713-1784).''' 
File:Encyclopedie_de_D%27Alembert_et_Diderot_-_Premiere_Page_-_ENC_1-NA5.jpg|4. '''Eerste bladzijde van l'Encyclopedie.'''
File:John_Locke.jpg|5. '''John Locke (1632–1704).''' 
File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|6. '''Isaac Newton (1643–1727).''' 
File:Montesquieu_1.png|7. '''Montesquieu (1689–1755).'''
File:Immanuel_Kant_(painted_portrait).jpg|8. '''Immanuel Kant (1724-1804).''' 
File:Atelier_de_Nicolas_de_Largillière,_portrait_de_Voltaire,_détail_(musée_Carnavalet)_-002.jpg|9. '''Voltaire (1694–1778).'''
File:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|10. '''Jean-Jacques Rousseau (1712-1778).''' 
File:Social_contract_rousseau_page.jpg|11. '''Het maatschappelijk verdrag.'''
File:EmileTitle.jpeg|12. '''Emile, of Over de opvoeding.'''
File:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|13. '''Madame de Pompadour, minnares van [[Lodewijk XV]] streed tegen de censuur van l'Encyclopédie. Op haar tafel staat deel IV.'''
File:James_Watt_by_Henry_Howard.jpg|14. '''James Watt (1736–1819), uitvinder van de stoommachine.''' 
File:François_Quesnay.jpg|15. François Quesnay.
File:Smith_-_Inquiry_into_the_nature_and_causes_of_the_wealth_of_nations,_1922_-_5231847.tif|16. '''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'''.
File:AdamSmith.jpg|17. '''Adam Smith.'''
File:Louis_XIV_of_France.jpg|18. '''Lodewijk XIV.'''
File:Koning_Louis_XV;_Hyacinthe_Rigaud.jpg|19. '''Lodewijk XV.'''
File:Ludvig_XVI_av_Frankrike_porträtterad_av_AF_Callet.jpg|20. '''Lodewijk XVI.'''
File:Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg|21. '''Marie Antoinette van Oostenrijk.'''
File:Women%27s_March_on_Versailles01.jpg|22. '''Vrouwen op de weg naar Versailles. Brood, geen taart!'''
File:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|23. '''Vrijheid, gelijkheid en broederschap.'''
File:LouisXVIExecutionBig.jpg|24. '''Onthoofding van Lodewijk XVI op de Place de la Révolution, nu Place de la Concorde.'''
File:Jacques-Louis_David_-_Marie_Antoinette_on_the_Way_to_the_Guillotine.jpg|25. '''Jacques-Louis David tekent Marie Antoinette op weg naar het schavot.'''
File:Exécution_de_Marie_Antoinette_le_16_octobre_1793.jpg|26. '''Executie van Marie Antoinette.'''
File:Robespierre.jpg|27. '''Maximilien de Robespierre (1758-1794).'''
File:Gros_-_First_Consul_Bonaparte_(Detail).png|28. '''Napoleon Bonaparte (1769-1821).'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Waar halen pessimisten inspiratie? ==

[[File: Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg|thumb|550px|Het Fin de Siecle is een decadente periode tussen 1890 en 1914. Twee kernwoorden  - schoonheid en de dood in het vooruitzicht - duiken overal op, zoals in dit symbolische schilderij van Leon Spilliaert. Zijn 'Absintvrouw' uit 1907 toont het thema: jonge mooie vrouw is op het einde van haar leven, het leven is als een scheut absint (let op de arm) weggevloeid. De kleuren zijn al in de rouw: donkerblauw, zwart en paars.]]

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-R06610, Oswald Spengler.jpg|thumb||550px|Oswald Spengler]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=qPRn-XRLM_c '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: DE PESSIMISTEN (30 Min.)'''].

.

1651: Thomas Hobbes - geboren in 1588, bij de aanval van de Spaanse Armada op Engeland waarbij zijn moeder ongekende angsten kende - betoogt in zijn boek ''Leviathan'' dat de oertoestand van de mens eenzaam, arm, wreed en kort is. Iedereen vecht er tegen iedereen. Mensen zijn vals en egoïstisch, cynisch en berekend. Met deze theologische vraag komt Hobbes tot deze probleemstelling: is de mens van nature goed of slecht? Goed en kwaad zijn begrippen die de mens, net zoals God, maakt om te vergelijken. Dieren kennen de kunst van het vergelijken niet in die mate als een mens. Hobbes is ondanks zijn lijfspreuk 'Fear and I were twins' optimistisch gesteld: de staat - een begrip dat zich in de tijd van Hobbes ontwikkelt - levert de instrumenten die de honger naar macht, roem en bezit in toom houden. Op dit moment geeft de rechterzijde van het politieke spectrum de voorkeur aan dit model: ze noemen het realisme. Anderen noemen het pessimisme of wantrouwen. Hobbes' en zijn volgelingen laten het verhaal over het ontstaan van de mens van het slechte naar het goede evolueren in tegenstelling tot Rousseau's volgelingen. Die zien de menselijke evolutie van goed naar slecht met de gedachte vroeger was alles beter. Beiden zijn in dit opzicht lineaire denkers: de geschiedenis voltrekt zich volgens een lijn, een glijbaan die je kan opklimmen (met veel moeite, maar als je de top bereikt, dan ben je er!) of kan afglijden (met veel plezier en gemak, om op te geven). Deze evoluties contastereren met de circulaire denkers zoals de Duitse cultuurhistoricus Oswald Spengler (1880-1936), de vader van het cultuurpessimisme. Zijn voornaamste werk ''De ondergang van het Avondland'' schopt het tot een bestseller dankzij Elisabeth Förster-Nietzsche, de zus van Friedrich Nietzsche. Het boek toont een cyclische cultuurgenese die de ontwikkeling van samenlevingen vergelijkt met het ritme van het mensenleven of dat van de seizoenen. Een mens: geboren, groei, volwassenheid, bejaard, sterft. Dagen (24 uur), maanden (de verwijzing naar de maancyclus) en seizoenen (vormen samen een jaar en herhalen zich dan) doen iets gelijkaardigs. In de lente ontluikt nieuw leven, de zomerse bloei zorgt voor nakomelingen (zaad), een herfstige oude dag tot de winter (de dood) intreedt. Diverse wereldbeschavingen bewijzen Spenglers theorie: De Babylonische, de Egyptische, de Chinese, de Indische, de Indiaans-Mexicaanse, de Grieks-Romeinse en de Arabische, de Joodse en de Byzantijnse beschaving. Het boek en de theorie zijn een tegenreactie op het verlichtingsdenken dat een maakbaar Europa voor ogen ziet. Spencer voorspelt dat die rationele maatschappelijke structuur een einde kent. Kort voor zijn dood schrijft hij dat het Duitse rijk snel zal ophouden te bestaan.  

.

1884: De grilligheid en de ambivalentie van de negentiende eeuw dwingen kunstenaars, intellectuelen en politici op het einde van de eeuw tot een reflectie over de voorbije en aan gang zijnde industrialisatie. In Engeland publiceert Arnold Toynbee in 1884 zijn ''Lectures on the Industrial Revolution'' waarin hij de industrie als oorzaak aanduidt voor het '''morele verval''' van de arbeidersklasse. De technische en wetenschappelijke successen van de mechanisatie leiden tot het failliet van de traditionele ambachten en loodst vrouw en kind naar de fabriek waar ze nauwelijks weten welk product ze maken.

.

Op het einde van de eeuw is de tussentijdse balans niet florissant: de onmacht van de prille democratie (de juridische en sociale bevrijding van het individu blijkt – voorlopig - een illusie), het koloniaal beheer, de kapitalistische klassenjustitie, het elitaire stemrecht dat de gegoede klassen bevoordeelt, het lijden van het proletariaat… al deze pijnpunten brengen mensen sociaal en psychologisch in de war. Beloofde de Industriële Revolutie dan geen rijkdom en overvloed? Beloofde de onstuitbare techniek dan geen wereldwijd transport en een internationale economie? Ging het oneindige aantal uitvindingen niet afrekenen met armoede, hongersnood, epidemieën, kindersterfte en achterlijkheid? De negentiende eeuw heeft een Januskop: het succesverhaal van stoom, infrastructuur en amusement botst met sceptische en pessimistische stemmen vol wantrouwen. Niet iedereen begroet de vooruitgang met gejuich. 

.

De psychiater Sigmund Freud, de filosoof Nietzsche, schrijvers zoals Emile Zola en Oscar Wilde, kunstenaars zoals Leon Spilliaert zijn er de gezichten van. Hun cultuurkritiek focust op het beest in de mens. Is de mens te beschaven? Achter het menselijke gezicht huizen de onderdrukte driften van Eros en Thanatos, de hysterie en de angst voor het anale. Het idee dat God dood is, duikt op bij Nietzsche en de evolutieleer van Charles Darwin botst met de Bijbel. Gods dood stelt de begrippen waarheid en cultuur en vooruitgang, modernisering en maatschappij in vraag. Die begrippen blijken geen product van het rationalisme en de Verlichting, maar een complot van tirannieke, gewelddadige machtsmensen: een roedel roofdieren, een ras veroveraars die de dwalende massa in hun klauwen houdt. De enige optie is de schoonheid van het sterven. Enkel de esthetica van de dood rest, nu de maatschappij een terminale patiënt blijkt. Het komt tot uiting in het decadente, de luxueuze overbeschaving vol estheticisme, escapisme en het uiterlijke vertoon van het dandyisme (denk tegenwoordig aan Pim Fortuyn, Thierry Baudet, Theo Hiddema, Dries Vanlangenhove), vol nihilisme (sociale mobiliteit is een idioot idee), misogynie (vrouwonvriendelijkheid vanuit het gevoel dat vrouwen vuil en neerslachtig zijn) en a-politieke gedrag (democratie leidt nergens toe). Deze opvallend geklede intellectuelen hebben de vileine commentaar klaar voor hun rivalen. Ze voelen zich tegelijk -hoe paradoxaal ook- verloren in hun eigen tijd en superieur tegelijk, ze zijn verheven en provoceren met dubbelzinnigheden, verwijzen graag naar de oudheid (vroeger was het beter) en gebruiken ironie. 

.

Het Fin de Siecle of het einde van een tijdperk - ook de Belle époque genoemd (denk aan het impressionisme, de Jugendstil, de cinematografie) - loopt van pakweg 1890 tot het einde der tijden: het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het zijn narcisten: ‘Een dandy leeft en slaapt voor zijn spiegel’ noteert Charles Baudelaire. Toch is het narcisme niet te herleiden tot het individu, het omvat een hele cultuur (Christopher Lasch in 1978: ''The Culture of Narcissism'') en een narcistische cultuur legt de lat hoog.&lt;ref&gt;Mia Doornaert laat de Belle époque beginnen in 1870 en eindigen met de Tweede Wereldoorlog. Zo zie je dat er op de historische periodes marge kan zitten. Lees ook: JAN VAN HEEMST. ''Tussen gen en globe. Europese Cultuurgeschiedenis'', Ad. Donker, Rotterdam, 2012, p. 340 ev. Dat negatieve geluid van Arnold Toynbee uit het einde van de negentiende eeuw, contrasteert met de visie van T.S. Ashton die aan de vooravond van de zilveren jaren vijftig die hij publiceert in ''The Industrial Revolution, 1760-1830''. In dat boek uit 1948 benadrukt Ashton het positieve en de verworvenheden van de negentiende eeuw. Vgl. DE KOCK CATHERINE &amp; DE VUGT GEERTJAN. ''Waarom zijn er zoveel rechtse dandy’s?'' In: ''De Standaard'', 2 april 2019, p. D11.&lt;/ref&gt; 
 
. 

.

== Dialectiek ==

.

Het dialectisch denken of het denken in tegenstellingen haalt [https://www.youtube.com/watch?v=fSQgCy_iIcc&amp;t=173s Karl Marx] bij [https://www.youtube.com/watch?v=H5JGE3lhuNo Georg Wilhelm Friedrich Hegel]. 

;Voorbeeld 1:
Paul Ricouer ziet drie fasen in het lezen van de bijbel:
* These: als een ‘fantastisch boek’: naïef gelezen als een sprookje tijdens een miraculeuze kindertijd (story)
* Anti-these: Een ‘historisch boek’: de kritische lezing (history) met historische personages
* Synthese: Een ‘levensboek’: als antwoord op zinvragen over de toekomst, het nu en vroeger, hier en elders (transhistory)

;Niet dat er altijd een synthese komt...
* These: De Katholieke Middeleeuwen met de klemtoon op beelden
* Anti-these: De reformatie met de klemtoon op woorden
* Anti-anti-these: De contrareformatie en de barok
* Anti-anti-anti-these: het classisisme

;Voorbeeld 2:
* These: Het absolutisme van Lodewijk XIV
* Anti-these: De Verlichting en haar romantisch optimisme
* Synthese: De Franse Revolutie-idee (vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid) met gewelddadige leiders zoals Robespierre en Napoleon

;Voorbeeld 3:
* These: De Franse Revolutie
* Anti-these: De [[Restauratie (Frankrijk)|Restauratie]]
* Synthese: Het [[positivisme]] van [[Auguste Comte]]

;Voorbeeld 4:
* These: Het optimisme van de Verlichting
* Anti-these: Het pessimisme en het determinisme van het Fin de Siècle, het impressionisme
* Synthese: de dialectiek van Marx

;Voorbeeld 5:
* These: het kleuterkind met een goddelijke adoratie voor zijn vader
* Anti-these: de puber waarbij de vader een loser is
* Synthese: de jongvolwassene met een realistisch ouderbeeld

;Voorbeeld 6:
In de kunstgeschiedenis zijn er talloze voorbeelden van tegenstellingen die elkaar opvolgen: 
* Realisme en Impressionisme: Realisme is een kunststroming die zich richt op het weergeven van de werkelijkheid, terwijl Impressionisme  indrukken vastlegt.
* Barok en Rococo: Barok is een kunststroming die zich kenmerkt door dramatische effecten, terwijl Rococo zich kenmerkt door lichtere, meer decoratieve elementen.
* Kubisme en Futurisme: Kubisme staat voor geometrische vormen, het Futurisme zoekt beweging en snelheid.
* Romantiek en Realisme: Romantiek richt zich op emotie en verbeelding, het Realisme wil de werkelijkheid tonen zoals die is.
* Surrealisme en Dadaïsme: Surrealisme zoekt naar het onderbewuste, het Dadaïsme daagt de conventionele kunst uit.
* In de kunstgeschiedenis is er sprake van synthese wanneer twee tegenstellingen worden samengevoegd tot een nieuwe stijl. Een voorbeeld hiervan is het Postmodernisme, dat elementen van verschillende stijlen combineert.

.

.

== De Ist-familie telt (te) veel leden ==

.

[[Bestand:David Van Reybrouck.jpg|thumb|550px|David Van Reybrouck ziet kenmerken van het 21ste-eeuwse populisme in het socialisme uit de negentiende eeuw. Hij schrijft één lange redenering met als conclusie dat er in de kennismaatschappij aandacht nodig is voor laaggeschoolden. Dat komt de democratie alleen maar ten goede. Tien jaar na zijn lange redenering, in 2019, komt er het initiatief voor een Jezuïetenschool in Molenbeek en kan Van Reybrouck een experiment aangaan in de Duitstalige gemeenschap.]]

[[Bestand:Jose_Ortega_y_Gasset.jpg|thumb|550px|Jose Ortega y Gasset, geen optimist. Ortega is kritisch over de massa die hij definieert als gelijk ieder ander. De massamens is onbescheiden, zonder zelfkritiek en respectloos voor autoriteit en staat tegenover de elite. Ortega roept de aristocratie op om de leiding te nemen bij cultureel verval.]]

Aan de uitersten van het spectrum staan de optimist en de pessimist. Een ander spectrum is te vormen tussen de realist en de idealist. Tussenin liggen vele interpretaties van de geschiedenis. Belangrijk is de betrouwbaarheid van wat men beweert. Hoe kan je dit nagaan? Dat gebeurt via twee strategieën: mediawijsheid en historische kritiek. Iedereen gaat aan de slag met de werkelijkheid en maakt er iets van op zijn eigen originele wijze. Waakzaamheid blijft geboden.

.

;1. De optimist
* Is zonder meer optimistisch wat de toekomst betreft. Technologie zal ons redden, de wereld kent alleen maar vooruitgang. Een mooie passage uit Milan Kundera's '''Ondragelijke lichtheid van het bestaan''' illustreert dit optimisme. Verder is Kundera geen typische optimist.

.

;2. De pessimist
* Doemdenkers zoals: Louis-Ferdinand Céline, Oswald Spengler, José Ortega y Gasset, Johan Huizinga.

.

;3. De Marxist en de communist
* Van Karl Marx tot Raoul Hedebouw.

.

;4. De populist
* Vertaalt de historische boodschappen in eenvoudige termen en gebruikt zijn verhaal voor een eigen gewin. Dictators neigen naar dit type. 

.

{{Citaat|'''Hij (de populist) weet wat het volk wil, en dat moet volstaan. Daardoor duldt hij geen tegenspraak, daardoor  heeft hij een gloeiende hekel aan het debat. Het parlement, de grondwet, de gebruikelijke democratische procedures zijn voor hem eerder hindernissen dan politieke verworvenheden. In die betekenis is populisme in wezen antidemocratisch en antiparlementair; sommigen spreken zelfs van 'proto-totalitair'. Dit duistere populisme miskent het wezen van de democratie.'''|David Van Reybrouck}}

.

;5. De cartoonist
* Een standup comediën die van alles een grap maakt, mensen een spiegel voorhoudt door middel van een grap. Niet altijd in dank afgenomen. Denk aan de Bataclan en Charlie Hebdo.

.

;6. De relativist
* Relativeert alles kapot. Problemen bestaan nauwelijks.

.

;7. De structuralist
* De structuren bepalen het denken. Individueel maakt een mens nauwelijks keuzes.

.

;8. De kapitalist
* Denkt alleen maar in economische modellen: leiders zijn managers, winners en een probleem los je op met een businesmodel. 

.

;9. De journalist en de columnist
* Stefan Zweig en Joseph Roth

.

;10. De illusionist
* Goochelaars en charlatans die aan de slag gaan met de werkelijkheid

.

;11. De hyperbolist
* Vergroot alles uit, overdrijft

.

;12. De realist
* 'tja. Die hebben we nog niet gevonden :-)

.

;13. De polemist
* Slaagt er in om partijen die hetzelfde nastreven in ruzie te steken. Zelf komt hij er ongezien mee weg. Een spreekwoord kenmerkt hem: 'Twee honden willen een been, de derde komt er mee heen.'

.

;14. De hedonis, de narcist, de egoïst en de Trumpist
* Aarzelt niet om publiekelijk te liegen en benoemt alles wat hem of haar tegen de haren instrijkt [[fake news]]
* Denkt alleen aan zichzelf en gaat daarvoor over lijken?
* Houdt van zelfverheerlijking. 

.

;15. De perfectionist
* Streeft perfectie na ten koste van alles.

.

;16. De encyclopedist
* Verzamelt kennis, zoveel mogelijk objectieve kennis om op basis van deze 'ratio' gedegen beslissingen te kunnen nemen.

.

;17. De anarchist, de andersglobalist en de activist
* Is te zien op manifestaties en betogingen. Roept en staat op de barricaden.
* Stelt het systeem in vraag, doorgaans op een speelse, ongevaarlijke manier.

.

;18. De negationist
* Negeert toekomstige problemen (klimaatopwarming), of negeert wat er in het verleden gebeurde (holocaust). In sommige samenlevingen is negationisme strafbaar.

.

;19. De ecologist
* Ziet ecologie als een religie.

.

;20. De royalist
* Is koningsgezind.

.

;21. De propagandist en de evangelist
* Tracht aanhangers te vinden voor zijn gedachtengoed via de publieke opinie, vaak is de info eenzijdig of verzonnen.
* Loopt over van bekeringsdrang.

.

;22. De sadist
* Houdt ervan om zijn tegenstanders te pijnigen. 

.

;23. De nationalist
* Nationalisme is een ideologie die de staat als historische eenheid ziet. Soms gaat dit gepaard met idee van exceptionalisme om de eigen identiteit af te grenzen tegenover anderen. 

.

;24. De separatist
* Separatisme streeft naar de terugtrekking uit een bestaande staat en het oprichten van een eigen.

.

;25. De futurist
* Probeert te voorspellen hoe de toekomst er zal uitzien.

.

;26. De simplist
* Stelt alles te eenvoudig voor.

.

;27. De idealist

.

.

;Aan de toog

'''VRAAG''': Moet ik al deze typetjes kennen?
 
'''ANTWOORD''': Uiteraard niet.

.

'''VRAAG''': Waarom voer je ze hier dan ten tonele?

'''ANTWOORD''': Omdat politieke debatten of monologen tegenwoordig vaak beginnen met het definiëren van de tegenstander, in plaats van het positioneren van het eigen zelf. Voor wie de debatten van op afstand volgt, klinkt dit abstract, maar een voorbeeld maak veel duidelijk. Als Wouter Beke (CD&amp;V) in 'De Zevende Dag opdaagt (3.02.2019) en onmiddellijk zegt hoe NVA en GROEN denken over de vraag die hij krijgt voorgeschoteld, getuigt dit van[framing, iets wat doorgaans de media wordt verweten. Het is een techniek van stereotypering waar de democratie niet bij gebaat is. 

.

'''VRAAG''': Een beetje zoals Anuna De Wever niet weet of ze een man of een vrouw is?

'''ANTWOORD''': Inderdaad, je hoeft de wereld niet in categorieën op te delen. Anuna zegt: Als ik weet en ervan overtuigd ben dat ik mezelf ben - ik ben Anuna - dan volstaat dat. Niemand hoeft mij te definiëren.

.

'''VRAAG''': Maar hoe weet je dan met wie/wat je te doen hebt? Zo is er toch geen duidelijkheid meer? 

'''ANTWOORD''': Waarom zou dat moeten? Waarom wil je duidelijkheid?

.

'''VRAAG''': Ik ben eigenlijk op zoek naar de waarheid. Dat lijkt me een beter begrip.

.

'''ANTWOORD''': Zou de geschiedenis de waarheid kunnen brengen? Is waarheid geen begrip waar priesters of andere religieus geïnspireerde mensen van houden? Geschiedenis is een wetenschap en die houdt zich bezig met 'betrouwbaarheid' van informatie. Hoe dat in elkaar zit, leg ik je hieronder uit. 

.

.

== Schema ==

.

[[File:Karl_Marx_001.jpg|thumb|350px|Karl Marx ontwikkelt zijn geschiedenisvisie volgens de dialectiek van zijn voorloper Hegel: these, antithese en synthese. Weber is evenzeer 'dief' en ontleent de begrippen aan Fichte die ze op zijn beurt stal bij Kant. Hegel streeft naar een totaalconcept van wetenschap en godsdienst, esthetica en filosofie en bekijkt de werkelijkheid als een proces van tegenstellingen, geen statisch zijn en drukt dit uit met 'aufheben' wat optillen, afschaffen en bewaren betekent. These, antithese en synthese?]]

.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Visies op geschiedenis !! Pessimisme !! Optimisme !! Dialectiek
|-
| '''Wie maakt ze?''' || Louis-Ferdinand Céline|L.F. Céline || Milan Kundera|M. Kundera || Karl Marx
|-
| '''Richting''' || Circulair || Lineair || Spiraal
|-
| '''Resultaat''' || Doemdenken || Vooruitgangsdenken || Determinisme
|-
| '''Gevolgen''' || Ironie, cynisme|| Vrijheid, verantwoordelijkheid || Strijd
|-
| '''Doel''' || Doelloos || Groei || Klasseloze staat
|-
| '''Motor''' || Domheid || Verlichting || Economie &amp; het middenveld
|}

.

.

== Objectiviteit? ==

.

;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Grey square optical illusion.PNG|thumb|Vierkant A heeft precies dezelfde grijskleur als vierkant B ([[:file:Same_color_illusion_proof2.png|bewijs]])
Bestand:Grid illusion.svg|thumb|Flikkerend rooster. Het lijkt of er zwarte vlekken verschijnen
Bestand:Gradient-optical-illusion.svg|thumb|De grijze balk heeft overal dezelfde kleur
Bestand:Tribar.png|thumb|De [[Penrose-driehoek|driehoek van Penrose]]. Een driedimensionale figuur die niet kan bestaan
Bestand:Onm_kubus2.png|Onmogelijke kubus
Bestand:Impossible staircase.svg|Oneindige trap
File:Blivet.png|[[Blivet]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''GESCHIEDENIS ALS CONSTRUCTIE''' =

[[File:Kortrijk-Groeningemonument.jpg|thumb|right|550px|Kortrijk, Groeningemonument uit 1906 (beeldhouwer Godfried Devreese). In Vlaams-nationalistische kring symboliseert deze slag de taalstrijd. De Vlaamse Gemeenschap riep in 1973 11 juli als feestdag van Vlaanderen uit.]]

.

Geschiedschrijving is, net als het nieuws, onderhevig aan trends. Het is niet zo dat de ‘geschiedenis’ het verleden objectief in beeld brengt. Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Zo is het resultaat van hun denkwerk verschillend. 'Al zolang ze bestaat, heeft de geschiedschrijving een ingewikkelde band met de politieke macht' schrijft Anne Morelli in haar boek ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië.'' Jacques R. Pauwels heeft het iets recenter over ''De grote mythen van de moderne geschiedenis.'' Hij steekt van wal met 'Mythen zijn geen leugens' maar fantasieverhalen met een kern van waarheid. Mythes bevatten 'een kern van historische werkelijkheid maar dienen niet om die werkelijkheid uit de doeken te doen. Ze streven ernaar mensen te socialiseren, hen met de stand van zaken in hun maatschappij tevreden te stellen of minstens te verzoenen, ook - en vooral - wanneer er eigenlijk goede redenen bestaan om ontevreden te zijn met de status quo en verandering te willen, eventueel zelfs radicale, revolutionaire verandering.'&lt;ref&gt;JACQUES R. PAUWELS. De grote mythen van de moderne geschiedenis. Epo, Berchem, 2019, p. 7-8.&lt;/ref&gt;

.

.

== Geschiedenis en macht ==

.

Het lijkt op wat Morelli schrijft: 'Vanaf de oudheid heeft de historicus de machtshebbers bezongen, hun veroveringen gelegitimeerd, vanuit het verleden hun identiteit bepaald en hun voorouderlijke deugden verheerlijkt. De historicus gaf de natie zijn wortels. Te vaak vergeten we dat de historicus buiten zijn onderzoek kan. De historicus is een kind van zijn tijd, heeft zijn aandachtspunten en zijn blinde vlekken, zijn sympathieën, banden en kent de dingen waar hij beter niets over schrijft. De historicus is soms een militant of een machtsdienaar. Zo ‘maakt’ hij -bewust of onbewust - het verleden. Dé voorbeelden vinden we in de 19de eeuw, toen de romantiek naar de ziel van het volk zocht, ter onderscheid met anderen. Historici zochten de ziel en vonden ze in het verleden vol 'feiten' die, met de nodige rangschikking en interpretatie, voor deze identiteit zorgden. Deze 'mythen' toonden dat bodem en ras in een ver verleden al onze identiteit vormden.'&lt;ref&gt;MORELLI ANNE (Ed.). ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië''. Epo, Berchem, 1996, pp. 7-21.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== Anne Morelli ===

.

Het boek van Anne Morelli ''Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie'' verkocht als een zoet broodje. In enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek historische en politieke reacties uit. Het magazine ''Front National de Belgique'' beschuldigde het boek ervan de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam van de Belgen te besmeuren: 'Het maakt ons verleden en onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreem rechts gebruikte de argumenten in haar pamfletten. 

.

.

=== Kortrijk 1302-1902 ===

.

Jo Tollebeek en Tom Verschaffel ontmaskeren in de ''Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging'' de mythe van de veldslag op 11 juli 1302 waarin een leger van Vlaamse ambachtslui het Franse ridderleger op de Groeningekouter verslaan. 'Deze veldslag kaderde in het verzet van (een gedeelte van) Vlaanderen tegen de veroveringsdrang van het Frankrijk van Filips de Schone' schrijven ze. Vanaf het midden van de negentiende eeuw komt de benaming Guldensporenslag in zwang, door de publicatie van Hendrik Conscienses ''De Leeuw van Vlaanderen'' en doet de naam denken aan een romantische tijd vol heroïsche vrijheidsdrang tegen een reeks vreemde onderdrukkers: de Romeinen en Caesar, de Fransen (1302), de Spanjaarden (de Geuzen en de Tachtigjarige Oorlog), de Oostenrijkers (Jan de Lichte) en de Nederlanders. Conscience is niet de eerste die 1302 onder de aandacht brengt; toch is het zijn ''Leeuw van Vlaenderen'' die zich vanaf 1838 in het Vlaamse bewustzijn nestelt, zonder dat die in tegenspraak is met de vaderlandsliefde voor België. Naarmate de Vlaamse Beweging evolueert, verschuift de betekenis van de Guldensporenslag.

.

.

=== Vier keer feest ===

.

De symbolenstrijd bereikt een hoogtepunt in Kortrijk in 1902, bij de zeshonderdste verjaardag. De voorbereidingen beginnen in 1891 en Guido Gezelle schaart zich achter het initiatief. Omwille van ideologische twisten onder de organisatoren komen er uiteindelijk vier feesten: op 13 juli organiseert de Vlaamsche Volksraad een eerste manifestatie; diezelfde dag betoogt het liberale Vaderlandsch Comiteit; op 17 augustus volgt het feest van de katholieken; en nog eens veertien dagen later trekken de socialisten -met tweetalige slogans (&quot;De strijd van Kortrijk was een strijd tegen de rijken&quot;)- door de Kortrijkse straten. Door de strubbelingen raakt het standbeeld voor de Groeningekouter niet tijdig klaar; het zou in 1906 worden onthuld. De cultus van 1302 is sedert 1973 officieel: 11 juli is de feestdag van de Vlaamse Gemeenschap.

.

.

== Ideologie ==

.

Vertrekkend van dit soort ideeën verspreidden schoolboeken in het verleden een patriottische geschiedenis en het nationaal gevoel. Ook al kende België weinig geschiedenis-catechismussen, toch herhaalden schoolboeken generatie na generatie clichés en stereotypen die tonen dat België ten tijde van Jules Caesar een identiteit bezat. De historicus Eric Hobsbawm beschreef de geschiedenisvervalsers en stelt dat 'geschiedenis de grondstof is voor nationalistische, etnische of fundamentalistische ideologieën, zoals de papaver dat is voor de heroïneverslaafde.' 

.

=== I. Nationalisme ===

[[Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png|thumb|550px|'''732_TECHNOLOGIE MAAKT HET VERSCHIL''' Carl von Steuben, of is het Charles Auguste Steuben? (1788–1856) schildert in 1837 de Slag bij Poitiers uit het jaar 732 in een Romantische versie. De slag is bekend omdat de stijgbeugel de doorslag geeft. Frankische ruiters ondervinden dat ze vast in het zadel zitten om hun bijlen en tweesnijdende zwaarden rond te zwaaien, zonder evenwichtsverlies. Haaksperen drukken de Moorse schilden weg zonder dat ze van hun paard vallen. Het schilderij hangt in Versailles. De stijgbeugel was niet nieuw, de Hunnen gebruikten die eerder. Voor de Brit Edward Creasy is deze slag één van de vijftien belangrijkste uit de wereldgeschiedenis. Hij beschreef dat in zijn boek ''The Fifteen Decisive Battles of the World'' uit 1851. Klopt het dat aldus Bart de Wever - dixit Europajournalist Paul Goossens - hier de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis begint met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam?  Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt;]] 

Als het aan Bart De Wever ligt, begint de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam, verslagen in 732 bij Potiers. Europajournalist Paul Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd. Niet het Verdrag van Rome, wel de slag van Potiers in 732 zou, volgens De Wever, die in deze een doorslagje van die van radicaal-rechts is, het echte begin van een verenigd Europa zijn. Volgens die canon moeten Robert Schuman en Jean Monnet als fouding fathers de plaats ruimen voor de Frankische krijgsheer Karel Martel, bastaardzoon van Pepijn van Herstal en cultfiguur van extreemrechts. Tegelijkertijd wordt het concentratiekamp Auschwitz tot een Pools provinciestadje gedegradeerd en krijgt de Europese eenwording een een radicaal andere inspiratiebron. De Europese burgeroorlog (WOII) en de Holocaust verdwijnen op de achtergrond, de islamitische andere wordt nu de raison d'etre van de eenheid. Een verleden van kruistochten en de reconquista's wordt weer actueel. Daarmee ligt de Europese identiteit in de voor Vlaamse nationalisten vertrouwde antagonistische bedding. Als het Vlaamse wij een smoel kreeg, is het omdat het zich tegen de Belgische &quot;vijand&quot; kon afzetten. &quot;Het is een onmiskenbaar feit&quot; schrijft De Wever, &quot;dat een externe vijand een zeer tastbare en doorslaggevende rol kan spelen in identiteitsvormingsprocessen.&quot; In zijn recept voor Europa zit het er allemaal in: meer Potiers en de promotie van de politieke islam tot uitverkoren Europese vijand' en een minder prominente aanwezigheid van de Holocaust.
'Is dat een radicaal-rechts verhaal?' vraagt Goossens zich af. 'Ongetwijfeld, maar niet voor De Wever. Voor hem is de Koran geen license to kill en is er geen sprake van botsende beschavingen, wel van een conflict over het voortbestaan van de moderniteit. Het zal de radicalen een zorg zijn. Hun memes en vlaggen zijn immuun voor subtiel denken. Voor De Wever daarentegen draait het allemaal rond de moderniteit. Daarom de noodzaak van een leidcultuur met de verlichting als kompas. Dat klinkt mooi, maar het valt op dat het conservatieve orkest de verlichting pas begint af te stoffen als de moslim in de buurt is. Als het over ongelijkheid, mensen in nood op de Middellandse Zee en de inspiratie van de Europese Unie gaat, stopt die muziek. De Wever houdt niet van half werk. Omdat een identitaire beweging niet zonder vijand kan, heeft hij er meteen twee in de aanbieding: de politieke islam dus en de ‘postmodernisten en cultuurrelativisten’. Dat nihilistische volkje sleurde Europa in een spiraal van identitaire zelfdestructie, cultiveerde de zelfschaamte en hypothekeert een groot verhaal over een mythisch verleden. Pas als met die binnenlandse vijand is afgerekend, kan de externe vijand worden aangepakt en ontstaat er ruimte voor Europese trots en kan met een luid ‘Europa is van ons’ het afscheid van Auschwitz afgekondigd worden.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== II. Media en propaganda ===

[[Bestand:Honoré_de_Balzac_(1842)_Detail.jpg|thumb|right|550px|Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'?]]

.

==== Media indoctrinatie ====
Voor ideologieën is het verleden essentieel en wie er geen heeft, kan het uitvinden. Jacques Pauwels voegt een tweede ideologie toe. Hij stelt dat het triestig is gesteld met het historisch besef (lees: de kritische geest) en dat de media, veel meer dan het onderwijs ons doordringt van een eindeloze reeks mythes. Mythes zijn geen leugens, maar fantastische verhalen met een kern van waarheid. Naast het onderwijs kwamen het internet, de tv en de film en de sociale media. Die voegden - in het beste geval - een kennislaag aan het (ideologische) geschiedenisonderricht toe, in het meest barre geval namen ze de onderwijs-rol gewoon over of schelden sociale media er over heen. Waarom zijn die media zo ijverig bezig om ons de geschiedenis te leren kennen? Essentieel om dit te begrijpen, is dat die media heel vaak privé-eigendom zijn van superrijken. Noam Chomsky maakte die analyse al eerder. En dat er een verband bestaat tussen de media en hun eigenaars wordt doorgaans niet vermeld. Als media ter sprake komen, dan worden die vaak opgevoerd als de waakhond van de democratie, niet als propagandakanalen van multinationals en holdings. Dat deze één procent-elite (die negentig procent van alle rijkdom in haar zakken heeft) niet graag in de belangstelling staat, spreekt voor zich. Daarom zwijgen historische films over de steun die Hitler genoot van Duitse en Amerikaanse (jawel!) industriëlen en bankiers. Net omdat die één procent bang is voor een objectieve kijk, controleert ze de verhalen die ze de wereld instuurt en welke niet. Dit soort selectiviteit zien we bijvoorbeeld bij de betekenis die documentaires geven aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Echter, meer dan om Tokyo op de knieën te dwingen, waren de honderdduizenden slachtoffers bedoeld om Moskou te intimideren. Daarom is onze kennis over de Tweede Wereldoorlog ook een Hollywoodproduct waarbij D-day belangrijker is dan wat er in Stalingrad gebeurde. Het zijn de bevoorrechten en de winnaars en niet de underdog of de slachtoffers die de geschiedenis maken. Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'? Ongetwijfeld. En daar is de één-procent-elite zich van bewust. Daarom leidt hun entertainment de aandacht af van waar het werkelijk om draait, namelijk dat rijken rijker worden en armen armer worden. Hun media slagen erin om de kapitalistische kritiek te fnuiken door bijvoorbeeld te eenzijdig te focussen op Hitler als grote schuldenaar van wat er tussen 1939 en 1945 gebeurde en niet op wie centen verdiende aan de oorlog, de wapenhandelaars, de wapenindustrie, Hugo Boss die de kledijlijn voor de Nazi's uitdacht of Bekaert uit Zwevegem (die na de oorlog de Sociale Hogeschool, het latere Ipsoc, ruimsubsidiërde) die de prikkeldraad voor de kampen leverde. Het kapitalisme heeft een vooral verborgen geschiedenis die nauwelijks onder de aandacht komt en verbergt hoe rijken rijker worden. Wie dit wil begrijpen of minstens wil analyseren kan bij de kritische geschiedschrijving terecht.

.

==== Propaganda ====

In de twintigste eeuw onderzoeken communicatiewetenschappers de mediabeïnvloeding door middel van gedragsonderzoek, diepte- en waarnemingspsychologie, marketing en de metafoortheorie, taal en machtsmechanismen. In 1937, kort na de machtsovername van Hitler in Duitsland (1933) formuleert het Amerikaanse Institute for Propaganda hoe propaganda werkt.

.

1.	'''Plain Folks Appeal''': gebruik realistische situaties die iedereen herkent, wees betrokken op volkse thema's;

.

2.	'''Bandwagon Appeal''': als iedereen achter dezelfde kar loopt, moet de boodschap die de kar verspreidt wel juist zijn. Als iedereen in de rij staat voor een ijsje, zijn ze per definitie lekker. We kennen voorbeelden van zelfstandigen die in die optiek de kunstmatige klant creëren;

.

3.	'''Misleading Numbers''': gebruik desnoods misleidende cijfers, nuanceer harde feiten;

.

4.	'''Transfer''': gebruik vlaggen, wapenschilden, titels, uniformen, symbolen… iedereen herkent ze;

.

5.	'''Celebrity''': verwijs naar beroemdheden, namen en autoriteiten, uit het heden en het verleden, prijs de 'comming man' als het voorbeeld voor de toekomst. Deze leider zal ons redden;

.

6.	'''Glittering Generalities''': grootsprakerige algemeenheden zorgen voor positieve connotaties;

.

7.	'''Stereotyping''': scheldgedrag herleidt tegenstanders tot karikaturen, maak er een cliché van;

.

8.	'''Call to Action''': Roep op tot actie zodat mensen niet langer hun schouders ophalen maar zich inzetten en gewaardeerd voelen;

.

9.	'''Card-Stacking''': schik de kaarten op een andere wijze, bepaal de volgorde van de presentatie. Hou kaarten achter de hand en speel ze uit indien nodig of hou kaarten achter en verzwijg. 

.

.

=== III. Veiligheid en angstcultuur ===

[[Bestand:Chernobyl_Hotel_with_reactor_in_background.jpg|thumb|right|550px|De kernramp van Tsjernobyl maakte Ulrich Becks publicatie uit 1986 over de risicosamenleving tot een bestseller in Duitsland.]]

Een derde ideologie focust op wat René Munnik in zijn boek 'Geweldig' de 'veiligheidsideologie' noemt. Zijn er objectieve redenen om aan te nemen dat onze werkelijkheid zo onveilig is? Of zijn we gewoon gevoeliger voor onveiligheid? Ulrich Beck spreekt in 1986 over 'Risikogesellschaft'. 

.

Zijn boek ''Risikogesellschaft: Auf dem Weg in eine andere Moderne'' (Risicomaatschappij: op weg naar een andere moderniteit) kreeg door de kernramp van Tsjernobyl de status van bestseller en is snel in het Engels vertaald. Het begrip wijst er ''niet'' op dat onze tijd gevaarlijker is dan vroeger. Gezien de levensverwachting, de technologie en de welvaart leven we veiliger dan ooit: ziektes en hongersnoden, natuurrampen en epidemie lieten we achter ons. Met de risicosamenleving wijst Beck op: 

.

1. de risico's (kernrampen, klimaatsverandering) zijn veroorzaakt door de neveneffecten van onze hoogtechnologische en welvarende, onze moderne en verlichte samenleving (die alles beheersbaar zou houden).

.

2. risico's, zowel reëel en vermeend nodigen uit tot een angstcultuur via propaganda, ideologie of als ultieme utopische preventie waarbij alles onder controle te houden is.

.

3. de risico's zijn er om te blijven. Wie nog geboren moet worden kan last krijgen.

.

4. de risico's zijn niet lokaal, maar wereldwijd.

.

5. de risico's treffen alle klassen, elk ras, alle leeftijden en sekses.

.

6. de risico's zijn onzichtbaar. Alleen deskundigen merken ze op.&lt;ref&gt;Zie RENE MUNNIK (Ea.). ''Geweldig! Over de vanzelfsprekendheid van geweld.'' Valkhof Pers, Nijmegen, 2005, p. 7-11.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== IV. Complottheorieën ===

Complottheorieën halen hun sterkte omdat ze gebaseerd zijn op selectief en speculatief bronnengebruik en hun wantrouwen tegenover wetenschappelijke kennis. Een complottheorie vertrekt van de overtuiging dat verborgen groepen met kwade bedoelingen gebeurtenissen sturen. Kenmerkend is: een verborgen elite; controle; toeval bestaat niet; wantrouwen in officiële verklaringen; het tegenbewijs is deel van het complot. De vraag draait vaak rond de vraag: &quot;Wie heeft macht?&quot; en &quot;Waarom gebeuren dingen?&quot; Complottheorieën bieden eenvoudige antwoorden op complexe processen. Juist omdat zoveel vragen onbeantwoord blijven, ontstaan talloze theorieën. Miljoenen mensen dat de maanlanding van 1969 in een studio is opgenomen. Voorbeelden zijn gecreëerd rond De bende van Nijvel (1982-1985) en hun link met extreemrechtse netwerken, de staatsveiligheid, het NAVO-netwerk Gladio en politieke elites. De aanslagen van 11 september 2001 behoren tot de meest besproken complotthema's. Veel theorieën stellen dat de Amerikaanse overheid betrokken was en dat de Twin Towers gecontroleerd zijn opgeblazen. Recenter zijn de theorieën rond QAnon, de Great Reset, vaccinatiecomplotten, omvolkingstheorieën, de klimaatontkenning...

.

.


;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG|Resten van goedendags
Bestand:Paardenhangertje_van_Gwijde_van_Namen_Kortrijk_1302__9-01-2010_14-22-14.JPG|Paardenhangertje van Gwijde van Namen
File:Battle_of_Courtrai2.jpg|De Guldensporenslag, tot de negentiende eeuw vergeten, daarna vanonder het stof. Met een doel.
File:Nicaise de Keyser04.jpg|Voorstudie van de slag door Nicaise de Keyser.
File:Guido_Gezelle.jpg|Guido Gezelle (1830-1899)
File:Hendrik_Conscience.jpg|Hendrik Conscience (1812–1883)
File:Leeuwvanvlaenderen.gif|De Leeuw van Vlaanderen verscheen in 1838
File:Groeningepoort.jpg|Groeningepoort in Kortrijk
File:Kortrijk_Groeningeabdij_museum.JPG|Museum Kortrijk 1302
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Morele paniek en fake news ==

.

[[Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg|thumb|right|550px|De heksenprocessen van Salem in Amerika begonnen in 1692 en resulteerden in minstens 24 ter dood veroordelingen. Beschuldigingen ten aanzien van vooraanstaanden stopten de processen en deden de morele paniek verdwijnen.]]

[[Bestand:Deep_throat_PD_poster_(restored).png|thumb|right|550px|In deze film is de vrouwelijke seksualiteit het thema. Er zijn eindeloze processen gevoerd over de film. In 23 Amerikaanse staten is die verboden, in het Verenigd Koninkrijk is hij illigaal tot het jaar 2000. Nederland was toleranter. De film draaide uitsluitend voor meerderjarigen in bioscopen met minder dan vijftig zetels.]]

Fake news kan leiden tot morele paniek. Morele paniek is een buitenproportionele, vijandige en gemediatiseerde reactie op een situatie of technologie, een persoon of groep, die waarden en normen lijken te bedreigen. Het begrip verklaart maatschappelijke angstreacties die niet in verhouding staan tot de ernst, het risico, de schade of de dreiging. Morele paniek is een sleutelbegrip uit de sociologie en criminologie en zou voor het eerst gebruikt zijn door Marshall McLuhan in 1964. Jock Young introduceerde het in 1971 in de criminologie en de socioloog Stanley Cohen gaf het begrip bekendheid in zijn klassieker ''Folk Devils en Moral Panics'' uit 1973. Daarin beschrijft hij de jeugdbendes, de ‘Mods’ en de ‘Rockers’.

[[File:Waarom geloof jij fake news.webm|thumb|550px|Waarom geloof jij fake news? - Universiteit van Vlaanderen]]

.

.

=== Fasen ===

.

Morele paniek is gefaseerd en begint met een stereotiepe en overdreven voorstelling van een gebeurtenis. Daarna wordt die geassocieerd met soortgelijke gevallen en gepresenteerd als symptomatisch voor een maatschappelijk probleem. Vervolgens wakkeren doemscenario’s de angst aan en escaleert het tot er justitiële, politionele of juridische maatregelen komen. Soms ebt de paniek na een tijd weg, soms duurt de golf zo lang dat het zelfbeeld van de samenleving verandert. Voor de samenleving maakt het weinig uit of de oorzaak wel of geen hersenschim is en geldt het Thomas-theorema: ''als mensen situaties als werkelijk definiëren, zijn zij werkelijk in hun gevolgen''. Niet de situatie zelf, de perceptie geeft de doorslag.

.

.

=== Voorbeelden? Legio! ===

.

* Satanisch ritueel misbruik.

.

* De heksenjacht in Vlaanderen (met hoogtepunten tussen 1590-1610) en de processen zoals die in Salem.

.

* De gevolgen van masturbatie.

.

* De paniek en massahysterie die in 1938 ontstond bij het hoorspel ''The War of the Worlds'' van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatre on the Air. Luister hier: [http://sounds.mercurytheatre.info/mercury/381030.mp3 War of the Worlds].

.

* De zorgen over genetisch gemanipuleerde voeding.

.

* De invloed van televisiegeweld of in games zoals in Canis Canem Edit en de GTA-reeks.

.

* Imitatiegedrag van jongeren bij het zien van pornografie zoals in de film ''Deep Throat''.

.

* In de zomer van 1984 rapporteerden kranten na een dodelijke vechtpartij op het strand van Egmond in Nederland over het ‘kustgeweld’, de ‘geweldsgolven’ en ‘-explosies’, ‘uitbarstingen’ en ‘epidemieën van geweld’, alsof het natuurverschijnselen waren. De paniek kreeg ook de politie, justitie, de horeca en het lokale bestuur in zijn greep en ebde na enige tijd weg. 

.

* De mediareactie en die van de overheden na de aanslagen op 11 september 2001 en de terroristische aanslagen in Madrid van 11 maart 2004 en de terroristische aanslagen in Londen van 7 juli 2005. In hun representatie van ‘het’ terrorisme dragen overheid en media bij tot paniek omdat ze onnodig angst zaaien door burgers vertrouwd te maken met dreigingen. Dit simplisme brengt de moeizame interetnische verhoudingen onder spanning en leidt de aandacht af van oorlog of genocide.

.

* De negentiende-eeuwse angst om levend begraven te worden, leidde in 1868 tot het patent op de lijkkist met een ladder voor een uitvinder uit New Jersey.

.

* In het Engelse Middlesbrough worden in 1987 121 kinderen uit hun huizen geplaatst na misbruik. Artsen gebruikten de techniek 'reflex anale oprekking' waarbij ze de billen uit elkaar schuiven en de anus bestuderen. Later bleek de techniek onwetenschappelijk en met de meeste kinderen was niets aan de hand.

.

* De angst voor de atoombom tijdens de koude oorlog.

.

* De angst voor ongrijpbare vijanden zoals al-Qaeda, fijnstof, dioxine, zendmasen...

.

.

= '''BETROUWBAAR''' =

[[Bestand:Van_Olden_Barneveldt_Verhoeven_1619.gif|thumb|right|550px|Abraham Verhoeven, een prille 'gazettier' besloot zijn artikels in de Antwerpse krant de ''Nieuwe Tijdinghen'' met het zinnetje &quot;Oft waer is, sal den tydt leeren.' De auteur waarschuwt zo zijn lezers in de vroege zeventiende eeuw voor te hoog gespannen verwachtingen inzake de betrouwbaarheid van zijn schrijfsel. Het bericht is nog relevant. De illustratie vertelt het 'Verhael hoe ende in wat manieren den heere Johan Van Olden-Barneveldt, Advocaet van Hollandt ende den Vrieslant/ is Onthalst gheworden smaendachs voor noen den xiij Mey Anno Duisent zes hondert neghen-thien; T'hantwerpen/By Abraham Verhoeven/op de Lombaerde Veste/inde gulde Sonne, 1619.']]

.

{{Citaat|'''Door de fragmentarisering van alle kennis is de beleidsvorming er natuurlijk eenvoudiger op geworden. De hooggespecialiseerde takken van moderne wetenschap zijn zo ondoorzichtig geworden dat de mensen die daarin werkzaam zijn, noodgedwongen tot hun dertigste of langer door moeten studeren tot ze kunnen toetreden tot de nieuwe geestelijkheid. Een lange leertijd hebben ze allemaal, maar dat betekent nog niet dat ze het altijd eens zijn over de beste aanpak. De SARS-CoV-2-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de onenigheid onder experts zich zelfs kan uitstrekken tot schijnbaar simpele beslissingen, zoals over het gebruik van een mondkapje. Eind maart 2020 (de pandemie was drie maanden oud) adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie daar nog tegen, tenzij een persoon was besmet, en pas begin juni werd dat advies bijgesteld. Hoe kunnen mensen zonder specialistische kennis daarin partij kiezen of wijs worden uit debatten die vaak eindigen met het intrekken of ontmantelen van claims die daarvoor nog alles bepalend waren?'''|Vaclav Smil}}


.

Wat de betrouwbaarheid van deze encyclopedie betreft, daar gaan we even klassikaal door. We nemen een schrijfstok of een griffel en een schrijfplank, lei genaamd. We noteren drie vragen, het antwoord erop hoor je in de les.

.

* Ten eerste: Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* Ten tweede: Wat is betrouwbaarheid?

.

* Ten derde: Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Peilen is een term uit de scheepvaart, peilingen doe je steeds opnieuw, want je positie verandert constant.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=hA2p8EqvLLI '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: WAT IS BETROUWBAARHEID? (20 Min.)''']

.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=Xs0K4ApWl4g '''♣ LUISTER HIER NAAR DE GROOTSTE MISLEIDING UIT DE TWINTIGSTE EEUW'''.]

.

.

== Weet je dat…? Tuurlijk wel. ==

* Je in naam van iemand anders kan SMS'en?

.

*  Fototrucage mensen mooier maakt? Of lelijker, als het moet… Vrijwel elke foto in de krant of op internet is bewerkt! Kijk eerst naar [https://www.youtube.com/watch?v=iYhCn0jf46U dit filmpje van Dove] of naar deze ontmaskering.

.

* Er berichten gemaakt worden om journalisten een loer te draaien. Dergelijke berichten worden canards genoemd. Ze verschillen soms nauwelijks van stadslegendes.

.

* Goed ogende websites valse informatie doorspelen?

.

* Journalisten opzettelijk foute berichten de wereld insturen? Kijk op het impulscentrum naar (minstens) een van deze reportages. 1. Orson Welles War of the Worlds (Canvas Days that shook the World); 2. Bye bye Belgium (RTBF).

.

* Een verkeerd bijschrift bij een prima foto snel geplaatst is?

.

* De zetduivel vaker toeslaat dan gedacht?

.

* Sommige mensen wel heel goed gelovig zijn. Klik hier en bel en sms één jaar gratis. In tien dagen tijd tekenden 7200 jongeren in op dit aanbod.

.

* Een fout gespelde naam? Een foutief jaartal? Een verkeerde leeftijd of woonplaats? Tja, iedereen maakt fouten, niet?

.

Voor je info gebruikt, evalueer je die. “Ik heb de pest aan informatie, je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen” schrijft Jan Blokker ergens. Het citaat is in een mum van tijd gevonden, geknipt en geplakt in dit document. De referentie is uiteraard vergeten. Informatie wordt altijd gemaakt. Woordvoerders, journalisten, fotografen, redacteurs… één voor één maken zij nieuws of geschiedenis. Toch wordt die menselijke oorsprong snel vergeten. Niet alleen de Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid maar elke discipline evalueert informatie. Uiteraard vereist de doorlichting kennis van zaken, maar niettemin bestaan er “typevragen” die ongeacht het onderwerp  gelijk zijn. Zo dient de informatie controleerbaar, nauwkeurig, volledig, redelijk en eerlijk, relevant en actueel te zijn, er dient structuur, overzichtelijkheid en een lay-out te zijn. Voor je aan de controle begint ga je de bedoeling van de makers na. Wat is de aard van je bron?

  
 * Informatief?
 
 * Persoonlijk?
 
 * Commercieel?
 
 * Opiniërend?
 
.
 
{|
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg|thumb|550px|Revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, kort voor de arrestatie door de Russische geheime dienst. In het midden zit Vladimir Lenin.]]
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897 - Altered.jpg|thumb|560px|Dezelfde revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, nadat Alexander Maltsjenko in 1930 bij Jozef Stalin in ongenade viel, werd hij verwijderd.]]
|}

.

== Controleerbaar ==

[[Bestand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|thumb|rigth|550px|Van informatie die een redactionele controle onderging stijgt de betrouwbaarheid. Hier de redactie van de Canadian Broadcasting Corporation in Montreal (Canada) in 1944.]]

.
 
Betrouwbare info is controleerbaar. Van moeilijk te controleren info daalt de betrouwbaarheid. Anonieme info is onbetrouwbaar. Een cartoon uit The NewYorker toont twee honden voor een monitor, waarvan de ene zegt: ‘Op internet weet niemand dat je een hond bent.’ Een goede site bevat net als een boek de naam van de maker en zijn functie, de naam van de organisatie, een contactadres, een redactieteam, het doel van de organisatie en een datering. Het controleren begint dus met de vraag naar de auteur. Dit maakt een mail mogelijk of een extra controle via Google. Zoek uit wat de expertise van de auteur is, door zijn opleiding, werkomgeving of andere documenten te vinden. Verder kan de maker de controleerbaarheid vergemakkelijken door zijn tekst te onderbouwen met linken, een bibliografie of voetnoten. Eindigen sites op .ac.be of .edu, .org of .gov zijn het universiteiten, organisaties en staatsinstellingen. Trianguleren is het vergelijken van de informatie met minstens twee andere [relevante] bronnen. Twee is noodzakelijk, want op internet wordt veel overgenomen. Als meerdere webpagina’s hetzelfde zeggen over een onderwerp, werkt dit geruststellend. Maar let op, dit kan vals zijn. Wil je meer zekerheid, dan is het nodig om ofwel de site goed te bestuderen, te vergelijken of de commentaren op verwijspagina’s te lezen. Bij tegenstrijdige informatie is het belangrijk te weten welke auteur het meeste autoriteit heeft. Laat in je studie niet na om te wijzen op botsende visies en tegenstrijdige ideeën. Dit helpt bij het ontwikkelen van je eigen mening.

.

== Nauwkeurig en volledig ==

.

Als je evalueert op nauwkeurigheid ga je na in welke mate er slordigheden of onnauwkeurigheden voorkomen. Verkeerd taalgebruik en tikfouten tonen aan dat de auteur weinig aandacht schenkt aan de inhoud. Let op voor vage omschrijvingen zoals “men beweert dat er veel wordt…” Dit zijn teksten die lucht verkopen. Op internet verschijnt regelmatig onvolledige info. Andere info is bewust onvolledig en werkt als smaakmaker of zet aan tot kopen, sommige bronnen behandelen het onderwerp oppervlakkig of wekken de indruk het onderwerp volledig te dekken, maar stellen na consultatie teleur.

.

== Redelijk ==

.

Objectiviteit bestaat niet. De ‘werkelijkheid’ in taal gieten is ontzettend moeilijk: gewild of ongewild, steeds kijk je door filters van voorkennis, afkomst, behoeften, verwachtingen… Wat je ziet is cultureel bepaald. De discussie subjectief en objectief is hier aan de orde. Daarom is het onredelijk een auteur te vragen objectief te zijn. Verwacht van de auteur dat hij afstand doet van vooringenomenheid, een redelijke argumentatie gebruikt en eventueel uiteenlopende visies poneert. Vraag je af welk belang de auteur bij het onderwerp heeft. Zo rapporteert Greenpeace anders over een olietanker dan de eigenaar. Hoe redelijk is de informatie? Worden de ingenomen standpunten geëxpliciteerd? Wordt de website gesponsord? Hoe evenwichtig worden tegengestelde standpunten gepresenteerd? Is de term 'subsidieslurpers' een alitererende metafoor die wat suggereert of een objectief begrip?

  
 FEITEN ≠ TAAL
 
 .
 
 REALITEIT ≠ JE MENING
  
 .
 
 FEITEN ≠ JE MENING ≠ TAAL
 

In hoeverre weerspiegelen gedachten realiteit? En, in welke mate zijn we in staat om de realiteit die we feiten noemen, te beschrijven?
 

.

== Eerlijk ==

[[Bestand:Pinocchio_1940.jpg|thumb|right|550px|Eerlijke info staat tegenover leugenachtige info en die is niet altijd even makkelijk te herkennen als bij Pinocchio.]] 

.

Eerlijkheid is het (on)bewust manipuleren, verdraaien of verzwijgen. Worden de standpunten eerlijk gepresenteerd? Neemt de auteur een standpunt in? Is de partijdigheid acceptabel? Wordt dat standpunt gepresenteerd als een mening of als een feit? Eerlijkheid gebiedt dat feiten als feiten voorgesteld worden en meningen als meningen.

.

;Feiten

.

Een feit is aanvaard omdat dit bleek uit onderzoek of omdat het aanvaard is. In het alledaags taalgebruik is een feit “zeker” en kan het geobserveerd worden. Als het feit een tijd bestaat, is dit een situatie of een structuur. Als het om een verandering van structuur gaat, is dit een proces [industrialisatie, emancipatie]. Een kortstondig proces is een gebeurtenis. Zoek voor onderstaande 'feiten' voorbeelden.

.

* Object (voorwerp), bv:

.

* Plaats (ligging), bv:

.

* Gebeurtenis (kwestie), bv:

.

* Structuur (situatie of toestand), bv:

.

* Proces (evolutie) bv:

.

.

;Meningen

.

Over een mening kan je discussiëren. Een mening is een waardeoordeel of vooroordeel, een voorkeur en verwachting, een veronderstelling of een stelling. De nuances zijn subtiel. Een waardeoordeel berust op een interpretatie die je aanvaardt maar niet met feiten te ontzenuwen is, omdat de feiten verschillend worden uitgelegd. Bij een vooroordeel is men zich niet bewust van het waardeoordeel. Een veronderstelling en een stelling liggen dicht bij elkaar, net als een voorkeuren en verwachtingen. Een veronderstelling berust op een indruk of interpretatie, een stelling wordt gevolgd door een argumentatie en gaat vooraf aan een redenering [want, immers, daaruit volgt]. Een voorkeur leidt je aandacht [af]. Bij een voorkeur kan je kiezen, bij een verwachting [hoop] hoeft het object niet eens aanwezig te zijn.

.

* Vooroordeel (een ongecontroleerde mening), bv:

.

* Waardeoordeel (interpretatie), bv:

.

* Stelling (positie), bv:

.

* Veronderstelling (hypothese), bv:

.

* Voorkeur (neiging), bv:

.

* Verwachting (hoop), bv:

.

Laat extreem positieve en extreem negatieve meningen voor wat ze zijn. Soms laten journalisten hun mening in de tekst klinken zoals in dit citaat. “De scheiding der machten werd pas in de zeventiende eeuw geproclameerd door John Locke.” Het woordje ''pas'' zorgt dat een feit als mening voorgesteld wordt. Ook het omgekeerde is mogelijk, zoals deze uitspraak: “Een vondelingenschuif is moreel verwerpelijk en een welvaartsstaat onwaardig.” Dit is een mening die als feit wordt omschreven. Beter zou zijn “Ik vind een…” Het is een kwestie van academische training. Veel moeilijker is om als lezer feiten te herkennen die als mening zijn omschreven of om meningen te herkennen die als feit zijn omschreven.

.

== Wetenschappelijk of populariserend? ==

.

* Kijk naar [https://www.youtube.com/watch?v=9r8GNYi5K-Y deze (Belgische) reportage] en [https://www.youtube.com/watch?v=CMne7lqobT8 deze (Nederlandse) reportage] waarbij Bart Van Loo zijn boek De Bourgondiërs voorstelt. Er komt kritiek op zijn aanpak: Bart van Loo zou de geschiedenis te eenzijdig voorstellen. [https://www.youtube.com/watch?v=7gOlTlqY41s Kijk hier.]


== Fictie versus non-fictie ==

[[File:Orson_Welles_1937.jpg|thumb|550px|Orson Welles liet in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt of als men fictie met non-fictie gaat verwarren.]]

[[Bestand:Posta_Romana_-_1959_-_Laika_120_B.jpg|thumb|550px|Laika, de eerste hond in de ruimte. Hoeveel dieren gingen haar voor Laika keerde nooit terug, maar dat wordt nooit gezegd. Wat gebeurde er met Laika? Laika ging niet als eerste dier de ruimte in, wel als eerste dier in een baan om de aarde. Voor haar waren er al dieren de ruimte ingestuurd. In 1947 stuurden de Verenigde Staten fruitvliegen mee op een raketvlucht. In 1948 en 1949 volgden de apen Albert I en Albert II. De Sovjet-Unie lanceerde vanaf 1951 honden op suborbitale vluchten.  Dezik en Tsygan bereikten de ruimte en zijn levend teruggehaald. Op 3 november 1957 is Laika, een zwerfhond uit Moskou, gelanceerd aan boord van Sputnik 2. De Sovjets wisten vooraf at er geen mogelijkheid bestond om haar terug naar de aarde te brengen. Jarenlang vertelde de Sovjetregering dat Laika enkele dagen overleefde en daarna humaan is geëuthanaseerd toen haar zuurstof opraakte. Dat verhaal bleek onwaar. In 2002 maakten Russische wetenschappers bekend wat er werkelijk gebeurde. Kort na de lancering werkte het koelsysteem van de capsule niet goed. De temperatuur in de cabine liep snel op. Laika stierf waarschijnlijk al na vijf tot zeven uur, door oververhitting en stress. De Sputnik bleef maanden rond de aarde cirkelen en op 14 april 1958 keerde de satelliet ongecontroleerd terug in de atmosfeer en verbrandde. Laika's stoffelijke resten gingen verloren.]]


.

Als Fictie en non-fictie zich met elkaar gaan vermengen wordt het voor de kijker, luisteraar of lezer wel moeilijk om het waarheidsgehalte of de betrouwbaarheid te peilen. De VPRO documentaire van 52 min. Kijk aandachtig naar het bedrog der bedriegenis. Trek er een uurtje voor uit en lees vooral niet verder, anders is de fun er af.

.

Wat je zag is ''Opération Lune'' die probeert aan te tonen dat we erg gevoelig zijn voor misleiding door te stellen dat Stanley Kubrick de eerste stappen op de maan in een studio filmde. Deze regisseur kennen we van Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb, 2001: A Space Odyssey (uit 1968), A Clockwork Orange, Barry Lyndon, The Shining, Full Metal Jacket en Eyes Wide Shut. Deze regisseur heeft uiteraard niets met de maanlanding van doen, hij is postuum opgevoerd als regisseur van de allerbelangrijkste film ter wereld. ''Opération Lune'' is geen documentaire maar een 'mocumentaire'. Ze wil de kijker te misleiden. Waarom? Puur om aan te tonen dat mensen te of erg goedgelovig zijn. Tot op welk punt ben jij meegegaan in dit verhaal?

.

Het woord Mocumentaire komt uit de combinatie van documentaire (feiten en waarheidsgetrouwe rapportage) en de M van Movie (fictie) en 'to moc', iemand op het verkeerde been zetten. Pas op het einde is het duidelijk dat het om een grap gaat. Sommige studenten kijken de film vol (on)geloof uit, anderen zijn al vanaf de helft kritisch... Hoe gealarmeerd was jij?

.

;Kijken

* [https://www.youtube.com/watch?v=EqHg8YSJWRk Operation Lune] BEELDFRAGEMENT debat met William Karel, regisseur van de mocumentaire.


;De hoofdpersonages
&lt;gallery&gt;
A11v 1092338.ogg|Armstrong stapt als eerste mens op de Maan (tv)
File:Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg|'''Joeri Gagarin (1934–1968) was geen lang leven beschoren.'''
File:Aldrin_Apollo_11.jpg|'''Buzz Aldrin, Apollo 11, gefotografeerd door Neil Armstrong'''
File:Ap11-s69-31740.jpg|'''Bemanning Apollo 11'''
File:Kennedy_vonbraun_19may63_02.jpg|'''Wernher von Braun met John F. Kennedy gekend als J.F.K.'''
File:Dornberger-Axster-von_Braun_(jha).jpg|'''Von Braun bij de overgave.'''
File:V1_Soest.JPG|'''V1-rakket.'''
File:V-2-Nederlands.jpg|'''V2-raket)'''
File:First photo from space.jpg|'''In 1946 neemt een V2 de eerste foto's uit de ruimte.'''
File:Project_Paperclip_Team_at_Fort_Bliss.jpg|'''Operatie Paperclip: Von Braun ging niet alleen naar de V.S.'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Relevant en actueel ==

.

Relevant wil zeggen betrekking hebben op je onderwerp. Wanneer is de info gepubliceerd? Wanneer is de site gemaakt en voor het laatst aangepast? Hoe actueel zijn de links? 

.

== Lay out ==

.

Een aantrekkelijke lay-out en een overzichtelijke navigatie bewijzen aandacht voor de paginaontwikkeling. Doorgaans wijst dit erop dat er aan de inhoud is gewerkt. Maar de redenering is niet absoluut. Het kan dat een grafisch talent een fijne inhoudloze pagina maakt, of dat vorsers geen grafisch verstand hebben. 'De inhoud is belangrijker dan de vorm' klinkt het argument dan. Maar toch. Schreeuwerige pagina’s duiden op informatietekort, op een vingeroefening of verdoezelen de onkunde van de maker. Vragen over de esthetica helpen bij de evaluatie.

.

;Stel vragen zoals: 

.

* Hoe verzorgd zijn de tekst en de afbeeldingen? 

.

* Worden er compositieprincipes gevolgd? 

.

* Is het ontwerp complex? Oogverblindend? 

.

* Is de tekst leesvriendelijk?

.

* Is de structuur overzichtelijk? 

.

* Is de lay-out of de interface duidelijk?

.

== Informatie in tijden van oorlog ==

.

{{Citaat|'''In oorlogstijd is de waarheid het eerste slachtoffer.'''|Boake Carter, journalist, 1900-1944.}}

.

{{Citaat|'''Voltaire heeft het ons geleerd: we moeten systematisch aan alles twijfelen.'''|Anne Morelli}}

.

Tijdens oorlogen of andere conflicten tussen twee groepen duiken tien principes die de propagandamachine ondersteunen. Anne Morelli somt ze op.

# 'Wij willen geen oorlog.'
# Alleen de vijand treft schuld, die heeft om oorlog gevraagd.
# Dit is geen oorlog tegen de mensen, maar tegen de leider van de tegenpartij.
# Het doel is nobel, zeker geen materieel gewin.
# De vijand begaat wreedheden. Als wij schade berokkenen is dat per ongeluk.
# De vijand gebruikt illegale wapens.
# Onze verlies is beperkt, die van de vijand groot.
# Kunstenaars en intellectuele steunen de zaak.
# De oorlog heeft een heilig karakter.
# Wie de propaganda in twijfel trekt, is een verrader.

.

.

= '''PINOKKIOTEST''' =

.

De Pinokkiotest is een checklist die je helpt inschatten hoe (on)betrouwbaar sommige info is. Je kan de test vinden op [http://sadan.wdfiles.com/local--files/5-evalueren/PINOKKIOTEST.pdf deze vragenlijst]. De test is vergelijkbaar met de [https://www.hogeschoolrotterdam.nl/globalassets/mediatheek/downloads/craap-scoreformulier-nl.pdf CRAAP]-test die in het vak informatievaardigheden ter sprake komt. 

.

.

= '''EXAMENVRAGEN''' =

.

.

== A-Vragen ==

.

(S&amp;V)Wie of wat zijn en wat is de betekenis van: Apollo (god), Nietzsche, Herbert George Wells, Howard Koch, Orson Welles, Jozef Stalin, Koude Oorlog, kunstmaan, The War of the Worlds, Milan Kundera, De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, Louis-Ferdinand Céline, Reis naar het einde van de nacht, Voyage au bout de la nuit, Anne Morelli, De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië, Guido Gezelle, Hendrik Conscience, Kortrijk 1302, De Leeuw van Vlaenderen (1838), Aufklärung, Immanuel Kant, Diderot, D'Alembert, Voltaire, John Locke (1632-1704), 1776, Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, Montesqieu (1689-1755), Jean Jacques Rousseau, Franse Revolutie, Glorious Revolution, 1688, Charles Darwin (1809-1882), Robespierre, Karl Marx, René Descartes, Opération Lune, J.F. Kennedy, Werhner von Braun, Joeri Gagarin, Richard Nixon, Houston (Texas), Cape Canaveral (Florida), Mocumentaire, Stanley Kubrick, 21 juli 1969, Neil Armstrong, Apollo 11, Apolloprogramma, Operatie paperclip.

.

.

== B-Vragen ==

.

* S&amp;V.In de geschiedenis kunnen we verschillende denkrichtingen onderscheiden. Zo kunnen we het model van de &quot;eeuwige terugkeer&quot; tegenover het &quot;verlichtingsmodel&quot; plaatsen. Illustreer dit op het niveau van het denken over geschiedenis, het resultaat, het doel, de richting, de motor en de gevolgen van dit denken. Geef bij beide richtingen één of meerdere vertegenwoordigers.

.

* S&amp;V.&quot;De verlichting is geen soort filosofie, maar een 18de eeuws fenomeen, waarbij groepen intellectuelen gefascineerd worden door de ontdekkingen van de wetenschap en door de filosofische reflecties die hierover gemaakt worden in de vorige eeuw. Het is een nieuwe geest die door Europa waait. Men wordt er zich van bewust dat de denkwijzen van de 17de eeuw reeds heel wat realiseerden in de fysica. Nu de tijd gekomen is om...&quot; 1. Welke kenmerken kun je met betrekking tot de verlichting aangeven; 2. Wat zegt Kant over die verlichting; 3. Kun je ook een kritiek op dit vooruitgangsoptimisme formuleren?  

.

* S&amp;V.Leg uit en toon aan met voorbeelden: &quot;Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen op een bepaalde manier te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Objectiviteit is niet mogelijk.&quot;  

.

* Wat kun je vertellen over Karl Marx en het dialectisch principe?

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Milan Kundera, 2. Louis-Ferdinand Céline, 3. Anne Morelli, 4. Hendrik Conscience, 5. Immanuel Kant, 6. Christus.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Diderot en D'Alembert, 2. Charles Darwin, 3. J.F. Kennedy, 4. Orson Welles, 5. Copernicus, 6. Plato.

.

* S&amp;VPlaats in chronologisch volgorde en wat weet je over... 1. Karl Marx, 2. Apollo 11, 3. H.G. Wells schrijft The War of the Worlds, 4. Voltaire 5. Orson Welles maakt een radioprogramma met de naam War of the Worlds, 6. Franse Revolutie.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Apolloprogramma, 2. John Locke, 3. Neil Armstrong zet eerste stappen op de maan, 4. Robespierre, 5. Nietzsche, 6. Scheiding Oost- en West-Romeinse rijk.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 3. Glorious Revolution, 3. René Descartes overlijdt, 4. Opération Lune (mocumentaire), 5. Werhner von Braun, 6. Guldensporenslag.

.
 
* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Joeri Gagarin overlijdt, 2. Het Colosseum wordt gebouwd, 3. Richard Nixon wordt president, 4. Tweede Wereldoorlog, 5. Stanley Kubrick maakt zijn laatste film, 6. De eerste Kruistocht. 

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid? Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* S&amp;V.Leg uit, waarom is de Spoetnik 1, de eerste satelliet zo belangrijk. Situeer ze in de tijd. Betrek woorden zoals Koude oorlog, Gagarin, Expo '58, Kennedy en Space Race in je antwoord.

.

.

== C-Vragen ==

.

* S&amp;V.Kundera: &quot;De idee van de eeuwige terugkeer der dingen is raadselachtig en Nietzsche heeft er andere filosofen mee in verlegenheid gebracht: te denken dat alles zich eens zou herhalen zoals we het al beleefd hebben, en dat ook die herhaling eindeloos zou doorgaan.&quot; Wat wil deze &quot;dwaze&quot; mythe van de eeuwige terugkeer der dingen zeggen? Valt het je ook wel eens voor - hetgeen voor Kundera het geval is - dat je &quot;ontroering voelt bij het bekijken van foto's van Hitler?&quot; Wat is het gevolg dat Kundera uit een dergelijk merkwaardige ervaring trekt? Wat denk je daar zelf over?

.
 
* S&amp;V.L.F. Céline: &quot;De filosofen [...] zijn ermee begonnen het brave volk van alles wijs te maken...&quot; Waar heeft Céline het over in bovenstaande citaat, genomen uit Reis naar het einde van de nacht? Geef een persoonlijke kritiek.

.

* S&amp;V.De media gebruiken verschillende technieken om de kijker te doen geloven dat hun boodschap 'waar' is.  Welke technieken haal je uit deze film die het realiteitsgehalte van de boodschap verhogen?  En, waar gaan de filmmakers door het lint.  Of, met andere woorden, waar kan je in de film merken dat het hier om een 'vervalsing' van de realiteit gaat?

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid, waarom is betrouwbare info zo belangrijk en hoe kan je achterhalen of informatie betrouwbaar is?

.

* S&amp;V.Leg uit: De meesten beschouwen 'geschiedenis' als iets 'passief'. Geschiedenis was er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! 

.

* S&amp;V.Leg uit: De 'actieve constructie' van de geschiedenis is een vraag die op filosofisch vlak tot tien verschillende vragen leidt. Gebruik Hegel en de universiteit van Berlijn in je antwoord.

.

* S&amp;V.Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Waarom spreken we van peilen?

.

.


== D-Vragen ==

.

&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;360&quot;&gt;
Bestand:TheMatrixAnimated.gif
Down the Rabbit Hole.png
Milan Kundera redux.jpg
L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg
Gerrit Komrij (1981).jpg
Anne Morelli.jpg
Bestand:Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg
Descartes Discours de la Methode.jpg
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg
Jean Le Rond d'Alembert, by French school.jpg
Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg
Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg
John Locke.jpg
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
Montesquieu 1.png
Immanuel Kant (painted portrait).jpg
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg
Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg
Social contract rousseau page.jpg
EmileTitle.jpeg
Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg
James Watt by Henry Howard.jpg
François Quesnay.jpg
Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif
AdamSmith.jpg
Louis XIV of France.jpg
Koning Louis XV; Hyacinthe Rigaud.jpg
Ludvig XVI av Frankrike porträtterad av AF Callet.jpg
Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg
Women's March on Versailles01.jpg
Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg
LouisXVIExecutionBig.jpg
Jacques-Louis David - Marie Antoinette on the Way to the Guillotine.jpg
Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg
Robespierre.jpg
Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png
Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg
Bestand:David Van Reybrouck.jpg
Bestand:Jose Ortega y Gasset.jpg
Karl Marx 001.jpg
Kortrijk-Groeningemonument.jpg
Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png
Bestand:Honoré de Balzac (1842) Detail.jpg
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG
Battle of Courtrai2.jpg
Nicaise de Keyser04.jpg
Guido Gezelle.jpg
Hendrik Conscience.jpg
Leeuwvanvlaenderen.gif
Groeningepoort.jpg
Kortrijk Groeningeabdij museum.JPG
Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg
Bestand:Deep throat PD poster (restored).png
Bestand:Van Olden Barneveldt Verhoeven 1619.gif
Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg
Bestand:Pinocchio 1940.jpg
Orson Welles 1937.jpg
A11v 1092338.ogg
Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg
Aldrin Apollo 11.jpg
Ap11-s69-31740.jpg
Kennedy vonbraun 19may63 02.jpg
Dornberger-Axster-von Braun (jha).jpg
V1 Soest.JPG
V-2-Nederlands.jpg
First photo from space.jpg
Project Paperclip Team at Fort Bliss.jpg
Bestand:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''BIBLIOGRAFISCHE NOTEN''' =</text>
      <sha1>4nrt674cd8pc0heosikjdflitif2c5z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429779</id>
      <parentid>429778</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T18:15:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fictie versus non-fictie */</comment>
      <origin>429779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108254" sha1="mqljiapjutp20itlk2fb8q91kbhnxv7" xml:space="preserve">[[Bestand:TheMatrixAnimated.gif|thumb|550px]]

&lt;big&gt;'''HOOFDSTUK 1. HISTORISCHE MODELLEN, BESEF EN DENKRICHTINGEN''' &lt;/big&gt;
;&lt;big&gt;WAT IS GESCHIEDENIS EIGENLIJK?&lt;/big&gt;

.

[[File:Down_the_Rabbit_Hole.png|thumb|550px|♣ '''TUINTIP'''  Down the rabbit-hole?  Op een zomerdag luistert Alice Liddell aan de oever van een meer naar haar oudere zus die een saai boek voorleest. Alices verveling verdwijnt als er een pratend konijn passeert. Het is gehaast en houdt de tijd op zijn horloge (de geschiedenis?) in de gaten en springt in een hol. Alice volgt en valt de dieperik in. Een deurtje verbergt een prachttuin, een flesje met het opschrift &quot;drink mij&quot; maakt haar klein genoeg om de deur door te kunnen. Spring in het gat en deze geschiedenistuin en laat je verwonderen zoals Alice. The Matrix kaapte als film het idee van Alice en stelt de vraag of de wereld een illusie is? Plato deed iets vergelijkbaars met de allegorie van de grot. De Matrix visualiseert René Descartes' stelling: 'Ik denk, dus ik ben' en is mee geïnspireerd door de cyberpunk van William Gibson.]]

[[Bestand:Hoe ontdek je nepnieuws (How To Spot Fake News).jpg|thumb|550px|Infographic ''Hoe ontdek je nepnieuws'', uitgegeven door de International Federation of Library Associations and Institutions.]]

{{Citaat|'''Veel vitale cycli van ons lichaam kennen een periodiek verloop: de hartslag, de ademhaling, de afwisseling tussen slapen en waken. Contoleren of ze regelmatig zijn vindt bijna altijd onbewust plaats, maar zelfs de geringste verstoring is voldoende om plotseling de alarmbellen te doen rinkelen. (...) In tegenstelling tot de traditionele zintuigen, hebben wij geen orgaan voor tijdszin.'''|Guido Tonelli}}

.

{{Citaat|'''Niet lachen, noch huilen, maar begrijpen.'''|Ludo De Witte}}

.

{{Citaat|'''De geschiedschrijver is een wandelend anachronisme, een ontheemd persoon, die de technieken van vandaag gebruikt om te proberen dingen te weten over gisteren die gisteren zelf niet eens wist. Hij moet waarachtigheid nastreven, hij dient te luisteren naar de woorden die het verleden spreekt, maar hij moet communiceren in een taal die het heden begrijpt.'''|Hilary Mantel}}

.

{{Citaat|'''Wie wetenschap onderwijst moet ophouden met leerlingen de pap in de mond te geven en hen de mogelijkheid bieden 'het pure plezier van begrip te ontdekken.' Wie cursussen eenvoudigweg doceert, laat de studenten zitten met 'onderontwikkelde intellectuele vaardigheden en weinig besef van de invloed die wetenschap op hun leven heeft'.'''|Amerikaanse Vereniging voor de Vooruitgang van Wetenschap, de uitgever van Science}}
 
.

{{Citaat|'''De vraag is of u dat kunt, woorden zoveel verschillende betekenissen geven.'''|Alice in Wonderland}}

.

{{Citaat|'''De vraag is wie de baas is - punt uit'''|Wiggel Waggel}}

.

{{Citaat|'''Deze tijd vraagt om optimisme. Pessimisme bewaren we voor slechtere tijden.'''|Jean-Claude Servais&lt;ref&gt;Geciteerd in: NAOMI KLEIN, (vertaald door Jan Willem Reitsma en Pon Ruiter). ''Nee is niet genoeg.'' De Geus, Amsterdam, 2017, p. 275.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Wetenschap is niet hapklaar en eenduidig. In de coronacrisis zag je vaak twee kampen tegenover elkaar staan die elk het eigen gelijk claimden op basis van één of andere studie. Dat is ook des mensen. We denken allemaal dat we heel kritisch onze standpunten innemen, maar dat is natuurlijk niet zo. We zijn kuddebeesten. Vaak nemen we een standpunt in omdat dat het standpunt is van de groep waar we toe behoren. En dan gaan we achteraf feiten zoeken die die intuïtie bevestigen. Er is zo'n mooi beeld - ik weet niet meer van wie het komt - dat we de feiten gebruiken zoals een dronkaard een lantaarnpaal gebruikt: niet om ons te verlichten, maar als steunpilaar. Ons brein is helemaal niet zo rationeel als we denken. (...) Wie gelooft dat wetenschappers deel van een corrupte elite uitmaken, heeft daar natuurlijk weinig aan. Daar begint het dus mee. Als je zegt aan kritisch denken te doen, maar de wetenschap niet vertrouwt... Tja, dan kun je dus niet kritisch denken. Het paradoxale is net dat die mensen van zichzelf denken dat ze zéér kritisch zijn, en dat de anderen als schapen met de kudde meelopen. Kritisch zijn betekent niet alleen dat je moet durven te denken, maar ook dat je moet durven te vertrouwen - in de wetenschap meer bepaald. Ook wetenschappers kunnen er wel eens naast zitten, maar gemiddeld genomen zijn zij veel betrouwbaardere bronnen dan de algoritmes van You Tube.'''|Patrick Loobuyck&lt;ref&gt;PATRICK LOOBUYCK. In: ''De Morgen.'' Vrij zijn is niet: doen wat je wilt. 20 augustus 2021.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Zelfcensuur, aldus, George Orwell, heeft twee nefaste gevolgen. Ze heeft een kwantitatief effect: als voldoende mensen zichzelf censureren, kom je in een samenleving waar politieke censuur regeert. Daar heb je geen bestraffende overheid voor nodig. Mensen staan zelf op de rem, omdat ze sociale uitsluiting (of erger) vrezen. Zelfcensuur heeft een kwalitatief effect: als je je ideeën voor anderen moet verzwijgen, begin je tegen jezelf te liegen. Dat is wat zijn romanfiguren overkomt: ze zijn het contact met het eigen denken kwijt. Daarom is vrijheid van spreken belangrijk: ze bevat de vrijheid om te denken.'''|Tinneke Beeckman}}

.

{{Citaat|'''Als je geen perverse of persoonlijke agenda hebt, begint alles met research. Je stelt je de vraag naar wat zich heeft afgespeeld en waarom het zo liep.'''|Mike Leigh}}

.

{{Citaat|'''Historici hebben een maatschappelijke rol te vervullen. We moeten ons dus niet opsluiten in onze ivoren toren. [...] In het verleden hebben we te veel gedacht dat we documentaires, tentoonstellingen en computerspelletjes moesten maken. We moeten nu weer kiezen voor fundamenteel historisch onderzoek, dat teruggaat naar de bron. Dat is onze corebusiness; wetenschappelijk onderzoek, op basis van onze eigen onderzoeksagenda, tegen de stroom in van de politiek corecte moraliserende boodschap. Zonder onderzoek geen debat en zonder debat geen herinnering. Je kunt de stappen daarin niet overslaan, anders eindig je met lege herdenkingen.'''|Nico Wouters&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Historici moeten hun eigen agenda heroveren.'' In: ''De Standaard'', 11.05.2019, p. 40 &amp; 41.&lt;/ref&gt;}}

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.youtube.com/watch?v=MrmGliMP0bc LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE GESCHIEDENIS ALS ACTIVE CONSTRUCTIE, OBJECTIVITEIT EN VERVALSINGEN].'''

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/evoluties-in-het-welzijns-en-veiligheidsdenken de PowerPoint die bij deze lessen hoort].'''

.

.

= '''DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN''' =

.

== ''De eeuwige terugkeer der dingen'' van Milan Kundera ==

&lt;small&gt;(Eigen bewerking)&lt;/small&gt;

[[File:Milan Kundera redux.jpg|thumb|550px|Milan Kundera (1929-2023) is een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met filosofische thema's. Een van zijn bekendste werken is ''De ondraaglijke lichtheid van het bestaan''. Philip Kaufman verfilmde het onder de titel ''The Unbearable Lightness of Being''.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=AniUgwUn6oo ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN HET BESTAAN'', 5 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;De eeuwige terugkeer der dingen is een raadsel en Nietzsche
bracht er andere filosofen mee in verlegenheid: de gedachte dat alles zich eens
herhaalt zoals we het reeds beleefden, en dat die herhaling eindeloos
zou zijn! Wat is de betekenis van deze dwaze mythe?
De mythe negeert dat een voor altijd verdwenen, nooit meer 
terugkerend leven op een schaduw lijkt, gewichtloos is,
bij voorbaat dood is, en al was het huiveringwekkend, prachtig of verheven, de
huiver; de pracht of die verhevenheid zijn van geen betekenis. We hoeven ze
niet voor kennisgeving aan te nemen, evenmin als een oorlog tussen twee
Afrikaanse staten in de veertiende eeuw, die het gezicht van de wereld niet had
veranderd, ondanks het in onbeschrijflijk lijden creperen van
driehonderdduizend negers.
Verandert er dan iets aan die oorlog van twee Afrikaanse staten in de veertiende
eeuw wanneer die zich ontelbaar herhaalt in de eeuwige terugkeer?
Er verandert wel iets; de oorlog wordt een omhoog stekend blok dat blijft, en de
stupiditeit ervan zou onherstelbaar zijn.
Als de Franse Revolutie zich eeuwig zou herhalen, zou de Franse
geschiedschrijving minder trots zijn op Robespierre. Maar omdat ze spreekt
over iets dat nooit meer terugkomt, zijn de bloedige jaren veranderd in louter
woorden, theorieën en discussies, ze zijn lichter geworden dan veren, ze jagen
geen schrik aan. Er is een eindeloos verschil tussen de Robespierre die slechts
één maal in de geschiedenis voorkomt en een Robespierre die eeuwig terug zou
keren om de koppen van de Fransen te laten rollen.
Laten we zeggen dat de gedachte van de eeuwige terugkeer een zeker
perspectief betekent waarin de dingen zich anders vertonen dan we die kennen:
ze vertonen zich zonder de verzachtende omstandigheid van hun voorbijgaande
aard. Deze verzachtende omstandigheid weerhoudt ons namelijk een oordeel uit
te spreken. Hoe kun je iets dat voorbijgaat veroordelen? Het avondrood van de
ondergang kleurt alles met de bekoring van de nostalgie; ook de guillotine.
Onlangs heb ik mezelf betrapt op een ongelooflijk gevoel: ik bladerde in een
boek over Hitler en voelde bij enkele foto's ontroering. Ze herinnerden me aan
mijn kinderjaren; die vielen in de oorlog; sommige leden van mijn familie
kwamen om in Hitlers concentratiekampen; maar wat was hun dood tegenover
het feit dat de foto's van Hitler me herinnerden aan de voorbije tijd van mijn
leven, een tijd die niet meer terugkeert?
Deze verzoening met Hitler verraadt de diepe morele perversiteit, verbonden
met een wereld die in wezen gebaseerd is op het niet bestaan van de terugkeer,
want in die wereld is alles bij voorbaat vergeven en dus ook alles cynisch
toegestaan.
Zou elke seconde van ons leven zich oneindig herhalen, dan zijn we
vastgenageld aan de eeuwigheid zoals Jezus Christus aan het kruis. Dat is een
verschrikkelijk vooruitzicht. In de wereld van de eeuwige terugkeer rust op
elke handeling het gewicht van een ondraaglijke verantwoordelijkheid. Daarom
noemde Nietzsche de idee van de eeuwige terugkeer de zwaarste last (das
schwerste Gewicht).&lt;/small&gt;|Milan Kundera}}

.

.

== ''Reis naar het einde van de nacht'' van Louis-Ferdinand Céline&lt;ref&gt;LOUIS FERDINAND CELINE, vertaald door E.Y. Kummer. ''Reis naar het einde van de nacht.'' Van Oorschot, 2016 (naar de uitgave van 1932), p. 74-77.&lt;/ref&gt; ==

[[File:L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg|thumb|550px|Louis-Ferdinand Céline (1894-1961) is samen met Marcel Proust één van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken publiceert.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=4OC6LKybZs8 ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''REIS NAAR HET EINDE VAN DE NACHT'', 6 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;Och  man! Ik verzeker je dat deze wereld
er uitsluitend op uit is om iedereen te verneuken! 
Jij bent jong. Ik hoop dat deze paar
minuten vol wijsheid je jaren zullen bijblijven! Luister goed
naar me, kerel; als ze 't hebben over: 'Het medelijden met het
lot, met de omstandigheden van de arme mieter...', laten dan
deze woorden, die in vurige letters boven alle moordende
schijnheiligheid van onze maatschappij schitteren, een uiterst
belangrijk teken aan de wand voor je zijn, waar je niet meer zo
maar aan voorbij mag gaan zonder het belang ervan in te zien.
Hoor, ik zeg jullie, arme donders, altijd de lul in 't leven, geslagen, uitgeperst,
eeuwig en altijd zwetend, ik waarschuw jullie dat als de groten van deze aarde
interesse voor jullie beginnen te krijgen, dan is 't omdat ze op het slagveld
gehakt van jullie willen maken... Dat is het teken... 't Kan niet missen... 't Begint
met liefde voor het volk. Lodewijk XIV die trok zich tenminste geen zak van
het brave volk aan, vergeet dat niet. Lodewijk XV ook niet. Hij veegde er z'n
gat mee af. Natuurlijk was het leven in die tijd niet prettig, het leven van de
arme sloeber is nooit prettig geweest, maar ze werden niet zo hardnekkig en
verbeten om zeep geholpen als nu door onze tirannen. De kleine man, zeg ik je,
wordt alleen met rust gelaten als hij wordt veracht door de groten,
die uitsluitend uit eigenbelang of sadisme aan het volk kunnen denken... De filosofen
mag ik je daar nog op attent maken nu we 't er toch over hebben, diè zijn ermee
begonnen het brave volk van alles wijs te maken... Het volk dat alleen zijn
catechismus kende! Ze zouden 't wel opvoeden, beweerden ze... Nou! Ze
hadden heel wat waarheden te onthullen! Prachtige! Frisse! Schitterende! Je
duizelde ervan! Zo is 't! begon het brave volk te zeggen, zo is 't precies! Zo is 't
helemaal! Daar gaan we allemaal voor sterven! 't Volk wil alleen maar sterven!
Zo zijn de mensen nu eenmaal. 'Leve Diderot!' hebben ze gebruld en toen
'Bravo Voltaire!'. Dat zijn nog 's filosofen! En ook nog leve Carnot, die zo mooi
overwinningen in elkaar kon knutselen! En leve iedereen! Dat zijn tenminste
knapen die 't brave volk niet in onwetendheid en bijgeloof laten verrekken! Zij
wijzen 't de weg naar de vrijheid! Ze maken 't zelfstandig! En ze hebben niet
stilgezeten! Iedereen moet eerst de krant kunnen lezen! Dat is onze redding!
Godverdomme! En snel! Geen analfabeten meer! Die kunnen we niet meer
gebruiken! Alleen maar burgersoldaten! Die stemmen! Die lezen! En die
vechten! En die marcheren! En kushandjes werpen! In dat tempo werd 't brave
volk gauw goed rijp. Het enthousiasme over 't afwerpen van 't juk moet toch
ergens goed voor zijn, waar of niet? Danton stond niet voor Jan Lul zo mooi te
praten. Met wat gebrul, dat zo raak was dat je 't nu nog hoort, had hij in een
handomdraai 't brave volk gemobiliseerd! En dat betekende 't eerste vertrek van
de eerste bataljons geëmancipeerde bezetenen! De eerste stemmende en
vlagdronken klootzakken die Dumouriez met zich meevoerde om zich te laten
doorzeven in Vlaanderen! Dumouriez zelf, die te laat aan dit ongekend nieuw
idealistische spelletje had deelgenomen, had achteraf toch maar liever poen, hij
deserteerde. 't Was onze laatste huurling... Soldaatje spelen voor niets, dat was
wat nieuws... Zo nieuw dat Goethe, al was hij dan Goethe, z'n ogen uitwreef
toen hij in Valmy kwam. Bij het zien van die haveloze vurige cohorten die zich
spontaan kwamen laten afslachten door de koning van Pruisen voor de
verdediging van de gloednieuwe vaderlandslievende fictie, kreeg Goethe het
gevoel dat hij nog heel wat te leren had. 'Van nu af aan, galmde hij schitterend,
helemaal in overeenstemming met z'n talent, begint een nieuw tijdperk!' En
hoe! Daar het systeem uitstekend werkte, ging men daarna helden in serie
afleveren, die hoe langer hoe minder kostten omdat het systeem steeds beter
werd. Iedereen heeft zich er wel bij bevonden. Bismarck, de beide Napoleons,
Barrès wolk, door de Hervorming al aan flarden gerukt en al lang gecondenseerd tot
episcopale spaarpotten. Vroeger was het mode, als je fanatiek was, te roepen:
'Leve Jezus! Op de brandstapel met de ketters!' Maar ja, er waren niet zoveel
ketters en 't waren vrijwilligers... Terwijl we nu zo ver zijn dat onafzienbare
horden zich geroepen voelen om mee te doen als er geschreeuwd wordt: 'Aan de
galg met alle lammelingen! Met alle slappe tinussen! Met de onnozele lezers!
Met miljoenen tegelijk, hoofden rechts!' De kerels die niemand aan flarden
wilden schieten, niemand om zeep willen helpen, die stinkende pacifisten, die
moeten we in hun kladden grijpen en vierendelen! We zullen ze duizend gore
doden laten sterven! En om ze manieren bij te brengen halen we eerst hun
darmen uit hun lijf, hun ogen uit hun kassen en de jaren uit hun stinkend
kwijlerig leven! Kreperen moeten ze bij legioenen en nog eens bij legioenen, in
de pan gehakt worden, leegbloeden, stikken in gifgassen, en dat alles om het
vaderland dierbaarder, vrolijker en lieflijker te maken! En als er nog tuig bij is
dat deze sublieme dingen niet wil begrijpen, moeten ze zich maar onmiddellijk
laten begraven met de anderen, nee, toch maar niet samen met ze, maar
helemaal aan het eind van het kerkhof, onder een onterend grafschrift voor
lafaards zonder idealen, want deze schoften hebben hun grandioos recht
verloren op een stukje schaduw van het monument dat bij aanbesteding door de
gemeente op het middenpad is opgericht voor de fatsoenlijke doden, en ook
hebben ze het recht verloren iets op te vangen van de echo van de minister, die
zondag weer bij de prefect komt pissen om na het middageten bewogen z'n
smoel open te doen boven de graven...&lt;/small&gt;|Louis-Ferdinand Céline}}

.

.

== ''Inhaaloefening'' door Gerrit Komrij ==


[[File:Gerrit_Komrij_(1981).jpg|thumb|right|550px|Gerrit Komrij (1944–2012) was een homo-dichter, schrijver, vertaler, criticus, polemist en toneelschrijver uit Nederland met een voorkeur voor Portugal. Hij was van 2000 tot 2004 de Dichter des Vaderlands. Hij stond bekend om zijn virtuoze en kleurrijke taalgebruik en was een gevreesd polemist.]]

[[File:Anne Morelli.jpg|thumb|right|550px|Anne Morelli (1948) is doctor in de geschiedenis en doceert aan de ULB en interesseert zich in de Italiaanse immigratie.]]


{{Citaat|&lt;small&gt;We zijn genoeg vernederd en bespot

Door halfgeleerden met hun boekenwijsheid

En met hun regelrechte lijn naar God,

Terwijl ze ons verwezen naar de ijstijd.  


We zijn genoeg voor achterlijk versleten.  

Kom vriend, de revolutie start vandaag.  

We zijn met attributen ruim bemeten.  

Dood Galilei met een motorzaag,


Trakteer Voltaire op elektroshocks,

Erasmus op een overdosis speed.  

Maak Bacon, Nietzsche, Swift weer orthodox

Door laster, centrifuge, turboprop,

En wat de Heer betreft: kruisig hem niet,

Maar plak een gele sticker op zijn kop.&lt;/small&gt;|Gerrit Komrij}}

.

[https://www.youtube.com/watch?v=VL0CZEiEz9g&amp;t=3s '''♠ BEKIJK HIER EEN PROFETISCHE Gerrit Komrij.'''] 

.

= '''WAT IS GESCHIEDENIS?''' =

[[Bestand:Berlin_Universität_um_1900.jpg|thumb|550px|De Universiteit van Berlijn (foto uit 1900) was de eerste universiteit die - met Hegel - de geschiedfilosofie in haar aanbod opnam. Geschiedfilosofie houdt zich bezig de betekenis van de geschiedenis, analyseert de geschiedschrijving en speculeert over mogelijke teleologische principes zoals: is er een ontwerp, een doel, een richting? Ironisch genoeg vond hier in 1933 de boekenverbranding plaats, tot groot, ironisch ongenoegen van Bertolt Brecht die zijn werk niet op de lijst der afvalligen zag staan. Een Duist bibliothecaris legde in de jaren voorafgaand aan 1933 een lijst aan met boeken die het Nazi-regime niet ondersteunden, het gaat om auteurs die tegenwoordig elke cursus op de hogeschool of de universiteit sieren: Karl Marx, Frederich Nietsche, Sigmund Freud... De universiteitsgebouwen worden compleet verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog, de geallieerde bombardementen laten niets overeind. Tegenwoordig lijkt het plein weer op het oude, althans wat de fascade betreft. Het parkje is nu een plein met een ondergrondse, lege boekenkast.]]

[[Bestand:Hegel_portrait_by_Schlesinger_1831.jpg|thumb|550px|Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) doceert filosofische colleges over geschiedenis aan de Universiteit van Berlijn. Die monden uit in het postuum gepubliceerde ''Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte''. Hij beschouwt de wereldgeschiedenis als een rationeel, op vooruitgang gericht proces, geleid door de 'Wereldgeest'. Tijdens zijn professoraat in Berlijn reviseert hij de tekst zonder ophouden. De publicatie verschijnt in 1837, zes jaar na zijn dood.]]

.

Wat is veiligheids- en welzijnsgeschiedenis? Die vraag is niet makkelijk. Niet toevallig heeft geschiedenis twee betekenissen. 'Het is zowel een wetenschappelijke discipline als het onderzoeksobject van die discipline.'&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Het had gekund (maar misschien ook niet).'' In: ''De Standaard'', 21.09.2015, p. D10.&lt;/ref&gt; Met andere woorden: de geschiedenis schrijft geschiedenis over de evolutie van de wereld en over zichzelf: over de discipline, over de historicus en zijn voorkeuren en over haar eindeloze beperkingen om tot definitieve inzichten te komen. Wat is geschiedenis, is het best te beantwoorden door de geschiedenis te bekijken als een ‘actieve constructie’. '''Actief''' wil zeggen: hier deed iemand zijn best voor, zijn ''leen'' achter gelegd, gewerkt. '''Constructie''' wil zeggen: iets is gemaakt. Een architect bouwt een bouwwerk, een historicus schrijft een verhaal,  een narratieve constructie die soms meer op kunst lijkt dan op wetenschap. In het beste geval op basis van feiten, in het slechtste geval op basis van verzinsels of hallucinaties. Etymologisch gaat het woord terug op 'historie', afkomstig van het Griekse ιστορία en herkenbaar in het Engelse history/story. Geschiedenis en verhaal zijn een dansend duo.

.

Schoolbank-kinderen en veel mensen beschouwen 'de geschiedenis' als iets 'passief'. Ze slaan aan het blokken nadat een juf, een meester of een deskundige in hun klasje over het verleden kwam vertellen. Voeling is er weinig. Omdat die leerkracht of die pastoor het hen inlepelde als een 'objectieve realiteit', namen ze het voor waar aan. Geschiedenis is er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! Wat hier problematisch aan is, is het feit dat de woorden ''actief'' en ''passief'' diametraal tegenover elkaar staan net zoals de begrippen objectief en subjectief. De 'actieve constructie' is een vraag die op filosofisch vlak tot tien vragen leidt:

.

'''1.''' Wanneer begint de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.
 
'''2.''' Wie maakt de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.

'''3.''' Waarom bestaat/maakt hij of zij geschiedenis? Met andere woorden: wat is de reden waarom we over iets spreken? Wat is de reden waarom we onze lessen vullen met bepaalde inhouden? Wat is de reden waarom boekhandels elk jaar weer duizenden boeken verkopen?

.

'''4.''' Hoe maakt ''men'' de geschiedenis van het veiligheids- en welzijnsdenken? Wat doet een historicus in het archief? Hoeveel begrijpt hij werkelijk van het Middelnederlandse handschrift dat voor hem ligt? Hoe interpreteert de historicus de dementerende dame die hij 's morgens telkens weer gaat interviewen? 

.

'''5.''' Wat is het doel van het historisch proces? Of, anders gezegd: wat wil men/ik/deze groep bereiken?

.

'''6.''' Welke richting kunnen we ontwarren in de loop van de geschiedenis en de veiligheid en het welzijn? Ofwel: gaat het vooruit of achteruit? Is de klim moeilijk of glijden we van een leien dak?

.

'''7.''' Wat is de motor van de geschiedenis? Of: welke drijfveren zorgen voor verandering? Is het de economie? De politiek? De klimaat wijziging? De...

.

'''8.''' Is er hier sprake van een betrouwbare geschiedenis of gaat het om fake news? Of, met andere woorden: zien wij de wereld zoals hij is of werken er allerlei filters op ons in?

.

'''9.''' Is geschiedenis een wetenschap of is geschiedenis propaganda, indoctrinatie of brainwashing, is geschiedenis objectief, zoals dat de andere wetenschappen dat beweren? En wat is dat dan, objectiviteit?

.

'''10.''' Kon de geschiedenis anders lopen? Stel dat Hitler sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog. Of, stel dat hij op 8 oktober 1908 slaagde voor zijn ingangsexamen aan de kunstacademie in Wenen, zoals Eric-Emmanuel Schmitt uitwerkt in zijn roman ''La part de l'autre'' uit 2001. Wie zal het zeggen?

.

.

== Tijdsgeest ==

[[Afbeelding:Glass-of-water.jpg|thumb|550px|Half vol of half leeg? Optimisme of pessimisme?]]

[[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|thumb|550px|Frans Hals (1582-1666) schildert René Descartes (1596-1650).]]

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Renaissance|1450 -&gt;&gt; Humanisme|1500 -&gt;&gt; Verlichting |1650 -&gt;&gt; Glorious Revolution|1688 -&gt;&gt; Franse Revolutie|1789 -&gt;&gt; Take off Industriële Revolutie|1800 -&gt;&gt; Belgische Revolutie|1830 -&gt;&gt; Liberalisme|1830 -&gt;&gt; Socialisme|1848 -&gt;&gt; Rerum Novarum|1891 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Fin de siècle|1890 -&gt;&gt; Eerste Wereldoorlog|1914  -&gt;&gt; 11 november 1918|1918 -&gt;&gt; Beurskrach|1929 -&gt;&gt; Machtergreifung|1933  -&gt;&gt; Verdrag van München|1938  -&gt;&gt; Tweede Wereldoorlog|1940-1945 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; 1950|Zilveren jaren '50  -&gt;&gt; 1960|Gouden jaren '60 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Oliecrisis|1972 -&gt;&gt; Aids|1979 -&gt;&gt; Kernramp Tsjernobyl|1986 -&gt;&gt; Herald of Free Enterprise|1987 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Val Berlijnse Muur|1989  -&gt;&gt; Het einde van de geschiedenis en de laatste mens|1992 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Nine eleven|2001 -&gt;&gt;  Klimaatvluchtelingen|2014 -&gt;&gt; Klimaatmarsen|2019 -&gt;&gt; Coronacrisis |2020-2023 -&gt;&gt; Russische inval Oekraïne|2022 -&gt;&gt; Oorlog Israël / Hamas|2023 &gt;&gt;&gt; '''

.

.

== Waar halen optimisten hun mosterd? ==

.

'''1754''': Met de ontdekkingsreizen en de daarmee gepaard gaande veroveringen in Amerika, China of Perzië duiken in Europa steeds meer verhalen op van kolonisten die inheemse volken, hun gebruiken en hun politieke organisatie beschrijven. Voltaire en John Locke lezen de bestseller van pater Gabriel Sagart die bij het Wendatvolk verbleef, Jean Jacques Rousseau was vertrouwd met missie- en reisverslagen uit de Grote Meren en indiaanse bronnen en Gottfried Wilhelm Leibniz zocht inspiratie in China.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 38-51.&lt;/ref&gt; René Descartes leert filosoferen door de Mexicaan Antonio Rubio (1548-1615) en ontdekt bij de antikoloniale Quechua-schrijver Felipe Guaman Poma de Ayala (ca. 1535-1616) het 'ego cogito'. Het cartesiaanse denken brengt een paradigmawissel op diverse vlakken. 1. Een binair denken in of-of relaties komt in de plaats van een en-en alternatief denken. Dit dualisme onderscheidt mens en natuur, lichaam (res extensa) en geest (res cogitans) als afzonderlijke werkelijkheden. 2. Er komt de voorkeur om denken over de zaken in plaats van over de verhoudingen ertussen. 3. De wetenschap gaat de natuur domineren. De natuur is niet langer een levend, bezield geheel, maar een machine die volgens wetmatigheden functioneert. Natuurverschijnselen zijn te verklaren door observatie, meting en wiskunde. 4. De Westerling reconstrueert de wereld en brengt ze onder zijn controle, alsof hij god is. Daartoe neemt hij 'afstand' van de dingen met het perspectief, de kaart, de globe, de microscoop of de telescoop. De afstand stelt hem in staat om te klasseren, te meten, te catalogiseren en te veroveren.&lt;ref&gt;RAJ PATEL &amp; JASON W. MOORE, vertaald door Huub Stegeman. ''Een geschiedenis van de wereld in zeven goedkope zaken. Een gids voor kapitalisme, natuur en de toekomst van de planeet,'' Boom, Amsterdam, 2019, p. 65-68.&lt;/ref&gt; Dit soort kennismakingen tonen dat de samenleving niet ‘ongelijk’ hoeft te zijn en begrippen zoals vrijheid en gelijkheid, de natuurtoestand en het natuurrecht sijpelen het oude continent binnen. De normen van het absolutisme en de gedragsregels in Versailles installeerden in het zeventiende en achttiende-eeuwse Frankrijk een pikordecultuur die elk aspect van het dagelijkse leven domineert met onder- en bovenschikkingsrituelen. Het ontgaat de filosofen niet dat deze maatschappij anders in te richten is en om dit te onderzoeken schrijft de Académie des Sciences, Art et Belles-Lettres van Dijon een prijsvraag uit die het beste essay zoekt dat ‘de oorsprong van de ongelijkheid’ beschrijft en de vraag beantwoordt of het natuurrecht dit al dan niet rechtvaardigt. 

.
 
'''1755''': Jean Jacques Rousseau wint de wedstrijd en publiceert zijn ‘Vertoog over de ongelijkheid’ waarin hij poneert dat de jager-verzamelaar egalitair en in kinderlijke onschuld leven. De landbouwrevolutie, de verstedelijking en de staat beëindigden deze beschaafde oertoestand en bracht de mens behalve literatuur, filosofie en wetenschap ook de bureaucratie, staande legers, het patriarchaat en massamoord. In tegenstelling tot de visie van Thomas Hobbes ontwikkelt de maatschappij zich van goed naar slecht. Rousseau’s idealisme of optimisme geniet de voorkeur van het linkse politieke kamp en is in te vullen door een terugkeer naar de natuurtoestand. De hypothese van Rousseau is op niets gestoeld, hij was niet in staat om het verleden van 10.000 vroeger te onderzoeken. Nomadische groepen zijn niet per definitie egalitair, landbouwsamenlevingen hoeven zich niet per definitie te kenmerken door hiërarchie en privébezit en de eerste steden kenden weinig klassentegenstellingen, autoritaire heersers of krijgers. Toch duikt de hypothese vaak in de literatuur op.

.

Het optimisme wortelt in de idee dat de maatschappij maakbaar is. Die maakbaarheidsidee gaat terug op de Renaissance, de Verlichting en de Industriële negentiende eeuw. De Verlichting is mogelijk de belangrijkste van het trio: ze gaat een stap verder dan het magische, het symbolische en het occulte denken dat de Renaissance en het Humanisme genegen zijn. In de Verlichting ontspruit de kiem van de Industriële Revolutie. De Verlichting was niet zomaar 'filosofietje'. Het is een denken dat de totale samenleving wil veranderen en vertrekt vanuit de idee dat mensen elkaar 'aansteken'. De verlichtingsfilosofen geloven dat hun ideeën anderen 'verlichten'. Kennis komt iedereen ten goede. René Descartes hecht belang aan techniek en zou zich in onze eeuw, de 21ste, thuis voelen. Zijn ''Discours de la methode uit 1637 ligt aan de basis van de ''Encyclopédie die een eeuw later, in 1751 verschijnt. Beide werken focussen op arbeid en werktuigen, ambachtslui en werkplekken. Diderot schetst gereedschap en machines en breekt het eeuwenoude kennismonopolie van de ambachten. In de jaren zestig en zeventig van de eeuw ontwikkelt James Watt ‘zijn’ stoommachine en twee decennia later, in 1791, stimuleren het decreet d'Allarde en de Wet le Chapelier (genoemd naar de Bretoense en Jakobijnse advocaat Isaac Le Chapelier) de ondernemingsvrijheid. Het beginsel is nobel: 'Iedereen is vrij om de handel, het beroep, de kunst of het ambacht uit te oefenen dat hem goed dunkt.' Tegelijk schaffen deze verordeningen de ambachten met hun kennisoverdracht van vader op zoon af. Arbeidsstructuren zoals coalities, corporaties, ambachten en gilden die eeuwen de toegang tot een beroep belemmerden, verdwijnen. Tegelijk verdwijnt de sociale bescherming. Vakbonden en staken komen in het strafwetboek. Deze wet, de encyclopedie en de stoommachine begeleiden de rouwstoet van de ambachtslui naar het kerkhof en verwelkomen de fabriek en de machine. België schaft de Wet Le Chapelier af op 25 mei 1867. Tot die dag 'camoufleren' arbeidersorganisaties en vakbonden zich als ziekenfondsen, spaarkassen in herbergen of ‘onschuldige’ verenigingen. 
 
Tijdens de zeventiende en de achttiende eeuw groeit het idee van de wetmatigheden in de natuur én in de samenleving. De gedachte dat het menselijk gedrag te berekenen - mechanisch - is kan de wereld verbeteren. De theïstische, de bovennatuurlijke, middeleeuwse God die willekeurig ingrijpt - om te belonen en te bestraffen - ruimt plaats voor de deïstische God. Deze God is de schepper van alles, een mekanieker die zijn schepping zo inricht, dat ze zonder zijn bemoeienis draait. De ultieme metafoor omschrijft God als klokkenbouwer. Dit denken manifesteert zich in het vroeg liberaal economisch denken. In Frankrijk komt dit tot uiting in de fysiocratie van François Quesnay (1694-1774). Grondbezit en berekend individualisme liggen er aan de basis van rijkdom, succes en bestaansmiddelen. In Engeland leidt het tot de klassieke economie van Adam Smith die het onberekenbare natuurrecht en de goddelijke ordening (de onzichtbare hand) centraal stelt: arbeid als successleutel. Zo zijn beide economische systemen een reactie op het zero-sum game (wat de ene partij wint, verliest de andere), van het mercantilisme dat van de 16e tot 18e eeuw dominant was en welvaart haalt uit het edelmetaal, geroofd in de nieuwe wereld. Weinig van de onderstaande verlichtingsfilosofen maken de Franse Revolutie mee (op de drie laatste na).
 
.
 

'''♥ [https://www.youtube.com/watch?v=wQcEjBPYXi8 LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE VERLICHTING (28 min.).]'''

 
 .
 
 '''1.''' René Descartes (1596-1650) en het rationalisme, logica en onderzoek in tegenstelling tot het elitaire (enkel de elite is in staat om te leren), het esoterisme, de alchemie, het symbolische en het magisch denken. '''[https://www.youtube.com/watch?v=CAjWUrwvxs4 FILM, 8.48 min.]'''
 
 .
 
 '''2.''' De onstuitbare honger naar feiten en kennis van de encyclopedisten Jean Le Rond d'Alembert (1717-1783) en Denis Diderot (1713-1784) en hun nieuwe bijbel: l'encyclopedie. '''[https://www.youtube.com/watch?v=5WafMMlNSb8 FILM 2.49 min.]'''
 
 .
 
 '''3.''' John Locke (1632-1704) en het empirisme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=bZiWZJgJT7I FILM, 9.14 min.]'''
 
 .
 
 '''4.''' Isaac Newton (1623-1723) en het oorzakelijk denken '''[https://www.youtube.com/watch?v=s2YZN2L700Q FILM, 53.38 min.]'''
 
 .
 
 '''5.''' Montesqieu (1689-1755) en de scheiding der machten '''[https://www.youtube.com/watch?v=gExrynQC4IU FILM, 4.22 min.]'''
 
 .
 
 '''6.''' Voltaire (1694-1778) en het recht op vrije meningsuiting en het deïsme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=LAzKGkTIKpg&amp;list=PLkeO6Zg_ybk5ZE25Ub8W24yQAgPDEjrEh&amp;index=6&amp;t=29s FILM 12.15 min.]'''
 
 . 
 
 '''7.''' Jean Jacques Rousseau (1712-1778) over de opvoeding en zijn ''Emile, of Over de opvoeding''. '''[https://www.youtube.com/watch?v=81KfDXTTtXE FILM 7.46 min.]'''
 
 .
 
 '''8.''' Jeremy Bentham (1748-1832) over het grootste geluk voor iedereen in een panoptische infrastructuur. '''[https://www.youtube.com/watch?v=Myal-NSlIGA FILM 4.01 min.]'''
 
 .
 
 '''9.''' Adam Smith (1723-1790) zet de verlichtingsideeën om in een economische theorie en lanceert in zijn ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' de 'Onzichtbare hand|de onzichtbare hand'. '''[https://www.youtube.com/watch?v=ejJRhn53X2M FILM 6.43 min.]'''
 
 .
 
 '''10'''. Immanuel Kant (1724-1804) maakt een synthese van het bovenstaande in zijn &quot;Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?&quot; in 1784 als antwoord op een prijsvraag. Daarin zegt hij: 'Verlichting is het loskomen van de mens uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen zonder de ander. '''[https://www.youtube.com/watch?v=nsgAsw4XGvU FILM 8.12 min.]'''
 

.

.


;Hoofdpersonages van het absolutisme en de verlichting

.

&lt;gallery&gt;
File:Descartes_Discours_de_la_Methode.jpg|0. '''Voorpagina van Discours de la Méthode uit 1637.'''
File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|1. '''René Descartes (1596-1650).'''
File:Jean_Le_Rond_d%27Alembert,_by_French_school.jpg|2. '''Jean le Rond d'Alembert (1717-1783).'''
File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|3. '''Denis Diderot (1713-1784).''' 
File:Encyclopedie_de_D%27Alembert_et_Diderot_-_Premiere_Page_-_ENC_1-NA5.jpg|4. '''Eerste bladzijde van l'Encyclopedie.'''
File:John_Locke.jpg|5. '''John Locke (1632–1704).''' 
File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|6. '''Isaac Newton (1643–1727).''' 
File:Montesquieu_1.png|7. '''Montesquieu (1689–1755).'''
File:Immanuel_Kant_(painted_portrait).jpg|8. '''Immanuel Kant (1724-1804).''' 
File:Atelier_de_Nicolas_de_Largillière,_portrait_de_Voltaire,_détail_(musée_Carnavalet)_-002.jpg|9. '''Voltaire (1694–1778).'''
File:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|10. '''Jean-Jacques Rousseau (1712-1778).''' 
File:Social_contract_rousseau_page.jpg|11. '''Het maatschappelijk verdrag.'''
File:EmileTitle.jpeg|12. '''Emile, of Over de opvoeding.'''
File:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|13. '''Madame de Pompadour, minnares van [[Lodewijk XV]] streed tegen de censuur van l'Encyclopédie. Op haar tafel staat deel IV.'''
File:James_Watt_by_Henry_Howard.jpg|14. '''James Watt (1736–1819), uitvinder van de stoommachine.''' 
File:François_Quesnay.jpg|15. François Quesnay.
File:Smith_-_Inquiry_into_the_nature_and_causes_of_the_wealth_of_nations,_1922_-_5231847.tif|16. '''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'''.
File:AdamSmith.jpg|17. '''Adam Smith.'''
File:Louis_XIV_of_France.jpg|18. '''Lodewijk XIV.'''
File:Koning_Louis_XV;_Hyacinthe_Rigaud.jpg|19. '''Lodewijk XV.'''
File:Ludvig_XVI_av_Frankrike_porträtterad_av_AF_Callet.jpg|20. '''Lodewijk XVI.'''
File:Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg|21. '''Marie Antoinette van Oostenrijk.'''
File:Women%27s_March_on_Versailles01.jpg|22. '''Vrouwen op de weg naar Versailles. Brood, geen taart!'''
File:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|23. '''Vrijheid, gelijkheid en broederschap.'''
File:LouisXVIExecutionBig.jpg|24. '''Onthoofding van Lodewijk XVI op de Place de la Révolution, nu Place de la Concorde.'''
File:Jacques-Louis_David_-_Marie_Antoinette_on_the_Way_to_the_Guillotine.jpg|25. '''Jacques-Louis David tekent Marie Antoinette op weg naar het schavot.'''
File:Exécution_de_Marie_Antoinette_le_16_octobre_1793.jpg|26. '''Executie van Marie Antoinette.'''
File:Robespierre.jpg|27. '''Maximilien de Robespierre (1758-1794).'''
File:Gros_-_First_Consul_Bonaparte_(Detail).png|28. '''Napoleon Bonaparte (1769-1821).'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Waar halen pessimisten inspiratie? ==

[[File: Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg|thumb|550px|Het Fin de Siecle is een decadente periode tussen 1890 en 1914. Twee kernwoorden  - schoonheid en de dood in het vooruitzicht - duiken overal op, zoals in dit symbolische schilderij van Leon Spilliaert. Zijn 'Absintvrouw' uit 1907 toont het thema: jonge mooie vrouw is op het einde van haar leven, het leven is als een scheut absint (let op de arm) weggevloeid. De kleuren zijn al in de rouw: donkerblauw, zwart en paars.]]

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-R06610, Oswald Spengler.jpg|thumb||550px|Oswald Spengler]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=qPRn-XRLM_c '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: DE PESSIMISTEN (30 Min.)'''].

.

1651: Thomas Hobbes - geboren in 1588, bij de aanval van de Spaanse Armada op Engeland waarbij zijn moeder ongekende angsten kende - betoogt in zijn boek ''Leviathan'' dat de oertoestand van de mens eenzaam, arm, wreed en kort is. Iedereen vecht er tegen iedereen. Mensen zijn vals en egoïstisch, cynisch en berekend. Met deze theologische vraag komt Hobbes tot deze probleemstelling: is de mens van nature goed of slecht? Goed en kwaad zijn begrippen die de mens, net zoals God, maakt om te vergelijken. Dieren kennen de kunst van het vergelijken niet in die mate als een mens. Hobbes is ondanks zijn lijfspreuk 'Fear and I were twins' optimistisch gesteld: de staat - een begrip dat zich in de tijd van Hobbes ontwikkelt - levert de instrumenten die de honger naar macht, roem en bezit in toom houden. Op dit moment geeft de rechterzijde van het politieke spectrum de voorkeur aan dit model: ze noemen het realisme. Anderen noemen het pessimisme of wantrouwen. Hobbes' en zijn volgelingen laten het verhaal over het ontstaan van de mens van het slechte naar het goede evolueren in tegenstelling tot Rousseau's volgelingen. Die zien de menselijke evolutie van goed naar slecht met de gedachte vroeger was alles beter. Beiden zijn in dit opzicht lineaire denkers: de geschiedenis voltrekt zich volgens een lijn, een glijbaan die je kan opklimmen (met veel moeite, maar als je de top bereikt, dan ben je er!) of kan afglijden (met veel plezier en gemak, om op te geven). Deze evoluties contastereren met de circulaire denkers zoals de Duitse cultuurhistoricus Oswald Spengler (1880-1936), de vader van het cultuurpessimisme. Zijn voornaamste werk ''De ondergang van het Avondland'' schopt het tot een bestseller dankzij Elisabeth Förster-Nietzsche, de zus van Friedrich Nietzsche. Het boek toont een cyclische cultuurgenese die de ontwikkeling van samenlevingen vergelijkt met het ritme van het mensenleven of dat van de seizoenen. Een mens: geboren, groei, volwassenheid, bejaard, sterft. Dagen (24 uur), maanden (de verwijzing naar de maancyclus) en seizoenen (vormen samen een jaar en herhalen zich dan) doen iets gelijkaardigs. In de lente ontluikt nieuw leven, de zomerse bloei zorgt voor nakomelingen (zaad), een herfstige oude dag tot de winter (de dood) intreedt. Diverse wereldbeschavingen bewijzen Spenglers theorie: De Babylonische, de Egyptische, de Chinese, de Indische, de Indiaans-Mexicaanse, de Grieks-Romeinse en de Arabische, de Joodse en de Byzantijnse beschaving. Het boek en de theorie zijn een tegenreactie op het verlichtingsdenken dat een maakbaar Europa voor ogen ziet. Spencer voorspelt dat die rationele maatschappelijke structuur een einde kent. Kort voor zijn dood schrijft hij dat het Duitse rijk snel zal ophouden te bestaan.  

.

1884: De grilligheid en de ambivalentie van de negentiende eeuw dwingen kunstenaars, intellectuelen en politici op het einde van de eeuw tot een reflectie over de voorbije en aan gang zijnde industrialisatie. In Engeland publiceert Arnold Toynbee in 1884 zijn ''Lectures on the Industrial Revolution'' waarin hij de industrie als oorzaak aanduidt voor het '''morele verval''' van de arbeidersklasse. De technische en wetenschappelijke successen van de mechanisatie leiden tot het failliet van de traditionele ambachten en loodst vrouw en kind naar de fabriek waar ze nauwelijks weten welk product ze maken.

.

Op het einde van de eeuw is de tussentijdse balans niet florissant: de onmacht van de prille democratie (de juridische en sociale bevrijding van het individu blijkt – voorlopig - een illusie), het koloniaal beheer, de kapitalistische klassenjustitie, het elitaire stemrecht dat de gegoede klassen bevoordeelt, het lijden van het proletariaat… al deze pijnpunten brengen mensen sociaal en psychologisch in de war. Beloofde de Industriële Revolutie dan geen rijkdom en overvloed? Beloofde de onstuitbare techniek dan geen wereldwijd transport en een internationale economie? Ging het oneindige aantal uitvindingen niet afrekenen met armoede, hongersnood, epidemieën, kindersterfte en achterlijkheid? De negentiende eeuw heeft een Januskop: het succesverhaal van stoom, infrastructuur en amusement botst met sceptische en pessimistische stemmen vol wantrouwen. Niet iedereen begroet de vooruitgang met gejuich. 

.

De psychiater Sigmund Freud, de filosoof Nietzsche, schrijvers zoals Emile Zola en Oscar Wilde, kunstenaars zoals Leon Spilliaert zijn er de gezichten van. Hun cultuurkritiek focust op het beest in de mens. Is de mens te beschaven? Achter het menselijke gezicht huizen de onderdrukte driften van Eros en Thanatos, de hysterie en de angst voor het anale. Het idee dat God dood is, duikt op bij Nietzsche en de evolutieleer van Charles Darwin botst met de Bijbel. Gods dood stelt de begrippen waarheid en cultuur en vooruitgang, modernisering en maatschappij in vraag. Die begrippen blijken geen product van het rationalisme en de Verlichting, maar een complot van tirannieke, gewelddadige machtsmensen: een roedel roofdieren, een ras veroveraars die de dwalende massa in hun klauwen houdt. De enige optie is de schoonheid van het sterven. Enkel de esthetica van de dood rest, nu de maatschappij een terminale patiënt blijkt. Het komt tot uiting in het decadente, de luxueuze overbeschaving vol estheticisme, escapisme en het uiterlijke vertoon van het dandyisme (denk tegenwoordig aan Pim Fortuyn, Thierry Baudet, Theo Hiddema, Dries Vanlangenhove), vol nihilisme (sociale mobiliteit is een idioot idee), misogynie (vrouwonvriendelijkheid vanuit het gevoel dat vrouwen vuil en neerslachtig zijn) en a-politieke gedrag (democratie leidt nergens toe). Deze opvallend geklede intellectuelen hebben de vileine commentaar klaar voor hun rivalen. Ze voelen zich tegelijk -hoe paradoxaal ook- verloren in hun eigen tijd en superieur tegelijk, ze zijn verheven en provoceren met dubbelzinnigheden, verwijzen graag naar de oudheid (vroeger was het beter) en gebruiken ironie. 

.

Het Fin de Siecle of het einde van een tijdperk - ook de Belle époque genoemd (denk aan het impressionisme, de Jugendstil, de cinematografie) - loopt van pakweg 1890 tot het einde der tijden: het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het zijn narcisten: ‘Een dandy leeft en slaapt voor zijn spiegel’ noteert Charles Baudelaire. Toch is het narcisme niet te herleiden tot het individu, het omvat een hele cultuur (Christopher Lasch in 1978: ''The Culture of Narcissism'') en een narcistische cultuur legt de lat hoog.&lt;ref&gt;Mia Doornaert laat de Belle époque beginnen in 1870 en eindigen met de Tweede Wereldoorlog. Zo zie je dat er op de historische periodes marge kan zitten. Lees ook: JAN VAN HEEMST. ''Tussen gen en globe. Europese Cultuurgeschiedenis'', Ad. Donker, Rotterdam, 2012, p. 340 ev. Dat negatieve geluid van Arnold Toynbee uit het einde van de negentiende eeuw, contrasteert met de visie van T.S. Ashton die aan de vooravond van de zilveren jaren vijftig die hij publiceert in ''The Industrial Revolution, 1760-1830''. In dat boek uit 1948 benadrukt Ashton het positieve en de verworvenheden van de negentiende eeuw. Vgl. DE KOCK CATHERINE &amp; DE VUGT GEERTJAN. ''Waarom zijn er zoveel rechtse dandy’s?'' In: ''De Standaard'', 2 april 2019, p. D11.&lt;/ref&gt; 
 
. 

.

== Dialectiek ==

.

Het dialectisch denken of het denken in tegenstellingen haalt [https://www.youtube.com/watch?v=fSQgCy_iIcc&amp;t=173s Karl Marx] bij [https://www.youtube.com/watch?v=H5JGE3lhuNo Georg Wilhelm Friedrich Hegel]. 

;Voorbeeld 1:
Paul Ricouer ziet drie fasen in het lezen van de bijbel:
* These: als een ‘fantastisch boek’: naïef gelezen als een sprookje tijdens een miraculeuze kindertijd (story)
* Anti-these: Een ‘historisch boek’: de kritische lezing (history) met historische personages
* Synthese: Een ‘levensboek’: als antwoord op zinvragen over de toekomst, het nu en vroeger, hier en elders (transhistory)

;Niet dat er altijd een synthese komt...
* These: De Katholieke Middeleeuwen met de klemtoon op beelden
* Anti-these: De reformatie met de klemtoon op woorden
* Anti-anti-these: De contrareformatie en de barok
* Anti-anti-anti-these: het classisisme

;Voorbeeld 2:
* These: Het absolutisme van Lodewijk XIV
* Anti-these: De Verlichting en haar romantisch optimisme
* Synthese: De Franse Revolutie-idee (vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid) met gewelddadige leiders zoals Robespierre en Napoleon

;Voorbeeld 3:
* These: De Franse Revolutie
* Anti-these: De [[Restauratie (Frankrijk)|Restauratie]]
* Synthese: Het [[positivisme]] van [[Auguste Comte]]

;Voorbeeld 4:
* These: Het optimisme van de Verlichting
* Anti-these: Het pessimisme en het determinisme van het Fin de Siècle, het impressionisme
* Synthese: de dialectiek van Marx

;Voorbeeld 5:
* These: het kleuterkind met een goddelijke adoratie voor zijn vader
* Anti-these: de puber waarbij de vader een loser is
* Synthese: de jongvolwassene met een realistisch ouderbeeld

;Voorbeeld 6:
In de kunstgeschiedenis zijn er talloze voorbeelden van tegenstellingen die elkaar opvolgen: 
* Realisme en Impressionisme: Realisme is een kunststroming die zich richt op het weergeven van de werkelijkheid, terwijl Impressionisme  indrukken vastlegt.
* Barok en Rococo: Barok is een kunststroming die zich kenmerkt door dramatische effecten, terwijl Rococo zich kenmerkt door lichtere, meer decoratieve elementen.
* Kubisme en Futurisme: Kubisme staat voor geometrische vormen, het Futurisme zoekt beweging en snelheid.
* Romantiek en Realisme: Romantiek richt zich op emotie en verbeelding, het Realisme wil de werkelijkheid tonen zoals die is.
* Surrealisme en Dadaïsme: Surrealisme zoekt naar het onderbewuste, het Dadaïsme daagt de conventionele kunst uit.
* In de kunstgeschiedenis is er sprake van synthese wanneer twee tegenstellingen worden samengevoegd tot een nieuwe stijl. Een voorbeeld hiervan is het Postmodernisme, dat elementen van verschillende stijlen combineert.

.

.

== De Ist-familie telt (te) veel leden ==

.

[[Bestand:David Van Reybrouck.jpg|thumb|550px|David Van Reybrouck ziet kenmerken van het 21ste-eeuwse populisme in het socialisme uit de negentiende eeuw. Hij schrijft één lange redenering met als conclusie dat er in de kennismaatschappij aandacht nodig is voor laaggeschoolden. Dat komt de democratie alleen maar ten goede. Tien jaar na zijn lange redenering, in 2019, komt er het initiatief voor een Jezuïetenschool in Molenbeek en kan Van Reybrouck een experiment aangaan in de Duitstalige gemeenschap.]]

[[Bestand:Jose_Ortega_y_Gasset.jpg|thumb|550px|Jose Ortega y Gasset, geen optimist. Ortega is kritisch over de massa die hij definieert als gelijk ieder ander. De massamens is onbescheiden, zonder zelfkritiek en respectloos voor autoriteit en staat tegenover de elite. Ortega roept de aristocratie op om de leiding te nemen bij cultureel verval.]]

Aan de uitersten van het spectrum staan de optimist en de pessimist. Een ander spectrum is te vormen tussen de realist en de idealist. Tussenin liggen vele interpretaties van de geschiedenis. Belangrijk is de betrouwbaarheid van wat men beweert. Hoe kan je dit nagaan? Dat gebeurt via twee strategieën: mediawijsheid en historische kritiek. Iedereen gaat aan de slag met de werkelijkheid en maakt er iets van op zijn eigen originele wijze. Waakzaamheid blijft geboden.

.

;1. De optimist
* Is zonder meer optimistisch wat de toekomst betreft. Technologie zal ons redden, de wereld kent alleen maar vooruitgang. Een mooie passage uit Milan Kundera's '''Ondragelijke lichtheid van het bestaan''' illustreert dit optimisme. Verder is Kundera geen typische optimist.

.

;2. De pessimist
* Doemdenkers zoals: Louis-Ferdinand Céline, Oswald Spengler, José Ortega y Gasset, Johan Huizinga.

.

;3. De Marxist en de communist
* Van Karl Marx tot Raoul Hedebouw.

.

;4. De populist
* Vertaalt de historische boodschappen in eenvoudige termen en gebruikt zijn verhaal voor een eigen gewin. Dictators neigen naar dit type. 

.

{{Citaat|'''Hij (de populist) weet wat het volk wil, en dat moet volstaan. Daardoor duldt hij geen tegenspraak, daardoor  heeft hij een gloeiende hekel aan het debat. Het parlement, de grondwet, de gebruikelijke democratische procedures zijn voor hem eerder hindernissen dan politieke verworvenheden. In die betekenis is populisme in wezen antidemocratisch en antiparlementair; sommigen spreken zelfs van 'proto-totalitair'. Dit duistere populisme miskent het wezen van de democratie.'''|David Van Reybrouck}}

.

;5. De cartoonist
* Een standup comediën die van alles een grap maakt, mensen een spiegel voorhoudt door middel van een grap. Niet altijd in dank afgenomen. Denk aan de Bataclan en Charlie Hebdo.

.

;6. De relativist
* Relativeert alles kapot. Problemen bestaan nauwelijks.

.

;7. De structuralist
* De structuren bepalen het denken. Individueel maakt een mens nauwelijks keuzes.

.

;8. De kapitalist
* Denkt alleen maar in economische modellen: leiders zijn managers, winners en een probleem los je op met een businesmodel. 

.

;9. De journalist en de columnist
* Stefan Zweig en Joseph Roth

.

;10. De illusionist
* Goochelaars en charlatans die aan de slag gaan met de werkelijkheid

.

;11. De hyperbolist
* Vergroot alles uit, overdrijft

.

;12. De realist
* 'tja. Die hebben we nog niet gevonden :-)

.

;13. De polemist
* Slaagt er in om partijen die hetzelfde nastreven in ruzie te steken. Zelf komt hij er ongezien mee weg. Een spreekwoord kenmerkt hem: 'Twee honden willen een been, de derde komt er mee heen.'

.

;14. De hedonis, de narcist, de egoïst en de Trumpist
* Aarzelt niet om publiekelijk te liegen en benoemt alles wat hem of haar tegen de haren instrijkt [[fake news]]
* Denkt alleen aan zichzelf en gaat daarvoor over lijken?
* Houdt van zelfverheerlijking. 

.

;15. De perfectionist
* Streeft perfectie na ten koste van alles.

.

;16. De encyclopedist
* Verzamelt kennis, zoveel mogelijk objectieve kennis om op basis van deze 'ratio' gedegen beslissingen te kunnen nemen.

.

;17. De anarchist, de andersglobalist en de activist
* Is te zien op manifestaties en betogingen. Roept en staat op de barricaden.
* Stelt het systeem in vraag, doorgaans op een speelse, ongevaarlijke manier.

.

;18. De negationist
* Negeert toekomstige problemen (klimaatopwarming), of negeert wat er in het verleden gebeurde (holocaust). In sommige samenlevingen is negationisme strafbaar.

.

;19. De ecologist
* Ziet ecologie als een religie.

.

;20. De royalist
* Is koningsgezind.

.

;21. De propagandist en de evangelist
* Tracht aanhangers te vinden voor zijn gedachtengoed via de publieke opinie, vaak is de info eenzijdig of verzonnen.
* Loopt over van bekeringsdrang.

.

;22. De sadist
* Houdt ervan om zijn tegenstanders te pijnigen. 

.

;23. De nationalist
* Nationalisme is een ideologie die de staat als historische eenheid ziet. Soms gaat dit gepaard met idee van exceptionalisme om de eigen identiteit af te grenzen tegenover anderen. 

.

;24. De separatist
* Separatisme streeft naar de terugtrekking uit een bestaande staat en het oprichten van een eigen.

.

;25. De futurist
* Probeert te voorspellen hoe de toekomst er zal uitzien.

.

;26. De simplist
* Stelt alles te eenvoudig voor.

.

;27. De idealist

.

.

;Aan de toog

'''VRAAG''': Moet ik al deze typetjes kennen?
 
'''ANTWOORD''': Uiteraard niet.

.

'''VRAAG''': Waarom voer je ze hier dan ten tonele?

'''ANTWOORD''': Omdat politieke debatten of monologen tegenwoordig vaak beginnen met het definiëren van de tegenstander, in plaats van het positioneren van het eigen zelf. Voor wie de debatten van op afstand volgt, klinkt dit abstract, maar een voorbeeld maak veel duidelijk. Als Wouter Beke (CD&amp;V) in 'De Zevende Dag opdaagt (3.02.2019) en onmiddellijk zegt hoe NVA en GROEN denken over de vraag die hij krijgt voorgeschoteld, getuigt dit van[framing, iets wat doorgaans de media wordt verweten. Het is een techniek van stereotypering waar de democratie niet bij gebaat is. 

.

'''VRAAG''': Een beetje zoals Anuna De Wever niet weet of ze een man of een vrouw is?

'''ANTWOORD''': Inderdaad, je hoeft de wereld niet in categorieën op te delen. Anuna zegt: Als ik weet en ervan overtuigd ben dat ik mezelf ben - ik ben Anuna - dan volstaat dat. Niemand hoeft mij te definiëren.

.

'''VRAAG''': Maar hoe weet je dan met wie/wat je te doen hebt? Zo is er toch geen duidelijkheid meer? 

'''ANTWOORD''': Waarom zou dat moeten? Waarom wil je duidelijkheid?

.

'''VRAAG''': Ik ben eigenlijk op zoek naar de waarheid. Dat lijkt me een beter begrip.

.

'''ANTWOORD''': Zou de geschiedenis de waarheid kunnen brengen? Is waarheid geen begrip waar priesters of andere religieus geïnspireerde mensen van houden? Geschiedenis is een wetenschap en die houdt zich bezig met 'betrouwbaarheid' van informatie. Hoe dat in elkaar zit, leg ik je hieronder uit. 

.

.

== Schema ==

.

[[File:Karl_Marx_001.jpg|thumb|350px|Karl Marx ontwikkelt zijn geschiedenisvisie volgens de dialectiek van zijn voorloper Hegel: these, antithese en synthese. Weber is evenzeer 'dief' en ontleent de begrippen aan Fichte die ze op zijn beurt stal bij Kant. Hegel streeft naar een totaalconcept van wetenschap en godsdienst, esthetica en filosofie en bekijkt de werkelijkheid als een proces van tegenstellingen, geen statisch zijn en drukt dit uit met 'aufheben' wat optillen, afschaffen en bewaren betekent. These, antithese en synthese?]]

.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Visies op geschiedenis !! Pessimisme !! Optimisme !! Dialectiek
|-
| '''Wie maakt ze?''' || Louis-Ferdinand Céline|L.F. Céline || Milan Kundera|M. Kundera || Karl Marx
|-
| '''Richting''' || Circulair || Lineair || Spiraal
|-
| '''Resultaat''' || Doemdenken || Vooruitgangsdenken || Determinisme
|-
| '''Gevolgen''' || Ironie, cynisme|| Vrijheid, verantwoordelijkheid || Strijd
|-
| '''Doel''' || Doelloos || Groei || Klasseloze staat
|-
| '''Motor''' || Domheid || Verlichting || Economie &amp; het middenveld
|}

.

.

== Objectiviteit? ==

.

;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Grey square optical illusion.PNG|thumb|Vierkant A heeft precies dezelfde grijskleur als vierkant B ([[:file:Same_color_illusion_proof2.png|bewijs]])
Bestand:Grid illusion.svg|thumb|Flikkerend rooster. Het lijkt of er zwarte vlekken verschijnen
Bestand:Gradient-optical-illusion.svg|thumb|De grijze balk heeft overal dezelfde kleur
Bestand:Tribar.png|thumb|De [[Penrose-driehoek|driehoek van Penrose]]. Een driedimensionale figuur die niet kan bestaan
Bestand:Onm_kubus2.png|Onmogelijke kubus
Bestand:Impossible staircase.svg|Oneindige trap
File:Blivet.png|[[Blivet]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''GESCHIEDENIS ALS CONSTRUCTIE''' =

[[File:Kortrijk-Groeningemonument.jpg|thumb|right|550px|Kortrijk, Groeningemonument uit 1906 (beeldhouwer Godfried Devreese). In Vlaams-nationalistische kring symboliseert deze slag de taalstrijd. De Vlaamse Gemeenschap riep in 1973 11 juli als feestdag van Vlaanderen uit.]]

.

Geschiedschrijving is, net als het nieuws, onderhevig aan trends. Het is niet zo dat de ‘geschiedenis’ het verleden objectief in beeld brengt. Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Zo is het resultaat van hun denkwerk verschillend. 'Al zolang ze bestaat, heeft de geschiedschrijving een ingewikkelde band met de politieke macht' schrijft Anne Morelli in haar boek ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië.'' Jacques R. Pauwels heeft het iets recenter over ''De grote mythen van de moderne geschiedenis.'' Hij steekt van wal met 'Mythen zijn geen leugens' maar fantasieverhalen met een kern van waarheid. Mythes bevatten 'een kern van historische werkelijkheid maar dienen niet om die werkelijkheid uit de doeken te doen. Ze streven ernaar mensen te socialiseren, hen met de stand van zaken in hun maatschappij tevreden te stellen of minstens te verzoenen, ook - en vooral - wanneer er eigenlijk goede redenen bestaan om ontevreden te zijn met de status quo en verandering te willen, eventueel zelfs radicale, revolutionaire verandering.'&lt;ref&gt;JACQUES R. PAUWELS. De grote mythen van de moderne geschiedenis. Epo, Berchem, 2019, p. 7-8.&lt;/ref&gt;

.

.

== Geschiedenis en macht ==

.

Het lijkt op wat Morelli schrijft: 'Vanaf de oudheid heeft de historicus de machtshebbers bezongen, hun veroveringen gelegitimeerd, vanuit het verleden hun identiteit bepaald en hun voorouderlijke deugden verheerlijkt. De historicus gaf de natie zijn wortels. Te vaak vergeten we dat de historicus buiten zijn onderzoek kan. De historicus is een kind van zijn tijd, heeft zijn aandachtspunten en zijn blinde vlekken, zijn sympathieën, banden en kent de dingen waar hij beter niets over schrijft. De historicus is soms een militant of een machtsdienaar. Zo ‘maakt’ hij -bewust of onbewust - het verleden. Dé voorbeelden vinden we in de 19de eeuw, toen de romantiek naar de ziel van het volk zocht, ter onderscheid met anderen. Historici zochten de ziel en vonden ze in het verleden vol 'feiten' die, met de nodige rangschikking en interpretatie, voor deze identiteit zorgden. Deze 'mythen' toonden dat bodem en ras in een ver verleden al onze identiteit vormden.'&lt;ref&gt;MORELLI ANNE (Ed.). ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië''. Epo, Berchem, 1996, pp. 7-21.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== Anne Morelli ===

.

Het boek van Anne Morelli ''Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie'' verkocht als een zoet broodje. In enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek historische en politieke reacties uit. Het magazine ''Front National de Belgique'' beschuldigde het boek ervan de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam van de Belgen te besmeuren: 'Het maakt ons verleden en onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreem rechts gebruikte de argumenten in haar pamfletten. 

.

.

=== Kortrijk 1302-1902 ===

.

Jo Tollebeek en Tom Verschaffel ontmaskeren in de ''Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging'' de mythe van de veldslag op 11 juli 1302 waarin een leger van Vlaamse ambachtslui het Franse ridderleger op de Groeningekouter verslaan. 'Deze veldslag kaderde in het verzet van (een gedeelte van) Vlaanderen tegen de veroveringsdrang van het Frankrijk van Filips de Schone' schrijven ze. Vanaf het midden van de negentiende eeuw komt de benaming Guldensporenslag in zwang, door de publicatie van Hendrik Conscienses ''De Leeuw van Vlaanderen'' en doet de naam denken aan een romantische tijd vol heroïsche vrijheidsdrang tegen een reeks vreemde onderdrukkers: de Romeinen en Caesar, de Fransen (1302), de Spanjaarden (de Geuzen en de Tachtigjarige Oorlog), de Oostenrijkers (Jan de Lichte) en de Nederlanders. Conscience is niet de eerste die 1302 onder de aandacht brengt; toch is het zijn ''Leeuw van Vlaenderen'' die zich vanaf 1838 in het Vlaamse bewustzijn nestelt, zonder dat die in tegenspraak is met de vaderlandsliefde voor België. Naarmate de Vlaamse Beweging evolueert, verschuift de betekenis van de Guldensporenslag.

.

.

=== Vier keer feest ===

.

De symbolenstrijd bereikt een hoogtepunt in Kortrijk in 1902, bij de zeshonderdste verjaardag. De voorbereidingen beginnen in 1891 en Guido Gezelle schaart zich achter het initiatief. Omwille van ideologische twisten onder de organisatoren komen er uiteindelijk vier feesten: op 13 juli organiseert de Vlaamsche Volksraad een eerste manifestatie; diezelfde dag betoogt het liberale Vaderlandsch Comiteit; op 17 augustus volgt het feest van de katholieken; en nog eens veertien dagen later trekken de socialisten -met tweetalige slogans (&quot;De strijd van Kortrijk was een strijd tegen de rijken&quot;)- door de Kortrijkse straten. Door de strubbelingen raakt het standbeeld voor de Groeningekouter niet tijdig klaar; het zou in 1906 worden onthuld. De cultus van 1302 is sedert 1973 officieel: 11 juli is de feestdag van de Vlaamse Gemeenschap.

.

.

== Ideologie ==

.

Vertrekkend van dit soort ideeën verspreidden schoolboeken in het verleden een patriottische geschiedenis en het nationaal gevoel. Ook al kende België weinig geschiedenis-catechismussen, toch herhaalden schoolboeken generatie na generatie clichés en stereotypen die tonen dat België ten tijde van Jules Caesar een identiteit bezat. De historicus Eric Hobsbawm beschreef de geschiedenisvervalsers en stelt dat 'geschiedenis de grondstof is voor nationalistische, etnische of fundamentalistische ideologieën, zoals de papaver dat is voor de heroïneverslaafde.' 

.

=== I. Nationalisme ===

[[Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png|thumb|550px|'''732_TECHNOLOGIE MAAKT HET VERSCHIL''' Carl von Steuben, of is het Charles Auguste Steuben? (1788–1856) schildert in 1837 de Slag bij Poitiers uit het jaar 732 in een Romantische versie. De slag is bekend omdat de stijgbeugel de doorslag geeft. Frankische ruiters ondervinden dat ze vast in het zadel zitten om hun bijlen en tweesnijdende zwaarden rond te zwaaien, zonder evenwichtsverlies. Haaksperen drukken de Moorse schilden weg zonder dat ze van hun paard vallen. Het schilderij hangt in Versailles. De stijgbeugel was niet nieuw, de Hunnen gebruikten die eerder. Voor de Brit Edward Creasy is deze slag één van de vijftien belangrijkste uit de wereldgeschiedenis. Hij beschreef dat in zijn boek ''The Fifteen Decisive Battles of the World'' uit 1851. Klopt het dat aldus Bart de Wever - dixit Europajournalist Paul Goossens - hier de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis begint met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam?  Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt;]] 

Als het aan Bart De Wever ligt, begint de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam, verslagen in 732 bij Potiers. Europajournalist Paul Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd. Niet het Verdrag van Rome, wel de slag van Potiers in 732 zou, volgens De Wever, die in deze een doorslagje van die van radicaal-rechts is, het echte begin van een verenigd Europa zijn. Volgens die canon moeten Robert Schuman en Jean Monnet als fouding fathers de plaats ruimen voor de Frankische krijgsheer Karel Martel, bastaardzoon van Pepijn van Herstal en cultfiguur van extreemrechts. Tegelijkertijd wordt het concentratiekamp Auschwitz tot een Pools provinciestadje gedegradeerd en krijgt de Europese eenwording een een radicaal andere inspiratiebron. De Europese burgeroorlog (WOII) en de Holocaust verdwijnen op de achtergrond, de islamitische andere wordt nu de raison d'etre van de eenheid. Een verleden van kruistochten en de reconquista's wordt weer actueel. Daarmee ligt de Europese identiteit in de voor Vlaamse nationalisten vertrouwde antagonistische bedding. Als het Vlaamse wij een smoel kreeg, is het omdat het zich tegen de Belgische &quot;vijand&quot; kon afzetten. &quot;Het is een onmiskenbaar feit&quot; schrijft De Wever, &quot;dat een externe vijand een zeer tastbare en doorslaggevende rol kan spelen in identiteitsvormingsprocessen.&quot; In zijn recept voor Europa zit het er allemaal in: meer Potiers en de promotie van de politieke islam tot uitverkoren Europese vijand' en een minder prominente aanwezigheid van de Holocaust.
'Is dat een radicaal-rechts verhaal?' vraagt Goossens zich af. 'Ongetwijfeld, maar niet voor De Wever. Voor hem is de Koran geen license to kill en is er geen sprake van botsende beschavingen, wel van een conflict over het voortbestaan van de moderniteit. Het zal de radicalen een zorg zijn. Hun memes en vlaggen zijn immuun voor subtiel denken. Voor De Wever daarentegen draait het allemaal rond de moderniteit. Daarom de noodzaak van een leidcultuur met de verlichting als kompas. Dat klinkt mooi, maar het valt op dat het conservatieve orkest de verlichting pas begint af te stoffen als de moslim in de buurt is. Als het over ongelijkheid, mensen in nood op de Middellandse Zee en de inspiratie van de Europese Unie gaat, stopt die muziek. De Wever houdt niet van half werk. Omdat een identitaire beweging niet zonder vijand kan, heeft hij er meteen twee in de aanbieding: de politieke islam dus en de ‘postmodernisten en cultuurrelativisten’. Dat nihilistische volkje sleurde Europa in een spiraal van identitaire zelfdestructie, cultiveerde de zelfschaamte en hypothekeert een groot verhaal over een mythisch verleden. Pas als met die binnenlandse vijand is afgerekend, kan de externe vijand worden aangepakt en ontstaat er ruimte voor Europese trots en kan met een luid ‘Europa is van ons’ het afscheid van Auschwitz afgekondigd worden.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== II. Media en propaganda ===

[[Bestand:Honoré_de_Balzac_(1842)_Detail.jpg|thumb|right|550px|Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'?]]

.

==== Media indoctrinatie ====
Voor ideologieën is het verleden essentieel en wie er geen heeft, kan het uitvinden. Jacques Pauwels voegt een tweede ideologie toe. Hij stelt dat het triestig is gesteld met het historisch besef (lees: de kritische geest) en dat de media, veel meer dan het onderwijs ons doordringt van een eindeloze reeks mythes. Mythes zijn geen leugens, maar fantastische verhalen met een kern van waarheid. Naast het onderwijs kwamen het internet, de tv en de film en de sociale media. Die voegden - in het beste geval - een kennislaag aan het (ideologische) geschiedenisonderricht toe, in het meest barre geval namen ze de onderwijs-rol gewoon over of schelden sociale media er over heen. Waarom zijn die media zo ijverig bezig om ons de geschiedenis te leren kennen? Essentieel om dit te begrijpen, is dat die media heel vaak privé-eigendom zijn van superrijken. Noam Chomsky maakte die analyse al eerder. En dat er een verband bestaat tussen de media en hun eigenaars wordt doorgaans niet vermeld. Als media ter sprake komen, dan worden die vaak opgevoerd als de waakhond van de democratie, niet als propagandakanalen van multinationals en holdings. Dat deze één procent-elite (die negentig procent van alle rijkdom in haar zakken heeft) niet graag in de belangstelling staat, spreekt voor zich. Daarom zwijgen historische films over de steun die Hitler genoot van Duitse en Amerikaanse (jawel!) industriëlen en bankiers. Net omdat die één procent bang is voor een objectieve kijk, controleert ze de verhalen die ze de wereld instuurt en welke niet. Dit soort selectiviteit zien we bijvoorbeeld bij de betekenis die documentaires geven aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Echter, meer dan om Tokyo op de knieën te dwingen, waren de honderdduizenden slachtoffers bedoeld om Moskou te intimideren. Daarom is onze kennis over de Tweede Wereldoorlog ook een Hollywoodproduct waarbij D-day belangrijker is dan wat er in Stalingrad gebeurde. Het zijn de bevoorrechten en de winnaars en niet de underdog of de slachtoffers die de geschiedenis maken. Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'? Ongetwijfeld. En daar is de één-procent-elite zich van bewust. Daarom leidt hun entertainment de aandacht af van waar het werkelijk om draait, namelijk dat rijken rijker worden en armen armer worden. Hun media slagen erin om de kapitalistische kritiek te fnuiken door bijvoorbeeld te eenzijdig te focussen op Hitler als grote schuldenaar van wat er tussen 1939 en 1945 gebeurde en niet op wie centen verdiende aan de oorlog, de wapenhandelaars, de wapenindustrie, Hugo Boss die de kledijlijn voor de Nazi's uitdacht of Bekaert uit Zwevegem (die na de oorlog de Sociale Hogeschool, het latere Ipsoc, ruimsubsidiërde) die de prikkeldraad voor de kampen leverde. Het kapitalisme heeft een vooral verborgen geschiedenis die nauwelijks onder de aandacht komt en verbergt hoe rijken rijker worden. Wie dit wil begrijpen of minstens wil analyseren kan bij de kritische geschiedschrijving terecht.

.

==== Propaganda ====

In de twintigste eeuw onderzoeken communicatiewetenschappers de mediabeïnvloeding door middel van gedragsonderzoek, diepte- en waarnemingspsychologie, marketing en de metafoortheorie, taal en machtsmechanismen. In 1937, kort na de machtsovername van Hitler in Duitsland (1933) formuleert het Amerikaanse Institute for Propaganda hoe propaganda werkt.

.

1.	'''Plain Folks Appeal''': gebruik realistische situaties die iedereen herkent, wees betrokken op volkse thema's;

.

2.	'''Bandwagon Appeal''': als iedereen achter dezelfde kar loopt, moet de boodschap die de kar verspreidt wel juist zijn. Als iedereen in de rij staat voor een ijsje, zijn ze per definitie lekker. We kennen voorbeelden van zelfstandigen die in die optiek de kunstmatige klant creëren;

.

3.	'''Misleading Numbers''': gebruik desnoods misleidende cijfers, nuanceer harde feiten;

.

4.	'''Transfer''': gebruik vlaggen, wapenschilden, titels, uniformen, symbolen… iedereen herkent ze;

.

5.	'''Celebrity''': verwijs naar beroemdheden, namen en autoriteiten, uit het heden en het verleden, prijs de 'comming man' als het voorbeeld voor de toekomst. Deze leider zal ons redden;

.

6.	'''Glittering Generalities''': grootsprakerige algemeenheden zorgen voor positieve connotaties;

.

7.	'''Stereotyping''': scheldgedrag herleidt tegenstanders tot karikaturen, maak er een cliché van;

.

8.	'''Call to Action''': Roep op tot actie zodat mensen niet langer hun schouders ophalen maar zich inzetten en gewaardeerd voelen;

.

9.	'''Card-Stacking''': schik de kaarten op een andere wijze, bepaal de volgorde van de presentatie. Hou kaarten achter de hand en speel ze uit indien nodig of hou kaarten achter en verzwijg. 

.

.

=== III. Veiligheid en angstcultuur ===

[[Bestand:Chernobyl_Hotel_with_reactor_in_background.jpg|thumb|right|550px|De kernramp van Tsjernobyl maakte Ulrich Becks publicatie uit 1986 over de risicosamenleving tot een bestseller in Duitsland.]]

Een derde ideologie focust op wat René Munnik in zijn boek 'Geweldig' de 'veiligheidsideologie' noemt. Zijn er objectieve redenen om aan te nemen dat onze werkelijkheid zo onveilig is? Of zijn we gewoon gevoeliger voor onveiligheid? Ulrich Beck spreekt in 1986 over 'Risikogesellschaft'. 

.

Zijn boek ''Risikogesellschaft: Auf dem Weg in eine andere Moderne'' (Risicomaatschappij: op weg naar een andere moderniteit) kreeg door de kernramp van Tsjernobyl de status van bestseller en is snel in het Engels vertaald. Het begrip wijst er ''niet'' op dat onze tijd gevaarlijker is dan vroeger. Gezien de levensverwachting, de technologie en de welvaart leven we veiliger dan ooit: ziektes en hongersnoden, natuurrampen en epidemie lieten we achter ons. Met de risicosamenleving wijst Beck op: 

.

1. de risico's (kernrampen, klimaatsverandering) zijn veroorzaakt door de neveneffecten van onze hoogtechnologische en welvarende, onze moderne en verlichte samenleving (die alles beheersbaar zou houden).

.

2. risico's, zowel reëel en vermeend nodigen uit tot een angstcultuur via propaganda, ideologie of als ultieme utopische preventie waarbij alles onder controle te houden is.

.

3. de risico's zijn er om te blijven. Wie nog geboren moet worden kan last krijgen.

.

4. de risico's zijn niet lokaal, maar wereldwijd.

.

5. de risico's treffen alle klassen, elk ras, alle leeftijden en sekses.

.

6. de risico's zijn onzichtbaar. Alleen deskundigen merken ze op.&lt;ref&gt;Zie RENE MUNNIK (Ea.). ''Geweldig! Over de vanzelfsprekendheid van geweld.'' Valkhof Pers, Nijmegen, 2005, p. 7-11.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== IV. Complottheorieën ===

Complottheorieën halen hun sterkte omdat ze gebaseerd zijn op selectief en speculatief bronnengebruik en hun wantrouwen tegenover wetenschappelijke kennis. Een complottheorie vertrekt van de overtuiging dat verborgen groepen met kwade bedoelingen gebeurtenissen sturen. Kenmerkend is: een verborgen elite; controle; toeval bestaat niet; wantrouwen in officiële verklaringen; het tegenbewijs is deel van het complot. De vraag draait vaak rond de vraag: &quot;Wie heeft macht?&quot; en &quot;Waarom gebeuren dingen?&quot; Complottheorieën bieden eenvoudige antwoorden op complexe processen. Juist omdat zoveel vragen onbeantwoord blijven, ontstaan talloze theorieën. Miljoenen mensen dat de maanlanding van 1969 in een studio is opgenomen. Voorbeelden zijn gecreëerd rond De bende van Nijvel (1982-1985) en hun link met extreemrechtse netwerken, de staatsveiligheid, het NAVO-netwerk Gladio en politieke elites. De aanslagen van 11 september 2001 behoren tot de meest besproken complotthema's. Veel theorieën stellen dat de Amerikaanse overheid betrokken was en dat de Twin Towers gecontroleerd zijn opgeblazen. Recenter zijn de theorieën rond QAnon, de Great Reset, vaccinatiecomplotten, omvolkingstheorieën, de klimaatontkenning...

.

.


;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG|Resten van goedendags
Bestand:Paardenhangertje_van_Gwijde_van_Namen_Kortrijk_1302__9-01-2010_14-22-14.JPG|Paardenhangertje van Gwijde van Namen
File:Battle_of_Courtrai2.jpg|De Guldensporenslag, tot de negentiende eeuw vergeten, daarna vanonder het stof. Met een doel.
File:Nicaise de Keyser04.jpg|Voorstudie van de slag door Nicaise de Keyser.
File:Guido_Gezelle.jpg|Guido Gezelle (1830-1899)
File:Hendrik_Conscience.jpg|Hendrik Conscience (1812–1883)
File:Leeuwvanvlaenderen.gif|De Leeuw van Vlaanderen verscheen in 1838
File:Groeningepoort.jpg|Groeningepoort in Kortrijk
File:Kortrijk_Groeningeabdij_museum.JPG|Museum Kortrijk 1302
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Morele paniek en fake news ==

.

[[Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg|thumb|right|550px|De heksenprocessen van Salem in Amerika begonnen in 1692 en resulteerden in minstens 24 ter dood veroordelingen. Beschuldigingen ten aanzien van vooraanstaanden stopten de processen en deden de morele paniek verdwijnen.]]

[[Bestand:Deep_throat_PD_poster_(restored).png|thumb|right|550px|In deze film is de vrouwelijke seksualiteit het thema. Er zijn eindeloze processen gevoerd over de film. In 23 Amerikaanse staten is die verboden, in het Verenigd Koninkrijk is hij illigaal tot het jaar 2000. Nederland was toleranter. De film draaide uitsluitend voor meerderjarigen in bioscopen met minder dan vijftig zetels.]]

Fake news kan leiden tot morele paniek. Morele paniek is een buitenproportionele, vijandige en gemediatiseerde reactie op een situatie of technologie, een persoon of groep, die waarden en normen lijken te bedreigen. Het begrip verklaart maatschappelijke angstreacties die niet in verhouding staan tot de ernst, het risico, de schade of de dreiging. Morele paniek is een sleutelbegrip uit de sociologie en criminologie en zou voor het eerst gebruikt zijn door Marshall McLuhan in 1964. Jock Young introduceerde het in 1971 in de criminologie en de socioloog Stanley Cohen gaf het begrip bekendheid in zijn klassieker ''Folk Devils en Moral Panics'' uit 1973. Daarin beschrijft hij de jeugdbendes, de ‘Mods’ en de ‘Rockers’.

[[File:Waarom geloof jij fake news.webm|thumb|550px|Waarom geloof jij fake news? - Universiteit van Vlaanderen]]

.

.

=== Fasen ===

.

Morele paniek is gefaseerd en begint met een stereotiepe en overdreven voorstelling van een gebeurtenis. Daarna wordt die geassocieerd met soortgelijke gevallen en gepresenteerd als symptomatisch voor een maatschappelijk probleem. Vervolgens wakkeren doemscenario’s de angst aan en escaleert het tot er justitiële, politionele of juridische maatregelen komen. Soms ebt de paniek na een tijd weg, soms duurt de golf zo lang dat het zelfbeeld van de samenleving verandert. Voor de samenleving maakt het weinig uit of de oorzaak wel of geen hersenschim is en geldt het Thomas-theorema: ''als mensen situaties als werkelijk definiëren, zijn zij werkelijk in hun gevolgen''. Niet de situatie zelf, de perceptie geeft de doorslag.

.

.

=== Voorbeelden? Legio! ===

.

* Satanisch ritueel misbruik.

.

* De heksenjacht in Vlaanderen (met hoogtepunten tussen 1590-1610) en de processen zoals die in Salem.

.

* De gevolgen van masturbatie.

.

* De paniek en massahysterie die in 1938 ontstond bij het hoorspel ''The War of the Worlds'' van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatre on the Air. Luister hier: [http://sounds.mercurytheatre.info/mercury/381030.mp3 War of the Worlds].

.

* De zorgen over genetisch gemanipuleerde voeding.

.

* De invloed van televisiegeweld of in games zoals in Canis Canem Edit en de GTA-reeks.

.

* Imitatiegedrag van jongeren bij het zien van pornografie zoals in de film ''Deep Throat''.

.

* In de zomer van 1984 rapporteerden kranten na een dodelijke vechtpartij op het strand van Egmond in Nederland over het ‘kustgeweld’, de ‘geweldsgolven’ en ‘-explosies’, ‘uitbarstingen’ en ‘epidemieën van geweld’, alsof het natuurverschijnselen waren. De paniek kreeg ook de politie, justitie, de horeca en het lokale bestuur in zijn greep en ebde na enige tijd weg. 

.

* De mediareactie en die van de overheden na de aanslagen op 11 september 2001 en de terroristische aanslagen in Madrid van 11 maart 2004 en de terroristische aanslagen in Londen van 7 juli 2005. In hun representatie van ‘het’ terrorisme dragen overheid en media bij tot paniek omdat ze onnodig angst zaaien door burgers vertrouwd te maken met dreigingen. Dit simplisme brengt de moeizame interetnische verhoudingen onder spanning en leidt de aandacht af van oorlog of genocide.

.

* De negentiende-eeuwse angst om levend begraven te worden, leidde in 1868 tot het patent op de lijkkist met een ladder voor een uitvinder uit New Jersey.

.

* In het Engelse Middlesbrough worden in 1987 121 kinderen uit hun huizen geplaatst na misbruik. Artsen gebruikten de techniek 'reflex anale oprekking' waarbij ze de billen uit elkaar schuiven en de anus bestuderen. Later bleek de techniek onwetenschappelijk en met de meeste kinderen was niets aan de hand.

.

* De angst voor de atoombom tijdens de koude oorlog.

.

* De angst voor ongrijpbare vijanden zoals al-Qaeda, fijnstof, dioxine, zendmasen...

.

.

= '''BETROUWBAAR''' =

[[Bestand:Van_Olden_Barneveldt_Verhoeven_1619.gif|thumb|right|550px|Abraham Verhoeven, een prille 'gazettier' besloot zijn artikels in de Antwerpse krant de ''Nieuwe Tijdinghen'' met het zinnetje &quot;Oft waer is, sal den tydt leeren.' De auteur waarschuwt zo zijn lezers in de vroege zeventiende eeuw voor te hoog gespannen verwachtingen inzake de betrouwbaarheid van zijn schrijfsel. Het bericht is nog relevant. De illustratie vertelt het 'Verhael hoe ende in wat manieren den heere Johan Van Olden-Barneveldt, Advocaet van Hollandt ende den Vrieslant/ is Onthalst gheworden smaendachs voor noen den xiij Mey Anno Duisent zes hondert neghen-thien; T'hantwerpen/By Abraham Verhoeven/op de Lombaerde Veste/inde gulde Sonne, 1619.']]

.

{{Citaat|'''Door de fragmentarisering van alle kennis is de beleidsvorming er natuurlijk eenvoudiger op geworden. De hooggespecialiseerde takken van moderne wetenschap zijn zo ondoorzichtig geworden dat de mensen die daarin werkzaam zijn, noodgedwongen tot hun dertigste of langer door moeten studeren tot ze kunnen toetreden tot de nieuwe geestelijkheid. Een lange leertijd hebben ze allemaal, maar dat betekent nog niet dat ze het altijd eens zijn over de beste aanpak. De SARS-CoV-2-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de onenigheid onder experts zich zelfs kan uitstrekken tot schijnbaar simpele beslissingen, zoals over het gebruik van een mondkapje. Eind maart 2020 (de pandemie was drie maanden oud) adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie daar nog tegen, tenzij een persoon was besmet, en pas begin juni werd dat advies bijgesteld. Hoe kunnen mensen zonder specialistische kennis daarin partij kiezen of wijs worden uit debatten die vaak eindigen met het intrekken of ontmantelen van claims die daarvoor nog alles bepalend waren?'''|Vaclav Smil}}


.

Wat de betrouwbaarheid van deze encyclopedie betreft, daar gaan we even klassikaal door. We nemen een schrijfstok of een griffel en een schrijfplank, lei genaamd. We noteren drie vragen, het antwoord erop hoor je in de les.

.

* Ten eerste: Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* Ten tweede: Wat is betrouwbaarheid?

.

* Ten derde: Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Peilen is een term uit de scheepvaart, peilingen doe je steeds opnieuw, want je positie verandert constant.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=hA2p8EqvLLI '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: WAT IS BETROUWBAARHEID? (20 Min.)''']

.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=Xs0K4ApWl4g '''♣ LUISTER HIER NAAR DE GROOTSTE MISLEIDING UIT DE TWINTIGSTE EEUW'''.]

.

.

== Weet je dat…? Tuurlijk wel. ==

* Je in naam van iemand anders kan SMS'en?

.

*  Fototrucage mensen mooier maakt? Of lelijker, als het moet… Vrijwel elke foto in de krant of op internet is bewerkt! Kijk eerst naar [https://www.youtube.com/watch?v=iYhCn0jf46U dit filmpje van Dove] of naar deze ontmaskering.

.

* Er berichten gemaakt worden om journalisten een loer te draaien. Dergelijke berichten worden canards genoemd. Ze verschillen soms nauwelijks van stadslegendes.

.

* Goed ogende websites valse informatie doorspelen?

.

* Journalisten opzettelijk foute berichten de wereld insturen? Kijk op het impulscentrum naar (minstens) een van deze reportages. 1. Orson Welles War of the Worlds (Canvas Days that shook the World); 2. Bye bye Belgium (RTBF).

.

* Een verkeerd bijschrift bij een prima foto snel geplaatst is?

.

* De zetduivel vaker toeslaat dan gedacht?

.

* Sommige mensen wel heel goed gelovig zijn. Klik hier en bel en sms één jaar gratis. In tien dagen tijd tekenden 7200 jongeren in op dit aanbod.

.

* Een fout gespelde naam? Een foutief jaartal? Een verkeerde leeftijd of woonplaats? Tja, iedereen maakt fouten, niet?

.

Voor je info gebruikt, evalueer je die. “Ik heb de pest aan informatie, je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen” schrijft Jan Blokker ergens. Het citaat is in een mum van tijd gevonden, geknipt en geplakt in dit document. De referentie is uiteraard vergeten. Informatie wordt altijd gemaakt. Woordvoerders, journalisten, fotografen, redacteurs… één voor één maken zij nieuws of geschiedenis. Toch wordt die menselijke oorsprong snel vergeten. Niet alleen de Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid maar elke discipline evalueert informatie. Uiteraard vereist de doorlichting kennis van zaken, maar niettemin bestaan er “typevragen” die ongeacht het onderwerp  gelijk zijn. Zo dient de informatie controleerbaar, nauwkeurig, volledig, redelijk en eerlijk, relevant en actueel te zijn, er dient structuur, overzichtelijkheid en een lay-out te zijn. Voor je aan de controle begint ga je de bedoeling van de makers na. Wat is de aard van je bron?

  
 * Informatief?
 
 * Persoonlijk?
 
 * Commercieel?
 
 * Opiniërend?
 
.
 
{|
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg|thumb|550px|Revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, kort voor de arrestatie door de Russische geheime dienst. In het midden zit Vladimir Lenin.]]
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897 - Altered.jpg|thumb|560px|Dezelfde revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, nadat Alexander Maltsjenko in 1930 bij Jozef Stalin in ongenade viel, werd hij verwijderd.]]
|}

.

== Controleerbaar ==

[[Bestand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|thumb|rigth|550px|Van informatie die een redactionele controle onderging stijgt de betrouwbaarheid. Hier de redactie van de Canadian Broadcasting Corporation in Montreal (Canada) in 1944.]]

.
 
Betrouwbare info is controleerbaar. Van moeilijk te controleren info daalt de betrouwbaarheid. Anonieme info is onbetrouwbaar. Een cartoon uit The NewYorker toont twee honden voor een monitor, waarvan de ene zegt: ‘Op internet weet niemand dat je een hond bent.’ Een goede site bevat net als een boek de naam van de maker en zijn functie, de naam van de organisatie, een contactadres, een redactieteam, het doel van de organisatie en een datering. Het controleren begint dus met de vraag naar de auteur. Dit maakt een mail mogelijk of een extra controle via Google. Zoek uit wat de expertise van de auteur is, door zijn opleiding, werkomgeving of andere documenten te vinden. Verder kan de maker de controleerbaarheid vergemakkelijken door zijn tekst te onderbouwen met linken, een bibliografie of voetnoten. Eindigen sites op .ac.be of .edu, .org of .gov zijn het universiteiten, organisaties en staatsinstellingen. Trianguleren is het vergelijken van de informatie met minstens twee andere [relevante] bronnen. Twee is noodzakelijk, want op internet wordt veel overgenomen. Als meerdere webpagina’s hetzelfde zeggen over een onderwerp, werkt dit geruststellend. Maar let op, dit kan vals zijn. Wil je meer zekerheid, dan is het nodig om ofwel de site goed te bestuderen, te vergelijken of de commentaren op verwijspagina’s te lezen. Bij tegenstrijdige informatie is het belangrijk te weten welke auteur het meeste autoriteit heeft. Laat in je studie niet na om te wijzen op botsende visies en tegenstrijdige ideeën. Dit helpt bij het ontwikkelen van je eigen mening.

.

== Nauwkeurig en volledig ==

.

Als je evalueert op nauwkeurigheid ga je na in welke mate er slordigheden of onnauwkeurigheden voorkomen. Verkeerd taalgebruik en tikfouten tonen aan dat de auteur weinig aandacht schenkt aan de inhoud. Let op voor vage omschrijvingen zoals “men beweert dat er veel wordt…” Dit zijn teksten die lucht verkopen. Op internet verschijnt regelmatig onvolledige info. Andere info is bewust onvolledig en werkt als smaakmaker of zet aan tot kopen, sommige bronnen behandelen het onderwerp oppervlakkig of wekken de indruk het onderwerp volledig te dekken, maar stellen na consultatie teleur.

.

== Redelijk ==

.

Objectiviteit bestaat niet. De ‘werkelijkheid’ in taal gieten is ontzettend moeilijk: gewild of ongewild, steeds kijk je door filters van voorkennis, afkomst, behoeften, verwachtingen… Wat je ziet is cultureel bepaald. De discussie subjectief en objectief is hier aan de orde. Daarom is het onredelijk een auteur te vragen objectief te zijn. Verwacht van de auteur dat hij afstand doet van vooringenomenheid, een redelijke argumentatie gebruikt en eventueel uiteenlopende visies poneert. Vraag je af welk belang de auteur bij het onderwerp heeft. Zo rapporteert Greenpeace anders over een olietanker dan de eigenaar. Hoe redelijk is de informatie? Worden de ingenomen standpunten geëxpliciteerd? Wordt de website gesponsord? Hoe evenwichtig worden tegengestelde standpunten gepresenteerd? Is de term 'subsidieslurpers' een alitererende metafoor die wat suggereert of een objectief begrip?

  
 FEITEN ≠ TAAL
 
 .
 
 REALITEIT ≠ JE MENING
  
 .
 
 FEITEN ≠ JE MENING ≠ TAAL
 

In hoeverre weerspiegelen gedachten realiteit? En, in welke mate zijn we in staat om de realiteit die we feiten noemen, te beschrijven?
 

.

== Eerlijk ==

[[Bestand:Pinocchio_1940.jpg|thumb|right|550px|Eerlijke info staat tegenover leugenachtige info en die is niet altijd even makkelijk te herkennen als bij Pinocchio.]] 

.

Eerlijkheid is het (on)bewust manipuleren, verdraaien of verzwijgen. Worden de standpunten eerlijk gepresenteerd? Neemt de auteur een standpunt in? Is de partijdigheid acceptabel? Wordt dat standpunt gepresenteerd als een mening of als een feit? Eerlijkheid gebiedt dat feiten als feiten voorgesteld worden en meningen als meningen.

.

;Feiten

.

Een feit is aanvaard omdat dit bleek uit onderzoek of omdat het aanvaard is. In het alledaags taalgebruik is een feit “zeker” en kan het geobserveerd worden. Als het feit een tijd bestaat, is dit een situatie of een structuur. Als het om een verandering van structuur gaat, is dit een proces [industrialisatie, emancipatie]. Een kortstondig proces is een gebeurtenis. Zoek voor onderstaande 'feiten' voorbeelden.

.

* Object (voorwerp), bv:

.

* Plaats (ligging), bv:

.

* Gebeurtenis (kwestie), bv:

.

* Structuur (situatie of toestand), bv:

.

* Proces (evolutie) bv:

.

.

;Meningen

.

Over een mening kan je discussiëren. Een mening is een waardeoordeel of vooroordeel, een voorkeur en verwachting, een veronderstelling of een stelling. De nuances zijn subtiel. Een waardeoordeel berust op een interpretatie die je aanvaardt maar niet met feiten te ontzenuwen is, omdat de feiten verschillend worden uitgelegd. Bij een vooroordeel is men zich niet bewust van het waardeoordeel. Een veronderstelling en een stelling liggen dicht bij elkaar, net als een voorkeuren en verwachtingen. Een veronderstelling berust op een indruk of interpretatie, een stelling wordt gevolgd door een argumentatie en gaat vooraf aan een redenering [want, immers, daaruit volgt]. Een voorkeur leidt je aandacht [af]. Bij een voorkeur kan je kiezen, bij een verwachting [hoop] hoeft het object niet eens aanwezig te zijn.

.

* Vooroordeel (een ongecontroleerde mening), bv:

.

* Waardeoordeel (interpretatie), bv:

.

* Stelling (positie), bv:

.

* Veronderstelling (hypothese), bv:

.

* Voorkeur (neiging), bv:

.

* Verwachting (hoop), bv:

.

Laat extreem positieve en extreem negatieve meningen voor wat ze zijn. Soms laten journalisten hun mening in de tekst klinken zoals in dit citaat. “De scheiding der machten werd pas in de zeventiende eeuw geproclameerd door John Locke.” Het woordje ''pas'' zorgt dat een feit als mening voorgesteld wordt. Ook het omgekeerde is mogelijk, zoals deze uitspraak: “Een vondelingenschuif is moreel verwerpelijk en een welvaartsstaat onwaardig.” Dit is een mening die als feit wordt omschreven. Beter zou zijn “Ik vind een…” Het is een kwestie van academische training. Veel moeilijker is om als lezer feiten te herkennen die als mening zijn omschreven of om meningen te herkennen die als feit zijn omschreven.

.

== Wetenschappelijk of populariserend? ==

.

* Kijk naar [https://www.youtube.com/watch?v=9r8GNYi5K-Y deze (Belgische) reportage] en [https://www.youtube.com/watch?v=CMne7lqobT8 deze (Nederlandse) reportage] waarbij Bart Van Loo zijn boek De Bourgondiërs voorstelt. Er komt kritiek op zijn aanpak: Bart van Loo zou de geschiedenis te eenzijdig voorstellen. [https://www.youtube.com/watch?v=7gOlTlqY41s Kijk hier.]


== Fictie versus non-fictie ==

[[File:Orson_Welles_1937.jpg|thumb|550px|Orson Welles liet in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt of als men fictie met non-fictie gaat verwarren.]]

[[Bestand:Posta_Romana_-_1959_-_Laika_120_B.jpg|thumb|550px|Laika, de eerste hond in de ruimte. Hoeveel dieren gingen haar voor Laika keerde nooit terug, maar dat wordt nooit gezegd. Wat gebeurde er met Laika? Laika ging niet als eerste dier de ruimte in, wel als eerste dier in een baan om de aarde. Voor haar waren er al dieren de ruimte ingestuurd. In 1947 stuurden de Verenigde Staten fruitvliegen mee op een raketvlucht. In 1948 en 1949 volgden de apen Albert I en Albert II. De Sovjet-Unie lanceerde vanaf 1951 honden op suborbitale vluchten.  Dezik en Tsygan bereikten de ruimte en zijn levend teruggehaald. Op 3 november 1957 is Laika, een zwerfhond uit Moskou, gelanceerd aan boord van Sputnik 2. De Sovjets wisten vooraf at er geen mogelijkheid bestond om haar terug naar de aarde te brengen. Jarenlang vertelde de Sovjetregering dat Laika enkele dagen overleefde en daarna humaan is geëuthanaseerd toen haar zuurstof opraakte. Dat verhaal bleek onwaar. In 2002 maakten Russische wetenschappers bekend wat er werkelijk gebeurde. Kort na de lancering werkte het koelsysteem van de capsule niet goed. De temperatuur in de cabine liep snel op. Laika stierf waarschijnlijk al na vijf tot zeven uur, door oververhitting en stress. De Sputnik bleef maanden rond de aarde cirkelen en op 14 april 1958 keerde de satelliet ongecontroleerd terug in de atmosfeer en verbrandde. Laika's stoffelijke resten gingen verloren.]]

.

Als Fictie en non-fictie zich met elkaar gaan vermengen wordt het voor de kijker, luisteraar of lezer wel moeilijk om het waarheidsgehalte of de betrouwbaarheid te peilen. De VPRO documentaire van 52 min. Kijk aandachtig naar het bedrog der bedriegenis. Trek er een uurtje voor uit en lees vooral niet verder, anders is de fun er af.

.

Wat je zag is ''Opération Lune'' die probeert aan te tonen dat we erg gevoelig zijn voor misleiding door te stellen dat Stanley Kubrick de eerste stappen op de maan in een studio filmde. Deze regisseur kennen we van Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb, 2001: A Space Odyssey (uit 1968), A Clockwork Orange, Barry Lyndon, The Shining, Full Metal Jacket en Eyes Wide Shut. Deze regisseur heeft uiteraard niets met de maanlanding van doen, hij is postuum opgevoerd als regisseur van de allerbelangrijkste film ter wereld. ''Opération Lune'' is geen documentaire maar een 'mocumentaire'. Ze wil de kijker te misleiden. Waarom? Puur om aan te tonen dat mensen te of erg goedgelovig zijn. Tot op welk punt ben jij meegegaan in dit verhaal?

.

Het woord Mocumentaire komt uit de combinatie van documentaire (feiten en waarheidsgetrouwe rapportage) en de M van Movie (fictie) en 'to moc', iemand op het verkeerde been zetten. Pas op het einde is het duidelijk dat het om een grap gaat. Sommige studenten kijken de film vol (on)geloof uit, anderen zijn al vanaf de helft kritisch... Hoe gealarmeerd was jij?

.

;Kijken

* [https://www.youtube.com/watch?v=EqHg8YSJWRk Operation Lune] BEELDFRAGEMENT debat met William Karel, regisseur van de mocumentaire.


;De hoofdpersonages
&lt;gallery&gt;
A11v 1092338.ogg|Armstrong stapt als eerste mens op de Maan (tv)
File:Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg|'''Joeri Gagarin (1934–1968) was geen lang leven beschoren.'''
File:Aldrin_Apollo_11.jpg|'''Buzz Aldrin, Apollo 11, gefotografeerd door Neil Armstrong'''
File:Ap11-s69-31740.jpg|'''Bemanning Apollo 11'''
File:Kennedy_vonbraun_19may63_02.jpg|'''Wernher von Braun met John F. Kennedy gekend als J.F.K.'''
File:Dornberger-Axster-von_Braun_(jha).jpg|'''Von Braun bij de overgave.'''
File:V1_Soest.JPG|'''V1-rakket.'''
File:V-2-Nederlands.jpg|'''V2-raket)'''
File:First photo from space.jpg|'''In 1946 neemt een V2 de eerste foto's uit de ruimte.'''
File:Project_Paperclip_Team_at_Fort_Bliss.jpg|'''Operatie Paperclip: Von Braun ging niet alleen naar de V.S.'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Relevant en actueel ==

.

Relevant wil zeggen betrekking hebben op je onderwerp. Wanneer is de info gepubliceerd? Wanneer is de site gemaakt en voor het laatst aangepast? Hoe actueel zijn de links? 

.

== Lay out ==

.

Een aantrekkelijke lay-out en een overzichtelijke navigatie bewijzen aandacht voor de paginaontwikkeling. Doorgaans wijst dit erop dat er aan de inhoud is gewerkt. Maar de redenering is niet absoluut. Het kan dat een grafisch talent een fijne inhoudloze pagina maakt, of dat vorsers geen grafisch verstand hebben. 'De inhoud is belangrijker dan de vorm' klinkt het argument dan. Maar toch. Schreeuwerige pagina’s duiden op informatietekort, op een vingeroefening of verdoezelen de onkunde van de maker. Vragen over de esthetica helpen bij de evaluatie.

.

;Stel vragen zoals: 

.

* Hoe verzorgd zijn de tekst en de afbeeldingen? 

.

* Worden er compositieprincipes gevolgd? 

.

* Is het ontwerp complex? Oogverblindend? 

.

* Is de tekst leesvriendelijk?

.

* Is de structuur overzichtelijk? 

.

* Is de lay-out of de interface duidelijk?

.

== Informatie in tijden van oorlog ==

.

{{Citaat|'''In oorlogstijd is de waarheid het eerste slachtoffer.'''|Boake Carter, journalist, 1900-1944.}}

.

{{Citaat|'''Voltaire heeft het ons geleerd: we moeten systematisch aan alles twijfelen.'''|Anne Morelli}}

.

Tijdens oorlogen of andere conflicten tussen twee groepen duiken tien principes die de propagandamachine ondersteunen. Anne Morelli somt ze op.

# 'Wij willen geen oorlog.'
# Alleen de vijand treft schuld, die heeft om oorlog gevraagd.
# Dit is geen oorlog tegen de mensen, maar tegen de leider van de tegenpartij.
# Het doel is nobel, zeker geen materieel gewin.
# De vijand begaat wreedheden. Als wij schade berokkenen is dat per ongeluk.
# De vijand gebruikt illegale wapens.
# Onze verlies is beperkt, die van de vijand groot.
# Kunstenaars en intellectuele steunen de zaak.
# De oorlog heeft een heilig karakter.
# Wie de propaganda in twijfel trekt, is een verrader.

.

.

= '''PINOKKIOTEST''' =

.

De Pinokkiotest is een checklist die je helpt inschatten hoe (on)betrouwbaar sommige info is. Je kan de test vinden op [http://sadan.wdfiles.com/local--files/5-evalueren/PINOKKIOTEST.pdf deze vragenlijst]. De test is vergelijkbaar met de [https://www.hogeschoolrotterdam.nl/globalassets/mediatheek/downloads/craap-scoreformulier-nl.pdf CRAAP]-test die in het vak informatievaardigheden ter sprake komt. 

.

.

= '''EXAMENVRAGEN''' =

.

.

== A-Vragen ==

.

(S&amp;V)Wie of wat zijn en wat is de betekenis van: Apollo (god), Nietzsche, Herbert George Wells, Howard Koch, Orson Welles, Jozef Stalin, Koude Oorlog, kunstmaan, The War of the Worlds, Milan Kundera, De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, Louis-Ferdinand Céline, Reis naar het einde van de nacht, Voyage au bout de la nuit, Anne Morelli, De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië, Guido Gezelle, Hendrik Conscience, Kortrijk 1302, De Leeuw van Vlaenderen (1838), Aufklärung, Immanuel Kant, Diderot, D'Alembert, Voltaire, John Locke (1632-1704), 1776, Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, Montesqieu (1689-1755), Jean Jacques Rousseau, Franse Revolutie, Glorious Revolution, 1688, Charles Darwin (1809-1882), Robespierre, Karl Marx, René Descartes, Opération Lune, J.F. Kennedy, Werhner von Braun, Joeri Gagarin, Richard Nixon, Houston (Texas), Cape Canaveral (Florida), Mocumentaire, Stanley Kubrick, 21 juli 1969, Neil Armstrong, Apollo 11, Apolloprogramma, Operatie paperclip.

.

.

== B-Vragen ==

.

* S&amp;V.In de geschiedenis kunnen we verschillende denkrichtingen onderscheiden. Zo kunnen we het model van de &quot;eeuwige terugkeer&quot; tegenover het &quot;verlichtingsmodel&quot; plaatsen. Illustreer dit op het niveau van het denken over geschiedenis, het resultaat, het doel, de richting, de motor en de gevolgen van dit denken. Geef bij beide richtingen één of meerdere vertegenwoordigers.

.

* S&amp;V.&quot;De verlichting is geen soort filosofie, maar een 18de eeuws fenomeen, waarbij groepen intellectuelen gefascineerd worden door de ontdekkingen van de wetenschap en door de filosofische reflecties die hierover gemaakt worden in de vorige eeuw. Het is een nieuwe geest die door Europa waait. Men wordt er zich van bewust dat de denkwijzen van de 17de eeuw reeds heel wat realiseerden in de fysica. Nu de tijd gekomen is om...&quot; 1. Welke kenmerken kun je met betrekking tot de verlichting aangeven; 2. Wat zegt Kant over die verlichting; 3. Kun je ook een kritiek op dit vooruitgangsoptimisme formuleren?  

.

* S&amp;V.Leg uit en toon aan met voorbeelden: &quot;Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen op een bepaalde manier te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Objectiviteit is niet mogelijk.&quot;  

.

* Wat kun je vertellen over Karl Marx en het dialectisch principe?

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Milan Kundera, 2. Louis-Ferdinand Céline, 3. Anne Morelli, 4. Hendrik Conscience, 5. Immanuel Kant, 6. Christus.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Diderot en D'Alembert, 2. Charles Darwin, 3. J.F. Kennedy, 4. Orson Welles, 5. Copernicus, 6. Plato.

.

* S&amp;VPlaats in chronologisch volgorde en wat weet je over... 1. Karl Marx, 2. Apollo 11, 3. H.G. Wells schrijft The War of the Worlds, 4. Voltaire 5. Orson Welles maakt een radioprogramma met de naam War of the Worlds, 6. Franse Revolutie.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Apolloprogramma, 2. John Locke, 3. Neil Armstrong zet eerste stappen op de maan, 4. Robespierre, 5. Nietzsche, 6. Scheiding Oost- en West-Romeinse rijk.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 3. Glorious Revolution, 3. René Descartes overlijdt, 4. Opération Lune (mocumentaire), 5. Werhner von Braun, 6. Guldensporenslag.

.
 
* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Joeri Gagarin overlijdt, 2. Het Colosseum wordt gebouwd, 3. Richard Nixon wordt president, 4. Tweede Wereldoorlog, 5. Stanley Kubrick maakt zijn laatste film, 6. De eerste Kruistocht. 

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid? Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* S&amp;V.Leg uit, waarom is de Spoetnik 1, de eerste satelliet zo belangrijk. Situeer ze in de tijd. Betrek woorden zoals Koude oorlog, Gagarin, Expo '58, Kennedy en Space Race in je antwoord.

.

.

== C-Vragen ==

.

* S&amp;V.Kundera: &quot;De idee van de eeuwige terugkeer der dingen is raadselachtig en Nietzsche heeft er andere filosofen mee in verlegenheid gebracht: te denken dat alles zich eens zou herhalen zoals we het al beleefd hebben, en dat ook die herhaling eindeloos zou doorgaan.&quot; Wat wil deze &quot;dwaze&quot; mythe van de eeuwige terugkeer der dingen zeggen? Valt het je ook wel eens voor - hetgeen voor Kundera het geval is - dat je &quot;ontroering voelt bij het bekijken van foto's van Hitler?&quot; Wat is het gevolg dat Kundera uit een dergelijk merkwaardige ervaring trekt? Wat denk je daar zelf over?

.
 
* S&amp;V.L.F. Céline: &quot;De filosofen [...] zijn ermee begonnen het brave volk van alles wijs te maken...&quot; Waar heeft Céline het over in bovenstaande citaat, genomen uit Reis naar het einde van de nacht? Geef een persoonlijke kritiek.

.

* S&amp;V.De media gebruiken verschillende technieken om de kijker te doen geloven dat hun boodschap 'waar' is.  Welke technieken haal je uit deze film die het realiteitsgehalte van de boodschap verhogen?  En, waar gaan de filmmakers door het lint.  Of, met andere woorden, waar kan je in de film merken dat het hier om een 'vervalsing' van de realiteit gaat?

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid, waarom is betrouwbare info zo belangrijk en hoe kan je achterhalen of informatie betrouwbaar is?

.

* S&amp;V.Leg uit: De meesten beschouwen 'geschiedenis' als iets 'passief'. Geschiedenis was er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! 

.

* S&amp;V.Leg uit: De 'actieve constructie' van de geschiedenis is een vraag die op filosofisch vlak tot tien verschillende vragen leidt. Gebruik Hegel en de universiteit van Berlijn in je antwoord.

.

* S&amp;V.Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Waarom spreken we van peilen?

.

.


== D-Vragen ==

.

&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;360&quot;&gt;
Bestand:TheMatrixAnimated.gif
Down the Rabbit Hole.png
Milan Kundera redux.jpg
L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg
Gerrit Komrij (1981).jpg
Anne Morelli.jpg
Bestand:Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg
Descartes Discours de la Methode.jpg
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg
Jean Le Rond d'Alembert, by French school.jpg
Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg
Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg
John Locke.jpg
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
Montesquieu 1.png
Immanuel Kant (painted portrait).jpg
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg
Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg
Social contract rousseau page.jpg
EmileTitle.jpeg
Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg
James Watt by Henry Howard.jpg
François Quesnay.jpg
Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif
AdamSmith.jpg
Louis XIV of France.jpg
Koning Louis XV; Hyacinthe Rigaud.jpg
Ludvig XVI av Frankrike porträtterad av AF Callet.jpg
Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg
Women's March on Versailles01.jpg
Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg
LouisXVIExecutionBig.jpg
Jacques-Louis David - Marie Antoinette on the Way to the Guillotine.jpg
Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg
Robespierre.jpg
Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png
Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg
Bestand:David Van Reybrouck.jpg
Bestand:Jose Ortega y Gasset.jpg
Karl Marx 001.jpg
Kortrijk-Groeningemonument.jpg
Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png
Bestand:Honoré de Balzac (1842) Detail.jpg
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG
Battle of Courtrai2.jpg
Nicaise de Keyser04.jpg
Guido Gezelle.jpg
Hendrik Conscience.jpg
Leeuwvanvlaenderen.gif
Groeningepoort.jpg
Kortrijk Groeningeabdij museum.JPG
Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg
Bestand:Deep throat PD poster (restored).png
Bestand:Van Olden Barneveldt Verhoeven 1619.gif
Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg
Bestand:Pinocchio 1940.jpg
Orson Welles 1937.jpg
A11v 1092338.ogg
Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg
Aldrin Apollo 11.jpg
Ap11-s69-31740.jpg
Kennedy vonbraun 19may63 02.jpg
Dornberger-Axster-von Braun (jha).jpg
V1 Soest.JPG
V-2-Nederlands.jpg
First photo from space.jpg
Project Paperclip Team at Fort Bliss.jpg
Bestand:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''BIBLIOGRAFISCHE NOTEN''' =</text>
      <sha1>mqljiapjutp20itlk2fb8q91kbhnxv7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429780</id>
      <parentid>429779</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T18:20:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fictie versus non-fictie */</comment>
      <origin>429780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108120" sha1="loccqvf56tavxyoex6fjj0v6buvvv24" xml:space="preserve">[[Bestand:TheMatrixAnimated.gif|thumb|550px]]

&lt;big&gt;'''HOOFDSTUK 1. HISTORISCHE MODELLEN, BESEF EN DENKRICHTINGEN''' &lt;/big&gt;
;&lt;big&gt;WAT IS GESCHIEDENIS EIGENLIJK?&lt;/big&gt;

.

[[File:Down_the_Rabbit_Hole.png|thumb|550px|♣ '''TUINTIP'''  Down the rabbit-hole?  Op een zomerdag luistert Alice Liddell aan de oever van een meer naar haar oudere zus die een saai boek voorleest. Alices verveling verdwijnt als er een pratend konijn passeert. Het is gehaast en houdt de tijd op zijn horloge (de geschiedenis?) in de gaten en springt in een hol. Alice volgt en valt de dieperik in. Een deurtje verbergt een prachttuin, een flesje met het opschrift &quot;drink mij&quot; maakt haar klein genoeg om de deur door te kunnen. Spring in het gat en deze geschiedenistuin en laat je verwonderen zoals Alice. The Matrix kaapte als film het idee van Alice en stelt de vraag of de wereld een illusie is? Plato deed iets vergelijkbaars met de allegorie van de grot. De Matrix visualiseert René Descartes' stelling: 'Ik denk, dus ik ben' en is mee geïnspireerd door de cyberpunk van William Gibson.]]

[[Bestand:Hoe ontdek je nepnieuws (How To Spot Fake News).jpg|thumb|550px|Infographic ''Hoe ontdek je nepnieuws'', uitgegeven door de International Federation of Library Associations and Institutions.]]

{{Citaat|'''Veel vitale cycli van ons lichaam kennen een periodiek verloop: de hartslag, de ademhaling, de afwisseling tussen slapen en waken. Contoleren of ze regelmatig zijn vindt bijna altijd onbewust plaats, maar zelfs de geringste verstoring is voldoende om plotseling de alarmbellen te doen rinkelen. (...) In tegenstelling tot de traditionele zintuigen, hebben wij geen orgaan voor tijdszin.'''|Guido Tonelli}}

.

{{Citaat|'''Niet lachen, noch huilen, maar begrijpen.'''|Ludo De Witte}}

.

{{Citaat|'''De geschiedschrijver is een wandelend anachronisme, een ontheemd persoon, die de technieken van vandaag gebruikt om te proberen dingen te weten over gisteren die gisteren zelf niet eens wist. Hij moet waarachtigheid nastreven, hij dient te luisteren naar de woorden die het verleden spreekt, maar hij moet communiceren in een taal die het heden begrijpt.'''|Hilary Mantel}}

.

{{Citaat|'''Wie wetenschap onderwijst moet ophouden met leerlingen de pap in de mond te geven en hen de mogelijkheid bieden 'het pure plezier van begrip te ontdekken.' Wie cursussen eenvoudigweg doceert, laat de studenten zitten met 'onderontwikkelde intellectuele vaardigheden en weinig besef van de invloed die wetenschap op hun leven heeft'.'''|Amerikaanse Vereniging voor de Vooruitgang van Wetenschap, de uitgever van Science}}
 
.

{{Citaat|'''De vraag is of u dat kunt, woorden zoveel verschillende betekenissen geven.'''|Alice in Wonderland}}

.

{{Citaat|'''De vraag is wie de baas is - punt uit'''|Wiggel Waggel}}

.

{{Citaat|'''Deze tijd vraagt om optimisme. Pessimisme bewaren we voor slechtere tijden.'''|Jean-Claude Servais&lt;ref&gt;Geciteerd in: NAOMI KLEIN, (vertaald door Jan Willem Reitsma en Pon Ruiter). ''Nee is niet genoeg.'' De Geus, Amsterdam, 2017, p. 275.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Wetenschap is niet hapklaar en eenduidig. In de coronacrisis zag je vaak twee kampen tegenover elkaar staan die elk het eigen gelijk claimden op basis van één of andere studie. Dat is ook des mensen. We denken allemaal dat we heel kritisch onze standpunten innemen, maar dat is natuurlijk niet zo. We zijn kuddebeesten. Vaak nemen we een standpunt in omdat dat het standpunt is van de groep waar we toe behoren. En dan gaan we achteraf feiten zoeken die die intuïtie bevestigen. Er is zo'n mooi beeld - ik weet niet meer van wie het komt - dat we de feiten gebruiken zoals een dronkaard een lantaarnpaal gebruikt: niet om ons te verlichten, maar als steunpilaar. Ons brein is helemaal niet zo rationeel als we denken. (...) Wie gelooft dat wetenschappers deel van een corrupte elite uitmaken, heeft daar natuurlijk weinig aan. Daar begint het dus mee. Als je zegt aan kritisch denken te doen, maar de wetenschap niet vertrouwt... Tja, dan kun je dus niet kritisch denken. Het paradoxale is net dat die mensen van zichzelf denken dat ze zéér kritisch zijn, en dat de anderen als schapen met de kudde meelopen. Kritisch zijn betekent niet alleen dat je moet durven te denken, maar ook dat je moet durven te vertrouwen - in de wetenschap meer bepaald. Ook wetenschappers kunnen er wel eens naast zitten, maar gemiddeld genomen zijn zij veel betrouwbaardere bronnen dan de algoritmes van You Tube.'''|Patrick Loobuyck&lt;ref&gt;PATRICK LOOBUYCK. In: ''De Morgen.'' Vrij zijn is niet: doen wat je wilt. 20 augustus 2021.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Zelfcensuur, aldus, George Orwell, heeft twee nefaste gevolgen. Ze heeft een kwantitatief effect: als voldoende mensen zichzelf censureren, kom je in een samenleving waar politieke censuur regeert. Daar heb je geen bestraffende overheid voor nodig. Mensen staan zelf op de rem, omdat ze sociale uitsluiting (of erger) vrezen. Zelfcensuur heeft een kwalitatief effect: als je je ideeën voor anderen moet verzwijgen, begin je tegen jezelf te liegen. Dat is wat zijn romanfiguren overkomt: ze zijn het contact met het eigen denken kwijt. Daarom is vrijheid van spreken belangrijk: ze bevat de vrijheid om te denken.'''|Tinneke Beeckman}}

.

{{Citaat|'''Als je geen perverse of persoonlijke agenda hebt, begint alles met research. Je stelt je de vraag naar wat zich heeft afgespeeld en waarom het zo liep.'''|Mike Leigh}}

.

{{Citaat|'''Historici hebben een maatschappelijke rol te vervullen. We moeten ons dus niet opsluiten in onze ivoren toren. [...] In het verleden hebben we te veel gedacht dat we documentaires, tentoonstellingen en computerspelletjes moesten maken. We moeten nu weer kiezen voor fundamenteel historisch onderzoek, dat teruggaat naar de bron. Dat is onze corebusiness; wetenschappelijk onderzoek, op basis van onze eigen onderzoeksagenda, tegen de stroom in van de politiek corecte moraliserende boodschap. Zonder onderzoek geen debat en zonder debat geen herinnering. Je kunt de stappen daarin niet overslaan, anders eindig je met lege herdenkingen.'''|Nico Wouters&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Historici moeten hun eigen agenda heroveren.'' In: ''De Standaard'', 11.05.2019, p. 40 &amp; 41.&lt;/ref&gt;}}

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.youtube.com/watch?v=MrmGliMP0bc LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE GESCHIEDENIS ALS ACTIVE CONSTRUCTIE, OBJECTIVITEIT EN VERVALSINGEN].'''

.

'''♥ Klik hier voor [https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/evoluties-in-het-welzijns-en-veiligheidsdenken de PowerPoint die bij deze lessen hoort].'''

.

.

= '''DRIE TEKSTEN DIE VAN WAL STEKEN''' =

.

== ''De eeuwige terugkeer der dingen'' van Milan Kundera ==

&lt;small&gt;(Eigen bewerking)&lt;/small&gt;

[[File:Milan Kundera redux.jpg|thumb|550px|Milan Kundera (1929-2023) is een Tsjechisch humoristisch, cynisch en melancholisch schrijver met filosofische thema's. Een van zijn bekendste werken is ''De ondraaglijke lichtheid van het bestaan''. Philip Kaufman verfilmde het onder de titel ''The Unbearable Lightness of Being''.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=AniUgwUn6oo ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''DE ONDRAAGLIJKE LICHTHEID VAN HET BESTAAN'', 5 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;De eeuwige terugkeer der dingen is een raadsel en Nietzsche
bracht er andere filosofen mee in verlegenheid: de gedachte dat alles zich eens
herhaalt zoals we het reeds beleefden, en dat die herhaling eindeloos
zou zijn! Wat is de betekenis van deze dwaze mythe?
De mythe negeert dat een voor altijd verdwenen, nooit meer 
terugkerend leven op een schaduw lijkt, gewichtloos is,
bij voorbaat dood is, en al was het huiveringwekkend, prachtig of verheven, de
huiver; de pracht of die verhevenheid zijn van geen betekenis. We hoeven ze
niet voor kennisgeving aan te nemen, evenmin als een oorlog tussen twee
Afrikaanse staten in de veertiende eeuw, die het gezicht van de wereld niet had
veranderd, ondanks het in onbeschrijflijk lijden creperen van
driehonderdduizend negers.
Verandert er dan iets aan die oorlog van twee Afrikaanse staten in de veertiende
eeuw wanneer die zich ontelbaar herhaalt in de eeuwige terugkeer?
Er verandert wel iets; de oorlog wordt een omhoog stekend blok dat blijft, en de
stupiditeit ervan zou onherstelbaar zijn.
Als de Franse Revolutie zich eeuwig zou herhalen, zou de Franse
geschiedschrijving minder trots zijn op Robespierre. Maar omdat ze spreekt
over iets dat nooit meer terugkomt, zijn de bloedige jaren veranderd in louter
woorden, theorieën en discussies, ze zijn lichter geworden dan veren, ze jagen
geen schrik aan. Er is een eindeloos verschil tussen de Robespierre die slechts
één maal in de geschiedenis voorkomt en een Robespierre die eeuwig terug zou
keren om de koppen van de Fransen te laten rollen.
Laten we zeggen dat de gedachte van de eeuwige terugkeer een zeker
perspectief betekent waarin de dingen zich anders vertonen dan we die kennen:
ze vertonen zich zonder de verzachtende omstandigheid van hun voorbijgaande
aard. Deze verzachtende omstandigheid weerhoudt ons namelijk een oordeel uit
te spreken. Hoe kun je iets dat voorbijgaat veroordelen? Het avondrood van de
ondergang kleurt alles met de bekoring van de nostalgie; ook de guillotine.
Onlangs heb ik mezelf betrapt op een ongelooflijk gevoel: ik bladerde in een
boek over Hitler en voelde bij enkele foto's ontroering. Ze herinnerden me aan
mijn kinderjaren; die vielen in de oorlog; sommige leden van mijn familie
kwamen om in Hitlers concentratiekampen; maar wat was hun dood tegenover
het feit dat de foto's van Hitler me herinnerden aan de voorbije tijd van mijn
leven, een tijd die niet meer terugkeert?
Deze verzoening met Hitler verraadt de diepe morele perversiteit, verbonden
met een wereld die in wezen gebaseerd is op het niet bestaan van de terugkeer,
want in die wereld is alles bij voorbaat vergeven en dus ook alles cynisch
toegestaan.
Zou elke seconde van ons leven zich oneindig herhalen, dan zijn we
vastgenageld aan de eeuwigheid zoals Jezus Christus aan het kruis. Dat is een
verschrikkelijk vooruitzicht. In de wereld van de eeuwige terugkeer rust op
elke handeling het gewicht van een ondraaglijke verantwoordelijkheid. Daarom
noemde Nietzsche de idee van de eeuwige terugkeer de zwaarste last (das
schwerste Gewicht).&lt;/small&gt;|Milan Kundera}}

.

.

== ''Reis naar het einde van de nacht'' van Louis-Ferdinand Céline&lt;ref&gt;LOUIS FERDINAND CELINE, vertaald door E.Y. Kummer. ''Reis naar het einde van de nacht.'' Van Oorschot, 2016 (naar de uitgave van 1932), p. 74-77.&lt;/ref&gt; ==

[[File:L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg|thumb|550px|Louis-Ferdinand Céline (1894-1961) is samen met Marcel Proust één van de meest vertaalde Franse auteurs uit de twintigste eeuw. Zijn literaire werk combineert nihilisme en pacifisme, in een humoristisch-ironische stijl. Céline is controversieel omdat hij tussen 1937 en 1941 antisemitische werken publiceert.]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=4OC6LKybZs8 ♥ '''BENEDICT WYDOOGHE LEEST VOOR UIT ''REIS NAAR HET EINDE VAN DE NACHT'', 6 MINUTEN.''']

.

{{Citaat|&lt;small&gt;Och  man! Ik verzeker je dat deze wereld
er uitsluitend op uit is om iedereen te verneuken! 
Jij bent jong. Ik hoop dat deze paar
minuten vol wijsheid je jaren zullen bijblijven! Luister goed
naar me, kerel; als ze 't hebben over: 'Het medelijden met het
lot, met de omstandigheden van de arme mieter...', laten dan
deze woorden, die in vurige letters boven alle moordende
schijnheiligheid van onze maatschappij schitteren, een uiterst
belangrijk teken aan de wand voor je zijn, waar je niet meer zo
maar aan voorbij mag gaan zonder het belang ervan in te zien.
Hoor, ik zeg jullie, arme donders, altijd de lul in 't leven, geslagen, uitgeperst,
eeuwig en altijd zwetend, ik waarschuw jullie dat als de groten van deze aarde
interesse voor jullie beginnen te krijgen, dan is 't omdat ze op het slagveld
gehakt van jullie willen maken... Dat is het teken... 't Kan niet missen... 't Begint
met liefde voor het volk. Lodewijk XIV die trok zich tenminste geen zak van
het brave volk aan, vergeet dat niet. Lodewijk XV ook niet. Hij veegde er z'n
gat mee af. Natuurlijk was het leven in die tijd niet prettig, het leven van de
arme sloeber is nooit prettig geweest, maar ze werden niet zo hardnekkig en
verbeten om zeep geholpen als nu door onze tirannen. De kleine man, zeg ik je,
wordt alleen met rust gelaten als hij wordt veracht door de groten,
die uitsluitend uit eigenbelang of sadisme aan het volk kunnen denken... De filosofen
mag ik je daar nog op attent maken nu we 't er toch over hebben, diè zijn ermee
begonnen het brave volk van alles wijs te maken... Het volk dat alleen zijn
catechismus kende! Ze zouden 't wel opvoeden, beweerden ze... Nou! Ze
hadden heel wat waarheden te onthullen! Prachtige! Frisse! Schitterende! Je
duizelde ervan! Zo is 't! begon het brave volk te zeggen, zo is 't precies! Zo is 't
helemaal! Daar gaan we allemaal voor sterven! 't Volk wil alleen maar sterven!
Zo zijn de mensen nu eenmaal. 'Leve Diderot!' hebben ze gebruld en toen
'Bravo Voltaire!'. Dat zijn nog 's filosofen! En ook nog leve Carnot, die zo mooi
overwinningen in elkaar kon knutselen! En leve iedereen! Dat zijn tenminste
knapen die 't brave volk niet in onwetendheid en bijgeloof laten verrekken! Zij
wijzen 't de weg naar de vrijheid! Ze maken 't zelfstandig! En ze hebben niet
stilgezeten! Iedereen moet eerst de krant kunnen lezen! Dat is onze redding!
Godverdomme! En snel! Geen analfabeten meer! Die kunnen we niet meer
gebruiken! Alleen maar burgersoldaten! Die stemmen! Die lezen! En die
vechten! En die marcheren! En kushandjes werpen! In dat tempo werd 't brave
volk gauw goed rijp. Het enthousiasme over 't afwerpen van 't juk moet toch
ergens goed voor zijn, waar of niet? Danton stond niet voor Jan Lul zo mooi te
praten. Met wat gebrul, dat zo raak was dat je 't nu nog hoort, had hij in een
handomdraai 't brave volk gemobiliseerd! En dat betekende 't eerste vertrek van
de eerste bataljons geëmancipeerde bezetenen! De eerste stemmende en
vlagdronken klootzakken die Dumouriez met zich meevoerde om zich te laten
doorzeven in Vlaanderen! Dumouriez zelf, die te laat aan dit ongekend nieuw
idealistische spelletje had deelgenomen, had achteraf toch maar liever poen, hij
deserteerde. 't Was onze laatste huurling... Soldaatje spelen voor niets, dat was
wat nieuws... Zo nieuw dat Goethe, al was hij dan Goethe, z'n ogen uitwreef
toen hij in Valmy kwam. Bij het zien van die haveloze vurige cohorten die zich
spontaan kwamen laten afslachten door de koning van Pruisen voor de
verdediging van de gloednieuwe vaderlandslievende fictie, kreeg Goethe het
gevoel dat hij nog heel wat te leren had. 'Van nu af aan, galmde hij schitterend,
helemaal in overeenstemming met z'n talent, begint een nieuw tijdperk!' En
hoe! Daar het systeem uitstekend werkte, ging men daarna helden in serie
afleveren, die hoe langer hoe minder kostten omdat het systeem steeds beter
werd. Iedereen heeft zich er wel bij bevonden. Bismarck, de beide Napoleons,
Barrès wolk, door de Hervorming al aan flarden gerukt en al lang gecondenseerd tot
episcopale spaarpotten. Vroeger was het mode, als je fanatiek was, te roepen:
'Leve Jezus! Op de brandstapel met de ketters!' Maar ja, er waren niet zoveel
ketters en 't waren vrijwilligers... Terwijl we nu zo ver zijn dat onafzienbare
horden zich geroepen voelen om mee te doen als er geschreeuwd wordt: 'Aan de
galg met alle lammelingen! Met alle slappe tinussen! Met de onnozele lezers!
Met miljoenen tegelijk, hoofden rechts!' De kerels die niemand aan flarden
wilden schieten, niemand om zeep willen helpen, die stinkende pacifisten, die
moeten we in hun kladden grijpen en vierendelen! We zullen ze duizend gore
doden laten sterven! En om ze manieren bij te brengen halen we eerst hun
darmen uit hun lijf, hun ogen uit hun kassen en de jaren uit hun stinkend
kwijlerig leven! Kreperen moeten ze bij legioenen en nog eens bij legioenen, in
de pan gehakt worden, leegbloeden, stikken in gifgassen, en dat alles om het
vaderland dierbaarder, vrolijker en lieflijker te maken! En als er nog tuig bij is
dat deze sublieme dingen niet wil begrijpen, moeten ze zich maar onmiddellijk
laten begraven met de anderen, nee, toch maar niet samen met ze, maar
helemaal aan het eind van het kerkhof, onder een onterend grafschrift voor
lafaards zonder idealen, want deze schoften hebben hun grandioos recht
verloren op een stukje schaduw van het monument dat bij aanbesteding door de
gemeente op het middenpad is opgericht voor de fatsoenlijke doden, en ook
hebben ze het recht verloren iets op te vangen van de echo van de minister, die
zondag weer bij de prefect komt pissen om na het middageten bewogen z'n
smoel open te doen boven de graven...&lt;/small&gt;|Louis-Ferdinand Céline}}

.

.

== ''Inhaaloefening'' door Gerrit Komrij ==


[[File:Gerrit_Komrij_(1981).jpg|thumb|right|550px|Gerrit Komrij (1944–2012) was een homo-dichter, schrijver, vertaler, criticus, polemist en toneelschrijver uit Nederland met een voorkeur voor Portugal. Hij was van 2000 tot 2004 de Dichter des Vaderlands. Hij stond bekend om zijn virtuoze en kleurrijke taalgebruik en was een gevreesd polemist.]]

[[File:Anne Morelli.jpg|thumb|right|550px|Anne Morelli (1948) is doctor in de geschiedenis en doceert aan de ULB en interesseert zich in de Italiaanse immigratie.]]


{{Citaat|&lt;small&gt;We zijn genoeg vernederd en bespot

Door halfgeleerden met hun boekenwijsheid

En met hun regelrechte lijn naar God,

Terwijl ze ons verwezen naar de ijstijd.  


We zijn genoeg voor achterlijk versleten.  

Kom vriend, de revolutie start vandaag.  

We zijn met attributen ruim bemeten.  

Dood Galilei met een motorzaag,


Trakteer Voltaire op elektroshocks,

Erasmus op een overdosis speed.  

Maak Bacon, Nietzsche, Swift weer orthodox

Door laster, centrifuge, turboprop,

En wat de Heer betreft: kruisig hem niet,

Maar plak een gele sticker op zijn kop.&lt;/small&gt;|Gerrit Komrij}}

.

[https://www.youtube.com/watch?v=VL0CZEiEz9g&amp;t=3s '''♠ BEKIJK HIER EEN PROFETISCHE Gerrit Komrij.'''] 

.

= '''WAT IS GESCHIEDENIS?''' =

[[Bestand:Berlin_Universität_um_1900.jpg|thumb|550px|De Universiteit van Berlijn (foto uit 1900) was de eerste universiteit die - met Hegel - de geschiedfilosofie in haar aanbod opnam. Geschiedfilosofie houdt zich bezig de betekenis van de geschiedenis, analyseert de geschiedschrijving en speculeert over mogelijke teleologische principes zoals: is er een ontwerp, een doel, een richting? Ironisch genoeg vond hier in 1933 de boekenverbranding plaats, tot groot, ironisch ongenoegen van Bertolt Brecht die zijn werk niet op de lijst der afvalligen zag staan. Een Duist bibliothecaris legde in de jaren voorafgaand aan 1933 een lijst aan met boeken die het Nazi-regime niet ondersteunden, het gaat om auteurs die tegenwoordig elke cursus op de hogeschool of de universiteit sieren: Karl Marx, Frederich Nietsche, Sigmund Freud... De universiteitsgebouwen worden compleet verwoest tijdens de Tweede Wereldoorlog, de geallieerde bombardementen laten niets overeind. Tegenwoordig lijkt het plein weer op het oude, althans wat de fascade betreft. Het parkje is nu een plein met een ondergrondse, lege boekenkast.]]

[[Bestand:Hegel_portrait_by_Schlesinger_1831.jpg|thumb|550px|Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) doceert filosofische colleges over geschiedenis aan de Universiteit van Berlijn. Die monden uit in het postuum gepubliceerde ''Vorlesungen über die Philosophie der Weltgeschichte''. Hij beschouwt de wereldgeschiedenis als een rationeel, op vooruitgang gericht proces, geleid door de 'Wereldgeest'. Tijdens zijn professoraat in Berlijn reviseert hij de tekst zonder ophouden. De publicatie verschijnt in 1837, zes jaar na zijn dood.]]

.

Wat is veiligheids- en welzijnsgeschiedenis? Die vraag is niet makkelijk. Niet toevallig heeft geschiedenis twee betekenissen. 'Het is zowel een wetenschappelijke discipline als het onderzoeksobject van die discipline.'&lt;ref&gt;MARC REYNEBEAU. ''Het had gekund (maar misschien ook niet).'' In: ''De Standaard'', 21.09.2015, p. D10.&lt;/ref&gt; Met andere woorden: de geschiedenis schrijft geschiedenis over de evolutie van de wereld en over zichzelf: over de discipline, over de historicus en zijn voorkeuren en over haar eindeloze beperkingen om tot definitieve inzichten te komen. Wat is geschiedenis, is het best te beantwoorden door de geschiedenis te bekijken als een ‘actieve constructie’. '''Actief''' wil zeggen: hier deed iemand zijn best voor, zijn ''leen'' achter gelegd, gewerkt. '''Constructie''' wil zeggen: iets is gemaakt. Een architect bouwt een bouwwerk, een historicus schrijft een verhaal,  een narratieve constructie die soms meer op kunst lijkt dan op wetenschap. In het beste geval op basis van feiten, in het slechtste geval op basis van verzinsels of hallucinaties. Etymologisch gaat het woord terug op 'historie', afkomstig van het Griekse ιστορία en herkenbaar in het Engelse history/story. Geschiedenis en verhaal zijn een dansend duo.

.

Schoolbank-kinderen en veel mensen beschouwen 'de geschiedenis' als iets 'passief'. Ze slaan aan het blokken nadat een juf, een meester of een deskundige in hun klasje over het verleden kwam vertellen. Voeling is er weinig. Omdat die leerkracht of die pastoor het hen inlepelde als een 'objectieve realiteit', namen ze het voor waar aan. Geschiedenis is er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! Wat hier problematisch aan is, is het feit dat de woorden ''actief'' en ''passief'' diametraal tegenover elkaar staan net zoals de begrippen objectief en subjectief. De 'actieve constructie' is een vraag die op filosofisch vlak tot tien vragen leidt:

.

'''1.''' Wanneer begint de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.
 
'''2.''' Wie maakt de geschiedenis van het veiligheidsdenken of van het welzijnsdenken?

.

'''3.''' Waarom bestaat/maakt hij of zij geschiedenis? Met andere woorden: wat is de reden waarom we over iets spreken? Wat is de reden waarom we onze lessen vullen met bepaalde inhouden? Wat is de reden waarom boekhandels elk jaar weer duizenden boeken verkopen?

.

'''4.''' Hoe maakt ''men'' de geschiedenis van het veiligheids- en welzijnsdenken? Wat doet een historicus in het archief? Hoeveel begrijpt hij werkelijk van het Middelnederlandse handschrift dat voor hem ligt? Hoe interpreteert de historicus de dementerende dame die hij 's morgens telkens weer gaat interviewen? 

.

'''5.''' Wat is het doel van het historisch proces? Of, anders gezegd: wat wil men/ik/deze groep bereiken?

.

'''6.''' Welke richting kunnen we ontwarren in de loop van de geschiedenis en de veiligheid en het welzijn? Ofwel: gaat het vooruit of achteruit? Is de klim moeilijk of glijden we van een leien dak?

.

'''7.''' Wat is de motor van de geschiedenis? Of: welke drijfveren zorgen voor verandering? Is het de economie? De politiek? De klimaat wijziging? De...

.

'''8.''' Is er hier sprake van een betrouwbare geschiedenis of gaat het om fake news? Of, met andere woorden: zien wij de wereld zoals hij is of werken er allerlei filters op ons in?

.

'''9.''' Is geschiedenis een wetenschap of is geschiedenis propaganda, indoctrinatie of brainwashing, is geschiedenis objectief, zoals dat de andere wetenschappen dat beweren? En wat is dat dan, objectiviteit?

.

'''10.''' Kon de geschiedenis anders lopen? Stel dat Hitler sneuvelde tijdens de Eerste Wereldoorlog. Of, stel dat hij op 8 oktober 1908 slaagde voor zijn ingangsexamen aan de kunstacademie in Wenen, zoals Eric-Emmanuel Schmitt uitwerkt in zijn roman ''La part de l'autre'' uit 2001. Wie zal het zeggen?

.

.

== Tijdsgeest ==

[[Afbeelding:Glass-of-water.jpg|thumb|550px|Half vol of half leeg? Optimisme of pessimisme?]]

[[File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|thumb|550px|Frans Hals (1582-1666) schildert René Descartes (1596-1650).]]

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Renaissance|1450 -&gt;&gt; Humanisme|1500 -&gt;&gt; Verlichting |1650 -&gt;&gt; Glorious Revolution|1688 -&gt;&gt; Franse Revolutie|1789 -&gt;&gt; Take off Industriële Revolutie|1800 -&gt;&gt; Belgische Revolutie|1830 -&gt;&gt; Liberalisme|1830 -&gt;&gt; Socialisme|1848 -&gt;&gt; Rerum Novarum|1891 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Fin de siècle|1890 -&gt;&gt; Eerste Wereldoorlog|1914  -&gt;&gt; 11 november 1918|1918 -&gt;&gt; Beurskrach|1929 -&gt;&gt; Machtergreifung|1933  -&gt;&gt; Verdrag van München|1938  -&gt;&gt; Tweede Wereldoorlog|1940-1945 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; 1950|Zilveren jaren '50  -&gt;&gt; 1960|Gouden jaren '60 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Oliecrisis|1972 -&gt;&gt; Aids|1979 -&gt;&gt; Kernramp Tsjernobyl|1986 -&gt;&gt; Herald of Free Enterprise|1987 &gt;&gt;&gt;'''

.

♥ OPTIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Val Berlijnse Muur|1989  -&gt;&gt; Het einde van de geschiedenis en de laatste mens|1992 &gt;&gt;&gt;'''

.

♠ PESSIMISME: '''&gt;&gt;&gt; Nine eleven|2001 -&gt;&gt;  Klimaatvluchtelingen|2014 -&gt;&gt; Klimaatmarsen|2019 -&gt;&gt; Coronacrisis |2020-2023 -&gt;&gt; Russische inval Oekraïne|2022 -&gt;&gt; Oorlog Israël / Hamas|2023 &gt;&gt;&gt; '''

.

.

== Waar halen optimisten hun mosterd? ==

.

'''1754''': Met de ontdekkingsreizen en de daarmee gepaard gaande veroveringen in Amerika, China of Perzië duiken in Europa steeds meer verhalen op van kolonisten die inheemse volken, hun gebruiken en hun politieke organisatie beschrijven. Voltaire en John Locke lezen de bestseller van pater Gabriel Sagart die bij het Wendatvolk verbleef, Jean Jacques Rousseau was vertrouwd met missie- en reisverslagen uit de Grote Meren en indiaanse bronnen en Gottfried Wilhelm Leibniz zocht inspiratie in China.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 38-51.&lt;/ref&gt; René Descartes leert filosoferen door de Mexicaan Antonio Rubio (1548-1615) en ontdekt bij de antikoloniale Quechua-schrijver Felipe Guaman Poma de Ayala (ca. 1535-1616) het 'ego cogito'. Het cartesiaanse denken brengt een paradigmawissel op diverse vlakken. 1. Een binair denken in of-of relaties komt in de plaats van een en-en alternatief denken. Dit dualisme onderscheidt mens en natuur, lichaam (res extensa) en geest (res cogitans) als afzonderlijke werkelijkheden. 2. Er komt de voorkeur om denken over de zaken in plaats van over de verhoudingen ertussen. 3. De wetenschap gaat de natuur domineren. De natuur is niet langer een levend, bezield geheel, maar een machine die volgens wetmatigheden functioneert. Natuurverschijnselen zijn te verklaren door observatie, meting en wiskunde. 4. De Westerling reconstrueert de wereld en brengt ze onder zijn controle, alsof hij god is. Daartoe neemt hij 'afstand' van de dingen met het perspectief, de kaart, de globe, de microscoop of de telescoop. De afstand stelt hem in staat om te klasseren, te meten, te catalogiseren en te veroveren.&lt;ref&gt;RAJ PATEL &amp; JASON W. MOORE, vertaald door Huub Stegeman. ''Een geschiedenis van de wereld in zeven goedkope zaken. Een gids voor kapitalisme, natuur en de toekomst van de planeet,'' Boom, Amsterdam, 2019, p. 65-68.&lt;/ref&gt; Dit soort kennismakingen tonen dat de samenleving niet ‘ongelijk’ hoeft te zijn en begrippen zoals vrijheid en gelijkheid, de natuurtoestand en het natuurrecht sijpelen het oude continent binnen. De normen van het absolutisme en de gedragsregels in Versailles installeerden in het zeventiende en achttiende-eeuwse Frankrijk een pikordecultuur die elk aspect van het dagelijkse leven domineert met onder- en bovenschikkingsrituelen. Het ontgaat de filosofen niet dat deze maatschappij anders in te richten is en om dit te onderzoeken schrijft de Académie des Sciences, Art et Belles-Lettres van Dijon een prijsvraag uit die het beste essay zoekt dat ‘de oorsprong van de ongelijkheid’ beschrijft en de vraag beantwoordt of het natuurrecht dit al dan niet rechtvaardigt. 

.
 
'''1755''': Jean Jacques Rousseau wint de wedstrijd en publiceert zijn ‘Vertoog over de ongelijkheid’ waarin hij poneert dat de jager-verzamelaar egalitair en in kinderlijke onschuld leven. De landbouwrevolutie, de verstedelijking en de staat beëindigden deze beschaafde oertoestand en bracht de mens behalve literatuur, filosofie en wetenschap ook de bureaucratie, staande legers, het patriarchaat en massamoord. In tegenstelling tot de visie van Thomas Hobbes ontwikkelt de maatschappij zich van goed naar slecht. Rousseau’s idealisme of optimisme geniet de voorkeur van het linkse politieke kamp en is in te vullen door een terugkeer naar de natuurtoestand. De hypothese van Rousseau is op niets gestoeld, hij was niet in staat om het verleden van 10.000 vroeger te onderzoeken. Nomadische groepen zijn niet per definitie egalitair, landbouwsamenlevingen hoeven zich niet per definitie te kenmerken door hiërarchie en privébezit en de eerste steden kenden weinig klassentegenstellingen, autoritaire heersers of krijgers. Toch duikt de hypothese vaak in de literatuur op.

.

Het optimisme wortelt in de idee dat de maatschappij maakbaar is. Die maakbaarheidsidee gaat terug op de Renaissance, de Verlichting en de Industriële negentiende eeuw. De Verlichting is mogelijk de belangrijkste van het trio: ze gaat een stap verder dan het magische, het symbolische en het occulte denken dat de Renaissance en het Humanisme genegen zijn. In de Verlichting ontspruit de kiem van de Industriële Revolutie. De Verlichting was niet zomaar 'filosofietje'. Het is een denken dat de totale samenleving wil veranderen en vertrekt vanuit de idee dat mensen elkaar 'aansteken'. De verlichtingsfilosofen geloven dat hun ideeën anderen 'verlichten'. Kennis komt iedereen ten goede. René Descartes hecht belang aan techniek en zou zich in onze eeuw, de 21ste, thuis voelen. Zijn ''Discours de la methode uit 1637 ligt aan de basis van de ''Encyclopédie die een eeuw later, in 1751 verschijnt. Beide werken focussen op arbeid en werktuigen, ambachtslui en werkplekken. Diderot schetst gereedschap en machines en breekt het eeuwenoude kennismonopolie van de ambachten. In de jaren zestig en zeventig van de eeuw ontwikkelt James Watt ‘zijn’ stoommachine en twee decennia later, in 1791, stimuleren het decreet d'Allarde en de Wet le Chapelier (genoemd naar de Bretoense en Jakobijnse advocaat Isaac Le Chapelier) de ondernemingsvrijheid. Het beginsel is nobel: 'Iedereen is vrij om de handel, het beroep, de kunst of het ambacht uit te oefenen dat hem goed dunkt.' Tegelijk schaffen deze verordeningen de ambachten met hun kennisoverdracht van vader op zoon af. Arbeidsstructuren zoals coalities, corporaties, ambachten en gilden die eeuwen de toegang tot een beroep belemmerden, verdwijnen. Tegelijk verdwijnt de sociale bescherming. Vakbonden en staken komen in het strafwetboek. Deze wet, de encyclopedie en de stoommachine begeleiden de rouwstoet van de ambachtslui naar het kerkhof en verwelkomen de fabriek en de machine. België schaft de Wet Le Chapelier af op 25 mei 1867. Tot die dag 'camoufleren' arbeidersorganisaties en vakbonden zich als ziekenfondsen, spaarkassen in herbergen of ‘onschuldige’ verenigingen. 
 
Tijdens de zeventiende en de achttiende eeuw groeit het idee van de wetmatigheden in de natuur én in de samenleving. De gedachte dat het menselijk gedrag te berekenen - mechanisch - is kan de wereld verbeteren. De theïstische, de bovennatuurlijke, middeleeuwse God die willekeurig ingrijpt - om te belonen en te bestraffen - ruimt plaats voor de deïstische God. Deze God is de schepper van alles, een mekanieker die zijn schepping zo inricht, dat ze zonder zijn bemoeienis draait. De ultieme metafoor omschrijft God als klokkenbouwer. Dit denken manifesteert zich in het vroeg liberaal economisch denken. In Frankrijk komt dit tot uiting in de fysiocratie van François Quesnay (1694-1774). Grondbezit en berekend individualisme liggen er aan de basis van rijkdom, succes en bestaansmiddelen. In Engeland leidt het tot de klassieke economie van Adam Smith die het onberekenbare natuurrecht en de goddelijke ordening (de onzichtbare hand) centraal stelt: arbeid als successleutel. Zo zijn beide economische systemen een reactie op het zero-sum game (wat de ene partij wint, verliest de andere), van het mercantilisme dat van de 16e tot 18e eeuw dominant was en welvaart haalt uit het edelmetaal, geroofd in de nieuwe wereld. Weinig van de onderstaande verlichtingsfilosofen maken de Franse Revolutie mee (op de drie laatste na).
 
.
 

'''♥ [https://www.youtube.com/watch?v=wQcEjBPYXi8 LESOPNAME B. WYDOOGHE OVER DE VERLICHTING (28 min.).]'''

 
 .
 
 '''1.''' René Descartes (1596-1650) en het rationalisme, logica en onderzoek in tegenstelling tot het elitaire (enkel de elite is in staat om te leren), het esoterisme, de alchemie, het symbolische en het magisch denken. '''[https://www.youtube.com/watch?v=CAjWUrwvxs4 FILM, 8.48 min.]'''
 
 .
 
 '''2.''' De onstuitbare honger naar feiten en kennis van de encyclopedisten Jean Le Rond d'Alembert (1717-1783) en Denis Diderot (1713-1784) en hun nieuwe bijbel: l'encyclopedie. '''[https://www.youtube.com/watch?v=5WafMMlNSb8 FILM 2.49 min.]'''
 
 .
 
 '''3.''' John Locke (1632-1704) en het empirisme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=bZiWZJgJT7I FILM, 9.14 min.]'''
 
 .
 
 '''4.''' Isaac Newton (1623-1723) en het oorzakelijk denken '''[https://www.youtube.com/watch?v=s2YZN2L700Q FILM, 53.38 min.]'''
 
 .
 
 '''5.''' Montesqieu (1689-1755) en de scheiding der machten '''[https://www.youtube.com/watch?v=gExrynQC4IU FILM, 4.22 min.]'''
 
 .
 
 '''6.''' Voltaire (1694-1778) en het recht op vrije meningsuiting en het deïsme. '''[https://www.youtube.com/watch?v=LAzKGkTIKpg&amp;list=PLkeO6Zg_ybk5ZE25Ub8W24yQAgPDEjrEh&amp;index=6&amp;t=29s FILM 12.15 min.]'''
 
 . 
 
 '''7.''' Jean Jacques Rousseau (1712-1778) over de opvoeding en zijn ''Emile, of Over de opvoeding''. '''[https://www.youtube.com/watch?v=81KfDXTTtXE FILM 7.46 min.]'''
 
 .
 
 '''8.''' Jeremy Bentham (1748-1832) over het grootste geluk voor iedereen in een panoptische infrastructuur. '''[https://www.youtube.com/watch?v=Myal-NSlIGA FILM 4.01 min.]'''
 
 .
 
 '''9.''' Adam Smith (1723-1790) zet de verlichtingsideeën om in een economische theorie en lanceert in zijn ''An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations'' de 'Onzichtbare hand|de onzichtbare hand'. '''[https://www.youtube.com/watch?v=ejJRhn53X2M FILM 6.43 min.]'''
 
 .
 
 '''10'''. Immanuel Kant (1724-1804) maakt een synthese van het bovenstaande in zijn &quot;Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?&quot; in 1784 als antwoord op een prijsvraag. Daarin zegt hij: 'Verlichting is het loskomen van de mens uit zijn onmondigheid en de durf om zich van zijn eigen verstand te bedienen zonder de ander. '''[https://www.youtube.com/watch?v=nsgAsw4XGvU FILM 8.12 min.]'''
 

.

.


;Hoofdpersonages van het absolutisme en de verlichting

.

&lt;gallery&gt;
File:Descartes_Discours_de_la_Methode.jpg|0. '''Voorpagina van Discours de la Méthode uit 1637.'''
File:Frans_Hals_-_Portret_van_René_Descartes.jpg|1. '''René Descartes (1596-1650).'''
File:Jean_Le_Rond_d%27Alembert,_by_French_school.jpg|2. '''Jean le Rond d'Alembert (1717-1783).'''
File:Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg|3. '''Denis Diderot (1713-1784).''' 
File:Encyclopedie_de_D%27Alembert_et_Diderot_-_Premiere_Page_-_ENC_1-NA5.jpg|4. '''Eerste bladzijde van l'Encyclopedie.'''
File:John_Locke.jpg|5. '''John Locke (1632–1704).''' 
File:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|6. '''Isaac Newton (1643–1727).''' 
File:Montesquieu_1.png|7. '''Montesquieu (1689–1755).'''
File:Immanuel_Kant_(painted_portrait).jpg|8. '''Immanuel Kant (1724-1804).''' 
File:Atelier_de_Nicolas_de_Largillière,_portrait_de_Voltaire,_détail_(musée_Carnavalet)_-002.jpg|9. '''Voltaire (1694–1778).'''
File:Jean-Jacques_Rousseau_(painted_portrait).jpg|10. '''Jean-Jacques Rousseau (1712-1778).''' 
File:Social_contract_rousseau_page.jpg|11. '''Het maatschappelijk verdrag.'''
File:EmileTitle.jpeg|12. '''Emile, of Over de opvoeding.'''
File:Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg|13. '''Madame de Pompadour, minnares van [[Lodewijk XV]] streed tegen de censuur van l'Encyclopédie. Op haar tafel staat deel IV.'''
File:James_Watt_by_Henry_Howard.jpg|14. '''James Watt (1736–1819), uitvinder van de stoommachine.''' 
File:François_Quesnay.jpg|15. François Quesnay.
File:Smith_-_Inquiry_into_the_nature_and_causes_of_the_wealth_of_nations,_1922_-_5231847.tif|16. '''Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations'''.
File:AdamSmith.jpg|17. '''Adam Smith.'''
File:Louis_XIV_of_France.jpg|18. '''Lodewijk XIV.'''
File:Koning_Louis_XV;_Hyacinthe_Rigaud.jpg|19. '''Lodewijk XV.'''
File:Ludvig_XVI_av_Frankrike_porträtterad_av_AF_Callet.jpg|20. '''Lodewijk XVI.'''
File:Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg|21. '''Marie Antoinette van Oostenrijk.'''
File:Women%27s_March_on_Versailles01.jpg|22. '''Vrouwen op de weg naar Versailles. Brood, geen taart!'''
File:Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg|23. '''Vrijheid, gelijkheid en broederschap.'''
File:LouisXVIExecutionBig.jpg|24. '''Onthoofding van Lodewijk XVI op de Place de la Révolution, nu Place de la Concorde.'''
File:Jacques-Louis_David_-_Marie_Antoinette_on_the_Way_to_the_Guillotine.jpg|25. '''Jacques-Louis David tekent Marie Antoinette op weg naar het schavot.'''
File:Exécution_de_Marie_Antoinette_le_16_octobre_1793.jpg|26. '''Executie van Marie Antoinette.'''
File:Robespierre.jpg|27. '''Maximilien de Robespierre (1758-1794).'''
File:Gros_-_First_Consul_Bonaparte_(Detail).png|28. '''Napoleon Bonaparte (1769-1821).'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Waar halen pessimisten inspiratie? ==

[[File: Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg|thumb|550px|Het Fin de Siecle is een decadente periode tussen 1890 en 1914. Twee kernwoorden  - schoonheid en de dood in het vooruitzicht - duiken overal op, zoals in dit symbolische schilderij van Leon Spilliaert. Zijn 'Absintvrouw' uit 1907 toont het thema: jonge mooie vrouw is op het einde van haar leven, het leven is als een scheut absint (let op de arm) weggevloeid. De kleuren zijn al in de rouw: donkerblauw, zwart en paars.]]

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-R06610, Oswald Spengler.jpg|thumb||550px|Oswald Spengler]]

.

[https://www.youtube.com/watch?v=qPRn-XRLM_c '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: DE PESSIMISTEN (30 Min.)'''].

.

1651: Thomas Hobbes - geboren in 1588, bij de aanval van de Spaanse Armada op Engeland waarbij zijn moeder ongekende angsten kende - betoogt in zijn boek ''Leviathan'' dat de oertoestand van de mens eenzaam, arm, wreed en kort is. Iedereen vecht er tegen iedereen. Mensen zijn vals en egoïstisch, cynisch en berekend. Met deze theologische vraag komt Hobbes tot deze probleemstelling: is de mens van nature goed of slecht? Goed en kwaad zijn begrippen die de mens, net zoals God, maakt om te vergelijken. Dieren kennen de kunst van het vergelijken niet in die mate als een mens. Hobbes is ondanks zijn lijfspreuk 'Fear and I were twins' optimistisch gesteld: de staat - een begrip dat zich in de tijd van Hobbes ontwikkelt - levert de instrumenten die de honger naar macht, roem en bezit in toom houden. Op dit moment geeft de rechterzijde van het politieke spectrum de voorkeur aan dit model: ze noemen het realisme. Anderen noemen het pessimisme of wantrouwen. Hobbes' en zijn volgelingen laten het verhaal over het ontstaan van de mens van het slechte naar het goede evolueren in tegenstelling tot Rousseau's volgelingen. Die zien de menselijke evolutie van goed naar slecht met de gedachte vroeger was alles beter. Beiden zijn in dit opzicht lineaire denkers: de geschiedenis voltrekt zich volgens een lijn, een glijbaan die je kan opklimmen (met veel moeite, maar als je de top bereikt, dan ben je er!) of kan afglijden (met veel plezier en gemak, om op te geven). Deze evoluties contastereren met de circulaire denkers zoals de Duitse cultuurhistoricus Oswald Spengler (1880-1936), de vader van het cultuurpessimisme. Zijn voornaamste werk ''De ondergang van het Avondland'' schopt het tot een bestseller dankzij Elisabeth Förster-Nietzsche, de zus van Friedrich Nietzsche. Het boek toont een cyclische cultuurgenese die de ontwikkeling van samenlevingen vergelijkt met het ritme van het mensenleven of dat van de seizoenen. Een mens: geboren, groei, volwassenheid, bejaard, sterft. Dagen (24 uur), maanden (de verwijzing naar de maancyclus) en seizoenen (vormen samen een jaar en herhalen zich dan) doen iets gelijkaardigs. In de lente ontluikt nieuw leven, de zomerse bloei zorgt voor nakomelingen (zaad), een herfstige oude dag tot de winter (de dood) intreedt. Diverse wereldbeschavingen bewijzen Spenglers theorie: De Babylonische, de Egyptische, de Chinese, de Indische, de Indiaans-Mexicaanse, de Grieks-Romeinse en de Arabische, de Joodse en de Byzantijnse beschaving. Het boek en de theorie zijn een tegenreactie op het verlichtingsdenken dat een maakbaar Europa voor ogen ziet. Spencer voorspelt dat die rationele maatschappelijke structuur een einde kent. Kort voor zijn dood schrijft hij dat het Duitse rijk snel zal ophouden te bestaan.  

.

1884: De grilligheid en de ambivalentie van de negentiende eeuw dwingen kunstenaars, intellectuelen en politici op het einde van de eeuw tot een reflectie over de voorbije en aan gang zijnde industrialisatie. In Engeland publiceert Arnold Toynbee in 1884 zijn ''Lectures on the Industrial Revolution'' waarin hij de industrie als oorzaak aanduidt voor het '''morele verval''' van de arbeidersklasse. De technische en wetenschappelijke successen van de mechanisatie leiden tot het failliet van de traditionele ambachten en loodst vrouw en kind naar de fabriek waar ze nauwelijks weten welk product ze maken.

.

Op het einde van de eeuw is de tussentijdse balans niet florissant: de onmacht van de prille democratie (de juridische en sociale bevrijding van het individu blijkt – voorlopig - een illusie), het koloniaal beheer, de kapitalistische klassenjustitie, het elitaire stemrecht dat de gegoede klassen bevoordeelt, het lijden van het proletariaat… al deze pijnpunten brengen mensen sociaal en psychologisch in de war. Beloofde de Industriële Revolutie dan geen rijkdom en overvloed? Beloofde de onstuitbare techniek dan geen wereldwijd transport en een internationale economie? Ging het oneindige aantal uitvindingen niet afrekenen met armoede, hongersnood, epidemieën, kindersterfte en achterlijkheid? De negentiende eeuw heeft een Januskop: het succesverhaal van stoom, infrastructuur en amusement botst met sceptische en pessimistische stemmen vol wantrouwen. Niet iedereen begroet de vooruitgang met gejuich. 

.

De psychiater Sigmund Freud, de filosoof Nietzsche, schrijvers zoals Emile Zola en Oscar Wilde, kunstenaars zoals Leon Spilliaert zijn er de gezichten van. Hun cultuurkritiek focust op het beest in de mens. Is de mens te beschaven? Achter het menselijke gezicht huizen de onderdrukte driften van Eros en Thanatos, de hysterie en de angst voor het anale. Het idee dat God dood is, duikt op bij Nietzsche en de evolutieleer van Charles Darwin botst met de Bijbel. Gods dood stelt de begrippen waarheid en cultuur en vooruitgang, modernisering en maatschappij in vraag. Die begrippen blijken geen product van het rationalisme en de Verlichting, maar een complot van tirannieke, gewelddadige machtsmensen: een roedel roofdieren, een ras veroveraars die de dwalende massa in hun klauwen houdt. De enige optie is de schoonheid van het sterven. Enkel de esthetica van de dood rest, nu de maatschappij een terminale patiënt blijkt. Het komt tot uiting in het decadente, de luxueuze overbeschaving vol estheticisme, escapisme en het uiterlijke vertoon van het dandyisme (denk tegenwoordig aan Pim Fortuyn, Thierry Baudet, Theo Hiddema, Dries Vanlangenhove), vol nihilisme (sociale mobiliteit is een idioot idee), misogynie (vrouwonvriendelijkheid vanuit het gevoel dat vrouwen vuil en neerslachtig zijn) en a-politieke gedrag (democratie leidt nergens toe). Deze opvallend geklede intellectuelen hebben de vileine commentaar klaar voor hun rivalen. Ze voelen zich tegelijk -hoe paradoxaal ook- verloren in hun eigen tijd en superieur tegelijk, ze zijn verheven en provoceren met dubbelzinnigheden, verwijzen graag naar de oudheid (vroeger was het beter) en gebruiken ironie. 

.

Het Fin de Siecle of het einde van een tijdperk - ook de Belle époque genoemd (denk aan het impressionisme, de Jugendstil, de cinematografie) - loopt van pakweg 1890 tot het einde der tijden: het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Het zijn narcisten: ‘Een dandy leeft en slaapt voor zijn spiegel’ noteert Charles Baudelaire. Toch is het narcisme niet te herleiden tot het individu, het omvat een hele cultuur (Christopher Lasch in 1978: ''The Culture of Narcissism'') en een narcistische cultuur legt de lat hoog.&lt;ref&gt;Mia Doornaert laat de Belle époque beginnen in 1870 en eindigen met de Tweede Wereldoorlog. Zo zie je dat er op de historische periodes marge kan zitten. Lees ook: JAN VAN HEEMST. ''Tussen gen en globe. Europese Cultuurgeschiedenis'', Ad. Donker, Rotterdam, 2012, p. 340 ev. Dat negatieve geluid van Arnold Toynbee uit het einde van de negentiende eeuw, contrasteert met de visie van T.S. Ashton die aan de vooravond van de zilveren jaren vijftig die hij publiceert in ''The Industrial Revolution, 1760-1830''. In dat boek uit 1948 benadrukt Ashton het positieve en de verworvenheden van de negentiende eeuw. Vgl. DE KOCK CATHERINE &amp; DE VUGT GEERTJAN. ''Waarom zijn er zoveel rechtse dandy’s?'' In: ''De Standaard'', 2 april 2019, p. D11.&lt;/ref&gt; 
 
. 

.

== Dialectiek ==

.

Het dialectisch denken of het denken in tegenstellingen haalt [https://www.youtube.com/watch?v=fSQgCy_iIcc&amp;t=173s Karl Marx] bij [https://www.youtube.com/watch?v=H5JGE3lhuNo Georg Wilhelm Friedrich Hegel]. 

;Voorbeeld 1:
Paul Ricouer ziet drie fasen in het lezen van de bijbel:
* These: als een ‘fantastisch boek’: naïef gelezen als een sprookje tijdens een miraculeuze kindertijd (story)
* Anti-these: Een ‘historisch boek’: de kritische lezing (history) met historische personages
* Synthese: Een ‘levensboek’: als antwoord op zinvragen over de toekomst, het nu en vroeger, hier en elders (transhistory)

;Niet dat er altijd een synthese komt...
* These: De Katholieke Middeleeuwen met de klemtoon op beelden
* Anti-these: De reformatie met de klemtoon op woorden
* Anti-anti-these: De contrareformatie en de barok
* Anti-anti-anti-these: het classisisme

;Voorbeeld 2:
* These: Het absolutisme van Lodewijk XIV
* Anti-these: De Verlichting en haar romantisch optimisme
* Synthese: De Franse Revolutie-idee (vrijheid, gelijkheid, broederlijkheid) met gewelddadige leiders zoals Robespierre en Napoleon

;Voorbeeld 3:
* These: De Franse Revolutie
* Anti-these: De [[Restauratie (Frankrijk)|Restauratie]]
* Synthese: Het [[positivisme]] van [[Auguste Comte]]

;Voorbeeld 4:
* These: Het optimisme van de Verlichting
* Anti-these: Het pessimisme en het determinisme van het Fin de Siècle, het impressionisme
* Synthese: de dialectiek van Marx

;Voorbeeld 5:
* These: het kleuterkind met een goddelijke adoratie voor zijn vader
* Anti-these: de puber waarbij de vader een loser is
* Synthese: de jongvolwassene met een realistisch ouderbeeld

;Voorbeeld 6:
In de kunstgeschiedenis zijn er talloze voorbeelden van tegenstellingen die elkaar opvolgen: 
* Realisme en Impressionisme: Realisme is een kunststroming die zich richt op het weergeven van de werkelijkheid, terwijl Impressionisme  indrukken vastlegt.
* Barok en Rococo: Barok is een kunststroming die zich kenmerkt door dramatische effecten, terwijl Rococo zich kenmerkt door lichtere, meer decoratieve elementen.
* Kubisme en Futurisme: Kubisme staat voor geometrische vormen, het Futurisme zoekt beweging en snelheid.
* Romantiek en Realisme: Romantiek richt zich op emotie en verbeelding, het Realisme wil de werkelijkheid tonen zoals die is.
* Surrealisme en Dadaïsme: Surrealisme zoekt naar het onderbewuste, het Dadaïsme daagt de conventionele kunst uit.
* In de kunstgeschiedenis is er sprake van synthese wanneer twee tegenstellingen worden samengevoegd tot een nieuwe stijl. Een voorbeeld hiervan is het Postmodernisme, dat elementen van verschillende stijlen combineert.

.

.

== De Ist-familie telt (te) veel leden ==

.

[[Bestand:David Van Reybrouck.jpg|thumb|550px|David Van Reybrouck ziet kenmerken van het 21ste-eeuwse populisme in het socialisme uit de negentiende eeuw. Hij schrijft één lange redenering met als conclusie dat er in de kennismaatschappij aandacht nodig is voor laaggeschoolden. Dat komt de democratie alleen maar ten goede. Tien jaar na zijn lange redenering, in 2019, komt er het initiatief voor een Jezuïetenschool in Molenbeek en kan Van Reybrouck een experiment aangaan in de Duitstalige gemeenschap.]]

[[Bestand:Jose_Ortega_y_Gasset.jpg|thumb|550px|Jose Ortega y Gasset, geen optimist. Ortega is kritisch over de massa die hij definieert als gelijk ieder ander. De massamens is onbescheiden, zonder zelfkritiek en respectloos voor autoriteit en staat tegenover de elite. Ortega roept de aristocratie op om de leiding te nemen bij cultureel verval.]]

Aan de uitersten van het spectrum staan de optimist en de pessimist. Een ander spectrum is te vormen tussen de realist en de idealist. Tussenin liggen vele interpretaties van de geschiedenis. Belangrijk is de betrouwbaarheid van wat men beweert. Hoe kan je dit nagaan? Dat gebeurt via twee strategieën: mediawijsheid en historische kritiek. Iedereen gaat aan de slag met de werkelijkheid en maakt er iets van op zijn eigen originele wijze. Waakzaamheid blijft geboden.

.

;1. De optimist
* Is zonder meer optimistisch wat de toekomst betreft. Technologie zal ons redden, de wereld kent alleen maar vooruitgang. Een mooie passage uit Milan Kundera's '''Ondragelijke lichtheid van het bestaan''' illustreert dit optimisme. Verder is Kundera geen typische optimist.

.

;2. De pessimist
* Doemdenkers zoals: Louis-Ferdinand Céline, Oswald Spengler, José Ortega y Gasset, Johan Huizinga.

.

;3. De Marxist en de communist
* Van Karl Marx tot Raoul Hedebouw.

.

;4. De populist
* Vertaalt de historische boodschappen in eenvoudige termen en gebruikt zijn verhaal voor een eigen gewin. Dictators neigen naar dit type. 

.

{{Citaat|'''Hij (de populist) weet wat het volk wil, en dat moet volstaan. Daardoor duldt hij geen tegenspraak, daardoor  heeft hij een gloeiende hekel aan het debat. Het parlement, de grondwet, de gebruikelijke democratische procedures zijn voor hem eerder hindernissen dan politieke verworvenheden. In die betekenis is populisme in wezen antidemocratisch en antiparlementair; sommigen spreken zelfs van 'proto-totalitair'. Dit duistere populisme miskent het wezen van de democratie.'''|David Van Reybrouck}}

.

;5. De cartoonist
* Een standup comediën die van alles een grap maakt, mensen een spiegel voorhoudt door middel van een grap. Niet altijd in dank afgenomen. Denk aan de Bataclan en Charlie Hebdo.

.

;6. De relativist
* Relativeert alles kapot. Problemen bestaan nauwelijks.

.

;7. De structuralist
* De structuren bepalen het denken. Individueel maakt een mens nauwelijks keuzes.

.

;8. De kapitalist
* Denkt alleen maar in economische modellen: leiders zijn managers, winners en een probleem los je op met een businesmodel. 

.

;9. De journalist en de columnist
* Stefan Zweig en Joseph Roth

.

;10. De illusionist
* Goochelaars en charlatans die aan de slag gaan met de werkelijkheid

.

;11. De hyperbolist
* Vergroot alles uit, overdrijft

.

;12. De realist
* 'tja. Die hebben we nog niet gevonden :-)

.

;13. De polemist
* Slaagt er in om partijen die hetzelfde nastreven in ruzie te steken. Zelf komt hij er ongezien mee weg. Een spreekwoord kenmerkt hem: 'Twee honden willen een been, de derde komt er mee heen.'

.

;14. De hedonis, de narcist, de egoïst en de Trumpist
* Aarzelt niet om publiekelijk te liegen en benoemt alles wat hem of haar tegen de haren instrijkt [[fake news]]
* Denkt alleen aan zichzelf en gaat daarvoor over lijken?
* Houdt van zelfverheerlijking. 

.

;15. De perfectionist
* Streeft perfectie na ten koste van alles.

.

;16. De encyclopedist
* Verzamelt kennis, zoveel mogelijk objectieve kennis om op basis van deze 'ratio' gedegen beslissingen te kunnen nemen.

.

;17. De anarchist, de andersglobalist en de activist
* Is te zien op manifestaties en betogingen. Roept en staat op de barricaden.
* Stelt het systeem in vraag, doorgaans op een speelse, ongevaarlijke manier.

.

;18. De negationist
* Negeert toekomstige problemen (klimaatopwarming), of negeert wat er in het verleden gebeurde (holocaust). In sommige samenlevingen is negationisme strafbaar.

.

;19. De ecologist
* Ziet ecologie als een religie.

.

;20. De royalist
* Is koningsgezind.

.

;21. De propagandist en de evangelist
* Tracht aanhangers te vinden voor zijn gedachtengoed via de publieke opinie, vaak is de info eenzijdig of verzonnen.
* Loopt over van bekeringsdrang.

.

;22. De sadist
* Houdt ervan om zijn tegenstanders te pijnigen. 

.

;23. De nationalist
* Nationalisme is een ideologie die de staat als historische eenheid ziet. Soms gaat dit gepaard met idee van exceptionalisme om de eigen identiteit af te grenzen tegenover anderen. 

.

;24. De separatist
* Separatisme streeft naar de terugtrekking uit een bestaande staat en het oprichten van een eigen.

.

;25. De futurist
* Probeert te voorspellen hoe de toekomst er zal uitzien.

.

;26. De simplist
* Stelt alles te eenvoudig voor.

.

;27. De idealist

.

.

;Aan de toog

'''VRAAG''': Moet ik al deze typetjes kennen?
 
'''ANTWOORD''': Uiteraard niet.

.

'''VRAAG''': Waarom voer je ze hier dan ten tonele?

'''ANTWOORD''': Omdat politieke debatten of monologen tegenwoordig vaak beginnen met het definiëren van de tegenstander, in plaats van het positioneren van het eigen zelf. Voor wie de debatten van op afstand volgt, klinkt dit abstract, maar een voorbeeld maak veel duidelijk. Als Wouter Beke (CD&amp;V) in 'De Zevende Dag opdaagt (3.02.2019) en onmiddellijk zegt hoe NVA en GROEN denken over de vraag die hij krijgt voorgeschoteld, getuigt dit van[framing, iets wat doorgaans de media wordt verweten. Het is een techniek van stereotypering waar de democratie niet bij gebaat is. 

.

'''VRAAG''': Een beetje zoals Anuna De Wever niet weet of ze een man of een vrouw is?

'''ANTWOORD''': Inderdaad, je hoeft de wereld niet in categorieën op te delen. Anuna zegt: Als ik weet en ervan overtuigd ben dat ik mezelf ben - ik ben Anuna - dan volstaat dat. Niemand hoeft mij te definiëren.

.

'''VRAAG''': Maar hoe weet je dan met wie/wat je te doen hebt? Zo is er toch geen duidelijkheid meer? 

'''ANTWOORD''': Waarom zou dat moeten? Waarom wil je duidelijkheid?

.

'''VRAAG''': Ik ben eigenlijk op zoek naar de waarheid. Dat lijkt me een beter begrip.

.

'''ANTWOORD''': Zou de geschiedenis de waarheid kunnen brengen? Is waarheid geen begrip waar priesters of andere religieus geïnspireerde mensen van houden? Geschiedenis is een wetenschap en die houdt zich bezig met 'betrouwbaarheid' van informatie. Hoe dat in elkaar zit, leg ik je hieronder uit. 

.

.

== Schema ==

.

[[File:Karl_Marx_001.jpg|thumb|350px|Karl Marx ontwikkelt zijn geschiedenisvisie volgens de dialectiek van zijn voorloper Hegel: these, antithese en synthese. Weber is evenzeer 'dief' en ontleent de begrippen aan Fichte die ze op zijn beurt stal bij Kant. Hegel streeft naar een totaalconcept van wetenschap en godsdienst, esthetica en filosofie en bekijkt de werkelijkheid als een proces van tegenstellingen, geen statisch zijn en drukt dit uit met 'aufheben' wat optillen, afschaffen en bewaren betekent. These, antithese en synthese?]]

.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Visies op geschiedenis !! Pessimisme !! Optimisme !! Dialectiek
|-
| '''Wie maakt ze?''' || Louis-Ferdinand Céline|L.F. Céline || Milan Kundera|M. Kundera || Karl Marx
|-
| '''Richting''' || Circulair || Lineair || Spiraal
|-
| '''Resultaat''' || Doemdenken || Vooruitgangsdenken || Determinisme
|-
| '''Gevolgen''' || Ironie, cynisme|| Vrijheid, verantwoordelijkheid || Strijd
|-
| '''Doel''' || Doelloos || Groei || Klasseloze staat
|-
| '''Motor''' || Domheid || Verlichting || Economie &amp; het middenveld
|}

.

.

== Objectiviteit? ==

.

;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Grey square optical illusion.PNG|thumb|Vierkant A heeft precies dezelfde grijskleur als vierkant B ([[:file:Same_color_illusion_proof2.png|bewijs]])
Bestand:Grid illusion.svg|thumb|Flikkerend rooster. Het lijkt of er zwarte vlekken verschijnen
Bestand:Gradient-optical-illusion.svg|thumb|De grijze balk heeft overal dezelfde kleur
Bestand:Tribar.png|thumb|De [[Penrose-driehoek|driehoek van Penrose]]. Een driedimensionale figuur die niet kan bestaan
Bestand:Onm_kubus2.png|Onmogelijke kubus
Bestand:Impossible staircase.svg|Oneindige trap
File:Blivet.png|[[Blivet]]
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''GESCHIEDENIS ALS CONSTRUCTIE''' =

[[File:Kortrijk-Groeningemonument.jpg|thumb|right|550px|Kortrijk, Groeningemonument uit 1906 (beeldhouwer Godfried Devreese). In Vlaams-nationalistische kring symboliseert deze slag de taalstrijd. De Vlaamse Gemeenschap riep in 1973 11 juli als feestdag van Vlaanderen uit.]]

.

Geschiedschrijving is, net als het nieuws, onderhevig aan trends. Het is niet zo dat de ‘geschiedenis’ het verleden objectief in beeld brengt. Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Zo is het resultaat van hun denkwerk verschillend. 'Al zolang ze bestaat, heeft de geschiedschrijving een ingewikkelde band met de politieke macht' schrijft Anne Morelli in haar boek ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië.'' Jacques R. Pauwels heeft het iets recenter over ''De grote mythen van de moderne geschiedenis.'' Hij steekt van wal met 'Mythen zijn geen leugens' maar fantasieverhalen met een kern van waarheid. Mythes bevatten 'een kern van historische werkelijkheid maar dienen niet om die werkelijkheid uit de doeken te doen. Ze streven ernaar mensen te socialiseren, hen met de stand van zaken in hun maatschappij tevreden te stellen of minstens te verzoenen, ook - en vooral - wanneer er eigenlijk goede redenen bestaan om ontevreden te zijn met de status quo en verandering te willen, eventueel zelfs radicale, revolutionaire verandering.'&lt;ref&gt;JACQUES R. PAUWELS. De grote mythen van de moderne geschiedenis. Epo, Berchem, 2019, p. 7-8.&lt;/ref&gt;

.

.

== Geschiedenis en macht ==

.

Het lijkt op wat Morelli schrijft: 'Vanaf de oudheid heeft de historicus de machtshebbers bezongen, hun veroveringen gelegitimeerd, vanuit het verleden hun identiteit bepaald en hun voorouderlijke deugden verheerlijkt. De historicus gaf de natie zijn wortels. Te vaak vergeten we dat de historicus buiten zijn onderzoek kan. De historicus is een kind van zijn tijd, heeft zijn aandachtspunten en zijn blinde vlekken, zijn sympathieën, banden en kent de dingen waar hij beter niets over schrijft. De historicus is soms een militant of een machtsdienaar. Zo ‘maakt’ hij -bewust of onbewust - het verleden. Dé voorbeelden vinden we in de 19de eeuw, toen de romantiek naar de ziel van het volk zocht, ter onderscheid met anderen. Historici zochten de ziel en vonden ze in het verleden vol 'feiten' die, met de nodige rangschikking en interpretatie, voor deze identiteit zorgden. Deze 'mythen' toonden dat bodem en ras in een ver verleden al onze identiteit vormden.'&lt;ref&gt;MORELLI ANNE (Ed.). ''De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië''. Epo, Berchem, 1996, pp. 7-21.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== Anne Morelli ===

.

Het boek van Anne Morelli ''Les Grands Mythes de l’histoire de Belgique, de Flandre et de Wallonie'' verkocht als een zoet broodje. In enkel weken tijd gingen 10.000 exemplaren over de toonbank en lokte het boek historische en politieke reacties uit. Het magazine ''Front National de Belgique'' beschuldigde het boek ervan de fierheid van de Natie aan te tasten en de goede naam van de Belgen te besmeuren: 'Het maakt ons verleden en onze nationale helden met de grond gelijk en volgens de auteurs kan alleen een imbeciel of een idioot trots zijn op onze geschiedenis.' Extreem rechts gebruikte de argumenten in haar pamfletten. 

.

.

=== Kortrijk 1302-1902 ===

.

Jo Tollebeek en Tom Verschaffel ontmaskeren in de ''Nieuwe Encyclopedie van de Vlaamse Beweging'' de mythe van de veldslag op 11 juli 1302 waarin een leger van Vlaamse ambachtslui het Franse ridderleger op de Groeningekouter verslaan. 'Deze veldslag kaderde in het verzet van (een gedeelte van) Vlaanderen tegen de veroveringsdrang van het Frankrijk van Filips de Schone' schrijven ze. Vanaf het midden van de negentiende eeuw komt de benaming Guldensporenslag in zwang, door de publicatie van Hendrik Conscienses ''De Leeuw van Vlaanderen'' en doet de naam denken aan een romantische tijd vol heroïsche vrijheidsdrang tegen een reeks vreemde onderdrukkers: de Romeinen en Caesar, de Fransen (1302), de Spanjaarden (de Geuzen en de Tachtigjarige Oorlog), de Oostenrijkers (Jan de Lichte) en de Nederlanders. Conscience is niet de eerste die 1302 onder de aandacht brengt; toch is het zijn ''Leeuw van Vlaenderen'' die zich vanaf 1838 in het Vlaamse bewustzijn nestelt, zonder dat die in tegenspraak is met de vaderlandsliefde voor België. Naarmate de Vlaamse Beweging evolueert, verschuift de betekenis van de Guldensporenslag.

.

.

=== Vier keer feest ===

.

De symbolenstrijd bereikt een hoogtepunt in Kortrijk in 1902, bij de zeshonderdste verjaardag. De voorbereidingen beginnen in 1891 en Guido Gezelle schaart zich achter het initiatief. Omwille van ideologische twisten onder de organisatoren komen er uiteindelijk vier feesten: op 13 juli organiseert de Vlaamsche Volksraad een eerste manifestatie; diezelfde dag betoogt het liberale Vaderlandsch Comiteit; op 17 augustus volgt het feest van de katholieken; en nog eens veertien dagen later trekken de socialisten -met tweetalige slogans (&quot;De strijd van Kortrijk was een strijd tegen de rijken&quot;)- door de Kortrijkse straten. Door de strubbelingen raakt het standbeeld voor de Groeningekouter niet tijdig klaar; het zou in 1906 worden onthuld. De cultus van 1302 is sedert 1973 officieel: 11 juli is de feestdag van de Vlaamse Gemeenschap.

.

.

== Ideologie ==

.

Vertrekkend van dit soort ideeën verspreidden schoolboeken in het verleden een patriottische geschiedenis en het nationaal gevoel. Ook al kende België weinig geschiedenis-catechismussen, toch herhaalden schoolboeken generatie na generatie clichés en stereotypen die tonen dat België ten tijde van Jules Caesar een identiteit bezat. De historicus Eric Hobsbawm beschreef de geschiedenisvervalsers en stelt dat 'geschiedenis de grondstof is voor nationalistische, etnische of fundamentalistische ideologieën, zoals de papaver dat is voor de heroïneverslaafde.' 

.

=== I. Nationalisme ===

[[Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png|thumb|550px|'''732_TECHNOLOGIE MAAKT HET VERSCHIL''' Carl von Steuben, of is het Charles Auguste Steuben? (1788–1856) schildert in 1837 de Slag bij Poitiers uit het jaar 732 in een Romantische versie. De slag is bekend omdat de stijgbeugel de doorslag geeft. Frankische ruiters ondervinden dat ze vast in het zadel zitten om hun bijlen en tweesnijdende zwaarden rond te zwaaien, zonder evenwichtsverlies. Haaksperen drukken de Moorse schilden weg zonder dat ze van hun paard vallen. Het schilderij hangt in Versailles. De stijgbeugel was niet nieuw, de Hunnen gebruikten die eerder. Voor de Brit Edward Creasy is deze slag één van de vijftien belangrijkste uit de wereldgeschiedenis. Hij beschreef dat in zijn boek ''The Fifteen Decisive Battles of the World'' uit 1851. Klopt het dat aldus Bart de Wever - dixit Europajournalist Paul Goossens - hier de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis begint met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam?  Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt;]] 

Als het aan Bart De Wever ligt, begint de Canon van de Vlaamse / Europese geschiedenis met de installatie van een vijand: de oprukkende Islam, verslagen in 732 bij Potiers. Europajournalist Paul Goossens schreef daarover in ''De Standaard'' het volgende: 'De eerste keer dat dit continent zich als 'Europees' manifesteerde, was toen het met de dreiging van de islam werd geconfronteerd. Niet het Verdrag van Rome, wel de slag van Potiers in 732 zou, volgens De Wever, die in deze een doorslagje van die van radicaal-rechts is, het echte begin van een verenigd Europa zijn. Volgens die canon moeten Robert Schuman en Jean Monnet als fouding fathers de plaats ruimen voor de Frankische krijgsheer Karel Martel, bastaardzoon van Pepijn van Herstal en cultfiguur van extreemrechts. Tegelijkertijd wordt het concentratiekamp Auschwitz tot een Pools provinciestadje gedegradeerd en krijgt de Europese eenwording een een radicaal andere inspiratiebron. De Europese burgeroorlog (WOII) en de Holocaust verdwijnen op de achtergrond, de islamitische andere wordt nu de raison d'etre van de eenheid. Een verleden van kruistochten en de reconquista's wordt weer actueel. Daarmee ligt de Europese identiteit in de voor Vlaamse nationalisten vertrouwde antagonistische bedding. Als het Vlaamse wij een smoel kreeg, is het omdat het zich tegen de Belgische &quot;vijand&quot; kon afzetten. &quot;Het is een onmiskenbaar feit&quot; schrijft De Wever, &quot;dat een externe vijand een zeer tastbare en doorslaggevende rol kan spelen in identiteitsvormingsprocessen.&quot; In zijn recept voor Europa zit het er allemaal in: meer Potiers en de promotie van de politieke islam tot uitverkoren Europese vijand' en een minder prominente aanwezigheid van de Holocaust.
'Is dat een radicaal-rechts verhaal?' vraagt Goossens zich af. 'Ongetwijfeld, maar niet voor De Wever. Voor hem is de Koran geen license to kill en is er geen sprake van botsende beschavingen, wel van een conflict over het voortbestaan van de moderniteit. Het zal de radicalen een zorg zijn. Hun memes en vlaggen zijn immuun voor subtiel denken. Voor De Wever daarentegen draait het allemaal rond de moderniteit. Daarom de noodzaak van een leidcultuur met de verlichting als kompas. Dat klinkt mooi, maar het valt op dat het conservatieve orkest de verlichting pas begint af te stoffen als de moslim in de buurt is. Als het over ongelijkheid, mensen in nood op de Middellandse Zee en de inspiratie van de Europese Unie gaat, stopt die muziek. De Wever houdt niet van half werk. Omdat een identitaire beweging niet zonder vijand kan, heeft hij er meteen twee in de aanbieding: de politieke islam dus en de ‘postmodernisten en cultuurrelativisten’. Dat nihilistische volkje sleurde Europa in een spiraal van identitaire zelfdestructie, cultiveerde de zelfschaamte en hypothekeert een groot verhaal over een mythisch verleden. Pas als met die binnenlandse vijand is afgerekend, kan de externe vijand worden aangepakt en ontstaat er ruimte voor Europese trots en kan met een luid ‘Europa is van ons’ het afscheid van Auschwitz afgekondigd worden.&lt;ref&gt;PAUL GOOSSENS. ''Het is zover, Bart De Wever heeft Europa ontdekt.'' In: ''De Standaard'', 24.08.2019, p. 36.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== II. Media en propaganda ===

[[Bestand:Honoré_de_Balzac_(1842)_Detail.jpg|thumb|right|550px|Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'?]]

.

==== Media indoctrinatie ====
Voor ideologieën is het verleden essentieel en wie er geen heeft, kan het uitvinden. Jacques Pauwels voegt een tweede ideologie toe. Hij stelt dat het triestig is gesteld met het historisch besef (lees: de kritische geest) en dat de media, veel meer dan het onderwijs ons doordringt van een eindeloze reeks mythes. Mythes zijn geen leugens, maar fantastische verhalen met een kern van waarheid. Naast het onderwijs kwamen het internet, de tv en de film en de sociale media. Die voegden - in het beste geval - een kennislaag aan het (ideologische) geschiedenisonderricht toe, in het meest barre geval namen ze de onderwijs-rol gewoon over of schelden sociale media er over heen. Waarom zijn die media zo ijverig bezig om ons de geschiedenis te leren kennen? Essentieel om dit te begrijpen, is dat die media heel vaak privé-eigendom zijn van superrijken. Noam Chomsky maakte die analyse al eerder. En dat er een verband bestaat tussen de media en hun eigenaars wordt doorgaans niet vermeld. Als media ter sprake komen, dan worden die vaak opgevoerd als de waakhond van de democratie, niet als propagandakanalen van multinationals en holdings. Dat deze één procent-elite (die negentig procent van alle rijkdom in haar zakken heeft) niet graag in de belangstelling staat, spreekt voor zich. Daarom zwijgen historische films over de steun die Hitler genoot van Duitse en Amerikaanse (jawel!) industriëlen en bankiers. Net omdat die één procent bang is voor een objectieve kijk, controleert ze de verhalen die ze de wereld instuurt en welke niet. Dit soort selectiviteit zien we bijvoorbeeld bij de betekenis die documentaires geven aan de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. Echter, meer dan om Tokyo op de knieën te dwingen, waren de honderdduizenden slachtoffers bedoeld om Moskou te intimideren. Daarom is onze kennis over de Tweede Wereldoorlog ook een Hollywoodproduct waarbij D-day belangrijker is dan wat er in Stalingrad gebeurde. Het zijn de bevoorrechten en de winnaars en niet de underdog of de slachtoffers die de geschiedenis maken. Had Honoré de Balzac gelijk met zijn wijsheid dat 'achter elk groot fortuin een misdaad verscholen gaat'? Ongetwijfeld. En daar is de één-procent-elite zich van bewust. Daarom leidt hun entertainment de aandacht af van waar het werkelijk om draait, namelijk dat rijken rijker worden en armen armer worden. Hun media slagen erin om de kapitalistische kritiek te fnuiken door bijvoorbeeld te eenzijdig te focussen op Hitler als grote schuldenaar van wat er tussen 1939 en 1945 gebeurde en niet op wie centen verdiende aan de oorlog, de wapenhandelaars, de wapenindustrie, Hugo Boss die de kledijlijn voor de Nazi's uitdacht of Bekaert uit Zwevegem (die na de oorlog de Sociale Hogeschool, het latere Ipsoc, ruimsubsidiërde) die de prikkeldraad voor de kampen leverde. Het kapitalisme heeft een vooral verborgen geschiedenis die nauwelijks onder de aandacht komt en verbergt hoe rijken rijker worden. Wie dit wil begrijpen of minstens wil analyseren kan bij de kritische geschiedschrijving terecht.

.

==== Propaganda ====

In de twintigste eeuw onderzoeken communicatiewetenschappers de mediabeïnvloeding door middel van gedragsonderzoek, diepte- en waarnemingspsychologie, marketing en de metafoortheorie, taal en machtsmechanismen. In 1937, kort na de machtsovername van Hitler in Duitsland (1933) formuleert het Amerikaanse Institute for Propaganda hoe propaganda werkt.

.

1.	'''Plain Folks Appeal''': gebruik realistische situaties die iedereen herkent, wees betrokken op volkse thema's;

.

2.	'''Bandwagon Appeal''': als iedereen achter dezelfde kar loopt, moet de boodschap die de kar verspreidt wel juist zijn. Als iedereen in de rij staat voor een ijsje, zijn ze per definitie lekker. We kennen voorbeelden van zelfstandigen die in die optiek de kunstmatige klant creëren;

.

3.	'''Misleading Numbers''': gebruik desnoods misleidende cijfers, nuanceer harde feiten;

.

4.	'''Transfer''': gebruik vlaggen, wapenschilden, titels, uniformen, symbolen… iedereen herkent ze;

.

5.	'''Celebrity''': verwijs naar beroemdheden, namen en autoriteiten, uit het heden en het verleden, prijs de 'comming man' als het voorbeeld voor de toekomst. Deze leider zal ons redden;

.

6.	'''Glittering Generalities''': grootsprakerige algemeenheden zorgen voor positieve connotaties;

.

7.	'''Stereotyping''': scheldgedrag herleidt tegenstanders tot karikaturen, maak er een cliché van;

.

8.	'''Call to Action''': Roep op tot actie zodat mensen niet langer hun schouders ophalen maar zich inzetten en gewaardeerd voelen;

.

9.	'''Card-Stacking''': schik de kaarten op een andere wijze, bepaal de volgorde van de presentatie. Hou kaarten achter de hand en speel ze uit indien nodig of hou kaarten achter en verzwijg. 

.

.

=== III. Veiligheid en angstcultuur ===

[[Bestand:Chernobyl_Hotel_with_reactor_in_background.jpg|thumb|right|550px|De kernramp van Tsjernobyl maakte Ulrich Becks publicatie uit 1986 over de risicosamenleving tot een bestseller in Duitsland.]]

Een derde ideologie focust op wat René Munnik in zijn boek 'Geweldig' de 'veiligheidsideologie' noemt. Zijn er objectieve redenen om aan te nemen dat onze werkelijkheid zo onveilig is? Of zijn we gewoon gevoeliger voor onveiligheid? Ulrich Beck spreekt in 1986 over 'Risikogesellschaft'. 

.

Zijn boek ''Risikogesellschaft: Auf dem Weg in eine andere Moderne'' (Risicomaatschappij: op weg naar een andere moderniteit) kreeg door de kernramp van Tsjernobyl de status van bestseller en is snel in het Engels vertaald. Het begrip wijst er ''niet'' op dat onze tijd gevaarlijker is dan vroeger. Gezien de levensverwachting, de technologie en de welvaart leven we veiliger dan ooit: ziektes en hongersnoden, natuurrampen en epidemie lieten we achter ons. Met de risicosamenleving wijst Beck op: 

.

1. de risico's (kernrampen, klimaatsverandering) zijn veroorzaakt door de neveneffecten van onze hoogtechnologische en welvarende, onze moderne en verlichte samenleving (die alles beheersbaar zou houden).

.

2. risico's, zowel reëel en vermeend nodigen uit tot een angstcultuur via propaganda, ideologie of als ultieme utopische preventie waarbij alles onder controle te houden is.

.

3. de risico's zijn er om te blijven. Wie nog geboren moet worden kan last krijgen.

.

4. de risico's zijn niet lokaal, maar wereldwijd.

.

5. de risico's treffen alle klassen, elk ras, alle leeftijden en sekses.

.

6. de risico's zijn onzichtbaar. Alleen deskundigen merken ze op.&lt;ref&gt;Zie RENE MUNNIK (Ea.). ''Geweldig! Over de vanzelfsprekendheid van geweld.'' Valkhof Pers, Nijmegen, 2005, p. 7-11.&lt;/ref&gt; 

.

.

=== IV. Complottheorieën ===

Complottheorieën halen hun sterkte omdat ze gebaseerd zijn op selectief en speculatief bronnengebruik en hun wantrouwen tegenover wetenschappelijke kennis. Een complottheorie vertrekt van de overtuiging dat verborgen groepen met kwade bedoelingen gebeurtenissen sturen. Kenmerkend is: een verborgen elite; controle; toeval bestaat niet; wantrouwen in officiële verklaringen; het tegenbewijs is deel van het complot. De vraag draait vaak rond de vraag: &quot;Wie heeft macht?&quot; en &quot;Waarom gebeuren dingen?&quot; Complottheorieën bieden eenvoudige antwoorden op complexe processen. Juist omdat zoveel vragen onbeantwoord blijven, ontstaan talloze theorieën. Miljoenen mensen dat de maanlanding van 1969 in een studio is opgenomen. Voorbeelden zijn gecreëerd rond De bende van Nijvel (1982-1985) en hun link met extreemrechtse netwerken, de staatsveiligheid, het NAVO-netwerk Gladio en politieke elites. De aanslagen van 11 september 2001 behoren tot de meest besproken complotthema's. Veel theorieën stellen dat de Amerikaanse overheid betrokken was en dat de Twin Towers gecontroleerd zijn opgeblazen. Recenter zijn de theorieën rond QAnon, de Great Reset, vaccinatiecomplotten, omvolkingstheorieën, de klimaatontkenning...

.

.


;Kijken
&lt;gallery&gt;
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG|Resten van goedendags
Bestand:Paardenhangertje_van_Gwijde_van_Namen_Kortrijk_1302__9-01-2010_14-22-14.JPG|Paardenhangertje van Gwijde van Namen
File:Battle_of_Courtrai2.jpg|De Guldensporenslag, tot de negentiende eeuw vergeten, daarna vanonder het stof. Met een doel.
File:Nicaise de Keyser04.jpg|Voorstudie van de slag door Nicaise de Keyser.
File:Guido_Gezelle.jpg|Guido Gezelle (1830-1899)
File:Hendrik_Conscience.jpg|Hendrik Conscience (1812–1883)
File:Leeuwvanvlaenderen.gif|De Leeuw van Vlaanderen verscheen in 1838
File:Groeningepoort.jpg|Groeningepoort in Kortrijk
File:Kortrijk_Groeningeabdij_museum.JPG|Museum Kortrijk 1302
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Morele paniek en fake news ==

.

[[Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg|thumb|right|550px|De heksenprocessen van Salem in Amerika begonnen in 1692 en resulteerden in minstens 24 ter dood veroordelingen. Beschuldigingen ten aanzien van vooraanstaanden stopten de processen en deden de morele paniek verdwijnen.]]

[[Bestand:Deep_throat_PD_poster_(restored).png|thumb|right|550px|In deze film is de vrouwelijke seksualiteit het thema. Er zijn eindeloze processen gevoerd over de film. In 23 Amerikaanse staten is die verboden, in het Verenigd Koninkrijk is hij illigaal tot het jaar 2000. Nederland was toleranter. De film draaide uitsluitend voor meerderjarigen in bioscopen met minder dan vijftig zetels.]]

Fake news kan leiden tot morele paniek. Morele paniek is een buitenproportionele, vijandige en gemediatiseerde reactie op een situatie of technologie, een persoon of groep, die waarden en normen lijken te bedreigen. Het begrip verklaart maatschappelijke angstreacties die niet in verhouding staan tot de ernst, het risico, de schade of de dreiging. Morele paniek is een sleutelbegrip uit de sociologie en criminologie en zou voor het eerst gebruikt zijn door Marshall McLuhan in 1964. Jock Young introduceerde het in 1971 in de criminologie en de socioloog Stanley Cohen gaf het begrip bekendheid in zijn klassieker ''Folk Devils en Moral Panics'' uit 1973. Daarin beschrijft hij de jeugdbendes, de ‘Mods’ en de ‘Rockers’.

[[File:Waarom geloof jij fake news.webm|thumb|550px|Waarom geloof jij fake news? - Universiteit van Vlaanderen]]

.

.

=== Fasen ===

.

Morele paniek is gefaseerd en begint met een stereotiepe en overdreven voorstelling van een gebeurtenis. Daarna wordt die geassocieerd met soortgelijke gevallen en gepresenteerd als symptomatisch voor een maatschappelijk probleem. Vervolgens wakkeren doemscenario’s de angst aan en escaleert het tot er justitiële, politionele of juridische maatregelen komen. Soms ebt de paniek na een tijd weg, soms duurt de golf zo lang dat het zelfbeeld van de samenleving verandert. Voor de samenleving maakt het weinig uit of de oorzaak wel of geen hersenschim is en geldt het Thomas-theorema: ''als mensen situaties als werkelijk definiëren, zijn zij werkelijk in hun gevolgen''. Niet de situatie zelf, de perceptie geeft de doorslag.

.

.

=== Voorbeelden? Legio! ===

.

* Satanisch ritueel misbruik.

.

* De heksenjacht in Vlaanderen (met hoogtepunten tussen 1590-1610) en de processen zoals die in Salem.

.

* De gevolgen van masturbatie.

.

* De paniek en massahysterie die in 1938 ontstond bij het hoorspel ''The War of the Worlds'' van het Amerikaanse radioprogramma Mercury Theatre on the Air. Luister hier: [http://sounds.mercurytheatre.info/mercury/381030.mp3 War of the Worlds].

.

* De zorgen over genetisch gemanipuleerde voeding.

.

* De invloed van televisiegeweld of in games zoals in Canis Canem Edit en de GTA-reeks.

.

* Imitatiegedrag van jongeren bij het zien van pornografie zoals in de film ''Deep Throat''.

.

* In de zomer van 1984 rapporteerden kranten na een dodelijke vechtpartij op het strand van Egmond in Nederland over het ‘kustgeweld’, de ‘geweldsgolven’ en ‘-explosies’, ‘uitbarstingen’ en ‘epidemieën van geweld’, alsof het natuurverschijnselen waren. De paniek kreeg ook de politie, justitie, de horeca en het lokale bestuur in zijn greep en ebde na enige tijd weg. 

.

* De mediareactie en die van de overheden na de aanslagen op 11 september 2001 en de terroristische aanslagen in Madrid van 11 maart 2004 en de terroristische aanslagen in Londen van 7 juli 2005. In hun representatie van ‘het’ terrorisme dragen overheid en media bij tot paniek omdat ze onnodig angst zaaien door burgers vertrouwd te maken met dreigingen. Dit simplisme brengt de moeizame interetnische verhoudingen onder spanning en leidt de aandacht af van oorlog of genocide.

.

* De negentiende-eeuwse angst om levend begraven te worden, leidde in 1868 tot het patent op de lijkkist met een ladder voor een uitvinder uit New Jersey.

.

* In het Engelse Middlesbrough worden in 1987 121 kinderen uit hun huizen geplaatst na misbruik. Artsen gebruikten de techniek 'reflex anale oprekking' waarbij ze de billen uit elkaar schuiven en de anus bestuderen. Later bleek de techniek onwetenschappelijk en met de meeste kinderen was niets aan de hand.

.

* De angst voor de atoombom tijdens de koude oorlog.

.

* De angst voor ongrijpbare vijanden zoals al-Qaeda, fijnstof, dioxine, zendmasen...

.

.

= '''BETROUWBAAR''' =

[[Bestand:Van_Olden_Barneveldt_Verhoeven_1619.gif|thumb|right|550px|Abraham Verhoeven, een prille 'gazettier' besloot zijn artikels in de Antwerpse krant de ''Nieuwe Tijdinghen'' met het zinnetje &quot;Oft waer is, sal den tydt leeren.' De auteur waarschuwt zo zijn lezers in de vroege zeventiende eeuw voor te hoog gespannen verwachtingen inzake de betrouwbaarheid van zijn schrijfsel. Het bericht is nog relevant. De illustratie vertelt het 'Verhael hoe ende in wat manieren den heere Johan Van Olden-Barneveldt, Advocaet van Hollandt ende den Vrieslant/ is Onthalst gheworden smaendachs voor noen den xiij Mey Anno Duisent zes hondert neghen-thien; T'hantwerpen/By Abraham Verhoeven/op de Lombaerde Veste/inde gulde Sonne, 1619.']]

.

{{Citaat|'''Door de fragmentarisering van alle kennis is de beleidsvorming er natuurlijk eenvoudiger op geworden. De hooggespecialiseerde takken van moderne wetenschap zijn zo ondoorzichtig geworden dat de mensen die daarin werkzaam zijn, noodgedwongen tot hun dertigste of langer door moeten studeren tot ze kunnen toetreden tot de nieuwe geestelijkheid. Een lange leertijd hebben ze allemaal, maar dat betekent nog niet dat ze het altijd eens zijn over de beste aanpak. De SARS-CoV-2-pandemie heeft duidelijk gemaakt dat de onenigheid onder experts zich zelfs kan uitstrekken tot schijnbaar simpele beslissingen, zoals over het gebruik van een mondkapje. Eind maart 2020 (de pandemie was drie maanden oud) adviseerde de Wereldgezondheidsorganisatie daar nog tegen, tenzij een persoon was besmet, en pas begin juni werd dat advies bijgesteld. Hoe kunnen mensen zonder specialistische kennis daarin partij kiezen of wijs worden uit debatten die vaak eindigen met het intrekken of ontmantelen van claims die daarvoor nog alles bepalend waren?'''|Vaclav Smil}}


.

Wat de betrouwbaarheid van deze encyclopedie betreft, daar gaan we even klassikaal door. We nemen een schrijfstok of een griffel en een schrijfplank, lei genaamd. We noteren drie vragen, het antwoord erop hoor je in de les.

.

* Ten eerste: Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* Ten tweede: Wat is betrouwbaarheid?

.

* Ten derde: Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Peilen is een term uit de scheepvaart, peilingen doe je steeds opnieuw, want je positie verandert constant.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=hA2p8EqvLLI '''♥ LESOPNAME B. WYDOOGHE: WAT IS BETROUWBAARHEID? (20 Min.)''']

.

.

[https://www.youtube.com/watch?v=Xs0K4ApWl4g '''♣ LUISTER HIER NAAR DE GROOTSTE MISLEIDING UIT DE TWINTIGSTE EEUW'''.]

.

.

== Weet je dat…? Tuurlijk wel. ==

* Je in naam van iemand anders kan SMS'en?

.

*  Fototrucage mensen mooier maakt? Of lelijker, als het moet… Vrijwel elke foto in de krant of op internet is bewerkt! Kijk eerst naar [https://www.youtube.com/watch?v=iYhCn0jf46U dit filmpje van Dove] of naar deze ontmaskering.

.

* Er berichten gemaakt worden om journalisten een loer te draaien. Dergelijke berichten worden canards genoemd. Ze verschillen soms nauwelijks van stadslegendes.

.

* Goed ogende websites valse informatie doorspelen?

.

* Journalisten opzettelijk foute berichten de wereld insturen? Kijk op het impulscentrum naar (minstens) een van deze reportages. 1. Orson Welles War of the Worlds (Canvas Days that shook the World); 2. Bye bye Belgium (RTBF).

.

* Een verkeerd bijschrift bij een prima foto snel geplaatst is?

.

* De zetduivel vaker toeslaat dan gedacht?

.

* Sommige mensen wel heel goed gelovig zijn. Klik hier en bel en sms één jaar gratis. In tien dagen tijd tekenden 7200 jongeren in op dit aanbod.

.

* Een fout gespelde naam? Een foutief jaartal? Een verkeerde leeftijd of woonplaats? Tja, iedereen maakt fouten, niet?

.

Voor je info gebruikt, evalueer je die. “Ik heb de pest aan informatie, je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen” schrijft Jan Blokker ergens. Het citaat is in een mum van tijd gevonden, geknipt en geplakt in dit document. De referentie is uiteraard vergeten. Informatie wordt altijd gemaakt. Woordvoerders, journalisten, fotografen, redacteurs… één voor één maken zij nieuws of geschiedenis. Toch wordt die menselijke oorsprong snel vergeten. Niet alleen de Bachelor in de Maatschappelijke veiligheid maar elke discipline evalueert informatie. Uiteraard vereist de doorlichting kennis van zaken, maar niettemin bestaan er “typevragen” die ongeacht het onderwerp  gelijk zijn. Zo dient de informatie controleerbaar, nauwkeurig, volledig, redelijk en eerlijk, relevant en actueel te zijn, er dient structuur, overzichtelijkheid en een lay-out te zijn. Voor je aan de controle begint ga je de bedoeling van de makers na. Wat is de aard van je bron?

  
 * Informatief?
 
 * Persoonlijk?
 
 * Commercieel?
 
 * Opiniërend?
 
.
 
{|
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg|thumb|550px|Revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, kort voor de arrestatie door de Russische geheime dienst. In het midden zit Vladimir Lenin.]]
|[[Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897 - Altered.jpg|thumb|560px|Dezelfde revolutionaire club van St. Petersburg, 1897, nadat Alexander Maltsjenko in 1930 bij Jozef Stalin in ongenade viel, werd hij verwijderd.]]
|}

.

== Controleerbaar ==

[[Bestand:CBC_journalists_in_Montreal.jpg|thumb|rigth|550px|Van informatie die een redactionele controle onderging stijgt de betrouwbaarheid. Hier de redactie van de Canadian Broadcasting Corporation in Montreal (Canada) in 1944.]]

.
 
Betrouwbare info is controleerbaar. Van moeilijk te controleren info daalt de betrouwbaarheid. Anonieme info is onbetrouwbaar. Een cartoon uit The NewYorker toont twee honden voor een monitor, waarvan de ene zegt: ‘Op internet weet niemand dat je een hond bent.’ Een goede site bevat net als een boek de naam van de maker en zijn functie, de naam van de organisatie, een contactadres, een redactieteam, het doel van de organisatie en een datering. Het controleren begint dus met de vraag naar de auteur. Dit maakt een mail mogelijk of een extra controle via Google. Zoek uit wat de expertise van de auteur is, door zijn opleiding, werkomgeving of andere documenten te vinden. Verder kan de maker de controleerbaarheid vergemakkelijken door zijn tekst te onderbouwen met linken, een bibliografie of voetnoten. Eindigen sites op .ac.be of .edu, .org of .gov zijn het universiteiten, organisaties en staatsinstellingen. Trianguleren is het vergelijken van de informatie met minstens twee andere [relevante] bronnen. Twee is noodzakelijk, want op internet wordt veel overgenomen. Als meerdere webpagina’s hetzelfde zeggen over een onderwerp, werkt dit geruststellend. Maar let op, dit kan vals zijn. Wil je meer zekerheid, dan is het nodig om ofwel de site goed te bestuderen, te vergelijken of de commentaren op verwijspagina’s te lezen. Bij tegenstrijdige informatie is het belangrijk te weten welke auteur het meeste autoriteit heeft. Laat in je studie niet na om te wijzen op botsende visies en tegenstrijdige ideeën. Dit helpt bij het ontwikkelen van je eigen mening.

.

== Nauwkeurig en volledig ==

.

Als je evalueert op nauwkeurigheid ga je na in welke mate er slordigheden of onnauwkeurigheden voorkomen. Verkeerd taalgebruik en tikfouten tonen aan dat de auteur weinig aandacht schenkt aan de inhoud. Let op voor vage omschrijvingen zoals “men beweert dat er veel wordt…” Dit zijn teksten die lucht verkopen. Op internet verschijnt regelmatig onvolledige info. Andere info is bewust onvolledig en werkt als smaakmaker of zet aan tot kopen, sommige bronnen behandelen het onderwerp oppervlakkig of wekken de indruk het onderwerp volledig te dekken, maar stellen na consultatie teleur.

.

== Redelijk ==

.

Objectiviteit bestaat niet. De ‘werkelijkheid’ in taal gieten is ontzettend moeilijk: gewild of ongewild, steeds kijk je door filters van voorkennis, afkomst, behoeften, verwachtingen… Wat je ziet is cultureel bepaald. De discussie subjectief en objectief is hier aan de orde. Daarom is het onredelijk een auteur te vragen objectief te zijn. Verwacht van de auteur dat hij afstand doet van vooringenomenheid, een redelijke argumentatie gebruikt en eventueel uiteenlopende visies poneert. Vraag je af welk belang de auteur bij het onderwerp heeft. Zo rapporteert Greenpeace anders over een olietanker dan de eigenaar. Hoe redelijk is de informatie? Worden de ingenomen standpunten geëxpliciteerd? Wordt de website gesponsord? Hoe evenwichtig worden tegengestelde standpunten gepresenteerd? Is de term 'subsidieslurpers' een alitererende metafoor die wat suggereert of een objectief begrip?

  
 FEITEN ≠ TAAL
 
 .
 
 REALITEIT ≠ JE MENING
  
 .
 
 FEITEN ≠ JE MENING ≠ TAAL
 

In hoeverre weerspiegelen gedachten realiteit? En, in welke mate zijn we in staat om de realiteit die we feiten noemen, te beschrijven?
 

.

== Eerlijk ==

[[Bestand:Pinocchio_1940.jpg|thumb|right|550px|Eerlijke info staat tegenover leugenachtige info en die is niet altijd even makkelijk te herkennen als bij Pinocchio.]] 

.

Eerlijkheid is het (on)bewust manipuleren, verdraaien of verzwijgen. Worden de standpunten eerlijk gepresenteerd? Neemt de auteur een standpunt in? Is de partijdigheid acceptabel? Wordt dat standpunt gepresenteerd als een mening of als een feit? Eerlijkheid gebiedt dat feiten als feiten voorgesteld worden en meningen als meningen.

.

;Feiten

.

Een feit is aanvaard omdat dit bleek uit onderzoek of omdat het aanvaard is. In het alledaags taalgebruik is een feit “zeker” en kan het geobserveerd worden. Als het feit een tijd bestaat, is dit een situatie of een structuur. Als het om een verandering van structuur gaat, is dit een proces [industrialisatie, emancipatie]. Een kortstondig proces is een gebeurtenis. Zoek voor onderstaande 'feiten' voorbeelden.

.

* Object (voorwerp), bv:

.

* Plaats (ligging), bv:

.

* Gebeurtenis (kwestie), bv:

.

* Structuur (situatie of toestand), bv:

.

* Proces (evolutie) bv:

.

.

;Meningen

.

Over een mening kan je discussiëren. Een mening is een waardeoordeel of vooroordeel, een voorkeur en verwachting, een veronderstelling of een stelling. De nuances zijn subtiel. Een waardeoordeel berust op een interpretatie die je aanvaardt maar niet met feiten te ontzenuwen is, omdat de feiten verschillend worden uitgelegd. Bij een vooroordeel is men zich niet bewust van het waardeoordeel. Een veronderstelling en een stelling liggen dicht bij elkaar, net als een voorkeuren en verwachtingen. Een veronderstelling berust op een indruk of interpretatie, een stelling wordt gevolgd door een argumentatie en gaat vooraf aan een redenering [want, immers, daaruit volgt]. Een voorkeur leidt je aandacht [af]. Bij een voorkeur kan je kiezen, bij een verwachting [hoop] hoeft het object niet eens aanwezig te zijn.

.

* Vooroordeel (een ongecontroleerde mening), bv:

.

* Waardeoordeel (interpretatie), bv:

.

* Stelling (positie), bv:

.

* Veronderstelling (hypothese), bv:

.

* Voorkeur (neiging), bv:

.

* Verwachting (hoop), bv:

.

Laat extreem positieve en extreem negatieve meningen voor wat ze zijn. Soms laten journalisten hun mening in de tekst klinken zoals in dit citaat. “De scheiding der machten werd pas in de zeventiende eeuw geproclameerd door John Locke.” Het woordje ''pas'' zorgt dat een feit als mening voorgesteld wordt. Ook het omgekeerde is mogelijk, zoals deze uitspraak: “Een vondelingenschuif is moreel verwerpelijk en een welvaartsstaat onwaardig.” Dit is een mening die als feit wordt omschreven. Beter zou zijn “Ik vind een…” Het is een kwestie van academische training. Veel moeilijker is om als lezer feiten te herkennen die als mening zijn omschreven of om meningen te herkennen die als feit zijn omschreven.

.

== Wetenschappelijk of populariserend? ==

.

* Kijk naar [https://www.youtube.com/watch?v=9r8GNYi5K-Y deze (Belgische) reportage] en [https://www.youtube.com/watch?v=CMne7lqobT8 deze (Nederlandse) reportage] waarbij Bart Van Loo zijn boek De Bourgondiërs voorstelt. Er komt kritiek op zijn aanpak: Bart van Loo zou de geschiedenis te eenzijdig voorstellen. [https://www.youtube.com/watch?v=7gOlTlqY41s Kijk hier.]


== Fictie versus non-fictie ==

[[File:Orson_Welles_1937.jpg|thumb|550px|Orson Welles liet in 1938 de wereld weten wat er kan foutlopen als men te goedgelovig is en onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt of als men fictie met non-fictie gaat verwarren.]]

[[Bestand:Posta_Romana_-_1959_-_Laika_120_B.jpg|thumb|550px|Laika, de eerste hond in de ruimte. Hoeveel dieren gingen haar voor? Laika keerde nooit terug, dat wordt weinig gezegd. Laika ging niet als eerste dier de ruimte in, wel als eerste dier in een baan om de aarde. Voor haar waren er al dieren in de ruimte. In 1947 stuurden de VS. fruitvliegen mee op een raketvlucht. In 1948 en 1949 volgen de apen Albert I en Albert II. De Sovjet-Unie lanceerde vanaf 1951 honden op suborbitale vluchten. Dezik en Tsygan bereikten de ruimte en keren levend terug. Op 3 november 1957 is Laika, een zwerfhond uit Moskou, gelanceerd aan boord van Sputnik 2. De Sovjets wisten vooraf at er geen mogelijkheid was om haar terug te brengen. Jarenlang vertelde de Sovjetregering dat Laika dagen overleefde en daarna humaan euthanaseerde toen de zuurstof opraakte. Het verhaal bleek onwaar. In 2002 maakten Russische wetenschappers bekend wat er gebeurde. Kort na de lancering werkte het koelsysteem van de capsule niet goed. De temperatuur in de cabine liep op en Laika stierf na vijf tot zeven uur, door oververhitting en stress. De Sputnik bleef maanden rond de aarde cirkelen en op 14 april 1958 keerde de satelliet ongecontroleerd terug in de atmosfeer en verbrandde. Laika's resten gingen verloren.]]

.

Als Fictie en non-fictie zich met elkaar gaan vermengen wordt het voor de kijker, luisteraar of lezer wel moeilijk om het waarheidsgehalte of de betrouwbaarheid te peilen. De VPRO documentaire van 52 min. Kijk aandachtig naar het bedrog der bedriegenis. Trek er een uurtje voor uit en lees vooral niet verder, anders is de fun er af.

.

Wat je zag is ''Opération Lune'' die probeert aan te tonen dat we erg gevoelig zijn voor misleiding door te stellen dat Stanley Kubrick de eerste stappen op de maan in een studio filmde. Deze regisseur kennen we van Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb, 2001: A Space Odyssey (uit 1968), A Clockwork Orange, Barry Lyndon, The Shining, Full Metal Jacket en Eyes Wide Shut. Deze regisseur heeft uiteraard niets met de maanlanding van doen, hij is postuum opgevoerd als regisseur van de allerbelangrijkste film ter wereld. ''Opération Lune'' is geen documentaire maar een 'mocumentaire'. Ze wil de kijker te misleiden. Waarom? Puur om aan te tonen dat mensen te of erg goedgelovig zijn. Tot op welk punt ben jij meegegaan in dit verhaal?

.

Het woord Mocumentaire komt uit de combinatie van documentaire (feiten en waarheidsgetrouwe rapportage) en de M van Movie (fictie) en 'to moc', iemand op het verkeerde been zetten. Pas op het einde is het duidelijk dat het om een grap gaat. Sommige studenten kijken de film vol (on)geloof uit, anderen zijn al vanaf de helft kritisch... Hoe gealarmeerd was jij?

.

;Kijken

* [https://www.youtube.com/watch?v=EqHg8YSJWRk Operation Lune] BEELDFRAGEMENT debat met William Karel, regisseur van de mocumentaire.


;De hoofdpersonages
&lt;gallery&gt;
A11v 1092338.ogg|Armstrong stapt als eerste mens op de Maan (tv)
File:Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg|'''Joeri Gagarin (1934–1968) was geen lang leven beschoren.'''
File:Aldrin_Apollo_11.jpg|'''Buzz Aldrin, Apollo 11, gefotografeerd door Neil Armstrong'''
File:Ap11-s69-31740.jpg|'''Bemanning Apollo 11'''
File:Kennedy_vonbraun_19may63_02.jpg|'''Wernher von Braun met John F. Kennedy gekend als J.F.K.'''
File:Dornberger-Axster-von_Braun_(jha).jpg|'''Von Braun bij de overgave.'''
File:V1_Soest.JPG|'''V1-rakket.'''
File:V-2-Nederlands.jpg|'''V2-raket)'''
File:First photo from space.jpg|'''In 1946 neemt een V2 de eerste foto's uit de ruimte.'''
File:Project_Paperclip_Team_at_Fort_Bliss.jpg|'''Operatie Paperclip: Von Braun ging niet alleen naar de V.S.'''
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Relevant en actueel ==

.

Relevant wil zeggen betrekking hebben op je onderwerp. Wanneer is de info gepubliceerd? Wanneer is de site gemaakt en voor het laatst aangepast? Hoe actueel zijn de links? 

.

== Lay out ==

.

Een aantrekkelijke lay-out en een overzichtelijke navigatie bewijzen aandacht voor de paginaontwikkeling. Doorgaans wijst dit erop dat er aan de inhoud is gewerkt. Maar de redenering is niet absoluut. Het kan dat een grafisch talent een fijne inhoudloze pagina maakt, of dat vorsers geen grafisch verstand hebben. 'De inhoud is belangrijker dan de vorm' klinkt het argument dan. Maar toch. Schreeuwerige pagina’s duiden op informatietekort, op een vingeroefening of verdoezelen de onkunde van de maker. Vragen over de esthetica helpen bij de evaluatie.

.

;Stel vragen zoals: 

.

* Hoe verzorgd zijn de tekst en de afbeeldingen? 

.

* Worden er compositieprincipes gevolgd? 

.

* Is het ontwerp complex? Oogverblindend? 

.

* Is de tekst leesvriendelijk?

.

* Is de structuur overzichtelijk? 

.

* Is de lay-out of de interface duidelijk?

.

== Informatie in tijden van oorlog ==

.

{{Citaat|'''In oorlogstijd is de waarheid het eerste slachtoffer.'''|Boake Carter, journalist, 1900-1944.}}

.

{{Citaat|'''Voltaire heeft het ons geleerd: we moeten systematisch aan alles twijfelen.'''|Anne Morelli}}

.

Tijdens oorlogen of andere conflicten tussen twee groepen duiken tien principes die de propagandamachine ondersteunen. Anne Morelli somt ze op.

# 'Wij willen geen oorlog.'
# Alleen de vijand treft schuld, die heeft om oorlog gevraagd.
# Dit is geen oorlog tegen de mensen, maar tegen de leider van de tegenpartij.
# Het doel is nobel, zeker geen materieel gewin.
# De vijand begaat wreedheden. Als wij schade berokkenen is dat per ongeluk.
# De vijand gebruikt illegale wapens.
# Onze verlies is beperkt, die van de vijand groot.
# Kunstenaars en intellectuele steunen de zaak.
# De oorlog heeft een heilig karakter.
# Wie de propaganda in twijfel trekt, is een verrader.

.

.

= '''PINOKKIOTEST''' =

.

De Pinokkiotest is een checklist die je helpt inschatten hoe (on)betrouwbaar sommige info is. Je kan de test vinden op [http://sadan.wdfiles.com/local--files/5-evalueren/PINOKKIOTEST.pdf deze vragenlijst]. De test is vergelijkbaar met de [https://www.hogeschoolrotterdam.nl/globalassets/mediatheek/downloads/craap-scoreformulier-nl.pdf CRAAP]-test die in het vak informatievaardigheden ter sprake komt. 

.

.

= '''EXAMENVRAGEN''' =

.

.

== A-Vragen ==

.

(S&amp;V)Wie of wat zijn en wat is de betekenis van: Apollo (god), Nietzsche, Herbert George Wells, Howard Koch, Orson Welles, Jozef Stalin, Koude Oorlog, kunstmaan, The War of the Worlds, Milan Kundera, De ondraaglijke lichtheid van het bestaan, Louis-Ferdinand Céline, Reis naar het einde van de nacht, Voyage au bout de la nuit, Anne Morelli, De grote mythen uit de geschiedenis van België, Vlaanderen en Wallonië, Guido Gezelle, Hendrik Conscience, Kortrijk 1302, De Leeuw van Vlaenderen (1838), Aufklärung, Immanuel Kant, Diderot, D'Alembert, Voltaire, John Locke (1632-1704), 1776, Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, Montesqieu (1689-1755), Jean Jacques Rousseau, Franse Revolutie, Glorious Revolution, 1688, Charles Darwin (1809-1882), Robespierre, Karl Marx, René Descartes, Opération Lune, J.F. Kennedy, Werhner von Braun, Joeri Gagarin, Richard Nixon, Houston (Texas), Cape Canaveral (Florida), Mocumentaire, Stanley Kubrick, 21 juli 1969, Neil Armstrong, Apollo 11, Apolloprogramma, Operatie paperclip.

.

.

== B-Vragen ==

.

* S&amp;V.In de geschiedenis kunnen we verschillende denkrichtingen onderscheiden. Zo kunnen we het model van de &quot;eeuwige terugkeer&quot; tegenover het &quot;verlichtingsmodel&quot; plaatsen. Illustreer dit op het niveau van het denken over geschiedenis, het resultaat, het doel, de richting, de motor en de gevolgen van dit denken. Geef bij beide richtingen één of meerdere vertegenwoordigers.

.

* S&amp;V.&quot;De verlichting is geen soort filosofie, maar een 18de eeuws fenomeen, waarbij groepen intellectuelen gefascineerd worden door de ontdekkingen van de wetenschap en door de filosofische reflecties die hierover gemaakt worden in de vorige eeuw. Het is een nieuwe geest die door Europa waait. Men wordt er zich van bewust dat de denkwijzen van de 17de eeuw reeds heel wat realiseerden in de fysica. Nu de tijd gekomen is om...&quot; 1. Welke kenmerken kun je met betrekking tot de verlichting aangeven; 2. Wat zegt Kant over die verlichting; 3. Kun je ook een kritiek op dit vooruitgangsoptimisme formuleren?  

.

* S&amp;V.Leg uit en toon aan met voorbeelden: &quot;Historici construeren betekenis uit de chaotische werkelijkheid door feiten en gebeurtenissen op een bepaalde manier te rangschikken, te interpreteren of met elkaar in verband te brengen. Objectiviteit is niet mogelijk.&quot;  

.

* Wat kun je vertellen over Karl Marx en het dialectisch principe?

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Milan Kundera, 2. Louis-Ferdinand Céline, 3. Anne Morelli, 4. Hendrik Conscience, 5. Immanuel Kant, 6. Christus.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Diderot en D'Alembert, 2. Charles Darwin, 3. J.F. Kennedy, 4. Orson Welles, 5. Copernicus, 6. Plato.

.

* S&amp;VPlaats in chronologisch volgorde en wat weet je over... 1. Karl Marx, 2. Apollo 11, 3. H.G. Wells schrijft The War of the Worlds, 4. Voltaire 5. Orson Welles maakt een radioprogramma met de naam War of the Worlds, 6. Franse Revolutie.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Apolloprogramma, 2. John Locke, 3. Neil Armstrong zet eerste stappen op de maan, 4. Robespierre, 5. Nietzsche, 6. Scheiding Oost- en West-Romeinse rijk.

.

* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. De Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, 3. Glorious Revolution, 3. René Descartes overlijdt, 4. Opération Lune (mocumentaire), 5. Werhner von Braun, 6. Guldensporenslag.

.
 
* S&amp;V.Plaats in chronologische volgorde en wat weet je over... 1. Joeri Gagarin overlijdt, 2. Het Colosseum wordt gebouwd, 3. Richard Nixon wordt president, 4. Tweede Wereldoorlog, 5. Stanley Kubrick maakt zijn laatste film, 6. De eerste Kruistocht. 

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid? Wat is het risico als men onbetrouwbare informatie voor waar aanneemt?

.

* S&amp;V.Leg uit, waarom is de Spoetnik 1, de eerste satelliet zo belangrijk. Situeer ze in de tijd. Betrek woorden zoals Koude oorlog, Gagarin, Expo '58, Kennedy en Space Race in je antwoord.

.

.

== C-Vragen ==

.

* S&amp;V.Kundera: &quot;De idee van de eeuwige terugkeer der dingen is raadselachtig en Nietzsche heeft er andere filosofen mee in verlegenheid gebracht: te denken dat alles zich eens zou herhalen zoals we het al beleefd hebben, en dat ook die herhaling eindeloos zou doorgaan.&quot; Wat wil deze &quot;dwaze&quot; mythe van de eeuwige terugkeer der dingen zeggen? Valt het je ook wel eens voor - hetgeen voor Kundera het geval is - dat je &quot;ontroering voelt bij het bekijken van foto's van Hitler?&quot; Wat is het gevolg dat Kundera uit een dergelijk merkwaardige ervaring trekt? Wat denk je daar zelf over?

.
 
* S&amp;V.L.F. Céline: &quot;De filosofen [...] zijn ermee begonnen het brave volk van alles wijs te maken...&quot; Waar heeft Céline het over in bovenstaande citaat, genomen uit Reis naar het einde van de nacht? Geef een persoonlijke kritiek.

.

* S&amp;V.De media gebruiken verschillende technieken om de kijker te doen geloven dat hun boodschap 'waar' is.  Welke technieken haal je uit deze film die het realiteitsgehalte van de boodschap verhogen?  En, waar gaan de filmmakers door het lint.  Of, met andere woorden, waar kan je in de film merken dat het hier om een 'vervalsing' van de realiteit gaat?

.

* S&amp;V.Wat is betrouwbaarheid, waarom is betrouwbare info zo belangrijk en hoe kan je achterhalen of informatie betrouwbaar is?

.

* S&amp;V.Leg uit: De meesten beschouwen 'geschiedenis' als iets 'passief'. Geschiedenis was er gewoon, som enkele data op en daar is ze: de geschiedenis! 

.

* S&amp;V.Leg uit: De 'actieve constructie' van de geschiedenis is een vraag die op filosofisch vlak tot tien verschillende vragen leidt. Gebruik Hegel en de universiteit van Berlijn in je antwoord.

.

* S&amp;V.Hoe kan ik de betrouwbaarheid van informatie peilen? Waarom spreken we van peilen?

.

.


== D-Vragen ==

.

&lt;gallery widths=&quot;220&quot; heights=&quot;360&quot;&gt;
Bestand:TheMatrixAnimated.gif
Down the Rabbit Hole.png
Milan Kundera redux.jpg
L.-F. Céline b Meurisse 1932.jpg
Gerrit Komrij (1981).jpg
Anne Morelli.jpg
Bestand:Hegel portrait by Schlesinger 1831.jpg
Descartes Discours de la Methode.jpg
Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg
Jean Le Rond d'Alembert, by French school.jpg
Denis Diderot by Louis-Michel van Loo.jpg
Encyclopedie de D'Alembert et Diderot - Premiere Page - ENC 1-NA5.jpg
John Locke.jpg
GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg
Montesquieu 1.png
Immanuel Kant (painted portrait).jpg
Atelier de Nicolas de Largillière, portrait de Voltaire, détail (musée Carnavalet) -002.jpg
Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg
Social contract rousseau page.jpg
EmileTitle.jpeg
Maurice Quentin de La Tour - Madame de Pompadour dans son cabinet de travail.jpg
James Watt by Henry Howard.jpg
François Quesnay.jpg
Smith - Inquiry into the nature and causes of the wealth of nations, 1922 - 5231847.tif
AdamSmith.jpg
Louis XIV of France.jpg
Koning Louis XV; Hyacinthe Rigaud.jpg
Ludvig XVI av Frankrike porträtterad av AF Callet.jpg
Élisabeth Vigée Le Brun- Marie-Antoinette à la Rose - collection Resnick.jpg
Women's March on Versailles01.jpg
Liberte-egalite-fraternite-tympanum-church-saint-pancrace-aups-var.jpg
LouisXVIExecutionBig.jpg
Jacques-Louis David - Marie Antoinette on the Way to the Guillotine.jpg
Exécution de Marie Antoinette le 16 octobre 1793.jpg
Robespierre.jpg
Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png
Léon Spilliaert - The Absinth Drinker.jpg
Bestand:David Van Reybrouck.jpg
Bestand:Jose Ortega y Gasset.jpg
Karl Marx 001.jpg
Kortrijk-Groeningemonument.jpg
Bestand:Steuben - Bataille de Poitiers.png
Bestand:Honoré de Balzac (1842) Detail.jpg
Bestand:Goedendags in het museum Kortrijk 1302 9-01-2010 14-20-13.JPG
Battle of Courtrai2.jpg
Nicaise de Keyser04.jpg
Guido Gezelle.jpg
Hendrik Conscience.jpg
Leeuwvanvlaenderen.gif
Groeningepoort.jpg
Kortrijk Groeningeabdij museum.JPG
Bestand:RebeccaNurse-inChains.jpg
Bestand:Deep throat PD poster (restored).png
Bestand:Van Olden Barneveldt Verhoeven 1619.gif
Bestand:St Petersburg Union of Struggle for the Liberation of the Working Class - Feb 1897.jpg
Bestand:Pinocchio 1940.jpg
Orson Welles 1937.jpg
A11v 1092338.ogg
Yuri-Gagarin-1961-Helsinki-crop.jpg
Aldrin Apollo 11.jpg
Ap11-s69-31740.jpg
Kennedy vonbraun 19may63 02.jpg
Dornberger-Axster-von Braun (jha).jpg
V1 Soest.JPG
V-2-Nederlands.jpg
First photo from space.jpg
Project Paperclip Team at Fort Bliss.jpg
Bestand:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''BIBLIOGRAFISCHE NOTEN''' =</text>
      <sha1>loccqvf56tavxyoex6fjj0v6buvvv24</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Welzijnenveiligheid/Deel2</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46778</id>
    <revision>
      <id>429781</id>
      <parentid>429469</parentid>
      <timestamp>2026-09-18T19:08:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <origin>429781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="185339" sha1="1d3i4vrrpoa0y3xbemu8a2p3ujscei5" xml:space="preserve">
&lt;big&gt;'''HOOFDSTUK II. VAN EEN ZWERVEND BESTAAN TOT DE NEOLITISCHE ECOLOGIE'''&lt;/big&gt; 
;&lt;big&gt;'''TIEN MILJOEN TOT TIENDUIZEND JAAR TERUG'''&lt;/big&gt;

[[Bestand:Editorial_cartoon_depicting_Charles_Darwin_as_an_ape_(1871).jpg|thumb|550px|♠ BEELDFRAGMENT Mocht je [de film] nog niet hebben gezien: [[Creation]] uit 2009, met [[Paul Bettany]] toont de biografie van Charles Darwin. De evolutietheorie stelt dat niet de slimsten of de sterksten op lange termijn zullen overleven, maar de zij die zich het best weten aan te passen.]]

[[Bestand:Alfred-Russel-Wallace-c1895.jpg|thumb|550px|[[Alfred Russel Wallace]] (1823-1913) - hier geportretteerd in 1895, kwam op eigen inzichten ongeveer gelijktijdig tot de evolutietheorie van de natuuronderzoeker Charles Darwin (1809-1882). Wallace was veertien jaar jonger dan Darwin en publiceerde in 1858 als eerste dat natuurlijke selectie tot evolutie leidt. De eerste editie van ''De oorsprong der soorten'' of ''The Origin of Species'' verscheen in - versneld tempo - in 1859. De publicatie leidde tot discussies en debatten op basis van de (onjuiste) interpretatie dat mensen afstammen van apen. Spot over en karikaturen van Darwin gingen de wereld rond. De kerk was koptrekker in dit soort campagnes.]]

[[File:Tree_of_life_by_Haeckel.jpg|thumb|550px|Bomen zijn een graag gebruikte geschiedenismetafoor. Ernst Haeckels 'levensboom' populariseert Darwins theorie in de wetenschappelijke wereld. Dit is de Engelse versie van Haeckels boom uit ''De evolutie van de mens'' uit 1879. De mens staat aan de top van de evolutie.]]

[[File:BelonBirdSkel.jpg|thumb|550px|{{Wp|Pierre Belon}} vergelijkt in 1555, drie eeuwen voor Darwin, het menselijke skelet met die van vogels in ''L'Histoire de la nature des oyseaux''.]]


.

{{Citaat|'''Aan het begin aller dingen was de grenzeloze wereldruimte, die de dichters der Oudheid de Chaos noemen. Deze was zonder maat, zonder aanvang en zonder einde; als een gapende leegte strekte hij zich uit in het onmetelijke. In oorsprong van hij tot in de diepte vol van een duistere nevel. Toch bevatte de Chaos reeds de grondbestanddelen van al wat bestaat: aarde, water, lucht en vuur.|Gustav Schwab'''&lt;ref&gt;GUSTAV SCHWAB, vertaald door J.K. van den Brink. ''Griekse mythen en sagen.'' Het Spectrum, Utrecht, 1993, p. 5.&lt;/ref&gt;}}

.

.

= '''WAT AAN DE MENS VOORAF GAAT''' =

.

{{Citaat|'''Muterende versies van het verleden strijden met elkaar om de overhand te krijgen; nieuwe feitenrassen komen op, en de oude, dinosaurische waarheden worden tegen de muur gezet en met een laatste sigaret in de mond.|[[Salman Rushdie]], 1983.'''}}

.

[https://www.slideshare.net/benedictwydooghe/tot-de-middeleeuwen2022 '''Klik hier voor de PowerPoint die bij dit deel hoort.''']

.

== Voorhistorische wetenschappen ==

Geschiedenis is lang niet de enige wetenschap die zich inlaat met wat voorbij is. De natuurkundige, de scheikundige, de geoloog, de bioloog en de archeoloog graven veel dieper in het verleden dan de historicus.

.

;14 - 13,5 miljard jaar terug

.

* De Oerknal doet materie en energie ontstaan. De '''natuurkunde''' blikt hier als wetenschap op terug.

.

;13.7 miljard jaar terug

.

* Materie klit samen in atomen en moleculen. De '''scheikunde''' vind er zijn oorsprong als wetenschap.

.

;6-4,5  miljard jaar terug

.

* Vorming van de aarde. De '''geologie''' als wetenschap vindt er zijn oorsprong.

.

;3,8-3,5 miljard jaar terug

.

* De oudste fossielen tonen micro-organismen van 3,8 miljard jaar geleden. 3,5 miljard jaar geleden zwemmen eencellige fotosynthetische microben in ondiepe wateren. De '''biologie''' kent er zijn er oorsprong.

.

;1,2 miljard jaar terug

.

* Felrode en bruine algen ontstaan.

.

;1 miljard jaar terug

.

* Vorming van het supercontinent Rodinia. 

.

;700 miljoen jaar terug

.

* Groene algen.

.

;600 miljoen jaar terug 

.

* Het supercontinent Rodinia breekt geleidelijk.

.

* Eerste meercellige organismen verbruiken zuurstof en zijn mobiel.

.

;541 miljoen jaar terug

.

* Eerste trilobieten. Deze kleine zeebodemdieren starten de Cambrische explosie.

.

;488–443 miljoen jaar terug

[[Bestand:Asaphus_kowalewskii_3.jpg|thumb|550px|De Ordovicische trilobiet Asaphus kowalewski met ogen op antennes.]]

.

* Tijdens het Ordovicium bestaat de aarde vooral uit water. In het noorden liggen twee kleine continenten, het zuiden strekt een landmassa zich uit tot de evenaar. België en Nederland liggen onder water. Langs de kust zijn er (primitieve) algen en schimmels. 

.

* In de oceanen leven roofdieren als zeeschorpioenen, kraakbeenvissen en inktvisachtigen. Ze jagen op trilobieten. Zeelelies bevolken de zeebodem. Dit is één van de oudste diersoorten waarvan bij het schrijven van deze cursus nog zeshonderd soorten bestaan.

.

;470 miljoen jaar terug

.

* Planten ontstaan.

.
 
;350 miljoen jaar terug 

.

* Vorming van Oeral en Appalachen.

.

.

== Vijf uitstervingsgolven ==

.

Dat de Dino's uitgestorven zijn, is geen nieuwigheid, maar dat de wereldgeschiedenis vijf gelijkaardige uitroeiingsfasen kende, is wellicht voor velen een nieuw. Het principe er achter is steeds hetzelfde. Veel planten = weinig CO2 = afkoeling van de aarde, daling zeespiegel... tot de koude het leven onmogelijk maakt. Weinig planten, veel vulkanisme, meteorieten = veel CO2 = opwarming van de aarde, stijging van de zeespiegel... tot de warmte het leven onmogelijk maakt.

.

;445 miljoen jaar terug

.

* Bij de '''eerste''' en op-één-na-grootste '''uitstervingsgolf''' verdwijnt vijfentachtig procent van het [[Mariene biologie|zeeleven]]. De atmosferische C02-daling brengt een [[IJstijdvak|ijstijd]] van een miljoen jaar. De zeespiegel daalt. Warmteminnaars in de ondiepe wateren sterven uit. 

.

* Bij het einde van de ijstijd stijgt de zeespiegel omdat al het ijs vrijkomt en verdwijnen de koude minnende soorten. Hun fossielen duiken op in natuursteen.

.

;443-376 miljoen jaar terug

.

* De aarde herstelt, de temperatuur stijgt met de zeespiegel. De overlevenden van de eerste uitstervingsgolf ([[trilobieten]], kwalachtigen en schelpdieren) verwelkomen nieuwe soorten: beenvissen en de inktvisachtige ammonieten. Op de bodem van de oceaan komen koraalriffen en sponzen. 

.

* De Noordelijke en Zuidelijke landmassa's zijn bedekt met bossen en planten waar met primitieve insecten. De eerste gewervelde amfibieën verkennen verlaten de oevers.

.

;375 miljoen jaar terug

.

* De '''tweede uitstervingsgolf''' doet vijfenzeventig procent van alle soorten verdwijnen. Is het door een inslag van meteorieten (resten in Australië en in Nevada) of is het de temperatuurdaling door de C02-afname? Vooral het leven in ondiep warm water is getroffen. De uitstervingsgolf duurt drie miljoen jaar.

.

;290-252 miljoen jaar terug

.

* Het Perm is droog en warm. Het continent [[Pangea]] strekt zich uit van Noord- tot Zuidpool. België ligt oostwaarts (de huidige Sahara). De Grote Oceaan is een restant van de 'alzee' Panthalassa met een noord-zuidelijke stroming. 

.

* Dieren verlaten het water om definitief op het land te leven. Aan het einde van het Perm leven de [[Archosauria|archosauriërs]], de voorloper van de vogel en de krokodil. Er zijn zoogdierachtigen en eileggende reptielen.

.

;252 miljoen jaar terug

.

* [[Vulkanisme]] veroorzaakt de '''derde uitstervingsgolf''', bekend als The Great Dying tijdens de overgang van het [[Perm (periode)|Perm]] naar het [[Trias (periode)|Trias]]. Vijfennegentig procent van het zeeleven sneuvelt en op land verdwijnt zeventig procent van de gewervelden. Veel landplanten zijn aangepast aan de opwarming van het klimaat. 

.

* In wat nu Siberië is scheurt de aardkorst. Lava, broeikasgas, aswolken vormen de basaltvelden van de [[Siberische Trappen]] en doen de temperatuur wereldwijd stijgen. Bij veertig graden [[celsius]] verzuren de oceanen waar bacteriën methaangas uitspuwen. De periode duurt mogelijks een miljoen jaar.

.

;250-200 miljoen jaar terug

.

* [[Trias (periode)|Trias]]. De overgang van het Perm naar het Trias kondigt het [[Mesozoïcum]] aan, bekend als het tijdperk van de dinosauriërs en de eerste vliegende reptielen, de [[pterosauriërs]]. Omdat er nauwelijks fossielen zijn, lijkt de aarde ongeveer vijf miljoen jaar onbewoond. 

.

* Het Trias legt de basis voor de huidige [[biodiversiteit]]. De [[archosauriër]] is de voorloper van de krokodil. In de oceanen veroveren reptielen de top van de voedselketen. Er zijn [[plesiosauriërs]], met hun lange nek en vier vinnen die vroeger ooit poten zijn geweest. En de [[ichthyosauriërs]] lijken op dolfijnen.

.

;200 miljoen jaar terug

.

* De '''vierde uitstervingsgolf''' begrenst [[Trias]] en [[Jura (periode)|Jura]]. Landleven sterft opnieuw: tachtig procent van de soorten, inclusief insecten. Het zeeleven ontsnapt aan de catastrofe die 10.000 jaar duurt. Waarom is nog onduidelijk. Het uit elkaar vallen van het supercontinent Pangea met vulkanisme (toename CO2) lijkt waarschijnlijker dan meteorietinslagen.

.

;150-65 miljoen jaar terug

[[Bestand:Pangea_animation_03.gif|thumb|550px|Het uiteenvallen van Pangea (pan is grieks voor alles, de Aarde als supercontinent) is veroorzaakt door de [[platentektoniek]].]]

[[Bestand:Pangea_continents_and_oceans.svg|thumb|550px|Pangea is niet het eerste supercontinent. Meerdere supercontinenten ontstonden en vergingen.]] 

.

* Het uiteengevallen supercontinent geeft de aarde haar vorm. Continenten zijn omgeven door oceanen, zeestromingen verspreiden water en koelen af en warmen op. Seizoenen bepalen het uitzicht van de landmassa's.

.

* Diverse dinosauriërs, groot en klein overheersen de aarde als vlees- en planteneter. De reusachtige [[T Rex|T-Rex]] wordt dertig jaar oud en de met veren bedekte [[Anchiornis]] meet dertig centimeter. Kleine [[zoogdieren]] ontwikkelen, ze zijn schuw en verkiezen het nachtleven. In zee jaagt de [[Mosasaurus]], de Maashagedis. Wetenschappers vonden het dier in de Limburgse Pietersberg.

.

;65 miljoen jaar terug

.

* Het is afgelopen met de [[dinosauriërs]] na de [[meteorietinslag]] waarvan de [[Chicxulub-krater]] getuigt. Deze uitstervingsgolf verwoest vijftig procent van het oceaanleven, op land gaan alle niet-vliegende mastodonten waaronder de [[Tyrannosaurus rex|Tyrannosaurus Rex]] ten onder. Een meteoriet van meer dan tien kilometer doorsnee slaat in op de aarde en veroorzaakt een krater van 180 kilometer doorsnede en 30 kilometer diep. In Yucatan, een schiereiland in Mexico, dicht bij het huidige [[Chicxulub]] is wat toen gebeurde te bekijken. Meer dan een miljoen kubieke kilometer stof, puin raken in de atmosfeer en verduisteren de komende seizoenen, de klimaatschokken betekenen het einde van de grote reptielen. Is dit de laatste massaextencties? (dat beweert guido tonelli op p.42.) 

.

* De [[vegetatie]] herstelt zich in de komende miljoen jaar ten voordele van de [[zoogdieren]] ter grootte van een rat, een vos en dieren tot vijftig kilogram.&lt;ref&gt;SENNE STARCKX. ''Er was snel weer leven na de dino-apocalyps. Zoogdieren kregen vrij spel na meteorietinslag''. In: ''De Standaard'', 28.10.2019, p. D8 &amp; D9.&lt;/ref&gt;

.

;60 miljoen jaar terug

.

* [[Cricetomys|Hamsterratten]] (Noord-Amerikaanse zoogdieren) bouwen nesten met stenen en takken. Als ze urineren omsluit hun urine het nest als vers geperst glas. Dit is erg waardevol materiaal voor archeologen. Veel planten en dieren stierven uit en hun overblijfselen zijn alleen in deze nesten terug te vinden. 

.

;31-23 tot 14 miljoen jaar terug

* Eerste verschijning op aarde van het geslacht [[Proconsul (geslacht)|Pronconsul]]. Er leven mogelijks honderd soorten mensapen in Afrika en Eurazië.

.

;23,04 - 15,99 miljoen jaar terug

* Tijdens de geologische periode van het [[Mioceen|Vroeg-Mioceen]] veroorzaken hogere temperaturen bosuitbreiding, er is een overvloed aan bladeren, vruchten, en knollen van [[bedektzadigen]]. De wereld ziet er uit als een 'apenplaneet'. 

.

;10 - 8 miljoen jaar terug

.

* Het koelere en drogere klimaat treft de eerste [[mensachtigen]] (mensapen) die zich buiten Afrika bevinden. Omstreeks 8 miljoen jaar geleden zijn er enkel nog mensachtigen in Afrika: de voorouders van de [[gorilla's]], de [[chimpansees]] en de [[bonobo]]. De [[orang-oetans]] blijft in Azië, de [[Sivapithecus]] in Pakistan, sterft uit. 

.

;7-6 miljoen jaar terug

.

* [[Chimpansee]] als laatste gemeenschappelijke voorouder. Laatste genetische splitsing van onze afstammingslijn. De [[Sahelanthropus tchadensis]] verschijnt 7 miljoen jaar geleden in [[Tsjaad]] als kandidaat voorouder van de mens.

.

;6,1-5,7 miljoen jaar terug

.

*  De [[Orrorin tugenensis]] verschijnt in het uitdrogend bos in Kenia en is het gewoon om te klimmen en op twee benen te lopen en eet bladeren, noten, insecten, wortels, zaden.

.

;5,8 - 5,5 miljoen jaar terug

.

* De [[Ardipithecus kadabba]]

.

;4,4 miljoen jaar terug

.

* De [[Ardipithecus ramidus]] 

.

;4 miljoen jaar terug

.

Vierpotigen gaan recht opstaan en brengen meer tijd door op de grond dan in bomen.

.

.

== ♣  ==

.

.

= '''♣ SCHEPPING: VERHALEN VERSUS WETENSCHAP''' =

[[File:After_Lucas_Cranach_the_Younger_-_The_Fall_of_Man_-_Google_Art_Project_(xwGGm1nz0eIOnA).jpg|thumb|550px|Naar [[Lucas Cranach de jonge]] - The Fall of Man, 1549.]]

.
{{Citaat|'''De werkelijkheid die aan de geschiedenis voorafgaat, is problematisch. Ze ondergaat de grillen van een speciaal soort meteorologie: de ene keer is het helder weer, de andere keer is het zich alweer beperkt. In dat opzicht lijkt de geschiedenis soms op de landkaarten uit [[John Maxwell Coetzee|J.M. Coetzee]]'s roman Wachten op de barbaren: ze zijn gebaseerd op verhalen van anderen en samengesteld uit verslagen van reizigers die waarschijnlijk niet altijd even betrouwbaar zijn. In die onhelderheid zijn misschien mythes ontstaan waarin werkelijkheid en verbeelding niet van elkaar te onderscheiden zijn.'''|[[Piet de Moor]]&lt;ref&gt;PIET DE MOOR. Schemerland. ''Stemmen uit Midden-Europa,'' Van Gennep Amsterdam, 2005, p. 286.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''God bewijzen kan je niet. God niet bewijzen kan evenmin. Geloof in God is een keuze, wie het anders zegt, probeert je te bekeren.'''|[[Reza Aslan]]}}

.

'''&gt;&gt;&gt;''' - [[Hominidae|10 tot 5 miljoen jaar]] -&gt; - [[Australopithecus afarensis|3,2 miljoen jaar]] -&gt; - [[Homo erectus|2,4 miljoen jaar]] -&gt; - [[Vuur#Geschiedenis|1,5 miljoen jaar]] -&gt; - [[Boog_(wapen)|32.000 jaar]] -&gt; - [[Neolithische_revolutie|15.000 jaar]] -&gt; - [[Egyptische beschaving|5.000 jaar]] '''&gt;&gt;&gt;'''

.

== Zes dagen ==

De mens (Homo) zoals we onszelf kennen is samen met [[chimpansees]], [[gorilla's]] en [[orang-oetans]] een deel van de [[Familie (biologie)|familie]] mensachtigen ([[Hominidae]]), geen [[Nageslacht|afstammeling]] zoals anti-Darwinisten te zeggen. Zou God het eens zijn met deze uitspraak? Die schept de wereld in zes dagen. Zes is een mooi gemiddelde. De zevende dag is een rustdag. Op één of andere wijze hangt deze 'weekcyclus' samen met wat de maan doet. De Romeinen hebben een week van acht dagen en gaan bij [[Constantijn de Grote|Constantijns]] bekering bij het begin van de vierde eeuw van over naar de zevendaagse cyclus. De [[Inca's]] kennen een achtdaagse week en China een tiendaagse. Vijfdaagse weken komen voor bij de [[Mongolen]] en de [[Hettieten|Hittieten]]. Volkeren zoals die van Bali, Indonesië, Colombia en Bogota kennen driedaagse weken, sommige West-Afrikanen kennen een vierdaagse week.

.

== Eden of evolutie? ==

.

[[Bestand:Albrecht_Dürer_-_Adam_and_Eve_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|550px|De eerste mensen, Adam en Eva door Albrecht Dürer. Adam is de ideale man, aldus de Joodse legenden. Zijn lichaam weerspiegelt de wereld, zijn haar is te vergelijken met bossen, zijn mond is een oceaan, zijn tranen een rivier. Eva is de oermoeder. Beiden staan bij de kennisboom met de slang.]]

[[File:Kaïn doodt Abel, RP-P-OB-1287.jpg|thumb|550px|Eva baart twee zonen: Kaïn en Abel. Een broedermoord ligt in het verschiet.]]


De bijbel bekoort dit wetenschappelijke tijdperk nauwelijks. Toch deed ze dat duizenden jaren. En een scheppingsverhaal, ook dat is geschiedenis. Het is interessant om te zien hoe godsdiensten, religies en sekten lang voor het wetenschappelijke tijdperk het ontstaan van de wereld begrijpen, verklaren of duiden. De verhalen of verklaringen - zowel van wetenschappers als van religieuzen - zijn niet zinloos. Ze hebben betekenis, vertellen iets over het denkkader, de gehanteerde begrippen, mentaliteiten en culturen... Doorgaans nemen twee kampen het tegen elkaar op met voor en tegenstanders waarbij het [[creationisme]] overtuigd is dat het universum, planten, dieren en mens geschapen zijn door een schepper bij een plotse, eenmalige interventie. Hier tegenover staat de [[evolutietheorie]] van de onbekende [[Alfred Russel Wallace]] en de wereldberoemde [[Charles Darwin]]. In hun verklaring en de bijstellingen die er op volgden, ligt de klemtoon op evolutie, variatie en verandering van erfelijk materiaal en natuurlijke selectie. 'Een onvolmaakt bijgehouden geschiedenis van de wereld' zo noemt Darwin het fossiele onderzoeksmateriaal dat de reconstructie van het verleden toelaat. En zo komt hij aardig in de buurt van wat religieuze eeuwenoude interpretaties. Wat te denken van de Joodse interpretatie van het heilige schrift - de [[Midrasj]] die vertelt dat Adam een staart had, die God hem afneemt?&lt;ref&gt;HERBERT HAAG, JOE H. KIRCHBERGER &amp; DOROTHEE SÖLLE. ''Vrouwen in de bijbel''. Davidsfonds, Leuven, 1993, p. 25-26.&lt;/ref&gt; 

.

== Paradijs ==

[[Bestand:Queen_of_the_Night_(Babylon).jpg|thumb|550px|Eva is geen uitvinding van het Christendom. De vrouw als oorsprong van het leven vindt zijn oorsprong in veel oudere culturen. De [[Sumer|Soemeriërs]] kennen '[[Inanna]]' (afbeelding), de [[Babylonië|Babyloniërs]] '[[Tiamat (godin)|Tiamat]]' en de [[Egyptenaren]] hebben '[[Isis (godin)|Isis]]'.]]

.

In de ontstaansmythen van de mensheid, zowel voor de joden en de christenen, krijgen de tuin en het zonlicht een bijzondere rol. 'De aarde was woest en doods en duisternis lag over de oervloed' zo staat in Genesis. De christelijke mens ontspruit in een paradijs waarin die zich geplaatst ziet als een [[Mr. Bean|Mister Bean]] die uit de donkere nacht op de aarde valt: Adam, de eerste schepping van Jahwe God. Dit oud-bijbelse beginverhaal speelt zich af in een tuin. Mattheus laat Jezus vertellen over het onkruid tussen het graan. De landheer gebiedt zijn werkvolk het kruid niet weg te trekken om te vermijden dat ze de vruchtbare tarwe ontwortelen. Het oerverhaal eindigt in het [[Nieuwe Testament]] met Christus' dood in de tuin van [[Golgotha]], waar hij na zijn kruisiging begraven ligt. Het verhaal dat vele eeuwen eerder [[Oude Testament|Oud Testamentisch]] in een tuin begon eindigt hier als een cyclus: alles kan herbeginnen. 

.

Het boek [[Genesis (boek)|Genesis]] beschrijft in hoofdstuk twee van vers 8 tot 25 hoe de schepping tot stand kwam. 

.

{{Citaat|'''8_Daarna legde Jahwe God een tuin aan in Eden, ergens in het oosten, en daarin plaatste hij de mens die Hij geboetseerd had. 9_Jahwe God liet uit de grond allerlei bomen opschieten, aanlokkelijk om te zien en heerlijk om van te eten; daarbij was ook de boom van het leven midden in de tuin en de boom van de kennis van goed en kwaad. 10_Uit Eden stroomt de rivier die water geeft aan de tuin; hij splitst zich in vier armen. 11_De naam van de eerste is Pison, hij stroomt om geheel Chawila heen, waar goud is; 12_ het god van dat land is voortreffelijk; en ook balsemhars en edelstenen worden er gevonden. 13_ De tweede heet Gichon, hij stroomt om geheel Kus heen. 14_De derde heet Tigris; hij loopt ten oosten van Assur. De vierde is de Eufraat. 15_Toen bracht Jahwe God de mens in de tuin van Eden, om die te bewerken en te beheren. 16_En Jahwe God gaf de mens dit gebod: 'Van al de bomen in de tuin moogt ge vrij eten, 17_maar van de boom van de kennis van goed en kwaad moogt ge niet eten, want op de dag dat gij daarvan eet, moet ge sterven.' 18_Jahwe God sprak: 'Het is niet goed dat de mens alleen blijft. Ik ga een hulp voor hem maken die bij hem past. 19_Toen boetseerde Jahwe God uit de aarde alle dieren op het land en alle vogels van de lucht, en bracht die bij de mens, om te zien hoe hij ze noemen zou: zoals de mens ze zou noemen, zo zouden ze heten. 20_De mens gaf dus namen aan al de tamme dieren en aan al de vogels van de lucht en aan al de wilde beesten; maar een hulp die bij hem paste vond de mens niet. 21_Toen liet Jahwe God de mens in een diepe slaap vallen; en terwijl hij sliep, nam Hij één van zijn ribben weg en zette er vlees voor in de plaats. 22_Daarna vormde Jahwe God uit de rib die Hij bij de mens had weggenomen, een vrouw, en bracht haar naar de mens. 23_Toen sprak de mens: 'Eindelijk been van mijn gebeente en vlees van mijn vlees! Mannin zal zij heten, want uit een man is zij genomen.' 24_Zo komt het dat een man zijn vader en zijn moeder verlaat en zich zo aan zijn vrouw hecht, dat zij volkomen één worden. 25_ Zij waren beiden naakt, de mens en zijn vrouw, maar zij voelden geen schaamte voor elkaar.'''|[[Genesis (boek)|Genesis]] 2:8-25.}}

.

== Vrouw(on)vriendelijk... ==

De naam 'Eva' is afgeleid van 'leven'. Na de moord op Abel verlaat ze haar moordende zoon niet, zo sterk is ze met het leven verbonden, wat een dubieuze interpretatie toelaat. De oorsprong van haar naam gaat verder terug dan het bijbelverhaal. De [[Sumer|Soemeriërs]] noemen haar '[[Inanna]]', de [[Babylonië|Babyloniërs]] noemen ze '[[Tiamat (godin)|Tiamat]]' en de [[Egyptenaren]] spreken over '[[Isis (godin)|Isis]]', een oerverhaal, een oermoeder dus. In deze oudere culturen is Eva geen 'vat vol zonden' maar de moeder der levenden. De vrouwonvriendelijke toon ontstaat in de Joodse traditie en het latere Christendom van de [[Kerkvader|kerkvaders]]. Die kerkvaders gebruiken de rib en de appel als symbolen voor Eva's minderwaardigheid op intellectueel, lichamelijk en zedelijk vlak. De Joodse traditie ziet Eva evenmin gelijkwaardige als Adam: ze ontspruit uit zijn lichaam. 'Niet uit zijn hoofd opdat ze niet trots zou worden, niet uit zijn oog opdat ze geen begerige blikken om zich heen zou werpen, niet uit zijn oor opdat ze geen luistervink zou worden, niet van zijn mond opdat ze geen kletskous zou worden, en niet van zijn voet opdat ze niet zou rond dwalen. Maar van een kuis deel van zijn lichaam; en toen God haar maakte, sprak hij tot ieder lichaamsdeel; 'Wees kuis, weest kuis!' Ondanks deze behoedzaamheid heeft de vrouw vele van die eigenschappen gekregen, die God haar niet wou geven: menige vrouw is trots, Sara luisterde in het geheim mee, Rachel benijdde Lea en Eva greep naar de verboden vrucht.'&lt;ref&gt;HERBERT HAAG, JOE H. KIRCHBERGER &amp; DOROTHEE SÖLLE. ''Vrouwen in de bijbel''. Davidsfonds, Leuven, 1993, p. 10-31.&lt;/ref&gt; Dit maakt het boek Genesis niet alleen tot een verhaal over het verlies van de onschuld, het is een vrijbrief voor vrouwenhaat.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 261.&lt;/ref&gt; Het (vroege?) christendom plaatst op die manier de vrouw en bij uitbreiding de seksualiteit in een slecht daglicht.&lt;ref&gt;GEORGES DUBY. ''Ridder, vrouw, en priester. De middeleeuwse oorsprong van het moderne huwelijk,'' H.J.W. Becht, Amsterdam, 1985, p. 42-44.&lt;/ref&gt; Later plaatst het Christendom Eva naast Maria en corrigeert ze tot de zachtmoedige.

.

[[Bestand:Oer-Weimarer_Musenhof.jpg|thumb|550px|De Duitse schrijver en filosoof Friedrich Schiller (1759-1805) leest voor in een park buiten [[Weimar (Thüringen)|Weimar]]; Wieland en Herder zitten links, [[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe]] staat rechts bij de pilaar. Schilderij uit 1860 door Theobald von Oer.]]

== Of hét moment in de wereldgeschiedenis? ==

De Duitse literator [[Friedrich Schiller]]  (1759-1805) uit Weimar ziet de zondeval als 'het gelukkigste moment van de [[wereldgeschiedenis]]'. 'Zonde' en 'val' gebruikt de bijbel niet. Het woord 'verdrijven' wel. Het uitdrijven van de ''vrucht'' is een fase bij de geboorte, het ontstaan van iets. De moederschoot die adem, vocht en voedsel voorziet, is niet langer. Hier start het leven, de inspanning. God verdrijft het koppel uit het paradijs omdat ze zelf God willen zijn. De [[zondeval]] is echter niet het einde van het paradijs. De bijbel vermeldt nergens dat het paradijs verdwijnt. Aldus maken de afstammelingen van Eva en Adam er fantastisch paradijselijke voorstellingen van, om er naar te zoeken, wat een soort symbolische start van het nomadisme betekent; een rondtrekkend kuddebestaan, dat het grootste deel van het menselijk bestaan uitmaakt. Als het nomadische bestaan als jager-verzamelaar zich op de tijdlijn van 2,5 meter -toch ruim de breedte van een klassiek schoolbord- uitstrekt, dan is het supplement van het [[Sedentarisme|sedentair]]e bestaan hooguit één centimeter. De vroegste nomaden onder hen, de [[Homo habilis]] en de [[Homo rudolfensis]] leven 2,4 miljoen jaar terug. Hun opvolgers - [[Homo erectus]], [[Homo heidelbergensis]], de [[Neanderthaler|Homo neanderthalensis]] - overleven eveneens van de jacht en het voedsel verzamelen. Net zoals Adam en Eva ontdekken zij bij het verlaten van het paradijs het koude en het harde leven, ontdekken ze zichzelf en leren ze leren. De prehistorische rivaliteit tussen het nomadische natuurleven en de sedentaire cultuur, symboliseert de bijbel met de rivaliteit tussen Kaïn en Abel. Deze broedermoord kent haar mythologische oorsprong in het conflict tussen de herder Abel die tegenover Kaïn staat. Kaïn, de hoefsmid, de boer is afhankelijk van zijn akker en komt in conflict met de rondzwervende nomaden (12.000-10.000 jaar geleden). Na de moord op Abel is Kaïn even verdoemd tot een zwervend bestaan, maar niet veel later bouwt hij de eerste stad die de bijbel vermeldt, met de naam [[Henoch]]. Het verhaal illustreert moeizame sedentatie en de daaropvolgende verstedelijking die niet over een nacht ijs gaat. Henoch is de naam van een zoon van Kaïn. Hij leefde volgens de mythologie 365 jaar, wat verwijst naar de kennis van de kalender en het bestaan van het schrift. Op zijn beurt is Henoch een voorvader van Noach, die de zondvloed meemaakt en overleeft. Schattingen en hypotheses brengen de bijbelse zondvloed in verband met de neolitische revolutie en het einde de laatste ijstijd die het waterpeil in de Middellandse zee en in de Zwarte zee met ongeveer 120 meter doet stijgen. Een precieze datum? Schattingen lopen uiteen van zo'n 9.400 tot 7.600 jaar geleden. Ook de Griekse mythen en sagen spreken van deze oer-catastrofe in de vorm van een overstroming: 'Aldus stroomden de wateren over het open veld, over huizen en tempels heen, spoelden bezaaide velden weg en rukten planten en bomen uit.'&lt;ref&gt;GUSTAV SCHWAB. ''Griekse mythen en sagen''. Het Spectrum, Utrecht, 1993, p. 14.&lt;/ref&gt;

== Lilith ==

[[File:Maler der Grabkammer des Sennudem 001.jpg|thumb|550px|Ploegen, omstreeks 1200 V.C.]]

Wat minder bekend is, is dat [[Eva (persoon)|Eva]] als eerste vrouw ter wereld een voorganger heeft. Adams eerste vrouw is [[Lilith]]. De [[joodse mythologie]] stelt haar voor als een [[demon]]ische dame en mogelijk is dit gebaseerd op [[Lilitu]] uit de [[Mesopotamische mythologie]]. Lilith symboliseert ziekte, nacht, duisternis, verleiding, kindermoord, buitenechtelijke affaires... kortom de zonde. Een verhaal gaat dat Adam Lilith wil bewerken alsof hij een akker ploegt. Niet dat Adam een sedentaire boer is, maar als sedentaire boeren het verhaal later optekenen (wat waarschijnlijk is), verwijst dit naar de mannelijke spierkracht die vereist is bij het zaaien en ploegen en de vrouwelijke vruchtbaarheid. Door Lilith te behandelen als een akker met een voor waarin hij zijn zaad plant, wil Adam de vrouw onderwerpen, een onderdanigheid die Lilith niet ziet zitten. Ze vlucht krijsend weg en ziet Adam nooit terug. [[Ester Boserup]], een Deense economiste toonde in 1970 aan dat overal ter wereld de technologie om akkers of tuinen te bewerken, de positie van de vrouw en de genderhiërarchie gaat bepalen. Tijdens de nomadische periode is er geen van specialisatie, de semi-nomadische periode en het begin van de sedentatie introduceren een geslachtelijke opdeling van de arbeid: vrouwen schoffelen en scheppen tot mannen de voedselproductie gaan controleren en domineren. Die komt er bij de uitvinding van de ploeg. Die vereist kapitaal, bovenlijfkracht (om de ploeg te trekken of het trekdier te mennen) wat zich niet laat combineren met kinderzorg. Daardoor krijgen mannen macht over de economie, de politiek, de seksualiteit... en het leidt tot de vrouwelijke voorkeur voor mannen met status (onder nomaden speelde dit niet) om haar overlevingskans en die van haar kroost te verhogen: niets is kwetsbaarder dan een zwangere vrouw of een vrouw omgeven door een nest kinderen.&lt;ref&gt;GAIA VINCE, p. 255-256.&lt;/ref&gt; 

.

.

[[Bestand:Australopithecus afarensis („Lucy) Rekonstruktion.jpg|thumb|550px|Vier miljoen jaar geleden verschijnt de [[Australopithecus afarensis|Australopithecus Afarensis]] in Afrika. Lucy is een soortgenote maar geen tijdgenote. [[Australopithecus afarensis|Lucy]] leefde 3,2 miljoen jaar geleden en stierf in de regio [[Ethiopië]]. Ze is ontdekt in 1974 en genoemd naar de hit van The Beatles [[Lucy in the Sky with Diamonds]], uit 1967. Het nummer verscheen op het legendarische album [[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]. De elpee stelt The Beatles voor als de groep Sergeant Pepper's Lonely Hearts Club Band. De extravagante hoes is beroemd om zijn fotocollage. Aanvankelijk, in de niet gedrukte collages, stond Adolf Hitler tussen het bonte gezelschap. Helaas heeft Wikipedia in ons taalgebied geen rechten op de foto. Die kan je bekijken op de Engelstalige versie. Op de laatste rij herkennen we onder meer [[Carl Jung]] (7de van rechts), [[Edgar Allan Poe]] (8), [[Fred Astaire]] en [[Bob Dylan]] (15). Op de voorlaatste rij [[Aldous Huxley]] (18), [[Dylan Thomas]] (19), [[Marilyn Monroe]] (25), [[Stan Laurel]] (28), [[Oliver Hardy]] (30), [[Karl Marx]] (31), [[H. G. Wells]] (32), [[James Joyce]] (34A, nauwelijks te zien, onder Bob Dylan). Op de derde rij: staan [[Marlon Brando]] (39), [[Oscar Wilde]] (41), [[David Livingstone]] (44), [[Johnny Weissmuller]] (45), [[George Bernard Shaw]] (48), [[Lewis Carroll]] (52) en [[Lawrence of Arabia]] (53). Op de eerste rij zien we de wassen beelden van The Beatles, [[Shirley Temple]] (58), [[Albert Einstein]] (61), [[Bette Davis]] (65A), [[Marlene Dietrich]] (67) en nogmaals [[Shirley Temple]] (71).]]

== Van Lucy tot Homo habilis ==

[[Bestand:Screenshot Homo habilis.png|thumb|550px|Zo zag de Homa habilis er uit, denken we. De Homo habilis dook op een miljoen jaar na Lucy, 2,2 miljoen jaar geleden.]]

.

;4 miljoen jaar terug

.

* De mensachtige [[Australopithecus]] verschijnt in Afrika.

.

;3,2 miljoen jaar terug

.

* De mensachtige [[Australopithecus afarensis|Lucy]] leeft en sterft in de regio die we nu [[Ethiopië]] noemen. We kennen haar sinds 1974 en ze is genoemd naar [[Lucy in the Sky with Diamonds]].

.

= '''PALEOLITHICUM''' =

.

{{Citaat|'''It is not the strongest of the species that survives, nor the most intelligent. It is the one that is most adaptable to change.'''|[[Charles Darwin]]}}

.

;2,6 miljoen jaar terug

.

* Het [[Paleolithicum]] start en twee miljoen jaar terug start het [[Pleistoceen]]: een gematigd warm klimaat ([[Interglaciaal|interglacialen]]) wisselt af met zeer koude periodes, de glacialen of de '[[ijstijden]]'. De glacialen vormen de ijskappen en doen de zeespiegel dalen, zeeën worden land, het landschap bestaat is een [[Arctisch|arctische]] [[steppe]] of [[toendra]]. In de warmere fasen komt er bebossing. De afwisseling van warm en koud zorgt voor het uitsterven van plant- en diersoorten én versnelt de evolutie van dieren die zich aanpassen: woelmuizen en de [[mensachtigen]]. 

.

* Het Pleistoceen eindigt 10.000 jaar geleden en is in vier fasen in te delen: het Vroeg-Paleolithicum, het Midden-Paleolthicum, het Jong-Paleolithicum en het Epipaleolicthicum (deze laatste aanduiding wijst op de overgangsfase tussen het Paleolithicum en het Mesolithicum omdat er in deze cultuurfase nog een ijstijd voorkomt - die verdwijnt immers niet over met dezelfde snelheid).

.

.

== Het Vroeg-Paleolithicum (2 miljoen tot honderdduizend jaar terug) ==

.

;2,5 miljoen jaar terug

.

* Eerste stenen werktuigen. Hier, in dit vroege [[paleolithicum|paleolithicum]] is de [[jager-verzamelaar]] een meesterlijk [[roofdier]] die het biologisch evenwicht in zijn omgeving niet verstoort (dat kan van de huidige mens, sinds de Industriële Revolutie niet gezegd worden). Geleidelijk aan verandert dat naarmate de mens de omgeving en de technologie meer beheerst. Hoe paradoxaal ook, de toenemende beheersing van vuur, de beheersing van de planten- en de dierenwereld, verhoogt de menselijke afhankelijkheid en zijn kwetsbaarheid. Die kwetsbaarheid houdt de mens angstvallig verborgen, want de vuur- en dierafhankelijkheid zijn de achillespees van de (huidige) samenleving. Wie vuur zegt, denkt aan gezelligheid of aan natuurrampen. [[Kerncentrale]]s, de [[elektriciteitsdistributie]] en hun afgeleiden blijven buiten beeld. Wie aan dieren denkt, denkt aan huisdieren of exotische beesten. Veefokkerijen, kippenkwekerijen en de [[Slachterij|abattoirs]] blijven onbelicht, tenzij bij een [[gekke koeienziekte]] of een dioxinecrisis die een [[morele paniek]] oproept. Dat de [[veeteelt]] veertig procent meer bijdraagt aan het [[broeikaseffect]] dan de transportsector en de hoofdoorzaak is van de [[klimaatverandering]] zeggen we ook liever niet.

.

;2,4 miljoen jaar terug

.

* De mensensoorten [[Homo habilis]] en [[Homo rudolfensis]] verschijnen in Oost-Afrika. 

.

;2-1,8 miljoen jaar terug

.

* Verspreiding van de mens vanuit Afrika naar Eurazië. Dat laten fossielen zien in de Spaanse grotten van [[Atapuerca (opgraving)|Atapuerca]], in het Engelse [[Norfolk (graafschap)|Norfolk]] en het Georgische [[Dmanisi-mensen|Dmanisi]].

.

* Evolutie in verschillende mensensoorten.

.

* In Zuid-Afrika is in een klomp rode jaspis door verwering een gezicht ontstaan. Iemand nam het mee als 'oudste kunstwerk ter wereld.'

.

;1,9 - 1,8 miljoen jaar terug

.

* De [[homo erectus]] (de rechtopstaande mens), de [[Homo heidelbergensis|heidelbergensis]] &amp; de [[Neanderthaler|neanderthalensis]] leven van jacht, visvangst en verzamelen.

.

;1,7 miljoen jaar terug

.

* Het garen van voedsel gebeurt bij natuurlijke warmtebronnen, voor de vuurdomesticatie is het nog te vroeg.

.

[[Bestand:Homo sapiens neanderthalensis-Mr. N.jpg|thumb|550px|Reconstructie van de [[Neanderthaler]].]]

.

[[Bestand:Homo_heidelbergensis_-_forensic_facial_reconstruction.png|thumb|550px|Reconstructie Homo Heidelbergensis die 1,9 miljoen jaar terug leefde.]]

=== Homo erectus ===

De homo erectus onderscheidt zich van zijn voorgangers omdat hij en zij...

 1. rechtstaan en ver kunnen kijken; een evolutie die te maken heeft met de overgang van een [[Bos (vegetatie)|bos]]- naar [[steppe|steppelandschap]]. 
 
 .
 
 2. op twee benen lopen; 
 
 . 
 
 3. de handen vrij hebben (vuur dragen!); 
 
 .
 
 4. een rondere schedel hebben; 
 
 .
 
 5. over grotere hersenen beschikken (dankzij het eten van gekookt of warm voedsel vergt de spijsvertering minder energie en komt meer energie vrij voor de hersenen gaat een hypothese); 
 
.

[[Bestand:Sangiran_17-01.JPG|thumb|550px|De Afrikaanse &quot;erectus&quot;-vondsten worden als een aparte soort beschouwd: de ''[[Homo ergaster]]''. De naam ''Homo erectus'' blijft voorbehouden aan de Aziatische tak. Europese &quot;Homo erectus-achtige&quot; vondsten komen nu onder de ''[[Homo antecessor]]''. Niet alle [[Paleoantropologie|paleoantropologen]] zijn het hier mee eens en beschouwen de H. Ergaster en de H. Erectus als soortvariaties.]]

.

=== Vuurdomesticatie en taalontwikkeling ===

[[Bestand:Piero_di_Cosimo_-_The_Myth_of_Prometheus_-_WGA17652.jpg|thumb|550px|De Prometheusmythe door [[Piero di Cosimo]], 1515. Als de goden de gaven en de talenten uitdelen, komt de mens er bekaaid van af. Althans toch in vergelijking met de dieren. Het menselijke overlevingsinstinct en zijn natuurlijke verdediging zijn ronduit triest. En omdat de Griekse goden de mens in de steek laten, steelt [[Prometheus]] het vuur bij de Olympische goden. Hij schenkt het aan de mensen om metaal te bewerken en een technische beschaving te ontwikkelen. Prometheus is techniek, een leraar en een uitvinder die de mensen vooruit leert zien, die de mens leert inschatten welke gevaren er op hem af komen bij het bouwen van huizen of boten en dat zint oppergod [[Zeus]] niet. Die straft Prometheus en kluistert hem aan de [[Kaukasus]] waar een adelaar elke dag zijn lever eet. 's Nacht groeit de lever aan. De straf zou eeuwig duren maar [[Herakles]] bevrijdt hem. De mens zelf straft Zeus met de komst van Pandora. 'Zij verscheen te midden van de argeloze mensen en vond alom bewondering. (...) Nauwelijks was de deksel van Pandora's doos geopend, of allerhand ziekten, rampen en smarten volgen eruit en verspreidden zich bliksemsnel onder de mensen.'&lt;ref&gt;GUSTAV SCHWAB. ''Griekse mythen en sagen.'' Het Spectrum, Utrecht, 1993, p. 11.&lt;/ref&gt; De vuurdomesticatie, de sleutel tot de menselijke gereedschapskist, kent een lange voorgeschiedenis: 1. fysiek is het het rechtop lopen een voorwaarde, want men moet de handen vrij hebben om het vuur te dragen, 2. mentaal is het vermogen om vooruit te denken van belang zodat er altijd brandstof is. De gevolgen van de vuurdomesticatie zijn niet te overzien. Mensen geven het landschap vorm, sociaal gezien brengt het vuur mensen samen en brengt het een leerproces op gang (cultuur, het doorgeven van verhalen bij het kampvuur), het verhitten maakt voedsel beschikbaar dat anders oneetbaar is. Andere toepassingen zijn militair van aard. Het allerbelangrijkste gevolg is dat de mens er in slaagt om onleefbare ecosystemen te bevolken die zich zonder het vuur nooit laten ontsluiten. Het maakt de uittocht uit Afrika mogelijk, eerst door de Homo Erectus en honderdduizenden jaren later door de Homo Sapiens, een uittocht die met een gemiddelde snelheid van één kilometer per jaar verloopt.&lt;ref&gt;JOOP GOUDSBLOM. ''Het regime van de tijd.'' Meulenhof, Amsterdam, 1997, p. 58; GAIA VINCE, p. 56-57.&lt;/ref&gt;]]

[[Bestand:Feuerreiben.gif|thumb|Houtwrijving om vuur te maken met een vuurploeg]]

* Vuurslaan: [[vuursteen]] en [[vuurslag]];
* Houtwrijving: [[vuurboor]], [[vuurboog]], [[vuurploeg]], [[vuurkoord]] en [[vuurzaag]];
* [[Tondel]]doos: een doos met vuursteen en een licht ontvlambare stof, [[tondelzwam]];
* [[Brandglas]]: lichtontsteking met een positieve [[Lens (optica)|lens]];
* [[Lucifer (vuur)|Lucifer]] of [[zwavelstok]].

.

.

;1,5 miljoen jaar terug

.

* Taalkundigen denken dat de [[Homo erectus]] taalvaardig is gezien zijn breinproportie.

.

;1 miljoen jaar - 800.000 jaar terug

* De [[Vuur|vuurdomesticatie]] begint. De oudste sporen die de vuurdomesticatie documenteren - verkoolde planten en dierenresten - zijn gevonden in [[Zuid-Afrika]], diep in een grot, wat een blikseminslag uitsluit. 

.

;900.000 jaar terug

.

* De Homo erectus is in [[Javamens|Java]]. Hij heeft wellicht geen verwantschap met de erectus in Afrika. De data kunnen volgens de bron nogal variëren.

.

=== Inleefoefening I ===

.

Vergeet de ''[[Bright_Lights,_Big_City_(film)|Bright lights, big city]]'' en de Donald Fagen-(j)achtige [[The Matrix|matrixwereld]] van het [[lesrooster]], het uurrooster, het arbeidsschema, de vertrek- en aankomsttijden van treinen en metro’s en probeer deze historische inleefoefening. Hoe was het om te leven in een wereld zonder wetenschap? Het idee dat een wetenschap met enige autoriteit de natuurverschijnselen verklaart, verbanden legt tussen die verschijnselen en de menselijke technologie hiermee in verband brengt, ontspringt pas met het denken van [[Francis Bacon (wetenschapper, 1561)|Francis Bacon]] (1561-1626), [[René Descartes]] (1596-1650) en [[Isaac Newton]] (1643-1727).&lt;ref&gt;HAN VAN RULER. ''Descartes anno 2010: sjablonen, thema's &amp; toekomst.'' In: ''De Bibliotheek Descartes, band I''. Boom, Amsterdam, 2010, p. 9-54.&lt;/ref&gt; 

.

Keer terug uit een maatschappij van plastic en siliconen naar een wereld van koper en hout, een wereld waarin de vuurvaardige, taalgebruikende, vooruit denkende en samenwerkende mens zich onderscheidt van zijn naasten, de dieren die overleven op drie elementen: water, lucht en aarde. Als die eeuwenoude soortgenoten het vierde element leren beheersen, komt de evolutie van de mens op kruissnelheid: de voedselbereiding, het ontginnen van gronden, dieren op afstand houden… behalve de toegenomen veiligheid creëert de [[Vuur|vuurdomesticatie]] het sociale en het culturele leven. Vuur brengt mensen bij elkaar en is aldus sociaal. Het zet mensen aan om de vuurvaardigheid door te gegeven. En dat is cultuur. Bij de jacht op [[Mammoeten|mammoeten]] en [[Holenbeer|holenberen]] gebruikt hij werpwapens, verplaatst hij vuur, leeft hij in groep, hij denkt wat komen gaat en communiceert. Een vaste verblijfplaats is hem echter vreemd...

.

Een groep jagers en verzamelaars bestaat doorgaans uit vijftien tot dertig mensen die overleven in een jachtgebied van enkele honderden vierkante kilometer. Sinds de laatste ijstijd groeit het aantal kuddes en slinken de jachtgebieden.&lt;ref&gt;Over de relatieve gendergelijkheid bij nomadische groepen zie: GAIA VINCE. ''Vuur, taal, schoonheid, tijd', p. 201. Aanvullen.&lt;/ref&gt;

.

.

;750.000 jaar terug

.

* De [[Homo erectus]] is in [[Pekingmens|China]]. We noemen hem de [[Pekingmens]]. DNA toont een wereldwijde verwantschap van de Chinezen met de rest van de mensheid en dat alle mensen afstammen van een groep [[Homo sapiens sapiens]] van enkele honderden individuen.

.

;700.000 jaar terug

.

* Op Java zijn versierde schelpen te vinden.

.

;600.000 jaar terug

.

* De [[Homo Sapiens]] splitst zich af van de [[Neanderthaler]]. De mens krijgt niet alleen een 'vriendelijker' gezicht, hij wordt ook vriendelijker. Het gezicht verkleint, verplat en de ogen zijn uitgesproken. Zware wenkbrauwen verdwijnen. Sommige onderzoekers (in dit geval de Belgische [[antropoloog]] Cederic Boeckx aan de universiteit van Barcelona) leiden hieruit een verhoogde samenwerkingsvaardigheid af.&lt;ref&gt;SENNE STARCKX. ''Opzij hond, kat en paard: de mens was de eerste die werd getemd.'' In: ''De Standaard'', 6.12.2019, p. D4.&lt;/ref&gt; Ze vergelijken deze ontwikkeling met het [[Williams-Beuren syndroom|syndroom van Williams-Beuren]].

.

;500.000 jaar terug

.

* De genetische basis van wat wij nu de mens noemen, komt tot stand.

.

* De oudste getuigen van menselijke aanwezigheid in de omgeving van [[Luik (provincie)|Luik]]. Het gaat om enkele stenen werktuigen, gebruikt door nomadische jager-verzamelaars die het toendrawild volgen.

.

;500.000-200.000 jaar geleden

.

* De [[Homo heidelbergensis]]

.

;450.000-160.000 jaar terug

.

* Calais en Dover vormen één smalle bergrug van kalksteen. Na de ijstijden vindt het smeltwater van Scandinavië tot Schotland en de noordelijke Noordzee zijn uitweg langs deze bergrug. Golven werken zich uit op de zachte kalksteen en doet kalkkliffen en een zeestraat, het [[Nauw van Calais (zeestraat)|Nauw van Calais]] ontstaan. De kloofvorming gaat door tot op vandaag.

.

;400.000-300.000 jaar terug

.

* De vuurdomesticatie is gekend en verbreid.

.

* Neanderthalers evolueren in het Midden-Oosten en Europa.

.

* Homo Sapiens evolueert in [[Oost-Afrika]], een gebied dat nu [[Ethiopië]] noemt.

.

;300.000-150.000 jaar terug

.

* Vroeg ''moderne'' [[homo sapiens]], de recente vondst van een schedel in Marokko toont aan dat Homo sapiens niet 'plots' ontstond in een kerngebied zoals vaak aangenomen, maar zich geleidelijk ontwikkelt. 'Er is geen tuin van Eden in Afrika', zegt onderzoeker Jean-Jacques Hublin van het [[Max Planck Instituut]] voor Evolutionaire Antropologie in [[Leipzig]] aan [https://www.volkskrant.nl/wetenschap/verrassing-oudste-homo-sapiens-ooit-leefde-in-marokko-niet-ethiopie~b36faa34/ De Volkskrant]. 'De tuin van Eden ís Afrika.' De moderne mensen verschenen in heel Afrika, van de Kaap tot Marokko. Sommige populaties bleven tot honderdduizenden jaren van elkaar gescheiden, andere vermengen zich. 'Het &quot;volledig pakketje&quot; van wat volgens ons specifieke kenmerken van homo sapiens zijn, begin pas echt vorm te krijgen tussen 100.000 en 40.000 jaar geleden. (...) We hebben dus geen vertakkende lineaire stamboom met één enkele stam, maar verdeelde Afrikaanse wortels.'&lt;ref&gt;PATRICK ROBERTS, vertaald door Bep Fontijn. ''Jungle. Een nieuwe geschiedenis van tropische bossen, de wereld en onszelf,'' Nieuw Amsterdam, 2021, p. 128-129.&lt;/ref&gt; 

.

;150.000-120.000 jaar terug

.

* De mens (de [[homo sapiens sapiens]]) verspreidt zich uit Afrika naar het noordoosten naar Azië en Europa. Tussen 125.000 - 60.000 komt hij aan in Eurazië, 40.000 jaar geleden in Australië, en 15.000 jaar geleden in Amerika. Meer afgelegen eilanden zoals Hawaï, Paaseiland, Madagaskar en Nieuw-Zeeland raakten bevolkt tussen de jaren 300 en 1280.

.

;140.000 jaar terug

.

* De [[Homo Erectus]] verdwijnt. Hij ontstond 1,9 miljoen jaar geleden.

.

;110.000 jaar terug

.

* De mens verspreidt zich uit Afrika naar het zuidwesten, naar Oceanië.

.

;Kijken
&lt;gallery widths=&quot;155&quot; heights=&quot;190&quot;&gt;
Bestand:Australopithecus sediba.JPG|[[Australopithecus]], 4,3 tot 2 miljoen jaar geleden.
Bestand:Homo habilis.jpg|Homo Habilis, 2,2 tot 1,5 miljoen jaar geleden, Oost-Afrika.
Bestand:Homme de Tautavel.jpg|Homo erectus 1,9 miljoen tot 400.000 jaar geleden.|Homo erectus, reconstructie.
Bestand:Pithecanthropus-erectus.jpg|Vondsten van [[Eugène Dubois]] waarbij hij de ''Pithecanthropus erectus'' of de [[Javamens]] beschrijft.
Bestand:Homo heidelbergensis-Cranium -5.jpg|Homo Heidelbergensis, 500.000 tot 200.000 jaar geleden.
Bestand:Biface de St Acheul MHNT.jpg|Vuistbijl uit het [[Acheuléen]].
Bestand:Neanderthal and homo sapiens sapiens.jpg|Een [[Neanderthaler]] en een [[homo sapiens sapiens]].
Bestand:Spy_Skull.jpg|[[Mens van Spy|De mens van Spy]], 40.000 jaar geleden.
File:Ice_age_fauna_of_northern_Spain_-_Mauricio_Antón.jpg|[[Megafauna]] van het late Pleistoceen.
Bestand:Skull_pekingman.jpg|De [[Pekingmens|Pekingman]]
&lt;/gallery&gt;

.

== Het Midden-Paleoliticum (100.000 tot 37.000 jaar terug) ==

.

;100.000 jaar terug

.

* De eerste sporen van wat we cultuur noemen duiken op. 

.

;80.000 jaar terug

.

* Sporen op een strand in [[Normandië]] in [[Le Rozel]] tonen voetsporen van Neanderthalers en hun kinderen en vuurresten. De Neanderthal-voeten blijken breder dan die van mensen, vooral in het midden. Hun lichaamslengte wordt geschat tot 185 centimeter. De groep bestond uit maximaal 14 Neanderthalers. 

.

;80-73.000 jaar terug

.

* De oudste grotkunst ter wereld is te vinden in het zuidelijkste punt van Zuid-Afrika. In de [[Blombosgrot]] is niet figuratieve kunst gevonden, er is niets afgebeeld. In deze grot kwam de oudste halsketting van vijfenzestig druppelvormige strandschelpen aan het licht. De laatste dragers deden dat 75.000 jaar geleden, dat wijzen de okersporen uit.

[[Bestand:Reproduction_cave_of_Altamira_01.jpg|thumb|550px|Deze tekeningen in [[Altamira (grot)|Altamira]] zijn in 1879 ontdekt. Schildertekeningen zoals deze zijn uitzonderlijk en hebben functies om te overleven op cultureel, sociaal, didactisch en economisch vlak. In 1890 onderzocht de eigenaar de grot en vond er vuistbijlen, pijlpunten, stenen messen en naalden en bewees dat de tekeningen geen namaak zijn, maar 15.000 jaar oud. In 2017 vond een internationaal onderzoeksteam op het [[Indonesisch|Indonesische]] eiland [[Sulawesi]] (in het [[Maros-Pangkep-karstgebergte]]) een schilderij van een jachtpartij van minstens 43.900 jaar geleden. Eerder vonden ze op [[Kalimantan]] op [[Borneo]] 40.000 jaar oude afdrukken. Op hun vondst van 2017 is te zien hoe mensen twee wrattenzwijnen en vier dwergbuffels in het nauw drijven met touwen en speren. Is dit meer dan vier meter brede jachttafereel het oudste ter wereld? In Europa zijn de oudste grotschilderijen 40.000 jaar tot 65.000 jaar oud. De [[Löwe-mann]], een mythisch wezen van dertig centimeter dat een mens met een leeuwenkop voorstelt, gaat terug op 40.000 jaar geleden. De geschilderde ladders, stippen en contouren van handafdrukken op Spaanse grotten, gaan terug op 65.000 jaar geleden, kort nadat de [[Neanderthaler]] Europa is binnengewandeld (op de Homo Sapiens is het in Europa nog 20.000 jaar wachten.&lt;ref&gt;ROBERT MACFARLANE, vertaald door Nico Groen en Jan Willem Reitsma. ''Benedenwereld. Reizen in de diepe tijd'', Athenaeum - Polak &amp; Van Gennep, Amsterdam, 2019, p. 25.&lt;/ref&gt; Lang zijn ze voorgesteld als simpele, ruw, gebolsterde verwanten van de moderne mens. Niettemin beschikken de neanderthalers over een vergelijkbaar brein dat hen in staat stelt tot cultuur. Ze maken handige stenen en bijlen, messen, beschilderen hun juwelen. Onderzoekers leiden hieruit een religieus bewustzijn af. Evengoed kan het om primitieve camouflagetechnieken bij de jacht gaan. De oudste grotkunst is te vinden in de [[Zuid-Afrika|Zuid-Afrikaanse]] [[Blombosgrot]]. Ze is niet figuratief (er is niets afgebeeld) maar ze dateert van 73.000 jaar geleden.]]

.

;70.000 jaar terug

.

* Intrede [[Homo Sapiens]]. Start hier de ''geschiedenis'' van de mens, zoals [[Yuval Noah Harari]] beweert? [[Yuval Noah Harari]] bespreekt drie revoluties: 1. De cognitieve revolutie (70.000 jaar geleden); 2. De agrarische revolutie (12.000 jaar terug) en de; 3. Wetenschappelijke (500 jaar geleden). Het is mijn ambitie om de cognitieve revolutie vroeger dan Harari te dateren en in verband te brengen met de vuurdomesticatie die teruggaat op bijna één miljoen jaar terug.&lt;ref&gt;HARARI, YUVAL NOAH, vertaald door Inge Pieters. ''Sapiens. Een kleine geschiedenis van de mensheid.'' Thomas Rap, Amsterdam, 2018, p. 11-12.&lt;/ref&gt;

.

* De [[Toba (vulkaan)|Toba]]-uitbarsting zorgt voor een jarenlange vulkanische winter.

.

* De eerst vertelde verhalen werken als een cognitieve revolutie die een culturele geheugenbank mogelijk maakt. Het verhaal werkt in de hersenen als  een 'contextuele infrastructuur' om feiten te ordenen, te begrijpen, te delen en vooral te herinneren. Info in verhaalvorm is tweeëntwintig keer beter te onthouden dan een opsomming omdat een verhaal alle relevante hersendelen activeert, niet alleen de taalcentra.

.

;70.000 tot 12.000 jaar terug

.

* De laatste ijstijd zorgt voor een lage zeespiegel. Het Kanaal en de Noordzee liggen er voor de laatste keer droog bij. Tussen Engeland en het Europese vasteland is geen barrière. Het Kanaal is een uitgestrekte ijzige toendra met een zuidwestwaarts stromende rivier die uitmondt in de Atlantische Oceaan. 

.

;64.000 jaar terug

.

* Een grottencomplex in het Noord Spaanse Baskenland - Cantabrië tonen de El Castillo-grotten decoratieve sporen (grotschilderingen en stempelwerk) van de Neanderthaler en de mens. Tijdens de laatste ijstijd is de labyrintische grot hun toevluchtsoord. 

.

;60.000 jaar terug

.

* In een grot aan de kust van Kenia, Panga ya Saidi gebruiken mensen pigmenten en maken ze schelpkralen.

.

;60.000 - 45.000 jaar terug

* De menselijke migratie uit Afrika naar Europa en Eurazië start (andere bronnen beweren dat dit veel vroeger gebeurden). Daar stuitten ze daar op andere bevolkingsgroepen zoals Neanderthalers die er al tienduizenden jaren wonen en de [[Denisovamens|Denisovamensen]]. Die verschillen weinig van het Afrikaanse menstype maar ze zijn toch anders. Na het uitsterven van die bevolkingsgroepen is slechts nog één enkel menselijk ‘wij' op aarde. Het Europese continent blijft dunbevolkt. 

.

;50.000 jaar terug
* In het Spaanse [[El Sidron]] zijn er sporen gevonden van een Neanderthalgroep van zeven volwassenen en drie kinderen.
* Sapiens koloniseren Australië, de [[megafauna]] sterf er uit.

.

;45.000 jaar terug
* Een stamoudste voorziet zijn verhaal van een illustratie: het [[Celebeswrattenzwijn]].

.

;40.000 jaar terug
* De [[Neanderthalers]] zijn duidelijk aanwezig in in Europa en in het [[West-Vlaams Heuvelland|Heuvelland]]. Op de [[Kemmelberg]] in [[Heuvelland (gemeente)|Heuvelland]] en in [[Veldwezelt-Hezerwater]] laten ze meer dan 200 artefacten liggen: [[vuistbijl|vuistbijlen]] in [[vuursteen]], messen, boordschrabbers, [[Levalloistechniek|Levalloisspitsen]], [[Le Moustier |Moustierspitsen]]. Wilde [[mammoeten]], oerrunderen, [[rendieren]] en wilde paarden, de [[wolharige neushoorn]] jaagden ze op en verneden ze waarschijnlijk ter plekke om in hun tijdelijke, nomadische kamp klaar te maken. Van de tentenkampen zijn geen sporen gevonden.
* Spy Skull, een Neanderthalerschedel uit [[Spy]] nabij Namen.
* De Homo Sapiens doorkruist onze regio en produceert kunst.

.

;40.000 - 35.000 jaar terug

.

* De paleolithische kunst en de &quot;culturele explosie&quot; van de [[Homo sapiens]] stimuleren het taalvermogen en brengen hem op een (wat dat ook moge zijn) 'hogere graad van beschaving'.


.

;40.000 - 30.000 jaar terug

.

* Het semi-nomadisme ontstaat waarbij diverse jagers-verzamelaars zoeken naar nieuwe organisatievormen: de kleinschalige stam functioneert tijdens het jachtseizoen of bij overvloed. Dan jagen kleine groepen op steppebizons, rendieren of mammoeten, oogsten ze noten oogsten, vangen ze vis. In het tussenseizoen komen ze samen met andere groepen in dichtbevolkte nederzettingen waar feesten gebruikelijk is. Gewassen planten doen ze niet. Seizoensrituelen met maskerades markeren het begin en het einde van de beide periodes. Graven met giften en monumentale architectuur suggereren dit seizoensdualisme dat zijn oorsprong vindt in de sterk wisselende seizoenen van de laatste ijstijd. Deze institutionele flexibiliteit doet hen bewegen tussen stadsstructuren met (tijdelijke?) heersers enerzijds en de meer egalitaire stam anderzijds. Het doet hen beseffen dat de sociaal politieke realiteit veranderlijk en cyclisch kan zijn. Deze verre voorouders kennen tot op dit moment ook een andere lichamelijke realiteit. Afhankelijk van hun biotoop (kust, bos, bergen, woestijn, regenwoud savanne…) zijn ze een fysiek ook een divers allegaartje vergelijkbaar met hobbits, reuzen, dwergen, elfen. Dit zal steeds uniformer worden.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022.p.94-95, 119, 122 &amp; 127..&lt;/ref&gt;

.

;38.000 jaar terug

.

* Eerste mensen verschijnen / zetten voet aan grond in onze regio: in Zuid Limburg, van de Maasvallei tot het Scheldebekken. In hun omgeving: de [[wolharige neushoorn]], [[reuzenhert|reuzenherten]], [[Holenbeer|holenberen]] en [[Mammoeten|mammoeten]], tot vijf ton zwaar.

.

* In een grot in de Zwabische Jura is een tekening van een kat-mens met wijd open armen en benen en een zwaard (?) dat lijkt op het sterrenbeeld [[Orion (sterrenbeeld)|Orion]]. 

.

;35.000 jaar terug

.

* Op het Indonesiche eiland [[Sulawesi]] zijn er handafdrukken van vrouwen.

== Het Jong-Paleoliticum (37.000-12.500 jaar terug) ==

[[File:Goddess_gif_small_10.gif|thumb|550px| (...)]]

.

♣ 

.

;37.000-30.000 jaar terug 

.

* De [[Neanderthaler]] sterft uit (is er een verband met de uitvinding van de boog door de mens?). De Neanderthaler is geen voorloper van de mens. 

.

* Vanaf nu start een koudegolf die bewoning in onze regio onmogelijk maakt.

.

;33.000 jaar terug

.

Grotte Chauvet Pont d'Arc in de [[Ardèche (departement)|Ardèche]] is wellicht de oudst gekende beschilderde grot in de wereld. De schilderingen tonen [[apen]], [[leeuw (dier)|leeuwen]], [[neushoorn]]s, [[oeros]]sen, [[paard (dier)|paarden]] en [[Bison (geslacht)|bizon]]s ter instructie van de jacht. Er zijn ongeveer driehonderd dieren afgebeeld. In andere grotten komen de [[panter]], de [[uilen (vogelfamilie)|uil]]), de neushoorn nauwelijks voor. De [[Holenbeer|holenberen]] is er ook. Abstracte tekens en afdrukken van handen komen voor. Jean-Marie Chauvet, Éliette Brunel en Christian Hillaire ontdekken de grot in 1994 die voorlopig niet toegankelijk is. Sedert 2015 is er een kopie, een 'kunstgrot' die de grotschilderingen tot leven wekt. De Duitse cineast [[Werner Herzog]] maakte in 2010 een 3D-documentaire over de grot: 'Cave of Forgotten Dreams'.

.

;32.000 jaar terug

.

* [[Pijl en boog]]

.

* In de [https://en.wikipedia.org/wiki/Coliboaia_Cave Coliboaia-grot] in [[Roemenië]] worden bizons, beren en neushoorns in zwarte kleuren, waarschijnlijk houtskool op de wand geschilderd. De ontdekking gebeurde in 2009.

.

;Ca. 32.000-27.000 jaar terug

.

[[Venus van Willendorf]] &amp; Man van Brno
 
.

;31.700 jaar terug

.

* In de [[grotten van Goyet]] zijn sporen gevonden van een vroege domesticatie van een prehistorische hond. (De mens nam de wolf onder zijn hoede en de soort evolueerde in de richting van wat we nu een hond noemen. Het gevonden exemplaar is geen voorouder van de huidige hond maar een uitgestorven zustergroep). De hond is het enige dier dat zich laat domesticeren voor de [[Neolithische revolutie|Neolitihsche revolutie]].

.

;30.000 jaar terug

.

* In een rijk beschilderde grot in de Franse Dordogne is een maankalender achtergelaten. Het arendsbotje toont ingekraste cirkels, bogen en halvemanen die het tweewekelijkse wassen en het afnemen van de maan illustreren.

.

;27.000 jaar terug

.

* Cro-Magnon mens; ontdekt in de [[Dordogne (departement)|Dordogne]] in 1868.


.

;23.000-20.000 jaar terug

* Nomaden steken de [[Beringstraat]] over en zullen Amerika bevolken als indianen. 

.

;20.000-15.000 jaar terug

.

* De [[Homo erectus soloensis]], een ondersoort van de Homo Erectus die leeft op Java sterft als laatste Homo Erectus uit.

.

* Het is met artefacten en fossielen gedocumenteerd hoe mensen uit Azië naar Amerika migreren. Een landmassa verbindt de noordwestelijke punt van Noord-Amerika met de noordoostelijke punt van Azië. Over die bovenzeese landmassa (nu Rusland en Alaska) lopen mensen en dieren. Het gaat om zo'n 900 kilometer.

.


;17.000 jaar terug

.

* Grotschilderijen in [[Lascaux (grotten)|Lascaux]] tonen astronomische hemelkaarten die de maancyclus in punten en vierkanten illustreren. Erboven is een rij van 13 kwartieren te zien die het tijdstip tonen waarop de paarden drachtig zijn en makkelijk te vangen zijn. Diende Lascaux als prehistorisch planetarium?  

.

* De grotinscripties en - schilderijen van [[Altamira (grot)|Altamira]] kent een bestaan van 27.000 geleden tot 17.000 geleden.

.

;16.000 jaar terug

.

* Sapiens koloniseren Amerika, de [[megafauna]] sterf er uit.

.

;15.000 jaar terug

.

* De aarde warmt geleidelijk weer op. Oerbossen ontstaan.

.

;13.000 jaar terug

.

* [[Cueva de las Manos]], een grottenstelsel in Argentinië bij de rivier [[Río Pinturas]] toont meer dan tweeduizend mensen handen, lama's en jachttaferelen.

.

*  Grot van [[Niaux]] in Zuid Frankrijk. De grot lijkt niet bewoond, hoewel bewoonde grotten in de regio bekend zijn. 

.

.

;Kijken
&lt;gallery widths=&quot;155&quot; heights=&quot;190&quot;&gt;
Bestand:RioPinturas-003.jpg|(..)
Bestand:RioPinturas-004.jpg|Groep B
Bestand:RioPinturas-005.jpg|Groep B
Bestand:RioPinturas-006.jpg|Groep C
Bestand:Niaux,_bisons.JPG|Replica uit Niaux met bizons.
&lt;/gallery&gt;

.

= '''MESOLITICUM (12.500 jaar tot 10.000 jaar terug)''' =

.

{{Citaat|'''We weten niet waar hij zich bevond en ook niet waar hij mee bezig was, die eerste mens die op het idee kwam om de schaduw van een in de grond gestoken stok te gebruiken. Hij hoefde als referentie alleen maar een los op de grond liggende kei te gebruiken om een tamelijk nauwkeurige voorstelling te krijgen van de tijd die hij nog had. Misschien was hij een jager-verzamelaar die zich te ver van de grot had verwijderd waarin zijn clan woonde. Of een veeboer op zoek naar nieuwe weidegronden, ban bij het vallen van de nacht de weg naar zijn onderdak kwijt te raken. Naar alle waarschijnlijkheid keek men al sinds onheugelijke tijden hoe hoog de zon aan de hemel stond, om te kunnen inschatten hoeveel muonen het nog zou duren voor het donker werd. Met de duisternis begonnen immers de gevaren. Het struikgewas was het rijk van de grote nachtroofdieren en op de weg naar de schuilplaats konden zich vijandige, op de loer liggende individuen verborgen houden.'''|[[Desmond Morris]].&lt;ref&gt;GUIDO TONELLI, vertaald door Hans van den Berg. ''Tijd. Een reis van vroeger naar later,'' Bezige Bij, Antwerpen, 2022, p. 45.&lt;/ref&gt;}}

.

{{Citaat|'''Er bestaan op dit ogenblik honderddrieënnegentig soorten apen. Honderdtweeënnegentig ervan zijn bedekt met haar. De uitzondering is de naakte mensaap die zich zelf ''Homo Sapiens'' noemt. Deze ongewone en zeer succesvolle soort besteedt een heleboel tijd aan de bestudering van zijn hogere motieven en even veel tijd aan het negeren van zijn fundamentele motieven. Hij is er trots op dat hij de grootste hersens heeft van alle primaten, maar is geneigd het feit te verhelen dat hij ook de grootste penis heeft en staat deze eer liever, ten onrechte af aan de machtige gorilla. Hij is een buitengewoon vocale, scherpzinnig onderzoekende aap, wiens wereld overbevolkt is, en het is de hoogste tijd dat wij zijn basisgedrag aan onderzoek onderwerpen.'''|[[Desmond Morris]].&lt;ref&gt;DESMOND MORRIS, vertaald door Thomas Nicolaas. ''De naakte aap.'' A.W. Bruna &amp; Zoon, Antwerpen, 1968, p. 9.&lt;/ref&gt;}}

.

Het [[Mesolithicum]] is een periode die moeilijk te grijpen is. Als overgangsperiode bouwden archeologen en historici deze periode in vanuit een evolutionair perspectief. Het lijkt op de Renaissance, die verhoudt zich even paradoxaal ten aanzien van de Middeleeuwen en de Nieuwe Tijden. Veel van het oude is in het nieuwe herkenbaar. En omgekeerd. Voor de jagers-verzamelaar tot de landbouw overgaat, komt er eerst een periode van gedurfde sociale experimenten.


[[Bestand:White cliffs of dover 09 2004.jpg|thumb|550px|Krijtrotsen van Dover]]

[[Bestand:0 Escalles - Le Cap Blanc-Nez (2).JPG|thumb|550px|Cap Blanc-Nez]]

.

* In Kortrijk zijn op de Pottelberg en in de buurt van de wijk 't Hoge ongeveer 250 artefacten uit deze periode ontdekt: wapenspitsen, lemmers, schrabbers, stekers, vuurstenen, [[burijn]]en.

.

* Het [[Nauw van Calais (zeestraat)|Nauw van Calais]] ontwikkelt zich tussen 12 en 8.000 jaar geleden opnieuw tot een zeestraat met de Atlantische Oceaan.

.

* Agrarische revolutie, planten en dieren worden (beginnend) gedomesticeerd: vooral de hond.

.

[[Bestand:E28_p26.jpg|thumb|550px|Een hut als een extensie van de kledij. Verschillende soorten hutten van de inheemse bevolking in Brazilië, 1834.]]

[[Bestand:Göbekli_Tepe,_Urfa.jpg|thumb|550px|Opgravingen bij Göbekli Tepe. Het is niet altijd duidelijk wat er eerst was: de bouw van een tempel door samenwerkende nomadengroepen of de komst van de landbouw die aan de tempelbouw vooraf gaat.]]

[[File:The_archaeological_site_of_Göbekli_Tepe_-_main_excavation_area.png|thumb|550px|Luchtfoto van de site Göbekli Tepe.]]

.

=== Wat gaat de sedentatie vooraf? ===

.

Zo'n twaalf- tot tienduizend jaar geleden eigenen diverse nomadische groepen zich - overal ter wereld - een vaste locatie toe. Veel ontwikkelingen en uitvindingen gaan die definitieve sedentatie vooraf. Met andere woorden: vooraleer de nomadische groepen zich een vaste woonplek vinden, zijn er al veel uitvindingen in ontwikkeling. Dit 'seminomadisme' kenmerkt zich door het feit dat nomaden steeds langer ter plekke blijven maar niet definitief. Dat komt tot uiting in:


.
 
 1. Experimenten met het ontginnen (en de kweek?) van wilde granen en de veredeling ervan kunnen rond 20.000 v.Chr. begonnen zijn. Daarbij begint de mens met plannen en vooruitdenken: (onbewaakte?) opslag ontstaat.
 
 .
 
 2. De [[Sikkel (werktuig)|sikkel]] laat een efficiënte oogst toe; speren en bogen met stenen pijlpunten penetreren beter, maalstenen, mortieren en stampers malen granen en mineralen. Touw en draad zetten aan tot weven en de naald maakt het naaien van huiden mogelijk.
 
 .
 
 3. De oudste rotsschilderingen uit [[Grotten van Lascaux|Lascaux]] zijn gedateerd op 17.000 jaar geleden, die van [[Altamira (grot)|Altamira]] in Spanje schat men op 15.000 jaar terug. Het beschilderen van stenen is de voorganger van wat later het schrift wordt.
 
 .
 
 4. ♣ 12.500 jaar terug: [[Yi-fu Tuan]], een Chinees-Amerikaanse humanistisch geograaf drukt het zo uit: 'Place is security. Space is Freedom. Zijn uitspraak gaat terug tot 12.500 jaar geleden. In Japan verschijnen potten en kommen. De betekenis? Vaatwerk vervangt en zijn een uitbreiding op de handen van de jager-verzamelaar. Manden en vlechtwerk doen hetzelfde: ze beginnen de transportrevolutie. Het bewaren van voedsel maakt voorraden mogelijk, schept orde en structureert de omgeving. De ''leegte'' van de klei scheidt de buitenwereld van de binnenwereld. Die ruimtelijke ordening verandert het begrip tijd en breekt het eeuwige nu van de jager-verzamelaar. Het adagio is niet langer 'er is voedsel te over, we eten alles op.' De pot construeert de toekomst, een plan waarbij een groep zijn 'morgen' organiseert. Zo introduceert het vat de begrippen tijd én veiligheid: hoe lang valt iets te bewaren of te beschermen (tegen ongedierte bijvoorbeeld)? En tijd resoneert met témenos, wat staat voor een omheinde, heilige en veilige ruimte. Vluchtelingen genieten er de goddelijke bescherming. Een &quot;waterbassin&quot; aan de ingang maakt hen rein. Homeros vermeldt een ''temenos'' als een afgebakend landgoed. De vorst of de god geniet er de vruchten van. In het Griekse Attica lijken er veel dergelijke gronden voor te komen sinds de sedentatie.&lt;ref&gt;GUIDO TONELLI, vertaald door Hans van den Berg. Tijd. Een reis van vroeger naar later, De Bezige Bij, Amsterdam, 2022, p. 30-31.&lt;/ref&gt; 
 
 .
 
 5. De kano en andere vroege boten, daar zijn sporen van.
 
 .
 
 6. Het bakken van brood en het maken van ovens gaat de sedentatie vooraf.
 

.

De nomadische jagers-verzamelaar ontwikkelt semipermanente nederzettingen van palmbladeren, hout en bamboe. Tekeningen van vijf tenten van rendierhuid van zo'n vijftienduizend jaar oud zijn gevonden in een grot bij Pincevent in de Seinevallei. Generaties lang onderhouden deze seminomaden hun kampen om er maandenlang te wonen, handel te drijven, te feesten en rituelen uit te voeren. Archeologen treffen tegenwoordig sporen aan van dit soort openluchtkampen in West-Europa. Tijdens de zomer bewonen kleine groepjes jagers de kampen, 's winters groeit de groep aan in meer permmnente bouwsels, zoals grotten. Sommige zijn tienduizend jaar lang bewoond en verfraaid met tekeningen.

=== Gevonden broodkruimels: inleefoefening III ===

.

{{Citaat|'''Het moet een mooie dag geweest zijn in Bilad al-Sham, aka het Morgenland, de [[Levant]] of het historisch-geografisch gebied dat grotendeels [[Israël]], [[Palestina (staat)|Palestina]], [[Jordanië]], [[Syrië]] en delen van [[Turkije]] beslaat. Zo’n 14.000 jaar geleden woonde daar [[Uk-Uk]], de vernuftige [[Natufiër]]. Of Uk-Uk een man was of een vrouw, laat ik in het midden, ik ben geen specialist in genderstudies binnen semi-sedentaire voedsel-verzamelaarssamenlevingen. Maar laten we er even van uitgaan dat hij een man was. Uk-Uk, nakomeling van Ug Ug, was altijd al een bijzondere jongeling geweest. Of de naam Uk-Uk een veelvoorkomende naam was binnen de [[Natufische samenleving]], laat ik in het midden, ik ben geen specialist in laat-epipaleolithische nomenclatuur. Uk-Uk was nieuwsgierig van aard. Als kind was hij meermaals ernstig ziek geworden door onbekende besjes te eten. Het was die nieuwsgierigheid die hem te dicht bij een wild zwijn had gedreven. Wat Uk-Uk dacht toen hij het zwijn aaide, blijft een mysterie voor ons. Wat we wel weten, is dat het zwijn zijn gebaar niet apprecieerde. Tijdens de schermutseling na de ongewenste aai verloor Uk-Uk het merendeel van zijn gebit. Daarom droeg hij sinds die dag steeds een maalsteen mee. Daarmee maakte hij gevonden voedsel verteerbaarder, verbrijzelde hij vezels en maakte hij knapperig fruit papperig. Het was die omslachtige manier van vreten die Uk-Uk bracht tot een van de belangrijkste ontdekkingen van de menselijke geschiedenis. In de buurt van de grot waar zijn stam zich had nedergezet, groeiden indrukwekkende groene tarwehalmen die makkelijk boven zijn 1,44 meter uittorenden. Meerdere leden van zijn stam hadden al eens een aartje afgeknapt en de korrels van hun kafjes gewreven. Maar meestal negeerden ze de halmen, want ze beleefden weinig plezier aan de smaak. Hoeveel Uk-Uks zijn er geweest die niet tot aan het stadium van pap zijn geraakt? Hoeveel Uk-Uks hebben de pap laten aanbranden? Dat was buiten de maag van Uk-Uk gerekend. Hij had zin in een snack. De opbrengst van de jacht was mager de laatste tijd en de vruchten lieten op zich wachten. Uk-Uk bedacht zich met de emmer tarwe en verzamelde een buidel vol. De geplette korrels waren droog en de poederpulp deed hem hoesten. Water. Water was altijd al een goede vriend geweest in zijn tandeloze bestaan. Uk-Uk maakte de pap, maar zeggen dat die een ‘smaakbommetje’ was, zou een overstatement zijn. Vuur. Het was de gewoonte in die tijd om alles eens boven het vuur te houden. Het had een goede reputatie opgebouwd met betrekking tot vlees. Zonder dat Uk-Uk erbij stilstond, had hij de basis gelegd voor een grijs boerenbrood, wit gesneden, naan en pita, volkoren en ciabatta, [[challah]] en [[pretzels]], [[knäckebröd]] en roti, en paradoxaal genoeg glutenvrij brood. Of er iets waar is van de historie van Uk-Uk, weet ik niet, ik ben geen culinaire paleontoloog. Wat ik wel weet, is dat er vijftien broodkruimels werden gevonden op de Shubayqa 1 archeologische site in Jordanië. Die bleken zo’n 14.400 jaar oud te zijn, ouder dan de eerste sedentaire agrarische samenlevingen. Als iemand het verdient om te verrijzen en erkenning te krijgen voor zijn verwezenlijking, is het Uk-Uk wel. Aan de basis van menselijke kennisverwerving ligt trial-and-error. Proberen en falen. Hoeveel Uk-Uks zijn er geweest die niet tot aan het stadium van pap zijn geraakt? Hoeveel Uk-Uks hebben de pap laten aanbranden? Hoeveel stamgenoten vonden de ontdekking van het brood niet de moeite waard om verder te onderzoeken? Native Americans beschouwden een berg als een gebeurtenis. Niet als een onveranderlijk resultaat. De berg is in wording. Brood is een gebeurtenis en geen evidentie. Dankjewel Uk-Uk.'''|[[Rashif El Kaoul]].}}

.

;12.000-11.600 jaar terug
* In [[Göbekli Tepe]] (Navelberg, in het zuidoosten van Turkije) slaan nomadengroepen de handen in elkaar en besluiten tot de bouw van een gigantisch monument die in de archeologie geen precedent kent. De gebouwen bestaan uit T-vormige pilaren in cirkels. De stenen wegen vele tonnen, losgehakt en de heuvel opgevoerd. De ontdekking ervan in 1994 zette het idee dat nomadengroepen langs elkaar leven, op zijn kop. De site toont aan dat nomaden op behoorlijk grote schaal samenwerken, hun krachten bundelen en zich laten zich leiden 'een' idee. Vijfhonderd werklieden waren, naar schatting nodig om dit indrukwekkende bouwwerk te creëren, zonder een boerderij in de buurt. Wie zorgde voor het voedsel? Nog meer werklieden? Of een overdaad aan wild en voedsel? Aanwijzingen dat er ooit een sedentaire bewoning was op de Navelberg zijn er niet. Het lijkt een nomadisch bedevaartsoord als een soort experiment voorafgaand aan de sedentatie. Dit maakt de tempel uitzonderlijk: ze ging de boerderij vooraf. Althans dit is de interpretatie van [[Klaus Schmidt]]. Die stelt dat bij de bouw van dit complex de [[Neolithische revolutie]] nog niet was begonnen. Schmidt denkt dat de nomaden overvloedige wilde granen gebruikten dat de bescherming ervan tegen wilde gazelleskuddes en ezels tot samenwerking leidde die vervolgens grootschalige landbouw deed ontstaan, en een dorp nabij de bouwplaats. De bouw van de tempel zou dus voorafgaan aan het [[Neolithicum]] en niet andersom.&lt;ref&gt;KLAUS-DIETER LINSMEIER. ''Eine Revolution im großen Stil.'' Interview mit Klaus Schmidt. In: ''Abenteuer Archäologie. Kulturen, Menschen, Monumente.'' Spektrum der Wissenschaft, Heidelberg 2006; HUGH HONOUR &amp; JOHN FLEMING, vertaald door Sjoerd de Vries. ''Algemene kunstgeschiedenis.'' Meulenhof, Amsterdam, 2016, p. 36.&lt;/ref&gt; Latere publicaties stellen dat in deze regio en deze periode het Neolithicum al stevig ingang vond, dat verklaart waarom sommigen het Neoliticum reeds 12.000 jaar geleden laten starten en niet 10.000 jaar geleden.&lt;ref&gt;CHRIS S.M. TURNEYA &amp; HEIDI BROWN. ''Catastrophic early Holocene sea level rise, human migration and the Neolithic transition in Europe.'' In: ''Quaternary Science Reviews'', 26, 2007, p. 2036–2041.&lt;/ref&gt; Dat betekent dat prille neolithische boeren de tempel bouwden nadat ze eerder voor hun eigen profijt kozen.

.

;Kijken
&lt;gallery widths=&quot;155&quot; heights=&quot;190&quot;&gt;
Bestand:Göbekli_Tepe_Pillar.JPG|Göbekli Tepe, pijler
Bestand:GobeklitepeHeykel.jpg|Detail
File:Urfa_museum_Animal_relief_sept_2019_4772.jpg|Detail
File:Göbekli2012-22.jpg|Detail
File:Göbekli_Tepe_-_100525.jpg|Opgravingen 2010
File:Göbekli2012-16.jpg|
File:Göbekli2012-19.jpg|
File:Stratigraphy_of_Göbekli_Tepe.png|Doorsnede
File:UrfaMuseumGöbekli.jpg|Museum
&lt;/Gallery&gt;

.

= '''VAN NEOLITISCHE ECOSYSTEMEN TOT DE OUDHEID: 10.000-5.000 jaar terug''' =

.

{{Citaat|'''De landbouw - waarbij mensen zich door allerlei moeilijkheden heen slaan en tijd en energie besteden aan grote projecten, in de verwachting daar uiteindelijk voor beloond te worden met een oogst - leidde tot grote veranderingen in de levens van de mensen, want een dergelijke vorm van langdurig vertraagde wederkerigheid vereist geloof, en bij geloof speelt schoonheid een grote rol.|Gaia Vince'''&lt;ref&gt;GAIA VINCE, vertaald door Rogier van Kappel. ''Vuur, taal, , schoonheid, tijd. Hoe culturele evolutie de mens heeft gevormd,'' Atlas Contact, Antwerpen, 2020, p. 258.&lt;/ref&gt;}}

.

== Neolitische ecologie (12.000 jaar terug tot de [[kopertijd]]) ==

.

=== Neolitische revolutie of neolitische ecologie? ===

.

De [[neolithische revolutie|neolithische revolutie]], een begrip van [[Vere Gordon Childe]], duidt de overgang aan van het nomadische naar het sedentaire bestaan, waarbij de economie of het overleven van het plukken, het jagen, het vangen van vis en het verzamelen, inruilt voor een maatschappij gebaseerd op landbouw en veeteelt. Recent is dit verhaal terecht bekritiseerd en genuanceerd. Landbouw en revolutie zijn twee woorden die het proces dat toen plaatvond nodeloos uitvergroten. Met andere woorden: het liep allemaal niet zo'n vaart. En die vaart verliep niet in één richting. 'Wat als we het accent zouden verleggen van landbouw en domesticatie naar, laten we zeggen plantkunde of zelfs maar tuinieren', vragen David Graeber en David Wengrow zich af in ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid''.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, p. 260-264.&lt;/ref&gt; Deze neolitische ecologie had weinig revolutionairs noch landbouwkundig. 

.

;Hoe liep het dan wel? 

.

11.000 jaar terug dwingt de [[klimaatsverandering]] bij het einde van de [[laatste ijstijd|(voor)laatste ijstijd]] mens, dier en omgeving tot aanpassing. Het einde van dit [[Pleistoceen]] valt dus samen met het ontstaan van sedentaire gemeenschappen op alle continenten. De opwarming treft de hele aarde en zorgt voor meer regen, fauna en flora. Waar weinig begroeiing is, komt die er. In minder dan 5.000 jaar duiken in Zuidwest-Azië, China, drie Amerikaanse gebieden en in Papoea-Nieuw-Guinea sedentaire kernen op. De jacht waarbij de mens (een kudderoofdier) de wijfjesdieren spaart, is niet langer mogelijk en overbejaging leidt tot het uitsterven van de [[Mammoet]]. Andere diersoorten trekken weg door de opwarming. Jager-verzamelaars die vertrouwd raken met de groeicyclus van planten beginnen met het verbouwen van wilde gewassen dat mogelijks leidt tot (het zeer langzame) veredelen. Hun jacht en verzamelactiviteit zetten ze niet on hold. Er komen nieuwe jachtmethodes die zich richten op petieterige en snelle prooien. Mannen leren betere [[pijl]]en en [[Boog (wapen)|bogen]] hanteren, domesticeren de [[wolf]] als voorloper van de [[hond]] en vrouwen laten zich in met het verbouwen van planten.&lt;ref&gt;LINDA R. OWEN. ''Gender, crafts, and the reconstruction of tool use.'' Helinium, 1994, 186–200, geciteerd in DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 263.&lt;/ref&gt; Die vrouwelijke kennis sorteert niet uitsluitend effect in de voedselproductie. Bij het aanleggen van kunstmatige, tijdelijke habitats die eerder op tuinen dan akkers lijken, laat een tuinvrouw of -man de ecologische balans doorslaan in het voordeel van de mens. Er komt een onderscheidt tussen onkruid, verdovende planten, kruiden en voedsel. Het gaat niet om de exploitatie van vaste, uitgestrekte landerijen maar om kleinschalige en variabele gronden bij oevers of bronnen waar vloedvlakte-irrigatie een landbouwsysteem is dat de bodembewerking vooral aan de natuur overlaat. Seizoensgebonden overstromingen zuiveren en verversen de grond met slib. Ontbossing of onkruid wieden is onnodig. De enige inspanning die deze kleinschalige tuinbouw vraagt, is de bouw van een dam om het water te sturen. In dit soort habitat vleien en verleiden de tuinvrouw en -man de natuur. Ze buigen en verzorgen haar, ze leiden en of misleiden ze zoekend naar een gunstig resultaat. Als er al over een revolutie te spreken is, dan vindt die niet haar oorsprong in een snelle economische overgang van het jagers-verzamelaarsbestaan naar de sedentaire landbouw. Wat revolutionair is aan dit nieuwe tuinieren, is het potentieel van een nieuw kwartet: koren, stengel, de klei waarin ze groeien en de menselijke regie.

.

1. VOEDSEL. Behalve het oogsten van wilde granen dat leidt tot het bakken van brood, krijgen deze tijdgenoten oog voor onkruid, de domesticatie van specerijen, kruiden, voedselgewassen en dieren, experimenteren ze in de kweek van geneeskrachtige planten die ze op hun strooptochten leerden kennen. Verfijnde kleuren verschijnen. Rituelen en priesterlijke -zowel mannelijke als vrouwelijke- gebruiken dragen deze economische kennis intergenerationeel over. Met het stichten van branden maken ze terreinen vrij voor de kweek van de gewenste soorten zoals fruit- en notenbomen. Een effectieve ongediertebestrijding met weinig of geen middelen werpt de vroege tuinvrouw of -man terug op observaties van het gedrag van het plaagdier en de studie van de biologie.&lt;ref&gt;DAVE GOULSON, vertaald door Nico Groen. ''De tuinjungle. Tuinieren om de wereld te redden'', Atlas Contact, Antwerpen, 2019, p. 70.&lt;/ref&gt;

.

2. AMBACHTEN. Ambachtslui laten zich met het overschot van het graan in: de vezels en de stengels. Parallel met het voedsel produceren ambachtslieden een ongezien aantal uitvindingen: alle soorten touwen, netten, matten, kledij, manden. De combinaties van deze uitvindingen duwen de innovaties: rugzakken, vlotten, zeilen, schoeisel... 

.

3. KLEI. Klei herdefinieert de relatie tussen het nu en de toekomst, tussen het verleden en het heden. Kleitabletten nemen de functie aan van fiches of dagboeken zijn een extensie van het onbetrouwbare geheugen en lenen zich voor berekeningen en redeneringen. Naast het 'kampvuurverhaal' en de mythische legenden komt een vaste drager die het verleden vast beitelt. Geboetseerd beeldend werk bereidt de stam voor op de jacht, het paren, de oogst... Er komen veranderingen in de architectuur, in de bouw van ovens en de warmteleer. 

.

4. LEEFPATROON. Tenslotte zijn er de nieuwe leefpatronen die dit alles combineren: zoals kaas op brood leggen en dat op een bord presenteren. Er komen rituele feesten verbonden aan de zaai- en oogsttijd. In dit vroege Neolithicum lijkt alles op een speels, ontspannen proces: niet afgedwongen of gedetermineerd door het einde van de laatste ijstijd. Die zette het proces in gang en liet mensen de keuze. 

.

5. KEUZES. Dat het verloop geleidelijk aanvoelt, heeft te maken met het kleine aantal mensen in die dagen. Ondanks een zeespiegelstijging met zeven (!) centimeter per jaar, biedt de opwarming hen de kans zich aan de nieuwe omstandigheden en omgevingen aan te passen en hen keuzes te laten om op verschillende wijzen te reageren. A/Sommige groepen volgen de [[Rendieren]] in hun noordwaartse trek. Daar, in Noord-Europa, Azië en Amerika houden ze vast aan die traditionele jacht en visvangst. Nu treft de recente klimaatcrisis hen. B/Andere groepen wijzen de sedentatie af en houden om hun vrijheid vast aan het nomadisch bestaan, sommigen tot op heden: de [[Bedoeïenen]], de [[Roma (volk)|Roma]], de [[Sinti]], de [[Toeareg]], [[Mongolië|Mongoolse]] veehouders, de [[Moken]] en de [[Masai (volk)|Masai]]. Daarbij ging niet altijd om een gebrekkige technische kennis, het ging om een maatschappelijke keuze.

.

Is de [[Vruchtbare Sikkel]] het meest succesrijke gebied? Alleen zeker is dat dit gebied het meest onderzocht is. Daar worden de eerste nomaden sedentair. [[Jericho]], nu Tell es-Sultan, is één van de oudste steden ter wereld. Het sedentair worden is een geleidelijk proces met verschillende snelheden: In westelijk Iran en in Palestina begint het omstreeks 10.500 jaar geleden, Egypte volgt en in de Balkan en Griekenland komt de sedentatie er 8.000 jaar terug. Midden-Amerika en China volgen 7.000 jaar terug. In Noord-Europa zijn de oudste sporen van sedentaire gemeenschappen zes- tot vijfduizend jaar oud. Dat noemen we de neolithische (r)evolutie. Het proces verschilt dus van regio tot regio en uiteraard bleven groepen nomaden rondtrekken zonder dat ze het nodig vonden land te bebouwen. In sommige regio's gaan de veranderingen snel, elders spreekt men liever van een [[evolutie]] dan over een [[revolutie]]. Landbouwsamenlevingen staan voor onveiligheid: hongerdood en hongersnood zijn nooit ver weg. Als de graandominantie van gierst, gerst of tarwe het in een regio overneemt van de andere teelten, kan het gebied tot koninkrijk ontwikkelen. Omdat graan bovengronds groeit is het zichtbaar, concreet en te bezitten. En omdat granen de tijd kunnen torsen en in draagbare porties te verpakken zijn, is het te kwantificeren en kan het aldus dienen als ruimmiddel of als belasting.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid,'' Maven, Amsterdam, 2022, p. 481-482.&lt;/ref&gt;

.

Het langzame verdwijnen van de ijskappen leidt voor de jager-verzamelaar niet per definitie tot sedentarisatie. In kustgebieden duiken kliffen op die onder het ijs zaten en verdwijnen kliffen omdat de zeespiegel hen overspoelt. Dit soort gebieden zijn een schatkist met oesters, mosselen, zeevogels, walvissen, krabben, garnalen... Landinwaarts voeden gletsjers zoetwatermeren en -rivieren en de nomade plukt er de vruchten van: snoek, [[brasem]] en watervogels aan de zeezijde, noten, fruit, bessen en paddenstoelen landinwaarts... In dit soort productieve omgevingen schiet de demografie omhoog. Terwijl een jager-verzamelaarsfamilie/clan 100.000 hectare nodig heeft om te fourageren stijgt de bevolking nu met drie mensen per 100 hectare.&lt;ref&gt;VACLAV SMIL, vertaald door Joost Pollmann &amp; Koos Mebius. ''Zo zit de wereld in elkaar. Wat de wetenschap ons leert over het verleden, het heden en de toekomst,'' Nieuw Amsterdam, sp., 2022, p. 63.&lt;/ref&gt; Aan de noordwestkust in Amerika profiteren de kustbewoners van de jaarlijkse vistrek en jagen ze op zeezoogdieren. Hun hoogwaardige eiwitten en vetten neigen hen naar een sedentaire levenswijze in houten gemeenschapshuizen omgeven door totempalen. Al snel volstaat één hectare om één mond te voeden. 5200 jaar geleden brengt Egypte dit cijfer op 1,3 en als Egypte deel uitmaakt van het Romeinse Rijk - in de eeuwen na Christus - komt het cijfer op 2,5.   

.

.

=== Wie velde een konijn? ===

[[Bestand:O.0173_color-sharpen_obv.jpg|Spijkerschift op een tablet uit het 3de millennium VC.|thumb|550px|[[Spijkerschrift]] op een tablet uit het 3de millennium voor Christus. Steen is de oudst bewaarde drager van het schrift. Andere dragers die minder bestand waren tegen de tand des tijd, gingen verloren.]]

.

{{Citaat|'''Ik weet zeker dat ze me kippen leerde slachten of me opdroeg het lijk van het meisje te helpen wassen om me erop te wijzen dat een mens niet eeuwig aan de poort van de eindeloosheid en haar stralende panorama’s kan blijven dralen.'''|Terugblik op een kindertijd [[1914]].}}&lt;ref&gt;[[Erwin Mortier|ERWIN MORTIER]]. ''Godenslaap.'' De Bezig Bij, Amsterdam, 2009, p. 212.&lt;/ref&gt;

.

;Terug in de tijd

.

Achttien zijn ze. Een aula vol, ergens begin oktober. Het jaartal maakt niet zoveel uit. Onwennig, net als het weer. “Wie in deze klas kan een kip slachten?” “Een konijn vellen?” “Wie zag dode mensen?” “Lijken?” “Kadavers?” “Wie maakte ooit een geboorte mee?” Bij de vragen waarmee hij de les opent, laat hij de studenten handen opsteken. Ze vinden de vragen even fascinerend als schokkend en raken er even het noorden bij kwijt. De eenentwintigste-eeuwse rationele westerling, die ongeveer één derde van zijn leven op schoolbanken plaatsneemt en studeert onder [[kunstlicht]] via [[internet]] en [[satelliet]]beelden op pc-schermen, logische verklaringen gebruikt, sociologische modellen en fysische wetten bestudeert in een [[globalisering|globaliserende]] airco- en netwerkomgeving, heeft weinig benul hoe het leven is in de oude, [[agrarische samenleving]], die drijft op het ritme van dagen en nachten, weken, maanden en seizoenen, een wereld waar de natuurelementen zowel een kans als een bedreiging zijn, een wereld waar de natuurelementen de enige constante zijn.

.

.

=== Waarom priesters voor krijgers komen ===

[[Bestand:Yuval_Noah_Harari.jpg|thumb|550px|Yuval Noah Harari (1976) is een Israëlisch historicus, filosoof, futuroloog. Tot 2014 was hij een onbekende mediëvist. Drie boeken gaven hem wereldfaam: ''Sapiens'', ''Homo Deus'' en ''21 lessen voor de 21e eeuw''. Zijn boodschap gaat over de samensmelting van biotechnologie en informatietechnologie. De mens kan ingehaald worden door zijn eigen creaties en het valt niet uit te sluiten dat de mens zoals die nu bestaat, binnen een eeuw verdwenen is.]]

.

{{Citaat|'''De religie is de zucht van de in benauwenis verkerende creatuur, het gemoed van een harteloze wereld, zoals zij de geest van de geestloze toestanden is. [[Opium van het volk|Zij is de opium van het volk.]]'''|[[Karl Marx]]}}

.


.

;Tekstfragment uit ''Sapiens'' van [[Yuval Noah Harari]]&lt;ref&gt;(Sapiens, p. 228)&lt;/ref&gt;.

.

[[Bestand:Gordon_Childe.jpg|thumb|550px|[[Vere Gordon Childe]] (1892-1957) was een Australische filoloog en archeoloog. Zijn visie op de prehistorie is marxistisch georiënteerd. Hij bedacht de term 'Neolithic Revolution' en de 'Urban Revolution'. Childe combineert zijn ontdekkingen en de theorie van de prehistorie.]]

{{Cquote|'''Het lijkt erop dat de [[agrarische revolutie]] samenging met een religieuze revolutie. [[Jager-verzamelaars]] plukten en achtervolgden wilde planten en dieren, die beschouwd konden worden als gelijkwaardig aan de ''[[Homo sapiens]]''. Het feit dat de mens op schapen joeg maakte schapen niet inferieur aan de mens, net zomin als het feit dat tijgers op mensen joegen de mens inferieur maakte aan tijgers. Wezens communiceerden rechtstreeks met elkaar en kwamen met het nodige geven en nemen uit op de regels die golden in hun gedeelde leefgebied. Maar boeren bezaten en manipuleerden planten en dieren en konden zich natuurlijk niet verlagen tot onderhandelingen met hun bezittingen. Het eerste religieuze effect van de agrarische revolutie was dus dat planten en dieren van gelijkwaardige leden van een spirituele Ronde Tafel veranderden in [[bezit]]. Dat creëerde echter wel een groot probleem. Boeren wilden misschien de absolute controle over hun schapen, maar ze wisten maar al te goed dat die controle beperkt bleef. Ze konden de schapen opsluiten binnen omheiningen, rammen [[castreren]] en selectief te werk gaan bij het fokken van [[Ooi|ooien]], maar ze konden niet zorgen dat hun beesten gezonde lammeren verwekten en ze konden ook de uitbraak van de dodelijke dierziekten niet tegengaan. Hoe moesten ze de productiviteit van hun kuddes dan waarborgen? Een theorie over de oorsprong van de goden voert aan dat goden er kwamen omdat ze het probleem oplosten. Goden zoals de [[vruchtbaarheidsgodin]], de [[hemelgod]] en de medicijn-god traden op de voorgrond toen planten en dieren hun uitdrukkingsvermogen verloren, en de belangrijkste rol van de goden was die van tussenpersoon tussen mensen en de woordeloze planten en dieren. Oude [[Mythologie|mythologieën]] vormen in wezen een juridisch contract waarin mensen eeuwige toewijding aan de goden beloofden in ruil voor heerschappij over planten en dieren, waarbij de eerste hoofdstukken van het [[Genesis (boek)]] een perfecte illustratie vormen.'''|[[Yuval Noah Harari]]}}

.

.

== Overleven? ==

[[Bestand:Lier Zimmertoren dial lossless crop.jpg|thumb|550px|Na de Middeleeuwen krijgt de mens steeds meer grip op de werkelijkheid én ja, het ongrijpbare, de tijd. Galilei (1564-1642) gebruikte bij zijn eerste experimenten zijn pols om de tijd te meten. Eind zeventiende eeuw doen de minuten- en secondewijzers hun intrede. De &quot;Jubelklok&quot; in de [[Zimmertoren]] symboliseert de tijd met de [[klok (tijd)]], de [[maanfase|fasen van de maan]], de [[cyclus van Meton]], de [[epacta]] en de [[tijdsvereffening]], de [[dierenriem|zodiac]], de [[zonnecyclus]] en de [[zondagsletter]], de week, de [[globe]], de maanden, de [[Datum (dagtekening)|datum]], de seizoenen, de [[Getijde (waterbeweging)|getijden]] en de [[schijngestalten|schijngestalten]] van de [[maan]].]]

.

[[Abram de Swaan]] noemt zes voorwaarden die een veilig sedentair overleven mogelijk maken.&lt;ref&gt;ABRAHAM DE SWAAN. ''De mensenmaatschappij, een inleiding''. Bert Bakker, Amsterdam, 1996, p. 13-24.&lt;/ref&gt; Hij komt hiermee in de buurt van de [[Piramide van Maslow]], voor het eerst geformuleerd tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Alle mensen hebben nood aan:

.

;Harde, tastbare noden

.

1. '''Voedsel'''; waar mensen in de huidige samenleving volledig afhankelijk zijn van onbekende anderen (met lange interdependentie-ketens), is men dat 10.000 jaar geleden veel minder (en met korte ketens).

.

2. '''Beschutting'''; het weer dwingt mensen tot kledij en behuizing.

.

3.  '''Bescherming'''; rovers en roofdieren (ook microben) zorgden ervoor dat er omwallingen en ommuringen kwamen en leidden tot militair agrarische samenlevingen.

.

;Zachte, niet materiële noden

Op het eerste zicht lijken zachte noden een bijzaak, ondergeschikt aan de harde noden. Niets is minder waar. Zonder affectie, kennis en sturing gaan de voedselproductie en -verdeling, de beschutting en de bescherming van de dorpsgenoten de mist in.

1. '''Affectie'''; is een noodzakelijke voorwaarde om te overleven en kan een zaak van leven of dood zijn. Mensen zien zichzelf door de ogen van anderen. Zonder de ander heeft een mens schaamte noch trots.

.

2. '''Kennis'''; wie niet over de kennis over de wereld om hen heen beschikt, is zwaar in het nadeel. Over welke kennis men dient te beschikken, is afhankelijk van samenleving tot samenleving en van tijd tot tijd; 

.

3. '''Sturing'''; Lichamelijke, natuurlijke neigingen zoals ontlasten, eten, slapen worden onder externe dwang omgevormd tot aanvaardbare gewoonten en zelfdwang. 

.

.

=== Zaaien, oogsten noch tuinieren zijn instinctgedrag ===

.

[[Bestand:Monolito_de_la_Piedra_del_Sol.jpg|thumb|550px|Kalendersteen van de [[Azteken]], Mexico.]]

[[Bestand:Hieronymus_Bosch-_The_Seven_Deadly_Sins_and_the_Four_Last_Things.JPG|thumb|550px|De Zeven Hoofdzonden van [[Jheronimus Bosch]] hangt, net als zijn [[Tuin der lusten]] in het Museo del Prado in Madrid. De binnenste cirkel bestaat uit zeven vlakken met evenveel hoofdzonden. Ze omringen een halfnaakte Jezus, Man der Smarten, met: 'Pas op, pas op, de heer ziet'. De hoekcirkels geven taferelen over de dood en wat daarna.]]

[[Bestand:Le_combat_de_Carnaval_et_de_Carême_Pieter_Brueghel_l'Ancien.jpg|thumb|550px|Het gevecht tussen [[Carnaval]] en [[Vastentijd]], [[Pieter Bruegel de Oude]], 1559.]]

Zo opent de vroeg antieke wereld haar dorpspoorten. Het [[gehucht]] plaatst zich midden in de wilde natuur als een landbouwgemeenschap. Waarschijnlijk ontstaan de eerste dorpen in gebieden met wilde granen. Die hebben een vergelijkbare plantdichtheid als de gecultiveerde variant en zijn rijker aan proteïnen. In West-Azië en Europa gaat het om [[graan]], in Afrika is dit [[sorghum]], in Amerika [[maïs]], in Azië [[rijst]]. De landbouw beïnvloedt de sociale samenwerking. Graanboeren - een Europees gewas - zijn afhankelijk van de regen. Samenwerking is er niet nodig en leidt tot een individuele, kapitalistische instelling. 

Jaren met een goede oogst én voedseloverschotten zorgen voor afvalbergen. Oude granen, overschotten van groenten en fruit(pitten) worden in de nabije omgeving gedumpt, zo luidt de redenering. Die afvalhopen vormen een prima biotoop om een jaar later onbedoeld een nieuwe opbrengst te zien opduiken. Duizend jaar later zijn deze planten genetisch gewijzigd. Omstreeks 10.500 jaar geleden zijn niet alleen plantensoorten gedomesticeerd, het verhaal geldt evenzeer voor de dieren: de gecontroleerde kudde maakt plaats voor de veeteelt. 

Gewassen verbouwen gebeurt niet instinctmatig. Mensen 'kweken' evenmin. Het is een langzaam leren op het ritme van [[seizoenen]] en jaren, en dat in een tijd zonder klok, schrift of jaartelling. Die oude, intuïtieve tijdsbepaling is aanvankelijk niets anders dan een zich herhalende ervaring, gemeten met de zon, de maan en de sterren die uiteindelijk tot een [[kalender]] leiden. De kennis behoort toe tot getalenteerde groep met een goed waarnemingsvermogen en enkel hun geheugen als kennisdrager. Soms zijn het onaangepaste, zonderlinge figuren, vreemd of misvormd, travestie- figuren of dorpsgekken die met ontzag en minachting tegelijk bekeken worden. Hun excentrieke uiterlijk en/of karakter maakt ze uitverkoren: ze waren aangeraakt door God. De gemeenschap beseft zo dat deze schijnbaar onproductieve leden een reservetalent kunnen vormen door anders te denken. En dat kan van pas komen bij een crisis of bij onvoorziene gebeurtenissen. Omwille van hun charisma, overtuigingskracht of hun spiritualiteit groeien ze tot leider uit, dat was al zo vanaf het semi-nomadisme en de lijn is door te trekken tot bij het begin van de 20ste eeuw. De profeet van de Nuer – een veetelers volk in Zuid Soedan geldt als voorbeeld. Die kwijlt met lege blik in de ogen en gedraagt zich als een epilepticus in trance. Onverstaanbare klanken, tijdrovende en (schijnbaar) zinloze bezigheden: vasten, veren dragen, ’s nachts op daken zitten, urenlang puzzelen met schelpen... Zijn overtuigingskracht bestaat niet uit een rationele argumentatie. De profeet speelt in op gevoelens, wekt hartstochten op, hij gebruikt poëzie, spreekwoorden en metaforen, vertelt oerverhalen. Ironie en dubbelzinnigheden, humor en belediging zijn hem niet vreemd. Hij voorspelt en doet openbaringen. Hoe de profeet deze middelen inzet is afhankelijk van zijn culturele traditie en de verwachtingen van zijn gemeenschap.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 57, 58 &amp; 112.&lt;/ref&gt; Die groep groeit uit tot de priesterkaste. In oorsprong zijn [[hiërarchie]] en ‘priesterbestuur’ synoniemen. Hun tempels lijken meer op fabrieken en magazijnen dan op kerken. De aanwezigheid en het meten van menselijke arbeid (tempelarbeiders), de voorraden, de grondstoffen, de werkplaatsen staan ten dienste van diverse bedrijfstakken: zuivelproductie, textielproductie, het bakken van zuurdesembrood, het maken van olie, bier en wijn, de standaardverpakkingen. In de Soemerische tempelmagazijnen zijn tachtig soorten vis te vinden. Ambtenaren tellen er alles en zetten het uit op een tijdlijn: dagen, maanden, jaren. In hun kalendermatige boekhouding leggen ze de basis voor het huidige geldwezen, de bureaucratie en de industrialisatie. &lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid, Maven, Amsterdam, 2022,p. 338-340.&lt;/ref&gt;
Als centrale figuren interesseren priesters zich in het gedrag van planten, dieren én mensen en hoe die het best gedijen. De oogst is afhankelijk van de natuur en nauwelijks te beïnvloeden. De arbeid en de menselijke voortplanting daarentegen zijn wel beïnvloedbaar. Presbyters, πρεσβύτερος of presbuteros - het woord komt uit het Grieks - betekent de oudste of ouderling. Die priesters en heksen, aardpriesters en profeten, [[sjamanen]] en druïdes, medicijnmannen en tovenaars zien in dat de mens meer beheersbaar is dan de natuur. Alleen via de beheersing van de mens zijn de de natuurlijke en de menselijke gevaren onder controle te houden. Hun priesterlijke kennis en inzichten focussen zich op ziektes bij planten en dieren, hoe ze te voorkomen of ze te genezen, ze leren periodes van droogte of regen voorspellen, wijzen parasieten en onkruid aan en leggen uit hoe het te verdelgen. Ze instrueren, beïnvloeden en dwingen mensen één en ander te vermijden: de pijnlijke gevolgen van het fout zaaien of het te vroeg oogsten, het slecht bewaren of het fout verdelen. Hun landbouwtechnieken passen ze toe op de mens. Nomadische stammen nemen een pauze tussen twee bevallingen in, in de sedentaire samenleving baren vrouwen vaak om het jaar een kind. Om economische en militaire redenen bemoeien mannen zich in toenemende mate met het reproductievermogen van hun vrouw. Kinderen kunnen kuddes leiden, op de akker werken of krijger worden. Om hun vaderschap en hun eigen bestaan te verzekeren, controleren mannen de seksualiteit van hun vrouw. Komt daar bij kijken dat er zich uit egalitaire dorpen/steden geen krijgerskaste ontwikkelde, wat hen vatbaar maakt voor nederlagen. Vrouwen en kinderen worden bijgevolg slaaf en de mannen afgemaakt. Mannenbezit dus.


.

=== [[Tien geboden]] ===

[[Bestand:MCC-31231_Mozes_toont_de_wetstafelen_(1).tif|thumb|550px|Anoniem (Noord-Nederland), gedateerd tussen 1600 en 1624. ''Mozes toont de wetstafelen'', Olie op canvas. De tien geboden uit Exodus 20 van de Deus-Aesbijbel Tekst linkertafel: EXO: XX: CAP / HOORT TOE ISRAEL: / Ick ben d¬e[n] Heere vwen Godt: die v wt / Egypten landt: wt de[n) diensthuÿse[n] gheleyt hebbe: / I / GHŸ EN SULT GEEN ANDER / GODEN BENEVEN MŸ HEBBEN : / II / GHŸ EN SULT V GEEN BEELDE[N]: / noch geen ghelÿckenisse maeken noch vant geene dat / Boven inden Hemel is: noch vant´ geene dat onder: / op der aerden is noch vant geene dat inde waeteren on: / der der aerden is En buÿcht v voor die niet: noch en / dientse niet want ick ben den Heere vwen Godt starck / en[de] jeeloers die der vaederen misdaet besoeke aende kindere[n]: / tot int derde ende int vierde lidt der geene die my haete[n] / Ende ick doen barmhartichs aen veel duysenden die: / my lieff hebben ende mÿn Gheboden onderhouden / III / GHŸ EN SULT DEN NAEME / des Heeren uws Gods: niet te vergeefs: ofte licht / veerdichlyck ghebruycken: want den Heere en sal / hem niet onghestraft laeten die syne[n] naeme misbruÿckt / IIII / GHEDENCKT DES SABBATHDACH / dat ghy dien heÿlighet: Ses daeghen sult ghÿ arbeÿden / ende al uwe wercken doen: maer oen sevensten dach is / den Sabbathdach des Heeren uws Gods: dan en sult: / Ghy geen arbeÿdt doen noch v soone: noch v dochter: / noch v knecht: noch v dienstmaeght: noch v vee: noch / den vremdelinck die binnen uwer stadtpoorten is: want / in ses daeghen heeft den Heere Hemel en[de] aerden ghe : / maect ende de see met alles watter inne is: Ende / rustende den sevensten dach : daeromme segende de[n] Heere / den Sabbathdach : ende heÿlichde den selven: Tekst rechtertafel: DEUT: V: CAP / V / GHŸ SULT V VAEDER / Ende uwe Moeder eeren op dat ghÿ langhe / leeft op der aerden: ende dattet v wel gae inde / landen d´welck v den Heere vwen Godt geven sall / VI / GHŸ EN SULT NIET DOODEN / VII / GHŸ EN SULT NIET EEBREKE[N] / VIII / GHŸ EN SULT NIET STELEN / IX / GHŸ EN SULT GEEN VALS GHETUŸ / GHENISSE SPREKE[N] TEGEN UWE[N] NAESTE[N]: / X / GHŸ EN SULT NIET BEGEERE[N] / uws naesten huÿs Ghÿ en sult niet begeeren uws / Naesten wÿff: noch sÿn knecht noch sÿn dienstmaegt / noch synen osse: noch synen Eesel: noch eenich / dinck dat uwen naesten toebehoort / DE SOMMA VANDE GHEHEELE WETH GODS / Ghy sult den Heere uwen Godt lieff hebben / van ganscher harten: van ganscher Sielen: Ende / van ganscher ghemoeden: Dit is het eerste ende / dat grootste ghebodt ende het tweede den selven ghe / lÿcke is: Ghy sult vwen naesten lieff hebben als / v selven. In deese twee Gheboden hangt de gansche / Weth ende de propheten: S: matt: 22 capp.]]

.

{{Citaat|'''En gij zult niet begeeren uws naasten vrouw, en zult u niet laten gelusten uws naastens huis, noch zijnen dienstknecht noch zijne dienstmaagd, zijnen os noch zijnen ezel, noch iets dat uws naasten is.|[[Decaloog]]'''}}

.

Exodus 34:28 en Deuteronomium 4:13 en 10:4 noemen de regels de Tien woorden, geboden of rondregels. Exodus 20 deelt ze in in drie. In de proloog maakt God zich bekend en motiveert hij de geboden. Daarna volgen vier regels over de omgang met God: tegen polytheïsme, tegen beeldenverering, tegen het misbruik van zijn naam en over de de sjabbat. Zes geboden gaan over de mens en de omgang met zijn naaste: eerbied voor de ouders, tegen moord, overspel, diefstal, tegen valse getuigenissen en tegen hebzucht. 

.

=== [[Hoofdzonde|Zeven hoofdzonden]] ===

.

En dan is er de mens als gevaar. De zeven hoofdzonden gaan zeker terug op de Oude Grieken. Hoofdzonden veroorzaken andere zonden zijn sinds de vierde eeuw gesystematiseerd onder meer in de acht verleidingen van woestijnvader [[Evagrius van Pontus]]. In 590 reduceert paus Gregorius I tot ze tot zeven en stelt ze op schrift: Superbia (hoogmoed, hovaardigheid, ijdelheid), Avaritia (hebzucht, gierigheid), Luxuria (onkuisheid, lust, wellust), Invidia (nijd, jaloezie, afgunst), Gula (onmatigheid, gulzigheid, vraatzucht), Ira (woede, toorn, wraak, gramschap), Acedia (gemakzucht, traagheid, luiheid, vadsigheid, nalatigheid). De hoofdzonden houden iedereen aan het werk, voorkomen dat de gulzige na de oogst niets overlaat. Collectieve [[rituelen]] starten en beëindigen de gulzigheid: een oogstfeest in één van de twee oogstmaanden (augustus of september). 

=== Feesten, heiligen en rituelen ===

.

De ijsduivels waarschuwen de boer dat de planten die niet vorstbestendig zijn nu dringend van het land moeten. Het feest van [[Sint-Maarten (feest)|Sint-Maarten]] (de Kortrijkse patroonheilige) komt er op 11 november, als de runderen terug op stal staan en de eerste wijn klaar is. Dit bedelfeest laat de armen toe om van huis tot huis te gaan en een extra graantje mee te pikken.&lt;ref&gt;In het [[Keltische]] [[Ierland (land)|Ierland]] - een uithoek van het [[Romeinse rijk]] - viert men [[Samhain]], een [[winterfeest]] dat het einde van de oogst en de laatste slacht viert. Tegenwoordig kennen we het als [[Halloween]].&lt;/ref&gt; Andere bedelfeesten zijn [[Sint Nicolaas|Sinterklaas]] en [[Driekoningen]], soms gevolgd door een vastenperiode, de [[vasten]] in het voorjaar (als de voorraden bijna op zijn), voorafgegaan door een ander feest: [[Carnaval]]. De betekenis gaat terug op het Italiaanse ''carne levare'' wat het 'wegnemen van het vlees' betekent. En bij de geboorte van de jonge malse lammeren, na de vasten volgt het [[paasfeest]]. De [[IJsheiligen]] kondigen begin mei de zaaitijd aan. Het verbod op schaars voedsel (runderen in het [[Hindoeïsme]], varkens in het [[Jodendom]] en de [[islam]]) kadert in deze context. Godsdienstige rituelen disciplineren planten, dieren én mensen. De [[Offer (religie)|offerande]] vindt zijn oorsprong in het feit dat priesters afhankelijk zijn van de gelovigen. Het offer verdwijnt in hun maag. De priesters zijn in de ogen van de boeren een onproductieve kaste. In onze streken komt die priesterfiguur als [[druïde]] ten tonele. [[Julius Caesar|Caesars]] maakt er melding van. In [[Gallië]], zo schrijft hij, zijn alle mannen met enig aanzien ofwel druïde of van [[adel]], of met andere woorden ze zijn priester of krijger. De druïden zijn geleerden die over het ongeschreven [[gewoonterecht]] waken. Door het verbod om druïdische kennis neer te schrijven zijn er geen druïdische documenten. Caesar vermeldt dat de Galliërs een geschreven taal hebben maar vergist zich in het alfabet. Dat was niet [[Grieks alfabet|Grieks]] maar het [[Latijns alfabet|Latijns]]. 'Dé stelling in hun leer,' zegt Caesar, 'is dat de ziel niet sterft en na de dood overgaat in een ander lichaam'. 

.

;Kijken
&lt;gallery widths=&quot;155&quot; heights=&quot;190&quot;&gt;
Bestand:Vestalin-11.jpg|Een Vestaalse maagd is een Romeinse priesteres. Hun college laat het vuur in de Vestatempel nooit uitdoven.
File:Shaman02.jpg|Kopergravure: sjamaan en zijn trommel, 1767
File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Een shamaan op Zuid-Boeroe bezweert boze geesten de kinderen te verlaten waarbij hij een geldstuk en een sirihnoot offert TMnr 10001031.jpg|Een sjamaan op Zuid-[[Buru (eiland)|Boeroe]] beveelt boze geesten de kinderen te verlaten.
File:Doña ramona.jpg|Doña Ramona, een Mexicaanse sjamaan
File:Sami shamanic drum.JPG|Trommel van een sjamaan, museum in Finland
File:Thor or Thoragales Sami Rune drum Norway.jpg|[[Thor]], een [[runen|rune]] op een rituele trommel uit Noorwegen, 1871
File:Sami Thunder god as doble hammer red on drum Finnmark Norway described by Knud Leem.jpg|[[Thor]] op een trommel, eind 17de eeuw
File:Nordic Sami Naero Runic Shaman Drum Mythology from Friis 1871.jpg|Saami-runentrommel 
Bestand:Mapuche_Machis.jpg|De Mapuche kennen de machi, 1903
Bestand:Shaman_Buryatia.jpg|Sjamaan uit Boerjatië, 1904
Bestand:Edward_Atkinson_Hornel_-_Druids_Bringing_In_The_Mistletoe.jpg|Druïde door [[Edward_Atkinson_Hornel]]
Bestand:Two_Druids.PNG|Druïde
Bestand:Durer-de-vier-heksen.jpg|Albrecht Durer schildert vier heksen
Bestand:Hutschelhexen_Bad_Bergzabern.JPG|Heksenmasker uit Duitsland
&lt;/gallery&gt;

Het [[Druïde|druïdeschap]] is niet erfelijk, het is vrijgesteld van belastingen en vraagt een lange opleidingstijd die twintig jaar kan duren. Daarna functioneren de druïdes als beschermer van de stam, dat kan diplomatisch (oorlog en vrede, de externe veiligheid) en als politiek (interne veiligheid) raadsheer. Hun raad en voorspellingen baseren ze op kennis over de natuur en de astronomie. Ze fungeren als het geheugen van de clan, houden kalenders bij over gunstige en ongunstige dagen en voeren rituelen in een eikenwoud.

.

[[Gallisch|Gallische]] of [[Keltische]] tuinen of heidense tuinen van voor de [[kerstening]] zijn net als hun geschriften moeilijk te vinden, met de bomen gaat dat iets makkelijker. De oudste evergreens in België zijn doorgaans Keltische eiken of linden. Voor de Romeinse historici uit de eerste eeuw voor Christus zijn 'Kelten' en 'Galli' synoniem. Caesar: 'We noemen hen Galliërs, in hun taal noemen ze zich Kelten.' Voor deze Kelten is de lindeboom een heilig monument dat ze planten in het centrum van hun nederzettingen. De godin [[Freya (godin)|Freya]] huist er. Ze beschermt bron, bezit en bidplaats. Bij de linde spreekt de [[Vierschaar]] recht en geliefden duwen duimen in de bast om hun huwelijk te bezegelen. Een lindetak jaagt heksen en geesten op de vlucht. Vaak staat er bij de linde of de eik een jonger Mariakapelletje. De kerstenende monniken krijgen de heidense boomverering in de Middeleeuwen er niet uit, de pas gekerstende bleef knielen voor wortel en tak. Met een kapelletje erbij lijkt het alsof ze Maria vereren.

[[Bestand:Liernu_JPG01c.jpg|thumb|right|550px|Deze [[zomereik]] in het centrum van [[Liernu]] zou zevenhonderd jaar oud zijn. De Orde van de Dikke Eik zorgt voor zijn voortbestaan met toga's en wapenschilden. De abt van Liernu bouwde in 1838 in de holle stam een kapel voor de [[Sint-Antonius|heilige Antonius]]. De kapel groeit traag dicht en enkel de voeten van Antonius zijn nog zichtbaar. Is de boom even oud als de kerk of is het een overlever uit het '[[Kolenwoud]]' een [[oerbos]] dat [[Julius Caesar]] beschreef in zijn [[De Bello Gallico]]?]]

;Hier en daar kan je ze vinden

.

* De marktlinde in [[Westerlo (België)|Westerlo]], geplant in 1630 op de fundamenten van de vernielde halle.

.

* De [[duizendjarige eik]] van [[Lummen]] in het gehucht [[Mellaar]] ten noorden van de Dikke Eikstraat;

.

* De [[zomerlinde van Maibelle]] (een gehucht in [[Florée]], op de grens tussen Namen en Luik) is rond [[1272]] geplant en beschreven door de [[botanicus]] [[Jean Chalon]] in zijn [[''1.134 Arbres Remarquables de la Belgique'']] uit 1909 of 1910. 'Ik ben teruggekeerd naar de Linde van Maibelle' schrijft hij. 'Het is niet meer de holle cilinder met een toegangsbres zoals in [[1871]], maar een muur die evenwijdig loopt met de weg.' De holle binnenkant was berookt. Werden hier gerechten klaargemaakt of was het een werkplek voor voorbijtrekkende [[ketellapper|ketellappers]]? Wellicht is de boom er geplant om de grens te markeren na de [[Guerre de la Vache]], een zes jaar durende strijd die 15.000 doden koste omwille van een gestolen koe tussen het graafschap Namen en het prinsbisdom Luik.

.

* De [[Linde van Conjoux]] in een landschap vol kastelen, 400 jaar oud en mogelijks de dikste van België. 

.

.

== Mythische en magische gedachten ==

.

Het magisch en symbolisch denken staat dialectisch tegenover het rationeel en het empirisch denken; het gaat om een geloof dat de werkelijkheid met bezweringen en rituelen te beheersen is, via een vertrouwen in associaties in plaats van de rede of observatie. De magisch denkende mens ziet een verband tussen een mensengestalte en de vorm van een mandragora. Magie karakteriseert prewetenschappelijke samenlevingen. Godsdiensten, bijgeloof en sektes doen hetzelfde: ze geloven in [[voodoo]], [[sjamanen]] of [[Orakel|orakels]]. 

.

;Taboe
Magie kenmerkt alle samenlevingen van voor de industrialisatie. Tussen magie en 'het' taboe is er een verband. De angst die het taboe opwekt, maakt overtreden (denk aan kindermoord, incest, verkrachting, roof) tot de machtigen der aarde. Toverboeken puilen uit van getaboeëerde ingrediënten: nagels, haar, fragmenten van lijken, vleermuizen, slangen.

== Een kwetsbaar en noest bestaan ==

[[Bestand:Heinrich_Hermanns_Sankt-Martins-Zug_vor_dem_Düsseldorfer_Rathaus_1905.jpg|thumb|550px|Stoockt vier, maeckt vier: / Sinte Marten komt hier / Met syne bloote armen / Hij soude hem gheerne warmen? De Duitse kunstschilder [[Heinrich Hermanns]] (1862-1942) schilderde dit tafereel bij het Düsseldorfer Rathaus in 1905. In Kortrijk is het bedelfeest van Sint Maarten (Kortrijk is een Sint-Maartensstad) nauwelijks aanwezig.]]

.

 Sociaal-religieus gedrag zoals vlijt, zuinigheid en gemeenschapszin garanderen de voedselproductie, de conservering en de consumptie. De opgedreven graan- en vleesproductie (via domesticatie) resulteren in:
 
 1. een dieetvariatie (zuivel, fruit, groenten). In een eerste fase is er een dieetreductie. Voedselverzamelaars hebben een menukaart met ingrediënten van 150 planten en zes dieren. Boeren doen het met acht planten en twee dieren. De voedingswaarde van graan is lager dan die van fruit, knollen, noten of vlees.
 
 .
 
 2. een textielvariatie (wol, linnen, katoen).
 
 .
 
 3. de ontwikkeling van [[keramiek]] (bewaren en koken).
 
 .
 
 4. specialisaties (weven, pottenbakken, boeren, jagen).
 
 .
 
 5. handel (door het zoutarme dieet).
 
 .
 
 6. eigendom zoals land, vee, huis en gerief en de tegenstelling daarvan: armoede. Het contrast tussen de twee noemen we hiërarchie.
 

.

.

Zijn sedentaire gemeenschappen arbeidsintensiever én kwetsbaarder dan [[Jager-verzamelaar|nomadische gemeenschappen]]? Aanvankelijk niet. De eerste steden ontstaan niet op verdedigbare bergtoppen. Ze ontstaan waar de landbouw het goed doet: in het laagland langs de Nijl, de Eufraat of de Gele rivier (China). Zoetwaterrivieren bieden voor de komst van het wiel transportmogelijkheden. De eerste steden ontstaan niet uit een militaire noodzaak. Ze zijn het resultaat van landbouwoverschotten die nieuwe beroepen doen ontstaan: onderwijs, bestuur, religie en handel.&lt;ref&gt;PHILIP MATYSZAK. ''Verdwenen steden''. Omniboek, Utrecht, 2023, p. 9.&lt;/ref&gt; Collega [[Philip Matyszak]] stelt de vraag: 'Wat was er eerst (...); de stad of de boerderij.' Met deze vraag doorprikt hij de gebruikelijk aanname, namelijk dat de jager-verzamelaar zich landbouwtechnieken eigen maakt en zich vestigt. En daarna breidt het boerenerf zich uit tot een stad, met mensen die de landbouw niet als hoofdverdienste zagen en zich ontwikkelden tot handelaar, priester of ambachtsman/vrouw. 'Het zou kunnen dat mensen geen steden hebben gevormd als gevolg van landbouwoverschotten' zo schrijft hij. 'Mensen die in steden woonden, zouden weleens de landbouw kunnen hebben ontwikkeld zodat ze er konden blijven.' Boeren zijn afhankelijk van het weer, dus hebben ze tempels nodig. Organiseren, coördineren, irrigeren, overschotten verdelen en het beslechten van geschillen is wat koningen vanuit hun paleizen aansturen. Handelslui ontsluiten hulpbronnen... 

.

In een volgende fase, als de wereld dichtbevolkter geraakt zal het overleven in (soms door de mens gecreëerde) schaarste de sedentaire gemeenschappen kenmerken of zal de natuur (woestijnvorming of het stijgen van het waterpeil) hen tot verhuizen dwingen. Het productieniveau van de sedentair moet in die optiek groter zijn dan zijn directe behoefte. Dit vraagt planning, opslag, bewaring en verdeling, een systeem. De voedseltoename heeft een [[demografisch]] effect: ze veroorzaakt een bevolkingsstijging en een samenleving kwetsbaarder dan voorheen. De [[Malthusiaanse spanning]] treedt op. Gemeenschappen die een misoogst kennen, zoeken individueel of collectief hun toevlucht tot [[bedelarij]], [[plundering]], [[diefstal]] of [[banditisme]]. Bij het sedentair worden stijgt de voorspelbaarheid van de voedselproductie terwijl de voedselkwaliteit daalt. In droge omgevingen hebben jagers-verzamelaars ongeveer honderd vierkante kilometer om een clan/familie in leven te houden. Dat is een gebied zo groot als Brussel, een wandelroute van [[Train World]] in het Noordelijke [[Schaarbeek]] naar de [[Gevangenis van Sint-Gillis|gevangenis van Sint Gillis]] en de [[Marollen]] in het Zuiden, een wandeling van het [[Jubelpark]] in het Oosten naar [[Sint-Jans-Molenbeek]] in het westen en het [[Park van Laken]] en het [[Atomium]] in het Noordwesten. 

.

=== Honger ===

.

[[Bestand:Thomas Robert Malthus.jpg|thumb|550px|In [[1798|1798]] publiceert de [[misantroop]] [[Thomas Malthus|Thomas Malthus]] zijn ''Essay over het Principe van Bevolking'' waarin hij de [[demografische transitie]] beschrijft hoe de bevolkingsgroei de voedseltoelevering altijd opnieuw overtreft. Hij gebruikt daarvoor het beeld dat bevolking meetkundig stijgt (2 x 2 x 2 x 2) terwijl de voedselcapaciteit rekenkundig (2 + 2 + 2 + 2) groeit in dezelfde tijd. De daling van de hoeveelheid voedsel per persoon leidt altijd tot catastrofes. De graan-koninkrijken lopen binnen hun grenzen het risico te bezwijken aan de overbevolking die niet in staat is om de elementaire behoeften te bevredigen. Als de eigen markt te krimpt, start het zoeken naar nieuwe territoria om verder te groeien. Een conflict met andere koninkrijken die hetzelfde proberen is niet uit te sluiten. Deze landbouwvalstrik / klimaatveranderingen leiden bovendien tot andere risico's: een ecologische kaalslag, de endemische ziekten en de parasieten die opduiken in groepen met gedomesticeerde dieren. In Griekenland zijn er van 7.000 tot 5.500 V.C dorpen en handelsnederzettingen, de paleiscultuur en de verdedigingswerken komen er later: van 5.000 tot 3.000 V.C. De bronstijd die daarna ontstaat maakt alleen meer wapengekletter mogelijk.&lt;ref&gt;PHILIPP BLOM, vertaald door W. Hansen. ''De opstand van de natuur. Een geschiedenis van de kleine ijstijd (1570-1700) en het ontstaan van het moderne Europa,'' De Bezige Bij, Antwerpen, 2017, p. 261; DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid,'' Maven, Amsterdam, 2022, p.481-482.&lt;/ref&gt; Volgens Malthus kan zelfdwang, [[contraceptie|contraceptie]] en [[abortus|abortus]] de [[catastrofe|catastrofe]] vermijden. Is dit een recept voor de toekomst? Zowel Charles Darwin als A.C. Wallace die hier geciteerd zijn, kenden Malthus' ''An Essay on the Principle of Poulation'' uit 1798. Het is voor beiden een eyeopener en het brengt hen ertoe, los van elkaar om de theorie van Malthus en de dualiteit van overdaad en weelde versus het schaarsteprincipe toe te passen op de evolutie van de dieren- en plantenwereld.&lt;ref&gt;TON LEMAIRE. ''Onder dieren. Voor een diervriendelijke wereld'', Amo|Anthos, Amsterdam, 2017, p. 137-138.&lt;/ref&gt;]]

Canada en de V.S. kenden in de jaren '30 de [[Dust Bowl]], een droogteperiode vol stofstormen op de prairie. Het fenomeen ontstaat na decennia intensieve landbouw zonder vruchtwissel. Diep ploegen doet de natuurlijke begroeiing verdwijnen en maakt het landschap stoffig. Stormen blazen de bovenlaag weg in fijn stof tot in de steden Chicago, New York en Boston. De Dust Bowl veroorzaakt schade aan landbouw en milieu. Hele families migreren van Texas en Oklahoma naar Californië. Het is een migratie-type dat is aangeduid als 'duwen-trekken'. Ongunstigheden zoals honger of dorst duwen locals weg naar gunstige gebieden. De Argentijnse journalist [[Martin Caparros]] reisde de wereld af op zoek naar de oorzaken en de gevolgen van hongersnoden. Zijn conclusies publiceerde hij in zijn vuistdikke boek 'Honger'. Sommige samenlevingen hebben vandaag te kampen met problemen die sommige nederzettingen zo'n 10.000 geleden overwonnen. Hoe dat komt? [[Thomas Malthus]] beschreef dat proces en Caparros actualiseert... Elke dag hebben we honger, drie of vier keer zelfs, maar voor wie er helemaal niets is, is de honger er continu. De beschrijving van Caparros toont dat er de laatste tienduizend jaar, wat dat betreft, weinig veranderde. Zijn historisch inzicht kan veel uit de actualiteit verklaren en omgekeerd. Het boek past wonderwel bij de lessen over de eerste nederzettingen en de vraag wie er nu eerst kwam: de priester of de krijger. Misschien is er één element dat nu niet meer voorkomt bij hongersnoden, ik weet het niet. De gruwelijke en verbijsterende getuigenissen die Caparros aankaart uit de jaren 1030 en 1729 spreken nu in alle geval tot de fantasie. Of zijn we naïef en gebeuren dit soort dingen tot op heden? Het antwoord laat ik in het midden. Op de achterflap van het boek: 'Met zijn weergaloze schrijfstijl maakt hij invoelbaar wat het is om hoger te lijden.' Luister naar de fragmenten die Benedict Wydooghe voorleest. Het kost je een half uurtje.

.

.

.

=== Productieve gemeenschappen ===

.

Gemeenschappen die productief zijn, kunnen kinderhuwelijken als legitiem beschouwen om sneller tot een demografisch overschot te komen en aldus krijgers te produceren. Jongens laten huwen als ze vijftien zijn, verkleint de generatiekloof en vergroot de jonge, beïnvloedbare en strijdbare bevolking. [[Mohammed]] huwt een meisje van zes en consumeerde het huwelijk toen ze negen was. Hij legitimeerde zodoende de kinderhuwelijken die bij IS en in het huidige Irak en Jemen gebruikelijk zijn.&lt;ref&gt;HIRSI ALI A. ''Ketters. Pleidooi voor een hervorming van de Islam,'' Augustus, Antwerpen, 2015, p. 97 &amp; 114.&lt;/ref&gt;  Aanvankelijk, als de eerste sedentaire gemeenschappen ontstaan, valt er niet veel te plunderen en er zijn weinig gemeenschappen. Dat maakt het aannemelijk dat de priesters voor de krijgers komen.&lt;ref&gt;JOOP GOUDSBLOM. ''Het regime van de tijd.'' Meulenhoff, Amsterdam, 1997.&lt;/ref&gt; Bovendien regelt religie de prille eigendomsverhoudingen. Het [[Tien geboden|tiende gebod]] van de [[decaloog]] inventariseert het vroege bezit en hoe er mee om te gaan: ‘En gij zult niet begeeren uws naasten vrouw, en zult u niet laten gelusten uws naastens huis, noch zijnen dienstknecht noch zijne dienstmaagd, zijnen os noch zijnen ezel, noch iets dat uws naasten is.’ De plicht de buren in het oog te houden, helpt hierbij. ‘Geen zedenmeester zo effectief als de mening van de buren’ schrijft een predikant.&lt;ref&gt;JOOP GOUDSBLOM. ''Het regime van de tijd.'' Meulenhoff, Amsterdam, 1997, p. 187.&lt;/ref&gt; In die tijd is er weinig plaats voor [[privacy]] overdag: mensen leven dicht op elkaar. Privacy behoort toe aan de nacht.

.

.

== Angst voor het duister: ‘A good darkie’ ==

.

{{Citaat|'''De eerste persoon die ik ontmoet, zal sterven of zijn geld afgeven, want de nachten zijn nu duister; en ik ben vastbesloten dat voordeel te benutten'''.|'''Philip Thomas'''}}

.

{{Citaat|'''De goede mensen houden van de dag, de slechte van de nacht.'''|'''Frans spreekwoord'''.}}

.

{{Citaat|'''De hekken en muren dienen vaak vooral een politiek en psychologisch doel. Alleen als ze zwaar worden bewaakt, slagen ze erin om migranten of terroristen te weren. Zo nam het aantal zelfmoordaanslagen in Israël sinds de bouw van de muur op de Westelijke Jordaanoever sterk af, wat volgens de Israëliërs duidt op het succes ervan. Maar veel grensafscheidingen maken het mensen hooguit moeilijk om de andere kant te bereiken. Ze gaan toch. De bestormingen door Afrikanen van de gemiddeld zes meter hoge hekken rond de Spaanse [[enclaves]] [[Ceuta]] en [[Melilla]] in Marokko zijn bekend. Vaak slagen ze er toch in om Spaans grondgebied te bereiken, weliswaar met flinke verwondingen. De hekken tussen Botswana en Zimbabwe worden nauwelijks bewaakt en liggen door rondtrekkende kuddes olifanten deels alweer plat. Zijn hekken en muren wél een grote belemmering, dan verleggen mensensmokkelaars simpelweg hun routes. Waarna ook daar de bewaking weer wordt opgeschroefd. Hongarije bouwt nu een vier meter hoge muur aan de grens met Servië. Als dat gat is gedicht, kan het land beginnen aan een muur aan de grens met Roemenië. Eerder trokken Bulgarije en Griekenland hekwerken op langs hun grenzen met [[Turkije]]. Zo keren ruim 25 jaar na de val van de [[Berlijnse Muur]], de muren en hekken langzaam weer terug in Europa. Met weinig effect. Het aantal asielaanvragen na illegaal rondreizen in de EU stevent dit jaar af op een record.'''|'''[[Henk van Houtum]]''', deskundige in de politieke geografie van het Centre for Border Research.&lt;ref&gt;Tekstfragment uit ''De comeback van de muur'' van [[Henk van Houtum]], in: ''De Standaard'', 20.08.2015, p. 21.&lt;/ref&gt;}}

.

.

=== Spoken en nachtspreuken ===

.

{{Citaat|'''Dat de duivel bestaat, daar twijfel ik niet aan: mijn opvoeders hebben me dat ingeprent en tot op heden is zelfs de grootste rationalist er niet in geslaagd me te bewijzen dat dat geloof, of dat dogma, slechts een bakersprookje is. Of ik in de duivel geloof? Allicht! En op een standvastiger manier dan in God en zijn Heiligen.'''|[[Michel de Ghelderode]]&lt;ref&gt;MICHEL DE GHELDERODE, vertaald door Chris van de Poel &amp; Hilde Rits. ''Reis door mijn Vlaanderen en andere verhalen.'' Houtekiet, Antwerpen, 2008, p. 94.&lt;/ref&gt;}}

.

In deze agrarische, onzekere en gewelddadige wereld heeft de mens nauwelijks greep op de dingen en is er een radicale scheiding tussen dag en nacht. Heggen, hekken en bomen - natuurlijke oriëntatiepunten - leiden 's nachts een eigen leven. Mensen en meubels zien er anders uit. Honden en wolven lijken op elkaar. [[Nachtwakersstaat|Nachtwakers]] en torenwachters roepen op hun ronde rituele nachtspreuken, een gebruik dat tot op vandaag ritueel doorgaat in de Duitse stad [[Münster]] in [[Noordrijn-Westfalen]]. Vanop de 75 meter hoge [[Sint-Lambertuskerk (Münster)|Lambetikirche]] waakt de Türmerin von Münster over de nachtelijke stadsgemeenschap. Om haar aanwezigheid te benadrukken blaast de torenwachter elk half uur op een koperen hoorn, telkens in andere windrichtingen, behalve naar het oosten, want daar lag het vroegere kerkhof. Doden stoort men niet. Martje Saljé, zo heet de torenwachtster is sinds 2014 de enige permanente torenwachter in Duitsland. Eén keer merkte ze als eerste een brand op. In plaats van het traditionele [[staccato]] alarm te blazen, gebruikte ze haar telefoon. Deze nachtelijke traditie is er al sinds 1383 in Münster, na de stadsbranden van 1127, 1197 en 1383. Niet dat elke cultuur nachtangst heeft, [[Vikingen|Vikingen]] houden van nachtelijke aanvallen, maar de Westerse afkeer van het donker duurt tot het [[rationalisme]] en de [[Verlichting (stroming)|Verlichting]], de professionele [[politie]] en het gaslicht in de [[19de eeuw]] en het [[elektrisch licht]] in de [[w:20ste eeuw|20ste eeuw]] opduiken.&lt;ref&gt;EKIRCH R. ''Nacht en ontij. Een geschiedenis van het duister.'' De Bezige Bij, Amsterdam, 2006.&lt;/ref&gt; In dit vroege magische en symbolische tijdvak houdt de controle van het centrale gezag op als de schaduwen langer worden en de zon onder de horizon zinkt. Geestelijke en seculiere functionarissen stoppen hun arbeid. Het kerkelijke en statelijke toezicht is in de nachtelijke duisternis buiten werking. Uilen klapwieken als voorbode van de [[dood]] over bos en akker, scheren langs [[stadswallen]] en door dorpsstegen. Ze krijsen als samenzweerders en jagen muizen en mensen de daver op het lijf. De nacht valt niet, hij overvalt. Hij berooft de reiziger van het zintuig waar hij het meest beroep op doet. De ochtend brengt verkwikking maar is somber, stinkend en mistig. 'Groezelig' zo noemt [[Michel de Ghelderode]] de handelswijk waar hij soms doorheen dwaalt. Het was een 'verstekkende doolhof langs de slijkerige [[Theems]]. Het miezerde.' Tijdgenoten die hij langs de weg ontmoet, hebben boeventronies, of ze lijken op leverlijders. De Ghelderode vraagt zich af of hij zijn 'zwerftocht over de glibberige straatkeien, te midden van een mist die wel zwanger scheen van de dampen van alle pestepidemieën uit de wereldgeschiedenis, nog een wandeling kunnen noemen? Michel de Ghelderode werd geboren in 1898 en stierf in 1962.&lt;ref&gt;MICHEL DE GHELDERODE, vertaald door Chris van de Poel &amp; Hilde Rits. ''Reis door mijn Vlaanderen en andere verhalen.'' Houtekiet, Antwerpen, 2008, p. 91.&lt;/ref&gt;}}

.

[[Bestand:2_ème_enceinte,_Porte_de_Hal.JPG|thumb|550px|De Brusselse Hallepoort luidt de avondklok, la cloche, voor de stadspoorten sluiten. Reizigers of vreemdelingen kunnen zich maar beter reppen. Het woord clochard is ervan afgeleid, net als het woord [[Paspoort|passpoort]] en het woord [[poorter]]. Het woord burger of [[Burgerij|bourgeois]] komt [[Etymologie|etymologisch]] van het Oudhoogduitse woord [[Burcht (kasteel)|burcht]], en het Engelse burhs en borough, een versterking tegen invallende Vikingen. Borghette is Italiaans voor een klein stadje: dat leidt wellicht naar het woord [[getto]].]]

[[Bestand:Muenster-100725-16110-Lamberti.jpg|thumb|550px|Behalve op dinsdag beklimt een van de laatste Europese torenwachters de kerktoren van  de Sint-Lambertuskerk om er van negen uur tot middernacht elk half uur op de hoorn te blazen. Let op de drie kooien boven de klok: dat is een verhaal uit de zestiende eeuw, meer bepaald in [[1536]].]]

.

=== ♣ Omheining ===

.

Omheinen is aanvankelijk geen constante in de zo'n boosaardige, moorddadige wereld, maar bij momenten wordt er meer omheind dan op andere. De Kretenzische paleizen waren niet versterkt en de Minoïsche kunst verwijst nauwelijks naar oorlog. Toch komt het omheinen ons over als eigen aan de mens. Na 9/11 steeg het omheinen spectaculair - de gedachte dat de [[Mondiaal dorp|wereld een dorp]] zou worden had afgedaan. Hekken, barrières en de muren verrezen om te beschermen, aanslagen te voorkomen en om migranten te stoppen. Dat was tienduizend jaar geleden niet anders. Met het ontstaan van de vroege, vaste verblijfskernen, verschijnen veldjes en akkers. Om vernieling en vraat te vermijden, vijandig vee en vreemde, vijandige nomadengroepen voor te zijn, vlecht men er een dichte, stekelige beplanting rond. En zo verschijnt de tuin in de [[Wildernis (natuur)|wildernis]].

.

;Van tuin naar stad, van Jericho naar Jerusalem
[[Jericho]] ([[Kanaän (gebied)|Kanaän]]) is de oudste (gevonden) stad ter wereld. Jericho is ouder dan de beschavingen langs de [[Tigris]] en de [[Eufraat]], met een ongeschreven geschiedenis die teruggaat tot tienduizend jaar geleden. De oase is een trekpleister die twintig keer is opgebouwd en verlaten, vernietigd en heropgebouwd. De eerste huizen waren rond, later rechthoekig en stonden in een wallen omheining.
Als de opvolger van [[Mozes]], de krijgszuchtige en wrede [[Jozua (persoon)|Jozua]] en de [[Israëlieten]] voor Jericho staan, doet hun kabaal de stadsmuren instorten. Wat de [[Bijbel (christendom)|bijbel]] niet vertelt, is dat de muren toen wellicht drie millennia oud zijn en bovenop nog oudere stenen muren staan. Jozua's verovering van [[Kanaän (gebied)|Kanaän]] begint in Jericho. Hij brengt alle inwoners en het vee om, wat in strijd is met Mozes' instructie om de jonge maagden te sparen. Wellicht komt de koning van Jericho levend bij Jozua. Die laat hem aan een boom hangen tot de avond valt. Steden hebben de kenmerken van tuinen.

De Hebreeën of de vroege Israëlieten en de voorouders van de Joden gebruiken de woorden 'gan' (גן) en 'ganah' (גנה) als concept van bescherming en beschutting. De term 'Hebreeën' (de nakomelingen van de bijbelfiguur Eber kan verwijzen naar zij die 'van over de rivier' komen, migranten of vreemden. Ze leven als nomade en dus buiten de 'gevestigde' orde. Vest, vestigen en vestingen slaan in deze context op het sedentaire bestaan, het nederzetten en het verdedigen van de nederzetting. Als er een bron of een waterstroom is in de tuin/omheinde omgeving, dan is dit een ongeziene rijkdom, zeker voor de woestijnvolkeren. De Hebreeën maken in de late bronstijd in het Midden-Oosten de overgang van herder naar landbouwer. Het verhaal van Kaïn en Abel is er de illustratie van. Ze geloven dat ze uitverkorenen zijn om het beloofde land (Israël) te bewonen. 'Gan' betekent 'tuin' of 'omheinde plaats' en verwijst naar beschermd gebied. Een bekende is de 'Tuin van Eden' (Gan Eden, in het boek Genesis), een paradijselijk afgesloten plek. 'Ganah' is actiever en betekent beschutten/beschieten, beschermen, omheinen, afschermen/schermen, veilig houden. Een goddelijke zorg als het ware. Tuin en stad zijn geen tegengestelden. Beiden ontwikkelen zich tot cultus- en cultuurruimtes tot ongenoegen van sommige vroege profeten. Jesaja (1:29-30) beschrijft tussen 750 en 700 voor Christus over de tuinverering in Jerusalem als afgoderij. Tuinen staan het contact met god in de weg. De heilige boomaanbidding stelt Jesaja gelijk met de afkering of de vervreemding van god. Een tuin is een verderfelijk oord. God gruwelt als Israël zich daar ophoudt.&lt;ref&gt;C.J. DEN HEYER &amp; P. SCHELLING. ''Symbolen in de bijbel. Woorden en hun betekenis,'' Meinema, Zoetermeer, 2000, p. 453-455.&lt;/ref&gt; Tuinen zijn het decor voor provocerende offers op bakstenen altaren (65:3), onreine rituele reinigingen en het verwerpelijke eten van varkensvlees (66:17). Wie zich in de tuin ophoudt, gaat ten onder als eikenbladeren die verwelken in een tuin zonder water. In de eerste eeuw na Christus is dit verderfelijke stads- en tuinbeeld verdwenen. De visioenen van Johannes (Openbaring 21-22) beschrijven Jeruzalem die als stad uit de hemel is neergedaald ter illustratie van de volmaakte gemeenschap. De rivier die er met het levenswater doorheen stroomt is omzoomd met levensbomen die maandelijks vruchten dragen en de bladeren dragen die genezen.

.

;Defence versus offence
Een omheining hoeft niet van steen te zijn. De in onze contreien veel voorkomende de [[wilg]], de [[Hazelaar (plant)|hazelaar]] en de [[meidoorn]] vormen een vlechtbare omheining met twee- of driejarige takken, soepel en buigzaam. Zo'n omheining noemt een '''tuun''' of een '''tuin''', in het Duits ''Zaun'' of [[omheining]]. Fence is dan weer Engels voor hek of omheining, afgeleid van 'defence' of het verdedigen en het beschermen (defensie). Dat kon op diverse wijzen: met greppels en houten structuren, met heuvels of gestapelde keien. Vandaar gaat de naam over op een omwalling, vestingswerken die de ruimtelijke ordening vorm geven. Het tegengestelde van defensie is het [[offensief (militair)]] of het verlaten van de stellingen (of). Een schild of een draagbare 'muur' kon dan van pas komen. Het werkwoord 'bevestigen' betekent niet alleen het creëren van een vesting, het duidt vooral op de sociale context die hierdoor ontstaat. Bevestigen is het erkennen van iemands identiteit, zijn positie of waardigheid, in tegenstelling tot zij die van buiten komen, de vreemdelingen of 'de buitenlui' zoals [[Auke van der Woud]] hen noemt in zijn proefschrift uit 1987 ''Het lege land''. Buitenlui vielen op. Hun kledij, hun spraak, hun bagage of handelswaar... alles verraadde hen. Zelfs hun gebaren en hun houding maakte hen herkenbaar. [https://commons.wikimedia.org/wiki/City_wall Tot de industrialisatie begrenst elke stad zich fysiek met een voelbare overgangszone.]

.

;Francesco Guicciardini
De oorlogskunst en de defensie zijn noodzakelijke ingrediënten als een dorp, een stad of een stadstaat wil blijven bestaan. De Italiaanse staatsman [[Francesco Guicciardini]] (1483–1540) uit [[Florence (stad)|Florence]], zag in zijn dagen hoe kanonnen en vuurkracht aan belang wonnen om een stad te veroveren en schrijft over de interne en externe beveiliging van de Renaissancestad. 'Binnenlandse orde en rechtsregels zijn van weinig nut als de stad met geweld zou worden ingenomen.' Steden konden altijd rekenen op rivalen, klaar om toe te slaan. De republiek Florence was voortdurend in oorlog met naburige steden zoals [[Milaan (stad)|Milaan]], [[Pisa (stad)|Pisa]] en [[Siena (stad)|Siena]]. Veel naburige stadstaten slokte Florence op voordat ze tot rivaal uitgroeiden. Om dit te realiseren tastte de stad diep in haar geldbuidel. [[Huursoldaat|Huurlingen]] vroegen handen vol geld om hun diensten als (kruis)boogschutter, [[lansier]], [[Cavalerie|cavalerist]] of [[Infanterie|infanterist]] ter beschikking te stellen. De Italiaanse stadstaten liepen in deze dagen voorop in de vestingbouw en de bijhorende gevechtstactieken. 

.

;Poortgeld
De tocht van exterieur naar interieur loopt langs de wal, de gracht en de poort. Ze zorgen dat de buitenlui niet onopgemerkt blijven. Hun poortgeld betaald aan de 'poortier' en hun naam in het register bij overnachting in een herberg zorgen ervoor dat ze buiten de gaststad staan, ook al zijn ze binnen. De stad vormde een entiteit en een symbolisch bewustzijn.&lt;ref&gt;AUKE VAN DER WOUT. ''Het lege land. De ruimtelijke orde van Nederland 1798-1848'', Contact, Antwerpen, 1987, p. 308-309.&lt;/ref&gt;''The Young Farmer's Manual'' van S. Edwards Todd uit [[1860]] geeft de Amerikaanse kolonisten, zes jaar voor de burgeroorlog en een ruim decennium voor de geboorte van de prikkeldraad raad. 'Het maakt niet uit waar de boerderij zich bevindt, het maakt niet uit wat ze teelt: de eerste, tweede en laatste zorg voor de dagelijkse bedrijfsbezigheden is afrastering, afrastering en nog eens afrastering.'&lt;ref&gt;DICK WITTENBERG. ''Prikkeldraad. Een geschiedenis van goed en kwaad'', Atlas Contact, Antwerpen, 2015, p. 46-47, 52-53.&lt;/ref&gt; Het deed hen experimenteren met doornen heggen zoals de [[oranjeappel]]. Er verschenen advertenties die de plant prezen als 'horse  high', 'bull strong' en zo nesteldicht dat geen varken er door drong. De nadelen bleven gecamoufleerd: de trage groeitijd, de waterzucht en haar asielfunctie voor insecten, ongedierte en onkruid. [[Jacob Haish]] (1826-1926) uit Duitsland emigreerde naar de V.S. toen hij zes was en zou zich toeleggen op omheiningen, eerst als zadenverkoper van de oranjeappel, later als mede-uitvinder van de prikkeldraad. Hij wist hoe belangrijk afsluitingen waren voor de boeren op de prairie. Het is zoals de journalist [[Dick Wittenberg]], de auteur van 'Prikkeldraad' zegt: dat kon alleen maar in de V.S. worden uitgevonden.

[[Bestand:Double-sided ha-ha, Melford Hall, Suffolk.JPG|thumb|550px|Dubbele ha-ha in Suffolk, VK]]

.

;Ha-ha
Een merkwaardige esthetische 'muur'-constructie is de '''ha-ha''' die in de achttiende eeuw (dus vóór de introductie van afrasteringen) in de Engelse tuin . In dit soort romantische tuinen willen aristocraten wel schapen zien, maar dan enkel in de verte. Hun keutels willen ze op afstand houden. De ha-ha is een constructie die dit toelaat zonder dat er een omheining te zien is. Het gaat om een muur of omheining die verborgen is in een droge gracht. Ook als militaire constructie is de ha-ha bekend.

[[Bestand:Aha-garden arch-Dutch.jpg|thumb|550px|Enkelvoudige ha-ha: '''1''' op een helling; '''2''' vlak terrein. De kijker staat telkens links. Richard Sennett: 'De Engelse tuinontwerpers zagen geen conflict tussen het natuurlijke en het kunstmatige, en het kunstmatige hoefde niet meer te zijn dan een doorzichtige truc. Schaapjes graasden bijvoorbeeld in de verte, maar toch kwamen ze nooit dichtbij genoeg om het pad met uitwerpselen te besmeuren. De schaapjes werden met ha-ha's op afstand gehouden: onzichtbare greppels die dienden als omheining.]]

.

.

[[Bestand:Klokklein.jpg|thumb|550px|Kerktorens hebben door hun beschutting en hun uitzicht ook een militaire functie. De 13e-eeuwse luidklok van de kluiskerk te [[Warfhuizen]], een van de oudste van Nederland, waarschuwde de bevolking voor onraad. De klok was de stem van het haantje op de toren (kippen en ganzen helpen vanouds een bij de bewaking van het erf). Klokken zijn kostbare symbolen, gegoten door klokkengieters, die in tijden van oorlog de klokken konden omsmelten en er kanonnen van maken.]]

[[Bestand:Ávila_24-8-2002.jpg|thumb|550px|De Spaanse stad [[Ávila]] is sinds 1090 omringd door een stadsmuur van twee en een halve kilometer.]]

[[Bestand:Binche_JPG02.jpg|thumb|550px|Dichter bij huis vind je de stad [[Binche]], sinds de veertiende eeuw omringd door deze muur.]]

;Historische hekken en muren weren mensen

.

* [[Berlijnse muur]]

.

* [[Chinese muur]]

.

* [[Gazastrook]]

.

* [[Grens tussen Mexico en de Verenigde Staten|Mexicaanse grens]]

.

* [[Israëlische Gazastrookbarrière]]

.

* [[Israëlische Westoeverbarrière]]

.

* [[Klaagmuur]]

.

* [[DMZ Korea|Koreaanse muur]]

.

* [[Marokkaanse barrière]]

.

* [[Muren van Belfast]]

.

* [[Muur van Anastasius]]

.

* [[Muur van Antoninus]]

.

* [[Muur van Hadrianus]]

.

* [[Muur van schande]]

.
.

;Minder bekend zijn:

.

* Het hekwerk tussen Turkije en Griekenland;

.

* Het hekwerk tussen [[Oezbekistan]] en [[Turkmenistan]];

.

* Het hekwerk tussen Botswana en Zimbabwe;

.

* Het hekwerk tussen India en Birma;

.

* Het hekwerk tussen Maleisië en [[Brunei]]...

.

.

=== Avondklok ===

.

De [[avondklok]] of een luide bel, ook wel 'la cloche' kondigt het sluiten van de poorten of het barricaderen van de straten aan. Het woord '[[clochard]]' (wie geen onderdak vindt, of te laat de stad bereikt) kent er zijn oorsprong, net zoals het woord [[passport]]: reizigers die de poort passeren omdat zij over een document beschikten van hogerhand. Grendels en [[Slot (sluiting)|sloten]] schuiven dicht. Kaarsen flakkeren en spetteren, roken en stinken in kleine halfduistere binnenkamers en worden gedoofd. Immers, [[Brand]] ligt op de loer en wapens binnen handbereik. Met een couvrefeu, een bolle aardewerken pot dekt men de vuren af. Voor de biddende en slapende massa begint de kwelling. De onvermijdelijke angst is een overlevingsstrijd: de boer biedt het hoofd aan dieven, soldaten en bestrijdt het onbekende met hardhandig en verbaal geweld. Wapendracht (messen, spiesen, bogen, zwaarden), [[vreemdelingenhaat]] (of is het dorpspatriottisme?) en schunnig taalgebruik, [[magie]] en [[toverij]] maken deel uit van het dagelijks leven als water en brood, de vuiligheid en de stank. Voor spoken, heksen en demonen, voor indringers, dieven en struikrovers, voor plunderaars, kinderlokkers en moordenaars begint ‘a good darkie’, de ideale nacht om te roven, te bezweren en te stelen, om de [[sabbat]] te vieren of te moorden. In deze magische, agrarische, onzekere, gewelddadige en symbolische wereld heeft de mens nauwelijks greep op de dingen en zeker niet op 'de tijd'. Tot diep in de middeleeuwen is er geen klok die de tijd ‘minutieus’ indeelt, er is enkel het gebed: de [[Metten (gebed)|metten]] rond middernacht, het [[Lof_(plechtigheid)|lof]] om drie uur 's morgens, de [[Metten (gebed)|metten]] bij het ochtendgloren, de [[vespers]] om zes uur ’s avonds en de [[completen]] tegen bedtijd. Het zijn de “getijden des daags” zoals de mediëvist [[Johan Huizinga]] het in zijn ‘[[Herfsttij der middeleeuwen]]’ uitdrukt. De zes weekdagen en een rustdag structureren het [[scheppingsverhaal]] en verklaren de weekcycli. Achter die indeling steekt ervaring en observatie van geleerde enkelingen waarvan de ongeschoolde de herkomst nauwelijks kent. De tijdsmeting en de geschiedenis baseren zich op de cyclus. Zon en sterren zijn de wijzers op het uurwerk van de natuur, ze wijzen naar kerkelijke sacramenten, jaarfeesten of heiligendagen. Daardoor heeft de middeleeuwse geschiedenis een praktische component. De geschiedenisstudie beperkt zich tot de lezende en schrijvende elite: adel, geestelijkheid en niet te vergeten de tovenaars of tovenaressen (het begrip heks is van latere oorsprong). Zij verzamelen kennis en beslissen op basis van hun ervaring en hun inzichten (die alleen bij te houden zijn door het geschreven woord) wanneer boeren bijvoorbeeld mogen zaaien of oogsten.

.

.


=== KRONIEK ===

.

==== EERSTE KRONIEK: 12.000 tot de bronstijd ====

.

;11.000 jaar terug

.

*  [[Jericho]] is de oudste, bewoonde stad ter wereld. De permanente bewoning gaat 11.000 jaar terug en begint met een nederzetting met een stenen muur, een toren en ronde woningen van lemen tegels. De stad was vier hectaren groot en cultiveerde graan en vee.

.

;10.000 jaar terug

.

* Begin van de voorgeschiedenis van het schrift: kleitabletten tellen voorraden en fungeren als kalender. 

.

* De [[Holenbeer]] sterft uit.

.

;9.400 jaar terug

[[Bestand:Catalhöyük, erste Großsiedlung der Menschheit (CC by 4.0).webm|thumb||550px|Animatie van Çatalhöyük. Geloof niet alles uit de animatie. Zo is [[Tell es-Sultan|Jericho]] de oudste gevonden nederzetting en denken andere bronnen dat Çatalhöyük tot 10.000 inwoners telde.]]

.

De nederzetting Çatalhöyük of Çatal Hüyük ontstaat in het zuiden van [[Centraal-Anatolië]]. Het dorp zal in de loop van het komende millennium uitgroeien tot een oppervlakte van 13 hectare. Rond 8.000 jaar geleden vervalt de site door sociale onenigheid, bodemuitputting en/of migratiestromen uit de ondergelopen gebieden rond de [[Zwarte Zee, overstroming na de ijstijd|Zwarte Zee]]. De stad kent alleen woonhuizen en afvalgronden. Verwijzingen naar de landbouw zijn er niet en gebouwen met een openbare functie, straten of pleinen en een arbeidsdeling zijn er niet. Het betreden van de huizen verloopt via gaten in de de plafonds en met ladders. De bewoners begraven hun doden in het dorp. Van de honderden skeletten die ter plaatse zijn opgegraven, vertoont er geen enkel tekenen van een gewelddadige dood.

.

;9.200 jaar terug

.

* Oudste sporen van de mens in Griekenland.

.

;9.100-8000 jaar terug

.

* In Anatolië is er een snelle bevolkingsgroei in de dorpen: de gezondheid leidt onder de sedentatie. De toenemende zetmeelopname en het tekort aan eiwit leidt tot tandbederf en botinfecties stellen archeologen vast. Handelsnederzettingen brengen hier verandering in.

.

; 9.000 jaar terug

.

* De vroegste bewoning in [[Knossos]] in een neolithisch dorp.

.

;8.500 jaar terug

.

* In het Middellandse Zeegebied en de Balkan begint de sedentatie.

.

;8200 jaar terug

[[Bestand:Excavations_of_Tell_Sabi_Abyad.jpg|thumb|550px|In Tell Sabi Abyad zijn alle woningen ongeveer even groot en van dezelfde kwaliteit. De inboedel bleef bewaard. Dit wijst op kleine families met een ingewikkelde arbeidsverdeling en samenwerking tussen huishoudens. Archeologen leiden de aanwezigheid af van grazende kuddes, graangewassen, vlas, steenhouwers, eenvoudige metallurgie, handelscontacten en het pottenbakken.]]

* Een brand vernietigt het dorp [[Tell Sabi Abyad]] in de Balikh-vallei in Syrië. Het dorp is een hectare groot en beschikt over graanschuren en pakhuizen, kent een administratief archief in de vorm van geometrische kleifiches en miniatuurzegels.

.

;8.000 jaar terug

.

* Ontstaan van de mijnbouw. Op Kreta doen boeren aan landbouw.

.

* De verbinding tussen de Noordzee en Het Kanaal ontstaat.

.

;8.000-7.500 jaar terug

.

* In Noordwest-Europa start de sedentatie, net als in [[Limburg (Nederland)|Limburg]]. De Neolithische revolutie voltrekt zich er snel.

.

;7.000 jaar terug

.

* Het smelten van de gletsjers stabiliseert, net als de zeespiegel. De zeespiegelstijging in onze streken remt tot 1 à 0,7 centimeter per jaar. De zeespiegel daalt, het debiet van de grote rivieren eveneens, de aanleg van 'kanalen' intensiveert. Steden die hun schaarse middelen het best gebruiken houden stand. Tot nu toe waren de grootste rivieren wild en onvoorspelbaar, gezien de opwarming na de laatste ijstijd. Overstromingsregimes worden voorspelbaarder. Langs de Gele Rivier, de Mississippi, de Tigris, de Eufraat, de Nijl en de Indus (en andere rivieren die we associëren met de vroege beschavingen) ontstaan brede, vruchtbare overstromingsgebieden vol vruchtbaar slip dat niet wegspoelt. Deze gebieden groeien uit tot trekpleister omdat: 1. mensen de delta te bewerken; 2. ze wild en watervogels aantrekt; 3. over een vruchtbare filter beschikt.

.

* De Afrikaanse domesticatie van de ezel, als werk-, last- en transportdier in de landbouw en in moeilijk toegankelijke streken, is tot op heden historisch onderschat.&lt;ref&gt;RUUD CONENS &amp; ANNET VAN WIECHEN. ''De ezel. Archeologie, geschiedenis, cultuur, kunst, literatuur.'' Conens &amp; van wiechelen, 2014.&lt;/ref&gt; 

.

;6.500 jaar terug

.

* [[Megalieten]] in [[Carnac]]. 

.

* Vanuit het [[Donaudelta|Donaugebied]] introduceert men de landbouw en de veeteelt tot in onze gewesten.

.

;6.000 jaar terug

.

* Domesticatie van het [[Paard (dier)|paard]]. 

.

* In [[Mesopotamië]] ontstaan uit de landbouwersamenlevingen de eerste stadstaten: [[Oer (Soemer)|Ur]] en [[Uruk]].

.

* Eerste mensen in Australië.

.

;5.500 jaar terug

.

* De uitvinding van het [[Wiel (voortbeweging)|wiel]]. Er is een verband met de uitvinding van het schrift en de daling van de waterspiegel (waardoor vervoer over land is aangewezen).

.

[[Bestand:Ötzi_while_being_constructed_by_the_Kennis_Brothers,_2011_(2).jpg|thumb|550px|[[Oetzi]], een man van circa 45 en 1,60 m lang met 61 [[tatoeage]]'s, is een [[IJsmummie|ijsmummie]] uit de [[Kopertijd]]. Bergbeklimmers vonden hem in [[1991]] in de [[Ötztaler Alpen]]. Hun vondst leverde kennis op over voeding, kleding, uitrusting en bewapening van 5300 jaar geleden. Sinds de Oetzi in [[Bozen (stad)|Bozen]] is tentoongesteld, trekt het museum 300.000 bezoekers per jaar. Met zijn ouderdom zorgde 'Ötzi' voor onwaarschijnlijke info over de Europese prehistorie. Hij is ouder dan de [[piramide van Cheops]] en dan alle andere gletsjermummies. In tegenstelling tot Egyptische mummies is Ötzi samen met zijn kledij en zijn voorwerpen intact. ♠ '''BEELDFRAGMENT OTZI DE IJSMUMMIE'''] ]]

;5.300-5.200 jaar terug

.

* [[Uruk]] is een stad van tweehonderd hectare, de eerste stad ter wereld en telt tussen de 20 en 50.000 inwoners. Op zijn hoogtepunt is de hoofdstad van de Soemerische beschaving twee keer zo groot als klassiek Athene. Hier is het spijkerschrift uitgevonden.

.

* De uitvinding van het [[spijkerschrift]] in [[Mesopotamië]] (in Uruk?). Kleitabletten en stenen dienen als drager, bedrukt of gebeiteld. Parallel ontwikkelend de [[Egyptenaren]] hun [[hiërogliefen]]. Voor het eerst in de geschiedenis zijn er geschreven bronnen, bestaande uit duizenden tekens. Enkel een daar toe opgeleide elite (een equivalent van priesters) begrijpt ze. Schrijven gebeurt in tempels en dient veel doelen: boekhouding, voorraadbeheer, gebeurtenissen bijhouden, identificatie, literatuur en communicatie over lange afstanden en doorheen de tijd, wetten...

.

* Leidt het krassen op kleitabletten tot het krassen op het land, m.a.w. het ploegen?

.

[[Bestand:Heinrich_Schliemann_(HeidICON_28763)_(cropped).jpg|thumb|550px|De Duitse archeoloog [[Heinrich Schliemann]] (1822-1890) ontdekt in 1871 het oude Troje en geldt als een archeologisch pionier. Hij ontdekte dat aardewerkstijlen een sleutel zijn om tot chronologie te komen.]]

;5.100 jaar terug

.

* De [[Minoïsche beschaving]] loopt vrijwel parallel met de beschavingen van [[Anatolië]], [[Kanaänitische oudheid|Kanaän]], het [[oude Egypte]], [[Mesopotamië |Mesopotamië]] en de [[Indusvallei]]. Het nooit ontcijferde [[Lineair A]] ontwikkelt zich tijdens de Minoïsche beschaving als eerste Europese schrift. Archeologen hebben het over de Pre-Paleisperiode en die loopt van 5100 tot 1925. 

.

;5.000 jaar terug

.

* Dieren trekken een ploeg in Egypte; schapenfok voor wol.

.

* Eerste koningen, geld en schrift; paleiscultuur en verdedigingswerken.

.

* Stichting [[Troje]].

.

* [[Ötzi]].


.

==== TWEEDE KRONIEK: Bronstijd (5000-3400 jaar terug) ====

.

;5.000-4.500 jaar terug, de smelterijen

.

Ambachtelijke smelterijen in het [[Midden Oosten]], [[Anatolië]] en op [[Egeïsche Zee|Egeïsche eilanden]] smelten tin of arseen en mengen het met koper. De uitvinding is een harde [[legering]] en heet [[brons]]. Het is sterker dan koper, ideaal voor handwapens, helmen, scheenplaten of de ramstevens voor oorlogsbodems, munten, keukengerief, sculpturen, eenvoudige spiegels... De [[Brons|bronsproductie]] prefereert [[Tin (element)|tin]] in plaats van het giftige arseen. In de beroemde [[Laurion|mijnen van Laurion]] bij [[Athene (stad)|Athene]] is er koper in overvloed, tin niet. Het schaarse tin komt uit de omgeving van [[Cornwall]] en doet grootschalige handelsroutes over land ontstaan tot in de regio [[Badachsjan (provincie)|Badachsjan]] in Afghanistan. Westwaards komen tinlagen voor in [[Bretagne (schiereiland)|Bretagne]], [[Saksen (deelstaat)|Saksen]], het Franse [[Centraal Massief]], op het [[Iberisch schiereiland]] en in Engeland. De handel beperkt zich niet tot tin: andere handelswaren, ideeën, kennis en vaardigheden verspreiden zich mee.&lt;ref&gt;SENNE STARCKX. ''Bron van brons lag bij ons''. In: ''De Standaard'', 17.09.2019, p. D9; GAIA VINCE, vertaald door Rogier van Kappel. ''Vuur, taal, schoonheid, tijd. Hoe culturele evolutie de mens heeft gevormd, Atlas Contact, Antwerpen, 2020, p. 98; ERIC H. CLINE, vertaald door Corrie van den Berg &amp; Carola Kloos. ''1177 v.Chr. Het einde van de beschaving,'' Ambo|Anthos, Amsterdam, 2014, p. 13.&lt;/ref&gt; [[Kreta]] treedt toe tot de bronstijd zo'n 4.800 jaar geleden.

.

.

;De gevolgen van de brons-revolutie 

.

1. Economisch metalen voorwerpen hebben technische voordelen op benen, stenen en houten voorwerpen die de mens miljoenen jaren gebruikt. Ontbossing gaat sneller, de ploeg zorgt voor meer oogst. 

.

2. De handelsroutes die voor de bronstijd als bestaan, komen nu echt tot ontwikkeling. 

.

3. Militair zorgt de ontwikkeling van het zwaard voor slagkracht. 

.

4. Wie in de aanvangsfase het schaarse brons bezit, verwerft prestige. Vuursteen is makkelijk verkrijgbaar, brons niet. Vroege bronzen voorwerpen zijn vaak prestigestukken die men nauwelijks gebruikt - net zoals sommigen vandaag hun dure auto's uitstallen op de oprit in plaats van die te gebruiken. Status dus. 

.

5. Handelaars, smeden en andere metaalbewerkers staan hoog op de maatschappelijke ladder omwille van de complexiteit van hun beroep en de vraag naar hun producten. Hun beschermende kleding tegen brandwonden vraagt specialisatie: leren schorten en handschoenen, hun gereedschap eveneens: lange tangen en hamers. De werkplaats (de smesse) is zo ingericht dat het vuur en de blaasbalg op een veilige afstand van de werkbank staan. Hun kennis geven ze door van generatie op generatie. In sommige culturen geloven smeden in beschermende rituelen tegen ongeluk. Smeden nemen maatregelen tegen diefstal en moeten zich meer dan andere beroepsgroepen beschermen. Smederijen in het centrum bij andere ambachten maken sociale controle mogelijk, andere smederijen hadden een meer geheim karakter. Ze maken zelf hun sloten en wapens.&lt;ref&gt;HERMAN CLERINX. ''Kelten en de lage landen.'' Davidsfonds, Leuven, 2005, p. 88-91.&lt;/ref&gt; 4.500 jaar terug verspreidt brons zich dankzij handel in West- en Noord-Europa.

.

.

;Minoïsche of Kretenzische periode

[[File:Antwerpen Monument Schelde Vrij 2437.jpg||thumb|550px|In Antwerpen is '''Schelde Vrij''' een monument op de [[Marnixplaats]], ontworpen door vier kunstenaars en in 1883 opgeleverd. In 1863 kwam er een einde aan de '[[Sluiting van de Schelde]]', die sinds 1587 tijdens de [[Tachtigjarige Oorlog]] door de [[Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden]] was ingesteld. Het afkopen van de Scheldetol in 1863 gaf in 1873 de aanleiding tot een wedstrijd voor een monument. Het monument is twintig meter hoog en beslaat een oppervlak van 15,5 bij 15,5 meter. Op een piramidevorm staat een vierkante sokkel met aan elke zijde watergoden die water spuwen door de gebroken ketting van de Schelde. Boven elk masker zit een medaillon: aan de noordzijde staat de vermelding 'Door de stad Antwerpen opgericht 1883', de teksten op de andere zijden vermelden relevante personen: minister [[Charles Rogier|Karel Rogier]], baron [[Auguste Lambermont]] en burgemeester [[Filips van Marnix van Sint-Aldegonde]]. Op de sokkel staat een obelisk, een naakte vrouw schrijft '1863 Schelde vrij'. De obelisk bevat de portretten van Rogier, Lambermont en Sint-Aldegonde; aan de bovenzijde steekt de boeg van een schip aan weerszijden uit de obelisk. Op de obelisk staat een beeldengroep van zeven meter hoog. Deze bestaat uit de zeegod [[Neptunus (mythologie)|Neptunus]] met drietand, geflankeerd door de god van de handel [[Mercurius (mythologie)|Mercurius]] (die ook op het Kortrijkse belfort te zien is) en de stedenmaagd.]]

.

De bronstijd gaat samen met de Minoïsche periode op [[Kreta]] en die is op haar hoogtepunt rond 3.500 jaar terug. Twee steden zijn van belang: [[Knossos]] en [[Faistos]]. Hun paleizen zijn het centrum voor de omliggende gebieden. Paleizen zijn een betere omschrijving dan 'steden'. Het eiland ontwikkelt zich tot een gecompliceerde en luxueuze neolithische maatschappij. Dorpen zijn er niet, wel steden vol villa's en paleizen met twee tot drie woonlagen. Havens, aquaducten, irrigatiesystemen, riolen, latrines, badhuizen, wegen, tempels en begraafplekken. Het niet versterkte eiland beschikt over wapens en mogelijk een klasse van krijgers en leeft 1.500 jaar in vrede. Het verval komt omstreeks 1.200 V.C. Dat weten we uit archeologische bronnen. Wat veel minder zeker is, is dat de Minoïsche cultuur genoemd is naar [[Minos|Koning Minos]], een legendarische figuur en de zoon van [[Zeus]] en [[Europa (mythologie)|Europa]]. Hij huwde [[Pasiphaë]]. Eén van hun kinderen draagt de naam [[Ariadne (mythologie)|Ariadne]]. Minos regeerde Kreta wijs en rechtvaardig en verdeelde het eiland in drie delen met hoofdsteden in [[Knossos]], [[Phaistos]] en Kydonia (?). Kreta beschikt over troeven: vruchtbare akkers brengen olijven, graan en druiven. De landbouwoverschotten bewaren ze in kelders en drijven ze handel met Egypte en Afrika en de eilanden in de Egeïsche zee. De [[Kretenzische wilde geit|Kri-kri geit]] is een specialiteit en er is de handel in ertsen: koper, tin, goud en zilver ruilen ze om werktuigen en sieraden te maken. De gunstige ligging maakt het eiland tot een kruispunt van culturen. De Kretenzers beheersen de Middellandse-zee als een [[thalassocratie]]. Dat is een [[Oudgrieks]]e samentrekking. {{Polytonic|Θαλασσοκρατία}} / thalassokratía verwijst naar {{Polytonic|θάλασσα}} / thálassa (« zee ») en {{Polytonic|κρατείν}} / krateín (« macht hebben over, heersen »). Het duidt een maatschappij aan met macht op [[zee]]. Essentieel voor een thalassocratie was een [[vloot]], die zowel een [[handel (economie)|handels]]- als piraten of oorlogsvloot. Het [[antoniem]] van thalassocratie is [[tellurocratie]], een landinwaarts gerichte macht. De [[Minoïsche beschaving]] op [[Kreta]] isde eerste thalassocratie van de [[westerse wereld]]. De kleitabletten zijn niet ontcijferd. Zeker dat de Minoïsche paleizen een uitgebreid handelsnetwerk hadden in het [[Egeïsche Zee]]gebied. Een andere vroege thalassocratie is die van de [[Feniciërs]] in [[Tyrus]], [[Sidon]] en de kolonie van Tyrus [[Carthago]].

.

Het beroemdste verhaal is dat van het labyrint dat hij laat bouwen om de Minotaurus, een wezen dat half mens en half stier, op te sluiten. De Minotaurus was het resultaat van een straf van de zeegod Poseidon, omdat Minos een stier die hij had moeten offeren, had gehouden. Minos vraagt [[Poseidon (mythologie)|Poseidon]] ten teken dat hij een rechtmatig heerser is. Poseidon stuurt hem een prachtige witte stier, met de voorwaarde dat [[Minos]] deze offert. Minos houdt de stier voor zich en Poseidon raakt boos. Als straf zorgt Poseidon dat Minos’ vrouw verliefd raakt op de stier. De architect [[Daedalus (mythologie)|Daedalus]] bouwt een holle houten koe zodat Pasiphaë gemeenschap kan hebben met de stier. Ze bevalt van de Minotaurus, een wezen met een mannenlijf en een stierenkop. De Minotaurus blijkt een gevaarlijk wezen en Daedalus bouwt een labyrint als gevangenis onder het paleis van [[Knossos]]. Elke Griekse stad diende om de negen jaar zeven jongens en zeven meisjes naar Kreta te sturen als offer voor de Minotaurus. Theseus, de prins van Athene maakt een einde aan deze offers. Hij gaat vrijwillig mee met de volgende groep offers. Ariadne, Minos' dochter raakt verliefd op hem, geeft hem een zwaard en een kluwen wol, [[draad van Ariadne|de draad van Ariadne]]. Die helpt Theseus om zijn weg terug te vinden nadat hij de Minotaurus doodde.

.

&lt;gallery widths=&quot;155&quot; heights=&quot;190&quot;&gt;
Bestand:Minoan fresco, showing a fleet and settlement Akrotiri.jpg|thumb|475px|Deze Minoïsche fresco verwijst naar de Minoïsche thalassocratie.
Bestand:Tondo Minotaur London E4 MAN.jpg|thumb|Minotauros
Bestand:Kylix Theseus Minotauros Louvre F83.jpg|thumb|Theseus tegen de Minotauros
Bestand:Theseus Minotaur Mosaic.jpg|thumb|Theseus in het Labyrint tegen de Minotauros
Bestand:GeorgeF.Watts-Minotauros.png|thumb|George Frederic Watts &lt;br&gt; The Minotaur
Bestand:Minosse.jpg|Koning Minos zittend op een draak. Detail of the Monument to Dante in Trento by Cesare Zocchi
Bestand:Lateran Poseidon.jpg|thumb|Marmeren kopie van een bronzen origineel van [[Lysippus van Sicyon|Lysippos]], dat op de isthmus van Korinthe stond ([[Vaticaanse musea]])
Bestand:Paestum BW 2013-05-17 15-01-57.jpg|thumb|left|Tempel van Poseidon in de Dorische kolonie [[Paestum|Poseidonia]].
Bestand:SNGANS 606.jpg|thumb|Zilveren ''nomos'' of ''[[stater]]'' van Poseidonia met aan de voorzijde Poseidon die zijn drietand heft in zijn rechthand met een ''[[chlamys]]'' over zijn beide armen gedrapeerd en in de [[legende (numismatiek)|legende]] ΠΟΜ (= ΠΟΣ) en een [[incuse]] versie aan de keerzijde (ca. 530-500 v.Chr.).&lt;u&gt;'''Bron:'''&lt;/u&gt; [http://www.cngcoins.com/ CNGCoins].
Bestand:Sea thiasos Amphitrite Poseidon Glyptothek Munich 239 front n3.jpg|thumb|Zee[[thiasos]] voor het huwelijk van Poseidon en Amphitrite, die in een huwelijkswagen zitten getrokken door musicerende Tritons (detail van het zogenaamde &quot;altaar van Domitius Ahenobarbus&quot;, 2e helft 2e eeuw n.Chr.).
Bestand:NAMA Poséidon.jpg|thumb|left|De [[Poseidon van Artemision]] ([[Nationaal Archeologisch Museum van Athene]]).
[[Bestand:Marnixplaats vanuit de Geuzenstraat.jpg|miniatuur|De Marnixplaats]]
[[Bestand:Antwerpen Schelde Vrij 17-10-2022 12-13-38.jpg|miniatuur|Monument Schelde Vrij]]
&lt;/gallery&gt;

.

;4800 jaar terug

.

* In [[Mesopotamië]] ontstaan [[monarchie|monarchieën]]. Steden - die al sinds het vierde en derde millennium bestaan, ommuren zich en voorzien zich van gewapende milities. Er komen paleizen, koninklijke inscripties en aristocratische begrafenissen.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid'', Maven, Amsterdam, 2022, p. 328.&lt;/ref&gt;

.

;4.600 jaar terug

.

* De stad [[Mohenjodaro]] in Pakistan (Hindi:मोएन-जोदड़ो) uit de Indusbeschaving ontstaat. 3.700 jaar geleden wordt de stad verlaten.

.

* De Egyptenaren kweken bijen. 

.

;4500 jaar terug

.

* Tamme ezels voor het eerst in Europa en Azië. 

.

;4.300 jaar terug

.

* [[Stonehenge]]. Is dit een observatorium om de beweging van de maan en de sterren en de zon te registreren? De bouwers zijn ervaren architecten, wiskundigen en astronomen. De positie van de stenen zorgen ervoor dat de hoofdas bij de zomerzonnewende in één lijn staat met de zonsopgang.

.

;4.300-2.300 jaar terug

.

* Vuursteenmijnen in [[Spiennes]] in [[Henegouwen]] ontginnen [[silex]] om bijlen en klingen te maken. Half-afgewerkte werktuigen uit deze mijn zijn tot vijftig kilometer ver te vonden. Verderop tot 160 kilometer zijn enkel afgewerkte producten te vinden. Deze groeven zijn opgemerkt door arbeiders in 1842, het blootleggen gebeurde in 1867 (bij de aanleg van het spoor tussen [[Frameries]] en [[Chimay (stad)|Chimay]]) en de opgravingen in 1889 en 1912. In de buurt zijn er sporen van een omheind neolithisch dorp. Deze prehistorische mijnen ([[Michelsbergcultuur]]) staan op de [[UNESCO]] [[Werelderfgoedlijst]].

.

;4.250 jaar terug

.

* Het [[Akkadische rijk]] van [[Sargon van Akkad|Sargon]] is het eerste keizerrijk.

.

;4.000 jaar terug

.

* De [[Mammoeten]] sterven uit.

.

* De [[Bronstijd]] start in onze streken - elders is die al een [[millennium]] bezig. 

.

* In Griekenland start de [[Midden-Helladisch]] periode tot 3.550 jaar geleden. Mannelijke goden vervangen de vrouwelijke, dat is een trend in de hele Westerse wereld. Op het onversterkte Kreta start de Midden-Minoïsche periode of de eerste paleistijd (2.000-1.700 V.C.) die zich kenmerkt door een centraal bestuur. Communicatie gebeurt met [[Hiëroglief|hiëroglyfen]] en het tot nu toe niet ontcijferde [[Lineair A]]. De hoofdstad Knossos telt 100.000 inwoners. De oudst geplaveide weg (van Europa) verbindt de stad met havens. De stadswegen zijn geplaveid. De huizen laten privacy toe, hebben een natuurlijke lichtinval en zijn omringd door tuinen. Sporen van armoede zijn er niet te vinden. Wandschilderijen tonen dieren en planten en afbeeldingen met priesteressen (op de voorgrond) die slangen en vlinders in hun handen hebben. Mannen assisteren hen op de achtergrond. Jonge vrouwen en mannen springen over stieren, een sport waarbij iemand de hoorns van de stier grijpt, een ander een salto maakt over de stier en opgevangen wordt door een derde. Dames dragen sieraden, een jasje dat de borsten vrijlaat, een lange rok van schapenleer en een metalen gordel om de middel. Het mannenkostuum accentueert de penis. Beide geslachten hebben lang haar. Vrouwen werken op het land of zijn kapitein op een boot, ze mennen paarden en jagen. 

.

;3950 jaar terug

.

* Oude paleisperiode start op en rond Kreta. Deze periode duurt tot 1725 VC. 

.

;3.750 jaar terug

.

* Op Kreta start de nieuwe of de tweede paleisperiode. Die duurt tot ca. 1.400 V.C.

.

;3.700 tot 3.500 jaar terug

.

* In [[India]] komen de [[nomaden]] van het Iraanse plateau aan en installeren er de wortels van het [[hindoeïsme]].

.
[[Bestand:Louisiana_-_Poverty_Point_-_Karte_(English_version).png|thumb|550px|♣ '''3.700 jaar terug.''' Als in Eurazië de eerste steden ontstaan, ontwikkelen Amerikaanse jagers-verzamelaars bij [[Poverty Point]] (nu in de staat [[Louisiana (staat)|Louisiana]]) een megalomaan en monumentaal aardwerk dat op een reusachtig amfitheater lijkt. De omgeving is voedselrijk, stenen zijn er niet. Een toestroom van ornamenten en bulkgoederen, ze leggen soms honderd kilometer af, begeleidt het bouwproject. De wapens, vaten, vuurstenen, gewichtjes, decoratieve [[klei]] en [[Pijp (rookgerei)|pijpen]], [[Kraal (versiering)|kralen]], [[Talk (mineraal)|speksteen]], [[hematiet]]en, [[hanger]]s en koperwerk, [[keramiek]], [[aardewerk]], gereedschap uit [[Been (materiaal)|been]], kwartskristal, pijlen en allerlei speerpunten in evenveel kleuren die de archeologen hier vinden, zijn niet ter plekke geproduceerd. Ze zijn aangevoerd langs de benedenloop van de [[Mississippi (rivier)|Mississippi]]. Sporen van activiteit op [[Poverty Point]] gaan 13.000 jaar terug. Geleidelijk groeit de plek uit tot een 'seizoenmetropool' van jager-verzamelaars met stedelijke functies. Ontbreken: permanente sedentatie, gebouwen, begrafenisrituelen, een boerenleven of geschreven bronnen. Of Poverty Point een textiel-handelscentrum was, is moeilijk te achterhalen. Wat de heilige geometrie wel bewijst is de aanwezigheid van kennis: astronomie, kalender- en meetsystemen, mythologie, [[Numerologie|numerologisch]], wiskunde, bouwtechniek en 'arbeidsethos'. Een miljoen kubiek grond transformeren tot een gecultiveerd gebied zo groot als een Mesopotamische stadstaat, vraagt een samenwerking van honderden, misschien wel duizend groepen jagers-verzamelaars, enorme mensenaantallen dus die een strikt arbeidsregime vooruitziend ondergaan. Rituelen en liederen, dansen en beelden hebben het project en de kennisuitwisseling wellicht ondersteund. Tegenwoordig is Poverty Point werelderfgoed dat de landschapsverandering en de monumentale grondwerken van jager-verzamelaars illustreert. De zes concentrische half-elliptische heuvelruggen en de paalcirkels in het centrale plein zijn uniek. Net zoals [[Göbekli Tepe]], [[Hopewellcultuur|Hopewell]], Sannai Maruyama en [[Stonehenge]] komt dit prehistorisch bouwproject nauwelijks voor in de stedenbouwkundige geschiedenis.&lt;ref&gt;DAVID GRAEBER &amp; DAVID WENGROW, vertaald door Rogier van Kappel en Bart Gravendaal. ''Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid,'' Maven, Amsterdam, 2022, p. 159 ev.&lt;/ref&gt;]]

.

;3550 jaar terug

.

* Handel op aanzienlijke schaal in rond de Middellandse zee.

.

* De havenstad [[Ugarit]] aan de Syrische kust beschermt de kooplui tegen diefstal. Wetten bepalen wanneer hun schepen beter niet binnenvaren.

.

;3.500 jaar terug

.

* ♣ Egypte tuiniert. Een graftombe toont een farao en zijn vrouw die een tuin bezichtigen. Opgravingen bewijzen de aanwezigheid van tuinen.&lt;ref&gt;PENELOPE LIVELY, vertaald door Nadia Ramer. ''Leven in de tuin.'' De Geus, Amsterdam, 2019, p. 40.&lt;/ref&gt;

.

* Domesticatie van de kip in Zuidoost-Azië. Het dier zoekt de mens op omwille van de rijst- en gierstkorrels.&lt;ref&gt;Geen auteur. ''Voorouder van kip kwam veel later dan gedacht uit de bossen om bij de mens te gaan wonen.'' In: ''De Morgen'', 10.06.2022, p. 2.&lt;/ref&gt;

.

* Schepen met tinbaren uit Zuid West Engeland vergaan voor de kust van [[Haifa]]. Deze archeologische ontdekkingen tonen een bloeiend handelsnetwerk tussen [[Cornwall]] en de Middellandse zee. De ineenstorting van het [[Hettieten|Hettitische rijk]] in het Oosten zou hiermee verband houden.&lt;ref&gt;SENNE STARCKX. ''Bron van brons lag bij ons''. In: ''De Standaard'', 17.09.2019, p. D9.&lt;/ref&gt; We zijn in de Midden bronstijd, die zich kenmerkt door de opkomst en ontwikkeling van het zwaard en de strijdwagen.

.

* De Kretenzische beschaving houdt op te bestaan volgens sommige bronnen tussen 1.500 en 1.400 V.C. De [[Mycene|Myceners]] nemen in 1.450 de controle over het eiland over.

.

==== DERDE KRONIEK: Donkere eeuwen na een eruptie? De val van Troje====

.

;3.400 jaar terug (1.628 v.C)

.

* Dit is de late bronstijd. Elites domineren en tonen hun status met mantelspelden, harnassen en helmen en [[Mesopotamië]] ontwikkelt energie uit [[watermolen|waterschoepraderen]]. Mycene gebruikt het [[lineair B]], een vroeg schriftsysteem voor administratie op kleitabletten. Hun cultuurgebied strekt zich uit tot in India en er zijn internationale contacten tussen Minoërs, Myceners, Hittieten, Assyriërs, Babyloniërs, Mitanniërs, Kanaänieten, Cyprioten en Egyptenaren. Dit soort kosmopolitisme is uniek in de wereldgeschiedenis en zal waarschijnlijk het abrupte einde betekenen van de bronstijd omstreeks 1.200 V.C. In 1177 V.C. zijn deze culturen zo verweven en afhankelijk dat ze 'elkaar wel moesten meeslepen in hun val, toen de bloeiende beschavingen één voor één ten onder gingen door mensenhand, door natuurrampen of door een dodelijke combinatie' schrijft Eric H. Cline.&lt;ref&gt;Zie p. 217.&lt;/ref&gt; Of is het de vulkaanuitbarsting van de Thera op [[Santorini]] die [[Knossos]] teistert en een definitief einde maakt aan de [[Minoïsche beschaving|Menoïsche]] beschaving? De vulkaan blaast omstreeks 1.628 V.C. zestig kubieke kilometer puin in de lucht. Stof schermt het zonlicht af, de zwaveldioxide veroorzaakt zure regens en jaagt volkeren op de vlucht. Het is moeilijk te geloven dat er een verband is met de gebeurtenissen omstreeks 1177 V.C. Omstreeks 1.477 V.C. geeft farao [[Thoetmosis III|Thoetmoses III]] nog Minoïsche kunstenaars de opdracht om fresco's te maken in zijn paleis dat hij in Peru-nefer in de Nijldelta van Beneden-Egypte laat bouwen. Ze schilderen iets wat nog nooit in Egypte was te zien: taferelen van mannen die over stieren springen. Het einde van de bronstijd is nog veraf. Omstreeks 1.400 V.C. koloniseren de Myceners de regio rond [[Milete]] en de [[Anatolië|Anatolische bodem]]. Deze eeuw en de komende is een bloeiperiode voor Mycene. Hun paleizen op het Griekse vasteland, de bruggen, de drainage- en weginfrastructuur zijn ongezien. In de vlakte van Argos verbinden wegen dorpen en steden met Mycene. 

.

Wat 476 is voor de val van het West-Romeinse rijk, is 1177 V.C. voor de bronstijd: een eindpunt en de overgang naar de ijzertijd. De inwoners van de klassieke wereld spreken over de [[Hyksos]], de barbaarse en mysterieuze zeevolken die voor een economische neergang van eeuwen zorgen. Wellicht zijn het klimaatvluchtelingen. In deze jaren plunderen en verwoesten ze alle steden. Het machtige Egypte met natuurlijke verdedigingslinies van zee en woestijn ontkomt niet, de [[Hettieten]] kwijnen weg. De Myceense beschaving in Griekenland raakt verwoest, er is brandschatting en Griekenland gaat failliet. Lijken worden niet begraven, overlevenden trekken naar afgelegen valleien of beschermde heuveltoppen. De Griekse bevolking verandert van samenstelling. De [[Doriërs]] - de zonen van [[Hercules (mythologie)|Hercules]] - trekken vanuit de Balkan naar het zuiden en nemen delen van de [[Peloponnesos]] in bezit. Ze stichten de stad [[Argos (stad)|Argos]] en later identificeren de Spartanen zich graag met deze stam. Andere Grieken gaan zich identificeren met de [[Ioniërs]] en de [[Acadië|Arcadiërs]]. De chaos verstoort de handelsroutes voor de bronsproductie tussen Cornwall en Afghanistan. Er zijn opstanden in Syrië, de Perzen zijn op oorlogspad, waar nu Irak is, is het een puinhoop. Dit is een keerpunt in de geschiedenis: het bronzen tijdperk houdt op te bestaan. Dit is het einde van de Bronstijd. De kennis van het brons en hoe het te maken gaat verloren. Historici spreken hier van de duisterE periode en de overgang van de prehistorie naar de ARCHAÏSCHE PERIODE. In enkele decennia vallen de rijken van de Troje en Babylon.&lt;ref&gt;ERIC H. CLINE, vertaald door Corrie van den Berg &amp; Carola Kloos. ''1177 V.CHR. Het einde van de beschaving'' Ambo|Anthos, Amsterdam, 2014; MARILN FRENCH. ''Een vrouwelijke geschiedenis van de wereld.'' Meulenhof|Kritak, Amsterdam, 1995, p. 43-46; PHILIP MATYSZAK. ''Grieken. Hoe een cultuur zich over de wereld verspreidde,'' Athenaeum - Polak &amp; Van Gennep, Amsterdam, 2018, p. 23-26.&lt;/ref&gt;

.

Later zoeken mensen actief naar een alternatief voor het brons. Daarover schrijft Gaia Vince: 'En dat vonden ze overal om zich heen - vrijwel elke steen bevat wel wat ijzer; het is het meest democratische metaal dat er is. Zo begon de ijzertijd en die duurt tot op heden voort.'&lt;ref&gt;GAIA VINCE, vertaald door Rogier van Kappel. ''Vuur, taal, schoonheid, tijd. Hoe culturele evolutie de mens heeft gevormd, Atlas Contact, Antwerpen, 2020, p. 99.&lt;/ref&gt; De ijzertijd begint rond 1200 v.Chr. in het oostelijke Middellandse Zeegebied, zoals in Griekenland, de Levant en Anatolië. In Midden-Europa begint die rond 800 V.C. In de Lage Landen rond 700 V.C.

.

Natuurrampen, een reeks aardbevingen en invasies doen de Grieken leven tussen de vroege ruïnes van hun bloeiende beschaving. Lezen en schrijven kunnen ze niet langer. Als de nevel van de donkere periode verdwijnt, hebben de Grieken zich uitgezaaid tot in Klein-Azië, de Zwarte zee en in de Egeïsche eilanden, Sicilië en Zuid-Italië. Er zijn honderden Griekse koloniën tot op het Iberisch schiereiland. Napels is Nea Polis, de nieuwe stad en het Franse Massalia kennen we nu als Marseille. Ze vormen 'een Griekse zoom op een barbaarse mantel' schreef Cicero in [[De re publica]]. Hierbij liepen ze voorop in het uitdragen van hun cultuur en handel langs de kusten van de Middellandse zee. Het zorgt ervoor dat de Griekse beschaving een gebied omvat van duizenden kilometers: Syrië, Egypte en Babylonië zijn Grieks. [[Herodotus]], [[Euclides van Alexandrië|Euclides]], [[Pythagoras]] en [[Archimedes]] komen zelden of nooit in het huidige Griekenland. [[Plato]] vergelijkt de Griekse steden met 'kikkers om een vijver' die op het gepaste moment met hun tong een vlieg uit de lucht halen en omzichtig wachten voor ze springen. De Grieken, geleerd om te gaan met rampspoed, kiezen eerst een eiland voor de kust waar ze een versterkte basis maken. Daarna doen ze zaken met de locals. Eenmaal ze elkaar gewoon zijn, komt er een nederzetting op het vasteland en het eiland dient als een appel voor de dorst. 

Vanaf hier rekenen we in eeuwen en jaren voor en na Christus.

.

;1.274 jaar V.C.

.

* ♣ Het [[Verdrag van Kadesh]] - het Eeuwige verdrag - gesloten tussen de [[Hettitisch|Hettiten]] en Egypte is een vroeg voorbeeld dat (in vage termen) de invloedssfeer van twee strijdende partijen bepaalt. Gaandeweg krijgen grenzen een gedetailleerdere omschrijvingen in [[Verdrag|verdragen]]. Het Zilveren of Eeuwige Verdrag is een akkoord tussen het oude Egypte en de Hettieten. Hun botsing leidde tot de slag bij Kadesh, waarbij Ramses II de grootste verliezen telde.

.

;1.250 V.C.

[[Bestand:Lion Gate Mykene with Wilhelm Dörpfeld 1891.jpg|thumb|550px|Leeuwenpoort in de 19e eeuw met [[Heinrich Schliemann]] en [[Wilhelm Dörpfeld]]]]

De [[Leeuwenpoort (Mycene)|Leeuwenpoort]] geeft toegang tot de citadel van Mycene. De compositie is waarschijnlijk ontleend aan voorbeelden van de Hettieten. Twee leeuwinnen (hun koppen die de bezoeker recht aankeken zijn verdwenen) zijn het wapen van de Myceense dynastie. De zuil op het altaar symboliseert het paleis. 

.

;1.200 V.C

.

* In de late 13de eeuw is er de verwoesting van de Myceense paleizen en omstreeks 1.200 belegert een Griekse liga van krijgers en koningen de [[Trojaanse Oorlog|stad Troje (nu Turkije)]] waarna Troje valt. In de Ilias beschrijft [[Homerus|Homeros]] - zo'n vier eeuwen later de laatste weken van het conflict. Een nieuwe technologie stelt hem daartoe in staat: het [[Grieks alfabet|Griekse alfabet]]. Het epos begint met de wrok van de Griekse held Achilles, die boos is op [[Agamemnon (mythologie)|Agamemnon]] omdat deze hem zijn krijgsbuit, [[Briseïs]], heeft afgenomen. Als Achilles weigert te vechten leidt dit tot grote verliezen voor de Grieken. Volgens de mythologie begint de oorlog met een conflict tussen drie godinnen: [[Hera]], [[Athena]] en [[Aphrodite]] tijdens een huwelijksfeest, waar de godin van de twist, [[Eris (mythologie)|Eris]] een gouden appel met de inscriptie “voor de mooiste” op de tafel legt. De drie godinnen claimen de appel en Zeus besluit dat [[Paris (mythologie)|Paris]], de [[Trojaanse Oorlog|Trojaanse]] prins, zal oordelen wie de mooiste is. Hera belooft hem macht, Athena wijsheid en roem, en Aphrodite de liefde van de mooiste vrouw ter wereld: Helena. Paris kiest Aphrodite met als gevolg dat Helena, de vrouw van de Spartaanse koning verliefd wordt op Paris en met hem meegaat naar Troje. Dit leidt tot de woede van de Spartaanse koning [[Menelaüs|Menelaos]], die met zijn broer [[Agamemnon (mythologie)|Agamemnon]] en helden zoals [[Odysseus]] en Achilles een expeditie organiseert om Helena terug te halen. Het resulteert in tien jaar oorlog. Na tien jaar van vruchteloze belegering bedenkt Odysseus een list. Een gigantisch houten paard waarin een groep Grieken zich verstopt geven ze na een zogezegde overgeven aan de stad. De Grieken doen alsof ze de belegering opgeven en varen weg. Het paard is geschenk aan de Athena, om hun veilige terugkeer te garanderen. De Griekse soldaat Sinon blijft en vertelt de Trojanen dat het paard een offer is. Het binnenhalen zal hen de gunst van Athena brengen. Die nacht komen de Grieken uit het paard, openen de stadspoorten voor het teruggekeerde leger en veroveren Troje. Achilles vindt de dood door een pijl van Paris die hem in zijn hiel treft. Dit was zijn enige kwetsbare plek, omdat zijn moeder hem als baby in een rivier dompelde om hem onkwetsbaar te maken terwijl ze hem bij de hiel vasthield. In sommige versies helpt [[Apollo (Griekse mythologie)|Apollo]] Paris de pijl te richten. De term “achilleshiel” is sindsdien een metafoor voor een fatale zwakte, ondanks algehele kracht. 'De Illias is een orgie van moord en doodslag' schrijft Bettany Hughes in ''De schone Helena''.&lt;ref&gt;BETTANY HUGHES. ''De schone Helena. De biografie van Helena van Troje, de vrouw voor wie duizend schepen uitvoeren'', Mouria, Amsterdam, 2006, p. 259-260.&lt;/ref&gt; 'Homerus' poëzie paart hartverscheurende gedichten aan plezier in de details van dood en lijden. Het lezen kan beangstigend zijn. In een lange verhalende scène die een aantal papyrus- of perkamentbladen moet hebben gevuld, baant de Griek [[Diomedes (Argos)|Diomedes]] zich een weg door de Trojaanse gelederen: ''De eerste werd boven de tepel geraakt met het brons van de speerpunt, de ander in 't sleutelbeen, dicht bij de schouder, waar hem zijn zwaard en houw gaf zo hard dat zijn schouder van nek en rug werd geslagen.'' Meer dan honderd regels gaat de slachting voort... ''Zo sprak de held en hij wierp. Het wapen, gestuurd door Athene, raakte zijn neus bij het oog en doorboorde zijn blinkende tanden. 't Onzacht brond van de speer, de tong bij de wortel verscheurend, schoot naar omlaag en kwam er bij zijn kin weer naar buiten.'' De beenderen uit de late bronstijd steunen Homerus' stelling dat er veel manieren zijn om in gewapende strijd te sneuvelen. Uit forensisch onderzoek blijken de verschrikkelijke verwondingen die Anatoliërs en Grieken uit de bronstijd hebben opgelopen.'

.

.

.

.

;Kijken
&lt;gallery widths=&quot;155&quot; heights=&quot;190&quot;&gt;
File:Ursus_spelaeus_Sergiodlarosa.jpg|De Holenbeer sterft tienduizend jaar geleden uit.
File:WLANL_-_thedogg_-_Mammoet_(2).jpg|De [[Mammoeten|Mammoet]] sterft vierduizend jaar geleden uit.
File:Homo_floresiensis.jpg|Niet alle mensensoorten overleven de laatste IJstijd. Van de Homo Floresiensis (de &quot;Hobbit&quot;) zijn acht skeletten en één schedel ontdekt. De soort werd niet groter dan 1 meter.
File:John_Constable_Stonehenge.jpg|[[Stonehenge]] (2.300 VC.) door [[John Constable]] in 1835.
Bestand:Poignard 0.188.1 2 fond.jpg|Neolitische dolk, ca. 1.800 VC.
Bestand:Préforme de hache 223.1 (5).jpg|Neolitische bijl
File:Ice_age_fauna_of_northern_Spain_-_Mauricio_Antón.jpg|[[Megafauna]] van het late [[Pleistoceen]].
File:Ursus_spelaeus_Sergiodlarosa.jpg|De [[Holenbeer]] stierf tienduizend jaar geleden uit.
Bestand:Wheel Iran.jpg|[[Wiel]], uit het 2de millennium voor Christus.
File:WLANL_-_thedogg_-_Mammoet_(2).jpg|De [[Mammoeten|Mammoet]] hield het langer dan de [[Holenbeer]] vol en stierf vierduizend jaar geleden uit.
File:John_Constable_Stonehenge.jpg|[[Stonehenge]] (2.300 VC.) door [[John Constable]] in [[1835]].
Bestand:Poignard 0.188.1 2 fond.jpg|Neolitische dolk, ca. 1.800 vC.
Bestand:Préforme de hache 223.1 (5).jpg|Neolitische bijl
Bestand:Vruchtbare sikkel.svg|De uitbreiding van de '[[Vruchtbare Sikkel]]'
Bestand:Vruchtbare sikkel.JPG|Situering van de 'Vruchtbare Sikkel'
Bestand:Berlin_Wall_(June_1989).jpg
Bestand:Great_wall_of_china-mutianyu_4.JPG
Bestand:Hadrian's_wall_at_Greenhead_Lough.jpg
Bestand:Carcassonne_2.jpg
Bestand:Gambian_village.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

= '''EXAMEN''' =

.

== A-vragen ==

.

Leg uit, wie of wat zijn: (S&amp;V).Homo erectus, Homo sapiens, Lucy in the Sky with Diamonds, Lucy, Neanderthaler, Neolitische revolutie, Pleistoceen, Prometheus, Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band, The Beatles, vuurdomesticatie, Vruchtbare sikkel, A good darkie, angst, avondklok, Berlijnse muur, Chinese muur, clochard, decaloog, domesticatie, Gazastrook, grens tussen Mexico en de Verenigde Staten, jager-verzamelaar, klimaatsverandering, muur van Hadrianus, neolitische revolutie, Oetzi, piramide van Maslow, tijdsmeting, wilde granen, Martin Caparros, Thomas Maltus, kalender, [[Jonathan Swift]], ijsduivels, ijsheiligen, gulzigheid.

.

.

== B-vragen ==

.

* (S&amp;V).Hoe onderscheiden mensachtigen zich van de mensaap?

.

* (S&amp;V).Rangschik chronologisch en vertel wat je weet over: Oetzi, pijl en boog, de vuurdomesticatie, Lucy, Homo erectus, Neolithische revolutie.

.

* (S&amp;V).Leg uit. De vuurdomesticatie kent een lange voorgeschiedenis. Wat zijn de gevolgen van de vuurdomesticatie?

.

* (S&amp;V).Leg uit: Abram de Swaan noemt zes belangrijke voorwaarden die het veilig sedentair overleven tot een sociaal gegeven maken en komt hiermee in de buurt van de Piramide van Maslow. 

.

* (S&amp;V).Leg uit: Wat is het belang van klokken en kalenders? Wat weet je over de Zimmertoren of de Kalendersteen van de Azteken? 

.

* (S&amp;V).Leg uit: Hoe paradoxaal ook, de toenemende beheersing van vuur en technologie, de beheersing van planten- en dierenwereld, verhoogt de menselijke afhankelijkheid en kwetsbaarheid. 

.

* (S&amp;V).Leg uit: Gewassen verbouwen (zaaien en oogsten) gebeurt niet instinctmatig. Betrek deze woorden in je antwoord: seizoenen, zon, priester, kalender, het schrift, hiërarchie, oogst, gulzigheid, rituelen , vasten.

.

* (S&amp;V).Leg uit: Tienduizend jaar geleden resulteert sociaal-religieus gedrag in voedselproductie, conservering en consumptie.

.

* (S&amp;V).Leg uit: De [[misantroop]] Thomas Robert Malthus beweert in 1798 dat bevolkingsgroei de voedseltoelevering zou overtreffen. Hij baseerde zich op het idee dat de bevolking meetkundig stijgt terwijl de voedselproductie rekenkundig groeit.

.

* (S&amp;V).Plaats in chronologische volgorde en leg uit: 1. Begin van het Pleistoceen. 2. Berlijnse muur. 3. Domesticatie van het paard. 4. Muur van Hadrianus. 5. Ötzi. 6. Noordwest-Europa sedenteert, net als in Limburg. De Neolithische revolutie voltrekt zich er snel.

.

* (S&amp;V).Plaats in chronologische volgorde en leg uit: 1. Eerste stadstaten: Ur en Uruk. 2. In het Middellandse Zeegebied, Griekenland en de Balkan begint de sedentatie. 3. Spijkerschrift. 4. Uitvinding van het Wiel. 5. Geboorte van Christus. 6. De muur van Hadrianus.


.

.

== C-vragen ==

.

* (S&amp;V).Periodiseer en karakteriseer de neolitische revolutie. Met ander woorden: wat zijn de voornaamste kenmerken van deze overgangsperiode. Welke problemen kent de jager-verzamelaar en hoe lost hij die op? Welke problemen kent de sedentaire mens? Wat zijn de belangrijkste uitdagingen?

.

* (S&amp;V).Wie was er eerst? De priester of de krijger?

.

* (S&amp;V).Het aantal ontwikkelingen en uitvindingen in de aanloop naar het Neoliticum is indrukwekkend. Wat ging aan de sedentatie van de mens vooraf?

.

* (S&amp;V).Wat is het verschil tussen Evolutie en Revolutie? Illustreer met voorbeelden.

.

* (S&amp;V).Wat weet je over de eerste potten en kommen, manden en vlechtwerk. Wat is hun betekenis?

.

* (S&amp;V).Verduidelijk: De mens reageert op verschillende wijzen op de klimaatswijziging van 10.000 jaar geleden. 

.

* (S&amp;V).Waarom zijn sedentaire gemeenschappen arbeidsintensiever én kwetsbaarder dan nomadische gemeenschappen? Welke verschillen zie je tussen beide?

.

* (S&amp;V).Wat is de vroege betekenis van carnaval, de vastentijd, het oogstfeest, het verbod op gulzigheid, Pasen, ijsheiligen, het bedelfeest van Drie Koningen en het bedelfeest van Sint-Maarten?

.

.

= '''BIBLIOGRAFIE &amp; REFERENTIES''' =

.</text>
      <sha1>1d3i4vrrpoa0y3xbemu8a2p3ujscei5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schrijven/Beleidsnota</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46798</id>
    <revision>
      <id>429792</id>
      <parentid>429716</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T04:47:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Indeling */ Link</comment>
      <origin>429792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8780" sha1="d90i8z22a7iqu2dm08v3jgtxo8v47fl" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}
Een '''beleidsnota''', of '''adviesnota''', is een document waarin een probleem wordt beschreven en advies wordt gegeven om dat probleem op te lossen. Een beleidsnota kan passen in het voortraject voor het maken van (nieuw of aangepast) beleid.

Iemand constateert een probleem. Dat kan op je werk zijn, in de politiek, binnen een vereniging of waar dan ook. Je kunt dat probleem zelf constateren, je leidinggevende, een opdrachtgever of een probleem wordt opgeworpen in een groep, bijvoorbeeld tijdens een vergadering. Het gaat niet om een huis-tuin-keuken probleem, maar om een probleem dat onderzoek vergt en een concreet en onderbouwd voorstel waarover een of meer anderen een beslissing nemen. 

== Stappenplan ==
* '''[[Van Idee tot Publicatie/De probleemstelling|Probleemstelling]]''': het probleem helder krijgen. Wat is het probleem precies? Als de probleemstelling niet klopt met wat de opdrachtgever bedoelt, kun je nooit een goede oplossing vinden. Interview hiervoor de opdrachtgever en andere betrokkenen die het probleem zelf aan den lijve ondervinden. Vraag hen naar doelstellingen die door het probleem niet gehaald kunnen worden. Wat is precies de discrepantie tussen doel en werkelijkheid? Wat is er al gedaan om het probleem op te lossen en waarom werkte dat niet? Je wilt uiteindelijk een helder geformuleerde centrale vraag, eventueel met vervolgvragen (wat zijn de oorzaken). N.B. Je kunt dus geen probleem hebben, als je geen doelstelling hebt. Een gevoeld probleem moet je altijd herleiden naar een doel. 
** Een simpel voorbeeld van het belang van een heldere probleemstelling: een vriendengroep wil samen met vakantie. Maar de ene helft wil een strandvakantie en de andere wil een trektocht door de bergen maken. Dan maakt het nogal verschil uit of ze (1) normaliter veel plezier met elkaar hebben, goed met elkaar overweg kunnen en alleen hun vakantiewensen verschillen; òf (2) dat de groep eigenlijk uit twee subgroepen bestaat, die niet altijd goed met elkaar omgaan en zij de vakantie als breekijzer gebruiken. In het eerste geval kan een oplossing worden gevonden in een gezamenlijke vakantieaccomodatie dicht bij het strand, van waaruit diverse bergtochten mogelijk zijn. In het tweede geval zal een begeleidingsproces naar een opsplitsing van de groep meer van toepassing zijn. 
** Over interviewen: het doel is niet om de geïnterviewde een opzienbarende quote te ontlokken, zoals op televisie of voor een kranteninterview. Nee, je wilt te weten komen wat er precies aan de hand is. Dan gebruik je de LSD-methode, niet met de {{Wp|Lysergeenzuurdi-ethylamide|hallucinogene drug}}, maar met {{Wp|Actief luisteren|'''L'''uisteren, '''S'''amenvatten, '''D'''oorvragen}}, een (zakelijke) interviewmethode om het naadje van de kous te weten te komen. &quot;Doorvragen&quot; kan bestaan uit vragen als &quot;Wat bedoel je precies met ...?&quot; &quot;Kun je daarvan een voorbeeld geven?&quot; &quot;Wanneer, in welke situatie komt [het probleem] voor?&quot; &quot;Hoe zit dat precies?&quot; Het kunnen ook vragen zijn die beginnen met wie, wat waar, wanneer, waarom of hoe (zie {{Wp|Topische vragen}}. Houd in je achterhoofd dat er een onderliggend probleem kan zijn, waar men niet gemakkelijk over praat (zoals die twee subgroepen in het voorbeeld hierboven), wees alert op signalen die daar op duiden. 
*** Bereid een interview altijd goed voor. Start met een inleiding (doel, wat er met de uitspraken wordt gedaan, de geïnterviewde op zijn/haar gemak stellen), stel dan de vragen die je wilt stellen, inclusief LSD, en sluit tenslotte af met een korte samenvatting/conclusie, vervolgstappen. Spreek de hoop uit dat je voor vervolgvragen opnieuw bij de geïnterviewde terecht kunt. 
::Tip: als je beleidsmedewerker bent, om andere redenen vaak een beleidsnota schrijft of ICT'er bent die vaak klanten en gebruikers interviewt: volg een cursus interviewen of interviewtechnieken. Je kunt de theorie uit een boekje leren, maar je leert het vak pas echt in de praktijk, met veel oefenen en aanwijzingen van een coach.
:* Koppel na afloop de conclusie(s) uit de interviews schriftelijk terug. Formuleer de conclusie als de (voorgestelde) probleemstelling die je wilt gaan gebruiken. Vraag of dit inderdaad het probleem is. Zo ja, dan kun je dit als de probleemstelling gebruiken, het uitgangspunt om met de vervolgstappen aan de slag te gaan. Geef de vragensteller ook een duidelijk beeld van wat hij kan verwachten (wat ga je doen, welke vervolgstappen, wat verwacht je dat er in de beleidsnota komt, hoeveel tijd gaat het kosten).
* Verdeel complexe/omvangrijke problemen onder in deelproblemen/deelvragen/aspecten. 
** Wat is het belangrijkste aspect? Vermeld ook de andere aspecten, in volgorde van belangrijkheid.
* Beschrijf de '''huidige situatie'''. Welke doelstellingen gelden er? Hoe zit het proces in elkaar dat ervoor moet zorgen dat de doelstellingen worden gehaald? Waarom lukt dat niet?
* '''Verzamel (meer) informatie''', waaronder de eisen waaraan oplossingen moeten voldoen. Vaak zijn er minimumeisen die een organisatie stelt aan oplossingen. En een van de eisen is uiteraard dat voorgestelde oplossingen het probleem moeten oplossen. 
** Vraag informatie die je nog mist aan de geïnterviewden en anderen die je kunnen helpen. 
** Voer een [[Van Idee tot Publicatie/Het literatuuronderzoek|Literatuuronderzoek]] uit, zowel in externe bronnen (bijvoorbeeld artikelen in vakbladen, maar ook tips die je met een zoekmachine vindt, mits die websites betrouwbaar zijn) als in [[Informatievoorziening/Bedrijfsinformatie#Informatievoorziening binnen bedrijven|interne bronnen]] (zoals verwante beleidsplannen en soortgelijke eerdere onderzoeken), met als centrale vraag: ''Hoe kun je een dergelijk probleem oplossen?''
* Zet de gevonden '''oplossingen''' op een rijtje. Wellicht had je er zelf ook al een of meer bedacht. {{Wp|Brainstormen|Brainstorm}} eventueel nog met collega's of andere sparring partners. 
** Controleer of de alternatieven allemaal voldoen aan de eisen die aan de oplossingen worden gesteld. 
** Vermeld bij elke oplossing de kosten, opbrengsten, voor- en nadelen, welke middelen, mensen en tijd nodig zijn om ze te implementeren en andere bijzonderheden. 
* '''Schrijf''' de beleidsnota. 
** Zie [[Schrijven/Teksten|Voorbereidingen]] - schrijfdoelen, doelgroep en opbouw. Zie hieronder de paragraaf [[Schrijven/Beleidsnota#Indeling|Indeling]] voor een mogelijke opbouw. 
** Wees kort. Niemand heeft tijd om een dik rapport te lezen. Neem eventueel bijlages op met meer informatie.
** Voer in ieder geval de stappen vanaf stap 8 uit van het [[Schrijven/Schrijfproces|Schrijfproces]].
* Als hij &quot;af&quot; is: Laat hem van tevoren door de opdrachtgever lezen, vóórdat hij definitief is, nadat alle fouten er uit zijn gehaald en hij voldoet aan je eigen normen. De opdrachtgever kan dan nog correcties laten uitvoeren vóórdat de nota wordt gepubliceerd of officieel wordt verstuurd.
* Zorg er (in overleg met opdrachtgever en/of begeleider) altijd voor dat ook de bibliotheek, het archief of het Document Management Systeem van de organisatie(s) een exemplaar van je nota ontvangt (bij een scriptie stuur je een exemplaar naar zowel bibliotheek/archief/DMS van de organisatie als naar dat van de opleiding).

== Indeling ==
Een indeling van een beleidsnota kan als volgt zijn:
* '''Titelblad''' met de titel van de nota, de auteur (met functie), plaats, datum van voltooiing, opdrachtgever (met functie), organisatie die opracht voor de nota heeft gegeven en de afdeling waarvoor de nota is geschreven; voor scripties en andere werkstukken ook: de naam van de begeleider van de opleiding, de naam van opleiding, de faculteit en de naam van de school of universiteit. 
* '''Inleiding''' met de probleemstelling, eventueel de afbakening (wat wel en niet is onderzocht) en een korte [[Nederlands/Lezen/Samenvatting|samenvatting]] van het document. Wordt meestal als laatste geschreven. 
* '''Huidige situatie'''. 
* '''Gewenste situatie''', doelen, eisen waaraan oplossingen moeten voldoen.
* '''Alternatieve oplossingen''' (maatregelen), elk met hun kosten, opbrengsten, voor- en nadelen, benodigde middelen, mensen, tijd. Het eerste alternatief is niets doen. Daarmee worden de overige oplossingen vergeleken qua verbeteringen, kosten, opbrengsten, voor- en nadelen. 
* '''Advies''' en aanbevelingen. Welke oplossing springt er wat jou betreft uit en past het beste bij de organisatie? En waarom?
* '''Bijlagen''', waaronder een overzicht van de geïnterviewden en wie er verder bij het project betrokken zijn geweest.
Vergeet niet om bronnen (literatuur, websites, e.d.) te vermelden die je gebruikt hebt bij je onderzoek, zie [[Schrijven/Literatuurgebruik#Bronvermelding|Bronvermelding]] voor verschillende manieren waarop je dat kunt doen. 

{{Sub}}</text>
      <sha1>d90i8z22a7iqu2dm08v3jgtxo8v47fl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schrijven/Blog</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46803</id>
    <revision>
      <id>429784</id>
      <parentid>429733</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T03:28:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Link</comment>
      <origin>429784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11663" sha1="ihxghng46gq5prpaihnkfl4jzds4dl3" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}

Een '''blog''' (afkorting van web-log) is een persoonlijke tekst waarvan regelmatig een nieuwe verschijnt op een website. Oorspronkelijk werden blogs gebruikt als dagboek of {{Wp|logboek}} (vandaar &quot;log&quot; in de naam), maar blogs hebben zich ontwikkeld tot allerlei soorten teksten, geschreven door allerlei soorten mensen, van jong tot oud, van praktisch tot wetenschappelijk geschoold, met vele verschillende interesses en doelen. 

== Soorten blogs ==
Blogs bestaan in vele vormen. Enkele voorbeelden:
* ''Dagboek'' met dagelijkse bezigheden, belevenissen, ideeën en wat de schrijver verder zoal wil delen.
* ''[[Schrijven/Column|Column]]'' die de lezer op een luchtige manier laat nadenken over een actuele kwestie.
* ''Kookrubriek'' met recepten en tips voor het samenstellen en bereiden van gerechten en maaltijden.
* ''Boekenrubriek'' met besprekingen van boeken en tips voor het lezen van boeken die nieuw zijn uitgekomen of van klassiekers, eventueel per leeftijdscategorie (van kleuters tot bejaarden) of interessegebied (zoals streekromans, gedichten of studieboeken). 
* ''[[Schrijven/Artikelen|Artikel]]'' of [[Schrijven/Brieven#Nieuwsbrief|nieuwsbrief]] met bijvoorbeeld ontwikkelingen en/of tips op een bepaald vakgebied. Enkele voorbeelden: ICT, economie, mode, wat dragen de royals of celebreties, lifestyle, muziek, uitgaan, reizen, nieuwe gadgets, de achteruitgang van een natuurgebied waar je als wandelaar of boswachter vaak komt; de onderwerpen zijn schier eindeloos. 
* ''Discussieforum'' waarbij de blogger een stelling opwerpt over een actueel onderwerp waarop anderen kunnen reageren.
* ''Hulp'' op een bepaald gebied, bijvoorbeeld verzorging en opvoeding van baby's, kinderen of pubers, huishouden, klussen in huis, tuinieren, ziekte en gezondheid door (ervarings-)deskundigen.
* Over een ''hobby'', waarin een blogger elke keer over een ander aspect schrijft, en/of over bijeenkomsten met gelijkgestemden (zoals beurzen, jaarvergaderingen, verenigingen, uitstapjes). Laat het plezier ervan afspatten!

== Stappenplan ==
Actiepunten om je eigen blog-website te starten.&lt;ref&gt;Mede ontleend aan [https://en.wikiversity.org/wiki/Blogging/Starting_a_blog Wikiversity: Starting a blog]&lt;/ref&gt;:
# Weet zeker dat je regelmatig (elke dag/week) een nieuwe blog kunt/wilt schrijven en dat je dat kunt volhouden. Begin er anders niet aan.
# Bepaal wat voor soort blog je wilt maken en waarover je wilt schrijven.
# Bepaal de doelen en doelgroepen voor je blog, zie [[Schrijven/Teksten]].
# In hoeverre wil je contact met bezoekers? Wil je dat mensen vragen kunnen stellen over je onderwerp of een blog en beantwoord je die dan ook binnen X dagen?
# Op welk platform wil je bloggen? 
## Stel een lijst met eisen en wensen op waaraan het platform moet voldoen.
## Onderzoek op welk platform je je thuis voelt, lees verschillende blogs die er geplaatst zijn.
## Aan gratis platforms kleven vaak bezwaren (reclame, beperkte opslagcapaciteit en andere beperkingen, de domeinnaam bevat de naam van het platform), beoordeel of die bezwaren voor lief wilt nemen. Anders ben je aangewezen op een platform waarvoor je moet betalen; onderzoek of dat haalbaar is en maak een afweging. 
## Maak een test-blog op de platforms die je het meest aanspreken, zodat je een beter gevoel krijgt over wat het betekent om een blog te hebben op die platforms. 
## Kies vervolgens het platform dat jou het beste lijkt en verwijder de test-blogs op de andere platforms. 
# Richt je blog in: 
## Zorg voor één lay-out die je voor alle blogs gebruikt. Pas die aan op je doelgroep (voor tieners kan hij drukker zijn dan voor ouderen, voor vakgenoten gebruik je andere afbeeldingen dan voor collega-hobbyisten). 
## Maak een mooie hoofd-/landingspagina. Vertel daarop wie je bent, wat je wilt met de blog, hoe vaak je blog zal verschijnen, voor wie je schrijft (zoals: de hele wereld, een vriendenkring, lotgenoten of geïnteresseerden in je hoofdonderwerp). Vermeld of mensen je vragen kunnen stellen over het onderwerp en/of kunnen reageren op je blogs en hoe. Maak ook een hoekje met contactgegevens.
## Over de auteursrechten van je blog: Standaard geldt het auteursrecht, waarbij anderen alleen naar je blog mogen kijken en door jou gemaakte teksten en media niet mogen hergebruiken, alleen een link ernaar plaatsen. Als je dat zo wilt houden, vermeld dan duidelijk &quot;Alle rechten voorbehouden&quot;&lt;ref&gt;Deze tekst is alleen voor alle duidelijkheid en in principe overbodig, maar toch aan te bevelen omdat lang niet iedereen het auteursrecht voldoende kent.&lt;/ref&gt;. Als je wel wilt toestaan dat anderen je foto's, video's en andere media hergebruiken, vermeld dan òf in de lay-out die op elke pagina verschijnt (bijvoorbeeld ergens onderaan) welke licentie geldt òf bij elke afbeelding/video afzonderlijk. Met een licentie geef je toestemming voor hergebruik volgens de voorwaarden van die licentie.
### Voorbeelden van licenties vind je op [https://creativecommons.org/cc-licenses/#The%20CC%20Licenses The CC Licenses] of op [https://creativecommons.nl/uitleg/ CC in het Nederlands]; klik op die laatste webpagina door naar ''Publieke Domein Verklaringen'' als je geen waarde hecht aan je auteursrecht. Kopieer de afbeelding (het logo) van de gewenste licentie of gebruik die uit [[c:Category:Creative Commons license logos]] en plak er de betreffende link onder. 
### NB Als je foto's of filmpjes van anderen wilt gebruiken in je blog, gelden dezelfde regels: je mag ze niet hergebruiken tenzij je toestemming hebt van de maker, óók als het om goede vrienden of familieleden gaat.
## Kies de taal waarin je wilt schrijven: Nederlands (of je dialect) omdat je je daar comfortabel bij voelt, of juist Engels omdat je wilt dat de hele wereld je blog leest?
## Zorg dat bezoekers je blogs gemakkelijk kunnen terugvinden. Dat kan met een zoekbalk en een lijst van al je blogs met onderwerp en datum. Geef je blogs eventueel trefwoorden mee en zorg dat men ook daarop kan zoeken. Hoe meer blogs je hebt geschreven, hoe belangrijker dit wordt. Maar het gemakkelijkste is, om de terugvindbaarheid al vanaf het begin goed in te richten.
## Zorg dat bezoekers een alert kunnen instellen zodat zij een mededeling krijgen als je een nieuwe blog hebt gepubliceerd.
# Schrijf je eerste blog (zie volgende paragraaf). 
# Zorg dat je blog bekend raakt. Verstuur de link van je blog naar familie, vrienden en bekenden, plaats hem op toepasselijke social media en vraag of hij op toepasselijke andere websites geplaatst kan worden (bijvoorbeeld op websites over je vakgebied of hobby als je blog dat als hoofdthema heeft).
# Houd vol. Schrijf regelmatig (bijvoorbeeld elke dag of week) een nieuwe blog en onderbreek de keten niet.
# Onderhoud: 
## Als er iets verandert, bijvoorbeeld in de frequentie van je blogs, iets belangrijks in je leven, als je van thema wilt veranderen, pas dan in ieder geval je landingspagina aan. 
## Beoordeel ten minste een keer jaar of de hoofdpagina en de lay-out nog voldoen, pas die anders aan.
## Kijk oude blogs een keer per jaar na of ze nog kloppen en actualiseer ze zo nodig, of vervang ze door een nieuwe blog.

== Een blog schrijven ==
Doorloop de stappen in het [[Schrijven/Schrijfproces|Schrijfproces]]. Bekijk ook de specifieke aandachtspunten voor het soort blog dat je schrijft (bijvoorbeeld [[Schrijven/Column|column]] of [[Schrijven/Artikelen|artikel]]). Besteed extra aandacht aan:
* Pas je schrijfstijl aan op je doelgroep. 
* Let goed op de privacy van jezelf en de mensen over wie je schrijft. Schrijf alleen op wat de hele wereld mag weten, zonder dat het schade kan berokkenen aan jou of anderen. Beschuldig anderen niet, discrimineer niet, roep niet op tot haat of geweld, daar is een blog niet voor en dat kan zelfs strafbaar zijn. 
* Als je reviews schrijft: onderbouw je mening zorgvuldig met feiten en uitslagen van testen die je zelf hebt uitgevoerd; benoem voor- èn nadelen, wees daarin evenwichtig. 
* Zoek foto's, andere afbeeldingen en video's zorgvuldig uit, gebruik alleen media die je helemaal zelf hebt gemaakt, of waarvoor je toestemming hebt, zie [[Schrijven/Literatuurgebruik#Auteursrecht|Auteursrecht]]. Beperk je tot één of enkele media, overdaad schaadt.
* Als je dat wilt: vraag om reacties op je blog. 
* Publiceer de blog.
* Check of een alert is verstuurd naar wie zich daarvoor heeft opgegeven (stel bijvoorbeeld ook voor jezelf een alert in om dit steeds te kunnen controleren).

=== Vrijheid blijheid? ===
In principe heeft een blogger volledige vrijheid over wat en hoe hij/zij schrijft. Maar:
* Blijf wel binnen de wet, dus geen haat, aanzetten tot geweld of andere misdrijven, e.d. Schrijf de waarheid, respecteer auteursrechten (elke creatieve uiting, van teksten tot afbeeldingen en uitvindingen, valt automatisch onder het [[Schrijven/Literatuurgebruik#Auteursrecht|Auteursrecht]], daar hoeft de maker niets voor te doen). Als je niet zeker van je zaak bent: zoek het uit vóórdat je iets publiceert.
* Respecteer andermans privacy. Schrijf niet over personen tenzij het om nationale beroemdheden gaat, of zij toestemming hebben gegeven. Schrijf helemaal niet over je eigen of andermans kinderen, plaats geen foto's of filmpjes van hen. Plaats ook geen foto's of filmpjes waarop andere mensen voorkomen, tenzij ze toestemming hebben gegeven (conform EU-Privacyrecht). Blur anders hun gezichten en andere opvallende kenmerken. Dit geldt ook voor kentekens van auto's en andere voertuigen, èn huisnummers. Wat wel mag: totaal geanonimiseerd over iemand schrijven, zodanig dat een verhaal tot niemand in het bijzonder is te herleiden. Bijvoorbeeld: ''Ik zag of hoorde pasgeleden een kleuter op de speelplaats ...''. 
* Denk ook om je eigen privacy (en die van je naasten). Nu lijkt het misschien leuk om een filmpje van jezelf in stomdronken toestand te plaatsen of uit te weiden over je seksleven, maar (huidige en toekomstige) werkgevers denken daar anders over. Geef geen persoonlijke gegevens weg, zoals adres, geboortedatum, {{Wp|Burgerservicenummer|BSN}} (Nederland) of {{Wp|Rijksregisternummer}} (België) en paspoort. Laat kwaadwillenden (stalkers, dieven, inbrekers, afpersers en andere criminelen) zo min mogelijk over je te weten komen. Bericht alleen achteraf over je vakantie, meld niet vooraf wanneer je afwezig bent.
* Als je [[Nederlands/Stijlfiguren|stijlfiguren]], zoals overdrijving, ironie of sarcasme gebruikt, laat het duidelijk zijn dàt het om zo'n stijlfiguur gaat en je niet de werkelijkheid beschrijft. Neem eventueel voor de zekerheid een {{Wp|disclaimer}} op.
* Pas op met humor. Humor kan cultuurgebonden zijn. Seksistische grappen worden in de regel door vrouwen veel minder gewaardeerd dan door mannen. 
* In een blog is reclame toegestaan, mits je transparant bent over de relatie met het product dat je aanprijst (bijvoorbeeld dat je in dienst bent bij het bedrijf dat de producten verkoopt of een contract hebt waarbij je betaald wordt voor het aanprijzen). Dit geldt voor alle producten waarvan je een merknaam in je blog gebruikt, bijvoorbeeld ook voor ingrediënten in recepten, voor schoonmaakproducten, boeken en cosmetica, en uiteraard voor reviews. Vermeld het ook als je geen enkele relatie met de producent van een product hebt. 
* Gebruik {{Wp|Kunstmatige intelligentie|AI}} alleen voor het opzoeken van feiten (en ga dan vervolgens naar de bron-website om dat te checken). Laat AI níét jouw blog schrijven. Schrijf hem altijd helemaal zelf. Een blog is iets persoonlijks, laat hem dan ook van jouzelf zijn, iets waar je trots op kunt zijn, alleen al omdat je hem zelf hebt bedacht en geschreven.

== Bronnen en referenties ==

{{Sub}}</text>
      <sha1>ihxghng46gq5prpaihnkfl4jzds4dl3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nederlands/Schrijven</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46805</id>
    <revision>
      <id>429796</id>
      <timestamp>2026-09-19T05:03:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met 'Dit hoofdstuk gaat over het zelf schrijven van teksten: hoe doe je dat, wat komt daar allemaal bij kijken, waar moet je op letten?   Zie het Wikibook '''[[Schrijven]]''' voor een stappenplan en het schrijven van meer soorten teksten.  == Inhoudsopgave == * [[Nederlands/Correspondentie|Correspondentie]] * [[Nederlands/Uitdrukkingen en gezegden|Uitdrukkingen en gezegden]] * [[Nederlands/Stijlfiguren|Stijlfiguren]] * [[Nederlands/Briefindeling|Briefindeling]] * […'</comment>
      <origin>429796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="591" sha1="0rey592g73jm8vu4shs62rcrt9gzq7h" xml:space="preserve">Dit hoofdstuk gaat over het zelf schrijven van teksten: hoe doe je dat, wat komt daar allemaal bij kijken, waar moet je op letten? 

Zie het Wikibook '''[[Schrijven]]''' voor een stappenplan en het schrijven van meer soorten teksten.

== Inhoudsopgave ==
* [[Nederlands/Correspondentie|Correspondentie]]
* [[Nederlands/Uitdrukkingen en gezegden|Uitdrukkingen en gezegden]]
* [[Nederlands/Stijlfiguren|Stijlfiguren]]
* [[Nederlands/Briefindeling|Briefindeling]]
* [[Nederlands/Betoog en beschouwing|Betoog en beschouwing]]
* [[Nederlands/Recensie|Recensie]]
* [[Nederlands/Enquête|Enquête]]</text>
      <sha1>0rey592g73jm8vu4shs62rcrt9gzq7h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429797</id>
      <parentid>429796</parentid>
      <timestamp>2026-09-19T05:04:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <origin>429797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="621" sha1="ediqw8f3a42b84p41gthgh7y2e76sb7" xml:space="preserve">{{Index Nederlands}}
Dit hoofdstuk gaat over het zelf schrijven van teksten: hoe doe je dat, wat komt daar allemaal bij kijken, waar moet je op letten? 

Zie het Wikibook '''[[Schrijven]]''' voor een stappenplan en het schrijven van meer soorten teksten.

== Inhoudsopgave ==
* [[Nederlands/Correspondentie|Correspondentie]]
* [[Nederlands/Uitdrukkingen en gezegden|Uitdrukkingen en gezegden]]
* [[Nederlands/Stijlfiguren|Stijlfiguren]]
* [[Nederlands/Briefindeling|Briefindeling]]
* [[Nederlands/Betoog en beschouwing|Betoog en beschouwing]]
* [[Nederlands/Recensie|Recensie]]
* [[Nederlands/Enquête|Enquête]]

{{Sub}}</text>
      <sha1>ediqw8f3a42b84p41gthgh7y2e76sb7</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>